Behandeling van de wetsvoorstellen:  - Vaststelling van regels voor het tot stand brengen van een nieuw evenwicht tussen arbeid en zorg in de ruimste zin (Wet arbeid en zorg) (27207);  Vaststelling van regels voor overgangs-, en invoeringsrecht voor de totstandkoming van de Wet arbeid en zorg (Invoeringswet arbeid en zorg) (27208)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 246-258

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

27-11-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 6, pagina 246-258

13-11-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27207Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27208Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van regels voor het tot stand brengen van een nieuw evenwicht tussen arbeid en zorg in de ruimste zin (Wet arbeid en zorg) (27207); - Vaststelling van regels voor overgangs-, en invoeringsrecht voor de totstandkoming van de Wet arbeid en zorg (Invoeringswet arbeid en zorg) (27208)Pagina 258-268
Presentie en opening (dinsdag 13 november 2001)Pagina 225-225
Behandeling van de notitie (Zelf)regulering: relatie wetgever, sociale partners/medezeggenschapsorgaan in de arbeidsverhoudingen (EK 1999-2000, nr. 222a)Pagina 225-246
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven van het Huis der Koningin (I) voor het jaar 2002 (28000 I); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat, Kabinet der Koningin, Kabinet van de Gouverneur van de Nederlandse Antillen en van het Kabinet van de Gouverneur van Aruba (II) voor het jaar 2002 (28000 II); - en een ander wetsvoorstel (28000 III)Pagina 225-225
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van regels voor het tot stand brengen van een nieuw evenwicht tussen arbeid en zorg in de ruimste zin (Wet arbeid en zorg) (27207); Vaststelling van regels voor overgangs-, en invoeringsrecht voor de totstandkoming van de Wet arbeid en zorg (Invoeringswet arbeid en zorg) (27208)Pagina 246-258
Lijst van besluiten (dinsdag 13 november 2001)Pagina 268-268
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 13 november 2001)Pagina 268-269

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 68 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van regels voor het tot stand brengen van een nieuw evenwicht tussen arbeid
en zorg in de ruimste zin (Wet arbeid en zorg) (27207);het wetsvoorstel Vaststelling van regels voor overgangs-, en invoeringsrecht
voor de totstandkoming van de Wet arbeid en zorg (Invoeringswet arbeid en
zorg) (27208).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Lodders-Elfferich (CDA):Mijnheer de voorzitter. Ik heb de indruk dat ik u enigszins behulpzaam
zal kunnen zijn.Voor ons ligt ter afrondende behandeling het wetsvoorstel Arbeid en zorg,
ofwel Vaststelling van regels voor het tot stand brengen van een nieuw evenwicht
tussen arbeid en zorg in de ruimste zin. Deze officiële titel van dit
wetsvoorstel weerspiegelt ambities! "Grootmoeder had geen kiesrecht, moeder
geen pil, de dochter geen tijd." Zo citeert de meerjarenemancipatienota "Van
vrouwenstrijd naar vanzelfsprekendheid" de cabaretière Hester Macrander.
Deze boodschap is glashelder: alle verworven rechten, technologische en andere
vernieuwingen ten spijt lukt het de hedendaagse generatie vrouwen in veel
gevallen en situaties niet of nauwelijks om evenwicht te brengen in de taken
van zorg en arbeid. (Buitenshuis, zei men er dan vroeger bij. Dit was een
terechte toevoeging in een tijd zonder technische vindingen en veelal grote
huishoudens.)De problemen rond de combineerbaarheid van arbeid en zorg brengen al een
flink aantal jaren de pennen en de tongen in beweging. Inmiddels is er een
kleine bibliotheek te vullen met rapporten en nota's, van ministeries, van
onderzoeksinstituten, van internationale instellingen zoals de OESO –
wie herinnert zich niet Shaping Structural Change uit het begin van de jaren
negentig? – van de vrouwenbeweging en van de SER.Ook dit kabinet liet zich niet onbetuigd. In het regeerakkoord werden
maatregelen aangekondigd ter vergroting van de arbeidsparticipatie van vrouwen
en verbetering van de combineerbaarheid van arbeid en zorg. Prominent hierin
zou de nu voorliggende Kaderwet arbeid en zorg zijn. De Sociale nota 2002
inventariseert de door dit kabinet genomen maatregelen en voornemens en constateert
opnieuw dat er meer moet worden geïnvesteerd in voorzieningen die de
combinatie van arbeid en zorg vergemakkelijken, voor mannen én vrouwen.
De beleidsbrief Emancipatiebeleid 2002 legt het accent voor dit beleidsonderdeel
het komend begrotingsjaar op de uitwerking van levensloopbewust beleid en
van de stimuleringsmaatregel dagindeling. Ik citeer vrij: "Sluitende dagarrangementen
staan voor kinderen en ouders in 2002 centraal, onder nieuwe maatschappelijke
randvoorwaarden. Taakcombineerders hebben perspectief op flexibele arrangementen,
die onderwijs, zorg en opvang op maat in samenhang aanbieden. Het bedrijfsleven
erkent steeds meer het belang van een goed arbeidstijdenmanagement. Het bereikbaarheidsscenario,
waarin werknemers hun werk voor een deel tijd- en plaatsonafhankelijk verrichten
zal in 2002 een rol spelen in het overleg met sociale partners en resulteren,
zo is het voornemen van de regering, in een Plan van Aanpak voor de toepassing".
Ambities te over, mijnheer de voorzitter. Dat is terecht, want het gaat hier
om essentiële belangen van de huidige en de toekomstige generaties.Mijn partij, het zij nog eens met nadruk gezegd, gaat uit van een relationeel
mensbeeld. Ons vertrekpunt is de mens die verantwoordelijkheid draagt voor
zichzelf en voor zijn omgeving. Dat heeft directe gevolgen voor het onderwerp
dat vandaag centraal staat: de mogelijkheden voor een harmonieuze vereniging
van arbeid- en zorgverantwoordelijkheid. De arbeid, betaald en onbetaald,
geeft mogelijkheden tot ontplooiing van vaardigheden en talenten en voor het
onderhouden van sociale contacten. Zo bezien geeft arbeid meer dan alleen
economisch rendement; het levert de werkende ook maatschappelijk voordeel
en het draagt bij tot het instandhouden van de samenleving. Dat is een bredere
visie dan die ik in sommige nota's en rapporten lees.Zorgverantwoordelijkheid uit zich in de breed gevoelde behoefte om een
bijdrage te leveren aan de verzorging van degenen voor wie men zich verantwoordelijk
weet: partners, ouders, kinderen en soms zeer nabije vrienden. Naarmate de
samenleving hogere eisen stelt aan participatie op de arbeidsmarkt, met vaak
hoge werkdruk, aan de opvoeding van kinderen en de begeleiding naar hun volwassenheid,
aan burgerzin en aan deelname aan vrijwilligerswerk en als niet te vergeten
de behoefte aan sport en ontspanning door de vele voorzieningen en mogelijkheden
daartoe sterk wordt gestimuleerd, ontstaat maar al te gemakkelijk een situatie
van overbelasting met het risico van uitval. Die situatie is schadelijk voor
alle betrokkenen: voor degene die overbelast raakt, voor de huisgenoten, de
kinderen, de werkgever en de collega's. Daarom acht mijn fractie het zo belangrijk
dat in onze hooggekwalificeerde samenleving de taken van zorg en arbeid, ook
de onbetaalde arbeid, evenwichtig kunnen worden gecombineerd door mannen en
vrouwen, jong en oud, afhankelijk van hun levensfase en naar eigen keuze.In dit verband heb ik een vraag. Naar aanleiding van de uitkomsten van
een SCP-onderzoek heeft de staatssecretaris in interviews op zijn minst de
indruk gewekt die keuzevrijheid niet erg te waarderen. Ik vraag haar klip
en klaar: houdt zij vast aan het beleid waarmee arbeidsparticipatie van vrouwen
en de combineerbaarheid van arbeid en zorg voor mannen en vrouwen wordt gefaciliteerd
en gestimuleerd onder behoud van en waardering voor die keuzevrijheid? Graag
krijg ik hierop een reactie.Vanwege die keuzevrijheid is een samenstel van regelingen voor deeltijdarbeid,
verlofvarianten, fiscale stimuleringen, kinderopvang etc. in een levensloopbewust
beleid een absolute must. Het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen zou
een belangrijk onderdeel van het geheel moeten vormen. Door de bewindsvrouwe
is het in de memorie van toelichting neergezet als een zeer wezenlijk element
bij het waarmaken van de eerdergenoemde ambitie. Uit de zeer uitgebreide behandeling
in de Tweede Kamer blijkt dat ook zij dit beleidsterrein belangrijk vindt.
Maakt het wetsvoorstel de aangegeven ambitie ook waar? Alvorens die vraag
te beantwoorden wil ik eerst nog enkele kanttekeningen bij het wetsvoorstel
maken en enkele vragen formuleren.De heer Hessing (D66):Voorzitter. Ik heb de woorden van mevrouw Lodders tot mij laten doordringen.
De eerste vraag die zij aan de staatssecretaris heeft gesteld, kan ik eigenlijk
niet anders vertalen dan met de vraag: is de staatssecretaris bereid dit wetsvoorstel
hier te verdedigen? Het gaat toch om een goede verdeling van arbeid en zorg
en het mogelijk maken van keuzen voor mannen en vrouwen.Mevrouw Lodders-Elfferich (CDA):Die vaststelling lijkt mij terecht. Met genoegen neem ik waar dat u mijn
woorden tot u laat doordringen. Laten wij beiden op dezelfde voet doorgaan.Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de vrij uitgebreide beantwoording
en voor de gepleegde reparaties. Bij die reparaties denk ik aan de onbedoelde
strijdigheid met betrekking tot de compensatie van vakantiedagen. Misschien
was het een slordigheid. Er was het gevaar dat het minimale aantal vakantiedagen
niet zou kunnen worden gehaald. Er is toegezegd dat dit wordt weggenomen.
Daarvan nemen wij met dank kennis.In de memorie van antwoord is ook op een ander punt een toezegging gedaan.
Het betreft de, overigens niet alleen door mijn fractie gesignaleerde, verwarrende
betiteling driekwart dwingend recht. Die betiteling is pas echt verwarrend.
In de notitie zelfregulering wordt een aantal definities beschreven van dwingend
recht, van driekwart dwingend recht en van semi-dwingend recht en daarbij
blijft het dan. Er is in het eerder deze middag gevoerde debat door de heer
Veling vastgesteld dat, wanneer je goed leest, er wel 14 varianten te ontdekken
zijn van de mate van gebondenheid. Dat is in dit wetsvoorstel gelukkig niet
aan de orde, maar op zijn minst is sprake van verwarring doordat het begrip
driekwart dwingend recht op twee verschillende manieren wordt gehanteerd.
In een geval gaat het in feite niet om driekwart, maar is eerder vijfachtste,
tweederde of welke variant ook van toepassing. Er is niet echt sprake van
consequent gebruik. Is de staatssecretaris bereid om, zoals in de memorie
van antwoord is toegezegd, dit bij de aanpassing van de titulatuur heel goed
te bekijken? Het lijkt mij dat op zijn minst mag worden gevraagd om coördinatie
van wetgeving die nog kracht van wet moet krijgen – daarover hebben
wij het vandaag – met hetgeen in recent behandelde stukken aan de orde
is geweest, zoals de notitie zelfregulering. Ik sluit mij aan bij de heer
Veling dat daarmee een heleboel werk voor onder andere de advocatuur kan worden
voorkomen.Wij hebben vanmiddag eerder gesproken over zelfregulering en de rol van
de wetgever in relatie tot die van sociale partners in arbeidsverhoudingen.
Zoals u weet heeft mijn collega Hofstede daarbij bepleit dat indieners van
wetsvoorstellen op het terrein van de arbeidsverhoudingen steeds nadrukkelijk
aangeven waarom wordt gekozen voor wetgeving en vooral ook voor de mate van
dwingend recht. De nu voorliggende kaderwet is in haar oorspronkelijke vorm
door de indiener op belangrijke punten ingericht als zijnde van dwingend recht.
De regering was kennelijk van oordeel dat hier sprake was van een noodzakelijk
minimumniveau van bescherming van de werknemer. Het publieke belang leek hier
in het geding, of internationale verplichtingen of het karakter van grondrechten,
zoals de notitie stelt onder de formulering "wat is dwingend recht". Bij amendement
is de mate van gebondenheid bij het kortdurend zorgverlof en idem bij calamiteiten-
en ander kortverzuimverlof gewijzigd in die van driekwart of zo u wilt tweederde
of zelfs vijfachtste dwingend recht. In de memorie van antwoord aan de Eerste
Kamer verwijst de staatssecretaris in eerste instantie slechts naar de argumentatie
van de indieners van het amendement, maar zij spreekt verder ook zelf over
de mogelijkheid om zodoende meer maatwerk te kunnen verschaffen. Het is mooi
en soms ook praktisch om een flexibele geest te hebben en natuurlijk, de Kamermeerderheid
dient te worden gerespecteerd. Maar wat vindt de staatssecretaris nu écht?
In het debat vanmiddag is door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
op een gegeven ogenblik opgemerkt dat je als bewindspersoon vrij laconiek
moet staan tegenover teleurstellingen die je kunt lijden door de behandeling
in een van beide Kamers. Hij bracht dat dermate laconiek dat ik mij afvroeg:
moet er niet ook een zekere drive zijn bij een minister of staatssecretaris
om een keuze en wetsvoorstel met verve te verdedigen? Zoals hij het overigens
in abstracto bracht – dat moet worden gezegd – leek dat bij hem
enigszins te ontbreken. Ik ben dan ook erg benieuwd naar het antwoord van
de staatssecretaris. Kort samengevat, wil het ware Verstand
nu opstaan?Ik denk dat deze kwestie ook belangrijk is in het kader van de weging
van de voorgenomen evaluatie van deze wetgeving na drie jaar. Daarvan zal
afhangen of de wetgeving, zoals zij na behandeling in de Tweede Kamer luidt,
inderdaad voldoet aan de doelstelling.Ik kom op het verschil in geldigheidsduur tussen cao's, die maximaal vijf
jaar kunnen gelden, en afspraken met een personeelsvertegenwoordiging of een
ondernemingsraad, waarvoor geen tijdslimiet geldt. Hoe ziet de staatssecretaris
dit verschil? Rijst hier geen verwarring?Met de motie-Van Gent wordt aandacht gevraagd voor de mogelijkheden van
een keuzekaart. In de memorie van antwoord staat dat resultaten van onderzoek
over een dergelijke aanpak eind 2001 kunnen worden tegemoet gezien. Wij wachten
dat onderzoek met belangstelling af en merken op dat het niet alleen gaan
om het verlenen van zorg door alleenstaanden en alleengaanden, maar ook om
het kunnen ontvangen van zorg. Die tweezijdigheid moet in dit voorstel niet
uit het oog worden verloren.Wij hebben een vraag gesteld over de Wet financiering loopbaanonderbreking.
In hoeverre is er een relatie tussen de lage uitkering en het zeer matig gebruik
van de wet? Het antwoord luidde dat het niet in de rede lag te verwachten
dat die relatie van invloed zou zijn op het gebruik. Verderop in de memorie
van antwoord wordt opgemerkt dat aan te nemen is dat bij een hogere uitkering
meer gebruik van de wet wordt gemaakt. Met andere woorden, de conclusie is
wat merkwaardig. Wij zien met belangstelling uit naar de reactie van de staatssecretaris.In de memorie van antwoord staat een argumentatie rond de vraag waarom
bij het kortdurend zorgverlof de schoonouders niet kunnen worden aangemerkt
als een categorie waarvoor dat verlof kan gelden. Die argumentatie achten
wij slechts ten dele overtuigend.Het rouwverlof is in zekere zin een nieuw verschijnsel. In een artikeltje
in het blad van de Vakcentrale CNV "Opinie" kondigt de staatssecretaris aan
dat zij dit mee zal nemen naar de Eerste Kamer. Ik neem aan dat daarmee gedoeld
is op het debat van vandaag. Wat gaat dit in concreto betekenen?Een van de belangrijke onderdelen van de behandeling in de Tweede Kamer
en in het voorbereidend onderzoek door de commissie van deze Kamer is het
ontbreken van een langdurend zorgverlof in dit samenstel van verlofregelingen.
Afgelopen vrijdag is in het kabinet een standpunt bepaald. Wat gaat dit inhouden?
In hoeverre sluit het aan op dit wetsvoorstel? Wat is de mate van gebondenheid,
dwingendrechtelijkheid van dat langdurend zorgverlof? Zit er onderhandelbaarheid
in?Ik kom tot een conclusie. Deze kabinetsperiode is ingezet met hoge verwachtingen
op dit beleidsonderdeel, de combineerbaarheid van arbeid en zorg. De ambities
zijn door deze wet niet waargemaakt. Het gaat naar ons oordeel om bescheiden,
en overigens noodzakelijke verbeteringen, maar waarom heeft het allemaal zo
verschrikkelijk lang geduurd? Er is bijna een kabinetsperiode voorbij en pas
nu passeert deze kaderwet deze Kamer. Tot dusverre is sprake van zeer veel
onderzoek, verkennend onderzoek, fundamenteel onderzoek, maar de resultaten
laten op zich wachten. Er is dus dringend aanvulling nodig. Wij hebben het
al over het langdurend zorgverlof gehad. Gezien de snelheid waarmee dat akkoord
nu bereikt is, ontgaat het ons waarom het niet meteen in deze wet is ondergebracht.
Verder vinden wij dat er meer effectiviteit moet komen door een verbeterde
inzet van de Wet financiering loopbaanonderbreking. Zoals gezegd, zal de wet
na drie jaar geëvalueerd worden op basis van onderzoek naar de belangstelling
voor en het gebruik van de zorg- en arbeidarrangementen. Wij willen graag
dat daarbij ook gekeken wordt naar de regelingen daaromtrent in de cao-bepalingen
en naar de effecten van de regelingen voor zelfstandigen die in het wetsvoorstel
zijn ondergebracht.De echte winst op het dossier arbeid en zorg zal geboekt moeten worden
via de aangekondigde beleidsvoorstellen voor het langdurend zorgverlof, het
dagindelingstraject, het stimuleren van herintredende vrouwen, de wettelijke
regeling van een basisvoorziening voor kinderopvang en een levensloopbewust
beleid. Wat het laatste betreft, verwijs ik naar ideeën die daaromtrent
in mijn partij zijn ontwikkeld. Onze fractie komt daar in de algemene en politieke
beschouwingen nog op terug. Wil de oogst van de aangekondigde nieuwe initiatieven
echter nog het beeld kunnen compenseren dat deze bewindsvrouw weliswaar van
goede wil, maar veel te afwachtend en weinig productief is, dan moet er in
de laatste maanden een enorme tempoversnelling plaatsvinden en zal er nog
heel veel werk moeten worden verzet. Of dat lukt, valt zeer te betwijfelen
gezien het tempo tot dusverre. Aangezien dit type wetgeving en beleid het
beste tot stand komt en draagvlak vindt onder een economisch gunstig tij –
en dat was er in deze kabinetsperiode – is er dus in dubbel opzicht
sprake van gemiste kansen.De heer Stekelenburg (PvdA):Voorzitter. Het is goed dat wij voorafgaand aan de behandeling van de
Wet arbeid en zorg een debat hebben gehad over zelfregulering in wetgeving.
Ik heb begrepen dat de staatssecretaris via de kabel meegeluisterd heeft.
Een aantal elementen van dat debat behoeven wij dus niet opnieuw uitvoerig
te behandelen. Ik ben echter wel heel nieuwsgierig om te horen hoe de staatssecretaris
ten opzichte van bepaalde opvattingen staat, want de minister heeft het een
en ander doorgeschoven. Zij heeft dus de kans om dit namens het kabinet goed
te maken.In Intermediair van 31 mei 2001 heeft de staatssecretaris gezegd dat de
Wet arbeid en zorg mannelijke workaholics zal transformeren tot zorgvaders
en moederdieren zal omtoveren tot carrièretijgers. De kop van dat artikel
was: binnenkort zijn mannen en vrouwen gelijk. Ik moet zeggen dat ik hoop
dat dit niet het geval zal zijn, want dan zou het wel heel saai worden in
onze samenleving. Namens mijn fractie wil ik vaststellen dat iedere stap waardoor
het beter mogelijk wordt om werk en privé te combineren, moet worden
toegejuicht. Om die reden onderschrijf ik de opvatting van de staatssecretaris
dat de Wet arbeid en zorg tezamen met de wetgeving voor aanpassing van de
arbeidsduur, de stimuleringsmaatregel inzake de dagindeling en regelingen
voor kinderopvang de basis vormt voor het beleid ter verbetering
van de mogelijkheden om arbeid en zorg te combineren.Toch zijn er wat kanttekeningen te plaatsen bij het wetsvoorstel. De staatssecretaris
heeft bijvoorbeeld wel erg gemakkelijk geantwoord op de vraag of werknemers,
met name degenen die geen kinderen meer te verzorgen hebben, wel solidariteit
kunnen opbrengen voor collega's die gebruik maken van alle rechten. Je kunt
de verantwoordelijkheid hiervoor niet alleen leggen bij de arbeidsorganisatie
en de manier waarop het werk wordt georganiseerd. Moet de regering op dit
terrein niet een grotere bijdrage leveren, bijvoorbeeld via het geven van
voorlichting? De overheid zou ook zelf het goede voorbeeld kunnen geven in
de eigen arbeidsorganisaties om duidelijk te maken dat solidariteit van groot
belang is.Mevrouw Lodders heeft net al aangegeven dat wij in het debat over de notitie
inzake zelfregulering hebben gesproken over het afwijken van bestaande regelingen.
Ik heb in dat debat al gezegd dat ik het eens ben met de conclusie dat hier
geen blauwdruk voor is. Het gaat ons echter veel te ver om het amendement-Örgü/Dankers
nu positief te duiden, omdat het illustreert dat er geen sprake is van een
blauwdruk en dat partijen rechten en regelingen ook neerwaarts kunnen bijstellen.
Dit amendement betekent een risico voor verslechtering van regelingen rond
calamiteitenverlof, kraamverlof en kortdurend verlof. Het kenmerk van basisvoorzieningen
is dat het een soort minimumniveau aangeeft waar bovenop verdergaande afspraken
kunnen worden gemaakt. Het amendement biedt daarmee ruimte, wat ons betreft
de verkeerde ruimte, om zelfs de basisvoorziening weg te contracteren.Daarom de vraag: betreurt de staatssecretaris dit uitlokkingsamendement,
juist omdat zij principieel vindt dat het wettelijke niveau eigenlijk het
minimumniveau is? Daaraan gekoppeld de vraag of zij in dat verband toch niet
zou willen bevorderen dat dit soort basisregelingen niet meer verslechterd
kan worden. Gedacht zou kunnen worden aan de toezegging dat de zin in de artikelen
4:7 en 5:10 als volgt moet worden gelezen: "Als in een cao een bepaling is
opgenomen betreffende een verlofvorm, hoe gering van betekenis ook, mag de
werkgever ten aanzien van die verlofvorm in geen enkel opzicht meer in overeenstemmug
met het medezeggenschapsorgaan (OR) van de wettelijke regeling van die verlofvorm
afwijken." Dat zou pas duidelijk maken hoe deze zin moet worden geïnterpreteerd.
Ik ben nieuwsgierig naar het antwoord van de staatssecretaris.De heer Hessing (D66):Ik zou de heer Stekelenburg de vraag willen stellen of dit ook niet ten
gunste zou kunnen uitwerken.De heer Stekelenburg (PvdA):Ja, natuurlijk. Er zijn op verschillende manieren afwijkingen mogelijk.
Op het moment dat je een nadrukkelijke basisvoorziening regelt, zou wat mij
betreft de afwijking naar beneden niet mogelijk zijn. Een basisvoorziening
is een basisvoorziening. Natuurlijk is het mogelijk dat er ook regelingen
zijn waarbij je er op een andere manier vorm aan geeft. Te denken valt aan
een soort cafetariasysteem, waarbij bepaalde zaken vervallen ten gunste van
andere.Naar aanleiding van onze vraag over strijdigheid met artikel 7 van de
EG-richtlijnen in verband met het verrekenen van verlof uit dit wetsvoorstel
met vakantieaanspraken, waardoor men beneden het wettelijk minimum aan vakantiedagen
kan komen, stellen wij met voldoening vast dat in de veegwet sociale zaken
die strijdigheid wordt opgeheven.Onze fractie heeft ook de vraag aan de orde gesteld over de werkingssfeer.
Wij hebben gevraagd naar regelingen voor zelfstandigen. In de memorie van
antwoord wijst de staatssecretaris onze ideeën terzake af en verwijst
zij naar een kabinetsstandpunt over zelfstandigen en de combinatie van arbeid
en zorg dat nog voor eind 2001 de Tweede Kamer zal bereiken. Wanneer komt
dat en is al iets te zeggen over de inhoud van dit kabinetsstandpunt?Afgelopen vrijdag werden we blij verrast door de aankondiging van de staatssecretaris
dat er overeenstemming is bereikt over een recht op betaald langdurend zorgverlog
voor werknemers als zij tijdelijk willen zorgen voor een stervende partner,
kind of ouder of voor kinderen met een levensbedreigende ziekte. Deze groep
komt tijdens de verlofperiode in aanmerking voor een financiële tegemoetkoming
van 70% van het minimumloon. Het maximum is zes maal de wekelijkse arbeidsduur.Ook hier zit echter weer een adder onder het gras, waarover ik zowel bij
de notitie zelfregulering als bij deze Wet arbeid en zorg gesproken heb, namelijk
dat de werkgever het verlof kan weigeren als een zwaarwegend dienst- of bedrijfsbelang
in het geding is. Daarnaast kunnen ook afwijkende afspraken gemaakt worden
bij cao of met de OR. Via de cao is dat niet zo'n probleem, maar door middel
van afspraken met de OR vind ik dat veel problematischer, zoals ik al eerder
heb betoogd. Waarom gaat de staatssecretaris dat nu meteen al bij het wetsontwerp
zelf noemen, terwijl zij bij onderdelen van de Wet arbeid en zorg nog een
andere opvatting had en door een amendement in de Tweede Kamer gedwongen is
alsnog haar oorspronkelijke opvatting bij te stellen? Enige toelichting lijkt
meer dan noodzakelijk. Voordat je geslagen wordt, moet je niet gaan liggen.Tijdens het overleg over de notitie Zelfregulering is de maximumduur van
5 jaar aan de orde geweest. Kortheidshalve zou ik willen verwijzen naar de
opmerkingen van mevrouw Lodders hierover.Graag luister ik naar de beantwoording van de regering, waarbij ik nogmaals
wijs op de oproep om iets te gaan doen aan het gemak waarmee afwijkingsmogelijkheden,
c.q. verslechteringen worden gecreëerd. Een toezegging dat u in de toekomst
daar nog eens wat ten principale over zal regelen, zou zeer welkom zijn.De heer De Vries (ChristenUnie):Mijnheer de voorzitter. De wetsvoorstellen die wij vandaag behandelen,
zijn niet los te zien van het toenemend tweeverdienerschap in Nederlandse
gezinnen. Als beide ouders werken, kan immers gemakkelijk een knelpunt ontstaan
wanneer er in het gezin zorg nodig is. De doelstelling van de wet, zoals de
staatssecretaris die omschrijft, heeft dan ook een sterke economische invalshoek.
Het gaat om meer kans op blijvende arbeidsparticipatie van vrouwen met het
oog op hun economische zelfstandigheid. Op blz. 21 van de memorie van antwoord
stelt de staatssecretaris dat men over het werken van jonge moeders die hun kinderen in een crèche plaatsen, aanzienlijk positiever
is gaan denken dan in het verleden. Ik denk dat die stelling wat eenzijdig
is. Begin dit jaar schreven 23 Nederlandse vrouwenorganisaties aan de Verenigde
Naties dat de Nederlandse overheid het begrip "emancipatie" te eenzijdig vertaalt
als de noodzaak voor vrouwen om economisch zelfstandig te zijn. Een recente
enquête in het dagblad Trouw wijst in dezelfde richting. De reactie
van de staatssecretaris dat economische zelfstandigheid vanwege het risico
van echtscheiding nodig is, konden wij niet waarderen. De overheid behoort
het karakter van het huwelijk als verbintenis voor het leven hoog te houden.
Een aansporing om altijd je koffertje gereed te houden voor vertrek, past
daar niet bij.Onze fracties – ik spreek mede namens de SGP – willen echter
niet in het tegengestelde vervallen en gehuwde vrouwen zoveel mogelijk dwarsbomen
als ze buitenshuis betaalde arbeid willen verrichten. Het is allereerst de
verantwoordelijkheid van burgers zelf om te bepalen hoe zij hun leven inrichten,
ook wat betreft de taakverdeling tussen man en vrouw binnen een gezinsverband.
De overheid moet met dwang of drang in dezen, vanuit welk oogmerk ook, uiterst
terughoudend zijn. Daarbij verwachten wij wel van ouders dat zij de zorg voor
hun jonge kinderen niet volledig aan anderen overlaten. Het één
hoeft het ander echter niet per se uit te sluiten. Wij willen onze ogen dus
niet sluiten voor de realiteit dat steeds meer gehuwde vrouwen betaald werk
hebben. Financiële noodzaak of de wens om met een beroepsopleiding iets
te blijven doen, kunnen daartoe leiden. Wij onderschrijven ook de noodzaak
dat er dan oplossingen komen voor bijzondere situaties in de gezinssfeer.
Dat brengt ons tot een positieve opstelling jegens deze wetsvoorstellen die
het combineren van arbeid en zorg gemakkelijker moeten maken.Er wacht ons in dit kader nog een wet op de kinderopvang. Wat denkt de
staatssecretaris van de suggestie van mevrouw Riksen-Walraven om in het kader
van die wet een verbod op nachtarbeid voor ouders van kleine kinderen te regelen?
Mevrouw Riksen was tot voor kort hoogleraar in de kinderopvang aan de Universiteit
van Amsterdam. Zij deed deze suggestie in het blad Zorg en Welzijn.Ik keer terug naar de Wet arbeid en zorg. De wens daartoe is ingegeven
door het toenemend tweeverdienerschap, maar ik voeg daar meteen aan toe dat
verschillende vormen van zorgverlof ook in een situatie van eenverdienerschap
van belang zijn. Het kraamverlof voor vaders is ook nuttig als de moeder geen
betaalde baan heeft. Hetzelfde geldt voor het adoptieverlof, want een kindje
uit het buitenland halen doe je als het enigszins mogelijk is als echtpaar
samen. Beide verlofvormen zijn tijdens de behandeling in de Tweede Kamer ook
verbeterd. En als de thuiszorgende ouder zodanig ziek is dat hij/zij zelf
niet kan zorgen, zal ook een kostwinner graag een beroep doen op het kortdurend
zorgverlof. Dan zwijgen wij nog maar over het calamiteitenverlof. Als het
huis in brand staat, zal geen enkele bewoner willen doorwerken. Kortom, had
de staatssecretaris deze voorstellen niet wat minder in het teken van de arbeidsparticipatie
van vrouwen kunnen plaatsen?In dit wetsvoorstel zijn bestaande en enkele nieuwe vormen van verlof
met hun verschillende financieringsregelingen samengebracht. Bij het invoeren
van nieuwe verlofregelingen zal steeds een afweging moeten worden gemaakt
tussen enerzijds het recht van de werkgever dat zijn werknemers de bedongen
prestatie ook verrichten, en anderzijds de verantwoordelijkheid van die werknemers
voor hun directe naasten. Als zij vanwege die verantwoordelijkheden het werk
tijdelijk moeten onderbreken, is er de financiële afweging: het gezin
heeft wel inkomen nodig, maar tot welke hoogte kan van de werkgever worden
gevergd te betalen voor niet verrichte arbeid?We vinden de kritische geluiden van de werkgevers over het in dit voorstel
gevonden evenwicht wel wat overtrokken. Dezelfde problemen van plotselinge
afwezigheid en loondoorbetaling doen zich ook voor bij ziekte. Naar ik aanneem,
gebeurt dat veel vaker. Dan moet men ook een oplossing vinden voor de gang
van zaken in een bedrijf. Waarom zou dat dan bij zorgverlof niet kunnen? Het
zorgverlof kan zelfs het pseudo-beroep op ziekteverzuim terugdringen.Wij vinden het wetsvoorstel ten aanzien van het kortdurend zorgverlof
zelfs nog wat zuinig. Terecht is de zorg voor ouders niet beperkt tot de situatie
van de inwonende ouders. Maar zoals ouderen op hun volwassen kinderen zijn
aangewezen als het om het regelen van zorg gaat, zo zullen alleenstaande uitwonende
kinderen vaak terugvallen op hun ouders. Waarom is daar geen ruimte voor gemaakt?
Het onderscheid dat het wetsvoorstel maakt tussen ouders en schoonouders,
begrijp ik ook niet. Als de verhoudingen goed zijn, voelt een echtpaar zich
gelijkelijk verantwoordelijk voor beide ouders, als zij de aangewezenen zijn
om de eerste zorg te verlenen.Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat hier het streven achter zit
om traditionele rolpatronen te doorbreken: schoondochters mogen niet de zorgverantwoordelijkheid
van zonen overnemen. Erkent de staatssecretaris deze achtergrond? Ook in onze
ogen mogen mannen best zorgtaken op zich nemen, maar hiermee stuurt de wetgever
naar onze mening toch te veel in de privé-sfeer. Bovendien kan zich
ook de situatie voordoen dat de zoon of dochter geen zorgverlof kan opnemen,
terwijl de schoondochter of schoonzoon dat wel kan. Ik wil er dan ook op aandringen
bij een volgende wijziging van deze wet dit onderscheid alsnog ongedaan te
maken.Het wetsvoorstel maakt ook een eerste begin met langdurend zorgverlog
in een welomschreven bijzondere situatie. Er zal stellig in de samenleving
behoefte zijn aan uitbreiding, maar wij weten inmiddels uit ervaring dat van
recht op zorgverlof weinig gebruik wordt gemaakt als daarbij geen inkomen
wordt geleverd. Naar onze mening gaat het te ver om voor het langdurend zorgverlog
de werkgevers te laten opdraaien. Een volksverzekering, zoals door sommigen
bepleit, lijkt ons ook moeilijk, omdat de keuze voor het opnemen van een dergelijk
verlof sterk subjectief bepaald is. Wij zoeken het daarom in de richting van
het persoonsgebonden budget, waarmee de zorgbehoevende voor de zorgarbeid
betaalt. Uiteraard moet er dan een indicatie zijn, maar de voorwaarde dat
mantelzorg niet wordt betaald, moet dan worden losgelaten, althans, als er
sprake is van loonderving. We hebben inmiddels vernomen dat een wetsvoorstel over langdurend zorgverlog
in het kabinet aan de orde is geweest en dat dit voorziet in een uitkering
ten laste van de overheid ten bedrage van 70% van het minimumloon voor de
niet gewerkte uren. Ik sluit mij graag aan bij de vragen die hierover al door
anderen zijn gesteld.De alleengaanden hebben de kritiek dat zij er met dit wetsvoorstel bekaaid
van afkomen. Ik kan dat gevoelen wel begrijpen, maar acht het toch niet terecht.
Er is hier immers geen sprake van gelijke gevallen en dus is ongelijke behandeling
nog geen discriminatie. En het zorgverlof om hun zieke ouders te hulp te schieten
geldt toch ook voor hen!Onze fracties zijn er niet gelukkig mee dat de wet de mogelijkheid opent
dat ondernemingsraden of personeelsvertegenwoordigingen in bepaalde situaties
de rechten inzake calamiteitenverlof, kraamverlof en kortdurend zorgverlof
kunnen weggeven of verkopen aan de werkgever. Ik sluit mij wat dat betreft
aan bij de discussie die hierover vanmiddag is gevoerd. De verdediging hiervan
in de memorie van antwoord vonden we bepaald niet overtuigend: de staatssecretaris
verwees alleen naar de motieven van het desbetreffende amendement. Heeft ze
zelf ook een mening? Heeft de individuele aanstaande vader nog iets te zeggen
over het behoud van zijn kraamverlof voordat de OR zo'n afspraak maakt? Het
uitgangspunt is toch, zoals het vorige kabinet dat heeft geformuleerd, dat
een ondernemingsraad de individuele werknemer niet kan binden?Mijnheer de voorzitter. Het is mij ten slotte opgevallen dat de wettekst
bij het adoptieverlof spreekt over "verlof zonder behoud van loon" en bij
zwangerschaps- en bevallingsverlof over "verlof zonder meer", terwijl deze
twee regelingen volstrekt identiek zijn. Als verklaring geeft de staatssecretaris
dat ten aanzien van het zwangerschaps- en bevallingsverlof via de invoeringswet –
die wij vandaag ook behandelen – in het BW wordt geregeld dat het gaat
om verlof zonder behoud van loon. Dat geldt blijkbaar dus niet voor het adoptieverlof.
Ik vind dit voor de lezers van de Wet arbeid en zorg toch wel tamelijk verwarrend.
Het is mijns inziens een argument te meer om de hele materie op te nemen in
het Burgerlijk Wetboek.Met belangstelling wacht ik de antwoorden van de staatssecretaris op mijn
vragen af.Mevrouw Kneppers-Heijnert (VVD):Voorzitter. Vandaag bespreken wij in deze Kamer het wetsontwerp dat kortheidshalve
wordt aangeduid als "arbeid en zorg". In deze titel zit een spanning die zich
overigens ook in werkelijkheid voordoet. Arbeid staat voor economische zelfstandigheid
en zorg impliceert afhankelijkheid. Wij kunnen zorgverleners zijn en dan zijn
anderen van onze zorg afhankelijk, bijvoorbeeld onze kinderen of onze ouders,
dan wel wij zijn zelf de zorgontvangers en zijn dan afhankelijk van anderen.Zorg was traditioneel het domein van vrouwen en is op de politieke agenda
gekomen als uitvloeisel van het beleid ter vergroting van de economische zelfstandigheid
van vrouwen. De toenemende arbeidsparticipatie van vrouwen en de achterblijvende
deelname van mannen aan de zorgverlening leiden ertoe dat de combinatie van
arbeid en zorg problemen oplevert en leidt tot stress en overgereguleerde
gezinssituaties. Naast het microdoel van economische zelfstandigheid van ieder
individu bevat de wet ook nog een macrodoelstelling. De arbeidsmarkt kan het
arbeidsaanbod van vrouwen niet missen en voor het op peil houden van het draagvlak
voor de sociale voorzieningen is eveneens een optimale inzet van het arbeidspotentieel,
inclusief dat van vrouwen, noodzakelijk.Uitgangspunt van de VVD is de vrije, zelfsturende en verantwoordelijke
mens. Mensen moeten de mogelijkheid hebben om hun leven naar eigen inzicht
in te richten. Economische zelfstandigheid is daarvoor een belangrijke voorwaarde.
Mijn fractie steunt dan ook de doelstelling van de aan deze wet voorafgaande
nota Op weg naar een nieuw evenwicht tussen arbeid en zorg, te weten het bereiken
van een situatie waarin ieder volwassen individu, ongeacht de leefvorm waarvan
hij of zij deel uitmaakt, in eigen levensonderhoud kan voorzien en voor zichzelf
kan zorgen.Zoals voor alles, geldt ook voor het verrichten van arbeid- en zorgtaken
dat "what's worth doing, is worth doing well". Het optimaal combineren van
beide taken is echter schier onmogelijk en dus moeten mensen keuzes maken
en daarvoor zelf de verantwoordelijkheid dragen. Het is de eigen verantwoordelijkheid
om te bepalen wie werkt, wie zorgt en hoeveel ieder werkt en zorgt. Keuze
voor deeltijdwerk, voor verlofsparen en voor kinderopvang en de combinatie
van deze drie spreken mijn fractie meer aan dan – zoals in het voorliggende
wetsvoorstel staat – het creëren van wettelijke rechten op verlof.
Daarbij worden de gevolgen van persoonlijke keuzes vooral op anderen –
collega's en werkgever – afgewenteld, waarmee dan een groot beroep op
de solidariteit wordt gedaan. Het is de taak van de overheid om de benodigde
infrastructuur en faciliteiten te scheppen om de door burgers gemaakte keuze
te kunnen realiseren, zoals het zorgen voor voldoende en professioneel opgezette
kinderopvang. Hoe staat het overigens met het wetsvoorstel Basisvoorziening
kinderopvang, waarvan de indieningsdatum steeds weer vooruitgeschoven wordt?Daarnaast worden mensen geconfronteerd met situaties waarop zij geen invloed
hebben, zoals ziekte. Er moeten dan werkbare oplossingen gevonden worden.
Mijn fractie is van mening dat vanwege de variatie in keuzes die mensen maken
en de vele uiteenlopende gebeurtenissen die zich in een mensenleven kunnen
voordoen, deze materie zich niet leent voor wetgeving. Het is de verantwoordelijkheid
van sociale partners respectievelijk werkgevers en werknemers in bedrijven
en organisaties om hierover afspraken te maken. En dat gebeurt in de praktijk
ook. De staatssecretaris zegt voortdurend dat er te weinig cao-afspraken zijn
over zorgverlof. Mijn vraag is of haar ook veel klachten bekend zijn van werknemers.
Of vindt de praktijk andere oplossingen? Werkgever en werknemer spreken in
een concrete situatie, zoals ziekte van de partner of het kind, bijvoorbeeld
af dat de werkgever het loon voor de helft doorbetaalt en dat de werknemer
voor de andere helft vakantiedagen opneemt. Mijn fractie is dan ook tevreden
met de strekking van de in de Tweede Kamer aangenomen amendementen die het
mogelijk maken dat werkgevers en werknemers bij cao of ondernemings overeenkomst
afwijkende afspraken maken die beter bij hun situatie passen. Met het wegcontracteren
van de eigenlijke substantie heeft mijn fractie dan ook geen problemen, omdat
zij er vertrouwen in heeft dat de direct betrokkenen – werkgevers en
werknemers – hiermee de mogelijkheid krijgen om een totaal andere regeling
te maken, die anders is dan de wettelijke basisvoorziening, maar minstens
net zo goed kan zijn. Afwijkingen kunnen dus ook ten gunste van de werknemers
zijn.Wij begrijpen uit de diverse commentaren dat er vraagtekens worden gezet
bij de formulering van de amendementen. In hoofdstuk 4 zijn het calamiteiten-
en ander kortverzuimverlof en het kraamverlof geregeld. Naar de mening van
de regering in de memorie van antwoord betekent het zinsdeel "indien geen
collectieve arbeidsovereenkomst van toepassing is of terzake geen bepaling
bevat" in de artikelen 4:7 en 5:10 dat steeds van de wettelijke regeling mag
worden afgeweken op alle onderdelen ten aanzien waarvan de cao geen regeling
geeft; de VVD-fractie is het daarmee eens. Indien in een cao een bepaling
is opgenomen over een van de betreffende verlofvormen, kan de werkgever immers
niet rechtsgeldig over die verlofvorm een overeenkomst met de OR of de personeelsvertegenwoordiging
sluiten; over de andere verlofvormen kan hij dat dus wel. De omstandigheid
dat in de cao enigerlei bepaling is opgenomen inzake enige vorm van kortverzuimverlof,
maar geen enkele bepaling inzake kraamverlof, brengt met zich mee dat de werkgever
niet een van de wet afwijkende ondernemingsovereenkomst kan sluiten ten aanzien
van enige vorm van kortverzuimverlof, maar wel ten aanzien van het kraamverlof.De FNV heeft erop gewezen dat in cao's regelingen bestaan die onder een
andere contractuele benaming in wezen een samenloop zijn van meerdere wettelijke
verlofvormen, bijvoorbeeld van het kortverzuimverlof van artikel 4:1, lid
2c, dat de bevalling van de partner regelt, en het kraamverlof. Betekent dit
dat noch ten aanzien van het kraamverlof, noch ten aanzien van het kortverzuimverlof
tot een afwijking van de wettelijke regeling kan worden besloten? Of blijft
in mijn voorbeeld de bevoegdheid bestaan om ten aanzien van het kortverzuimverlof
dat geen verband houdt met de bevalling van de partner, in overeenstemming
met het medezeggenschapsorgaan af te wijken van de wettelijke regeling? Als
dit laatste het geval is, geldt mutatis mutandis hetzelfde voor het calamiteitenverlof
dat geen verband houdt met verlof wegens ziekte en het kortdurend zorgverlof.
Graag vernemen wij de opvatting van de staatssecretaris daarover.Wij bevinden ons momenteel in een overgangssituatie van een kostwinnersmodel
naar een ander type samenleving. De staatssecretaris heeft in een interview
in het tijdschrift OR aangegeven dat dat de felle discussies verklaart. Het
is in een overgangssituatie wellicht onvermijdelijk dat kenmerken van het
oude en het nieuwe systeem zich gedurende een bepaalde periode tegelijkertijd
voordoen, maar zijn wij niet bezig om deze overgangssituatie in wetgeving
neer te leggen in plaats van te streven naar een werkelijk nieuw evenwicht?
Wij bevinden ons nu in de situatie dat vrouwen zich in toenemende mate op
de arbeidsmarkt begeven en, nadat zij daar zijn aangeland, vervolgens met
allerlei verlofrechten weer naar huis worden gestuurd. Dergelijke maatregelen
werken niet of werken oneigenlijk en zijn reminiscenties uit een weliswaar
recent verleden, maar toch verleden. De maatregelen lossen het probleem van
de moeilijke combineerbaarheid van arbeid en zorg niet echt op. Het doel van
het wetsvoorstel is bevorderen dat blijvende arbeidsparticipatie aantrekkelijker
wordt dan uittreden, maar geen vrouw – en trouwens ook geen man –
die van plan was om met werken te stoppen, ziet daar nu van af omdat er een
10-daags zorgverlof is gekomen. Het is dan ook te voorspellen dat in de loop
der jaren het wettelijk aantal dagen aan kortverzuimverlof en zorgverlof zal
worden uitgebreid. Die ontwikkeling werd al zichtbaar tijdens de parlementaire
behandeling, toen het kraamverlof van twee dagen naar twee werkdagen werd
uitgebreid en het adoptieverlof van drie naar vier weken. Mijn fractie vindt
dit een heilloze weg en zou graag van de staatssecretaris vernemen wat zij
daarvan vindt.Ten slotte kom ik terug op een vraag die de VVD-fractie eerder heeft gesteld.
Veel werkenden beschikken over een aanzienlijke hoeveelheid verlofdagen. De
Raad van State heeft aanbevolen, de inzetbaarheid van deze dagen voor bijzondere
gebeurtenissen te bezien. Mijn fractie kan met dat idee instemmen. De regering
wil daar desgevraagd niet aan in verband met de recuperatiefunctie. De gewijzigde
vakantiewetgeving biedt inmiddels de mogelijkheid om de niet gebruikte dagen
gedurende een periode van vijf jaar op te sparen of af te kopen. Volgens de
regering betekent dit echter nog niet dat daarmee aan de wettelijke vakantiedagen
de recuperatiefunctie is komen te ontvallen. Dit moge waar zijn voorzover
de opgespaarde dagen worden gebruikt voor bijvoorbeeld het maken van een wereldreis.
De leden van de VVD-fractie vermogen niet in te zien wat overblijft van de
recuperatiefunctie als er dagen worden afgekocht. Cao's bieden tegenwoordig
ook de mogelijkheid om vakantiedagen te verkopen – geld voor tijd –
en om vakantiedagen bij te kopen – tijd voor geld. Heeft de staatssecretaris
enig inzicht op welke schaal van deze mogelijkheden gebruik wordt gemaakt?Mijn fractie ziet met belangstelling de beantwoording van de vragen tegemoet.De heer Hessing (D66):Voorzitter. Het lijkt erop dat alles wat de staatssecretaris in interviews
naar buiten brengt tegen haar kan worden gebruikt. Sprekers voor mij hebben
al een aantal citaten naar voren gebracht en ook ik begin met een citaat.
Het is hetzelfde citaat als het citaat waar de heer Stekelenburg mee begon.
"Over een halve generatie zijn mannen en vrouwen gelijk", aldus staatssecretaris
Verstand in Intermediair van 31 mei jl. Vrouwen kunnen dan net als mannen
doorstromen naar de top, zij zijn economisch zelfstandig en mannen en vrouwen
zorgen allebei evenveel voor hun kind, het huishouden en voor elkaar.Maar zover is het nog niet. Uit tellingen die Intermediair recentelijk
heeft uitgevoerd, bleek dat er momenteel in de raden van bestuur van de vijfhonderd
grootste bedrijven in Nederland slechts zes vrouwen zitten en slechts één
van hen is moeder. Kortom, er is nog een weg te gaan voordat in alle sectoren
van de samenleving de positie van mannen en vrouwen gelijk zal zijn. Overigens is het beeld van de overheid zelf rooskleuriger: op het
niveau van directeuren-generaal en secretarissen-generaal is 17% vrouw. Het
gaat hier om het peiljaar 1999, dus wellicht dat dit beeld inmiddels in positieve
zin kan worden bijgesteld.Er is onmiskenbaar een grote maatschappelijke behoefte aan het beter en
wettelijk regelen van de combinatie van arbeid en zorg. Niet voor niets is
in het regeerakkoord afgesproken dat de bestaande wettelijke verlofregelingen
in één samenhangend wettelijk kader zullen worden opgenomen.
Doel van de wettelijke regeling is, te bevorderen dat blijvende arbeidsparticipatie
aantrekkelijker wordt dan uittreden. Met de aanvaarding van dit wetsvoorstel
is een belangrijke stap in deze richting gezet. De daarin opgenomen diverse
verlofvormen geven het combineren van arbeid en zorg een stevige duw in de
goede richting. En dat dan overigens tegen de achtergrond van de constatering
dat er op het gebied van het faciliteren van de combinatie van arbeid en zorg
al de nodige stappen zijn gezet: flexibiliseren vakantiedagen, verlofsparen
en fiscale stimulering ouderschapsverlof. Uiteraard is meer mogelijk, te denken
valt aan het langdurend zorgverlog.Wie zich verdiept in het geheel aan intenties dat zo her en der is uitgesproken,
houdt de ogen nauwelijks droog, maar als zo vaak staat er tussen droom en
daad nog het nodige in de weg. Het is niet voor niets dat de staatssecretaris
aan de overzijde een stevig politiek gevecht heeft moeten voeren om het wetsvoorstel
zo ongeschonden mogelijk bij de Eerste Kamer af te leveren. Als ik mij niet
vergis, heeft de overzijde het wetsvoorstel uiteindelijk kamerbreed gesteund.
Dat is op zichzelf al een belangwekkend gegeven, al wijzen sommigen op het
hoge compromisgehalte van het resultaat. Maar goed, dat is nu eenmaal ons
poldermodel. Mijn fractie heeft geen behoefte, het ragfijne compromis dat
aan de overzijde is gesloten in deze Kamer uiteen te rafelen, want wij kennen
onze plaats. Niettemin kunnen toch een paar algemene opmerkingen bij het wetsvoorstel
gemaakt worden.Allereerst de suggestie die door de Raad van State is gedaan om de inzetbaarheid
van gewoon en bovenwettelijk verlof voor bijzondere gebeurtenissen opnieuw
te bezien – mevrouw Kneppers sprak er ook al over – gelet op het
feit dat veel werkenden over een aanzienlijke hoeveelheid verlof beschikken.
In reactie daarop heeft de regering aangegeven dat wettelijke en bovenwettelijke
vakantiedagen niet zijn bedoeld om te voorzien in deze bijzondere situaties
en dat voor de wettelijke vakantiedagen de recuperatiefunctie voorop staat.
Van de zijde van de VVD is vervolgens terecht opgemerkt, dat die recuperatiefunctie
genuanceerd kan worden, aangezien het mogelijk is om vakantiedagen af te kopen
of zelfs gedurende een periode van vijf jaar te sparen. In de memorie van
antwoord aan deze Kamer geeft de staatssecretaris aan dat dit echter niet
betekent dat daarmee aan de wettelijke vakantiedagen de recuperatiefunctie
is komen te ontvallen. Los van de vraag of en, zo ja, in hoeverre de afkoop
van vakantiedagen als zodanig in strijd is met artikel 7 van Richtlijn 93/104/EG,
moet toch wel de conclusie zijn dat aan de recuperatiefunctie van vakantiedagen
niet zwaar wordt getild. Als er dan niet zwaar aan getild wordt, wordt wellicht
de vraag van de Raad van State weer opportuun om nog eens naar het geheel
te kijken, omdat er al zoveel verlofdagen aanwezig zijn. Hoe ziet de staatssecretaris
dit vraagstuk?Wie het geheel aan verlofregelingen overziet dat mede door de Wet arbeid
en zorg wordt gecreëerd, moet wel tot de conclusie komen dat onze regeldrift
ruim baan heeft gekregen: zwangerschaps- en bevallingsverlof, ouderschapsverlof,
calamiteitenverlof, loopbaanonderbreking, kortdurend zorgverlof, adoptieverlof,
kraamverlof en wellicht op termijn langdurend zorgverlog en rouwverlof. In
een kritisch artikel in Vrij Nederland over het wetsvoorstel werd gesproken
over een woud aan regelingen die een verdelende rechtvaardigheid suggereren
die er niet is.Los van deze negatieve toonzetting valt toch nauwelijks te ontkennen dat
wij het met ons allen behoorlijk ingewikkeld hebben gemaakt, terwijl het in
de kern bij verlofregelingen simpelweg gaat om de afweging tussen enerzijds
het individuele zorgbelang en anderzijds het bedrijfsbelang. Hoe complex en
gedifferentieerd de wetgeving ook is ingekleed, het gaat in concrete gevallen
steeds om deze afweging op de werkvloer. Bij moderne arbeidsverhoudingen moeten
werkgever en werknemer daar in principe, gesteund door een overzichtelijk
wettelijk kader, goede afspraken over kunnen maken. Tegen deze achtergrond
en zeker gelet op het samenraapsel aan financieringsbronnen, gaan de gedachten
hier en daar uit naar een volksverzekering voor zorgverlof. Hoewel daar zeker
voordelen aan zitten, heeft de regering terecht gewezen op de negatieve punten
die aan een dergelijk stelsel kleven, zoals bijvoorbeeld het gegeven dat een
dergelijke regeling ook voor niet-werkenden zou gaan gelden, wat toch eigenlijk
niet de bedoeling is.Mijn fractie wacht in ieder geval met belangstelling de bij de algemene
beschouwingen aan de overzijde toegezegde bouwstenennotitie af – als
ik het goed heb naar aanleiding van de motie Melkert/De Hoop Scheffer –
waarin op de voor- en nadelen van verschillende financieringsconstructies
voor langdurige verlofrechten nader zal worden ingegaan.In ieder geval ziet mijn fractie in het complex aan regels toch wel het
gevaar schuilen dat werknemers niet steeds gebruik zullen maken van de mogelijkheden
die er zijn, simpelweg omdat zij het overzicht ontberen. Het komt immers vaker
voor dat mensen vanwege de complexiteit van de regelgeving onvoldoende gebruik
maken van de bestaande mogelijkheden. De huursubsidie is daarvan een bekend
voorbeeld. Het is toch een teken aan de wand dat uit de vervroegde evaluatie
van de werking van de Wet financiering loopbaanonderbreking naar voren is
gekomen, dat de onbekendheid van de wet onder werknemers één
van de belangrijkste belemmeringen vormt. In hoeverre vreest de staatssecretaris
dat werknemers om deze reden als het ware afhaken en wat kan er gedaan worden
om de materie zo gebruiksklaar mogelijk aan te reiken? Welk voorlichtingstraject
volgt eventueel op aanname van dit wetsvoorstel?In het verlengde daarvan een vraag over de gewenste cultuuromslag. In
hoeverre verwacht de staatssecretaris dat door deze wet inderdaad de cultuuromslag
wordt bevorderd die nodig is? Moet niet de conclusie zijn dat de normen en waarden op de werkvloer thans nog zodanig vast verankerd zijn, dat
vooralsnog – ondanks de aanwezigheid van wettelijke regelingen –
de gewenste cultuuromslag niet tot stand komt? In hoeverre wordt bijvoorbeeld
op leidinggevend niveau op dit moment gebruik gemaakt van ouderschapsverlof?
Zal de sociale druk in met name kleinere bedrijven niet zodanig groot zijn,
dat de feitelijke toepassing van de verlofregelingen achter zal blijven bij
de mogelijkheden?Ook is het de vraag of niet te gemakkelijk heengestapt wordt over het
solidariteitsaspect, met name de solidariteit tussen ouders en kinderlozen.
Want hoe je het ook wendt of keert, met de Wet arbeid en zorg worden per saldo
de verlofregelingen voor ouders vergroot. De keuze voor kinderen blijft weliswaar
een individuele keuze, waarvan gezegd zou kunnen worden dat die keuze op zich
maatschappelijke ondersteuning verdient, maar er zijn niettemin grenzen. Die
grenzen zijn dan gegeven met de zorgplicht van de overheid voor voldoende
kinderopvang en de mogelijkheid van deeltijdarbeid. Voor het meerdere, zo
zou de gedachte kunnen zijn, zijn ouders geheel en al zelf verantwoordelijk.
Het gaat niet aan de op zich noodzakelijke zorg voor kinderen af te wentelen
op de kinderloze collega's op het werk, om het maar eens scherp te stellen.
Zeker, veel zal afhangen van de mogelijkheden van de arbeidsorganisatie om
het werk dat door de verlofganger blijft liggen, adequaat op te vangen. Het
is duidelijk dat vooral het midden- en kleinbedrijf hier problemen zal ondervinden.
In hoeverre ziet de staatssecretaris deze spanning en acht zij het wenselijk
en wellicht zelfs noodzakelijk om daaraan tegemoet te komen?In de memorie van toelichting heeft de regering helder gestipuleerd om
welke redenen een wettelijke regeling op dit vlak noodzakelijk wordt geacht.
Zonder wettelijke ondersteuning wordt te weinig voortgang geboekt ten aanzien
van het beter kunnen combineren van arbeid en zorg. Er ligt nadrukkelijk een
verantwoordelijkheid van de overheid, omdat met het verbeteren van de combineerbaarheid
van arbeid en zorg niet alleen belangen van werkgevers en werknemers in het
geding zijn, maar zeker ook maatschappelijke belangen. In het verlengde daarvan
is terecht aangegeven dat de overheid een meer normerende rol heeft naarmate
de werknemer daarbij meer gebaat is uit een oogpunt van bescherming. De voorgestelde
regels hebben dan ook een minimumkarakter. Tegen deze achtergrond betreuren
de leden van de fractie van D66 het dan ook dat de afwijkingsmogelijkheden
van de voorliggende wettelijke regeling per saldo zijn opgerekt. Begrijpen
wij overigens goed dat de staatssecretaris min of meer dezelfde afwijkingsmogelijkheden
heeft opgenomen in het wetsvoorstel dat betrekking heeft op langdurend zorgverlof?In een poging zoveel mogelijk kikkers in de kruiwagen te krijgen en vooral
ook te houden, zijn er aan gene zijde van het Binnenhof enkele amendementen
aangenomen met betrekking tot de mate van gebondenheid aan het wetsvoorstel.
Als gevolg daarvan heeft thans in de wettekst de term "driekwartdwingend recht"
een plaats gekregen. In de beleving van mijn fractie kan dat hooguit de conclusie
zijn van hetgeen in de wet is opgenomen. De toegevoegde waarde om deze term
als zodanig in de wet op te nemen ontgaat haar.Maar los van deze stijlopmerking valt er nog het nodige te zeggen over
de mate van gebondenheid. In dit verband snijdt wat ons betreft de opmerking
van de FNV hout, namelijk dat het ongerijmd is dat de wetgever ten aanzien
van calamiteiten-, kraam- en zorgverlof op valide gronden een wettelijke basisvoorziening
noodzakelijk acht en tezelfdertijd toestaat dat deze voorziening bij cao of
bij ondernemingsovereenkomst tussen werkgever en medezeggenschapsorgaan geheel
kan worden weggecontracteerd. Er is niet gewaarborgd dat bij contractuele
afwijking van de wettelijke regeling de eigenlijke substantie ervan moet worden
behouden. Nu de regering toch een- en andermaal heeft aangegeven dat een wettelijke
regeling noodzakelijk is, valt toch niet goed te verdedigen dat eigenlijk
de verantwoordelijkheid voor het wel of niet regelen van deze verlofvormen
weer geheel in handen van de sociale partners wordt gelegd. Is het niet van
tweeën één; of er bestaat voldoende vertrouwen dat sociale
partners er op dit vlak goed uitkomen en dan is geen basisregeling nodig,
of dat vertrouwen is niet aanwezig en dus is een dwingende wettelijke basisregeling
noodzakelijk? Graag een reactie op dit belangrijke punt.En dan vervolgens het gegeven dat niet alleen afgeweken kan worden bij
cao, maar ook dat ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging dat kunnen
doen. Van de zijde van de FNV is aangegeven dat deze instanties eigenlijk
onvoldoende zijn toegerust om op dit vlak de goede beslissingen te nemen.
In de schriftelijke beantwoording aan deze Kamer is, als mijn fractie het
goed ziet, geen antwoord gekomen op deze niet onbelangrijke kanttekening.
Kan hier alsnog op worden ingegaan?Als het gaat over de afwijkingsmogelijkheden die achtereenvolgens in de
artikelen 4:7 en 5:10 zijn neergelegd, geeft de staatssecretaris in de memorie
van antwoord aan deze Kamer aan dat de formulering van de desbetreffende teksten
helder is en dat er geen twijfel kan bestaan over de betekenis van het zinsdeel
"indien geen collectieve arbeidsovereenkomst van toepassing is of terzake
geen bepaling bevat". Volgens de staatssecretaris moet deze zinsnede als volgt
worden uitgelegd: als in een collectieve arbeidsovereenkomst een bepaling
is opgenomen over een van de betreffende verlofvormen, dan kan de werkgever
niet rechtsgeldig over die verlofvorm een overeenkomst sluiten met de ondernemingsraad
en personeelsvertegenwoordiging. Als mijn fractie het goed ziet, heeft de
FNV zich bij deze uitleg aangesloten, althans ziet de FNV graag dat deze uitleg
stand houdt. Het is maar de vraag of dit een sluitende uitleg is van de wettekst
in kwestie. Stel nu dat in een cao over kortdurend zorgverlof louter een afwijkende
regeling omtrent de betaling is geregeld. In de visie van de staatssecretaris
volgt hier dwingend uit dat de werkgever niet met de ondernemingsraad of de
personeelsvertegenwoordiging een afspraak kan maken over de duur van het verlof,
zelfs niet als dat ten gunste is van de werknemer. Dat kan toch niet waar
zijn? In de wettekst is immers aangegeven dat hier wel mogelijkheden zijn
voorzover de cao terzake geen bepaling bevat. Welnu, als in de cao niets over
de duur van het verlof is geregeld, als er terzake dus niets over staat, dan
is er toch ruimte om een afwijkende afspraak te maken? En dan
nog, zou het niet mogelijk zijn om ten voordele van de werknemer een afwijkende
afspraak te maken? Met de uitleg van de staatssecretaris is dat simpelweg
uitgesloten. En hoe zit het bijvoorbeeld met cao's waarin afgesproken is dat
over bepaalde onderwerpen – bijvoorbeeld met betrekking tot de duur
van diverse verlofvormen – kan worden afgeweken indien en voorzover
daarover overeenstemming bestaat tussen werkgever en ondernemingsraad? Het
enkele feit dat dit onderwerp is benoemd in de cao verhindert volgens de interpretatie
van de staatssecretaris als mijn fractie het juist ziet, dus juist daarom
reeds dat er een nadere afspraak met de ondernemingsraad gemaakt kan worden,
terwijl dat nu juist de kern is van de cao-afspraak.Mijn fractie is van oordeel dat de desbetreffende artikelen als volgt
moeten worden gelezen. Afwijking is allereerst mogelijk bij cao of bij regeling
door een daartoe bevoegd bestuursorgaan. Dit uitgangspunt veronderstelt dat
in de cao of regeling expliciet over dit onderwerp afwijkende regels zijn
opgenomen. Als er geen cao of regeling is of wanneer er in de cao of regeling
geen afwijkende bepalingen zijn opgenomen, is er ruimte voor de OR of de personeelsvertegenwoordiging.
In de tekst kan niet worden gelezen dat met het enkele feit dat in een cao
over een onderdeel van een verlofregeling een afwijkende bepaling is opgenomen,
het de OR of de personeelsvertegenwoordiging verboden is, zich uit te laten
over de andere onderdelen van de verlofregeling. Ook uit de toelichting op
de desbetreffende amendementen is niet af te leiden dat het in dat geval "handen
af" is. Het is niet uit te sluiten dat de opstellers van de desbetreffende
amendementen dit, onuitgesproken, wel beoogd hebben, doch het is niet in de
tekst neergeslagen. Strikt genomen staat het de OR en personeelsvertegenwoordiging
dus vrij, af te wijken indien en voorzover terzake de cao of regeling geen
bepaling bevat. Voor de goede orde, mijn fractie sluit zich met deze interpretatie
dus niet aan bij de FNV, die eigenlijk vindt dat afwijking alleen mogelijk
is hetzij bij cao, hetzij, voorzover de cao zulks uitdrukkelijk bepaalt, in
overeenstemming tussen werkgever en OR of personeelsvertegenwoordiging.Mijn fractie voelt zich in de eigen opvatting gesterkt door hetgeen vermeld
staat in de memorie van antwoord inzake de notitie (Zelf)regulering, die vanmiddag
hier is besproken. Hierin kiest de regering nadrukkelijk voor de mogelijkheid
dat, wanneer onderwerpen in de cao inhoudelijk niet volledig of afdoende zijn
geregeld, de ondernemingsraad hierover nadere afspraken kan maken. Het uitgangspunt
van het kabinet dat het primaat van arbeidsvoorwaardenvorming bij werkgevers
en vakbeweging ligt, met benutting van de potentie van de ondernemingsraad,
kan worden bereikt via verschillende wegen. Met beide systemen, aldus de regering,
kan worden bereikt dat maatwerk totstandkomt.Er zijn overigens nog wel meer casusposities te bedenken waaruit blijkt
dat de tekst niet zo helder is geformuleerd als wel wordt gedacht. Is het
kortom niet verstandig, de verschillende mogelijkheden en onmogelijkheden
aan de hand van diverse casusposities in beeld te brengen, opdat het voor
de sociale partners scherper dan tot nu zichtbaar wordt wat nu precies de
mogelijkheden zijn?Terecht vestigt de FNV nog de aandacht op het feit dat er strikt genomen
voor de tijdsduur van de afwijkende regels een markant verschil bestaat tussen
enerzijds een cao en anderzijds een overeenkomst tussen de werkgever en het
medezeggenschapsorgaan. Een cao geldt in principe slechts maximaal 5 jaar,
met mogelijkheid van verlenging, terwijl een overeenkomst zoals hier bedoeld
geen tijdshorizon kent. Hoe beoordeelt de staatssecretaris dit verschil? De
FNV spreekt van een ernstige tekortkoming.De FNV heeft voorts aandacht gevraagd voor de omstandigheid dat een door
de werkgever met het medezeggenschapsorgaan overeengekomen afwijking van een
wettelijk voorschrift soms wel degelijk doorwerkt in de individuele arbeidsovereenkomst.
De regering is van oordeel dat dit niet het geval is en dat steeds een doorvertaling
zal moeten plaatsvinden. Mijn fractie is ertoe geneigd, de visie van de FNV
te steunen dat er wel degelijk een directe binding kan ontstaan. De in de
onderhavige wet vastgelegde diverse verlofvormen modelleren toch van rechtswege
de individuele arbeidsovereenkomst. In de wet wordt immers nadrukkelijk op
onderdelen de bevoegdheid toegekend aan de ondernemingsraad of het medezeggenschapsorgaan
om afwijkende afspraken te maken. Dan ligt het in de rede om te veronderstellen
dat nadere afspraken die met gebruikmaking van de aldus geboden wettelijke
afwijkingsbevoegdheid worden gemaakt, voor de betrokken individuele werknemers
bindend zijn. In de woorden van de FNV: "De overeenstemming tot afwijking
van de wettelijke bepaling ontneemt aan de werknemer een recht waarop hij
ingevolge zijn arbeidsovereenkomst voordien aanspraak had. In zoverre is sprake
van rechtstreekse binding van de individuele werknemer." Er staat niet in
de wet dat de nadere afspraken gemaakt worden onder voorbehoud van de instemming
van individuele werknemers of iets dergelijks. De zeer beperkte uitleg die
de regering thans geeft aan de bindende kracht van afwijkende overeenkomsten,
maakt het geheel wel bewerkelijk. Het betekent dat de werkgever na het overleg
met de ondernemingsraad of het medezeggenschapsorgaan alle onderdelen alsnog
met individuele werknemers aan de gang moet.Ik kom bij de relatie van deze wet met de notitie inzake (zelf)regulering
en mate van gebondenheid. De hoofdconclusie van de notitie is dat er geen
blauwdruk bestaat voor overheidsoptreden. Op ieder terrein zal de overheid
haar bemoeienis moeten beargumenteren. Dat er geen blauwdruk voor overheidsoptreden
bestaat en dat de noodzaak en wenselijkheid voor overheidsoptreden per beleidsterrein
beoordeeld moet worden, blijkt volgens de staatssecretaris uit het door de
Tweede Kamer aanvaarden van het amendement-Örgü/Dankers. Als gevolg
van dit amendement geldt voor calamiteiten-, kraam- en kortdurend zorgverlof
dat werkgevers en werknemers afwijkende afspraken mogen maken over onder meer
de duur en de betaling. Inderdaad, er bestaat geen blauwdruk, maar kan de
staatssecretaris met de notitie in de hand een verklaring geven voor het feit
dat bij alle drie de verlofrechten zoveel ruimte is gegeven aan werkgevers
en werknemers? Overigens, de staatssecretaris stelt in de memorie van antwoord
dat wat het calamiteitenverlof betreft, werkgevers en werknemers niet alleen
over de loondoorbetaling, maar ook over de duur afwijkende afspraken
mogen maken. Dat is toch niet correct, want in artikel 4:7 wordt wat het calamiteitenverlof
betreft alleen gesproken over het punt van de loondoorbetaling. Omtrent de
duur van het calamiteitenverlof is toch geen afwijkende regeling mogelijk?Voorzitter. Mijn fractie wacht met belangstelling de reactie van de staatssecretaris
op onze vragen af.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter. Het is zomer 1998. In het regeerakkoord wordt opgenomen dat
er een Wet arbeid en zorg moet komen. Alle bestaande wettelijke regelingen
komen in één samenhangend wettelijk kader. Staatssecretaris
Verstand mag deze klus klaren. Ze heeft er zin in en gaat voortvarend aan
de slag. De WAZ moet een stevige kapstok zijn waaraan alle wettelijke verloven
"gehangen" kunnen worden. Nu, dat is mooi, dacht ik: één wet
waarin een volksverzekering voor langdurend zorgverlog wordt geregeld, waarin
overzichtelijke, eensluidende regels voor allerlei verlofvormen staan en waarin
kinderopvang als basisvoorziening wordt aangegeven; misschien is er de wettelijke
plicht om elke vier jaar een plan ontspannen samenleving op te stellen, het
zogenaamde POS, waarin de zorg-, werk- en vrijetijdsbehoeften van de Nederlanders
worden verkend. Kortom, ik dacht: nu gaat het eindelijk gebeuren. Deze staatssecretaris
van D66-huize laat Nederland zien hoe een geëmancipeerde samenleving
er uit moet zien. Weg met het kostwinnerschap, leve het combinatiemodel! Eindelijk
een vernieuwende, alomvattende visie voor het combineren van arbeid en zorg.
Eindelijk wat genderturbulentie.Het is 15 maart 2000. Staatssecretaris Verstand heeft haar wetsvoorstel
Arbeid en zorg door het kabinet gesleept. Er is een uitgeklede, gehavende
versie van eerdere plannen. De politieke realiteit heeft een aantal van haar
ambities fors onderuit gehaald. Langdurig betaald zorgverlof mag nog even
niet. Geld mag het niet kosten. De staatssecretaris heeft haar ambities op
dat punt allemaal moeten bijstellen onder druk die bij Paars van binnenuit
kwam en onder druk van de buitenwacht. Op dat moment wist ze nog niet dat
er nog veel meer met de WAZ gesleept en gezeuld zou moeten worden. De Tweede
Kamer was namelijk aan zet en het overleg met haar zou niet gemakkelijk zijn.Het concept zorg moet breed worden, benadrukte de staatssecretaris voor
de Tweede-Kamerbehandeling nog. Ik citeer: "Mensen denken al gauw aan baby's
of zieke ouders. Maar het gaat mij zeker ook om zorg voor jezelf (...) Zorg
voor maatschappelijke activiteiten vind ik ook belangrijk. Daarom is het politiek
verlof eveneens in het wetsvoorstel opgenomen. (...) Met deze wet wil ik een
norm neerzetten en in een versneld tempo voorwaarden scheppen". Zorg voor
maatschappelijke activiteiten is kennelijk niet belangrijk meer. Dat staat
in ieder geval niet meer in het voorstel. Stevig en breed is de kapstok er
niet door geworden. Het komt toch meer in de buurt van een lepelrekje.Het is 18 april 2001. Het wetsvoorstel is met algemene stemmen door de
Tweede Kamer aanvaard. Vandaag, 13 november, is de Eerste Kamer aan de beurt.
GroenLinks staat bij de behandeling van dit wetsvoorstel niet te juichen.
Het is natuurlijk mooi en goed dat deze wet er eindelijk komt, dat er eindelijk
iets geregeld wordt voor adoptie- en pleegzorgverlof, dat er betaald kortdurend
zorgverlof komt, dat de wet loopbaanonderbreking wat wordt opgerekt en dat
er geen vervangingseis meer is als verlof opgenomen wordt om voor een kind
met een levensbedreigende ziekte te zorgen. Dat is de meerwaarde van deze
wet. Maar het houdt niet echt over. Verlof mag in Nederland als het maar kort
is, alleen als het niet anders kan en "als het bedrijf er maar niet te veel
last van heeft".Tussen 1995 en 2000 hebben Nederlanders het steeds drukker gekregen. Tussen
zonsopgang en zonsondergang lopen we elkaar massaal voor de voeten. De arbeidsparticipatie
is gestegen en er is een toename van het aantal personen dat arbeid en zorg
combineert. Het zijn vooral de hoogopgeleide vrouwen die arbeid en zorg combineren.
Laagopgeleide vrouwen, zo blijkt uit onderzoek, blijven liever bij hun gezin.
Als ze een baan kunnen krijgen en ze verdienen het minimumloon, kunnen daar
zoveel kosten tegenover staan – ik noem kinderopvang en het verlies
aan recht op inkomensafhankelijke regelingen, zoals huursubsidie – dat
thuisblijven voor het gezin rendabeler kan zijn. Rustiger is het in ieder
geval en op de scholen is er nog steeds een grote vraag naar luizenmoeders.Het stimuleren van het combinatiescenario is sinds enige jaren officieel
beleid. De rechten en plichten in dezen van de overheid, van sociale partners
en van ouders zelf zijn al die jaren een punt van discussie geweest. Uit onderzoek
blijkt dat de combinatie werk en zorg niet per definitie problematisch is.
Gebrek aan loopbaanmogelijkheden, gebrek aan carrièremogelijkheden
in deeltijdfuncties kan overbelasting van ouders in de hand werken. Er is
nog genoeg te doen voor de sociale partners om de bedrijfsculturen zorgvriendelijker
te maken. Denkt de staatssecretaris met deze wet voldoende aanzet te hebben
gegeven om deze problemen op te lossen en zo ja, hoe dan?Ik kom terug bij de WAZ. Het is en blijft onduidelijk hoe dit wetsvoorstel
het combinatiescenario dichterbij brengt. Een evenwichtige verdeling van werk
en zorg over mannen en vrouwen komt niet veel dichterbij. Is dit trouwens
nog de doelstelling of heet het tegenwoordig "levensloopbewust" beleid, de
nieuwe term in de begroting 2002? Het wetsvoorstel is niet in doelstelling
gericht op hoog opgeleide witte stellen, maar in uitwerking wel. Dat is een
gemiste kans. Juist mensen die via de markt al aardig aan hun trekken kunnen
komen wat betreft voorzieningen krijgen nog een extra steun in de rug, terwijl
het in een wet zoals deze juist nadrukkelijk ook of vooral zou moeten gaan
om laagopgeleiden en alleenstaanden.Het concept zorg wordt niet werkelijk geïntegreerd in het arbeidsbestel.
Er wordt veel overgelaten aan de sociale partners. Is een WAZ op politiek-sociale
gronden nu nodig of niet? Als het noodzakelijk is – dat vind ik –
dan mag je er geen onduidelijkheden over laten bestaan en moeten deze rechten
worden gegarandeerd bij wet. Flexibele maatwerking is mogelijk, maar wat niet
mogelijk mag zijn is dat een aantal maatregelen in deze wet wordt weggecontracteerd
door cao's of door overeenkomsten met medezeggenschapsorganen.Het concept zorg is nogal moralistisch ingevuld. Dit heeft positieve
en negatieve kanten. Rondom zorgen spelen onderhuidse gevoelens een belangrijke
rol. Er zijn nog legio gangbare meningen die een gelijke verdeling van arbeid
en zorg eerder ondergraven dan ondersteunen. Iedereen is opgevoed met de sprookjes
Assepoester en Sneeuwwitje. In deze sprookjes is zorgen een zware activiteit,
een blok aan het been voor vrouwen of wordt zorgen gezien als een waardevolle
activiteit. Zo zijn er sprookjesbeelden en spookbeelden. Het spookbeeld een
slechte moeder te zijn heeft misschien meer invloed op het gedrag van moeders
dan welk beleid ook. Afkopen van zorg door mannen wordt als normaal gezien,
terwijl afkopen van zorg door vrouwen als iets verwerpelijks wordt gezien.
Is het geen recht van burgers dat zij zelf mogen kiezen of zij zorgen of niet?
Is het geen tijd dat er in Nederland twee nieuwe burgerschapsrechten in de
verzorgingsstaat worden verankerd: het recht om zorg te ontvangen en het recht
om zorg te geven? Het sprookjesbeeld, een theemutsmoeder, de goede moeder
die er is voor al je grote en kleine zorgen, geeft misschien meer inwendige
rust, maar weinig economische zelfstandigheid en is ook niet voor iedereen
weggelegd.In de Tweede Kamer is als gevolg van het amendement Örgü/Dankers
besloten dat voor calamiteitenverlof, kraamverlof en kortdurend verlof werkgevers
en werknemers afwijkende afspraken mogen maken over de duur en de betaling.
Voor het kraamverlof en kortdurend verlof mogen afwijkende afspraken worden
gemaakt over het recht. Ik begrijp niet hoe de staatssecretaris heeft kunnen
instemmen met dit amendement. Wat beoogde de wet nu in eerste instantie? Een
wettelijk recht, dacht ik; een wettelijke minimale basisvoorziening om de
combinatie arbeid en zorg eerlijker te delen c.q. een nieuw evenwicht tussen
arbeid en zorg tot stand te brengen. Door acceptatie van dit amendement kan
deze noodzakelijk geachte basisvoorziening bij cao of door een ondernemingsovereenkomst
in zijn geheel weggecontracteerd worden. De sociale partners krijgen nog meer
ruimte om afspraken op maat te maken, zo is de gevolgde argumentatie. Laten
de sociale partners zich profileren op andere aspecten van emancipatie, bijvoorbeeld
een goed loopbaanbeleid. Daar is nog meer dan genoeg te doen.De staatssecretaris geeft in de memorie van antwoord wel de argumentatie
van de indieners van het amendement, maar wat vindt zij er nu zelf van? Hebben
wij volgens de staatssecretaris nu wel of niet een wettelijke basisvoorziening
nodig? Zo ja, sta daar dan voor en zorg er als wetgever minimaal voor dat
bedoelde verloven – kraamverlof, calamiteitenverlof en kortdurend verlof –
als rechten gezekerd zijn, zoals dit ook gezekerd is bij het ouderschapsverlof.
Zo nee, pretendeer dan niet met een alomvattende, samenvattende regeling te
komen om de combinatie arbeid en zorg te verbeteren.Ik sluit mij aan bij de vragen die al gesteld zijn over de tijdsduur van
cao's.Deze wet brengt eigen uitlegproblemen met zich. Wat is wat in verlofland?
Wat is bijvoorbeeld in de WAZ buitengewoon verlof met behoud van loon bij
bevalling van echtgenoot of partner? Is dit kortverzuimverlof of kraamverlof?
Mag van deze wettelijke regeling wel of niet afgeweken worden? Zijn calamiteitenzorgverlof
en calamiteitenverlof kortverzuimverlof krachtens artikel 4:1 of zijn het
vormen van kortdurend zorgverlof krachtens artikel 5:1? Zijn het niet allemaal
kleine lepeltjes aan het lepelrekje om een beetje room door de koffie te roeren?Bij het kortdurend zorgverlof is de kring van rechthebbenden traditioneel
ingevuld. Met name alleenstaanden ondervinden hier hinder van. Bij hen is
geen partner in huis die even verlof op kan nemen. Een alleenstaande ontleent
zijn of haar mantelzorg meestal aan andere alleenstaanden. Bij amendering
in de Tweede Kamer is de kring van rechthebbenden uitgebreid naar een bloedverwant
in de eerste graad. Je mag wel verlof opnemen om je ouders te verzorgen, maar
niet voor je schoonouders, want anders zouden de vrouwen voor de schoonouders
gaan zorgen en blijven hun mannen betaald werken. Is dit de manier om mannen
aan het zorgen te krijgen? Het lijkt wel op de afwaspolitie die langskomt
om te kijken of de taken in huis wel goed verdeeld worden. Een keuzekaart
is hier op zijn plaats. Laat mensen zelf beslissen voor wie zij wel en voor
wie zij niet willen zorgen. Afstemming en financiering van de verlofregelingen worden steeds belangrijker.
De combinatie arbeid en zorg is niet gebaat bij ingewikkelde financieringssystemen.
Uniformiteit van regelingen is noodzakelijk om de transparantie te vergroten.
Een volksverzekering voor zorg zou hier enig soelaas kunnen bieden.Elke werknemer heeft recht op ouderschapsverlof voor kinderen tot acht
jaar. In artikel 6:2, lid 6, wordt geregeld dat de werknemer bij beëindiging
van een werkrelatie bij zijn nieuwe werkgever het recht heeft het restant
van zijn opgesplitste verlof op te nemen. Geldt dit alleen voor het restant
of heb je, als je van baan verandert, bij je nieuwe werkgever opnieuw recht
op ouderschapsverlof? Moet je verplicht je nieuwe werkgever informeren over
de vraag of je wel of niet gebruikgemaakt hebt van ouderschapsverlof bij een
vorige werkgever? Kortom, hoe werkt dit in de praktijk?De Wet financiering loopbaanonderbreking wordt ondergebracht in de WAZ.
Deze wet is geen groot succes geworden; er wordt weinig gebruik van gemaakt.
De vervangingseis is en blijft het grote struikelblok. Wat is een mooier moment
om de vervangingseis bij het oud vuil te zetten dan nu in het voorliggende
wetsvoorstel? De verwrongen verbinding met de werkgelegenheidsdoelstelling
heeft nooit gewerkt. De staatssecretaris heeft dit moment laten lopen. De
vervangingseis wordt een beetje losgelaten. Er is geen vervangingseis meer
bij de verzorging van terminaal zieken of levensbedreigende ziekte van een
kind. Maar wie gaat de zieke huisgenoot verzorgen? Is het niet meer op zijn
plaats om hier een langdurige betaalde verlofregeling voor te ontwerpen en
de vervangingseis voor loopbaanonderbreking geheel los te laten?Ik rond af. Het blijft tobben met de Nederlandse vrouw. "De Nederlandse
vrouw is luxepaardje", zo kopte de NRC. En: "Verstand snapt vrouwen niet".
Nog steeds is er een hardnekkige onderstroom die wil vasthouden aan het bestaande,
namelijk het recht om thuis te blijven. Mannen vinden dat wel prima. Zijn
dit de laatste stuiptrekkingen van het kostwinnersmodel? De staatssecretaris
zou het als geen ander moeten weten dat dit gegeven alleen te tackelen is
door regelingen die mensen over de streep trekken, regelingen
waarvan de voordelen groter zijn dan de nadelen.Gaan voor het combinatiemodel is prima, maar dan moet dat ook echt. Er
moet aan de ene kant gekozen worden voor stevige basisvoorzieningen, ook voor
mannen, bijvoorbeeld een langer kraamverlof waarbij werkgevers wel financieel
bijdragen, maar verder geen verdeel- en heerspolitiek kunnen voeren. Eindelijk
moet er een wettelijk recht op kinderopvang komen met kinderopvang als basisvoorziening.
Bij de sociale partners moet er aan de andere kant op worden aangedrongen
dat er meer geïnvesteerd wordt in flexibele werktijden, in loopbaanbeleid.
Wij moeten samen investeren in al die elementen die nodig zijn voor een ontspannen
samenleving. Paradoxaal genoeg is daar juist geen bewindspersoon voor nodig
die zo voorzichtig als een egeltje opereert. Ik wil dus graag wat meer genderturbulentie.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Mij is gebleken dat de staatssecretaris behoefte heeft aan een schorsing
voordat zij met haar antwoord aanvangt. Dit betekent dat wij, alhoewel er
door de meeste sprekers goede inspanningen zijn gepleegd, toch niet kunnen
besluiten om af te zien van de dinerpauze.Ik deel de Kamer voorts mede dat de bijzondere commissie voor de JBZ-raad
heeft beraadslaagd over een het Koninkrijk verbindend ontwerpkaderbesluit
inzake de bestrijding van mensenhandel (doc. nr. 120 34/01). De commissie
adviseert de Kamer, in te stemmen met dit ontwerpbesluit onder aantekening
dat deze instemming niet prejudicieert op de opvattingen van de Kamer ten
aanzien van ontwerpbesluiten op het gebied van strafrecht die uitgaan van
een systematiek van minimum-maximumstraffen.Voorts adviseert de commissie, in te stemmen met het verbindende ontwerpbesluit
nr. 2a op de aanvullende geannoteerde agenda voor de JBZ-raad van 16 november
a.s.Ik stel de Kamer voor, deze adviezen te volgen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 18.10 uur tot 19.45 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-246-258.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl