Behandeling van het wetsvoorstel:  Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, enige andere wetboeken en enige wetten (opheffing algemeen bordeelverbod) (25437).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 2-22

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

22-10-1999

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 1, pagina 2-22

05-10-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25437Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (dinsdag 5 oktober 1999)Pagina 22-22
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993, de Wet toezicht natura-uitvaartverzekeringsbedrijf en in verband daarmee enkele andere wetten, teneinde de effectiviteit van het bedrijfseconomisch toezicht te vergroten (26075); - Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 met betrekking tot de afgifte en inname van kentekenplaten (26138); - Verandering in de Grondwet, strekkende tot het doen vervallen van additionele artikelen betreffende Koninkrijksaangelegenheden die zijn uitgewerkt (26242, R1621); - en drie andere wetsvoorstellen.Pagina 2-2
Presentie en opening (dinsdag 5 oktober 1999)Pagina 1-2
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 5 oktober 1999)Pagina 22-25
Behandeling van het wetsvoorstel: Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, enige andere wetboeken en enige wetten (opheffing algemeen bordeelverbod) (25437).Pagina 2-22
Noot bij pag. 2 met het rapport van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrief van R.C. HessingPagina 26-26

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 102 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van het wetsvoorstel:Wijziging
van het Wetboek van Strafrecht, enige andere wetboeken en enige wetten (opheffing
algemeen bordeelverbod) (25437).De voorzitter:Ik wens de minister geluk met zijn verjaardag.De beraadslaging wordt geopend.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! De CDA-fractie sluit zich graag aan bij de gelukwensen aan
de minister met zijn verjaardag, maar zij wenst hem niet geluk met dit wetsvoorstel.
Met het wetsvoorstel opheffing algemeen bordeelverbod is onze fractie bepaald
niet gelukkig. Zeker, het wetsvoorstel bevat een aantal positieve elementen.
Het is nuttig dat gemeenten in staat zijn om via een vergunningenstelsel de
aanwezigheid van bordelen te beperken en reguleren. Ook wij zijn voorstander
van een uitgebreide en aangescherpte strafbaarstelling van mensenhandel en
andere vormen van dwang en misbruik, zoals misbruik van minderjarigen, in
de prostitutie. Maar de prijs daarvoor is een veel te hoge, namelijk een vergaande,
om niet te zeggen naïeve normalisatie van zogenaamde vrijwillige prostitutie.
Die normalisatie gaat zover dat gemeenten de bevoegdheid wordt ontzegd om
bordelen in hun gemeenten geheel te verbieden. Waarom zou een gemeente waar
nu geen bordelen worden gedoogd, dat niet zo mogen houden? Het antwoord van
de regering op die vraag was ronduit verbijsterend: omdat de Grondwet daaraan,
na opheffing van het algemene bordeelverbod, in de weg staat. Wie de Grondwet
kent, moet zich hier even achter de oren krabben. In de Grondwet komt wel
een bepaling voor dat in elke gemeente – ik citeer uit artikel 23 –
"voldoend openbaar algemeen vormend lager onderwijs (wordt) gegeven in een
genoegzaam aantal scholen". Maar er staat toch nergens in de Grondwet dat
er in elke gemeente gelegenheid moet worden gegeven in een genoegzaam aantal
bordelen? Nee, de redenering van de regering was een andere. Met een verbod
op bordelen in een gemeente – ik citeer nu de memorie van antwoord –
"zou de prostituee onderscheidenlijk de prostituant immers het algehele recht
worden ontzegd om in een bepaalde gemeente het beroep van prostituee in een
prostitutiebedrijf uit te oefenen onderscheidenlijk om het beroep van ondernemer
in een dergelijk bedrijf uit te oefenen". Juridisch is deze redenering discutabel,
omdat volgens artikel 19, derde lid, van de Grondwet beperkingen kunnen worden
gesteld bij of krachtens de wet. Maar bovendien valt of staat deze redenering
met de "erkenning" van prostitutie als reguliere arbeid en van het souteneurschap
als regulier ondernemerschap. In een artikel in het juridisch tijdschrift Nemesis van januari 1999,
blzz. 31 en 32, beschrijft Roelof Haveman, gepromoveerd op een onderwerp dat
hiermee verband houdt, een geval dat zich blijkbaar in 1998 bij de Sociale
Dienst in Alkmaar heeft voorgedaan. Ik citeer Haveman: "Een vrouw die in de
prostitutie werkte maar daarmee was gestopt omdat het werk 'toch eigenlijk
niets voor haar is', werd een uitkering geweigerd. De reden (ik citeer de
betreffende ambtenaar van de Sociale Dienst): 'Ik vind dit geen steekhoudend
argument om arbeid, waarmee volledig in het levensonderhoud kan worden voorzien,
op te geven.' Sekswerk is dus zelfs meer dan zo maar arbeid: 'passende arbeid'."
Haveman is het met deze gedachtegang absoluut niet eens. En dat ondanks het
feit dat hij aan het begin van zijn artikel badinerend schrijft over de mensen
die prostitutie "in strijd met de menselijke waardigheid vinden en op een
verbod aandringen". "In Nederland", aldus Haveman, "wordt dat soort mensen
gelukkig nog steeds sporadisch aangetroffen."Wanneer wij als christen-democraten op zo'n kwalitatief verschil wijzen
tussen prostitutie en dat wat wij gewend zijn te beschouwen als arbeid en
ondernemerschap en wanneer wij niet alles over één economische
kam scheren, dan zijn er mensen die ons in publieke debatten met een opgeheven
vinger tegemoettreden: foei, dat is moralisme in de wetgeving en in ons land
van vrijheid moet iedereen zelf uitmaken welk soort arbeid hij aanvaardt of
niet. Ook, of misschien moet ik zeggen zelfs, Haveman ziet echter dat er met
prostitutie iets speciaals aan de hand is. "Het 'eigene' van sekswerk betekent
dat je mensen niet tot deze vorm van arbeid kunt dwingen. Dat is immers in
strijd met het grondwettelijk recht op onaantastbaarheid van het lichaam (artikel
11 Grondwet) en bovendien strafbaar als medeplegen van verkrachting en vrouwenhandel."
Hij bedoelde trouwens kennelijk mensenhandel; dat is al meer dan vijf jaar
geleden in het Wetboek van Strafrecht veranderd. Sekswerk, zoals Haveman het
noemt, is anders dan andere arbeid, omdat, vrijwillig of niet, de grondwettelijk
beschermde intimiteit tot handelswaar wordt gemaakt. Het is absoluut niet
ongewoon dat de wet vormen van arbeid beperkt, simpel omdat daarbij iets wordt
gevraagd te presteren, waartoe men een ander niet behoort te verplichten,
zelfs niet als hij dat geheel uit vrije wil aanvaardt. Als dat moralisme is,
is de gehele arbeidsbescherming moralistisch. Ik zou in alle nuchterheid willen
constateren, dat wetgeving altijd een ethische dimensie heeft. Zou wetgeving
alleen maar sociale techniek zijn, dan waren wij in het publieke debat snel
uitgepraat en zouden politieke partijen enkel nog belangenverenigingen zijn.Van een verplichting om dit soort bedrijvigheid overal als legaal en normaal
te accepteren, kan naar ons oordeel dan ook geen sprake zijn. Het opleggen
hiervan, tegen gemeentelijke autonomie in, is een van de hoofdbezwaren van
de CDA-fractie tegen dit wetsvoorstel. Ook die autonomie is grondwettelijk
verankerd.Het meest fundamentele gebrek in het wetsvoorstel is naar ons oordeel
dat het prostitutie als gewone arbeid wil behandelen, behoudens situaties
van pressie en dwang, en het souteneurschap als gewoon ondernemerschap. Daarmee
wijkt het wetsvoorstel af van de benadering in vrijwel alle andere EU-landen.
In de nadere memorie van antwoord erkent de minister van Justitie dat de exploitanten
van bordelen bij aanvaarding van het wetsvoorstel met succes een beroep kunnen
doen op subsidieregelingen. Als deze normalisering inderdaad de strekking
van het wetsvoorstel is, is dat voor ons, nog afgezien van alle andere bedenkingen,
voldoende reden om ons tegen dit wetsvoorstel te verzetten. Wij nodigen de
minister uit om terug te komen van zijn eerdere opvatting dat het gemeenten
niet langer vrij zou staan om via hun verordenende bevoegdheid vestiging van
bordelen geheel uit te sluiten. Onzes inziens zou de minister zo'n toezegging
kunnen doen zonder de beoogde regulering in met name de grote steden onmogelijk
te maken.Mijnheer de voorzitter! Wij bepleitten al in de schriftelijke voorbereiding
van de behandeling van dit wetsvoorstel de waarschuwing serieus te nemen die
is gedaan in het WODC-rapport "Georganiseerde criminaliteit in Nederland".
Daarin wezen de onderzoekers erop dat het effect van de legalisering ook kan
zijn dat er ontwijkingsstrategieën worden ontwikkeld, bijvoorbeeld escortservice,
waardoor verhandelde vrouwen verder aan het oog worden onttrokken dan nu reeds
het geval is, aldus het rapport. De minister vat deze rapportage van zijn
eigen WODC blijkens de nadere memorie van antwoord niet op als een depreciatie
van het in het wetsvoorstel beoogde regiem, maar als een aansporing aan de
lokale overheden om tijdig te bezien hoe gereageerd moet worden indien zich
onverhoopt ongewenste ontwikkelingen voordoen, aldus de nadere memorie van
antwoord. Dit antwoord vergrootte onze twijfel of de regering zich echt wel
voldoende voorbereidt op de gevolgen van het wetsvoorstel. Het WODC had het
toch over georganiseerde criminaliteit? Waarom dan deze verwijzing naar lokale
overheden? En wat de handhaving van het beleid betreft, waarover wij ook eerder
hebben gesproken, is de brief van de minister van Justitie van 8 juni 1999
niet eigenlijk een vriendelijke uiteenzetting van het feit dat hij voor die
handhaving bijna geen middelen heeft? Hij verwijst naar de in 1994 –
dus in andere tijden – toegekende structurele middelen van 49 mln. voor
de bestrijding van georganiseerde criminaliteit. Maar de 1,6 mln. die hij
verder nog noemt en die in 1998 aan de begroting van Justitie zijn toegevoegd
en die de minister geruststellend noemt, zijn bestemd voor mensensmokkel en
dat is iets anders dan mensenhandel. Mensensmokkel is wat voorafgaat aan verzoeken
om toelating, zoals asielverzoeken, en mensenhandel heeft betrekking op het
onderwerp waarover wij nu spreken, en op prostitutie in het bijzonder. Het
bedrag van 1,6 mln. is dus voor mensensmokkel, zoals de minister zelf schrijft
in stuk nr. 25437, nr. 19, blz. 2. Ons ontging de relevantie als geruststelling
dat er voldoende middelen voor de handhaving zouden zijn.Verderop gaat de minister er met zoveel woorden van uit dat de handhaving
van het in de lokale driehoek afgesproken prostitutiebeleid binnen de reguliere
sterkte kan worden opgevangen. Wij delen dit optimisme absoluut niet en de
aanvaarding van het amendement-Nicolaï tot opneming van artikel 151a
in de Gemeentewet, vergroot nog eens de discrepantie tussen doelstellingen
en middelen in de nu voorgestelde wettelijke regeling. Bovendien
werkt deze lokale benadering, met weinig armslag voor landelijke coördinatie
van de handhaving, verplaatsingseffecten in de hand. De burgemeester van Arnhem
heeft, ook in een brief aan deze Kamer, daartegen in duidelijke taal gewaarschuwd.
Zelf heeft de minister al, in het stuk voor onze Kamer onder nr. 189b op blz.
1, uitgesproken dat het op dit moment niet mogelijk is om alle consequenties
van het wetsvoorstel te overzien. Hij overweegt te komen met een wetsvoorstel
over prostitutie of openbare inrichtingen, zo staat in stuk nr. 17 op blz.
3. Wij horen graag hoelang dat nog duurt en welke middelen zijn voorzien bij
het nieuwe wetsvoorstel dat blijkbaar in voorbereiding is.Na ruim twee maanden en herhaald aandringen heeft de minister ons in kennis
gesteld van het advies van de landsadvocaat over toelating van werknemers
van buiten de Europese Unie in de prostitutie. De zeven regels over het advies
van de landsadvocaat in de ook overigens summiere brief van 23 september jl.
konden absoluut niet gelden als een weergave van de inhoud van dat advies,
dat na toezending 20 pagina's blijkt te tellen. Vandaar onze aandrang om te
kunnen lezen wat de landsadvocaat er nu echt van vond.Aanvankelijk had de minister zonder meer een toelatingsverbod aangekondigd
van niet-EU/EER-onderdanen, als het gaat om werk in de prostitutie. Uit het
advies van de landsadvocaat blijkt dat de opheffing van het algemeen bordeelverbod
de mogelijkheden voor zo'n standpunt verkleint. Wil de minister hierbij ook
ingaan op de jurisprudentie van de rechtbank te 's-Gravenhage inzake vrije
vestiging van Oost-Europese prostituees onder de werking van de Europa-verdragen?
Ik verwijs naar het Nederlands tijdschrift voor Europees recht van 1997, pagina
245 e.v.Eenmaal om andere reden toegelaten kunnen niet-EU/EER-onderdanen moeilijk
uit deze bedrijfstak worden geweerd, zo blijkt uit het advies van de landsadvocaat.
Het is volgens de landsadvocaat niet goed te voorspellen of een op de Wet
arbeid vreemdelingen gebaseerde categoriale uitsluiting van personen die in
de prostitutie willen werken, bij de rechter stand zal houden. Naast de redenen
die ik eerder noemde, zijn dit redenen om niet de weg in te slaan van deze
manier van legaliseren en normaliseren van het prostitutiebedrijf.Mijnheer de voorzitter! Ik begon de bijdrage van onze fractie aan dit
debat met een opmerking over het gemengde karakter van dit wetsvoorstel. Enerzijds
zijn er bepalingen zijn die bescherming bieden tegen exploitanten van prostitutie,
en dat is goed. Anderzijds wordt de deur opengezet voor een normalisatie van
prostitutie die tot allerlei problemen kan leiden. Bij deze stand van zaken
leggen wij de minister uitdrukkelijk de vraag voor of het niet beter is om
het wetsvoorstel alsnog terzijde te leggen en verder te werken aan de beoogde
algemene wet inzake "seksbedrijven", om de term van de eerder geciteerde schrijver
te gebruiken. Daarin is ook de mogelijkheid vervat dat gemeenten deze bedrijven
bij verordening geheel verbieden. De gemeenten kunnen daarmee voortgaan op
een lijn waarvan absoluut niet is gebleken dat zij er spijt van hoeven te
hebben. De nu ingeslagen weg is naar ons oordeel veel te onzeker en leidt
tot riskante nevengevolgen, waarvan ik er een aantal heb aangeduid. Het wetsvoorstel
dat nu voorligt, is in de ogen van de CDA-fractie dan ook geen wijze wetgeving.Mevrouw Le Poole (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Ik zal het kort houden vandaag, want de behandeling
in beide Kamers is reeds uitvoerig geweest.Voorzover wij al mochten denken vandaag grensverleggend bezig te zijn,
is het ontnuchterend kennis te nemen van de geschiedenis van de regulering
van prostitutie in Nederland en in het bijzonder in Amsterdam, die uitvoerig
is beschreven door Lotte C. van de Pol. Sinds de Middeleeuwen zijn de ideeën
van de overheid over de omgang met prostitutie nogal eens heen en weer gegaan
tussen verbieden en reguleren. In al die eeuwen is het nooit gelukt, ook niet
door verboden, om prostitutie uit te bannen.De fractie van de PvdA is het eens met het voorliggende wetsvoorstel.
Wij ondersteunen de hoofddoelstellingen van het wetsvoorstel, zoals omschreven
in de memorie van toelichting in de Tweede Kamer: beheersing en regulering
van exploitatie van prostitutie, verbetering van de bestrijding van exploitatie
van onvrijwillige prostitutie, bescherming van minderjarigen tegen seksueel
misbruik, bescherming van de positie van prostituees. Wij juichen het toe
dat bepalingen die beogen minderjarigen te beschermen, naar aanleiding van
amendementen van onder anderen onze partijgenoot, mevrouw Barth, in de Tweede
Kamer nog wat zijn aangescherpt.Al in het voorlopig verslag gaven wij aan dat wij bij onze steun voor
het wetsvoorstel wel ambivalente gevoelens hebben, omdat ook meerderjarige
vrouwen niet altijd geheel vrijwillig en autonoom werken in de prostitutie
en wij eigenlijk niemand een baan in de prostitutie toewensen. Wij denken
echter niet dat de nu geldende verbodswetgeving helpt om prostitutie te ontmoedigen
of uit te bannen. Wij denken dat beheersing en regulering beter mogelijk zijn
na opheffing van het bordeelverbod. Strafwetgeving is niet altijd de meest
effectieve manier om de samenleving of haar zwakkere leden te beschermen tegen
wat onwenselijk of gevaarlijk is.Toch blijft het stellen van de juiste grenzen op dit terrein een moeilijk
onderwerp. Keer op keer valt tijdens de discussie in en buiten het parlement
op dat prostituee niet als een vak als ieder ander wordt gezien. Dan verwijs
ik bijvoorbeeld naar de discussie over de vraag in hoeverre arbeidswetgeving
van toepassing is in de verhouding prostituee-bordeelhouder. Vergelijkbare
vragen kunnen worden gesteld en zijn ook gesteld op andere rechtsterreinen.
In zijn antwoord op onze vragen in de memorie van antwoord stelt de minister
dat de beoogde legalisering van de prostitutiebranche begrensd is, onder andere
door de aard van de prostitutie. Wij zijn het hiermee eens. Wij denken dat
verdere uitwerking van deze grenzen nu in de praktijk moet plaatshebben, waarbij
het vooral van belang is dat een prostituee niet gedwongen wordt om de grenzen
die zij zelf stelt te overschrijden.Wij hopen dat de effecten van de verandering van wetgeving juist zijn
ingeschat en wachten met belangstelling de effecten van de evaluatie af.De heer Rensema (VVD):Mijnheer de voorzitter! Het wetsvoorstel beoogt de legalisering, maar
ook de regulering van de exploitatie van de vrijwillige prostitutie. De gemeenten
krijgen de gelegenheid om een eigen prostitutiebeleid te voeren. De nadruk
komt verder vooral te liggen op het tegengaan van de onvrijwillige vormen
van prostitutie, zoals de vrouwenhandel, mensenhandel, en op de bescherming
van minderjarigen. Deze benadering is realistisch en ook integer, omdat wezenlijke
belangen worden beschermd en er – harder dan voorheen – zal kunnen
worden opgetreden tegen de criminele vormen van de exploitatie van prostitutie.
De leden van de VVD-fractie kunnen daarom geheel met het voorstel instemmen.
Wij zijn verheugd dat het er na zo lange tijd eindelijk van komt. Daarbij
tekenen wij wel aan dat blijvende aandacht nodig zal zijn voor de realisatie
van de doelstellingen van de wet.In de memorie van antwoord, blz. 10, wordt opgemerkt dat onder omstandigheden
de prostituee de bedongen arbeid zal kunnen weigeren, dan wel voortijdig zal
kunnen staken. Dit "onder omstandigheden" betekent naar juridische opvatting
dat het weigeren soms wel en soms niet kan. Dit nu begrijpen wij niet. De
leden van de VVD-fractie zijn van mening dat altijd en onder alle omstandigheden
alleen de prostituee en niet de klant of de bordeelhouder in laatste instantie
bepaalt wat zij/hij zal doen of gedogen. De grondwettelijke waarborg van de
integriteit van het lichaam staat hier voorop en zelfs gemaakte afspraken
en gesloten overeenkomsten doen hier, naar wij zouden menen, niet aan af.Door het eigen recht van de prostituee in de wetgeving voorop te stellen
en daaraan algemene bekendheid te geven, kunnen bepaalde vormen van uitbuiting
en van onvrijwilligheid wellicht enigszins worden beperkt. Dit zou dus kunnen
bijdragen tot de doeleinden van het wetsvoorstel. Wij willen hierover graag
het oordeel van de regering vernemenIn artikel 40 van het derde BW staat dat een rechtshandeling die door
inhoud of strekking in strijd is met de goede zeden of de openbare orde, nietig
is. Het wetsvoorstel zal met zich brengen dat de prostitutie in het algemeen
niet in strijd is met de openbare orde. Iets moeilijker ligt het met de vraag
of de prostitutie – uitsluitend voor de toepassing van het civiele recht –
in strijd met de goede zeden kan worden geacht. Een bevestigend antwoord door
de rechter is heel wel denkbaar. Dit zou tot gevolg hebben dat prostitutie
in enge zin – dat wil zeggen de seksuele dienstverlening en de betaling
daarvoor – buiten de werkingssfeer van het civiele recht blijft. Dit
levert niet een geheel sluitend juridisch systeem op, maar wij zouden er toch
niet helemaal ongelukkig mee zijn. Het is immers nauwelijks passend te achten
dat de rechter zich moet bemoeien met de kwaliteit en de omstandigheden van
de seksuele dienstverlening. Een toerekenbare tekortkoming is ook moeilijk
vast te stellen. Ook over dit punt zullen wij graag het oordeel van de regering
vernemen.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ik spreek mede namens de fractie van de RPF/GPV. Wie het in
1998 verschenen boek van Martin Bossenbroek en Jan. H. Kompagnie heeft gelezen
met de titel "Het mysterie van de verdwenen bordelen" – deze titel doet
denken aan een tweederangs detective, maar het boek is het resultaat van een
wetenschappelijk onderzoek naar het prostitutiebeleid in Nederland in de 19de
eeuw – komt onder de indruk van de eeuwenlange worsteling van samenleving
en overheden met het prostitutievraagstuk. Ten minste tweemaal in een eeuw
tijds heeft dat geresulteerd in een verschillende aanpak. Eerst in 1811 –
nog onder de Napoleontische codes – was er de verplichting tot plaatselijke
reglementering. Vervolgens kwam in 1911 het algemeen verbod tot stand waarvan
vandaag de afschaffing wordt voorgesteld. Het is nu de bedoeling dat weer
wordt overgegaan tot gemeentelijk beleid.Sinds 1900 zijn de morele opvattingen en politieke verhoudingen met betrekking
tot het prostitutievraagstuk echter vrij grondig veranderd. Zo noemen Bossenbroek
en Kompagnie als een van de verklaringen van de omslag in het denken en aanpak
rond 1900 de voortgaande democratisering, in casu de uitbreiding van het kiesrecht
waardoor de zwijgende meerderheid van de bevolking voor het eerst een stem
in het kapittel kreeg. Ik citeer van pagina 19: "Bij het volk heersten de
traditionele fatsoensnormen en zedelijkheidwaarden en het volk wilde die gerespecteerd
zien; daar kon geen enkele politieke groepering sindsdien meer omheen." De
auteurs wijden in de conclusie aan het slot van hun boek ook enige aandacht
aan het voorliggende wetsvoorstel. Zij zeggen daarover in hun conclusie over
dit wetsvoorstel op pagina 287: "Oftewel, na een afwezigheid van 87 jaar keert
de gewettigde ontucht pontificaal terug in de Nederlandse samenleving."Wij behoeven echter geen eeuw of meer terug te gaan in de tijd om te beseffen
dat het prostitutie- en bordeelvraagstuk met worstelingen van de wetgever
gepaard gaat. Misschien mag ik iets uit recentere historie vermelden. Wij
kunnen dichter bij huis blijven. Persoonlijk herinner ik mij nog zeer goed
de debatten die wij op 12 en 26 oktober en 7 december 1993 in deze Kamer hebben
gevoerd met de toenmalige minister van Justitie en huidige CDA-collega Hirsch
Ballin over de wetsvoorstellen 18202 en 21027. Die wetsvoorstellen waren bij
de Tweede Kamer ingediend op 12 december 1983 respectievelijk 11 februari
1989 door de toenmalige minister van Justitie en de huidige voorzitter van
deze Kamer. Minister Hirsch Ballin trok tenslotte bij brief van 16 november
1993 wetsvoorstel 18202 in, omdat het dreigde te worden verworpen. Wetsvoorstel
21027 werd met ruime meerderheid en ook de steun van onze fracties aanvaard
en heeft geleid tot de Wet van 9 december 1993 tot wijziging van de artikelen
250, 250bis en 250ter Wetboek van Strafrecht (Staatsblad 1993, 679). Na een
parlementaire behandeling van 10 jaar was het eindresultaat dat het algemeen
bordeelverbod niet werd afgeschaft, maar dat vrouwen- c.q. mensenhandel strafrechtelijk
beter – dat wil zeggen effectiever dan voorheen – kon worden aangepakt.
Eén feit verdient hierbij echter nog vermelding. Op de laatste dag
van de behandeling van de wetsvoorstellen – 7 december dus – sprak
de meerderheid van deze Kamer zich bij motie-Van Veldhuizen – lid van
de PvdA-fractie – uit voor de optie dat gemeenten de wettelijke mogelijkheden
zouden krijgen tot rechtstreekse regulering van de exploitatie van prostitutie.
Na de kabinetswisseling van 1994 kondigde de voormalige minister van Justitie,
mevrouw Sorgdrager, op 31 maart 1995 een nieuwe wetswijziging aan die thans
voor ons ligt, ruim twee jaar na indiening bij de Tweede Kamer. De huidige
minister zal zich deze gang van zaken uit een vorige verantwoordelijkheid
ook herinneren.Voorzitter! Thans kom ik over het wetsvoorstel als zodanig te spreken.
In het voorlopig verslag gaven onze fracties reeds blijk de nodige reserves
ten aanzien van het voorstel te koesteren. De minister is – gehoord
de onderscheiden woordvoerders van onze fracties in de Tweede Kamer –
niet onbekend met de achtergronden van onze bedenkingen en vanwege de homogeniteit
van de fracties – althans op dit punt – acht ik mij dan ook ontslagen
van de plicht om daarbij nog uitvoerig stil te staan. Ten principale scheidt
ons een verschillende visie op de taak van de overheid ten aanzien van de
publieke zedelijkheid. Ik ben het overigens eens met de minister als hij in
de memorie van antwoord aan deze Kamer op pagina 6 stelt dat de overheid geen
bemoeienis kan hebben met activiteiten van particulieren in de privé-sfeer,
wat ons persoonlijke morele oordeel daaromtrent ook moge zijn. Wij zijn en
blijven echter van mening dat prostitutie en exploitatie van prostitutie als
een kwaad en een schandvlek benoemd moeten worden. De overheid zou in onze
ogen naar vermogen moeten trachten publieke vormen van onzedelijkheid tegen
te gaan. Over het uitroeien of uitbannen van een eeuwenlang kwaad moeten wij
ons echter geen illusie maken. De centrale vraag bij dit wetsvoorstel is evenwel
of de door ons zo-even geschetste doelstelling via dit voorstel dichterbij
wordt gebracht of juist niet. Over de vier hoofddoelstellingen van het wetsvoorstel,
zoals kernachtig verwoord in de memorie van toelichting – mevrouw Le
Poole heeft ze zo-even nog genoemd – wil ik niets negatiefs zeggen,
maar zij blijven in onze visie ondergeschikt aan ons hoofddoel.De vraag is wat wij kunnen verwachten van een aanpak van legalisering/normalisering
en gemeentelijke reglementering, nadat een grondige sanering heeft plaatsgevonden.
De beleidsmakers en bestuurders op onderscheiden overheidsniveaus zijn daarover
in het algemeen buitengewoon optimistisch. Het heeft hen al veel te lang geduurd
dat het tot opheffing van het bordeelverbod zou komen. Het valt ons echter
op dat de huidige minister zich in diverse stukken gereserveerd opstelt als
het gaat over de te verwachten effecten ten aanzien van een aantal aspecten.
Veel is nog met onzekerheden omgeven. Ik zou zonodig in tweede termijn een
reeks kunnen noemen. De opstelling van de minister lijkt mij een realistische.Voorzitter! Wat ons handicapt bij de inschatting van de te verwachten
(positieve) effecten van dit wetsvoorstel is onder andere de dubbele moraal,
om niet te zeggen hypocrisie, in de benadering van het vraagstuk. Enerzijds
zeggen wij dat wij seksinrichtingen een normale bedrijfstak vinden, maar anderzijds
schrikken wij ervoor terug om de exploitatie van prostitutie in alle opzichten
gelijk te schakelen met ieder willekeurig beroep of bedrijf. Enerzijds zeggen
wij dat het beroep van een prostituee een beroep is als alle andere, aan de
andere kant vindt ook deze minister dat het een bijzonder beroep blijft. Vandaar
ook problemen met het begrip "passende arbeid", vandaar ook problemen met
de systematiek ten aanzien van de arbeidsovereenkomsten in ons Burgerlijk
Wetboek, waarover de heer Rensema terecht enige vragen heeft gesteld. En als
de minister in de memorie van antwoord spreekt over het "zeer persoonlijke
karakter" van seksuele dienstverlening begrijp ik dat na zijn uitleg wel,
maar dan krijgt het woord "persoonlijk" wel een heel eigen betekenis naar
mijn smaak.Voorzitter! De dubbele moraal wreekt zich ook wanneer wij in aanmerking
nemen dat in ons stelsel de prostituee en de exploitant allerlei strafrechtelijke
en andere risico's lopen, terwijl de prostituant buiten schot blijft. Wat
dit betreft, voelen wij wel wat voor de aanpak waarvoor Zweden per 1 januari
jl. heeft gekozen door ook de prostituant strafbaar te stellen. Wij hebben
evenwel begrepen dat de eerste concrete resultaten daarvan niet echt moedgevend
zijn. Wij zijn het echter ook eens met de opmerking van de minister op pagina
11 in de nadere memorie van antwoord dat het de vraag is of nu reeds goede
en voldoende informatie voorhanden is om een afgerond beeld te krijgen van
de gevolgen van de nieuwe Zweedse wetgeving.Het wetsvoorstel wil, zoals in de stukken ergens wordt gezegd, bewerkstelligen
dat "het kaf van het koren wordt gescheiden". Legalisering op basis van een
gemeentelijke vergunning moet dat doel naderbij brengen. Nu achten wij het
niet onwaarschijnlijk dat een deel van de prostitutiebranche erin zal slagen
om een legale status te verwerven. De vraag is echter hoe het met het andere
deel zal gaan. Is het gezien de aard en de geschiedenis van de prostitutie
niet aannemelijk te achten, dat dat deel in de schemerzone, dat wil zeggen
in de illegaliteit, zal blijven opereren? Wij hebben natuurlijk kennis genomen
van het handhavingarrangement dat de minister heeft gepresenteerd met, deels
nog tot stand te brengen, afspraken over een stelselmatige, geïntegreerde
en gecoördineerde aanpak. De grote vraag is natuurlijk hoe lang deze
intensieve benadering prioriteit van politie en justitie zal genieten, enerzijds
het intensieve toezicht op het gelegaliseerde deel van de prostitutiebranche
en anderzijds een intensieve aanpak van het illegale deel. Zal dit langer
duren dan uiterlijk de twee jaar van de evaluatieperiode?Nog een ander aspect, reeds uitvoerig in de stukken besproken –
de heer Hirsch Ballin heeft het eerder aangesneden – betreft de consequenties
van de afschaffing van het algemeen bordeelverbod voor de gemeenten. Die consequenties
zijn er vele, maar ik doel nu op de, erkende, consequentie dat gemeenten die
tot nu toe geen exploitatie van prostitutie kenden daarmee in de toekomst
geconfronteerd kunnen worden, zonder dat zij nog over een frontaal wapen beschikken.
Dit wetsvoorstel verschilt in dit opzicht van het eerder genoemde wetsvoorstel
18202, dat de mogelijkheid van een algemeen verbod per gemeente openhield.
Gemeenten zullen na afschaffing van het algemeen bordeelverbod geen zogenaamd
nulbeleid meer kunnen voeren. Zulks zou vermoedelijk strijdig zijn, aldus
de minister, met artikel 19 van de Grondwet. Bovendien zegt de minister in
de memorie van antwoord op pagina 2 nadrukkelijk: "Ik acht het onwenselijk
dat gemeenten over de bevoegdheid zouden kunnen beschikken om
activiteiten die door de strafwetgever worden getolereerd, geheel te weren."Duidelijke taal, maar bepaald een negatief contra-effect van het wetsvoorstel
en buitengewoon teleurstellend voor die gemeenten die nu nog niet, maar mede
als gevolg van dit wetsvoorstel straks mogelijk wel, "bezocht" worden door
seksinrichtingen. Ook eventuele herziening van bestemmingsplannen kan hen
daarvan niet vrijwaren. Overigens achten wij het een uitermate vreemde stellingname
dat gemeenten planologische mogelijkheden voor seksinrichtingen, hoe ook vorm
gegeven, zouden moeten creëren, terwijl daaraan tot nu toe geen behoefte
is gebleken. Ik ken daar geen tweede voorbeeld van.Sprekend over de eventuele herziening van bestemmingsplannen vraag ik
in dit verband nog aandacht voor de beoogde datum van inwerkingtreding van
het wetsvoorstel, als het wet zou worden en voor de overgangstermijn. Planologische
procedures plegen veel tijd, minstens een jaar of anderhalf – een heel
ruwe schatting overigens – te vragen. Wordt met dat gegeven rekening
gehouden, zodanig dat gemeenten die zich de normale inspanning getroosten
hun bestemmingsplannen ook op orde kunnen hebben?Tot slot zou ik nog even stil willen staan bij het aan de Kamer overgelegde
advies van de landsadvocaat van 27 juli jongstleden, over de Wet arbeid vreemdelingen
en arbeid in de prostitutie waarover de minister ons in een brief van 23 september
zijn conclusie heeft meegedeeld. Het gaat hier om het "aanbod" van prostituees
van buiten de EU/EER. De minister en zijn collega van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
hebben besloten, zo berichten zij, artikel 3 van het Uitvoeringsbesluit bij
de WAV opnieuw vast te stellen voor een beperkte periode (in principe twee
jaar) en de Vreemdelingencirculaire aan te passen.Het interessante en grondige advies geeft aanleiding tot een veelheid
van opmerkingen. Thans zou ik mij willen beperken door er slechts op te wijzen,
dat de landsadvocaat onder nr. 46 van zijn advies, op pagina 19, opmerkt,
dat moeilijk is te voorspellen of een absoluut toelatingsverbod in rechte
stand zal houden; bepaald toch een gevaarteken dat hier geheven wordt. Hebben
de bewindslieden deze mededeling in hun conclusie verdisconteerd? Verder moge
ik erop wijzen, dat de landsadvocaat het volgende stelt: "Indien het toelatingsverbod
vormgegeven zou worden via wetgeving in formele zin, zou de toetsingsruimte
van de rechter overigens geringer zijn dan in het geval dat het verbod via
een algemene maatregel van bestuur en/of een beleidsregel is vastgelegd."Mag ik vragen waarom de bewindslieden niet op deze, bedekte, suggestie
zijn ingegaan in hun conclusie? Erkennen zij het aangegeven voordeel van een
wetswijziging terzake niet? Met belangstelling zal ik de reactie van de minister
vernemen.De voorzitter:Ik geef nu het woord aan de heer Kohnstamm, die in zijn hoedanigheid van
lid van deze Kamer voor het eerst spreekt tijdens een plenaire vergadering.
De Kamer houde mij ten goede dat ik de gebruikelijke korte aanduiding van
deze toespraak in verband met het onderwerp achterwege laat.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter! Dat was precies de eerste opmerking die ik wilde maken. Een
maidenspeech over de afschaffing van het bordeelverbod kan licht aanleiding
geven, mits letterlijk opgevat, tot allerlei wilde speculaties. Nu is dat
nog tot daaraan toe, maar wat ik frustrerender vind is dat ik hoopte, ter
gelegenheid van mijn eerste plenaire optreden in deze zaal in mijn nieuwe
hoedanigheid een doorwrocht rechtstheoretisch en kritisch betoog te hebben
kunnen houden over een voorliggend wetsontwerp. En daar komt het vandaag niet
van. Want bij lezing van het voorlopig verslag, dat dateert van voor de beëdiging
van de Kamer in de huidige samenstelling, stuitte ik op de mededeling, dat
de leden van de fractie van D66 "met grote instemming" kennis hadden genomen
van het voorstel tot afschaffing van het bordeelverbod. Einde van mijn droom
en ambitie dus, temeer omdat het, gegeven de bijna spreekwoordelijke organisatiegraad
van mijn politieke groepering, gerust verbazingwekkend mag worden genoemd,
dat de huidige bezetting van mijn fractie het op dit punt daarenboven eens
is met de vorige. Ik volsta daarom vandaag met een drietal opmerkingen, die
per saldo een wat zwaar aangezette stemverklaring opleveren.De eerste opmerking is deze dat, zeker in de situatie waarin het opportuniteitsbeginsel
in het Nederlandse strafrecht zo'n relevante rol speelt, legaliseren en reguleren
vaak effectievere methoden zijn om enige grip te krijgen op de bestrijding
van ongewenste situaties (in casu mensenhandel, uitbuiting, slechte arbeidsomstandigheden
etc.) dan strafbaarstelling en gedogen vermogen te doen. Die keuze levert
in het buitenland in eerste instantie gefronste wenkbrauwen op, en soms wat
meer dan dat, maar komt ons aan het einde van de dag veelal te staan op voorzichtige
en zelfs welwillende nieuwsgierigheid. Ik wens de minister van Justitie toe
dat hem ten aanzien van de opheffing van het bordeelverbod eenzelfde bejegening
ten deel zal vallen.Mijn tweede opmerking betreft hetgeen de minister van Justitie in de gewisselde
stukken naar voren bracht: "dat het op dit moment niet mogelijk is om alle
consequenties van het wetsvoorstel te overzien. De praktijk zal moeten uitwijzen
in welke mate met het wetsvoorstel en het daarop gebaseerde prostitutiebeleid
de doeleinden zullen worden verwezenlijkt."Mijn fractie kan zich ten volle vinden in dit citaat. Ik vrees dat niemand
precies kan voorspellen of voorzien hoe rechtschapen seksexploitanten en a
fortiori de meer criminele, in de praktijk zullen reageren op iets wat zij
zullen ervaren als "de verburgerlijking" van hun handel.In dubio abstinate levert ten dezen naar onze mening niet het juiste advies
op. De huidige praktijk is op onderdelen bijna onwettig, althans allesbehalve
koosjer, soms weerzinwekkend en in ieder geval onbeheerst. De wijziging van
het Wetboek van Strafrecht en de daaruit voortvloeiende regelgeving, voorzien
van een relevant aantal veiligheidskleppen – ik verwijs kortheidshalve
naar de brief van de minister van Justitie van 8 juni jl., waarin hij verslag
doet van de wijze waarop op dat alles door de ministeries, de arbeidsinspectie,
de belastingdienst, de VNG, het openbaar ministerie en de politie wordt gepreludeerd –
is naar de smaak van de fractie van D66 een aanmerkelijk overtuigender en betere weg. Maar het spreekt vanzelf dat wij er tegen deze achtergrond
met klem bij de minister op aandringen, ons nauwgezet op de hoogte te houden
van de uitkomsten van de voorziene evaluaties.Onze derde opmerking ziet op de discussie inzake de mogelijke wijziging
van de uitvoerings-AMvB van de Wet arbeid vreemdelingen en het daarover dankzij
herhaald aandringen van mijn collega Hirsch Ballin aan ons toegezonden advies
van de landsadvocaat. Heeft de minister het advies van de landsadvocaat mede
daarom niet voetsstoots aan de openbaarheid willen prijsgeven, omdat dit advies
de wel zeer wankelmoedige koers op dit punt zo genadeloos blootlegt? Waarom
is het beleid gewijzigd, het beleid dat eerst inhield dat het ongewenst werd
geoordeeld dat ook na inwerkingtreding van de onderhavige wetgeving de situatie
zou blijven bestaan dat het voor niet-EU/EER-onderdanen uitgesloten zou zijn,
op legale wijze in de prostitutie werkzaam te zijn, terwijl de regering inmiddels
tot de conclusie is gekomen dat een in ieder geval voorlopig algemeen toelatingsverbod
voor prostituees wenselijk is? Het zou mij niet verbazen als al na de eerste
evaluatie van de wet bleek dat een aantal doelstellingen ervan niet of slecht
te realiseren zijn bij handhaving van de volstrekte illegaliteit van prostituees
van buiten de EU. Evenmin zal het deze minister van Justitie verbazen dat
ik mij aanzienlijk beter kan vinden in het oorspronkelijke standpunt, nu dit –
zie ik het goed – nog een standpunt van Paars I was.De voorzitter:Ik wens de heer Kohnstamm graag geluk met het houden van zijn eerste toespraak
in deze Kamer in zijn huidige hoedanigheid van lid van de Eerste Kamer. Hij
heeft zijn sporen in de politiek ruimschoots verdiend en hij sprak dan ook
allerminst voor het eerst in deze Kamer, want hij heeft dit al gedaan als
bewindsman en hij was lid van de Tweede Kamer. Voorts heeft hij zelfs nog
een belangrijke rol gespeeld bij de pogingen om de organisatiegraad van zijn
partij te verhogen in de tijd dat hij daarvan voorzitter was. Kortom, een
aanwinst voor de Kamer! Mijn hartelijke gelukwensen!Ik geef het woord aan de heer Van Schijndel, die ook zijn eerste rede
in deze Kamer houdt.De heer Van Schijndel (GroenLinks):Voorzitter! Hoewel het een onderwerp is dat met maagdelijkheid weinig
van doen heeft, verheugt het mij dat ik hier mijn maidenspeech kan houden
over het opheffen van het bordeelverbod. Het is namelijk een onderwerp dat
al lang mijn politieke belangstelling heeft. Tijdens mijn raadslidmaatschap
in Amsterdam – ik kijk even naar u, mijnheer Van Thijn, want u was erbij_ –
heb ik de raad een voorstel voorgelegd om een vergunningenstelsel voor prostitutiebedrijven
te ontwikkelen. Aanvankelijk verzette het college van B en W zich tegen dit
voorstel, maar op 29 mei 1985 werd het door de raad van het nut en de noodzaak
van dit voorstel overtuigd. Toen dacht het gemeentebestuur nog dat de afschaffing
van het wettelijke bordeelverbod niet lang meer op zich zou laten wachten.
Dat het nog ruim veertien jaar zou duren, was toen niet te voorzien.Met mijn initiatief beoogde ik, de positie van de prostituee, zowel vrouw
als man, te verbeteren. Als wij echter nu het huidige voorstel bezien, valt
op dat deze invalshoek naar de achtergrond is verschoven. Het wijzigingsvoorstel
uit 1997 noemt als een van de vier doelstellingen: verbetering van de positie
van de prostituee. Die doelstelling lijkt nu gewijzigd. Er staat nu: bescherming
van de positie van de prostituee. Nu, die positie is slecht; dus, die gaan
we natuurlijk niet beschermen, maar juist verbeteren. Misschien moet ik echter
niet wantrouwig zijn om achter deze woordverandering een beleidsverandering
te zoeken. Toch valt het mijns inziens niet te ontkennen dat het accent verschoven
is van positieverbetering van de "gewone" prostituee, naar strafrechtelijke
aanpak van excessen als seksueel misbruik van minderjarigen en vrouwenhandel –
hoe noodzakelijk wij de bestrijding daarvan ook achten; dat wil ik extra benadrukken.
Tevens valt op dat de schijnwerper meer gericht wordt op het deel van de prostituees
dat hier illegaal verblijft, wat eveneens het effect heeft dat de positie
van de gewone prostituee uit beeld dreigt te verdwijnen.Voorzitter! Bij de in gang zijnde lokale invulling van het vergunningstelsel
lijkt de openbare orde centraal te staan en dat is toch terug naar af, want
lokaal prostitutiebeleid was al slechts beperkt tot het openbare-orde- en
overlastbestrijdingsbeleid: alleen optreden namelijk bij ongewenste ontwikkelingen.
Ik kan de gelegde nadruk op dit aspect illustreren aan de hand van de model-APV
van de VNG. Deze noemt als laatste en zevende weigeringsgrond voor de vergunning:
het belang van de arbeidsomstandigheden van de prostituee, maar als eerste
de openbare orde. Het gaat dan met name daarbij om regulering van vestigingsplaatsen
uit het oogpunt van beperking en voorkoming van hinder en overlast, bijvoorbeeld
via strenge voorwaarden aan klantenwerving of het stellen van planologische
voorwaarden. Het lijkt de kant op te gaan of het instrument vergunningenstelsel
alleen bedoeld is om ongewenste vestiging van bordelen tegen te gaan. Een
neutrale houding van gemeenten lijkt mij verkieslijker.Echter, sommige gemeenten zoeken juist vanuit die negatieve houding ten
aanzien van het prostitutiebedrijf driftig naar wegen om prostitutie toch
nog volledig te weren, bijvoorbeeld via bestemmingsplannen. Men neemt bijvoorbeeld
prostitutiebedrijven op in een bestemmingsplan, maar stelt aan eventuele vestiging
zulke hoge eisen dat het prostitutiebedrijven praktisch onmogelijk gemaakt
wordt om zich te vestigen. De minister heeft in de Tweede Kamer niet toegegeven
aan de hier ook weer door het CDA naar voren gebrachte wens inzake een nuloptie,
in die zin dat gemeenten prostitutiebedrijven volledig kunnen weren. Maar
hoe schat de minister de kans in van het slagen van de uitweg die ik net genoemd
heb om alsnog die nuloptie te verwezenlijken? Kan de minister daar invloed
op uitoefenen zonder in strijd te komen met de lokale autonomie? Overigens,
ik verwacht dat gemeenten het aantal prostitutiebedrijven zullen bevriezen,
zodat er geen ruimte is voor nieuwe experimenten van prostituees die al of
niet gezamenlijk een bedrijf willen beginnen. Dat is jammer. Hoe kijkt de
minister hier tegenaan? Voorzitter! Legalisering van prostitutiebedrijven leidt niet automatisch
tot positieverbetering van de prostituee. Daarvoor is meer nodig. Dit betreft
ten eerste emancipatie van de prostituee en ontstigmatisering – geen
mooi woord; misschien moet ik zeggen: de-stigmatisering – van het prostitutieberoep.
Emancipatie van prostituees is nu meer dan ooit nodig om vanuit een sterke
onderhandelingspositie rechten te verwerven die legalisering van de prostitutiebedrijven
voor sommigen onder hen mogelijk maakt. Het zou beter zijn, als we vandaag
deze wetswijziging als een deel van een integraal prostitutiebeleid konden
bespreken, waarbij ook emancipatie, hulpverlening en gezondheidszorg betrokken
kunnen worden. Op deze terreinen ligt onzes inziens niet alleen een taak voor
de lokale overheid – wat de minister hier en daar stelt – maar
ook voor de rijksoverheid. Waar is overigens de inbreng van DCE, bijvoorbeeld
in het Handboek lokaal prostitutiebeleid?Ten tweede is normalisering van de arbeidsrechtelijke verhoudingen in
het belang van de positieverbetering van de prostituee. Immers, in de prostitutiewereld
lijken soms wel negentiende-eeuwse arbeidsverhoudingen te bestaan met aspecten
van uitbuiting, dwangarbeid, kinderarbeid, seksueel misbruik door pooiers
en malafide exploitanten en slavenhandel. Legalisering van prostitutiebedrijven
maakt het formeel mogelijk dat prostituees gewoon in loondienst gaan werken.
De minister stelt echter dat hij nog niet kan overzien welk deel van de prostituees
zelfstandig en welk deel van de prostituees in loondienst zal gaan werken.
Deelt de minister onze inschatting dat het grootste deel van de prostituees
zal kiezen voor het zelfstandige beroep? Immers, het biedt voordelen, zoals
een onafhankelijke positie en fiscale aftrekmogelijkheden. Zo blijkt dat het
merendeel van de tussen 1995 en 1997 door onderzoeker Van Gelder geïnterviewde
jongens ervoor zou kiezen om eigen baas te zijn. De resultaten van dit onderzoek
zijn overigens onlangs verschenen. Exploitanten verlenen in die constructie
faciliteiten die vergelijkbaar zijn met kamerverhuur door hotels.Voorzitter! Controle op het al dan niet werken in loondienst, om een eind
te maken aan zogenaamde schijnconstructies, achten wij essentieel. Immers,
veel exploitanten hanteren zogenaamde huisregels betreffende kleding en werktijden.
Deze leiden al snel tot een soort gezagsverhouding en dus loondienst. De exploitant
plukt dan het voordeel van de gezagsverhouding, maar betaalt geen loonbelasting
en premies werknemersverzekeringen en ontneemt de prostituee tegelijkertijd
de normale sociale rechten. Het is onzes inziens een taak van de belastinginspectie
en de uitvoeringsorganen om de aard van de arbeidsverhouding te controleren.
Hoe gaat het kabinet dit bevorderen?Verbetering van de positie van prostituees in loondienst wil de minister
overlaten aan de onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers. Hij heeft
in de Tweede Kamer gezegd: de rechtsverhouding tussen exploitant en prostituee
is primair een zaak van partijen. Maar de huidige partijen zijn helemaal niet
gelijkwaardig. Het is duidelijk dat er nog geen sprake is van een vakbond
van prostituees, laat staan van CAO-onderhandelingen. Er bestaat slechts een
kleine organisatie die voor belangen van prostituees opkomt. Nu legalisering
een feit wordt, is de tijd rijp dat de belangenorganisatie van prostituees
contacten gaat leggen met FNV-bondgenoten ter aansluiting daarbij. De FNV
heeft sinds kort ook de mogelijkheid geopend tot aansluiting van zelfstandigen
zonder werknemers, waartoe zelfstandig werkende prostituees gerekend kunnen
worden. Het zal echter nog lang duren voordat het prostitutiebedrijf plat
gaat voor looneisen. Vergeeft u mij de beeldspraak, voorzitter! Nu echter
nog niet op korte termijn CAO-onderhandelingen werkelijkheid kunnen worden,
is onzes inziens wel degelijk, wellicht tijdelijk, enige overheidsbemoeienis
op het vlak van de implementatie van arbeidsverhoudingen noodzakelijk. Waarom
worden hiertoe niet de vergunningsvoorwaarden benut en gehanteerd, ter verbetering
van zowel de positie van de zelfstandige prostituee als degenen die in loondienst
gaan werken? Er kunnen bijvoorbeeld aan exploitanten voorwaarden worden gesteld
met betrekking tot hun bedrijfsvoering om in excessieve situaties te kunnen
optreden, zoals bij het ontbreken van het recht op klantweigering.Ik constateer verheugd dat de minister ter elfder ure nog een mogelijkheid
aangeeft om op een belangrijk punt in te grijpen in de bedrijfsvoering. In
antwoord op onze schriftelijke vraag naar mogelijk ingrijpen in onevenredig
nadelige percentageregelingen antwoordt hij dat deze regelingen op grond van
artikel 250a, lid 1, sub 6, strafbaar kunnen zijn. Hij antwoordt eveneens –
en dat is volgens ons zeer belangrijk – dat gemeenten in hun vergunningenvoorschriften
kunnen bepalen dat percentageregelingen waarbij een onevenredig aandeel van
de verdiensten wordt afgestaan aan de exploitant, niet zijn toegestaan. Kan
laatstgenoemde mogelijkheid alsnog in het Handboek lokaal prostitutiebeleid
worden opgenomen? De minister acht toezicht op naleving daarvan moeilijk.
Wellicht is het mogelijk via melding van prostituees bij hun belangenorganisatie
of via een gemeentelijk meldpunt. Is het voorgaande ook mogelijk ten aanzien
van een onevenredig hoge prijs voor het huren van faciliteiten, bijvoorbeeld
ramen? Is het niet wenselijk om voor zelfstandig werkende prostituees of degenen
die dat binnenkort willen worden, voorlichting te verzorgen over de ins en
outs van het starten van het zelfstandig ondernemerschap? Immers, het is niet
erg makkelijk voor iemand die daarmee wil beginnen. Heeft de overheid hierin
geen ondersteunende taak?Een belangrijke vraag is of prostitutie als normale arbeid beschouwd dient
te worden. Die vraag zal door verschillende individuen en groeperingen in
onze samenleving verschillend beantwoord worden. De geëmancipeerde prostituee
heeft daar een antwoord op, namelijk: ja. En ook de minister kiest min of
meer voor deze benadering. Dat betekent dat prostitutiewerk door de wetgever
in al zijn aspecten gelijk behandeld moet worden als ander werk. Dat prostitutie
als werk beschouwd dient te worden, is overigens even wennen. De VNG spreekt
in haar modelverordening van "seks tegen vergoeding", alsof het om betaald
vrijwilligerswerk gaat, en niet van "seks tegen betaling", waarover wij bij
normale arbeid spreken.Het is belangrijk dat rekening wordt gehouden met het specifieke karakter
van prostitutiewerk. Er zit een negatief stigma op, waardoor meer
rekening gehouden dient te worden met de privacy van degenen die erin werkzaam
zijn. De minister heeft nog gewezen op de in het geding zijnde lichamelijke
integriteit. Dit leidt ertoe dat de minister op sommige punten van de wenselijke
gelijke behandeling afwijkt. Daaraan dienen onzes inziens goede redenen ten
grondslag te liggen. Dat werkzoekenden niet verplicht worden om op prostitutiewerk
te solliciteren en het niet als passende arbeid wordt beschouwd, is logisch.Ik kom op de minimumleeftijd waarop een prostituee de mogelijkheid heeft
om te werken. Het voorstel beoogt exploitant en klant strafbaar te stellen
bij prostitutie door prostituees onder de 18 jaar. Hieromtrent valt het volgende
te overwegen. Eenieder wordt bekwaam geacht, vanaf 16 jaar te werken, uitgezonderd
nachtarbeid. Bovendien bestaat er zoiets als seksuele autonomie, het zelf
bepalen wat je met je lichaam doet. Niettemin valt er veel te zeggen voor
een aparte leeftijdsgrens. Immers, het is zwaar lichamelijk en psychisch werk
in een bedrijfstak die voorlopig nog niet ontdaan is van dwangaspecten. Wij
hebben ons laten overtuigen door de argumenten van de minister in de Tweede
Kamer. Onze Tweede-Kamerfractie dacht hier anders over.Met één afwijking hebben wij meer moeite, namelijk die inzake
de toelating van prostituees van buiten de EU/EER. Waarom moet voor deze prostituees,
althans voorlopig, een algemeen toelatingsverbod gelden? Waarom krijgen zij
geen tewerkstellingsvergunning bij een mogelijk tekort aan werkers in de prostitutiesector
om daarmee een wezenlijk belang van de Nederlandse arbeidsmarkt te dienen?
Waarom zou dit per definitie uitgesloten moeten worden? Volgens het advies
van de landsadvocaat is een dergelijk verbod juridisch gezien te regelen,
maar de vraag is waarom het beleidsmatig wenselijk is om anders te handelen
dan ten opzichte van andere potentiële werknemers van buiten de EU/EER.
Wil de minister dit toelichten?Volgens dit voorstel zou de helft van het aantal prostituees,10.000 tot
15.000, ons land gedwongen moeten verlaten, omdat zij hier illegaal zijn.
Wij zijn de laatste die een heksenjacht zouden willen. Immers, deze prostituees
zijn jarenlang gedoogd. Enige overgangstijd is toch wel het minste wat wij
ze zouden kunnen gunnen. Dan kunnen zij hier tenminste nog voor enige verdiensten
zorgen om vervolgens terug te keren. Of ze kunnen, als ze hier nog even mogen
blijven, enige scholing ontvangen. Hoe denkt de minister over een toch wat
humanere benadering van het probleem van de illegale prostituees? Kan hij
aangeven, als het gaat om de handhaving, wat precies de taak is van gemeenten
bij de opsporing van illegale prostituees? Hoe en door wie dient dit te gebeuren
en op grond van welke wettelijke bevoegdheden?Ik kom tot een samenvatting. Wij blijven ons afvragen voor hoeveel prostituees
de wetswijziging nu leidt tot een positieverbetering. Dit geldt in ieder geval
niet voor de helft van de prostituees, namelijk de illegale prostituees. Die
worden het land uitgezet en belanden weer in de uitzichtloze situatie die
zij hadden verlaten. Het valt te verwachten dat het merendeel van de legale
prostituees kiest voor het werken als zelfstandige. Het voordeel daarvan is
dat zij zich ontdoen van de afhankelijkheid en de druk van de exploitant.
Voor de kleine groep die in loondienst gaat werken, biedt legalisering van
prostitutiebedrijven de kans op positieverbetering qua arbeidsomstandigheden
en rechtspositie. Ook dat is winst. Daarentegen worden alle prostituees min
of meer gedwongen zich te legitimeren, aan de klant ter vaststelling van de
leeftijd en wat betreft de verblijfsstatus ook aan de exploitant. Dat is een
nadeel, want het behoud van de privacy is erg belangrijk voor prostituees.
Daar wordt een beetje aan geschaafd.Als wij deze wetswijziging in haar totaliteit beoordelen, moet worden
gezegd dat het een revolutionair voorstel is, zeker als wij dat internationaal
beschouwen. De legalisering van prostitutiebedrijven is immers vrij uniek
in de wereld. Paars laat zich op dit punt van zijn beste kant zien. Het blijft
echter jammer dat het zo lang heeft moeten duren, want daardoor krijgen ongewenste
ontwikkelingen binnen de prostitutiesector nog steeds een kans.De voorzitter:Ik wens de heer Van Schijndel graag geluk met het houden van zijn eerste
toespraak in deze Kamer. Ook hij heeft al politieke sporen verdiend –
dat heeft hijzelf gememoreerd – als lid van de gemeenteraad van Amsterdam.
Ook wat dit onderwerp betreft bleek dat hij daarover langer had nagedacht
dan alleen in de gemeenteraad van Amsterdam en hier. Dat blijkt ook uit het
feit dat hij een functie vervult in de Rode Draad. Dat ontleen ik aan zijn
levensbericht. Ik wens de heer Van Schijndel van harte geluk.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Minister Korthals:Voorzitter! Ik dank de geachte afgevaardigden voor hun uitgebreide inbreng.
Eén van de gevolgen daarvan zal zijn dat ik vrij lang bezig zal zijn
met de beantwoording van de gestelde vragen. Ik stel voorop dat het mij tot
grote voldoening stemt dat wij het wetsvoorstel opheffing algemeen bordeelverbod
kunnen behandelen. Er heeft een grondige behandeling plaatsgevonden in de
Tweede Kamer en tot nu toe is er een even grondige gedachtewisseling in uw
Kamer geweest, voorzitter. Gelukkig kan vandaag de afronding plaatsvinden.Aan het voornemen tot afschaffing van het bordeelverbod is een lange wetsgeschiedenis
voorafgegaan. Het is ruim 15 jaar geleden dat onder verantwoordelijkheid van
mijn toenmalige ambtsvoorganger Korthals Altes het wetsvoorstel werd ingediend,
houdende afschaffing van de bijkomende straf van plaatsing in een rijkswerkinrichting
benevens wijziging van de strafbepaling betreffende het souteneurschap. Het
is ruim 10 jaar geleden dat eveneens onder verantwoordelijkheid van deze ambtsvoorganger
het wetsvoorstel tot wijziging van de artikelen 250 bis en 250 ter van het
Wetboek van Strafrecht is ingediend. De wijziging van artikel 250 bis in het
tweede wetsvoorstel was een novelle ten opzichte van het in het eerste wetsvoorstel
voorgestelde artikel 250 bis. Het is op een week na 6 jaar geleden dat mijn
toenmalige ambtsvoorganger Hirsch Ballin beide wetsvoorstellen in deze Kamer
heeft verdedigd. Uiteindelijk heeft dat wel geleid tot een nieuw artikel 250
ter inzake mensenhandel, maar toen nog niet tot de beoogde opheffing van het
bordeelverbod. Het is ruim 2 jaar geleden dat onder verantwoordelijkheid van
mijn ambtsvoorganger Sorgdrager opnieuw een wetsvoorstel aanhangig
is gemaakt, strekkende tot opheffing van dat verbod. In onderdeel 2 van de
memorie van toelichting wordt nog eens kort op die wetsgeschiedenis ingegaan.
Bijna was het zo dat zelfs drie ambtsvoorgangers in deze Kamer aanwezig zouden
zijn bij de behandeling van dit wetsvoorstel, ware het niet dat juist per
1 oktober jongstleden mevrouw Sorgdrager is vertrokken.Mijnheer de voorzitter! Ik ben mij er terdege van bewust, dat er in de
samenleving en dus ook in de politiek verschillende opvattingen bestaan over
het verschijnsel prostitutie en over de wijze waarop de overheid daarmee moet
omgaan. Over de aard en de omvang van overheidsbemoeienis zijn ook nu vragen
gesteld. Ik respecteer het standpunt van degenen die van oordeel zijn dat
prostitutie en het prostitutiebedrijf op gespannen voet staan met de menselijke
waardigheid en dat daarom seksuele dienstverlening op bedrijfsmatige basis
niet op aanvaarding moet kunnen rekenen. Ik respecteer evenzeer het standpunt
van degenen die menen dat seksueel verkeer tussen een meerderjarige prostituee
en een prostituant op basis van wederzijdse vrijwilligheid niet in strijd
is met de menselijke waardigheid en dat dus seksuele dienstverlening op bedrijfsmatige
basis aanvaardbaar is voor legalisering. Deze beide standpunten zijn nu weer
duidelijk in deze Kamer verwoord.Prostitutie bestaat al heel lang en zal blijven bestaan. Dat vraagt om
een realistische benadering van de zijde van de overheid. Het voorliggende
wetsvoorstel gaat uit van de gedachte dat criminalisering van exploitatie
van prostitutie en handhaving van een wettelijk verbod op die exploitatie
niet de goede weg zijn om greep op het verschijnsel prostitutie te krijgen
en de criminaliteit daaromheen effectief aan te pakken. Het is wenselijk om
vormen van exploitatie van prostitutie waarin meerderjarige prostituees vrijwillig
werkzaam zijn, niet langer te verbieden. Dan is de overheid beter in staat,
de prostitutie en de prostitutiebranche in goede banen te leiden. Dan kan
deze branche gezond, veilig en transparant worden gemaakt en worden ontdaan
van criminele randverschijnselen. Het is tegelijkertijd evenzeer wenselijk
om onaanvaardbare vormen van exploitatie van prostitutie, daar waar prostituees
onvrijwillig in de prostitutie worden gebracht of gehouden of waar het minderjarige
prostituees betreft, krachtig te bestrijden. Dat rechtvaardigt bestuurlijke
en strafrechtelijke bemoeienis. Dat noopt tot een gemeentelijk prostitutiebeleid
dat alle vormen van prostitutie omvat. Pas dan kan gemeentelijk prostitutiebeleid
effectief zijn.Zie ik het goed, dan kan de Kamer instemmen met vijf van de zes doeleinden
van dit wetsvoorstel. Een meerderheid in dit huis is van oordeel dat legalisering
van exploitatie van prostitutie en een daardoor mogelijk gemaakt gemeentelijk
vergunningenbeleid, een betere bijdrage kunnen leveren aan de realisering
van genoemde doeleinden dan een gedoogbeleid. Zij kan zich daarom verenigen
met een wetsvoorstel dat de letter van de wet in overeenstemming brengt met
de realiteit van ons huidig prostitutiebeleid. Een minderheid in dit huis
meent dat legalisering van exploitatie van prostitutie een verkeerd signaal
afgeeft en dat de overheid zich bestuurlijk niet moet inlaten met de prostitutiebranche,
anders dan door middel van gedogen.Voorzitter! De voorgestelde wetgeving moet worden geplaatst in het geheel
van de zedelijkheidswetgeving. Die houdt in: strafbaarstelling van seksueel
geweld en misbruik. De strafwetgever moet steeds grenzen kunnen trekken tussen
het privé-domein en de publieke rechtsorde, tussen de persoonlijke
levenssfeer en de publieke rechtsorde. De wetgever spreekt bij het trekken
van die grenzen een moreel oordeel uit. Zedelijkheidswetgeving is in elk tijdsgewricht
de uitkomst van de afweging van belangen, gelegen in de bescherming van een
persoon tegen aantasting van zijn lichamelijke en geestelijke integriteit
enerzijds en in de bescherming van de persoon tegen inmenging in zijn persoonlijke
levenssfeer anderzijds. Kwetsbaren verdienen extra aandacht. Bestrijding van
commerciële seksuele exploitatie van minderjarigen heeft dan ook hoge
prioriteit. Ik mag verwijzen naar de in de zomer uitgebrachte kabinetsnota
over bestrijding van seksueel geweld tegen misbruik van minderjarigen.Wij zitten thans in een periode van enerzijds liberalisering en decriminalisering
en anderzijds aanscherping en criminalisering. De voorgestelde wetgeving verenigt
beide ontwikkelingen in zich. Enerzijds wordt het bordeelverbod opgeheven,
anderzijds worden alle vormen van exploitatie van onvrijwillige prostitutie
en van exploitatie van prostitutie door minderjarigen strafbaar gesteld en,
voorzover niet reeds vallend onder het huidige artikel 250 ter, zwaarder gesanctioneerd.
Voorts wordt het gebruikmaken van de diensten van een prostituee van 16 of
17 jaar strafbaar gesteld en wordt het klachtvereiste voor seksuele handelingen
met prostituees tussen 12 en 16 jaar afgeschaft.Voorzitter! De voorgestelde wetgeving past in een rechtsontwikkeling die
reeds in gang is gezet, en schept de noodzakelijke voorwaarden voor de verdere
ontwikkeling daarvan. Zij markeert het intreden van een nieuwe fase in een
doorlopend proces. Daarom vind ik het aanvaardbaar dat de voorgestelde wetgeving
niet op korte termijn alle doeleinden ten volle kan verwezenlijken. Exploitatie
van prostitutie is een maatschappelijke realiteit die niet door een absoluut
verbod zal verdwijnen. Exploitatie van prostitutie die gepaard gaat met een
uitbuitingssituatie dient krachtig te worden bestreden. De doelstelling van
de Nederlandse strafrechtpolitiek is niet de strafrechtelijke bevordering
van de zedelijkheid. Vooropstaat de bescherming van hen die onvrijwillig tot
prostitutie komen, waarbij de term "onvrijwillig" ruim moet worden opgevat.
De bestrijding van prostitutie waarin sprake is van een uitbuitingssituatie
kan effectiever geschieden indien vrijwillige vormen van exploitatie van prostitutie
zijn toegestaan. Deze toegestane vorm van exploitatie kan immers door de overheid
door middel van voorschriften worden gereguleerd, mede met het oog op de bescherming
van de gezondheid en de veiligheid van de prostituee. Op deze wijze kan zowel
bestuurlijk als strafrechtelijk worden opgetreden tegen uitbuiting bij exploitatie
van prostitutie.Voorzitter! Na deze algemene inleiding ga ik in op een aantal meer specifieke
vragen. Zowel de heren Hirsch Ballin als Holdijk hebben gesproken over het
nulbeleid. In de beide memories aan deze Kamer heb ik betoogd
dat het voeren van een nulbeleid en van regelgeving die daarvoor de grondslag
biedt, niet wenselijk is. Als het algemene bordeelverbod is opgeheven, kunnen
aan het Wetboek van Strafrecht geen legale argumenten worden ontleend om alsdan
legale vormen van exploitatie van prostitutie binnen de gemeentegrenzen geheel
te weren. Naar mijn oordeel kan een dergelijk verbod niet worden gegrond op
het voorgestelde artikel 151a van de Gemeentewet. Ingevolge deze bepaling
wordt naar mijn mening alleen verzekerd dat gemeenten regels kunnen stellen
ten aanzien van alle vormen van het bedrijfsmatig geven van gelegenheid tot
het verrichten van seksuele handelingen met een derde tegen betaling. Ook
zou een algeheel verbod op de grondslag van een gemeentelijke autonome verordeningsbevoegdheid
ex artikel 149 van de Gemeentewet naar mijn oordeel in strijd zijn met artikel
19, derde lid, van de Grondwet. Daarin wordt het recht van iedere Nederlander
op vrije keuze van arbeid erkend, behoudens de beperkingen bij of krachtens
de wet gesteld. Ik verwijs in dit verband naar de uitspraken van de president
van de rechtbank te Maastricht van 3 juli 1997, waarvan ik in de nadere memorie
van antwoord melding heb gemaakt.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Deze redenering blijft in onze ogen merkwaardig. Kan de minister
aangeven of de redenering die hij nu volgt inzake artikel 19, derde lid, van
de Grondwet, ook consequenties heeft voor de mogelijkheid om bedrijfsactiviteiten
te ontwikkelen met milieugevolgen? Welke implicaties heeft dit voor de vestiging
van apothekers en notarissen?Minister Korthals:Het is zo dat iedereen zich mag vestigen, wanneer hij voldoet aan de vereisten
voor een vestiging. Wanneer wij iets in een algemene regel niet meer strafbaar
stellen, is het niet de bedoeling dat het via de gemeente in feite onmogelijk
wordt gemaakt om daaraan mee te werken. Ik heb gewezen op artikel 19, derde
lid. Wij stellen dat prostitutie enerzijds regelmatige arbeid is en dat anderzijds
de mogelijkheid zou worden geopend om deze activiteit helemaal te voorkomen.
Ik denk dat het geen juist stelsel is en dat het in strijd met de Grondwet
zou zijn.De heer Hirsch Ballin (CDA):Nu kunnen gemeenten op grond van overwegingen van ruimtelijk, economisch
of maatschappelijk beleid van oordeel zijn dat aan bepaalde beroepsbeoefenaren
geen behoefte bestaat binnen de grenzen van hun gemeente, om het maar even
zo neutraal te formuleren als de minister graag doet. De Grondwet laat de
mogelijkheid om bij of krachtens de wet beperkingen te stellen aan die vrijheid
van arbeidskeuze. Als wij al mee zouden gaan in de redenering van de minister
dat dit allemaal moet worden behandeld als gewone economische activiteit of
als gewone arbeid, dan nog zou het mogelijk moeten zijn om gemeenten de vrijheid
te laten om beleid te voeren waarbij bordelen en prostituees bij hen geen
plaats krijgen.Minister Korthals:In dat geval mag de motivering niet zijn dat dit een arbeid is die men
niet wenst. Dat zal bijvoorbeeld op grond van overwegingen van ruimtelijke
ordening moeten gebeuren of omdat het niet gaat volgens de Vestigingswet.
De motivering dat men die arbeid die de Tweede Kamer niet meer strafbaar heeft
willen stellen, niet wil, is naar mijn oordeel onjuist.De heer Hirsch Ballin (CDA):Vindt de minister het aanvaardbaar, als een gemeente in een verordening
de afweging maakt dat de sociaal-culturele en sociaal-economische ontwikkeling
van de gemeente zich niet verdraagt met de vestiging van bordelen en dat daarom
in de ruimtelijke ordening en het vestigingsbeleid geen bordelen worden toegelaten?Minister Korthals:Nee, dat vind ik niet goed. Als ik dat wel goed zou vinden, zou er een
mogelijkheid zijn voor het nulbeleid. Ik heb met klem van redenen in de Tweede
Kamer en in de schriftelijke voorbereiding gezegd dat dit niet moet gebeuren.
De meest gangbare vergelijking, die in de Tweede Kamer voortdurend aan de
orde is geweest, is met de gokbranche. Je kunt een speelautomatenhal verbieden,
maar de speelautomaat als zodanig kan in een gemeente niet verboden worden.Mijnheer de voorzitter! Ik acht het ook niet wenselijk dat gemeenten over
de bevoegdheid zouden beschikken om exploitatie van prostitutie om redenen
van de lokaal in te kleuren openbare orde geheel te verbieden. Ik ben er geen
voorstander van dat na opheffing van het strafrechtelijk verbod tot exploitatie
van prostitutie terstond een grondslag wordt gecreëerd voor gemeenten
om de prostitutiebranche geheel te weren. De VNG heeft er in haar brief van
4 februari 1998 aan de vaste Kamercommissie voor Justitie in de Tweede Kamer
op gewezen dat de voorkeur van gemeenten om zo'n nulbeleid te voeren wordt
ingegeven door andere motieven dan wel eens wordt aangenomen. Het doel van
die gemeenten is niet om alsnog te komen tot een verbod dat de wetgever niet
heeft willen vaststellen, maar om te komen tot een bestuurlijke keuze die
zij noodzakelijk achten in het belang van de openbare orde. Dat is het argument
dat ook de heer Hirsch Ballin zojuist noemde.De VNG merkt op dat de inhoud van het begrip "openbare orde" daarbij sterk
wordt bepaald door de omstandigheden in de gemeente, zoals de godsdienstige
overtuiging of de levensovertuiging van een belangrijk deel van de bevolking
in een gemeente. De VNG wijst in dit verband op een voorziening in artikel
30c, eerste lid, onderdeel C, van de Wet op de kansspelen die ik zojuist noemde.
Daar staat in dat de burgemeester een vergunning kan verlenen voor de exploitatie
van een speelautomatenhal indien die bevoegdheid hem bij gemeentelijke verordening
is verleend. Aan het precedent van de speelautomatenhal kan geen doorslaggevend
argument worden ontleend. Ingevolge de Wet op de kansspelen, dat heb ik zojuist
ook gezegd, is het toch altijd mogelijk om speelautomaten in een nat horecabedrijf
te plaatsen.Ik ben dan ook van oordeel dat de gemeenten niet over de bevoegdheid dienen
te beschikken om exploitatie van prostitutie van gemeentewege geheel te verbieden.
Gemeenten dienen bevoegd te zijn om de exploitatie van prostitutie te reguleren.
Gemeenten hebben die bevoegdheid, maar een algeheel verbod gaat mij te ver.
Als uw Kamer instemt met het wetsvoorstel zal het strafrechtelijk bordeelverbod,
als het dan nog niet koud is opgeheven, of het verbod op de
exploitatie van prostitutie in sommige gemeenten al weer ingang vinden. Er
ontstaat weliswaar geen territoriaal gedifferentieerd misdrijvenstrafrecht –
daartegen heeft uw Kamer indertijd onoverkomelijke bezwaren ingebracht –
maar wel een territoriaal gedifferentieerd economische overtredingenstrafrecht.
Ik vraag mij overigens af of gemeenten waarvan de bevolking in overgrote meerderheid
het verschijnsel prostitutie afkeurt, zich reële zorgen zouden moeten
maken over de komst van prostitutie daar.De heer Hirsch Ballin heeft ook gesproken over de implementatie. Het succes
van het nieuwe prostitutiebeleid hangt vooral af van een gedegen voorbereiding
en een nauwe samenwerking van de gemeenten met de politie, het openbaar ministerie
en anderen, zoals de Arbeidsinspectie en de Belastingdienst. Om hen daarbij
te helpen, is inmiddels al het nodige gedaan. Bekend is de modelverordening
van de VNG, die ertoe strekt om in de Algemene plaatselijke verordening een
hoofdstuk over de exploitatie van seksuele dienstverlening op te nemen en
die dat ook met voorschriften aangeeft.Verder doen wij erg veel aan flankerend beleid. Het afgelopen jaar heeft
het ministerie van Justitie in goede samenwerking met alle betrokken ministeries,
de VNG en andere partners, zoals politie en openbaar ministerie daar veel
aandacht aan besteed. Het Handboek lokaal prostitutiebeleid, al verschillende
malen genoemd, is zeer uitvoerig – het bevindt zich overigens nog in
conceptfase en zal nog definitief worden vastgesteld – en is een geweldige
leidraad voor gemeenten om met het prostitutiebeleid aan het werk te gaan.
Er zijn door het congres- en studiecentrum van de VNG voorlichtingsbijeenkomsten
gehouden voor alle mensen die met het beleid te maken hebben. Daar is erg
veel aandacht en belangstelling voor geweest, zodat ik ook daaruit mag opmaken
dat men echt zal proberen om het prostitutiebeleid goed gestalte te geven.Verder kan ik nog noemen workshops, waarbij ook vele mensen aanwezig zijn
geweest, om duidelijk te maken hoe men in de praktijk met de problemen moet
omgaan. Vervolgens wordt gewerkt aan aanpassing van regelgeving en richtlijnen.
Dat gebeurt bijvoorbeeld door het wijzigen van het besluit Inlichtingen justitiële
documentatie, waardoor gemeenten in staat worden gesteld om antecedenten van
exploitanten van seksinrichtingen na te trekken, en het vaststellen van de
aanwijzing Aanpak van mensenhandel en andere vormen van uitbuiting in de prostitutie
met richtlijnen voor de opsporing en vervolging van mensenhandel. Bovendien
is de B17-procedure gewijzigd ten behoeve van de opvang en bescherming van
slachtoffers en getuigen van mensenhandel.De ministeries van BZK en van Justitie, de VNG en waar nodig andere instanties
zullen ondersteuning bieden bij de ontwikkeling en uitvoering van het prostitutiebeleid.
De plannen voor de inrichting van een gezamenlijke helpdesk zijn in een ver
gevorderd stadium.Voorzitter! Met deze voorbeelden heb ik willen aangeven dat er over de
hele linie bijzonder goed wordt gelet op de gevolgen van de opheffing van
het algemeen bordeelverbod. Al deze activiteiten hebben tot doel te bevorderen
dat gemeenten en andere betrokkenen tijdig maatregelen zullen nemen ter ontwikkeling
en uitvoering van het gewenste prostitutiebeleid. Een aantal grote gemeenten
heeft het initiatief genomen om gezamenlijk de ontwikkelingen rond het prostitutiebeleid
te volgen en hun beleid zoveel mogelijk op elkaar af te stemmen. Ook de VNG
en het ministerie van Justitie nemen aan dit overleg deel.Het is natuurlijk erg belangrijk dat op dit terrein goede voorlichting
wordt gegeven. Het is de taak van de gemeenten om burgers, ondernemers en
vertegenwoordigers van de prostitutiebranche te informeren over de gevolgen
van deze wetswijziging. Ze kunnen daartoe onder andere gebruikmaken van het
Handboek lokaal prostitutiebeleid.Ten slotte heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken voor de Nederlandse
posten in het buitenland in 6 talen brochures voorbereid met vragen en antwoorden
over de wetswijziging.Voorzitter! Het lag aanvankelijk in het voornemen dit wetsvoorstel in
werking te laten treden per 1 januari 2000. Van verschillende kanten is gezegd
dat een voorbereidingstijd van ten minste 9 maanden nodig is. Het is nu de
bedoeling dat het wetsvoorstel in werking zal treden per 1 juli 2000. Dan
is ook die termijn van 9 maanden in acht genomen. Ik wijs er echter op dat
er nu al over de gehele linie enorm hard wordt gewerkt aan het flankerend
beleid.Ik hecht veel belang aan het meten van de effectiviteit van de wetswijziging
en het daarop gebaseerde prostitutiebeleid. Een breed monitorings- en evaluatieproces
kan het nodige inzicht verschaffen in de mate waarin de zes doelstellingen
van het wetsvoorstel zijn verwezenlijkt. Zo is aan de mr. A. de Graafstichting
de opdracht verstrekt tot het monitoren en evalueren van de voorgestelde wetgeving
en het daarop gebaseerde beleid. In de evaluatie zal onder andere aandacht
worden besteed aan eventuele verplaatsingseffecten en vluchtgedrag naar vormen
van prostitutie die moeilijk te reguleren zijn. De opzet van de evaluatie
voorziet in tussentijdse bijstellingen van het beleid. Het afgelopen jaar
is de situatie in kaart gebracht en ik verwacht binnenkort de uitkomsten van
deze zogenaamde nulmeting te ontvangen. Dan kunnen wij na twee jaar een grondige
en goede evaluatie hebben. Nog dit jaar zal er een monitoringsoverleg worden
ingesteld met vertegenwoordigers van onder andere de meest betrokken ministeries,
de VNG, diverse grote gemeenten, de politie en het OM. Het doel van dit overleg
is het volgen van de ontwikkelingen rond het nieuwe prostitutiebeleid in de
komende jaren om waar nodig maatregelen te kunnen nemen tegen ongewenste ontwikkelingen.Voorzitter! Controle op de vergunningsvoorschriften is in eerste instantie
een bestuurlijke aangelegenheid en verantwoordelijkheid. De handhaving van
de voorschriften vergt een centrale regie waarbij het bestuur zal moeten aangeven
door wie de controle op de naleving van de vergunningsvoorschriften wordt
uitgeoefend. De lokale driehoek beschouw ik als het forum waarin de afspraken
over het lokale hand- havingsbeleid kunnen worden afgestemd.Een integraal handhavingsbeleid inzake prostitutie kan onderdeel zijn
een algeheel gemeentelijk handhavingsbeleid voor alle sectoren. Van groot
belang is daarbij een gezamenlijk optrekken van alle handhavende diensten
op terreinen van bedrijvigheid die een voedingsbodem kunnen
zijn voor de criminaliteit. Van belang is ook een goede coördinatie van
de controles. Vooraf moet duidelijk zijn wat het doel is, in welke mate moet
worden gecontroleerd, welke resultaten betrokkenen daarvan verwachten en wat
daarmee vervolgens wordt gedaan. Aandachtspunten zijn onder andere de corrumptieve
omgeving en de juridische basis waarop de controle plaatsvindt, vooral wanneer
de exploitant niet wil meewerken.In deel 3 van het Handboek lokaal prostitutiebeleid is de relevante regelgeving
voor de handhaving van het prostitutiebeleid opgenomen. Dit deel bevat tevens
adviezen en voorbeelden voor de wijze waarop de handhaving kan worden vormgegeven.Bij overtreding van het gemeentelijke vergunningenbeleid kan gebruik worden
gemaakt van bestuursrechtelijke en strafrechtelijke instrumenten. De handhaving
van de gemeentelijke regelgeving vergt zowel preventief als repressief optreden.
Dat repressief optreden omvat zowel bestuurlijke sancties – waarschuwing,
dwangsom, intrekking van de vergunning en sluiting – als sancties uit
het overtredingenstrafrecht. Daarnaast biedt strafrechtelijk optreden op basis
van het Wetboek van Strafrecht een adequate afschrikwekkende werking.De voorgenomen legalisering van het prostitutiewezen vergt voldoende capaciteit
voor de afgifte van vergunningen en het toezicht op de naleving van de vergunningsvoorschriften.
Daarnaast zullen de inspanningen worden gericht op het bestrijden van vormen
van onvrijwillige prostitutie. De bestrijding van mensenhandel krijgt daarbij
prioritaire aandacht. De benodigde capaciteit voor deze taken zal in overleg
tussen het bestuur, het openbaar ministerie en de politie aan de hand van
een handhavingsarrangement worden vastgesteld. Het is de bedoeling dat deze
capaciteit binnen de bestaande personele en materiële middelen wordt
gevonden. Soms zal het daarbij nodig zijn extra inzet te realiseren door herschikking
van middelen en het stellen van andere prioriteiten. Vooral in de eerste fase
na inwerkingtreding van de nieuwe wetgeving is een verhoogde inzet nodig om
de verwezenlijking van de beoogde doeleinden dichterbij te brengen. Ik verwacht
dat die extra capaciteit op termijn kan worden terugverdiend. In het beleidsplan
Politie is aandacht besteed aan de inzet van politie ter handhaving van het
prostitutiebeleid en de bestrijding van de mensenhandel.De heer Hirsch Ballin heeft ook gevraagd of de regering zich voldoende
op de gevolgen van het wetsvoorstel heeft voorbereid waar het de bestrijding
van vrouwenhandel betreft en of hiervoor voldoende middelen zijn uitgetrokken.De heer Hirsch Ballin (CDA):Ik was benieuwd of er nog iets zou volgen op de mededeling dat hieraan
aandacht is besteed in het beleidsplan Politie. Betekent dit dat die aandacht
ook wordt gevolgd door de toedeling van extra middelen voor dit onderwerp,
of is het aandacht in die zin dat er alleen wordt gezegd dat er aandacht aan
moet worden besteed?Minister Korthals:Nee. Als er prioriteiten worden gesteld, zullen die prioriteiten ook zichtbaar
moeten worden. De politie en het openbaar ministerie zullen dit doen in de
meerjarige beleidsplannen die zij voorleggen. Dit betekent natuurlijk dat
voor die onderdelen – ik geloof dat er vijf of zes zijn, mensenhandel
en mensensmokkel vallen daar in ieder geval onder – inderdaad meer gerichte
aandacht zal zijn. Bovendien worden de werkprocessen verbeterd bij de politie,
zodat men veel beter en efficiënter zal kunnen werken. In dit verband
denk ik dat het ook van belang is om te memoreren dat de Raad van hoofdcommissarissen
bereid is om 1% van de sterkte beschikbaar te stellen voor het opzetten en
ontwikkelen van projecten ter verbetering van de kwaliteit en de uitwisseling
van de recherche-informatie bij de politie. Dit zijn allemaal belangrijke
en nuttige dingen om ervoor te zorgen dat onder handhaving van de bestaande
capaciteit, die overigens enigszins wordt uitgebreid bij het OM en de politie,
deze belangrijke inspanning verricht kan worden.De heer Hirsch Ballin (CDA):In het beleidsplan is dus aandacht voor deze nieuwe activiteiten. Dit
behoort daarom tot de zes prioriteiten die de minister noemde. Ten koste waarvan
is die extra aandacht toebedeeld aan dit onderwerp?Minister Korthals:Voorzitter! Dit is een vraag die altijd gesteld wordt. De reguliere taken
die de politie moet doen, moeten natuurlijk op dezelfde wijze worden voortgezet.
Alleen zal aan sommige zaken, speerpunten, extra aandacht worden gegeven.
Dit zal betekenen dat er op andere punten wel eens wat minder zal worden gedaan,
maar het is niet juist te denken dat deze prioriteitenstelling gepaard gaat
met een duidelijke eenmalige posterioriteitenstelling. Zoiets is voorzover
ik weet trouwens nooit gebeurd, terwijl toch vaak prioriteiten zijn gesteld.Voorzitter! Onlangs is door de politie met financiële ondersteuning
van de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Justitie
het project Prostitutie-mensenhandel gestart. Dit project, waarin alle politiekorpsen
zijn vertegenwoordigd, wil ten aanzien van prostitutie een eenduidige werkwijze
bij de politie bevorderen en daardoor de doelstellingen van de wetswijziging
optimaal ondersteunen. De projectactiviteiten zijn onder andere gericht op
het vervullen van een ondersteunende, stimulerende en adviserende rol van
de politie bij de regionale vormgeving van het prostitutiebeleid, het ontwerpen
van eenduidige werkprocessen en een eenduidige informatiehuishouding bij de
politiekorpsen, evenals het stimuleren van herkenbare en meetbare inspanningen
van de korpsen ter handhaving van het prostitutiebeleid, zowel landelijk als
regionaal.Voorzitter! Dan wil ik een enkel woord zeggen over de arbeidsomstandigheden,
de arbeidsvoorwaarden, de arbeidsverhoudingen en de rechtsverhoudingen in
het prostitutiebedrijf. Verschillende sprekers hebben het daarover gehad.
De regelgeving die van toepassing is op het bedrijfsleven in het algemeen
is in de regel ook van toepassing op de gelegaliseerde prostitutiebranche.
Dit betekent bijvoorbeeld dat ook de Arbeidsomstandighedenwet en het daarop
gebaseerde besluit van toepassing kunnen zijn. Het uitgangspunt is daarbij
het bestaan van een gezagsrelatie tussen werkgever en werknemer. Tussen exploitant
en prostituee bestaat een gezagsrelatie indien eerstgenoemde bevoegd is toezicht
uit te oefenen op de werkzaamheden van laatstgenoemde en deze
leiding dan wel aanwijzingen of instructies te geven. Ik meen dat de heer
Van Schijndel terecht heeft opgemerkt dat de verwachting is dat de meesten
zich zelfstandig zullen vestigen en juist niet in loondienst. Er zijn dan
ook verschillen in de rechtsposities. Wanneer er een gezagsverhouding is tussen
exploitant en prostituee zal de Arbeidsomstandighedenwet rechtstreeks van
toepassing zijn. Dit betekent onder andere dat een risico-inventarisatie moet
worden gemaakt. Ook allerlei algemene regels over kleedruimten, toiletten,
douches en dergelijke zijn dan van toepassing. Het bedrijf dient zich dan
ook aan te sluiten bij een Arbo-dienst. De Arbo-dienst besteedt in het belang
van de werknemers aandacht aan factoren die van invloed zijn op de gezondheid,
zoals de werktijden en de lichamelijke of geestelijke belasting.Voorzitter! Het zal duidelijk zijn dat wij moeten oppassen dat er niet
allerlei schijnconstructies komen waardoor er eigenlijk sprake is van een
gezagsverhouding, terwijl men er feitelijk onderuit zou kunnen komen. Ik denk
dat dit ook een van de punten is die heel goed gemonitord zullen moeten worden.
Het is ook zinvol, over enkele jaren mede op basis van het eerder genoemde
monitoring- en evaluatieonderzoek na te gaan, in hoeverre de prostitutiebranche
zijn verplichtingen heeft weten waar te maken. Het is belangrijk om te beseffen
dat exploitanten die bij legalisering ook werkelijk met een vergunning gaan
werken, er ook baat bij hebben om de zaak goed te laten lopen. Vervolgens
kan dan na die monitoring en evaluatie worden bezien of en, zo ja, in hoeverre
extra Arbo-maatregelen nodig zijn. In dat verband kan tevens worden overwogen
of het Arbo-beleid inzake freelancers moet worden aangepast.Als er sprake is van een arbeidsovereenkomst, gelden ook het Burgerlijk
Wetboek, de Arbeidstijdenwet en de Wet op de ondernemingsraden. Met de totstandkoming
van de Wet flexibiliteit en zekerheid is voor een prostituee het rechtsvermoeden
van het bestaan van een arbeidsovereenkomst versterkt. Bij de arbeidsvoorwaarden
gelden de normale wettelijke bepalingen, zoals de Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst
en de Wet minimumloon. Met deze wetten worden geen grote knelpunten verwacht,
mede omdat het bij de prostitutie maar om een kleine doelgroep gaat. Ook zonder
CAO en voldoende organisatiegraad bieden deze wetten de minimumvoorwaarden
voor aanvaardbare arbeidsvoorwaarden die van de zijde van de overheid mogen
worden verwacht. Ook een overheid kan te ver gaan met haar bemoeienis.Met name de heer Rensema heeft gesproken over de rechtsverhouding tussen
exploitant en prostituee en tussen klant en prostituee. Door de opheffing
van het algemene bordeelverbod zullen de regels van het privaatrecht, waaronder
het arbeidsrecht, van toepassing zijn op de relatie tussen prostituee en exploitant.
Legalisering van de prostitutiebranche heeft tot gevolg dat deze in juridisch
opzicht een normale bedrijfstak wordt. Het beroep van prostituee is en blijft
bijzonder, omdat seksuele dienstverlening rechtstreeks de met seksualiteit
verband houdende lichamelijke en geestelijke integriteit raakt. Seksuele dienstverlening
heeft daarom een zeer persoonlijk karakter. Dit bijzondere karakter maakt
ook de uitbating van prostitutie tot een toch wel bijzondere bedrijfstak.
Beide zijn bijzonder, omdat het recht op lichamelijke en geestelijke integriteit
van de prostituee verzekerd moet zijn. Dit recht, en daarmee de vrijwilligheid
van de dienstverlening, dient steeds centraal te staan. Het zeer persoonlijke
karakter van de seksuele dienstverlening heeft zowel betrekking op de relatie
tussen exploitant en prostituee als op die tussen prostituant en prostituee.
De omstandigheid dat de uitoefening van het grondrecht op lichamelijke en
geestelijke integriteit verzekerd dient te zijn, kan de rechtsverhouding tussen
de betrokken partijen beïnvloeden. Deze omstandigheid heeft als consequentie
dat de prostituee kan besluiten, haar werkzaamheden eerder te beëindigen
dan aanvankelijk was afgesproken. De keerzijde van de medaille is dan ook
dat er een regeling moet worden getroffen voor het terugbetalen van het geld,
als er tenminste al betaald is.In bepaalde omstandigheden kan de overeenkomst tussen klant en prostituee
als in strijd met de goede zeden worden aangemerkt. In de regel is de overeenkomst
tussen klant en prostituee geldig. Ingevolge artikel 3.296 van het Burgerlijk
Wetboek kan de prostituee tot nakoming van de overeengekomen prestatie worden
veroordeeld, tenzij de wet of de aard van de verplichting zich daartegen verzet.
Indien de prostituee de overeengekomen dienst niet wenst te leveren, kan nakoming
van de verplichting niet worden gevorderd en zal er dus ook niet betaald behoeven
te worden.Met name de heer Hirsch Ballin heeft nogmaals zijn zorgen uitgesproken
over eventuele subsidieverlening. Na opheffing van het bordeelverbod kan de
exploitatie van prostitutie legaal plaatsvinden. Die exploitatie kan worden
toegelaten, indien zij past in het gemeentelijke prostitutiebeleid en voorts
in overeenstemming is met de gemeentelijke voorschriften. Het kan niet worden
uitgesloten dat ondernemerssubsidies ten goede komen aan exploitanten van
prostitutiebedrijven. Ook kunnen zij onder omstandigheden aanspraak maken
op belastingfaciliteiten. Subsidieregelingen geven echter de subsidiegever
doorgaans de nodige discretionaire bevoegdheden. Dat geldt ook voor generieke
regelingen die voorzien in een startsubsidie voor beginnende ondernemers.
De subsidiegever kan zich op het standpunt stellen dat de strekking van de
regeling niet is gericht op stimulering van activiteiten als de exploitatie
van prostitutie, dan wel dat het verlenen van subsidie niet past in het gemeentelijke
prostitutiebeleid. Ook is denkbaar dat gemeenten financiële medewerking
verlenen aan het starten van op seksuele dienstverlening gerichte samenwerkingsverbanden
tussen zelfstandig werkende prostituees.Voorzitter! De heren Holdijk en Kohnstamm hebben ook gesproken over de
vreemdelingen, de illegale prostituees. Een groot deel van de prostitutie
in Nederland wordt bedreven door prostituees van buiten de Europese Unie.
Zij zijn over het algemeen niet in het bezit van een vergunning tot verblijf,
waarmee inkomsten uit arbeid mogen worden verworven. Voor een dergelijke verblijfsvergunning
is namelijk noodzakelijk dat de exploitant toestemming heeft om deze prostituees
te werk te stellen. De daartoe benodigde vergunning wordt hem onder de huidige
regelgeving niet verleend. Artikel 3 van het Uitvoeringsbesluit
bij de Wet arbeid vreemdelingen, de WAV, verbiedt de afgifte van een tewerkstellingsvergunning
voor werkzaamheden die geheel of ten dele bestaan uit het verrichten van seksuele
handelingen. De achtergrond van deze bepaling is het voorkomen dat personen
tot Nederland moeten worden toegelaten in vacatures, waarvan vervulling niet
in het Nederlandse belang wordt geacht.Daarnaast geldt op dit moment nog dat exploiteren een strafbare handeling
is, zodat het verlenen van een vergunning voor exploitatie niet in de rede
ligt. Dat laatste argument komt, indien het voorstel kracht van wet krijgt,
te vervallen. Aan de orde is dan alleen nog de vraag of er een Nederlands
belang gediend kan zijn met de werkzaamheden van prostituees van buiten de
EU. Om die vraag te kunnen beantwoorden moet meetbaar worden of er een behoefte
bestaat aan diensten waaraan niet door Nederlandse prostituees of prostituees
uit EU-landen kan worden voldaan. Of dat meteen mogelijk is, kunnen we pas
beoordelen, als de prostitutiebranche gesaneerd is en we haar beter in kaart
hebben. Met het oog op het gevaar van vrouwenhandel vind ik het bovendien
riskant om het afgeven van vergunningen ook maar te overwegen in een periode
dat nog niet is aangetoond, dat de exploitant zich conform de gestelde regels
gedraagt. Het lijkt mij dan ook verstandig de verbodsbepaling ten minste gedurende
dat saneringsproces te continueren.De landsadvocaat heeft desgevraagd geoordeeld dat er geen juridische beletselen
zijn de verbodsbepaling nog enige tijd te handhaven. Naar aanleiding van dit
oordeel heeft mijn collega van Sociale Zaken en Werkgelegenheid besloten om
artikel 3 dat ik zojuist noemde, bij de inwerkingtreding van het wetsvoorstel
opnieuw vast te stellen en in principe nog twee jaar van toepassing te laten
zijn. Voorts zal in de vreemdelingencirculaire worden opgenomen dat vooralsnog
met prostitutie geen wezenlijk Nederlands belang wordt gediend, totdat het
tegendeel zal blijken. Gedurende die periode van twee jaar krijgen de gemeenten
de mogelijkheid de prostitutiebranche meer inzichtelijk te maken; bij de evaluatie
van het prostitutiebeleid na inwerkingtreden van de wet zal de voortgang van
dat proces nauwlettend worden gevolgd.De heer Van Schijndel (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Mag ik de minister een vraag stellen? Hij wil
nog wachten met het toestaan van prostituees van buiten de EU; het is een
vrij definitief verbod. Op dit moment werkt meer dan de helft van die vrouwen
hier illegaal. Het gaat om vrouwen van buitenlandse afkomst, uit landen die
niet zijn aangesloten bij de EU. Als deze vrouwen het land uit worden gezet,
ontstaat er een enorme ruimte op de arbeidsmarkt. Verwacht de minister dat
die leegte wordt opgevuld door vrouwen die hier legaal kunnen werken?Minister Korthals:Voorzitter! Het is niet de bedoeling om een heksenjacht te beginnen op
illegale vrouwen. Maar als na verloop van tijd wordt ontdekt dat deze vrouwen
er zijn, zullen zij natuurlijk Nederland moeten verlaten. Er is op dit moment
een groot aanbod van prostitutie. Het is dan ook verstandig om te bekijken
hoe de markt zich gaat ontwikkelen. Vervolgens komt de vraag aan de orde of
het Nederlandse belang ermee is gediend als hier mensen uit het buitenland
komen. Het is verstandig om de periode van twee jaar, waarin wordt geëvalueerd,
te benutten. Als de stand van zaken duidelijk is, kan vervolgens eventueel
tot andere regelgeving worden overgegaan.Voorzitter! Een prostituee die stelt in Nederland arbeid als zelfstandige
te willen verrichten, zal voor een verblijfsvergunning moeten kunnen aantonen
dat zij aan alle voorwaarden voor zelfstandig ondernemerschap voldoet. Daarnaast
zal zij, indien zij niet afkomstig is uit een land dat met de EU is geassocieerd,
met haar werkzaamheden een economisch belang moeten dienen. De minister van
Economische Zaken is van oordeel dat met de bedrijfsactiviteit prostitutie
geen wezenlijk Nederlands economisch belang aan de orde is.Op 15 juli heeft de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage, overigens
zitting houdend te Amsterdam, uitspraak gedaan in de zaken van Oost-Europese
prostituees die een beroep doen op de associatieovereenkomsten die zijn gesloten
tussen de EU en een aantal Oost-Europese staten. De rechtbank heeft een aantal
vragen voorgelegd aan het Hof van Justitie van de EU. Dat is thans in behandeling.
Het is niet bekend wanneer het Hof van Justitie van de EU uitspraak zal doen
in deze zaken. Vooralsnog houd ik vast aan het standpunt dat het verzoek om
een verblijfstitel moet worden afgewezen, omdat er van echt zelfstandig ondernemerschap
geen sprake is. Het associatieverdrag ziet mijns inziens slechts op zelfstandige
ondernemers die zich bezighouden met het oprichten en het beheren van een
onderneming en niet op ongeschoolde arbeid.Voorzitter! De heer Holdijk heeft gevraagd waarom de suggestie van de
landsadvocaat niet is overgenomen om de toelating van buiten de EU dan ook
wettelijk te verbieden, ook in de toekomst. Ik heb deze suggestie niet overgenomen,
omdat ik niet wil uitsluiten dat op termijn toelating van prostituees van
buiten de EU mogelijk kan zijn. Maar dat zal dus uit de evaluatie moeten blijken.De heer Holdijk heeft tevens gevraagd of rekening wordt gehouden met de
mogelijke duur van planologische procedures. Op verzoek van de VNG en van
diverse gemeenten is de inwerkingtreding van de wetswijziging voorzien op
1 juli 2000. Dat is vanaf nu circa negen maanden. Ik ga ervan uit dat gemeenten
voldoende tijd hebben om de nodige voorbereidingen te treffen, zeker omdat
zij al vanaf het begin dit jaar de beschikking hebben over de concept-modelverordening
van de VNG.Voorzitter! De heer Van Schijndel vindt dat er te weinig aandacht voor
de emancipatiekant in de stukken is terug te vinden. Het gaat dan om de positieverbetering
van de prostituee. Ik bestrijd dat. Het wetsvoorstel is mede ingegeven vanuit
de emancipatiegedachte, het bestrijden van geweld tegen vrouwen en het bevorderen
van de economische zelfstandigheid van vrouwen. Door het opheffen van de illegaliteit
van prostitutie en het creëren van een legale prostitutiebranche krijgen
prostituees de mogelijkheid om zich te onttrekken aan dwangsituaties waarin
zij weinig of geen rechten lijken te hebben. Zij kunnen een arbeidsbetrekking
aangaan en in een arbeidsovereenkomst afspraken maken met hun werkgever. Houdt
deze zich niet aan de gemaakte afspraken, dan kan zij desnoods naar de civiele rechter stappen om nakoming af te dwingen, zoals dat in
andere arbeidsrelaties ook kan. Ook kan zij ervoor kiezen, zich zelfstandig
te vestigen. Natuurlijk zal de situatie niet van de ene op de andere dag drastisch
verbeteren, maar de wetswijziging biedt daarvoor wel de basis. In de uitvoering
zal de nodige aandacht worden besteed aan de bewustmaking van de individuele
prostituee en de exploitant over de rechten en plichten in hun onderlinge
verkeer.Wij hebben in ons voorlichtingstraject bij de gemeenten dan ook aangedrongen
op actieve voorlichting aan de prostituees en exploitanten. Juist op lokaal
niveau zijn betrokkenen het best te traceren en te bereiken. Het Handboek
lokaal prostitutiebeleid bevat inhoudelijke informatie over de arbeidsrechtelijke
verhouding tussen exploitant en prostituee, de arbeidsomstandigheden en de
sociale zekerheid. In het voorbereidingstraject zijn wij mede geadviseerd
door de directie coördinatie emancipatiebeleid van het ministerie van
SZW en door organisaties als de mr. A. de Graaf-stichting en de Rode draad.
Bij de monitoring van het vervolgtraject zullen zij betrokken blijven. Van
de beroepsgroep zelf mag evenwel verwacht worden dat deze, hetzij in georganiseerd
verband, hetzij op individuele basis, de weg zal vinden naar verwezenlijking
en uitbreiding van de wettelijk gegarandeerde rechten, zoals dat ook bij andere
beroepsgroepen het geval is. Ook die stap hoort bij daadwerkelijke emancipatie
van prostituees.Voorzitter! Ik kom op de controles in de branche. Vooruitlopend op het
in werking treden van het wetsvoorstel zijn steeds meer gemeenten overgegaan
tot het uitvoeren van controles. Deze controles worden over het algemeen uitgevoerd
door multidisciplinaire teams, waarin ook handhavers van de Vreemdelingenwet
zijn vertegenwoordigd. Dit leidt in veel gemeenten tot een consistentere uitvoering
van het vreemdelingentoezicht in deze branche. Indien een niet-EU/EER-prostituee
wordt aangetroffen, wordt onderzocht of zij eventueel het slachtoffer is van
mensenhandel. Indien er aanwijzingen zijn om dit aan te nemen, wordt haar
de mogelijkheid geboden om aangifte te doen van mensenhandel. Dit kan zij
direct doen of na een bedenktijd van drie maanden. In die bedenktijd heeft
zij recht op opvang en komt zij in aanmerking voor een voorziening op grond
van de regeling verstrekkingen bepaalde categorieën vreemdelingen. De
prostituee die niet rechtmatig in Nederland verblijft en geen slachtoffer
van mensenhandel is, of wél slachtoffer is maar geen aangifte wenst
te doen, dient op grond van de bepalingen van de Vreemdelingenwet Nederland
te verlaten, hetzij vrijwillig, hetzij onder toezicht.De vergadering wordt van 15.52 uur tot 16.10 uur geschorst.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Ik dank de minister voor de beantwoording van onze vragen
en opmerkingen in eerste termijn. Dat is meer dan een cliché, want
de minister is met zorg ingegaan op praktisch alles wat wij naar voren hebben
gebracht. Daarvoor onze waardering. Er is één punt waar de minister
nog geen opheldering over heeft gegeven. Dat is de kwestie van verdere wetgeving.Toen de minister zijn oordeel gaf over het amendement-Nicolaï –
dit heeft ertoe geleid dat artikel 151a Gemeentewet in het wetsvoorstel kwam
en dat is één van de positieve punten in het wetsvoorstel –
zei hij dat de regeling in artikel 151a alleen tijdelijk van nut zal zijn,
in afwachting van meer algemene wetgeving over de seksbedrijven, zoals deze
werden genoemd. Vandaar onze vraag naar de planning van dat wetsvoorstel en
de middelen die dan beschikbaar zijn voor de tenuitvoerlegging daarvan.Het was ook die verwijzing die onze fractie tot het oordeel leidde dat
het beter is op zo'n wetsvoorstel te wachten en nu geen regeling tot stand
te brengen, want die heeft allerlei voorspelbaar negatieve consequenties.
Door de jaren heen was de lijn van de CDA-fractie, ook in de Eerste Kamer,
dat een nadere regeling op dit terrein er niet toe moet leiden dat er subsidies
kunnen worden gevraagd, dat er een beroep kan worden gedaan op een tekort
aan binnenlandse arbeidskrachten in de prostitutie en dat gemeenten gehinderd
zouden worden in het voeren of handhaven van een bestaand nulbeleid inzake
bordelen. Precies op deze drie punten roept het wetsvoorstel dingen over ons
af waarvan wij vrezen dat de Nederlandse samenleving daar op termijn allerminst
gelukkig mee zal zijn.Het viel ons ook op dat de minister de verdediging van het wetsvoorstel
lardeerde met zeer veel flankerend beleid. Deze overdaad aan flankerend beleid
voedt onze twijfel of er toch niet het een en ander schort aan het wetsvoorstel
als zodanig. Dat geldt ook voor de handhaving. De minister bevestigde onze
indruk dat daar geen extra middelen voor beschikbaar zijn. In een kleurig
groots artikel in de justitiekrant, het huisblad van de minister van Justitie,
wordt echter gemeld dat de opheffing van het bordeelverbod voor alle partijen
nog veel werk met zich brengt. Er was wel sprake van "helpdesks" en "workshops",
maar niet van daarvoor aan te stellen werkers en hun te verschaffen werktuigen.
Het is naar ons inzicht overmoedig te veronderstellen dat er nog zoveel rek
in de capaciteit van politie en justitie zit dat dit kan worden opgevangen.
Wij zullen over het flankerend beleid en over de werking van de wet in de
komende jaren nog verder moeten spreken, als dit wetsvoorstel inderdaad wordt
aanvaard. De beoordeling door onze fractie is dat dit wetsvoorstel niet moet
worden aanvaard. Wij zullen dan ook vragen om stemming over dit wetsvoorstel.Wat betreft de werking van het wetsvoorstel verwees de minister naar de
monitoring en evaluatie door de mr. A. de Graaf-stichting. Nu meen ik mij
te herinneren, dat deze stichting een bepaald standpunt over dit onderwerp
heeft ingenomen. Uiteraard is dat het goed recht van die stichting, maar de
vraag is wel of degenen die een uitgesproken standpunt over wat er zou moeten
gebeuren, hebben ingenomen, ook de meest aangewezen beoordelaars zijn van
het functioneren van de wet die gegeven de meerderheid die zich in dit huis
inmiddels heeft afgetekend, naar het zich laat aanzien, aanvaard zal worden.
Ik vraag de minister dan ook of het geen aanbeveling verdient een onderzoeksbureau
te belasten met de evaluatie, dat niet een committent heeft met een bepaalde
richting die in de wetgeving is ingeslagen.Uit het antwoord van de minister bleek duidelijk dat het wetsvoorstel
heel sterk leunt op de benadering dat prostitutie en bordelen normale economische
activiteiten zijn. Dat bleek ook uit het kleine panopticum van
voorzieningen uit ons arbeids- en economisch recht dat uit het antwoord van
de minister naar voren kwam. De Wet op de ondernemingsraden en de mogelijkheid
van CAO's en startsubsidies voor beginnende ondernemers kwamen aan de orde.
Dat berust allemaal op de gedachte dat met de vrijwilligheid en de bescherming
van die vrijwilligheid de zaak wel geklaard is. Nu veronderstelt het voorgestelde
artikel 250a van het Wetboek van Strafrecht inderdaad vrijwilligheid, maar
het geeft niet duidelijk aan wanneer en onder welke omstandigheden die vrijwilligheid
mag worden aangenomen en wanneer zich situaties van dwang voordoen. Zelfs
als het niet gaat om zaken die vallen onder de strafbepaling, moeten wij ons
wel de realiteit van de economische verhoudingen realiseren.Dat raakt ook de kwestie van de buitenlandse werknemers en ondernemers
van buiten de EG en de EER. De minister verwees in zijn antwoord naar een
vonnis van 15 juli 1999 dat ik in ieder geval niet kende. Ikzelf heb verwezen
naar de uitspraken van de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage, waaronder
die van 1 juli 1997, en het commentaar dat daarover is verschenen in het Nederlands
tijdschrift voor Europees recht. Dat is het tijdschrift dat de Securitel-problematiek
aan de orde stelde, zonder dat dit werd opgemekt. In die beschouwing is ook
aangegeven dat wanneer men, komend uit de landen waarmee Europa-verdragen
zijn gesloten, dus Midden- en Oost-Europa, zich als ondernemer of zelfstandige
op dit terrein vestigt, er vermoedelijk weinig tegen in te brengen is, gegeven
die verdragen. De minister verwees naar associatieovereenkomsten. Sommige
collega's die hier het woord hebben gevoerd, hebben voorspeld dat op een gegeven
moment ook werknemers van buiten de EU, de EER en de partnerstaten zich hier
als zodanig vestigen. Dan moeten wij ons wel realiseren wat dit betekent voor
dit type arbeid. Ik neem aan dat de minister niet het standpunt van de Sociale
Dienst in Alkmaar deelt, dat iemand die in de prostitutie geld kan verdienen,
dat ook maar moet doen. Gegeven de klankkleur van zijn antwoord, neem ik aan
dat hij in die zin prostitutie niet wil zien als normale arbeid waarvoor mensen
zich beschikbaar stellen. Hier manifesteert zich overigens weer de kwetsbaarheid
van het vrijwilligheidsargument als wij de realiteit in ogenschouw nemen buiten
het gebied van de Europese Unie. In die Unie is er over het geheel genomen
zoveel bescherming voor mensen in hun economische positie, dat ze zich niet
economisch onder druk behoeven te laten zetten om in de prostitutie te gaan
werken. Die bescherming door het stelsel van sociale zekerheid maakt het de
minister ook mogelijk om zijn standpunt in te nemen. Maar die bescherming
bestaat niet overal ter wereld. Dit betekent dat de zogenaamde vrijwilligheid
die eigenlijk de dragende grond is van deze hele regeling, anders uitpakt
voor mensen die geworven worden of zichzelf zullen melden voor prostitutie
in bijvoorbeeld landen in Oost-Europa of wellicht in de Derde Wereld om dit
werk te gaan doen in Europa en meer in het bijzonder in Nederland. In afwijking
van wat in de Europese Unie gebruikelijk is, heeft Nederland het exploiteren
van bordelen tot een normale economische activiteit verheven. Daarmee wordt
iets in gang gezet dat is gebaseerd op de vrijwilligheid als rechtvaardiging
en dat gevolgen zal hebben die de minister naar onze overtuiging ook onwenselijk
zou willen noemen.Dit onderstreept voor ons nog eens waarom wij deze weg van normalisering
en van het openzetten van de deur voor de benadering van "gewone economische
activiteit" niet moeten gaan, en waarom wij de mogelijkheid zouden moeten
vasthouden voor gemeenten en voor delen van het land die daar niet aan willen
beginnen om de deur hiervoor gesloten te houden, evenals voor gemeenten die
het restrictiever willen benaderen dan tot nu toe gebruikelijk was. Wij moeten
die mogelijkheid ook vasthouden voor het afweren van alle claims die met een
verwijzing naar dit wetsvoorstel, als het wet wordt, zullen worden gedaan.
Vandaar dat wij ook na deze nadere bespreking van argumenten tot het oordeel
komen dat wij dit wetsvoorstel onmogelijk onze steun kunnen geven.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ik wil trachten te voorkomen in herhaling te vervallen. Daarom
hoef ik in tweede termijn nog maar een enkel punt aan te snijden.In eerste termijn heb ik al, op gezag van twee auteurs, gesignaleerd dat
zich sinds 1900 een belangrijke verschuiving in morele opvattingen en politieke
verhoudingen heeft voorgedaan. Dat is op velerlei gebied natuurlijk het geval
en ook hier. De verschillende benaderingen van het verschijnsel prostitutie
en exploitatie daarvan die hieruit voortvloeien, manifesteren zich in dit
wetsvoorstel. De minister heeft zelf onderkend dat sprake is van verschillende
oriëntaties te dien aanzien. Hij heeft volgens mij ook wel begrepen dat
de legalisering in normatief opzicht door ons als een fout signaal wordt beschouwd.
Daarbij wil ik billijkheidshalve natuurlijk in overweging nemen dat het bestaande
bordeelverbod in belangrijke mate een dode letter is geworden. Dat moeten
wij erkennen. Als gevolg van een tamelijk oncontroleerbaar gedoogbeleid moeten
wij van een vrijwel dode letter spreken. Ik wil daartegenover graag erkend
hebben dat de opheffing van het algemeen bordeelverbod die nu wordt voorgesteld,
inderdaad niet betekent dat bepaalde vormen van exploitatie van prostitutie
niet strafbaar zijn, worden, of blijven.Voorzitter! Een vraag die zich voordoet en die ik ook in eerste termijn
heb gesignaleerd, is welke effecten worden verwacht van legalisering en reglementering.
De minister is daar uiteraard positief over, anders zou hij dit voorstel ook
niet moeten presenteren, maar zowel in de stukken als in de reactie die hij
deze middag gaf, geeft hij ook blijk van de nodige onzekerheden. Ik wijs erop
dat legalisering zelden of nooit tot effect heeft dat de illegaliteit verdwijnt.
Ik herinner mij nog levendige discussies over legalisering van casino's, waarbij
ook allerlei argumenten in zijn gebracht die vandaag voor legalisering van
de prostitutie in het veld worden gebracht. In een krantenknipsel uit de NRC
van 17 september jl. lees ik dat het aantal illegale gokhuizen in Nederland
in twee jaar is verdubbeld. Waren er twee jaar geleden nog circa 25 casino's
zonder vergunning, nu zijn dat er minimaal 54 in 35 steden en dorpen, zo blijkt
uit een onderzoek van de Stichting Holland casino's. Hiermee wil ik maar zeggen
dat welke legaliserings manoeuvre wij ook toepassen, de illegaliteit
op deze terreinen en andere toch altijd haar weg zal zoeken.Ik hoef niet te herhalen dat wij het betreuren dat het zogenaamde nulbeleid
van gemeenten in de visie van de minister onmogelijk is geworden. Hij acht
het risico niet groot dat gemeenten die thans niet met het verschijnsel van
exploitatie van prostitutie worden geconfronteerd, dat in de toekomst wel
tegemoet moeten zien. Tegelijkertijd heb ik hem horen opmerken dat hij rekening
houdt met vluchtgedrag van huidige exploitanten, vanwege het regime dat op
de legale prostitutie van kracht zal worden. Het is maar de vraag waar deze
exploitanten in de overgangsfase hun weg zoeken. Zou dat niet kunnen zijn
in gemeenten waar zij tot nu toe geen voet aan de grond hadden?Bij het nulbeleid heeft de heer Hirsch Ballin artikel 19, derde lid, van
de Grondwet ter sprake gebracht. Ik had langs een andere invalshoek aandacht
gevraagd voor de planologische aspecten en het merkwaardig genoemd dat een
gemeente planologische voorzieningen en mogelijkheden zou moeten creëren
voor een behoefte die nog niet is gebleken. Nogmaals, ik kan daar geen andere
voorbeelden van vinden. Het is willekeurig, maar ik heb gedacht aan de mogelijkheid
dat een gemeente ertoe overgaat om een bepaald deel van zijn grondgebied tot
militair oefenterrein te verklaren, terwijl niemand heeft gevraagd om oefenterreinen.
Dat is niet voorstelbaar, zo leid ik ook af uit de non-verbale reactie van
de minister.Bij de reactie van de minister heb ik vastgesteld dat hij zwaar leunt
op de evaluatie en een eventueel tussentijdse bijstelling van het beleid.
Daarmee is naar mijn smaak nogmaals aangegeven hoezeer de effecten van het
wetgevingsproject met onzekerheden van diverse aard zijn omgeven.Over de tijdelijke verlenging van het toelatingsverbod van artikel 3 van
het uitvoeringsbesluit WAV heb ik gevraagd waarom de suggestie van de landsadvocaat
niet is opgepakt om die wijziging bij formele wetgeving tot stand te brengen.
Daarop heeft de minister geantwoord dat er op korte termijn misschien behoefte
bestaat aan import van aanbod van buiten de EG. Hij voelt niet voor formele
wetgeving, omdat het uitvoeringsbesluit dan weer gewijzigd moet worden en
dat is nu eenmaal een zwaardere procedure.De minister zal zich herinneren dat ik dit punt heb aangesneden, omdat
de landsadvocaat er de vinger bij legt dat dit toelatingsverbod voor de rechter
wel eens niet te handhaven kan zijn. Om die reden beveelt hij de weg van herziening
bij formele wet aan. Ik krijg op dat punt graag nog een reactie. Voorshands
ben ik geneigd om het jammer te vinden dat de regering die suggestie niet
heeft overgenomen, omdat een van de vele onzekerheden rondom dit project daarmee
wellicht beperkt zou kunnen worden.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter! Het betoog van de minister, waarvoor dank, heeft mij op één
punt danig aan het twijfelen gebracht. Ter geruststelling zeg ik nu al dat
die twijfel absoluut niets afdoet aan de krachtige steun die wij in eerste
termijn hebben uitgesproken voor dit wetsvoorstel. Mijn twijfel betreft de
discussie over het nulbeleid. Er zijn twee principes die ten minste botsen,
namelijk de wens tot gemeentelijke autonomie – krachtig bepleit door
sommigen hier – en de onwenselijkheid – bepleit door de minister
in het bijzonder – om te komen tot een regionale invulling van het strafrecht
of economisch recht. Gegeven mijn herkomst zal het niemand verbazen dat een
zekere sympathie voor de gemeentelijke autonomie mij niet geheel vreemd is.De parallel met de gokautomatendiscussie gaat naar mijn heel persoonlijke
smaak niet op, want de uitkomst daarvan is heel sterk bepaald door een financieel
zeer krachtige lobby van de gokautomatenbranche, die ertoe geleid heeft dat
ideeën over het bevestigen van de gemeentelijke autonomie met de mogelijkheid
van een nulbeleid niet de eindstreep heeft gehaald. Als ik goed heb geluisterd
naar de discussie, dan denk ik dat ik de uitkomst van de strijd tussen gemeentelijke
autonomie enerzijds en geen regionale invulling van strafrecht of economisch
recht als volgt moet verwoorden. De situatie nu van een enigszins hypocriete
combinatie van het bordeelverbod aan de ene kant en een gedoogbeleid aan de
andere kant wordt vervangen door een bijna zo hypocriete benadering van legalisering
van de seksindustrie aan de ene kant met de facto een mogelijkheid tot verbod
via het ruimtelijke-ordenings- en vestigingsbeleidsinstrumentarium. Ik zou
dat zeer betreuren. Misschien kan de minister daar nog een reactie op geven.De heer Van Schijndel (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn beantwoording. Ik sluit meteen
aan bij de vraag van de heer Kohnstamm. Ik had de minister daar ook al een
vraag over gesteld. Het ging mij om het punt dat de gemeenten ervoor kunnen
kiezen om prostitutie in het bestemmingsplan op te nemen, maar dat zij, op
het moment dat een prostitutiebedrijf zich meldt, dusdanige voorwaarden gaan
stellen dat het niet tot vestiging kan komen. Ik vraag mij af of dat strijd
met wet oplevert.Ik heb nog een paar punten waar ik een toelichting op wil krijgen. Het
punt van de emancipatie heeft de minister toegelicht. De minister heeft dat
punt vrij breed benaderd, in de zin van de positieverbetering van de prostituee,
die een kans krijgt door legalisering van de prostitutiebedrijven. Het is
mij overigens opgevallen dat een eerdere wetswijziging uit 1983, die door
de toenmalige minister Korthals Altes is ondertekend, ook is ondertekend door
de staatssecretaris Kappeyne van de Coppello die voor emancipatie in de markt
was op dat moment en die haar licht daar blijkbaar over had laten schijnen.
In dit geval waren het alleen de ministers voor politie en justitie. Dat was
voor mij nogmaals een aanwijzing dat het aspect van de emancipatie en het
belang van de vrouw wat naar achteren geschoven zijn in het nieuwe voorstel.Ik dank de minister voor zijn duidelijke woorden over het aanpakken van
schijnconstructies in de arbeidsverhoudingen in prostitutiebedrijven en ik
hoop dat de Belastingdienst en de uitvoeringsorganen dat meekrijgen en dat
zij zich dat ter harte nemen wat betreft de controle ervan. Ik wil graag dat
de mogelijkheid van een wettelijk verbod op percentageregelingen onder
bepaalde omstandigheden wordt meegenomen in het handboek of in de vergunningsvoorwaarden.
Eigenlijk ben ik gewoon voorstander van een verbod op het hanteren van een
percentageregeling, ook al zal dat sommige gemeenten te ver gaan.Voorzitter! Er zijn erg veel illegale prostituees in Nederland die hier
al geruime tijd verblijven om iets te verdienen en mee naar huis te nemen.
Ik heb gevraagd naar de mogelijkheid van een gedoogsituatie van twee jaar,
maar op die vraag heb ik nog geen antwoord gehad. De minister heeft gezegd
dat het niet de bedoeling is een heksenjacht op deze groep te openen en daar
ben ik op zich al blij mee.Ik blijf moeite houden met het antwoord van de minister met betrekking
tot het werven van prostituees uit landen buiten de EU. Hierbij is naar mijn
mening niet per definitie vrouwenhandel in het geding. Bovendien worden ook
vrouwen binnen de EU op enigerlei manier gedwongen in de prostitutie te gaan
werken. Vastgesteld kan ook worden dat er veel vrouwen uit landen buiten de
EU-landen om economische redenen hiernaar toe komen. Er is dus niet sprake
van een rechtstreeks verband. De minister wil afwachten hoe de arbeidsmarkt
zich ontwikkelt. Voorzover ik weet is er op dit moment geen tekort aan prostituees,
maar dat zou natuurlijk wel kunnen ontstaan als illegale prostituees moeten
vertrekken. Ik wil er al met al voor pleiten dit onderdeel gelijk te stellen
aan andere arbeidscategorieën en geen onderscheid te maken dat in dit
opzicht leidt tot een ongelijke behandeling van prostituees.Voorzitter! De legalisering van een toch wel grote bedrijfstak is geen
gemakkelijke operatie. Het aantal in deze bedrijfstak werkzame mensen is vergelijkbaar
met het aantal mensen in de textielindustrie, de auto-industrie of de luchtvaart.
Het aantal komt zelfs in de buurt van het aantal mensen dat bij de politie
werkt. Wij hebben het dus over een vrij grote bedrijfstak met relatief grote
economische betekenis. Ik hoop dat de legalisering vrij snel tot stand komt,
want het is juist de illegaliteit die een zekere aantrekkingskracht heeft
op marginale en criminele figuren. Dat zou wel eens afgelopen kunnen zijn
als de prostitutiebranche gelegaliseerd is.Voorzitter! Deze wetswijziging was een lange weg. Er zijn heel wat ministers
van Justitie aan te pas gekomen en bovendien zijn ze alle vier – inmiddels
is er een onlangs vertrokken – in de Eerste Kamer terechtgekomen. U
hebt het tenminste voor elkaar gekregen nog voordat u in de Eerste Kamer terechtkomt
en daarmee wil ik u van harte feliciteren.De voorzitter:Ik moet toch nog weer eens wijzen op het Reglement van orde waarin staat
dat u tot de voorzitter spreekt. De verwarring stijgt natuurlijk ten top als
men tegen mij zegt dat ik het heb bereikt, terwijl bedoeld is te zeggen dat
de minister het heeft bereikt. Misschien dat de leden er nog eens over kunnen
nadenken hoe nuttig het is om het Reglement van orde na te leven.Minister Korthals:Voorzitter! De heer Hirsch Ballin meent dat de samenleving allerminst
gebaat zal zijn bij deze wetgeving. Dat zal de praktijk moeten uitwijzen.
Vervolgens zei hij dat hij enigszins wantrouwend is geworden door de hoeveelheid
flankerend beleid die is voorzien. Ik zou hem wel eens willen horen als er
niet of nauwelijks in flankerend beleid was voorzien. Ik neem niet aan dat
hij in dat geval voor het wetsvoorstel zou hebben gestemd.De heer Hirsch Ballin (CDA):Ook dan niet, maar wel als het een wetsvoorstel was waarbij niet zoveel
flankerend beleid nodig is.Minister Korthals:De heer Van Schijndel heeft er terecht op gewezen dat dit een grote operatie
is. Het is hoe dan ook noodzakelijk een heel uitgebreid flankerend beleid
op te zetten. Maar ik begrijp dat u een grapje maakte.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Mag ik hieraan de vraag toevoegen hoe dit flankerend beleid
wordt gefinancierd?Minister Korthals:Ik kom daar nog op, want u heeft ook vragen gesteld over de financiering
van de politie en het openbaar ministerie.De voorzitter:Ook voor de minister geldt: dat "u", dat ben ik. U spreekt tot de Kamer
als geheel en u richt zich tot de voorzitter. Als u u zegt, bedoelt u niet
de spreker, maar de voorzitter.Minister Korthals:Dat had ik mij moeten realiseren.Voorzitter! De heer Hirsch Ballin heeft gevraagd of deze wetgeving niet
beter even had kunnen wachten, omdat er misschien nog kaderwetgeving komt.
De huidige situatie in de prostitutiebranche wordt op het ogenblik over de
hele linie gemonitord. De voorgestelde wetgeving en het daaruit voortvloeiende
prostitutiebeleid worden geëvalueerd. Het is de bedoeling om twee jaar
na inwerkingtreding een volledige evaluatie uit te voeren. Die monitoring
en evaluatie zullen zicht geven op de aard en omvang van de verschillende
vormen van prostitutie binnen de prostitutiebranche en de verschuivingen tussen
die vormen, want die mogen niet worden uitgesloten. De evaluatie zal ook antwoord
geven op de vraag of gemeenten voldoende instrumenten in handen hebben om
een goed en effectief prostitutiebeleid te voeren. Na deze evaluatie kan een
verantwoorde beslissing worden genomen over de wenselijkheid van kaderwetgeving
en over de inhoud daarvan, dat is althans de opvatting van de regering. Ik
merk nog op dat artikel 151a Gemeentewet in de huidige vorm zal verdwijnen.
Het is nog te vroeg om aan te geven hoe eventuele aanvullende wetgeving moet
worden ingericht. Aanhouding van deze wetgeving is dan ook niet aan de orde.De heer Hirsch Ballin heeft ook gevraagd of het wel zo'n gelukkige beslissing
is om de mr. A. de Graaf-stichting te belasten met de monitoring. Die monitoring
wordt begeleid door de Vrije Universiteit Amsterdam en het WODC. Daarnaast
is er een begeleidingscommissie met vertegenwoordigers van onder andere diverse
ministeries, de VNG en onafhankelijke deelnemers uit bijvoorbeeld de wetenschap.
Voorzitter is prof. Heerma van Voss. De mr. A. de Graaf-stichting heeft veel
knowhow op dit terrein. Dat is ook een voordeel.Voorzitter! De vraag is gesteld of er voor dit alles extra middelen beschikbaar
zijn. Zoals bekend, is 1,6 mln. gegeven aan politie en justitie. Daaruit wordt
bijvoorbeeld het kernteam Noordoost-Nederland voor een deel bekostigd. Dat
houdt zich bezig met de bestrijding van mensenhandel en mensensmokkel.
Verder is er bij de CRI expertise aanwezig. Met andere woorden: er worden
wel degelijk financiële middelen hieraan gespendeerd Het OM ziet erop
toe dat mensenhandel in de prioriteitenstelling van de regionale politiekorpsen
ter bestrijding van de georganiseerde criminaliteit bijzondere aandacht krijgt
in de vorm van gericht onderzoek en een toegesneden aanpak daarvan. De handleiding
aanpak van mensenhandel van de collegevergadering van procureurs-generaal
is aangepast aan de nieuwe wetgeving en zal richtlijnen bevatten voor de opsporings-
en vervolgingspraktijk.Met de invoering van het gemeentelijke vergunningensysteem zal de politie
samen met andere handhavende instanties regulier toezicht kunnen uitoefenen
op de gang van zaken in seksinrichtingen. Het nieuwe artikel 250a van het
Wetboek van Strafrecht biedt een goed strafrechtelijk instrumentarium voor
de bestrijding van onvrijwillige vormen van prostitutie en de daarmee nauw
samenhangende mensenhandel. Dit verschijnsel verdient veel aandacht van de
politie. Dat is dan ook de reden dat dit een van de speerpunten is van het
beleid in de komende jaren op politieel en justitieel gebied.Voorzitter! Ik meen dat er sprake is van een misverstand over een rechtbankuitspraak.
De heer Hirsch Ballin verwees naar een uitspraak van 1 juli 1997 en ik had
het over een latere uitspraak. Op de individuele zaken van de uitspraak van
1 juli 1997 zijn nieuwe beslissingen genomen. De reden van de gegrondverklaring
van 1 juli 1997 was gelegen in een motiveringsgebrek. Dit is hersteld in de
nieuwe beslissingen op de bezwaarschriften. Hiertegen zijn de betrokken prostituees
opnieuw in beroep gegaan. De rechtbank te Den Haag, nevenzitting overigens
in Amsterdam, heeft in die zaken, dezelfde zaken als van de uitspraken van
1 juli 1997, prejudiciële vragen gesteld aan het Europese Hof van Justitie.
Op 15 juli 1999 is dat gebeurd. Met andere woorden: wij hadden het dus wel
over dezelfde zaak.Voorzitter! De heer Holdijk heeft uitgebreid gesproken over de gevolgen
van de voorgestelde wetgeving. Er zijn allereerst de beoogde gevolgen, primair
de verwezenlijking van de zes doeleinden die in het wetsvoorstel zijn verwoord,
maar er zijn vermoedelijk ook niet beoogde gevolgen. Sommige daarvan zijn
voorzien, andere zullen pas blijken in de nieuwe situatie, eventueel na evaluatie.
De niet beoogde gevolgen zijn de prijs die moet worden betaald voor regulering
en ordening. Er zullen altijd mensen zijn die zich niet aan de regels houden
en buiten de ordening opereren. Ik geef een paar voorbeelden. Er zou een vlucht
kunnen komen in niet toegelaten vormen van prostitutie, waaronder de prostitutie
door illegalen, het onbereikbaar en onzichtbaar worden van vormen van prostitutie
en schijnvertoningen zoals de zogenaamde zelfstandig werkende prostituee.
Maar ook kan gedacht worden aan schijnhuwelijken. Het prostitutiebeleid en
het flankerende beleid zijn erop gericht, de voorwaarden voor verwezenlijking
van de beoogde gevolgen te bevorderen en de kansen op het intreden van de
nieuwe beoogde en negatieve gevolgen zoveel mogelijk te minimaliseren.Waarom heb ik niet gekozen voor een formele wet nu de landsadvocaat het
risico aanwezig acht dat de rechter het toelatingsverbod in het uitvoeringsbesluit
bij de WAV niet zal honoreren? Ik zie een en ander als een overgangsregeling.
In een overgangsperiode lijkt mij formele wetgeving een te zwaar middel. Ik
wacht ook de ontwikkeling van de jurisprudentie af. Gedurende de overgangstermijn
kunnen gemeenten hun beleid naar mijn gevoel vorm gaan geven.Meermalen hoor ik, van verschillende kanten, de vraag of bestemmingsplannen
een mogelijkheid bieden om een nulbeleid te voeren. Het gericht bestemmen
van onroerende zaken voor prostitutiedoeleinden leidt ertoe, dat locaties
waar prostitutie mag plaatsvinden beperkt worden. Door het bepalen van concentratiegebieden
kan de gemeente namelijk aangeven waar prostitutie is toegestaan. Het gaat
daarbij tevens om het opnemen van passende bebouwings- en gebruiksvoorschriften
tot regeling van prostitutie in relatie tot de omgeving.De andere mogelijkheid is, dat er geen bestemmingen zijn aangewezen. Indien
een gemeente in geen enkel bestemmingsplan bestemmingen heeft aangewezen waar
prostitutie is toegestaan, kan het gebruik van bepaalde panden voor prostitutie
toch worden geweerd. Een aanvraag voor een vrijstelling van het bestemmingsplan
om ter plaatse prostitutie mogelijk te maken kan dan wel uitsluitend op ruimtelijke
relevante gronden worden afgewezen. Gemeenten hebben daarom niet alsnog de
mogelijkheid om op deze wijze een nulbeleid te voeren.Kan het dan door allerlei voorwaarden te stellen? Ik zou bijna denken
dat dat een détournement de pouvoir is. Dat lijkt mij echt niet te
kunnen. Met andere woorden, een gemeente doet er verstandig aan om in de bestemmingsplannen
aan te geven waar eventueel seksinrichtingen zouden kunnen komen. Doet zij
dat niet, dan loopt zij het risico dat het eerder zal worden toegestaan, tenzij
er ruimtelijke overwegingen zijn om dat niet te doen. Dat moet dan wel door
de gemeente worden aangetoond.De heer Van Schijndel stelde een vraag over de percentageregeling. Naar
mijn oordeel behoort de landelijke overheid daar geen bemoeienis mee te hebben.
Als men daar al iets aan zou willen doen, moet je daarvoor bij de gemeente
zijn. Die zou dat bijvoorbeeld kunnen opnemen in haar vergunningenvoorwaarden.In eerste termijn heb ik al gezegd, dat de overheid er niet op uit is
om een heksenjacht op illegale prostituees te creëren. Wel moeten wij
een consequent beleid voeren. Als illegale werknemers worden aangetroffen,
worden die uiteindelijk toch Nederland uitgewezen. Ik voel er ook niet voor
om voor de mensen die hier al gewerkt hebben een gedoogsituatie te creëren.
Zij werken hier namelijk in strijd met de regelgeving voor vreemdelingen.
Van ongelijke behandeling is geen sprake.Wanneer na verloop van tijd tekorten blijken, kan worden bezien of toelating
moet worden overwogen. Ik ga daar op voorhand niet van uit. Laten wij die
deur niet openzetten, maar gewoon eerst proberen de branche zo gezond mogelijk
te maken. Later, na de monitoring en de evaluatie, kan dan worden bezien of
er behoefte aan is. Misschien blijkt dat helemaal niet zo te zijn.De heer Hirsch Ballin (CDA):Ik heb aangegeven dat in mijn ogen de juridische argumentatie
van de minister op grond van artikel 19, derde lid, van de Grondwet niet houdbaar
is. Ik merkte dat de heer Kohnstamm, ondanks zijn andere oordeel over het
wetsvoorstel, eigenlijk in dezelfde richting denkt. Mijn advies aan een gemeente
die zo'n nulbeleid zou willen voeren, zou zijn, gewoon haar autonome bevoegdheid
te gebruiken, waarna de rechter eventueel wel zal beoordelen of dit wegens
veronderstelde strijd met het derde lid van artikel 19 van de Grondwet geen
stand kan houden. Mijn inschatting is – en ik merk dat ik er niet alleen
in sta – dat een gemeente die vrijheid wel degelijk behoudt. Stel nu
dat een gemeente dit bij verordening zou bepalen, zou dan de regering zo ver
gaan dat zij een spaak in het wiel steekt door zo'n verordening te vernietigen?
Of zou zij de gemeente de kans geven, die verordening te handhaven en bordelen
te weigeren om er vervolgens een oordeel van de rechter over te verkrijgen?Minister Korthals:Voorzitter! Ik meen dat dit punt ook in de schriftelijke voorbereiding
met de Eerste Kamer naar voren gekomen is. De regering heeft niet in absolute
zin aangegeven dat dit niet mogelijk zou zijn, dus de rechter zou hierover
anders kunnen denken, wat ik echter niet verwacht. Ik hoop overigens niet
dat gemeenten hiertoe zullen overgaan; de heer Hirsch Ballin doet bijna een
oproep aan gemeenten om verordeningen met deze strekking te maken. Ik vind
het niet goed als landelijk gesteld wordt dat bepaalde dingen niet strafbaar
zijn, terwijl dit dan vervolgens eigenlijk ongedaan gemaakt wordt door gemeentelijk
beleid. In theorie zouden op deze wijze alle gemeenten tezamen onderuit kunnen
halen wat deze Kamer hopelijk met de Tweede Kamer zal beslissen. Ik zou het
geen gunstige ontwikkeling vinden.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Naar mij blijkt, verlangt de CDA-fractie stemming over dit wetsvoorstel.
De stemming zal plaatsvinden op 26 oktober aanstaande.Sluiting 16.55 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-2-22.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl