Behandeling van het onderdeel NAVO van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2006 (30300 V) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2006 (30300 X)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 1034-1048

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-04-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 22, pagina 1034-1048

21-03-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30300-VToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 30300-XToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (dinsdag 21 maart 2006)Pagina 1083-1083
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 21 maart 2006)Pagina 1083-1084
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2006 (30300 X) (exclusief onderdeel NAVO)Pagina 1020-1034
Voortzetting van de behandeling van het onderdeel NAVO van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2006 (30300 V) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2006 (30300 X)Pagina 1065-1073
Presentie en opening (dinsdag 21 maart 2006)Pagina 1019-1019
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over de brief van de minister van Justitie inzake versnelde implementatie EU-richtlijnen (21109, nr. 159), te weten de motie-Jurgens c.s. inzake het niet toelaten van het afwijken van de wet door de regering bij het maken van lagere regelgeving (21109, A)Pagina 1034-1034
Voortzetting van de (gezamenlijke) behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2006 (30300 X) (exclusief onderdeel NAVO), - het onderdeel NAVO van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2006 (30300 V) en - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2006 (30300 X)Pagina 1073-1083
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met de wijziging van bepalingen voor de financiële verslaggeving door verzekeringsmaatschappijen (28799); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet stedelijke vernieuwing (wijziging in verband met het aanwijzen van een niet-rechtstreekse gemeente als rechtstreekse gemeente gedurende een investeringstijdvak stedelijke vernieuwing) (30236); en twee andere wetsvoorstellen (30247 en 30469)Pagina 1019-1020
Behandeling van het onderdeel NAVO van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2006 (30300 V) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2006 (30300 X)Pagina 1034-1048
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2006 (30300 X) (exclusief onderdeel NAVO)Pagina 1048-1065

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 99 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het onderdeel NAVO
van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2006 (30300 V) en
het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van
Defensie (X) voor het jaar 2006 (30300 X).De voorzitter:Bij dezen heet ik minister Bot hartelijk welkom.Ik deel aan de Kamer mede dat minister Kamp tot ongeveer kwart over twee
afwezig zal zijn vanwege verplichtingen in de Tweede Kamer in verband met
het bekende mondelinge vragenuurtje. Minister Bot zal de honneurs waarnemen.De beraadslaging wordt geopend.De heer Middel (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Voordat u, omdat alle leden van mijn fractie weglopen,
denkt dat mijn fractie het niet met mijn inbreng eens is, meld ik dat de fractievergadering
wordt voortgezet. Zij weten toch niet wat ik ga zeggen. Ik ben blij dat de minister van Buitenlandse Zaken aanwezig is. Ik zal
niet herhalen wat ik vanochtend heb gezegd, maar vanochtend is wel gebleken
dat het heel ongelukkig is geweest dat is besloten – ik kan mij niet
herinneren dat ik erbij was, maar dat zal aan mij liggen – om het NAVO-deel
van de begrotingen van Buitenlandse Zaken en Defensie van elkaar te scheiden.
Ik heb het er in de pauze met de voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken ook over gehad. Alles wat de NAVO betreft, heeft met Defensie te maken
en omgekeerd. Je loopt het risico het dubbel te doen. Omdat je dat juist niet
wilt doen, kan het zijn dat je zaken vergeet. Hoe dan ook, ik ga absoluut
niet herhalen wat ik vanochtend heb gezegd. Ik beperk mij tot deze constatering.Ik zal mij in mijn betoog tot twee zaken beperken: de positie en de rol
van de NAVO ten aanzien van ontwikkelingen in Centraal- en Oost-Europa en
de NAVO in het algemeen. Over de laatste zaak wil ik de heer Bot als minister
van Buitenlandse Zaken hetzelfde vragen als ik vanochtend de heer Kamp heb
gevraagd. Ik doe dat in de wetenschap dat ook de heer Bot een prima minister
is en ook in een verkeerd kabinet zit. Mijn uitgangspunt is dat het hier niet
gaat om het uitwisselen van standpunten, want die kennen wij van elkaar, ook
al zijn standpunten nooit absoluut. Het gaat hier meer om een gedachtewisseling.
Ik wil ook minister Bot een aantal vragen voorleggen waarover wij van gedachten
kunnen wisselen en waarover hij misschien een beschouwing kan geven, zonder
dat die meteen moet uitmonden in een vastomlijnd standpunt. Zoals het hier
kan, kan het eigenlijk nergens. Er is hier geen partijpolitieke scherpslijperij.
Er zijn geen ruzies. Er is dus weinig publieke aandacht. Wij kunnen dus goed
inhoudelijk debatteren, zo is mijn stelling die gelukkig hier door velen wordt
onderschreven.Ik begin met Centraal- en Oost-Europa. Ik heb het genoegen om namens de
NAVO-Assemblee rapporteur te zijn voor de zuidelijke Kaukasus. Dat betekent
dat wij als commissie speciale aandacht hebben voor met name Armenië,
Georgië en Azerbeidzjan, omdat die drie landen op de een of andere manier
binnen niet al te lange tijd lid willen worden van de NAVO. Er is door mij
een tweetal rapporten uitgebracht: in mei vorig jaar in Ljubljana en in oktober
vorig jaar in Kopenhagen. Die rapporten zijn overgenomen door de Assemblee.
Leuk dat zo'n rapport is overgenomen, maar de vraag is natuurlijk hoe het
gaat met de implementatie ervan en of Nederland er iets aan doet en, zo ja,
wat. Het gaat erom dat er vanuit de NAVO wordt gekeken naar de stand van zaken
met betrekking tot de democratische verworvenheden en de mensenrechten in
de betrokken landen die eigenlijk het liefst gisteren al lid waren geworden
van de NAVO. Dit NAVO-beleid is al een hele vooruitgang afgezet tegen de wijze
waarop de NAVO dertig jaar geleden opereerde en waarop ik nog terugkom.Landen die lid willen worden van de NAVO, moeten aan strenge eisen voldoen.
Deze drie landen zijn een eind op weg, maar de onderlinge verhoudingen zijn
nog niet bepaald fantastisch. In Georgië bijvoorbeeld dreigt de situatie
na de Rozenrevolutie van Saakasjvili in 2004 door te slaan. Ik sprak een minister
van Georgië die zei: Onze politie is niet corrupt meer, de mensen weten
niet wat hen overkomt, want de politie is niet hun vijand, maar hun vriend.
Ik vroeg: Hoe komt dat dan? Hij zei: Doordat de politiemensen goed worden
betaald. Mijn vraag: Door wie? Het antwoord: Door de Soros
Foundation. De vraag is wat er gebeurd als de Soros Foundation zich terugtrekt
uit Georgië. Wordt de politie dan weer corrupt? Immers, het land heeft
zelf geen mogelijkheden en middelen om een eigen politiemacht te betalen.
Dit is maar een voorbeeldje van hoe wankel de democratische stand van zaken
in zo'n land is. Je ziet dat dezelfde bejubelde Saakasjvili – voor mensen
die zich afvragen wie dat ook alweer is, meld ik dat het de man is van onze
Sandra uit Zeeland...De heer Platvoet (GroenLinks):Ex-man.De heer Middel (PvdA):Zijn ze uit elkaar?De heer Platvoet (GroenLinks):Feitelijk wel.De heer Middel (PvdA):De heer Platvoet is beter op de hoogte van dit soort zaken dan ik, voorzitter.
Saakasjvili was nog maar net president of er kwamen verkiezingen met Albanese
uitslagen. Dat kan natuurlijk wel eens gebeuren, maar er volgde gedrag als
dat van de vroegere machthebbers van Centraal- en Oost-Europa. Dan ga je toch
weer geloven dat allerlei sociologische theorieën over machtswisseling
en het overnemen van elkaars streken op waarheid berusten. Dat terzijde, maar
de situatie is niet rooskleurig na de Rozenrevolutie. Macht krijgen is één
ding, er goed mee omgaan een tweede.In Azerbeidzjan is nauwelijks sprake van democratie. Voor de verkiezingen
plaatsvinden, wordt al geregeld wie er gaat winnen: de zoon van de zittende
president. Dat doet sterk denken aan het Sovjettijdperk.Armenië heeft een groot probleem met de enclave Nagorno-Karabach.
Armenië gaat heel moeilijk met de eigen minderheidsgroepen om, terwijl
het een zeer kille verstandhouding heeft met buurland en NAVO-lid Turkije.
Dat heeft alles te maken met wat er zo'n negentig jaar geleden is gebeurd
en wat de massamoord op één miljoen Armeniërs wordt genoemd.
In Turkije, "een vrij en democratisch" lid van de NAVO, mag nog
steeds niet over deze massamoord worden gesproken. Wie dat wel doet, raakt
in het gevang.Enkele buurlanden van die drie zuidelijke Kaukasusstaten staan zeer kritisch
tegenover toetreding van deze drie tot de NAVO. Oekraïne is bereid om
de kritiek af te zwakken als het zelf ook mag toetreden tot de NAVO, maar
Rusland maakt er groot bezwaar tegen, want dat wil altijd een buffer tussen
zichzelf en het Westen hebben.In november is het eindrapport uitgebracht dat ik in opdracht van de NAVO-Assemblee
heb gemaakt. Ik vraag mij af hoe Nederland überhaupt met zoiets omgaat.
Is het: leuk dat het er is en wij gaan nu over tot de orde van de dag? Of
volgt er ook enige actie vanuit Nederland richting andere NAVO-landen?Een ander land dat ik in dit verband noem is Belarus, Wit-Rusland. Ik
sprak net over de positie van president Poetin die graag een buffer wil hebben
tussen hem en het Westen. Dat blijkt vooral als het gaat om Wit-Rusland. Het
afgelopen weekend zijn er verkiezingen geweest. Wij weten allemaal weer wie
Loekasjenko is en hoe het daar toegaat. Het ergste is dat hij in zijn positie
wordt beschermd door president Poetin. Was dat niet zo, dan zou hij er allang
niet meer zitten. Ik vind dat veel te weinig rekening wordt gehouden met het
feit dat Polen, een van de nieuwe NAVO-partners, een zeer problematische verhouding
heeft met Belarus. Als je er komt, voel je heel veel spanning tussen beide
landen. Dat is behoorlijk griezelig. Ik heb de indruk dat Polen een beetje
in de steek wordt gelaten door de andere NAVO-partners wat de positie ten
aanzien van Belarus betreft. Iedereen weet wat er in Wit-Rusland gebeurt met
studenten, journalisten en schrijvers: zij worden gevangen gezet en gemarteld
of verdwijnen gewoon. En wat doet de NAVO met een land als Belarus? De NAVO
belegt er een conferentie over in een van de Baltische staten, meer niet.
Of de NAVO nodigt de vrouw van een verdwenen journalist uit om een verhaaltje
te houden waarvoor dan aardig wordt geklapt, maar waarna wij weer overgaan
tot de orde van de dag. Dat brengt mij tot de vraag die centraal staat bij
dit eerste thema in mijn betoog. Wat kan Nederland daar nu aan doen wat het
op dit moment niet doet? Waarom moet Poetin met alle mogelijke middelen gespaard
blijven? Je mag natuurlijk niet al te vervelende dingen zeggen over een bevriend
staatshoofd, maar uit het hele optreden van Poetin ten opzichte van de Oostbloklanden
blijkt dat deze man zijn opleiding heeft genoten in de KGB; het zit gewoon
in zijn genen. Nederland gaat hieraan voorbij en probeert hem in bescherming
te nemen. De hele houding ten opzichte van Rusland is zo. Ik wil nog een voorbeeld
geven. Wij hebben in het NAVO-parlement regelmatig discussies over de positie
van Rusland ten opzichte van de zuidelijke Kaukasus en andere Oostbloklanden.
Dan blijkt dat in het NAVO-parlement iemand als Zjirinovski – over fascisten
gesproken, dit is wel een van de grootsten die er in Europa rondlopen –
zonder moeite en zonder enige remmingen eindeloos aan het woord kan blijven.
Dit wordt allemaal maar gepikt en er is nauwelijks enig weerwoord van andere
landen om dit te voorkomen. Mijn vraag is nu hoe wij een kleine koerswending
kunnen inzetten om ervoor te zorgen dat het daar een beetje verandert.De heer Platvoet (GroenLinks):Er zijn verschillende Europese instituties die zich bezighouden met democratie
en mensenrechten. Ik noem de Raad van Europa en de OVSE. Rusland is lid van
de Raad van Europa en van de OVSE, maar niet van de NAVO. Is de NAVO dan het
voertuig om landen die om Rusland heen liggen, aan te spreken en daar de democratie
en het naleven van de mensenrechten te bevorderen?De heer Middel (PvdA):Het ligt er maar aan uit welke optiek je het bekijkt. Ik praat ook maar
naar ik verstand van zaken heb en ik heb hier misschien niet zo veel verstand
van als de heer Platvoet, maar ik weet wel dat je als je over de NAVO spreekt,
je over een organisatie spreekt die op een militaire traditie stoelt en waarin
in ieder geval over macht wordt gesproken. Ik weet inmiddels ook dat de landen
in Oost- en Centraal-Europa meer gevoelig zijn voor macht en machtsverhoudingen
dan voor mooie woorden van welk orgaan dan ook. De Raad van Europa moet zeker
blijven proberen om invloed uit te oefenen, maar ik denk dat hier ook voor
de NAVO taken zijn weggelegd als verdediger en pleitbezorger van democratische
verworvenheden. De NAVO kan er misschien voor zorgen dat er iets verandert.
Men heeft dit ook wel in woorden beleden, want het "partnership for peace"-programma
gaat niet voor niets ook in de richting van Rusland. Ik vraag nu aan de minister om nog een stapje verder te gaan. Dan gaat
de heer Platvoet verder met de Raad van Europa en wij met de NAVO. De opzet
is dat er iets verandert.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik heb het nu niet over de Raad van Europa. Als het gaat over macht en
over landen die grenzen aan Rusland kun je toch de vraag stellen of je nu
uitgerekend daar de NAVO moet gebruiken als een instrument om iets te veranderen.
Ik verwijs bijvoorbeeld naar Azerbeidzjan dat zeer goede contacten met Rusland
heeft. Ik denk dat je daarmee het falen inbouwt.De heer Middel (PvdA):Die opvatting laat ik aan de heer Platvoet. Ik ga niet van te voren liggen;
ik wil het eerst proberen. Ik heb de indruk dat de machthebbers in dit soort
landen die toch allemaal nog wat tsaristische neigingen hebben, gevoelig zijn
voor macht, veel meer dan voor argumenten. Dit betekent dat je daar ook met
macht moet optreden, voor zo ver je daartoe de middelen hebt. Dit vertoog
over iets dat mij door mijn lidmaatschap van het NAVO-parlement zeer bezighoudt,
moest mij van het hart. Ik zit daar namens Nederland en ik voel mij dan ook
gelegitimeerd om dit hier te zeggen.Mijn tweede punt heeft betrekking op de positie van Nederland in de NAVO
in het algemeen. Ik heb vorig jaar verklapt dat ik in de jaren zeventig vooraan
liep bij demonstraties tegen de aanschaf van de F16. De NAVO wilde dit aanvalswapen
aanschaffen, omdat er iets verdedigd moest worden. Ik heb daar nooit spijt
van gehad, maar het geeft wel aan hoe de wereld is veranderd. Dit geldt niet
alleen voor mijzelf, want wij spreken nu toch over een heel andere NAVO dan
30 jaar geleden.Zo'n 30 jaar geleden liep ik ook vooraan op het partijcongres van de Partij
van de Arbeid om ervoor te zorgen dat Nederland uit de NAVO zou treden, liever
nog gisteren dan vandaag. Wij zitten er nog steeds in en ik ben daar inmiddels
blij mee. Ik weet dat anderen daar anders over denken, die komen straks aan
het woord. Ik ben er dus blij mee, omdat de NAVO een bepaalde evolutie heeft
ondergaan. Voordat ik nu als een rechtse rakker te boek kom te staan, wijs
ik erop dat je dergelijke zaken altijd in hun context moet bekijken. Ik ben
blij dat wij nu de mogelijkheid hebben om in het verband van de NAVO druk
uit te oefenen en dat er een breed draagvlak in Nederland is voor de huidige
NAVO. De een zegt: je mag er trots op zijn dat wij een secretaris-generaal
mogen leveren, en de ander zegt: je wordt alleen maar secretaris-generaal
als je doet wat Amerika wil. Ik laat dit nu maar in het midden, maar ik stel
wel vast dat wij hier ook een rol meespelen.Je kunt je echter afvragen of die rol van Nederland niet wat meer kan
worden geprofileerd. Ik heb vanochtend tegen de ambtsgenoot van de heer Bot
gezegd dat wij toch nog een beetje kwispelend, sommigen zeggen zelfs kwijlend,
achter Bush en Blair aanlopen. Moet je je met Amerika als bondgenoot –
welke goede dingen je daar ook over kunt zeggen – niet afvragen of je
nog wel vijanden nodig hebt? Kan Nederland in die context niet een iets scherpere
positie innemen dan het nu doet? Vorig jaar hebben wij hier gediscussieerd
over het feit dat een aantal NAVO-landen van mening was dat er voor beslissingen,
ook voor het ingrijpen buiten NAVO-verband, niet langer consensus nodig zou
zijn, maar dat kon worden volstaan met meerderheidsbeslissing. Een aantal
landen ging elkaar toen al opzoeken. In dit verband is het de vraag of Nederland
het initiatief kan nemen om met een aantal gelijkgezinde partners te proberen
om iets meer politieke druk uit te oefenen, bijvoorbeeld in de richting van
het voormalige Oostblok.Nederland heeft een traditie van vrijheid en straalt de democratische
verworvenheden uit, maar kenmerkt zich ook door het vingertje omhoog en waarschuwingen
dat het allemaal anders moet. Je kunt dit laatste natuurlijk relativeren,
maar ik vraag of het zinvol is en mogelijk zou zijn om met gelijkgezinde landen
te proberen een ietwat andere koers in te zetten opdat al die mooie en terechte
woorden over vrijheid, democratie en mensenrechten, in heel Europa gaan gelden
en niet alleen in een deel daarvan. Hoe denkt de minister van Buitenlandse
Zaken hierover?De heer Russell (CDA):Mevrouw de voorzitter. De NAVO vormt de hoeksteen van het Nederlandse
veiligheidsbeleid. Het lidmaatschap van deze organisatie vormt immers voor
Nederland een effectieve weg om aan de versterking van de internationale rechtsorde
en de eerbiediging van mensenrechten invulling te geven. De CDA-fractie hecht
daarom ook bijzonder veel waarde aan het lidmaatschap van de NAVO en aan een
actieve Nederlandse opstelling binnen deze Alliantie.De NAVO zal, wat de fractie van het CDA betreft, wel haast moeten maken
met het transformatieproces dat enkele jaren geleden is ingezet. Nieuwe veiligheidsrisico's
als terrorisme en de verspreiding van massavernietigingswapens, nieuwe operationele
vereisten zoals in Afghanistan, de groeiende rol van de Europese Unie en andere
spelers op veiligheidsgebied en de kloof tussen het militaire potentieel van
de Verenigde Staten enerzijds en de overige NAVO-bondgenoten anderzijds, nopen
de Verdragsorganisatie er volgens mijn fractie toe om het transformatieproces
onverminderd door te voeren. Een meer slagvaardige en flexibele NAVO is in
onze ogen vereist om in te kunnen spelen op de veiligheidsrisico's en uitdagingen
van vandaag de dag. Te meer, omdat geen enkel land de veiligheidsproblemen
waar wij tegenwoordig mee geconfronteerd worden alleen aan kan, ook de VS
niet.De crisis binnen de NAVO in 2003 over Irak heeft in de ogen van mijn fractie
aangetoond dat er binnen de Alliantie ook dringend behoefte is aan een meer
open politieke debatcultuur en aan een nieuwe transatlantische veiligheidsconsensus.
Naast de verbetering van de militaire samenwerking, moet ook de politieke
dialoog tussen de bondgenoten verbeterd en versterkt worden; deze dialoog
zal zich wat de leden van de CDA-fractie betreft meer moeten gaan toespitsen
op het bepalen van een gemeenschappelijke standpunten over meer fundamentele
en strategische problemen en uitdagingen.Er is nog een andere belangrijke reden te geven waarom de politieke rol
van de NAVO vergroot moet worden: het succes van de operaties waar het Bondgenootschap
zich de afgelopen jaren op heeft toegelegd – langdurige vredesoperaties,
hulpacties zoals in Darfur, het trainen van politie en leger zoals in Irak
en humanitaire assistentie zoals in zie Pakistan – wordt mede bepaald
door goede samenwerkingsverbanden tussen civiele en militaire instanties.
Dit vraagt volgens de CDA-fractie om een effectieve politieke
inbreng door de alliantie. Daarnaast moet de NAVO ook goed op de hoogte zijn
van het politieke klimaat in de landen en regio's waar zij operationeel actief
is, teneinde in te kunnen spelen op veranderingen in het politieke klimaat
aldaar.Een derde reden om de politieke dimensie van de NAVO te versterken, is
dat maar liefst negentien van de zesentwintig NAVO-lidstaten tevens lid zijn
van de Europese Unie. De EU is een organisatie die zich de afgelopen jaren
steeds meer geprofileerd heeft op het terrein van buitenlands en veiligheidsbeleid.
De NAVO en de EU zullen in onze optiek daarom tot een beter en transparanter
samenwerkingsverband moeten komen, teneinde spanningen en rivaliteit tussen
beide organisaties in de toekomst te vermijden. Ik kijk even naar de heer
Platvoet, want hij heeft mij daarop in het vorige debat aangesproken. Dit
zeg ik mede ter beantwoording van de vraag die hij mij stelde.De CDA-fractie maakt zich oprecht zorgen over de relatie tussen de NAVO
en de EU. Ondanks goede voornemens verloopt deze relatie nog steeds stroef.
De uitvoering van Berlijn Plus voldoet niet aan de verwachtingen, het overleg
met de Europese Commissie komt maar mondjesmaat op gang en er is geen enkele
overeenstemming of afstemming over strategische zaken, zoals de strijd tegen
het terrorisme of het uitwisselen van relevante gegevens. Wat zijn de opvattingen
van de ministers met betrekking tot een meer politieke NAVO? Mijn fractie
verneemt ook graag van beide bewindspersonen hoe zij aankijken tegen de relatie
NAVO-EU en welke stappen er worden gezet om de relatie tussen beide organisaties
te verbeteren.De heer Kox (SP):Het pleidooi van de heer Russell voor een meer politieke NAVO sluit aan
bij het pleidooi van bijvoorbeeld de secretaris-generaal. Kan hij mij duidelijk
maken waar dat politieke debat zich zou moeten voltrekken? Is dat een debat
tussen de ambassadeurs bij de NAVO? Is dat een debat tussen regeringen? Of
is dat een debat tussen parlementen? Als het een debat tussen parlementen
is, hoe ziet de heer Russell dan de rol van deze parlementen in het politieke
debat? Een politiek debat zonder parlementaire dimensie lijkt mij een gemankeerd
politiek debat.De heer Russell (CDA):Ik denk dat u dat heel breed moet zien. Het moet natuurlijk groeien, want
het is een nieuw concept. Er moet dus worden nagedacht hoe dat het beste gestalte
gegeven kan worden. Als er een blueprint zou zijn, dan zou ik deze graag willen
geven. Ik heb hem echter niet.De heer Kox (SP):Waar zou het onder andere ongeveer kunnen beginnen? Als je iets wilt hebben
en je hebt nog geen blauwdruk, dan moet je ergens beginnen. Waar denkt de
heer Russell dat het politieke debat waarop ook de secretaris-generaal en
onze minister van Buitenlandse Zaken aandringen, concreet moet beginnen? Anders
blijft het toch een vaag idee?De heer Russell (CDA):Ik denk dat het bovenaan moet beginnen.De heer Kox (SP):Bovenaan is dan bij het parlement?De heer Russell (CDA):Ja, bij het parlement en de ambassadeurs. Ik denk dat je dat niet zo zwart-wit
moet zien. Het is niet zo dat er plotseling een scheut politiek in gestopt
moet worden alsof er nooit iets gedaan is, zoals u dat kennelijk ziet. Ik
denk dat je dat langzaam gestalte moet geven, maar af moet van de oude gedachte
dat het alleen over militair, defensie en dus macht gaat. Dat stond mij even
niet zo aan bij het verhaal van de heer Middel.De heer Kox (SP):Voorzitter, ik wil geen misverstand laten ontstaan. Ik was niet voor een
scheut politiek erbij, maar ik verwijs naar bijvoorbeeld de secretaris-generaal.
Hij zegt dat het absoluut noodzakelijk is dat zich naast een NAVO als militaire
organisatie, ook een NAVO als politieke organisatie met een politiek debat
en forum ontwikkelt. Ik mag iemand die dat ondersteunt, dan toch vragen om
enige duidelijkheid te verschaffen over waar dat gaat beginnen?De heer Russell (CDA):Die duidelijkheid verschaf ik u door te zeggen dat het niet zo is dat
de EU alleen een politiek instituut is en de NAVO alleen een militair instituut.
Dat moet veel meer op elkaar worden afgestemd, zodat er ook eenheid van optreden
en opinies ontstaat. Dat bedoel ik daarmee.Een belangrijke katalysator voor transformatie is ook de NATO Response
Force, een snelle interventiemacht van ongeveer 25.000 militairen. Deze interventiemacht
moet al na vijf dagen inzetbaar kunnen zijn van hoog tot laag in het geweldsspectrum.
Dat stelt hoge eisen aan de eenheden die door de diverse lidstaten worden
aangeboden. Dit vereist gezamenlijke standaarden en criteria, op elkaar ingespeeld
zijn en interoperabel zijn. De CDA-fractie juicht het initiatief van de NRF
toe, evenals de Nederlandse deelname eraan. Veel hedendaagse dreigingen vragen
om rapid response, of het nu om een natuurramp of een dreiging van een terroristische
aanslag gaat.In oktober van dit jaar zal de NRF volledig operationeel moeten worden,
een ambitieus streven. Te ambitieus waarschijnlijk omdat er volgens berichtgeving
nog een tekort van een kwart van het totale aantal benodigde Europese militairen
zou zijn. En dat ondanks het feit dat Nederland bovenop de eerdere toezeggingen
van 600 militairen, een patrioteenheid en een tankervliegtuig heeft aangeboden.
Kan de minister van Defensie dit bevestigen? Om welke eenheden gaat het en
wat wordt ondernomen om de gaten te vullen? Een oplossing waar de minister
zich eerder zelf voor heeft uitgesproken, is dat ook de Amerikanen een bijdrage
gaan leveren. Kan de minister aangeven hoe de Amerikanen op zijn pleidooi
hebben gereageerd?Volledig operationeel of niet, intussen zijn onderdelen van de NRF al
ingezet in Pakistan na de aardbeving en in New Orleans na de overstromingen.
Hoe beoordeelt de regering deze inzet? Is er binnen de NAVO sprake van voortschrijdend
inzicht over de bruikbaarheid van de NRF voor dit soort niet-militaire operaties?
Eenheden kunnen maar één keer tegelijk worden ingezet. Als onderdelen
van de NRF her en der actief zijn, kan de rest misschien helemaal niet meer
worden ingezet als zich echt crises van militaire aard voordoen. Graag een
reactie van de minister op dit punt.Wat minstens zo belangrijk is als het beschikken over militair vermogen,
is de politieke wil om het, als het erop aankomt, daadwerkelijk
in te zetten. Dat vraagt om eensgezindheid en daadkracht op momenten dat het
er echt op aankomt. De echte vuurproef voor de NRF moet daarom nog komen.
Het is de vraag of wij dan verder komen dan oefeningen alleen. Hoe kijkt de
regering hier tegenaan?De NRF kan een operatie maar een beperkte periode volhouden. Daarna moet
aflossing in de post-conflictsituatie komen, maar de vraag is of de NAVO die
voor handen heeft. Het gaat dan om het hele scala aan capaciteiten dat nodig
is voor succesvolle stabilisatie en wederopbouw, variërend van Apaches
tot CIMIC-eenheden en tolken. De NAVO is tot dusverre niet zozeer bezig met
snelle interventie, maar met de stabilisatie en wederopbouw van landen. Het
is daarom opmerkelijk dat de NAVO wel investeert in de NRF, maar niet in eenheden
die geschikt zijn voor het type missie dat de NAVO het meest uitvoert. Volgens
defensie-expert Rob de Wijk ontbreekt zelfs een strategisch concept voor de
stabilisatiemissies. Al doende leert men, zoals met de PRT's in Afghanistan.
Waarom dan geen NAVO-stabilisatiemacht, in plaats van ad-hocbeleid? Hoe kijkt
de regering hier tegenaan?Een voorbeeld van wat de NAVO ontbeert, is een Gendarmerie Force, waarover
de EU sinds kort wél beschikt. Deze eenheid, waar ook onze marechaussees
aan deelnemen, kan ingezet worden voor politietaken in uitzendgebieden. Zou
de NAVO daar geen voorbeeld aan kunnen nemen? Is het mogelijk om de Gendarmerie
Force ook voor NAVO-operaties in te zetten?Een ander belangrijk onderdeel van stabilisatie is het trainen van politie
en leger in het uitzendgebied. Zo kan de verantwoordelijkheid voor de openbare
orde en veiligheid geleidelijk worden overgeheveld naar waar deze thuishoort,
namelijk het land zelf. Dit is zelfs het primaire doel van de NAVO-missie
in Irak. Is het dan niet verstandig om de mensen en middelen die daarvoor
nodig zijn, meer structuur binnen de NAVO te geven?Mijn fractie is verder van mening dat ook andere interne veranderingen
in de NAVO tot meer efficiëntie zouden kunnen leiden. Zo zal het bureaucratische
gehalte van de organisatie drastisch verminderd moeten worden. Het bondgenootschap
moet in de toekomst ook over eigen middelen beschikken. De invoering van het
beginsel van burden sharing of common funding binnen de verdragsorganisatie
gaat de leden van de CDA-fractie zeer aan het hart. Iedereen moet meedoen.
Het kan niet zo zijn dat de landen die de operaties uitvoeren – en dus
de risico's dragen – ook geheel voor de kosten van deze missies opdraaien.
Er zal wat mijn fractie betreft een eerlijke verdeelsleutel moeten worden
ontwikkeld, teneinde het zogenaamde freerider-gedrag tegen te gaan. Kortom,
de CDA-fractie verwacht op internationaal niveau van haar bondgenoten solidariteit.
Bij de behandeling van de begroting van het ministerie van Defensie van het
afgelopen jaar heeft mijn fractie dit punt ook al aan de orde gesteld; wat
heeft de regering sindsdien ondernomen om dit punt stevig op de agenda van
de NAVO te plaatsen, en is dit ook gelukt? Mijn fractie realiseert zich terdege
dat het een en ander niet per direct geregeld kan worden. De CDA-fractie verwelkomt
daarom ook kleinschalige initiatieven, zoals de gezamenlijke financiering
van het vliegveld bij Kandahar in Afghanistan, ten behoeve van de ISAF-missie.
Is het denkbaar dat kleinere operaties en inzet van NAVO-eenheden in de nabije
toekomst onder een vorm van "common funding" komen te vallen, en
zet de regering zich daar ook actief voor in? Hoe kijkt het kabinet bovendien
aan tegen de contributieverdeling binnen de Verdragsorganisatie? Klopt het
dat deze verdeling nog uit een periode uit de vorige eeuw stamt, toen Zuid-Europese
landen als Spanje en Italië financieel niet draagkrachtig waren? Klopt
het dat wij al lang te veel betalen, terwijl bijvoorbeeld Spanje en Italië
onderbetalen? Wat heeft de Nederlandse regering vervolgens gedaan om dit recht
te trekken, en is dat gelukt?Een andere vraag die de financiering van operaties betreft is de volgende.
Als Nederland deelneemt aan een VN-missie, krijgen wij daarvoor een volledige
vergoeding van de VN. Tegenwoordig neemt Nederland echter voornamelijk deel
aan door de VN gemandateerde operaties, die door de NAVO uitgevoerd worden.
Hoe ligt daar dan de vergoedingsstructuur?De CDA-fractie is ervan overtuigd dat de huidige secretaris-generaal van
de NAVO, Jaap de Hoop Scheffer, het reeds ingezette transformatieproces tot
een goed einde zal brengen. De verdragsorganisatie heeft zich onder zijn leiding
omgevormd van een collectieve zelfverdedigingsorganisatie naar een organisatie
die veiligheid en stabiliteit projecteert buiten het eigen verdragsgebied.
Naast de bestaande partnerschappen met het directe buitenland zoals Oost-Europa
en de Balkan, richt de NAVO zich ook steeds meer op het Midden-Oosten, op
Afrika en op Centraal-Azië. Op de 42ste NAVO-veiligheidsconferentie in
München heeft de secretaris-generaal het belang van de versterking van
partnerschappen met landen als China, Zuid-Korea, Japan, India, Australië
en Nieuw-Zeeland onderstreept. Het CDA is er voorstander van dat de verdragsorganisatie
zich ontwikkelt van een Eurocentrische naar een meer wereldwijde organisatie.
Op het punt van partnerschappen bestaat er in mijn fractie zorg over de relatie
tussen de NAVO en Rusland. Hoe kijkt de minister hier tegenaan?Secretaris-generaal De Hoop Scheffer heeft er verder op aangedrongen om
de relatie met de EU en de VN door te lichten, met het oog op een nieuwe,
meer proactieve opstelling van het bondgenootschap. Tijdens de Münchener
Veiligheidsconferentie is ook een eerste aanzet gedaan tot het formuleren
van nieuwe doelstellingen. Bij die gelegenheid is er ook gesproken over de
modernisering van een flink deel van het militaire apparaat van de NAVO. Hoe
kijkt het kabinet aan tegen deze initiatieven?De verdragsorganisatie is verder van plan om dit jaar een nieuwe inlichtingendienst,
het Intelligence Fusion Center op de luchtbasis Molesworth in Midden-Engeland,
op te zetten, dat het delen van informatie tussen de 26 lidstaten moet vergemakkelijken.
Alle lidstaten worden door de NAVO uitgenodigd een bijdrage te leveren aan
deze nieuwe dienst. De leden van de CDA-fractie hechten bijzonder veel waarde
aan het uitwisselen van gegevens tussen de NAVO-lidstaten. Is de Nederlandse
regering voornemens een actieve rol in deze nieuwe dienst te vervullen? Kan
de minister van Defensie bevestigen dat de uitwisseling van inlichtingen tussen
de NAVO en de EU bemoeilijkt wordt door de ruzie tussen Turkije en Cyprus?
In hoeverre tast dit de samenwerking tussen beide organisaties aan? Is er
door Nederland en de EU op diplomatiek niveau druk uitgeoefend op beide landen, teneinde de uitwisseling van gegevens toch te bevorderen?Versterking van de transatlantische band is ook een zeer belangrijk onderwerp
voor mijn fractie. De relatie tussen de Verenigde Staten en enkele NAVO-lidstaten
heeft enkele jaren onder druk gestaan, onder meer vanwege de onenigheid over
Irak en doordat de militaire kloof tussen Amerika en Europa toegenomen is
door dalende defensiebudgetten in Europa. Gelukkig is er positief licht aan
het einde van de tunnel. Tijdens de Münchener Veiligheidsconferentie
heeft Bondskanselier Merkel aangegeven dat zij de beschadigde relatie met
de VS wil herstellen. Kanselier Merkel heeft tijdens deze conferentie ook
gepleit voor het primaat van de NAVO in belangrijke internationale kwesties,
hetgeen een duidelijke breuk is met het beleid van haar voorganger Schröder
ten gunste van samenwerking met Amerika. Een omslag in het Amerikaanse denken
over het nut van operaties waarin stabilisatie, wederopbouw en veiligheidsondersteuning
centraal staan, brengt volgens mijn fractie Europa en de VS ook dichter tot
elkaar. Kortom, deze recente ontwikkelingen hebben een positieve uitwerking
gehad op de transatlantische band. De samenwerking tussen de VS en de overige
NAVO-lidstaten kan wat mijn fractie betreft echter beter. Hoe beoordeelt de
Nederlandse regering ten slotte de oproep van de secretaris-generaal van de
NAVO om meer geld uit te trekken voor defensie, teneinde de kloof tussen de
defensie-uitgaven van Amerika en de overige NAVO-lidstaten te overbruggen?
Om daar iets aan te doen is wellicht méér defensie per euro
nodig of meer euro's voor Defensie; in ieder geval is er meer efficiency nodig.De heer Platvoet (GroenLinks):Volgt u niet een vrij absurdistische redenering? Ik begrijp dat u de vraag
stelt, maar u legt ons het antwoord in de mond, zo interpreteer ik. U roept
ertoe op om in Europa meer aan defensie uit te geven om gelijke tred te kunnen
houden met de Verenigde Staten. U weet echter dat de enorme stijging van het
defensiebudget in de Verenigde Staten vooral komt door de oorlog in Irak.
Het is toch een stelling uit het ongerijmde om aan het voeren van een oorlog,
die hopelijk eindig is, maar waarmee heel veel geld is gemoeid, de conclusie
te verbinden dat de defensie-uitgaven in West-Europa omhoog moeten?De heer Russell (CDA):U trekt het nu zelf een beetje in het absurdistische, omdat ik het niet
over een oorlog heb gehad.De heer Platvoet (GroenLinks):Dat woord gebruikte ik zelf, maar over uw redenering. U kunt de oorzaak
van de stijging van het defensiebudget in de Verenigde Staten toch niet ontkennen?De heer Russell (CDA):Wat u zegt, is absurdistisch, omdat ik het niet over een oorlog had. De
NAVO doet meer dan oorlog voeren, zoals u dat noemt. Om al die taken te kunnen
uitoefenen, is meer efficiency nodig, meer defensie per euro of meer euro's
voor defensie. Meer mogelijkheden zijn er volgens mij niet, tenzij u heel
creatief bent. Ik laat het graag aan de regering over voor welke van de drie
opties zij kiest. Uw stelling dat dit iets met enige oorlog te maken heeft,
werp ik verre van mij.De heer Platvoet (GroenLinks):Er is bezuinigd op de Defensiebegroting, wat geleid heeft tot vermindering
van personeel. Vindt u achteraf dat dit niet had moeten gebeuren?De heer Russell (CDA):Dat vind ik zeker niet. In mijn bijdrage van vanochtend heb ik de regering
een groot compliment gegeven voor wat zij tot stand heeft gebracht; een meer
efficiënte expeditionaire krijgsmacht. Als u vanochtend goed had geluisterd,
zou u weten dat wij daarop buitengewoon positief hebben gereageerd. U wilt
van mij horen dat ik vind dat de regering meer euro's moet uitgeven aan de
NAVO, maar daartoe laat ik mij door u niet verleiden. De vraag is: hoe moeten
wij met deze problematiek omgaan?Rest mij, de waardering van mijn fractie uit te spreken voor het goede
werk dat beide bewindslieden de afgelopen jaren hebben uitgevoerd en hen ertoe
op te roepen om een actieve bijdrage te blijven leveren binnen de verdragsorganisatie.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter. Het onderwerp is de NAVO, maar dat kan niet los worden gezien
van de veiligheidssituatie in de wereld. Ik zal het dus ook hebben over de
dingen die daarmee naar onze opvatting samenhangen, zoals Irak en Guantánamo
Bay. De regering zegt zelf ook dat het veiligheidsbeleid niet los kan worden
gezien van de politiek van de Verenigde Staten. Dat is dus geen vooroordeel
van GroenLinks, maar de opvatting van de minister zelf. Hij schrijft in zijn
beleidsagenda dat er in tijden van verandering nog enkele zekerheden zijn,
waaronder de vriendschap met Amerika, die "onmisbaar is voor het beschermen
en versterken van wereldwijde democratie en voorspoed, van vrijheid en stabiliteit".Dat is nogal ronkend taalgebruik en het staat op gespannen voet met de
toestand in de wereld anno 2006. Het getuigt ook van een belegen, Euro-Atlantisch-centristisch
wereldbeeld. De positie van de VS in economisch, militair en politiek-moreel
opzicht erodeert met de dag. In Latijns-Amerika is een inmiddels niet meer
zo stille revolutie gaande die een ánder Amerika op het wereldtoneel
profileert en de VS uitdaagt, zich bescheidener, terughoudender en niet langer
grijpgraag op te stellen. In het Midden-Oosten voeren de VS in Irak een uitzichtloze
strijd. In Afrika is Washington niet geïnteresseerd en zal daar ooit
de rekening voor gepresenteerd krijgen. In Azië probeert Bush nogal opzichtig
de sterk opkomende wereldmachten India en China uit elkaar te spelen. Door
dit alles heen voeren de VS een strijd tegen terrorisme, die door zijn aanpak
en retoriek niet te winnen is en die bovendien door de gehanteerde methodes
als een boemerang op de VS zelf terugslaat.Bij dit sterk veranderende wereldtoneel past een buitenlandse politiek
die, om maar twee voorbeelden te noemen, inzet op het ontwestersen van de
internationale organisaties en die veiligheid veel nadrukkelijker dan thans
verbindt met de oorlog tegen armoede. Wat dat laatste betreft, vind ik de
cijfers toch altijd heel prangend: het defensiebudget van de VS beslaat inmiddels
500 mld. dollar, terwijl het budget voor armoedebestrijding van de VS een
dertigste deel daarvan bedraagt.In de beleidsagenda van de regering wordt een nadrukkelijk verband gelegd
tussen de interne en de externe veiligheid – ik bedoel
de veiligheid in Nederland en die in de rest van de wereld – om de NAVO-inspanningen
te legitimeren. Wij vinden dat een wat vergezochte samenhang. De zaken die
de veiligheid bedreigen, worden met name genoemd. De drugs-, wapen- en vrouwenhandel
wordt gelokaliseerd in staten met religieus fundamentalisme. Deze smeltkroes
van terroristisch geweld zou Nederland raken en de bondgenoten, dus moet de
NAVO zich in toenemende mate met "forward defence" bezighouden.
Daarmee worden de grenzen opgerekt, ook van het NAVO-verdrag, van het werkingsgebied
en van de mate van inzet van NAVO-troepen.Volgens ons is de kern van de zaak echter dat drugs-, wapen- en vrouwenhandel
geen staatsactiviteiten zijn, maar activiteiten van criminele en terroristische
groepen in praktisch alle landen van de wereld. Drugs-, wapen- en vrouwenhandel
moet dan ook op een heel andere manier bestreden worden. De NAVO is een organisatie
uit het verleden, met een aan de Koude Oorlog ontleende missie, werkwijze
en militaire toerusting (kernwapens) die geen antwoord kan geven op de hedendaagse
bedreigingen. Dat ziet de NAVO natuurlijk zelf ook wel in. Zo intelligent
is men wel en mochten de generaals het niet inzien, dan is er altijd nog de
Parlementaire Assemblee van de NAVO. Daarin zitten heel wat intelligente mensen,
waaronder enkelen uit ons midden. Omdat de NAVO dat zelf ook inziet, is zij
bezig met een transformatie die althans in politieke zin vrij geruisloos plaatsvindt.
Zij heeft echter wel enkele bedenkelijke trekken.Tijdens de jaarlijkse veiligheidsconferentie die op 4 februari 2006
in München plaatshad, riep de heer De Hoop Scheffer op tot bredere en
intensievere politieke consultaties binnen het bondgenootschap over onderwerpen
als de Balkan, Afghanistan, Afrika en het Midden-Oosten. Dat is niet helemaal
nieuw, in tegenstelling tot zijn pleidooi om de onderwerpen uit te breiden
naar energie en veiligheid. Hij pleitte voor nauwere banden met niet-Europese,
ons toegedane landen als Australië, Nieuw Zeeland, Japan en Zuid-Korea.
Ook de Duitse bondskanselier Merkel riep op tot een debat over een nieuw strategisch
concept van de NAVO. Zij wil dat er in 2009 een plan ligt voor de nieuwe taken
van het bondgenootschap dat ook de grenzen van de capaciteiten van de organisatie
aangeeft. Defensieminister Rumsfeld omarmt de ingeslagen weg.Het lijkt erop dat wij hier te maken hebben met een verkapte poging om
de NAVO uit te breiden en te transformeren tot een globale veiligheidsorganisatie
die de facto de rol van de Verenigde Naties gaat overnemen, maar dan wel vanuit
het perspectief van de rijke, westerse landen. Zoals bekend, ziet de regering
Bush helemaal niets in de VN, omdat zij die niet naar haar pijpen kan laten
dansen, terwijl zij wel de dominante factor in de NAVO is. Wat is het standpunt
van de Nederlandse regering ten aanzien van deze ontwikkeling? Steunt zij
de pleidooien van de secretaris-generaal van de NAVO en in zijn kielzog RumsfeId
en Merkel? Ziet zij dan niet het gevaar dat deze transformatie zal leiden
tot een nieuwe wapenwedloop en voortgaande militarisering tussen landen die
achter de VS aanlopen en landen – nog steeds het overgrote deel van
de wereld – die dat niet doen? Wat is in het verlengde daarvan de opvatting
van de minister over het verleden week gepubliceerde rapport van de regering
Bush, waarin – met de oogkleppen op – een oorlog tegen Iran wordt
gesuggereerd? Is dat dan uiteindelijk de uitkomst van de nieuwe doctrine waar
naartoe gewerkt wordt? Is de Nederlandse regering opnieuw bereid, zich gedwee
aan de leiband van Bush in een derde kruistocht te begeven? Zou het niet verstandiger
zijn om nu, in een vroeg stadium, op alle beschikbare podia en met alle middelen
die deze regering heeft, de Amerikanen duidelijk te maken dat de "Coalition
of the Willing" de uiterste houdbaarheidsdatum heeft bereikt?De heer Middel (PvdA):Ik neem aan dat u hier het standpunt van de GroenLinks-fractie verwoordt.
Dat is wel een beetje anders dan in voorgaande jaren. Als ik u zo hoor, waan
ik mij even terug op een PvdA-congres van 30 jaar geleden. Daar riepen ook
van die afgedwaalde PSP'ers dit soort dingen.De heer Platvoet (GroenLinks):Komt u terzake? Die aanloop brengt u op een dwaalspoor.De heer Middel (PvdA):Nee, mij niet.De voorzitter:Mijnheer Middel, u stelt uw vraag nu.De heer Middel (PvdA):Ja, voorzitter, maar ik wil even de context schetsen waarbinnen ik de
vraag stel. Anders wordt de vraag misschien door de heer Platvoet niet zo
goed begrepen.Bedoelt u met uw hele betoog over wat er aan de hand zou kunnen zijn bij
de NAVO te zeggen dat de feitelijke ontwikkelingen van de laatste decennia –
het einde van de Koude Oorlog, het feit dat de NAVO onzes inziens een veel
politiekere rol is gaan spelen – eigenlijk maar flauwekul zijn? Ziet
u dat alles als een soort gordijn, waarachter in wezen het oude verhaal gewoon
doorgaat, namelijk machtspolitiek, belangen van Amerika en het overnemen van
de taak van de VN? Is dat de strekking van uw betoog? Is dat de opvatting
van de GroenLinks-fractie?De heer Platvoet (GroenLinks):Nou, het is ook uw betoog. Toen wij het in een interruptiedebat net hadden
over de vraag hoe je dit zou moeten aanpakken, noemde u de NAVO een belangrijk
machtsmiddel, waarnaar de landen in Oost-Europa wel zouden luisteren. Dat
was een goede analyse. Ja, ik denk dat het zo is. Ik ben geen aanhanger van
de NAVO in haar huidige gedaante en ook niet in haar toekomstige gedaante.
Ik zie toch veel meer in dat Europese defensieconcept dat in eerste instantie
civiele middelen hanteert, als onderdeel van een vredesmacht van de VN. Ik
begrijp ook wel dat dit idealiter is en op dit moment nog heel ver weg. U
ontkent in uw verhaal – dat deed u in uw hele eerste termijn –
de dominante positie van de VS in NAVO en de belangen die daarachter spelen.
U doet net of de NAVO een gezellig clubje is van gelijkgestemde landen die
een gelijke machtspositie hebben, maar zo zit die wereld niet in elkaar. Als
u dat niet wilt zien, dan is er heel veel veranderd bij de PvdA, en niet alleen
maar ten goede.De heer Middel (PvdA):Het staat u vrij dat te interpreteren zoals u wilt. Ik probeer te achterhalen
waarover wij van mening verschillen. In de vorige begrotingsbehandelingen
nam GroenLinks in deze vraag nooit een andere positie in. Blijkbaar is er
iets veranderd met de wisseling van woordvoerder. De PvdA-fractie zegt: de wereld is veranderd, of wij dat nu leuk vinden of niet; er is sprake
van een andere internationale context en daarin vervult de NAVO een andere
rol, wat positief gewaardeerd wordt. U zegt daarentegen dat er wel van alles
veranderd kan zijn, maar dat de NAVO in wezen nog steeds dezelfde NAVO is.
De dominantie van de VS is een ander punt. Ik ben het met u eens dat die griezelig
is en allerlei nadelen heeft. Mijn vraag was echter niet gericht op de VS,
maar op de positie van de NAVO in haar geheel.De heer Platvoet (GroenLinks):Die twee dingen kan ik niet los van elkaar zien. U zegt dat de internationale
context is verbeterd. Ik weet niet waarop u doelt.De heer Middel (PvdA):Ik heb gezegd dat deze is veranderd.De heer Platvoet (GroenLinks):De internationale context is veranderd en verslechterd, gezien de feitelijke
veiligheidssituatie in de wereld. Ik vraag mij af of de weg die de NAVO op
wil met haar beleid de veronderstelde veiligheid dichterbij zal brengen. Ik
denk van niet. Als gevolg van de samenstelling zal zij, ook in de nieuwe context,
toch een instrument zijn van een beperkte groep landen in de wereld. Daardoor
zal bijvoorbeeld een toenemende bewapeningswedloop ontstaan tussen de verschillende
delen van de wereld die opnieuw worden gedefinieerd. Daar zijn wij niet voor.Wij zien ook een alternatief, namelijk dat Nederland ondubbelzinnig kiest
voor een Europees veiligheidsbeleid waarin civiele instrumenten voorop staan
en waarin niet de bewapeningswedloop, maar een zo effectief mogelijke Europese
bijdrage aan het voorkomen en beheersen van conflicten centraal staat. Dat
kan mede worden bereikt door een samenwerking op Europees niveau van inzetbare
vredesmachten en een taakverdeling daartussen. Hierdoor kunnen defensiebudgetten
effectiever en efficiënter worden gebruikt en zij kunnen daardoor zelfs
omlaag.Over het alibi voor de interventie in Irak is inmiddels genoeg gezegd.
De aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak is een door Rumsfeld
en Bush geconstrueerde leugen die het belangrijkste argument vormde voor deze
oorlog en de Nederlandse regering volgde hen daarin. Op enig moment zal in
Nederland ook het inzicht rijpen dat de manier waarop de regering en het parlement
zich hebben laten leiden, misleiden is een betere term, een parlementair onderzoek
waard is. Wellicht dat dit moment al na de volgende Kamerverkiezingen komt.Deze vanuit het internationaal recht bekeken illegale interventieoorlog
brengt de VS en haar bondgenoten steeds dieper in het moeras. Irak zakt weg
in een burgeroorlog. Rumsfeld zegt dat VS zijn handen eraf moet trekken en
dat het Irakese leger het zelf moet oplossen als deze ontwikkeling zich voortzet.
Dat zou het definitieve failliet betekenen van deze missie waar Nederland
voor 100% politiek medeverantwoordelijk voor is. Deelt de minister
de analyse en de exitstrategie van zijn Amerikaanse collega? De situatie voor
de bevolking in Irak is nu al jaren lang erbarmelijk en deze wordt er niet
beter op. Kan de regering toelichten wat haar toekomstplannen zijn voor datgene
wat zij bij brief op 18 maart 2003 aan de Eerste Kamer heeft toegezegd,
namelijk humanitaire hulp, wederopbouw, stabiliteit en veiligheid?Een ander zorgwekkend aspect is de grove schending van mensenrechten die
voortdurend plaatsvindt. Die is natuurlijk niet alleen het gevolg van het
vele geweld tussen sji'ieten en soennieten, maar ook van het gedrag van de
Amerikanen, de Irakese strijdkrachten en de politie. Human Right Watch noemt
in haar rapport over 2005 een reeks schendingen van mensenrechten. Hoe beoordeelt
de minister deze ernstige situatie? Welke inspanningen worden, onder meer
in EU-verband, geleverd om een politieke oplossing dichterbij te brengen?
Er zou bijvoorbeeld kunnen worden gedacht aan steun aan initiatieven van seculiere
partijen in het Irakese parlement, zoals de Iraqi National List die pleit
voor een regering van nationale eenheid.Een uitvloeisel van de oorlog tegen terrorisme is de manier waarop de
VS ongeveer 500 van terreur verdachte mensen al jaren lang vasthoudt in Guantánamo
Bay, zonder bewijs en zonder proces. Het is een triest bewijs van het mensenrechtenschendende
karakter van deze oorlog. De internationale weerzin hiertegen groeit. Onlangs
riep de voorzitter van de Parlementaire Assemblee van de Raad van Europa,
René van der Linden, de Amerikaanse regering op om het kamp onmiddellijk
te sluiten en de verdachten zonder uitstel voor de rechter te leiden. Volgens
Van der Linden verraadt de Amerikaanse regering zijn hoogste principes en
is Guantánamo Bay een van de meest extreme voorbeelden van, ik citeer, "deze
misleidende en onwettige politiek". Ik kan het niet beter zeggen. Er
is onlangs een VN-rapport gepubliceerd. In het Engelse vakblad Lancet roepen
250 medische specialisten op tot het straffen van de artsen die op Guantánamo
Bay meewerken aan bijvoorbeeld dwangvoeding. Desmond Tutu sprak onlangs op
de BBC nog zijn afschuw uit over Guantánamo Bay en noemde een parallel
met de argumenten die nu door de VS worden gebruikt om hun antiterrorismebeleid
te rechtvaardigen.Welke vervolgstappen heeft de Nederlandse regering in petto nu de zachte
diplomatie tot niets leidt, voorzover wij op dit moment kunnen waarnemen?
Wordt het niet tijd om de onlangs na veel strubbelingen benoemde VS-ambassadeur
op het matje te roepen? Het is terecht dat de regering fel reageert op uitlatingen
van een lid van de Italiaanse regering die een vergelijking maakte tussen
Nederlands beleid en nazi-methodes. Ik zou willen dat de regering de zelfde
felheid toonde bij pogingen om iets te veranderen bij een bondgenoot met betrekking
tot Guantánamo Bay.Verleden week is er in de Tweede Kamer gedebatteerd over de CIA-vluchten
en de mogelijke detentiekampen in Europa. Dat onderwerp hangt samen met hetgeen
wij nu bediscussiëren. De minister blijft op het standpunt staan dat
hij geen stappen kan zetten zolang het harde bewijs niet is geleverd. Had
deze regering maar dezelfde logica gevolgd met betrekking tot de verhalen
over de massavernietigingswapens in Irak. Dan had zij de interventieoorlog
nooit kunnen steunen. Het is een feit dat talloze CIA-vluchten met onbekende
lading zich in het Europese luchtruim hebben verplaatst en luchthavens hebben
aangedaan, ook in Nederland. Daarover is veel gerapporteerd. Het blijkt ook
uit gegevens die het NRC via de Wet openbaarheid bestuur bij het ministerie
van Verkeer en Waterstaat heeft losgepeuterd. Deze gegevens zijn vergeleken
met de lijst van de meest verdachte vliegtuigen van Human Right
Watch, een organisatie die zelden kan worden betrapt op onwaarheden. Hoe verhoudt
zich dat tot het antwoord dat de regering geeft op vragen vanuit de Raad van
Europa, namelijk dat de regering niets weet van vermeende CIA-vluchten met
wederrechterlijk transport van gevangenen? Daar zit toch een enorme tegenstrijdigheid
in? Op grond van de gegevens waarover wij nu beschikken, kan toch worden geconcludeerd
dat deze vluchten hebben plaatsgevonden? Wellicht is de lading onbekend bij
de regering doordat er in de kleine luchtvaart geen plicht bestaat tot opgave
van passagierslijsten. Dat laatste zou overigens moeten veranderen, maar die
toezegging heb ik de regering niet horen doen.Wij hebben vorig jaar ook hierover gesproken in het debat over de Staat
van de Unie. De regering kan niet volharden in hetgeen zij een halfjaar geleden
heeft gezegd. Er moet vooruitgang blijken in de benadering van de Nederlandse
regering van de bondgenoot VS.De heer Hoekzema (VVD):Voorzitter. De NAVO blijft de hoeksteen van het Nederlandse veiligheidsbeleid,
schrijft de regering in beleidsartikel 2 van de begrotingsstaat van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken. De VVD-fractie is het daarmee eens. Met het wegvallen
van de Berlijnse muur, het ijzeren gordijn en de dreiging uit het Oosten verdween
een groot deel van de oorspronkelijke bestaansgrond van dit bondgenootschap.
Sindsdien heeft de NAVO ernaar toegewerkt om zich als veiligheidsorganisatie
aan te passen aan de veranderde situatie in de wereld, met inbegrip van de
uitbreiding met een tiental landen uit Midden- en Oost-Europa. De verdragsorganisatie
ontwikkelde concrete activiteiten als deel van een hervormingsagenda. Transformatie
en aanpassing van de militaire capaciteiten van de Europese leden van het
bondgenootschap vormden daarbij een belangrijk streven. Door initiatieven
betreffende capaciteiten als het Defence Capabilities Initiative in 1999 en
de Prague Capabilities Commitment in 2002 werd het streven naar transformatie
van de hoofdzakelijk continentale krijgsmachten van de Europese bondgenoten
naar meer expeditionaire militaire apparaten vormgegeven.Daarnaast richtte de NAVO zich op het terrein van wat wel nieuwe dreigingen
worden genoemd, zoals de verspreiding van massavernietigingswapens en internationaal
terrorisme. Belangrijk is vooral dat het bondgenootschap in toenemende mate
taken op zich heeft genomen in het kader van crisismanagement buiten het verdragsgebied;
al in de jaren negentig op de Balkan. De NAVO als crisisbeheerder is inmiddels "gewoon"
geworden, zelfs in een zo ver gelegen land als Afghanistan waar in augustus
2003 een NAVO-hoofdkwartier de leiding kreeg over de International Security
Assistance Force (ISAF). De vraag of de NAVO buiten het verdragsgebied mag
opereren, is de facto dus beantwoord en het debat daarover is daarmee beëindigd
in 2003, aldus de AIV in zijn advies Nederland in de veranderende EU, NAVO
en VN van juli 2005.De heer Kox (SP):De heer Hoekzema zegt dat de facto de vraag is beantwoord en daarom niet
meer aan de orde is. Ik zou nog wel een toelichting willen hebben of die conclusie
klopt. Is de vraag echter ook de jure beantwoord? Staat het Verdrag van Washington
dit soort operaties toe? Waar ligt de grens? Of moeten wij zorgen, als de
NAVO de facto zo optreedt, dat in rechte dit alles past? Met andere woorden:
is het Verdrag van Washington aan een herziening toe?De heer Hoekzema (VVD):Het interessante is dat het optreden van de NAVO buiten het verdragsgebied
ingeroepen is door de Verenigde Naties, omdat de NAVO als militaire organisatie
de enige organisatie is die als het ware onderaannemer van de Verenigde Naties
kan zijn. Dat gegeven, van het hoogste orgaan dat de veiligheid in de wereld
zou moeten garanderen, is bepalend geweest om de stap te zetten. Het ging
er in feite om dat intern daarover geen expliciete beslissingen zijn genomen,
voorzover ik heb kunnen nagaan. Dat was vanuit de praktische situatie en met
name de principiële situatie ook niet geboden, want het was het grootste
belang dat zo snel mogelijk een bestaande, goed georganiseerde militaire organisatie
zou optreden voor de Verenigde Naties.De heer Kox (SP):Met die redenering ben ik het eens. Mijn vraag was echter of dit zich
ook verdraagt met de tekst van het verdrag waarin de NAVO is geregeld. Zo
niet, is het dan niet zaak dat deze Kamer alert is op de noodzaak van aanpassing
van het verdrag met het oog op het feit dat in de toekomst meer operaties
zullen voorkomen die zich niet met de tekst van het verdrag verdragen? Anders
zitten wij met een oude jas voor nieuwe operaties. Het gaat over geweldshandelingen.
Dat kan op enig moment problemen opleveren voor de deelnemende partijen. Is
de woordvoerder van de VVD-fractie het met mij eens, dat het ook in de tekst
van het verdrag moet zijn opgenomen als feitelijk de taken van de NAVO veranderd
zijn?De heer Hoekzema (VVD):Juist de spanningen die op dit moment binnen de NAVO als verdragsorganisatie
politiek optreden, zijn daarvan een onderdeel. Het lijkt mij een verstandige
zaak dat in de loop van de tijd de NAVO, in feite de Noord-Atlantische landen,
zich richt op een nieuwe strategie en dat dat bepalend is voor de wijze waarop
men gaat samenwerken. Ik kom hier later in mijn betoog nog over te spreken.In Irak is het bondgenootschap ook aanwezig met een NAVO-geleide trainingsmissie
van veiligheidstroepen. Op 26 april heeft de NAVO besloten met de Afrikaanse
Unie besprekingen te beginnen over een mogelijke rol voor het bondgenootschap
in Sudan in het kader van de crisis in Darfur op het gebied van logistiek
en planning. Inmiddels hebben beide organisaties overeenstemming bereikt over
steun van de NAVO aan de Afrikaanse Unie. Dus naast de verdedigingstaak heeft
de NAVO een nieuwe taak gekregen, namelijk de crisisbeheersingstaak. Ook breidt
de NAVO mondiale en regionale contacten uit. Denk aan het Partnership for
Peace-programma, de Mediterrane Dialoog met Jordanië, Egypte, Tunesië,
Marokko, Mauritanië en Algerije en natuurlijk de consultatiemechanismen
met Rusland met de Permanente Gezamenlijke NAVO-Rusland Raad. De NAVO heeft
zelfs een informele dialoog met China als een direct gevolg van de overname
van het leiderschap van ISAF in Afghanistan. Wij kunnen dus constateren dat
de NAVO als organisatie van militaire samenwerking – ik leg de nadruk
op militaire, dus als apparaat – onverminderd overeind staat. Het bondgenootschap
ontwikkelt zich inmiddels van een zelfverdedigingsorganisatie
die zich voorbereidt op een aanval op het eigen grondgebied naar een veiligheidsorganisatie
die in staat moet zijn op een mondiaal en veel diffuser dreigingsbeeld te
reageren.Voor deze nieuwe grondslag of bestaansgrond ligt geen formele bondgenootschappelijke
overeenstemming over strategische doelstellingen van de organisatie aan de
basis. Het in 1999 overeengekomen vernieuwde strategische concept spreekt
slechts in algemene termen van de rol van de NAVO in de strijd tegen het terrorisme.
De discussie over de uitbreiding van het optreden van het bondgenootschap "out
of area" werd als het ware afgerond door pragmatische reacties op concrete
situaties, met als resultaat een duidelijke aanwezigheid van de NAVO in Centraal
en Zuidwest-Azië. Inderdaad staat dus de NAVO als organisatie van militaire
samenwerking onverminderd overeind. Maar is het juist in de politieke praktijk
van de NAVO van vandaag niet zo gesteld dat de NAVO inderdaad niet meer het
primaire forum is waar de transatlantische partners hun strategische veiligheidskwesties
bespreken en dat er geen wezenlijke VS-EU-dialoog plaatsvindt? Op welke wijze
denkt de regering bij te dragen aan het verbeteren van de transatlantische
relatie? Het is één van de key-issues om die situatie te verbeteren,
omdat die in feite de basis is van de gehele organisatie. In de bipolaire
situatie was het volstrekt duidelijk en was er op basis van de artikelen 4
en 5 van het verdrag, de kernartikelen, een nauwe consultatie en ook een nauwe
politieke consultatie. Er is immers geen alternatief voor de NAVO als constructie
van militaire samenwerking. Hoe gaat de regering in dit verband om met het
advies van de AIV in zijn rapport "Nederland in de veranderende EU, NAVO
en VN" om een discussie aan te gaan over een eventuele herziening en
actualisering van het strategisch concept, nu de gehele wereld wordt geconfronteerd
met internationale terrorisme gekoppeld aan de verspreiding van massavernietigingswapens
naar falende staten en de NAVO steeds meer een mondiale rol krijgt? Met andere
woorden, de redenering is dat het transatlantisch partnerschap weer een stevige
ondersteuning krijgt, als men samen een nieuwe strategie ontwikkelt.Het voorgaande in mijn betoog maakt duidelijk dat het van groot belang
is om een politieke agenda tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie
vorm te geven. Mijn fractie legt de regering de vraag voor of op deze agenda
niet ook onderwerpen moeten komen zoals veiligheidsstrategische aspecten van
energievoorziening, de veiligheidsproblemen in Afrika, de relatie met China
en India vanuit een strategisch perspectief en een strategie ten aanzien van
het Midden-Oosten. Hoe denkt de regering hierin een rol te kunnen spelen om
de politieke dialoog binnen de NAVO in het kader van veiligheidsvraagstukken
weer daadwerkelijk vorm te geven?Daarnaast is het van groot belang dat er een intensievere, rechtstreekse
dialoog tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten tot stand komt. Van
belang daarbij is dat de te entameren interne NAVO-consultaties en de EU-VS-dialoog
op elkaar afgestemd worden, dit mede gezien in relatie tot het Europese veiligheids-
en defensiebeleid. Mijn fractie is namelijk van mening dat de NAVO en het
EU-defensiebeleid complementair aan elkaar dienen te zijn; dat wil zeggen
complementariteit en samenwerking. Wat is de visie van de regering hierop?
Op de 42ste conferentie over veiligheids- en defensievraagstukken op 4 februari
van dit jaar in München spreekt de secretaris-generaal van de NAVO, De
Hoop Scheffer, van het bouwen aan een pragmatisch, strategisch partnerschap
met de Europese Unie. Twee entiteiten gaan met elkaar een partnerschap aan
en maken op basis daarvan heel duidelijke afspraken over taakverdelingen,
gezamenlijke doelstellingen enzovoort. Dat partnerschap is een zeer interessante
gedachtegang. Ik ben zeer benieuwd hoe de regering hiertegen aankijkt. Biedt
het feit dat 19 landen tot zowel de NAVO als de EU behoren en dus dezelfde
strategische belangen hebben geen startpunt daartoe? Welke mogelijkheden ziet
de regering hier?De heer Platvoet (GroenLinks):Gaat de heer Hoekzema er niet gemakkelijk aan voorbij dat er toch een
verschil in samenstelling is tussen de Europese Unie en die van de NAVO, namelijk
de Verenigde Staten en dat de Europese Unie in talloze conflicten in de wereld,
het Midden-Oosten, Irak of noem maar op, lang niet altijd een identieke lijn
volgt als de Verenigde Staten? Of dat partnerschap werkt niet omdat het een
halfbakken compromis is dat tot niets leidt of het leidt tot een permanente
discussie zonder uitkomst. Hij gaat er voetstoots van uit dat de belangen
en opvattingen parallel lopen en identiek zijn. Maar in de realiteit van de
wereld van vandaag is dat toch niet zo?De heer Hoekzema (VVD):Als gedachten uiteenlopen, is het natuurlijk heel logisch en verstandig
dat men bij elkaar blijft en dat die dialoog wordt vastgehouden en geïnstitutionaliseerd
in de NAVO. Bovendien zijn de basisinteresses van zowel de Europese Unie als
de Noord-Amerikaanse staten in wezen dezelfde, want de principes zijn dezelfde.
Denk aan de vrijheidsbeleving, de democratische stelsels enzovoort, op basis
waarvan de NAVO is ingesteld. Ik ben er niet voor om net als de heer Platvoet
te zeggen: ach, dat werkt niet en laten wij dat maar niet doen. Het zou slecht
zijn, als vrienden die verschillende meningen hebben niet meer on speaking
terms kunnen komen. Dit zou ertoe kunnen leiden dat die verhoudingen alleen
maar verslechteren. Dat kan nooit in het belang zijn van de situatie in de
wereld.Interessant is dat de regering in het kader van het verbeteren van de
besluitvorming en de vertaalslag van politiek besluit naar concrete actie
de Noord-Atlantische Raad de mogelijkheid wil geven een beperktere groep bondgenoten
te autoriseren onder de NAVO-vlag en met gebruikmaking van de NAVO-structuren
een bepaalde activiteit of operatie uit te voeren. Zij schrijft dit in de
beleidsagenda in de begroting van Buitenlandse Zaken voor 2006. Mijn fractie
vraagt in dit verband of deze wijze van besluitvorming niet strijdig is met
het principe van de consensusbesluitvorming binnen de NAVO. Welke slimme respectievelijk
praktische oplossing ziet de regering hier?Wij kunnen op grond van het voorgaande in mijn betoog constateren dat
de NAVO een veranderende agenda en taakopvatting heeft. Van belang voor de
innerlijke samenhang van het bondgenootschap is dat de veranderingen niet
te snel gaan en dat niet te veel hooi op de vork wordt genomen. Bondskanselier
Merkel heeft, zo las ik in de NRC van 6 februari van dit jaar, op de
al eerder genoemde jaarlijkse conferentie over veiligheids- en defensievraagstukken
in München op 4 februari gezegd dat de NAVO van de
21ste eeuw nieuwe taken op zich moet nemen, politieker moet worden, nog meer
nieuwe leden moet toelaten en een dicht netwerk van partnerschappen moet aangaan,
niet alleen met organisaties, maar ook met landen zoals Japan, Australië
en Nieuw-Zeeland. Mijn fractie vindt het een goede zaak dat bondskanselier
Merkel, anders dan haar voorganger Schröder, zich transatlantischer opstelt.
De VVD-fractie vindt het een positieve ontwikkeling dat Duitsland in een nieuwe
NAVO van deze tijd bereid is een grotere rol te spelen. Zij is echter ook
van mening dat het NAVO-bondgenootschap sinds de val van de Berlijnse Muur
en het IJzeren Gordijn en de aanslagen in de VS van 11 september 2001
in een voortdurende overgangsfase verkeert. Dit blijkt een moeizaam proces
met spanningen die de lidstaten doormaken. Het vergezicht dat bondskanselier
Merkel biedt, vindt mijn fractie op dit moment te ambitieus. De uitbreiding
van de NAVO met tien nieuwe landen en de vele reorganisaties van de afgelopen
periode vragen om tijd en rust om te wennen aan de aanpassingen en te werken
aan consolidatie. Bovendien vraagt verbetering van de transatlantische verhoudingen
ook alle aandacht. Daarenboven moet naar de mening van mijn fractie ook in
beschouwing worden genomen wat een dynamische wereldwijde ontwikkeling van
de NAVO betekent voor de artikelen 4 en 5 van het NAVO-verdrag; de artikelen
die onderling overleg bij bedreiging van één van de leden regelen
en die vastleggen dat de leden onderlinge bijstand verlenen in geval van een
gewapende aanval op één of meer leden. Zoals men weet, is de
aanval op één een aanval op allen. De NAVO is immers als collectieve
verdedigingsorganisatie opgezet en nog steeds een uniek bondgenootschap van
landen aan weerszijden van de Atlantische Oceaan met gezamenlijke fundamentele
waarden, een gemeenschappelijk begrip van vrijheid en verantwoordelijkheid
en een gedeelde kijk op de mensheid en menselijke waardigheid. Dat wil niet
zeggen dat mijn fractie geen veranderingen wil en ook niet dat zij geen oog
heeft voor het tijdsbeeld, maar zij wil dat een en ander zich in een rustig
tempo ontwikkelt. Dat aspect van de NAVO, dat unieke bondgenootschap, willen
wij in stand houden. Wat is de visie van de regering op dit punt?De heer Kox (SP):Mevrouw de voorzitter. Collega Middel gaf ons in de intieme beslotenheid
van deze Kamer van reflectie een inkijkje in de werkwijze van zijn fractie
met zijn opmerking dat zijn fractie toch niet wist wat hij ging zeggen. Ik
leer hier elke dag weer bij. In mijn fractie is het bij belangrijke onderwerpen
gebruikelijk dat de andere leden zo'n beetje weten wat er gezegd wordt. Dit
kan problemen achteraf voorkomen. Dit geeft de heer Middel ook de gelegenheid
om mijn tekst nog eens na te lezen, zodat hij daar in tweede termijn op kan
reageren. Dit is een belangrijk debat, waarbij deze Kamer zich wel enige reflectie
mag permitteren.De heer Middel (PvdA):Ik weet niet hoe het gesteld is met de discipline binnen de SP, maar ik
heb de gewoonte om in mijn fractie aan te geven over welke punten ik het wil
hebben en in welke richting mijn opmerkingen gaan. Wat er precies gezegd wordt,
wordt wel duidelijk op het moment dat ik achter het spreekgestoelte sta. Ik
weet dat zelf vaak niet eens tevoren.De heer Kox (SP):Die indruk krijg ik soms ook.De heer Middel (PvdA):Bij mij is er ruimte voor spontaniteit. Als u tevoren een heel betoog
opschrijft om dat vervolgens voor te lezen, is dat uw keuze, maar niet de
mijne. Ieder heeft zijn eigen manier van werken.De heer Kox (SP):Deze reactie zegt meer over de heer Middel dan over mij. Ik heb hem letterlijk
horen zeggen: "zij weten toch niet wat ik ga zeggen". Ik heb overigens
met plezier naar zijn speech geluisterd en ik ben ook blij dat hij weer terug
is om naar mijn verhaal te luisteren. Voorwaarde voor een goed debat is zeker
dat je erbij aanwezig bent.De Noord-Atlantische Verdragsorganisatie is een wereldwijd opererende
veiligheidsorganisatie aan het worden sinds haar oude verdragsrechtelijke
taken hun inhoud verloren hebben. De meeste vijanden van weleer zijn bondgenoten
geworden. De ooit tot bescherming van het gemeenschappelijke grondgebied opgerichte
NAVO beveiligt de Olympische Spelen in Athene en straks het WK voetballen
in Duitsland – helaas zonder Kalou in het Nederlands elftal –
helpt in Amerika en Azië mee om de gevolgen van natuurrampen te bestrijden,
vecht in Afghanistan tegen drugsbaronnen, krijgsheren en Taliban, traint militairen
in een door bondgenoten bezet en een door burgeroorlog bedreigd Irak en patrouilleert
samen met de grootste tegenstander van weleer, Russen, in de Middellandse
Zee. Het is zoals het Nederlands Dagblad het vorige maand kernachtig samenvatte: "De
NAVO heeft niets meer te doen, en dus doet de NAVO van alles."Het is de taak van de parlementen van de lidstaten, dus ook van ons, om
na te gaan hoe wij tegen dit "niets" en dit "van alles"
aankijken. Hoe lang willen de nieuwe NAVO nog in de verdragstekst proppen
die onder de oude NAVO ligt? Wanneer achten wij de tijd rijp om te praten
over een nieuw verdrag, hetzij voor de nieuwe NAVO, hetzij voor een nieuwe
internationale veiligheidsstructuur?Een publiek debat over een zich "massief veranderende organisatie" –
een uitdrukking van NAVO-secretaris-generaal De Hoop Scheffer – is volgens
mijn fractie dringend nodig. Ik heb begrepen dat ook de collega's Russell
en Hoekzema er zo over denken. Ik zie het pleidooi van de secretaris-generaal
om de NAVO "meer politiek" te maken als een ondersteuning van die
opvatting. Nu onttrekt de grootste verandering ooit in de NAVO zich in ieder
geval aan het zicht van publiek en parlement. Daardoor dreigen die straks
voor voldongen feiten geplaatst te worden. Dat is niet verstandig en niet
democratisch. Laten wij de feiten en ontwikkelingen onder ogen zien en samen
beslissen welke regionale en mondiale veiligheidsstructuren wel en niet wenselijk
zijn en wat de rol van Nederland daarin zou kunnen en moeten worden. Dit debat
is daar een mooie gelegenheid voor.Ik ben een trouw deelnemer aan de bijeenkomsten van de parlementaire assemblee
van de NAVO. Samen met andere leden van de Nederlandse delegatie – altijd
goed vertegenwoordigd – en overige parlementariërs uit de lidstaten
worden wij door vertegenwoordigers van het bondgenootschap periodiek bijgepraat
over het radicale veranderingsproces dat de organisatie doormaakt.
Het zijn altijd bijzondere bijeenkomsten, waarop men doorgaans opmerkelijk
openhartig is, vooral als er militairen aan het woord komen. De assemblee
heeft weliswaar niks te zeggen over de NAVO, maar wel veel te bespreken over
en met die NAVO. In die zin is het naar mijn bescheiden mening een nuttig
politiek platform.Afgelopen februari kregen wij tijdens een bijeenkomst van verschillende
commissies in Brussel een toelichting. Er werd ons uitgelegd hoe de NAVO,
oorspronkelijk een defensief transatlantisch bondgenootschap van Amerikanen
en Europeanen, een mondiaal veiligheidsagentschap aan het worden is dat inmiddels
vooral buiten haar eigen grondgebied politiek, militair en humanitair actief
is.Ik noem een aantal punten. Er zijn missies in Afghanistan en Irak en voormalig
Joegoslavië. Er is sinds oktober een snelle reactiemacht van 25.000 mensen
inzetbaar, waar ook ter wereld, voor taken van humanitaire hulpverlening tot
militaire interventie, preventief en preëmptief. Er zijn militaire samenwerkingsverbanden
met landen zoals Australië, Nieuw-Zeeland, Japan en Zuid-Korea. In totaal
nemen nu 30.000 militairen uit 42 landen onder de vlag van de NAVO deel aan
een of meer operaties. Australië gaat troepen leveren aan de NAVO/ISAF-missie
in de Afghaanse provincie Uruzgan, onder Nederlands commando. Australische
soldaten zijn al in Afghanistan voor de oorlogsoperatie Enduring Freedom,
die te zijner tijd met de NAVO-missie zal fuseren, als tenminste Jaap de Hoop
Scheffer zijn zin krijgt en waarom zou dat niet gebeuren.Er is sprake van een uitbreiding van de NAVO in oostelijke richting met
landen zoals De Oekraïne en Moldavië. Er ontstaan nieuwe militaire
relaties met Rusland, waarmee de NAVO na de uitbreiding met Centraal- en Oost-Europese
landen een continentbrede grenslijn deelt en wiens vertegenwoordigers al voortdurend
te vinden zijn op het hoofdkwartier in Brussel. Russische schepen nemen deel
aan de anti-terrorismebewaking door de NAVO in de Middellandse Zee. Met China,
met wie het bondgenootschap door zijn militaire aanwezigheid in Afghanistan
voor het eerst een weliswaar korte – 18 kilometer – maar vitale
gemeenschappelijke grens heeft, vinden op stafniveau besprekingen plaats over
de onderlinge militaire relaties. Wapenleveranties aan en technologie-uitwisseling
met China worden nu nog door de Verenigde Staten en Nederland tegengehouden,
maar de vraag is hoe lang nog. Frankrijk en Duitsland willen immers erg graag.Met de Afrikaanse en Aziatische landen aan de Middellandse Zee wordt samengewerkt.
Onlangs vond op Sicilië een gemeenschappelijke conferentie plaats, met
Israël als bijzondere gast. Dit land dringt met steeds meer nadruk aan
op integratie in het bondgenootschap, waarvoor het daarvoor de steun krijgt
van onder anderen oud-premier Aznar van Spanje krijgt, die de NAVO verder
wil uitbreiden met Japan en Australië en strategische combinaties wil
aangaan met Colombia en India. De Verenigde Naties en de Afrikaanse Unie vragen
in bepaalde gevallen NAVO-steun, bijvoorbeeld voor Darfur. Recent bood de
organisatie hulp na een aardbeving in Pakistan en een overstroming in de Verenigde
Staten. Ondertussen concurreert de NAVO ook met andere internationale organisaties,
zoals de Verenigde Naties, de Europese Unie en gelegenheidscoalities.Op 3 maart jongstleden legde secretaris-generaal De Hoop Scheffer
in Oslo uit dat het om een echt "nieuwe NAVO" gaat en niet om een
reclamecampagne zoals die wel voor vernieuwde wasmiddelen wordt gevoerd. De
secretaris-generaal noemt de term "nieuw" zowel legitiem als passend.
Deelt de minister die opvatting? Hebben wij een nieuwe NAVO? Zo ja, waar is
de oude dan gebleven? Is die een onderdeel geworden van een mondiaal militair
vlechtwerk? En heeft dat vlechtwerk een legitieme basis, die door het Nederlandse
parlement is besproken en goedgekeurd? Of moet dat nog gebeuren en, zo ja,
hoe en wanneer dan? Is de minister met mij van mening dat het zaak wordt om
publiek en parlement in ieder geval snel meer inzicht in dat vlechtwerk te
geven, in de ermee samenhangende consequenties en in de wijze waarop besluitvorming
plaatsvindt? Deelt de minister mijn opvatting dat helder democratisch inzicht
en toezicht door de toenemende vervlechting van relaties en activiteiten momenteel
nog ontbreekt? Vindt hij met mij dat wij moeten voorkomen dat wij straks geconfronteerd
worden met door het parlement niet voorziene gevolgen van relaties en activiteiten
die zich momenteel ontwikkelen?Door alle ontwikkelingen en verwikkelingen lijkt het huidige strategische
concept van de NAVO hard aan ingrijpende bijstelling toe. Collega Hoekzema
heeft daarover reeds gesproken. Hoewel de NAVO-ambassadeurs van de Verenigde
Staten, Frankrijk en Duitsland dat in februari in Brussel nog eensgezind ontkenden,
wordt er volgens verschillende inleiders die ons in Brussel bijpraatten wel
degelijk al aan dat nieuwe concept gewerkt. Binnenskamers zou in het bondgenootschap
al een politieke leidraad circuleren over de nieuwe positie van de politiek-militaire
organisatie in de 21ste eeuw. Kan de minister ons vertellen wat daarvan waar
is? En zo dat waar is, kan dit document dan de basis worden van een nieuw
concept? Wat is er waar van de berichten dat de politieke leidraad in 2009
een officiële status zou kunnen krijgen als de NAVO zijn 60-jarig bestaan
viert, ervan uitgaande dat de organisatie dan nog bestaat? En wanneer mogen
wij als volksvertegenwoordiging dat document dan onder ogen krijgen?Deelt de minister mijn opvatting dat het zeer de vraag is of een nieuw
strategisch concept, waarin de NAVO een mondiaal veiligheidsagentschap is
met een uitgebreid netwerk van samenwerkingsverbanden, wel past in het huidige
verdrag van het bondgenootschap dat defensief van aard is en gericht op eigen
gebiedsbescherming? En als hij met mij vindt dat de nieuwe NAVO niet meer
past in de oude jas, wat moet er dan volgens hem gebeuren? Daarover ging ook
mijn korte discussie met collega Hoekzema.Ik begrijp dat er tot op heden erg weinig belangstelling is bij de meeste
regeringen van de verdragspartners om te gaan nadenken over een nieuw verdrag.
Is het juist dat de voornaamste reden is dat een voorstel tot formele verdragswijziging
het publiek debat in de lidstaten zou kunnen aanwakkeren, waarbij het maar
de vraag is of politiek en publiek op hetzelfde spoor zitten? Bestaat er inderdaad
vrees bij regeringen dat de kolossale militaire uitgaven en de out of area-operaties
van de NAVO bij veel burgers tenminste grote vragen zouden kunnen oproepen?
Speelt bij het uit de weg gaan van een op zich alleszins relevante discussie
over de actualiteit van het huidige verdrag dat de kans dat een nieuw NAVO-verdrag
binnen redelijke tijd in de 26 lidstaten geratificeerd zou worden erg klein
geacht wordt in NAVO-kringen, zeker na de ervaringen met de Europese Grondwet? Kan de minister vertellen of een extra argument voor het
uit de weg gaan van een discussie over een nieuw verdrag gelegen is in de
bij de Europese bondgenoten bestaande vrees dat een nieuw verdrag voor de
Verenigde Staten aanleiding zou kunnen zijn, af te komen van hun huidige verdragsrechtelijke
bijstandsverplichting aan Europese lidstaten? Graag een antwoord op die vragen.Deelt de minister mijn opvatting dat het verstandig is dat parlementen
op korte termijn nagaan hoe zij in de toekomst de verhoudingen wensen tussen
de Verenigde Naties en regionale veiligheidsorganisaties in het algemeen en
de NAVO in het bijzonder? Kan een organisatie die van oorsprong defensief
van aard was en gericht op bescherming van het eigen grondgebied, maar inmiddels
wereldwijd opereert, zich wel het recht blijven voorbehouden buiten de Verenigde
Naties om op te treden waar en wanneer zij haar vitale belangen bedreigd acht?
Als landen zoals Japan en Australië, Israël en Zuid-Korea gaandeweg
feitelijk geïntegreerd raken in de NAVO, hebben wij dan niet de situatie
dat elke conflict ergens in no time kan escaleren door een beroep op artikel
5 van het NAVO-verdrag, zoals ook gebeurde bij de terroristische aanval op
Amerika in 2001? Zou het niet veel beter zijn als de NAVO-middelen gaandeweg
ingepast worden in een mondiale veiligheidsstructuur onder leiding van de
Verenigde Naties?Door de Amerikaanse regering wordt er bij de bondgenoten op aangedrongen,
de defensie-uitgaven flink te verhogen. Nu zitten de defensiebudgetten van
negentien van de zesentwintig lidstaten onder de volgens de NAVO noodzakelijke
2% van het bruto binnenlands product. De Amerikanen vinden dat onaanvaardbaar,
zeker in het licht van het recente besluit van president Bush om de militaire
uitgaven van de VS opnieuw drastisch naar boven bij te stellen. Wat vindt
de Nederlandse regering van die Amerikaanse pressie op de bondgenoten?De oude NAVO lijkt hoe dan ook aan zijn uiterste houdbaarheidsdatum toe.
Het is aanpassen of marginaliseren, zei in november de Spaanse oud-premier
Aznar, toch een hondstrouwe NAVO-fan. Het voortbestaan van de NAVO is verre
van zeker, zei vorige maand de Britse minister van Defensie John Reid. Volgens
hem is de verdragsorganisatie nog nooit zo bedreigd in zijn bestaan als juist
nu. Is de Britse minister van het pad geraakt of heeft hij gelijk, zo vraag
ik de minister.Volgens mijn fractie heeft de oude NAVO zichzelf in ieder geval feitelijk
opgeheven, dertig jaar nadat Bert Middel en ik daarvoor de straat op gingen.
Eind goed, al goed, zeg ik tegen hem. Intussen ontpopt zich een nieuwe NAVO,
waarvan echter de pretenties, de potenties en de reikwijdte besproken noch
bekend zijn. Dat vinden wij een zorgelijke situatie. Ik vraag de minister
of hij met mij van mening is dat moderne politiek vereist dat publiek en politiek
de kans krijgen, volledig mee te praten over de ontwikkeling van de nieuwe
mondiale veiligheidsstructuur en de plaats van Nederland daarin. Ik vraag
hem of ook hij vindt dat wij zouden moeten streven naar een eindsituatie waarbinnen
de Verenigde Naties en de Veiligheidsraad de vrede en veiligheid in de wereld
kunnen garanderen, de internationale rechtsorde kunnen handhaven en grootschalige
schendingen van mensenrechten kunnen voorkomen. Ik ben overigens blij dat
de minister van Defensie weer is aangeschoven. De laatste vier regels zijn
immers een letterlijk citaat van de minister in het debat op 10 mei vorig
jaar.Ik vraag de minister tot slot of en zo ja, op welke wijze de huidige verdragsorganisatie
in die ontwikkeling past of daarmee juist kan botsen? Als dat laatste het
geval is, dan is het tijd om te gaan werken aan een echt nieuwe NAVO: een
Nieuwe Algemene Veiligheids-Organisatie, van en voor de wereld.Nog een vraag en een stelling. Wanneer zal deze Kamer besluiten, een parlementair
onderzoek in te stellen naar de oorlog in Irak en de Nederlandse betrokkenheid
daarbij? Het zal vroeger of later toch moeten gebeuren. Waarom neemt deze
Kamer dan niet het initiatief daartoe? Ik vraag dat niet aan de regering.
De heer Van Middelkoop heeft mij vorig jaar dan ook uitgelegd dat dit niet
gepast is. Ik vraag het aan de collega's om het in hun tweede termijn mee
te nemen.Mijn stelling is dat de gevangenis in Guantánamo Bay gesloten moet
worden. Die stelling wordt inmiddels gedeeld door de Duitse bondskanselier
en de Nederlandse voorzitter van de Assemblee van Europa. De minister van
Buitenlandse Zaken heeft volgend jaar de volgende these op tafel gelegd. Als
actief en geëngageerd bij de Amerikaanse politiek betrokken land zouden
de Amerikanen beter naar ons luisteren. Inmiddels zijn wij een jaar verder.
Ik vraag de minister of die these inmiddels niet is achterhaald. Is zijn stelling
juist? Waarom hebben de mensen in Guantánamo Bay en Bagram opgesloten
zitten daar nog zo weinig van gemerkt? Wordt het geen tijd voor actief politiek
protest in plaats van actief engagement?De heer Van Middelkoop (ChristenUnie):Voorzitter. Het aardige van de debatten in deze Kamer is de consistentie
daarvan. Evenals vorig jaar heeft de heer Kox een pleidooi gehouden voor een
parlementaire enquête. Er zit echter enige progressie in zijn voorstellen,
te weten dat hij zich daarmee dit jaar niet tot de regering heeft gewend.
Ik stel hem voor, het volgende jaar het verzoek op papier uit te werken en
aan de desbetreffende commissies te sturen. Dan kan hij er politiek wat meer
mee.Een ander punt van consistentie is de heer Middel, die er elk jaar blijkt
van geeft moeite te hebben met zijn linkse sentimenten van destijds. Die kan
hij niet meer uitleven in de veranderde wereld. Het is iets te veel gevraagd
om de wereld weer terug te veranderen, zodat hij er zich beter in thuis voelt.
Het is niet anders, zo moet het maar.Alvorens ik echt over de NAVO ga spreken, attendeer ik de minister van
Buitenlandse Zaken, die vanmorgen toen wij alleen over Defensie spraken dankzij
de wijsheid van de betreffende commissies is ontzien, erop dat ik vanmorgen
vrij uitvoerig over artikel 100 heb gesproken en vooral over de verkeerde
manier waarop daarmee in december en januari in de Tweede Kamer is omgegaan.
Die tekst is ongetwijfeld beschikbaar en is hem misschien ook geworden. Als
hij zich geroepen voelt, er in dit debat iets over te zeggen, is hij bij dezen
geïnviteerd, als het maar geen katholieke antwoorden zijn op katholieke
vragen, zoals zijn terminologie was in december. Dan heb ik liever dat de
minister van Defensie erop ingaat. Mevrouw de voorzitter. Namens de fracties van de Christen-Unie en de SGP
wil ik het volgende zeggen. Tijdens de NAVO-top van 22 februari van het
vorige jaar te Brussel betoogde minister-president Balkenende dat het Bondgenootschap
meer moet zijn dan een militaire alliantie en dat het ook politieke oplossingen
voor belangrijke crises zou moeten adresseren. Ook zou de Alliantie –
het is vandaag al eerder gezegd – een forum moeten zijn voor consultaties
over regio's waar de NAVO een constructieve rol kan spelen. Genoemd werd het
brede Midden-Oosten, inclusief Irak en het Israëlisch-Palestijnse conflict.
Dat was een ambitieuze opzet. Nu neem ik aan dat na zo'n betoog de regering
erop toeziet of iets van die aanbevelingen wordt uitgevoerd. Dat mag ook verlangd
worden van een NAVO-lidstaat. Welke concrete voorstellen zijn op de woorden
van de minister-president gevolgd? Dat "forum voor consultaties"
waarover werd gesproken, wat betekent dat in concreto? Deze vragen hebben
natuurlijk aan relevantie gewonnen na de oproep van de Duitse bondskanselier
Merkel voor "een primaat van de NAVO" bij het bespreken van wereldwijde
veiligheidsvraagstukken. Er waait duidelijk een andere wind in Berlijn!Ik denk dat wij moeten uitkijken dat dit type voorstellen, die wij nu
met vaste regelmaat horen, niet gratuit worden en in feite een zekere verlegenheid
met de gebruikswaarde van de NAVO gaan demonstreren. De Adviesraad internationale
vraagstukken wijst er in zijn advies van juli vorig jaar terecht op, dat het
om drie verschillende elementen gaat: het beter benutten van de NAVO als politiek
forum, een betere lastenverdeling tussen de lidstaten van de NAVO en ten slotte
overeenstemming over de strategische beginselen. Ik denk dat men in een serieus
debat over de NAVO die drie elementen als gekoppeld moet beschouwen. Pas dan
geven wij de NAVO als echt bondgenootschap krediet voor de toekomst. Wat vindt
de regering hiervan?Ik las dat dit thema ook aan de orde kwam tijdens de ministeriële
raad van 8 april 2005 in Vilnius. Daar bleek dat ook minister Rice deze
voorstellen ondersteunde. Des te interessanter wordt het dan om te vernemen
wat hier in concreto van terecht moet komen. De toenmalige Duitse minister
van Buitenlandse Zaken, Fischer, sprak over een tweemaal per jaar te houden
politieke veiligheidsconsultatie op ministerieel niveau. Heeft dat bijval
gekregen? En is Nederland al geconsulteerd door de Amerikanen, zoals de Amerikaanse
onderminister van Defensie in Vilnius als voornemen te kennen gaf?Uit de Franse positie bleek al wel de beduchtheid voor een verwachting
dat op consultaties, indien nodig, ook de bereidheid tot een vorm van militaire
operaties zal volgen. Ik ben het niet altijd eens met Frankrijk, maar die
beduchtheid lijkt mij serieus te moeten worden genomen. Als immers het grootste
en machtigste militaire bondgenootschap ter wereld zijn ernstige zorgen uitspreekt
over een conflictsituatie ergens in de wereld, is natuurlijk snel de vraag
te verwachten wat datzelfde machtige bondgenootschap daaraan denkt te gaan
doen. Daar moeten wij rekening mee houden.Intussen gebeurt er natuurlijk wel het een en ander, maar veel systeem
lijkt er niet in te zitten. Zo is de NAVO betrokken bij een trainingsmissie
in Irak. Is dat de voorloper van een door de NAVO geleide missie na het beëindigen
van de Amerikaanse operatie in dat land? Graag een reactie. En is in de NAVO
al een discussie gevoerd over het voorstel van secretaris-generaal De Hoop
Scheffer om het bondgenootschap te zijner tijd als vredesbewaker in het Midden-Oosten
een rol te laten spelen? Mag ik in dit verband eens de mening van de Nederlandse
regering vernemen over het idee dat de laatste tijd weer vaker wordt gehoord
om Israël lid te laten worden van de NAVO of in elk geval een nauw gelieerde
status te geven? Ik vind eerlijk gezegd het stellen van de vraag al de moeite
waard, al was het maar voor de beeldvorming. De Italiaanse minister van Defensie
sprak er al in deze zin over.Meer algemeen speelt ook de relatie met de Verenigde Naties. Daarover
zijn het afgelopen jaar fraaie uitspraken gedaan door de secretarissen-generaal
van beide instellingen, maar is de regering het met mij eens dat het World
Summit Outcome-document tot niets meer verplicht dan de ad-hocrelatie die
thans bestaat?Minister Bot hield in Vilnius een pleidooi voor het flexibeler maken van
de besluitvormingsprocedures van de NAVO en stelde voor, de Noord-Atlantische
Raad de mogelijkheid te geven een specifieke groep landen, die daartoe bereid
en in staat is, te autoriseren een NAVO-activiteit uit te voeren. Dezelfde
notie besprak hij ook in zijn zogenaamde SchmelzerIezing. Die interessante
gedachte zou ik wel eens willen toetsen, want ze lijkt me niet geheel zonder
risico's. In de eerste plaats moeten er natuurlijk niet telkens nieuwe interlocking
institutions ontstaan. Ik bedoel dat naast de eigenlijke NAVO-operaties en
het gebruik van NAVO-faciliteiten door de Europese Unie via de Berlijn-plusregeling
ook nog eens NAVO à la carte-operaties worden uitgevoerd. Ik neem tenminste
aan dat de minister iets voor ogen heeft gestaan als de Berlijn-plusregeling,
namelijk een groep NAVO-landen die zonder de leiding van de NAVO met de politieke
goedkeuring van de Noord-Atlantische Raad opereert met gebruikmaking van de
NAVO-faciliteiten. Ik noem dat voor het gemak de Bot-plusregeling. Een volgend
punt is dat de waarde van de NAVO, en dat is ook een Nederlands politiek belang,
toch vooral was en is, het betrekken van de Amerikanen bij Europese strevingen.
Oftewel, de NAVO moet wel daadwerkelijk een Atlantische institutie blijven.Een derde vraag is hoe deze gedachte zich verhoudt tot de laatste reorganisatie
van de militaire organisatie van de NAVO, namelijk de vorming van de snelle
reactiemacht, de NRF. In hoeverre moet daarmee bij een Bot-plusoperatie rekening
worden gehouden? En ten slotte lijkt het mij verstandig, bij een dergelijke
operatie niet te volstaan met slechts een autorisatie van de NAVO, maar te
streven naar een breder en dieper politiek commitment. Tenminste, als het
de bedoeling blijft, en dat hoop ik dan wel, dat de operatie zich met een
NAVO-vlag mag tooien. Dan moet eenieder zich realiseren dat met de operatie
ook het prestige van de NAVO, en indirect dus van alle NAVO-lidstaten, is
gemoeid; en dat schept verplichtingen. Ik verzoek de minister op mijn, door
zijn eigen initiatieven geïnspireerde, vragen te reageren, vragen die
nog altijd raken aan de heroriëntatie van het Atlantisch Bondgenootschap
met het oog op functiebehoud in de toekomst. Zien wij ook voor de toekomst
de NAVO als een anker van stabiliteit of als een assortiment van militaire
capaciteiten waaruit op ad-hocbasis kan worden geput?Interessant is ook de aan de inzet van de Nederlandse regering ten grondslag
liggende vooronderstellingen met betrekking tot de NAVO. De NAVO heeft zich
in de jaren negentig met veel moeite omgevormd van een klassieke verdedigingsorganisatie
naar een meer politiek-militaire organisatie met aanvaarde taken out of area.
Ik vond overigens de vraag van collega Kox in hoeverre daartoe het verdrag
moet worden gewijzigd, omdat het verdrag uitsluitend rept van de NAVO als
verdedigingsorganisatie, best interessant. De risico's die de heer Kox, overigens
met welbehagen, heeft geschetst, onderken ik natuurlijk ook wel. De omvorming
tot een organisatie met ook taken out of area is weliswaar gelukt, maar met
een gelijktijdig statusverlies van deze eertijds zo robuuste Atlantische institutie.
Men denke slechts aan de ondankbare en vaak frustrerende taak van de huidige
secretaris-generaal om genoeg militaire capaciteiten bijeen te sprokkelen
om te voldoen aan de eisen van een concrete operatie. De verantwoordelijkheden
van onze oud-collega De Hoop Scheffer zijn niet altijd te benijden.Het grote en blijvende belang van de NAVO als Atlantisch bondgenootschap
is natuurlijk het gewichtige feit dat dit de enige – het is goed om
ons dat te realiseren – zware organisatie is waarin de Europese landen
en de Verenigde Staten, en natuurlijk ook Canada, met elkaar verantwoordelijkheden
willen en kunnen dragen voor het oplossen van gewapende conflicten in veel
regio's in de wereld. Was er geen NAVO, dan zouden volgens mij de meningsverschillen
tussen Amerika en Europa veel groter en misschien ook riskanter zijn. Ik heb
de zojuist genoemde interventie van de minister-president vooral ook zo verstaan,
dat de regering de NAVO als belangrijk orgaan van transatlantische consultaties
een extra impuls heeft willen geven. Een eerste voorwaarde waaraan dan moet
worden voldaan, is de bereidheid van de grootste lidstaat, Amerika dus, om
mee te werken aan deze politieke opwaardering van de NAVO. Ik twijfel of het
daar ook zo wordt beleefd. Is in Washington die bereidheid er niet, dan worden
de Nederlandse ambities met de NAVO illusies. Ik zeg dat met enig verdriet.
Ook over dit aspect zou ik een eerste evaluatie van de minister op prijs stellen.De eerlijkheid gebiedt echter te erkennen dat, en daar wordt van officiële
zijden begrijpelijkerwijs liever wat omheen gelopen, binnen de NAVO verschillende
strategische visies met elkaar concurreren. President Bush legde in zijn inaugurele
rede alle nadruk op het Amerikaans ingekleurde democratiemodel als het single
sustainable model of succes voor de oplossing voor de problemen overal in
de wereld. Dat is een ideologische keuze, met ook nog eens een eerste voorkeur
voor hard power in plaats van soft power, die bij ons en in Europa de voorkeur
heeft. Ik zeg er onmiddellijk bij dat die tegenstelling iets te zwart-wit
is. Is het dan niet verstandig daarover de eerste politieke consultaties te
laten gaan? Is de minister het met mij eens dat wij ons niet zomaar op onze
voorkeuren kunnen beroepen nadat we eerst met algemene instemming de NAVO
hebben vernieuwd met expeditionaire uitgangspunten? Zelfs onze eigen krijgsmacht
is voor een deel op die uitgangspunten gebaseerd. In werkelijkheid heeft de
NAVO zich vooral gemanifesteerd als hulporganisatie, zoals bleek bij de inzet
na de orkaan Katrina en recent bij de Olympische Winterspelen in Turijn. Over
soft power gesproken!Onlangs was ik in Georgië en merkte daar dat in dat land sterk de
ambitie leeft om zowel lid te worden van de EU – maar dat laat ik nu
terzijde liggen – als ook van de NAVO. De NAVO heeft met dat land reeds
een partnerschapsprogramma waarover in Tiblisi niet zo lang geleden is geconfereerd.
Nu zal ik op dit moment niet vragen of dat lidmaatschap er binnenkort komt.
De haken en ogen, vooral de geopolitieke, zijn evident. Maar ik vroeg mij
wel af welke verwachting de NAVO bij een dergelijk land wil vestigen. Welke
criteria zijn bepalend en doorslaggevend? En over welke NAVO hebben we het
dan? De traditionele verdedigingsorganisatie of het vernieuwde politiek-militaire
bondgenootschap met expeditionaire mogelijkheden? Dat maakt nogal verschil.
Wat is de zienswijze van de Nederlandse regering terzake? Het mag duidelijk
zijn dat het mij niet uitsluitend om het toevallige voorbeeld van Georgië
gaat. De belangstelling is immers breder.Een interessante dynamiek doet zich voor bij het beantwoorden van de vraag
of er een rol voor de NAVO is weggelegd in Darfur. De minister van Defensie
berichtte ons over de NAVO-bijeenkomst van defensieministers van juni vorig
jaar waar gesproken is over de bijstand van de NAVO aan inzetten van de Afrikaanse
Unie en de EU met luchttransport en capaciteitenopbouw. Inmiddels weten we
dat we van de Afrikaanse Unie helaas niet zoveel meer mogen verwachten. Daarnaast
is er de wisselende positie van de speciale vertegenwoordiger van de SGVN
voor Darfur, Jan Pronk, als het gaat over een verdere inzet van de NAVO. Eerst
was zijn stelling dat er een rol voor de NAVO zou zijn weggelegd, zoals ook
de Amerikaanse president Bush voorstaat en zoals in Nederland regelmatig van
PvdA-zijde wordt gehoord, maar later hoorden we dat nu juist de NAVO beter
kan wegblijven, want een inzet van deze westerse organisatie zou de islamitische
woede oproepen. Hij bepleitte een rol voor de VN. Ik zou het op prijs stellen
de mening van de Nederlandse regering te vernemen over dit punt. Begrijp mij
goed, het gaat mij nu niet om kritiek op de wisselende posities van de heer
Pronk. Hij moet immers opereren in een zeer ingewikkelde wereld. Ik heb het
ook niet over zijn vertrouwen in de VN en niet in de NAVO. Pronk verricht
daar een belangrijke en vooral frustrerende taak met vooralsnog weinig resultaten.
Om dat laatste gaat het natuurlijk vooral. Als de argumentatie van Pronk valide
wordt geacht, betekent dat nogal wat voor het verdere functioneren van de
NAVO. De NAVO is heel actief, maar de Britse minister van defensie, John Reid,
zei onlangs niet ten onrechte dat de NAVO nog nooit zo in haar voortbestaan
is bedreigd als nu. Dat is nogal wat. Ik ben daarom meer dan gemiddeld benieuwd
naar de beschouwingen van de ministers.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 15.30 uur tot 15.45 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-1034-1048.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl