Behandeling van: het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 10 september 1996 te New York tot stand gekomen Verdrag inzake het alomvattend verbod op kernproeven (Trb. 1997, 62) (25728, R1602)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 79-91

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

13-11-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 5, pagina 79-91

03-11-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25728Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (dinsdag 3 november 1998)Pagina 91-92
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 3 november 1998)Pagina 92-93
Behandeling van: het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 10 september 1996 te New York tot stand gekomen Verdrag inzake het alomvattend verbod op kernproeven (Trb. 1997, 62) (25728, R1602)Pagina 79-91
Presentie en opening (dinsdag 3 november 1998)Pagina 79-79
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet geluidhinder (25905)Pagina 79-79

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 70 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Goedkeuring
van het op 10 september 1996 te New York tot stand gekomen Verdrag inzake
het alomvattend verbod op kernproeven (Trb. 1997, 62) (25728,
R1602).De beraadslaging wordt geopend.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mijnheer de voorzitter! De CDA-fractie heeft er geen twijfel over, dat
het verdrag van 10 september 1996 inzake het alomvattend verbod op kernproeven
goedkeuring en ratificatie verdient. De bijdrage van het Koninkrijk der Nederlanden
aan de totstandkoming van het verdrag, in het bijzonder van de kant van ambassadeur
Ramaker, is allerwegen geprezen. Daarbij sluit de CDA-fractie zich volmondig
aan.Minder fraai is, dat de ratificatie van dat verdrag door Nederland nu
al meer dan twee jaar op zich laat wachten. Dat heeft niet aan deze Kamer
gelegen. Wat heeft de regering ertoe bewogen, het verdrag pas meer dan een
jaar na ondertekening, namelijk op 6 november 1997, ter goedkeuring aan de
Staten-Generaal voor te leggen?Mijnheer de voorzitter! Wij hebben over de inhoud van het verdrag en de
verdere uitwerking van de internationale strijd tegen de risico's van nucleaire
bewapening de volgende vragen en opmerkingen.In het advies van het Internationaal Gerechtshof van 8 juli 1996 over
de toelaatbaarheid van nucleaire wapens heeft het Internationaal Gerechtshof
unaniem uitgesproken, dat er een verplichting van de staten, van de internationale
gemeenschap, bestaat om te goeder trouw onderhandelingen te voeren en tot
een resultaat te brengen die leiden tot nucleaire ontwapening, in alle opzichten,
onder strikte en effectieve internationale controle. Ik citeerde zo-even het
laatste onderdeel van het dictum van het advies van het Internationaal Gerechtshof,
uitgebracht op verzoek van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.
In dat advies heeft het Internationaal Gerechtshof er blijk van gegeven, dat
op dit moment nucleaire wapens weliswaar niet onder alle omstandigheden ongeoorloofd
zijn, maar dat in onderhandelingen een uitbanning van deze wapens zal moeten
worden verwezenlijkt. Welke bijdrage beoogt het Koninkrijk, respectievelijk
de Europese Unie, hieraan te leveren na de inwerkingtreding van het nu voorliggende
verdrag?Dan is er een passage in de memorie van toelichting die vragen oproept.
Het is een onschuldig zinnetje, maar toch. Op blz. 26 staat dat
de Nederlandse Antillen en Aruba op dit moment de uitvoering van het verdrag
in studie hebben. Wat betekent dat? Wij mogen toch aannemen, dat er ook bij
de Antilliaanse en bij de Arubaanse regering geen twijfel over bestaat, dat
de werking van dit verdrag zich tot alle delen van het Koninkrijk hoort uit
te strekken en dat, waar nodig, de wetgeving daarmee in overeenstemming hoort
te worden gebracht. Wat betekent die zin, geschreven een jaar na de totstandkoming
van het verdrag, dat dit nog in studie was in de Nederlandse Antillen en Aruba?
Waarop richtte deze studie zich? Hoever is deze studie thans gevorderd?Het is bekend dat onlangs, dit jaar, zich twee landen hebben gevoegd in
de reeks van landen die openlijk in bezit zijn van nucleaire wapens, India
en Pakistan. Wij zouden de regering willen vragen of zij zich ervan bewust
is dat het spoor van de nucleaire bewapening van Pakistan naar Nederland voert.
Onderhoudt de leider van het Pakistaanse nucleaire project, die ooit –
naar ik meen bijna twintig jaar geleden – door een fout ontkomen is
aan een veroordeling in Nederland, nog steeds contacten met Nederlandse bedrijven?
Welke preventieve activiteiten ontwikkelt de regering om voortzetting en herhaling
van ongewilde Nederlandse betrokkenheid bij nucleaire bewapeningsprogramma's
te voorkomen?Met het oog op de toekomst willen wij aan de regering vragen hoe zij de
mogelijkheden beoordeelt om de vreedzame toepassing van kernenergie te beveiligen
tegen misbruik van expertise en materiaal voor militaire doeleinden. Dat was
tenslotte ook de manier waarop de huidige leider van het Pakistaanse nucleaire
bewapeningsproject aan zijn kennis is gekomen, die kennelijk een belangrijke
rol heeft gespeeld in de ontwikkeling van het Pakistaanse nucleaire project
dat nu dus tot nucleaire bewapening heeft geleid.Onderkent de regering de mogelijke versterking van belangstelling voor
expertise in Nederland, nu – om maar een punt te noemen – de nieuwe
Duitse regering de vreedzame toepassing van kernenergie wil beëindigen?
Welke preventieve activiteiten worden in dit opzicht ontwikkeld?En in het besef dat er nucleair materiaal in de wereld is en dat dit kan
worden gebruikt en misbruikt door slechte regimes, door misdadige regimes
en door terroristische organisaties, zouden wij van de regering willen weten
welke activiteiten Nederland ontwikkelt ter bestrijding ook in internationaal
verband van de smokkel van nucleair materiaal en ter voorkoming van terroristisch
misbruik. Welke rol speelt de CRI daarbij en is de CRI daarvoor voldoende
toegerust? Is voldoende expertise en personele capaciteit daarvoor aanwezig?
Welke rol kan Europol op dit moment daarbij vervullen? En als er op deze punten
tekorten zijn, welke maatregelen wil de regering dan nemen om daarin verbetering
te brengen?Ten slotte willen wij de regering vragen hoe kan worden voorkomen dat
gevaarlijke situaties ontstaan of voortduren uit de in Rusland en andere uit
de USSR voortgekomen staten aanwezige nucleaire wapens en installaties.Deze vragen doen uiteraard niet af aan onze steun voor de goedkeuring
van het verdrag, maar wij vinden het belangrijk om ook na het verrichten van
de handelingen die nodig zijn voor de inwerkingtreding van dit verdrag, de
nodige stappen te zetten om te voorkomen dat op andere wijze de wereld toch
weer geconfronteerd zal worden met de risico's van ongecontroleerd nucleair
wapenbezit.De heer Pitstra (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Een van de voorlopers van GroenLinks ging in de
jaren zestig de verkiezingen in met de leus 'Socialisme zonder atoombom'.
Ik was lid van die partij en werd veel later trouwens actief in de vredesbeweging
die haar massale aanhang verkreeg door de strijd tegen het plaatsen van nieuwe
atoomwapens. Het is mede daarom dat ik met meer dan gemiddelde belangstelling
naar de inhoud van dit verdrag heb gekeken. Met dat socialisme, ook al werden
daar fluks ter verhoging van het onderscheidend vermogen allerlei etiketten
als libertair, ecologisch en democratisch aan toegevoegd, is het niet zo gelukt.Maar zou het met die strijd tegen de atoombom wel gelukt zijn? Is het
ideaal van een atoomwapenvrije wereld dichterbij gekomen? Dit zijn de vragen
die ik stel bij het beoordelen van voorliggend verdrag.Atoomwapens hebben in de Nederlandse politiek een belangrijke rol gespeeld.
Ik sprak al over het massale verzet tegen de kruisvluchtwapens. 'Help de kernwapens
de wereld uit, om te beginnen in Nederland' was een leus die tot de verbeelding
sprak. Het leidde, dwars door de politieke partijen heen, tot het fenomeen
van het atoompacifisme. Zelfs binnen de krijgsmacht was dit aanwezig, waarbij
kapitein Stelling een moedige voorhoedepositie innam en trouwens wel werd
ontslagen omdat hij niet alle opdrachten wilde uitvoeren. Hoewel ik atoompacifisme
altijd als een merkwaardige inperking van de menselijke intelligentie heb
beschouwd, was het te begrijpen als een reactie op dit gruwelijke wapen, dat
in Hiroshima en Nagasaki had laten zien dat slechts met enkele kilotonnen
honderdduizenden slachtoffers onder de bevolking veroorzaakt konden worden.De atoombom kan gezien worden als een monster van Frankenstein, een uitvinding
van de mensheid die de mensheid zelf bedreigt. In november 1981, bij een grote
demonstratie, bracht een vakbondsman dit goed onder woorden: 'dit is geen
modernisering, maar een idiotisering van de wereldsamenleving'. Zijn naam
was Wim Kok. Heeft de huidige minister-president deze visie ook afgeschud,
zo vraag ik mij wel eens af, toen hij de sociaal-democratie haar ideologische
veren liet verliezen?Er is geen enkele reden om aan te nemen dat die dreiging niet meer bestaat,
ook nu er door het einde van de Koude Oorlog, door het beëindigen van
die onzinnige wapenwedloop tussen grootmachten, forse reducties van aantallen
zijn opgetreden. De ethische onaanvaardbaarheid van het atoomwapen is niet
verdwenen, omdat het gevoel van actuele dreiging is verminderd.Is dit CTBT-verdrag een belangrijke stap op weg naar een wereld zonder
kernwapens? Deze vraag wil ik eerst beantwoorden, alvorens wij meezingen in
het hosannalied op de Nederlandse diplomaten, die – inderdaad –
zich niet onverdienstelijk hebben ingezet om dit verdrag te kunnen sluiten.
Terzijde: het heeft mij bevreemd dat de diplomaat die hiervoor zo bewierookt
is, ook door deze minister, niet is voorgedragen voor de Veiligheidsraad,
omdat hij te veel een VN-man zou zijn. Rare jongens, die diplomaten.Maar goed, terug naar het hoofdonderwerp. Natuurlijk moet gesteld worden
dat een wereld zonder atoomwapens niet dichterbij komt, als allerlei landen
doorgaan met atoomproeven. Frankrijk en meer recent India en Pakistan, alsmede
alle protesten hierbij, hebben laten zien dat de wereldopinie als norm heeft,
dat deze proeven met kans op fall-out niet geaccepteerd worden. Dat kan als
winstpunt van dit verdrag gezien worden; reden dat we dit voorstel steunen.
Maar daar houdt het dan wel zo'n beetje mee op, want:1. Er wordt wel geaccepteerd dat de computersimulaties en de zogenoemde
sub-kritische kernproeven onverminderd en meer verfijnd worden voortgezet.
Sommige analisten zeggen dan ook dat dit verdrag, na onderhandelingen die
pakweg 40 jaar hebben geduurd, pas kon slagen toen er technologische alternatieven
waren ontwikkeld.2. De ratificatie van het verdrag gaat niet echt van een leien dakje.
Van de Verenigde Staten, Rusland en China kan vanuit verschillende overwegingen
weinig verwacht worden. Wat is trouwens precies de stand van zaken bij die
ratificatie? Kan de minister dit mededelen?3. Er is totaal geen sprake van dat de landen die over het kernwapen beschikken,
de politieke wil hebben om een wereldwijde strategie te ontwikkelen om ervan
af te komen. Integendeel, er is sprake van een enorme hypocrisie onder de
kernwapenlanden, waar Nederland, ook via de NAVO, een actief onderdeel van
uitmaakt.De hypocrisie schuilt erin dat er moord en brand wordt geschreeuwd, als
een nieuw en ander land over dit wapen kan beschikken, maar dat het kernwapen
in handen van de huidige machthebbers uiteraard vele zegeningen telt. Zo moet
in het nieuwe strategische concept van de NAVO de nucleaire doctrine onaangetast
blijven en worden nieuwe lidstaten verplicht dit te onderschrijven. Allerlei
argumenten worden dan gehanteerd. Ik citeer hierbij uit de witte stukken: - 'het is niet in het belang van de Europese veiligheid';- 'afstoten
van de Amerikaanse kernwapens in Europa heeft geen enkele prioriteit';- 'het zou leiden tot instabiliteit', en- 'het is niet aan de
orde, gezien Irak, Libië en Noord-Korea'.Er wordt veel lippendienst bewezen aan het uiteindelijke ideaal van het
afschaffen van kernwapens, ook door de huidige minister. Maar ik vraag hem
direct op de man af: gelooft de minister er zelf in? Want daar draait het
uiteindelijk toch om. Naar mijn mening is een atoomwapenvrije wereld een concreet
ideaal, dat bij voldoende politieke wil te verwezenlijken is. Dat bleek bij
de landmijnen en ook bij het verdrag tegen de chemische wapens. Maar dan moet
je het wel willen en je eigenlijk ook schamen voor de door mij genoemde hypocrisie,
die er feitelijk op neerkomt dat de 'haves' hun machtspositie niet willen
verliezen.Het buitenlands beleid moet bij paars een mix zijn van idealisme gebaseerd
op realisme. Het kernwapenstandpunt van de NAVO wordt als realisme verkocht,
maar is naar mijn mening een vorm van naïef idealisme. Even naïef
als de dansende menigtes in India die trots waren op hun land toen ze ook
over een kernwapen konden beschikken en dachten hiermee Pakistan een lesje
te kunnen leren, maar de realiteit is, dat hun buurland nu ook over dat wapen
beschikt, de regio en de wereld instabieler en gevaarlijker zijn geworden
en de oplossing van het conflict in Kashmir geen stap dichterbij is gekomen.
Dit gebrek aan realiteitszin van de huidige machthebbers is groot.India wilde ook een atoombom ontwikkelen, gezien de problemen met China,
dat over kernwapens beschikt en China wilde natuurlijk kernwapens, omdat de
vijand Amerika erover beschikt. Rusland wilde kernwapens, omdat ze niet voor
Amerika wilde onderdoen en Engeland en Frankrijk wilden het, omdat de Russen
Europa zouden hebben bedreigd. Israël ontwikkelde het dure kernwapen
en de buren 'moesten' daarom de kernbom van de armen, de chemische wapens,
dan maar ontwikkelen. Het is een gebed zonder eind.Ik sprak over hypocrisie. Dat blijkt bij de beoordeling van kernwapenvrije
zones in de wereld. De regering vindt het allemaal prachtig, als die zone
maar niet in Europa komt. Nee, voor anderen is die zone heel goed, maar voor
ons, de uitverkorenen, is die natuurlijk niet verstandig.Dat blijkt ook bij het non-proliferatieverdrag. Steeds meer landen voelen
zich genomen doordat ze dit verdrag tekenden en ratificeerden, want vrijwillig
werd ervan afgezien dat men kernwapenland werd, maar onder de nadrukkelijk
voorwaarde – zie artikel 6; de heer Hirsch Ballin sprak er net over
in het kader van het Internationaal Gerechtshof – dat de bestaande kernwapenlanden
zich zouden inzetten voor concrete ontwapening.(In de voorgaande zin is een door de voorzitter ontoelaatbaar geoordeeld
woord door een ander woord vervangen.)De heer Pitstra (GroenLinks):Een land als Zuid-Afrika, met Nelson Mandela weer als ethische reus, zag
af van het kernwapen. Ook grote landen als Brazilië deden dit.In de Verenigde Staten wordt via een nieuw programma, het Stockpile Stewardship
Program, dat tot 2065 loopt en maar liefst 50 miljard dollar gaat kosten,
gewerkt aan een onderhouds- en uitbreidingsprogramma dat in flagrante tegenspraak
is met het NPV. In het debat aan de overzijde speelde de minister nog de rol
van struisvogel. Hij kent die nog van zijn vorige positie. Nederland zou technisch
allemaal niet kunnen beoordelen, zei hij, wat er nodig was om kernwapens betrouwbaar
en veilig te onderhouden en of dit programma noodzakelijk onderhoud overschreed.
Op vragen van GroenLinks, gesteld door Marijke Vos, antwoordde hij, dat dit
uitgezocht zou worden. Verwezen werd naar een gezaghebbende publicatie van
William Arkin in het Bulletin of the atomic scientists van juli/augustus 1998.
Kan de minister zijn bevindingen vandaag aan ons mededelen?Is hij bereid om op allerlei niveaus, bilateraal en multilateraal, de
Amerikanen aan te spreken op dit programma, dat in strijd is met in ieder
geval de geest van het NPV? Kent hij het standpunt van de Amerikaanse bisschoppen,
die zich op de hoogte hebben gesteld en zich scherp hebben gekeerd tegen dit
peperdure programma dat als een nieuw Manhattan-project wordt getypeerd? Of
blijft Nederland zich als een braaf schoothondje van de Amerikanen gedragen,
die trouwens in het Congres gedomineerd worden door benepen, isolationistische
 republikeinen die lak hebben aan VN-verplichtingen?Maar ook de Europese NAVO-landen zijn geen haar beter. Ik sprak al over
het nieuwe strategische concept van de NAVO waar de atomaire doctrine rechtop
moet blijven staan. Waarom zet de Nederlandse regering zich er niet voor in
dat de Amerikaanse kernwapens, die op Volkel liggen, samen met andere landen,
in een gezamenlijke strategie, aan de orde worden gesteld, worden verwijderd
en ontmanteld?Ik sprak net over de leus 'Help de kernwapens de wereld uit, om te beginnen
in Nederland'. Natuurlijk is dit nooit al te letterlijk bedoeld. Als alleen
Nederland haar kerntaak zou beëindigen en de kernwapens dan elders opgeslagen
zouden worden, zouden we daarmee natuurlijk niet opschieten. Het gaat en het
ging natuurlijk ook toen om een eenzijdige stap om een meerzijdig proces in
werking te stellen en te versnellen. Belangrijk is: er kan aangesloten worden
bij een initiatief van acht landen, waaronder Zweden, Nieuw Zeeland, Mexico
en Zuid-Afrika, die op dit moment in de Verenigde Naties 'trekken' aan een
motie waarin gesproken wordt van 'radicale reductie' en 'volledige uitroeiing
van alle kernwapens'. Deze landen willen een nieuwe agenda voor de nieuwe
eeuw. En natuurlijk zal ook de nieuwe minister van buitenlandse zaken van
het grootste land in Europa, Joschka Fischer, aan te spreken zijn op deze
agenda.Binnenkort zal in de Algemene Vergadering van de VN gestemd worden over
een resolutie van deze acht landen. Nederland schijnt onder druk te staan
van de bestaande kernmachten om deze resolutie niet te steunen. Vanouds gedraagt
Nederland zich – ik heb dit uit eigen waarneming kunnen zien –
als een kernwapenland, maar wordt het niet eens tijd om het over een andere
boeg te gooien: Van Aartsen samen met Nelson Mandela op de bres tegen kernwapens?
Waarom eigenlijk niet? Onder de Nederlandse bevolking blijkt voor dit standpunt
een groot draagvlak. Niet alleen bij het GroenLinks-electoraat, maar ook bij
de VVD-kiezer blijkt slechts een kleine minderheid (16%) voor handhaving van
het kernwapen. Draagvlak wordt toch altijd zo belangrijk gevonden voor beleid?
Voelt de minister zich gesteund door dit soort cijfers? Wat is precies de
opstelling van de Nederlandse delegatie bij deze resolutie? De resolutie moest
overigens vanwege de haalbaarheid helaas al op een aantal punten sterk worden
afgezwakt.Deze groep van acht landen plus het Vaticaan, die zich de 'New Agenda
Coalition' noemt, zal zich ook geïnspireerd weten door de zogenaamde
Canberragroup, een groep van ook oud-militairen, generaals onder wie Lee Butler,
de oud-bevelhebber van de Amerikaanse strijdkrachten, maar ook ministers van
defensie (in Nederland vanuit diverse partijen), die ook vanuit eigen ervaring
het kernwapen een gevaar voor de mensheid vinden. Zij bepleiten allerlei concrete
stappen, die ook in de resolutie van de acht weer terugkomen. Het gaat om
stappen als het 'de-alerten', het uit de alarmfase halen. Is het waar wat
de heer Blaauw in een forum meldde, namelijk dat de kernwapens in Volkel 'gede-alert'
zijn? Ik noem scheiding met transmissiesysteem, maar ook de 'no first use'-verklaring,
die tot nu toe door de Nederlandse regering en met name de voorganger van
de huidige minister, Van Mierlo, werd afgewezen. Wordt het niet eens tijd
voor een andere lijn, waarbij het Canberra-rapport volledig wordt overgenomen?Zo'n stellingname wordt natuurlijk alleen gekozen als de regering overtuigd
is van de principiële bezwaren die aan kernwapens kleven. Die bezwaren
kunnen liggen op het ethische vlak. Het is misdadig dat met een druk op een
atoomknop met het leven van veel onschuldige burgers gespeeld kan worden,
zo sprak alweer Wim Kok in 1981. In de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof
van 8 juli 1996, die helaas niet op alle punten tot de verlangde duidelijkheid
heeft geleid, wordt wel duidelijk dat het kernwapen in strijd is met het humanitaire
oorlogsrecht, juist omdat het in dat recht verboden is, zelfs bij oorlogsvoering,
geen onderscheid te maken tussen militaire doelen en de burgerbevolking. Erkent
de minister dat het Internationaal Gerechtshof deze uitspraak heeft gedaan?Natuurlijk wordt verwezen naar de afschrikkingstheorie. Deze afschrikking
maakt het kernwapen onderdeel van een dwaze logica. Als jij mij aanvalt, vermoord
ik jouw hele gezin en omdat ik hiermee effectief kan dreigen, zal ik niet
aangevallen worden. Deze theorie negeert volledig dat een corrupt en misdadig
regime niet zo vatbaar zal zijn voor de logica. Iran stuurde kinderen de landmijnen
in en Irak liet zijn soldaten als lamme eenden in de woestijn afschieten.
Zulke machthebbers hebben niets meer te verliezen en als laatste wraak of
vermeend redmiddel zal ook het kernwapen ingezet kunnen worden. Er is altijd
wel een god te vinden die het zegent.Behalve de kritiek op deze onzinnige logica van de schijnbescherming,
blijft er het gevaar van een uit de hand gelopen incident of misverstand.
Filmscenario's zijn hierop geschreven, maar de werkelijkheid laat zien dat
dit niet denkbeeldig is. In januari 1995 was het hele Russische militaire
systeem in rep en roer en hoogste staat vanwege een incident bij de Noorse
kust. Nu deze minister toch aan het uitzoeken is geweest, heeft hij ongetwijfeld
ook kennisgenomen van het geruststellende antwoord van zijn voorganger op
dit incident en kan hij nu beter onderbouwd antwoorden op mijn vraag bij deze
gebeurtenis.Naast dit soort incidenten kunnen computers op hol slaan – is het
millenniumproof? – maar lijkt het grootste risico te liggen in het beheer
en bewaken van oude voorraden, die in handen van terroristen kunnen komen.
Door veel deskundigen wordt dit, naast de gammele kerncentrales in Oost-Europa,
als een van de grootste veiligheidsrisico's gezien. En deze risico's kunnen
alleen definitief verdwijnen als er wereldwijd een verbod komt op kernwapens,
met een waterdicht verificatiesysteem. Het is niet ondenkbaar, dat er een
tussenstap noodzakelijk is door alle kernwapens eerst onder de VN te brengen,
want geen enkel land wil natuurlijk als eerste de stap doen, zonder dat de
ander het ook doet. Dit sociale dilemma kan slechts door een collectieve aanpak,
in dit geval door de VN, en afspraken doorbroken worden. Kent de minister
dit plan en wat is zijn oordeel erover?Nu wordt er vaak tegengeworpen, dat het ideaal van een kernwapenvrije
wereld een onbereikbare utopie is, ook omdat de kennis voor het maken van
atoomwapens blijft bestaan. Aan de overzijde kwam het GPV met
dit flauwe argument. Ik wil me er niet van afmaken door wat demagogisch op
te merken, dat dit ook geldt voor gaskamers. Maar alle belangrijke stappen
vooruit in de wereldgeschiedenis kunnen natuurlijk altijd teruggedraaid worden
omdat de kennis blijft bestaan. Zelfs afspraken over milieuverontreiniging
en natuurvernietiging kunnen teruggedraaid worden omdat we nog steeds weten
hoe we asbest, DDT of chemische wapens kunnen maken. Maar als we dit niet
meer willen vanwege allerlei principiële, ethische bezwaren, kunnen we
als mensheid daartoe met een handhavingssysteem erbij besluiten. Het is de
vraag of we dat willen of dat we willen doorgaan met kortzichtige, niet realistische
struisvogelpolitiek en onvoorstelbare hypocrisie van landen die hun macht
willen houden en daardoor op de lange duur de veiligheid ondermijnen.Voorzitter! Aan de overzijde is een motie aangenomen, die de regering
verzoekt zich in te zetten voor verdergaande reductie van kernwapens. Gelukkig
wordt het versluierende begrip 'beheersing' in de motie vermeden. In een brief
aan het parlement zegt de regering deze motie te zien als een ondersteuning
van het beleid. Wij wagen dat te betwijfelen. Aan de hand van de antwoorden
op onze vragen inzake: 1. de opstelling in de VN bij de resolutie
van de 8;2. het nieuwe strategische concept van de NAVO;3. de opstelling richting de VS inzake het nieuwe Manhattan-project, en4. de algemene teneur in de beantwoording inzake de ethische bezwaren,
zullen we in de tweede termijn een conclusie trekken. Maar als idealisten
weten wij, dat veranderingen mogelijk en noodzakelijk zijn en we zien daarom
met interesse uit naar de antwoorden van de regering.De heer Van Eekelen (VVD):Voorzitter! Het gaat hier om een verdrag dat ik zou willen onderbrengen
in de categorie wapenbeheersing, niet bij ontwapening. Toch zal toepassing
van het verbod op kernproeven op den duur leiden tot vermindering van de arsenalen
van kernwapens en daarmede indirect een effect van ontwapening hebben. Zelfs
met simulatie zal de bruikbaarheid van kernwapens nooit 100% kunnen worden
aangetoond. Het feit dat de VS hiermede uiteindelijk heeft ingestemd, toont
wel aan dat in de huidige fase van de internationale betrekkingen de betekenis
van kernwapens is verminderd. Wij zien kernwapens niet meer als afschrikking
van een conventionele aanval, zoals dat in een groot deel van de Koude Oorlog
het geval was. Onze zorg geldt nu de proliferatie van kernwapens naar landen
die nog geen kernwapenmogendheid zijn, waardoor nieuwe instabiliteiten zullen
ontstaan, met name in Azië. Tijdens de Koude Oorlog gedroegen de twee
supermachten zich zeer behoedzaam in hun onderlinge relatie, uit vrees voor
escalatie naar het niveau van kernwapens. Met nieuwe kernwapenstaten is die
terughoudendheid veel minder zeker.Daarom is de fractie van de VVD verheugd over de totstandkoming van dit
verdrag en de rol die Nederland heeft gespeeld bij de onderhandelingen. Wij
hebben nu tenminste een verdrag en daar gaat een normatieve werking van uit,
ook al is formele inwerkingtreding voorlopig niet te verwachten. Op zichzelf
is dat paradoxaal: om het verdrag aanvaard te krijgen, moest de inwerkingtreding
afhankelijk gemaakt worden van de ratificatie van 44 met name genoemde landen,
waaronder de huidige vijf kernwapenmogendheden en de zogenaamde 'drempelstaten'.
Die ratificatie is voorlopig niet van vele daarvan te verwachten. Toch is
de normatieve werking al duidelijk geworden, met name bij de verontwaardiging
die is opgetreden over de kernproeven van India en Pakistan. Het lijkt erop
dat India wat meer blaam treft dan Pakistan, maar tegen beide landen zijn
sancties ingesteld. Ook Nederland heeft in dit kader maatregelen genomen.
Kan de minister meedelen wat de huidige stand van zaken is ten aanzien van
met name de Nederlandse maatregelen? Hoe worden deze gecontinueerd wanneer
India en Pakistan het teststopverdrag niet ondertekenen? Er zijn enige tekenen
waaruit valt op te maken dat zij dat misschien wel zullen doen, maar wat gebeurt
er als zij daar onverhoopt toch van afzien?Mijnheer de voorzitter! Ik maak bewust gebruik van de afkorting 'teststopverdrag'
en ik hoop dat de minister en mijn collega's mij daarin willen volgen. De
benaming 'kernstopverdrag' lijkt mij onjuist. Het doet mij eigenlijk wat denken
aan een vreemdsoortig woordgebruik op Buitenlandse Zaken dat ik ook wel eens
in een ander verband ben tegengekomen, bijvoorbeeld als men schrijft dat de
bewindsman zich 'vlieggewijs' – per vlieg dus – ergens heen begeeft.
'Kernstopverdrag' is in ieder geval onjuist. Wij willen zijn kernen niet stoppen!Mijnheer de voorzitter! Tijdens de behandeling in de Tweede Kamer heeft
de minister zich laten ontvallen dat de ultieme doelstelling van een algehele
uitbanning van kernwapens ook door de Nederlandse regering wordt onderschreven.
Wat betekent dat in concreto? De heer Pitstra doelde daar – ik neem
aan dat hij uit een heel andere richting denkt – ook al op. Zelf heb
ik de VN-terminologie over een algehele en complete ontwapening altijd voor
buitengewoon onrealistisch zo niet hypocriet gehouden, want in ieder geval
gedraagt niemand zich daarnaar. De minister heeft zelf terecht opgemerkt dat
de NAVO-strategie, waaraan Nederland meewerkt, het behoud van kernwapens noodzakelijk
acht; veel minder dan voorheen, maar wel behouden als uiterste afschrikking.
Nu weet ik niet of de minister op zijn reizen naar Brussel onder de bekoring
is gekomen van het uitstekende restaurant 'De ultieme hallucinatie' en het
woord ultiem in die zin opvat, maar ik zou het wel waarderen wanneer de minister
erkent dat, hoe moeilijk het conceptueel voor veel Nederlanders ook is geweest –
de heer Pitstra geeft daar opnieuw blijk van – onze veiligheid toch
te danken is geweest aan het afschrikwekkende effect van het kernwapen.Mijnheer de voorzitter! De fractie van de VVD steunt dit verdrag. Wij
zijn ook erkentelijk voor de buitengewoon uitvoerige en heldere memorie van
toelichting, die een interessante geschiedschrijving bevat. Wij steunen ook
het streven naar een Benelux-zetel in de Uitvoerende Raad. Wij zijn echter,
evenals de heer Hirsch Ballin, wel verontrust over de buitengewoon lange ratificatieprocedure.
Het verdrag werd op 10 september 1996 getekend en vertegenwoordigde een hoofdpunt
van Nederlandse diplomatieke activiteit, maar de goedkeuring ervan neemt
uiteindelijk toch meer dan twee jaar in beslag.Tot slot nog een woord over de behandeling aan de overzijde van het Binnenhof,
die de motie-Hoekema heeft opgeleverd; eerst wat onduidelijk, maar na wijziging
door de minister een ondersteuning van zijn beleid genoemd. Bij lezing van
het schriftelijk oordeel, dat de minister op stuk nr. 8 heeft gegeven, blijkt
mij dat die motie volslagen overbodig is. Bovendien legt de motie een volgens
ons onjuist verband tussen de proeven van India en Pakistan enerzijds en de
noodzaak tot vermindering van kernwapenarsenalen van de kernwapenstaten anderzijds.
Die relatie zien wij niet. Belangrijker nog is dat wij ook geen mogelijkheden
zien tot verdere onderhandelingen over nucleaire ontwapening met Rusland,
zolang de Doema START 2 niet heeft geratificeerd. Ik begrijp dat de heer Pitstra
overweegt in dit verband een motie in te dienen. Daar kijken wij met belangstelling
naar uit. Enige verheldering op dit punt zou ons wel welkom zijn.De heer Schuurman (RPF):Mijnheer de voorzitter! Laat ik beginnen met te zeggen dat onze fracties –
ik spreek mede namens de fracties van de SGP en het GPV – van harte
instemmen met het verdrag inzake het alomvattend verbod op kernproeven. Wij
zijn dankbaar dat deze stap gezet kan worden.Wie zich de vernietigingskracht van kernwapens voorstelt en daarmee ook
let op de uitkomst bij gebruik van zo'n wapen in oorlogstijd, kan niet anders
dan tot de conclusie komen dat zo'n wapen alle normatieve grenzen tart en
dus nooit gebruikt mag worden. Beter nog: zulke wapens zouden nooit gemaakt
mogen worden! Ondertussen hebben wij deze wapens. Nog steeds neemt het aantal
landen dat over deze wapens beschikt toe, alle non-proliferatieverdragen ten
spijt. Om er zeker van te zijn dat de ontwikkelde wapens ook echt werken,
moeten proeven worden gedaan. Recentelijk deden dat India en Pakistan.Het voorliggende verdrag beoogt een alomvattend verbod op kernproeven.
Wil dat echt lukken, dan zullen alle kernmogendheden en alle landen die aspiraties
hebben in de richting van het ontwikkelen van kernwapens, dit verdrag moeten
ondertekenen. Jammer genoeg is het zover nog niet. Maar naarmate meer landen
tekenen, gaat er politiek gezien een duidelijk preventief signaal van uit.
Kan de minister ons vertellen hoe het momenteel staat met de ondertekening?Wij hopen dat dit verdrag een stap is op de weg naar een kernwapenvrije
wereld. Voorlopig blijft dit een wensdroom. Het is realistisch te zeggen dat
de mensheid kennis van de kernwapentechnologie bezit en dat die kennis en
de reeds aanwezige wapens een blijvende bedreiging voor de mensheid zullen
vormen. De les van de geschiedenis moet zijn dat wij zeer alert moeten blijven
en ons zullen moeten inspannen om op dit verdrag meer verdragen te laten volgen.
Wij zijn er dankbaar voor dat de Nederlandse regering zich enorm heeft ingezet
om het voorliggende verdrag te kunnen ondertekenen. Welke plannen bestaan
er om volgende stappen te zetten om dreigingen van kernwapengebruik te voorkomen
en om aan algehele ontmanteling te werken?Van die situatie zijn wij nog ver verwijderd, maar met het oog op bevordering
van gerechtigheid tussen de volkeren moet alles worden gedaan om op de ingeslagen
weg voort te gaan.Op een speciale aangelegenheid die niet direct, maar toch wel indirect
met dit verdrag te maken heeft, wil ik graag de aandacht van de minister vestigen.
In zekere zin betekent het einde van de Sovjet-Unie ook een einde aan de actuele
dreiging van een kernwapenoorlog. Maar zowel kennis als bezit van die wapens
in voormalige landen van de Sovjet-Unie blijft niettemin een grote dreiging
vormen. Waar moeten al die kerngeleerden in Rusland momenteel van leven? Hoe
kan voorkomen worden dat deze mensen zich tegen geld beschikbaar stellen aan
landen die ook tot de kernmogendheden willen gaan behoren? En een nog dringender
vraag: hoe kan voorkomen worden dat kernwapens in handen komen van criminelen
of terreurorganisaties die uiteindelijk heel de wereld met dergelijke afschuwelijke
wapens kunnen terroriseren of gijzelen? Ook de heer Hirsch Ballin wees daarop.Letten wij wel voldoende op de onbeheersbare situaties in het voormalige
Sovjetrijk, waar kernwapens van niet meer operabele onderzeeërs op de
bodem van de zee liggen, zoals bij Moermansk het geval schijnt te zijn? Dat
is een minder ernstig scenario, maar de gevolgen daarvan kunnen zeker zo erg
zijn. Zo'n situatie is een tikkende tijdbom, waarbij de internationale wereld
snel tot hulp in de zin van controle en ontmanteling zal moeten overgaan voordat
het te laat is. De kosten van zo'n operatie zullen niet gering zijn. Rusland
kan die in ieder geval momenteel niet dragen. Laten wij het na, deze van Rusland
over te nemen, dan zullen de kosten van de gevolgen na een eventuele ramp
niet te overzien zijn. Ongetwijfeld kent de regering deze dreiging. Wat wordt
er in internationaal verband tegen ondernomen? Zou de Nederlandse regering
stappen willen ondernemen om in de geest van het verdrag dat wij nu bespreken
in internationaal verband steun te verkrijgen om de bestaande dreiging te
keren en de controle en ontmanteling van Rusland over te nemen? Met belangstelling
wachten wij het antwoord van de regering af.Minister Van Aartsen:Mijnheer de voorzitter! Ik dank u namens de regering zeer voor de inbreng
van uw Kamer betreffende het teststopverdrag. Terecht wijst de heer Van Eekelen
op het juiste woordgebruik in dit kader, zeker als ik hoor dat hij nog terminologieën
in het geding brengt die inderdaad alleen maar verwarring zouden kunnen wekken
over datgene wat de minister van Buitenlandse Zaken van het Koninkrijk precies
doet.Al bij de behandeling van het verdrag in de Tweede Kamer heb ik meteen
gewezen op het grote belang van dit teststopverdrag. Ik heb er ook op gewezen
dat bij het hele vraagstuk van de nucleaire ontwapening niet alleen gewerkt
moet worden met een forse dosis idealisme, maar dat wij in dit kader ook realisme
nodig hebben. Het is geen kwestie van ultieme hallucinatie – de heer
Van Eekelen verwees althans naar een restaurant – toen ik in de Tweede
Kamer sprak van het belang om de rol van deze wapens terug te dringen en uiteindelijk
te doen verdwijnen uit deze wereld. Het is een onderdeel van het idealisme
waarmee de regering wil werken – waarbij zij overigens de continuïteit
voortzet – al was het alleen maar omdat artikel 6 van
het non-proliferatieverdrag een duidelijke opdracht geeft aan de Nederlandse
regering, namelijk alles te ondernemen om onderhandelingen te voeren die moeten
leiden tot maatregelen die op hun beurt leiden tot het stopzetten van een
wapenwedloop en uiteindelijk tot nucleaire ontwapening. Daaraan is de Nederlandse
regering gebonden. In die lijn zal dit kabinet de komende jaren werken.Dat wil in het geheel niet zeggen dat ik de analyse die de heer Van Eekelen
maakt, niet zou delen. Hij heeft zeker gelijk als hij zegt dat al hetgeen
in de afgelopen jaren is bereikt voor een belangrijk deel te danken is geweest
en nog is aan de afschrikwekkende werking van het kernwapen. Idealisme is
nodig, maar ook realisme. Op dat snijvlak, zo zou ik tot de heer Pitstra willen
zeggen, moet en zal dit kabinet handelen en werken.Voorzitter! De heer Hirsch Ballin heeft enkele vragen gesteld die ik kan
verbinden aan een vraag van de heer Pitstra. Die vroeg zich namelijk af of
de minister zelf gelooft wat hij zegt. Ik geloof althans dat dit enigszins
parafraserend de opmerking was die hij maakte. Wat doen wij? De heren Hirsch
Ballin en Pitstra hebben aan het gerechtshof herinnerd. Naar mijn wetenschap
is niet zozeer sprake van een uitspraak van het gerechtshof als wel van een
advies. Wij moeten ons hier uiterst actief tonen. Ik wees al op het volstrekt
serieus nemen van wat in het NPV staat. De regering zal zich actief opstellen
voor de verwezenlijking van deze doelstelling. Het moet op een uitgebalanceerde
manier gebeuren, waarbij de bezitters van kernwapens het voortouw dienen te
nemen. Nederland moedigt de kernwapenstaten in bilateraal verband en in EU-verband
aan om dit proces te bespoedigen. Ik kom nog te spreken over de motie van
de heer Hoekema, die in de Tweede Kamer der Staten-Generaal met algemene stemmen
is aangenomen. De motie vraagt dat dus ook en de Nederlandse regering zal
dat dan ook doen. Op het multilaterale vlak zal Nederland een bijdrage leveren –
dat is het volgende verdrag – aan de onderhandelingen over het cut off-verdrag,
dat de productie van splijtstoffen voor ontploffingsdoeleinden moet verbieden.
Deze onderhandelingen die moeten leiden tot dit verdrag beginnen naar verwachting
in januari 1999. Het staat overigens geheel los van de inwerkingtreding van
het teststopverdrag. Dit is hetgeen wij op korte termijn in dit kader zullen
doen. Nederland zal daarin in voorbereidende zin alles doen wat in zijn vermogen
ligt om hier voortgang te boeken. Ik dank de heren Hirsch Ballin en Pitstra
voor de terechte lof die zij hebben geuit aan degenen die over dit verdrag
hebben onderhandeld. Ik denk dat Nederland in die traditie in de komende jaren
aan dit verdrag zal moeten voortwerken.Een ander belangrijk thema betreft de bijdrage die Nederland kan leveren
in het kader van de technische en financiële uitdaging rond de kernontwapening.
Dat speelt met name in het kader van de Russische Federatie, waar het nodige
voor Nederland te doen is.De heren Hirsch Ballin en Van Eekelen hebben gevraagd of het niet wat
lang heeft geduurd. Ik spreek over een periode waarin ik heb kunnen waarnemen
maar geen directe verantwoordelijkheid had. Ik denk dat het iets te maken
heeft gehad met het grillige verloop van de onderhandelingen en het feit dat
tijdens de onderhandelingen de ambtenaren volledig voor dat proces zijn ingezet.
Men is later begonnen met het maken van de memorie van toelichting. Dat proces
is einde 1996 begonnen. Het is slechts een verklaring. De heer Hirsch Ballin
weet uit zijn wetgevende praktijk zeker hoe dit soort processen verloopt,
zeker wanneer vijf departementen bij het schrijven van de memorie van toelichting
zijn betrokken. Men is ook bezig geweest met het opstellen van de uitvoeringswetgeving
voor dit verdrag. Al met al constateer ik dat men binnen het vermogen aan
dit verdrag heeft gewerkt. Echter, ik kan niet verhelen dat ik mij de lichte
toets van kritiek die uit de Kamer naar voren komt, bij monde van de heren
Hirsch Ballin en Van Eekelen, wel enigszins kan voorstellen. Dat geldt zeker
wanneer wordt bedacht dat Nederland een naam heeft hoog te houden omdat het
een zo belangrijke rol heeft gespeeld bij het tot stand komen van het verdrag.
De Kamer kan erop rekenen dat de naar aanleiding van dit verdrag gemaakte
opmerkingen niet aan dovemansoren gericht zijn geweest.De heer Hirsch Ballin heeft gewezen op een op zich onschuldig zinnetje,
handelend over de Antillen en Aruba. Dat zinnetje slaat op de uitvoeringswetgeving.
Thans wordt op de ministeries van Defensie, van Buitenlandse Zaken en van
Justitie gewerkt aan een kaderwet voor de uitvoering van verdragen inzake
wapenbeheersing, wapenbeperking en ontwapening. Hierover heb ik ook in de
Tweede Kamer mogen spreken. Met deze kaderwet kan de bestaande wetgeving –
ik verwijs naar de Wet wapens en munitie en de in- en uitvoerwetgeving –
worden aangevuld en gestroomlijnd, zodat er één pakket ontstaat.
Uiteraard zijn hierbij de Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse autoriteiten
betrokken. Het genoemde zinnetje doelt erop dat thans wordt gestudeerd op
de vraag in hoeverre met deze kaderwet de eigen wetgeving moet en kan worden
aangevuld.De heer Hirsch Ballin (CDA):Betekent dit dat de kaderwet een Rijkswet zal zijn en dat daarmee de situatie
wordt voorkomen dat per wapenbeheersingsverdrag afzonderlijke landsverordeningen
in de Nederlandse Antillen en Aruba tot stand moeten worden gebracht?Minister Van Aartsen:Voorzitter! Ik hoop dat u ermee instemt dat ik hierop in tweede termijn
inga, opdat ik dit geheel correct beantwoord. Volgens mij staat dit nog niet
helemaal vast.De heer Hirsch Ballin heeft voorts gesproken over het nucleaire bewapeningsprogramma
waarbij hij heeft verwezen naar de ongewilde betrokkenheid van Nederland bij
dit programma. Hij vraagt tegen deze achtergrond aandacht voor de affaire-Khan.
Voorzitter! De regering is zich bewust van het feit dat in de jaren zeventig
deze atoomfysicus uit Pakistan bij Urenco bepaalde kennis heeft opgedaan.
Ik vind het echter te ver gaan, wanneer op grond hiervan het hele spoor van
de nucleaire bewapening naar Nederland wordt gelegd. Er zijn ook andere landen,
zeker in de hier bedoelde regio, die in dit kader in het vizier komen. In
hoeverre de heer Khan nu nog contacten heeft met het Nederlandse bedrijfsleven
is mij op dit moment niet bekend. Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat dat op
dit moment nog het geval is, omdat er zeer veel aan is gedaan om te voorkomen
dat dit nog eens zou gebeuren. Voorzitter! Om ongewilde betrokkenheid bij nucleaire bewapeningsprogramma's
te voorkomen en om in de toekomst vreedzame toepassingen van kernenergie tegen
misbruik te beveiligen, moeten bepaalde maatregelen worden getroffen. Ik noem
de bevordering van de universaliteit van het NPV en het toezicht op de naleving
en de versterking van het systeem van waarborgen dat het Internationaal Atoomagentschap
te Wenen toepast op de splijtstofcyclus van de niet-kernwapenstaten die partij
zijn bij het NPV. Vervolgens worden geen nucleaire technologieën en goederen
geleverd aan landen die niet de zogenaamde full-scope safeguards met het Atoomagentschap
hebben afgesloten. Er wordt een actieve deelname aan de Nuclear Suppliers
Group gevraagd, om de export van nucleair gerelateerde goederen, inclusief
de zogeheten dual use goederen, naar landen met proliferatierisico's tegen
te gaan.De heer Hirsch Ballin verwees in dit kader naar de plannen van de Duitse
regering om de vreedzame toepassing van kernenergie te beëindigen. Er
is mij op dit moment onvoldoende bekend over de exacte voornemens van de Duitse
regering. Wat dat betreft zullen wij moeten wachten op de regeringsverklaring,
die naar ik meen de volgende week zal worden afgelegd. Op dit moment is het,
nog ervan afgezien dat wij niet weten hoe het regeringsprogramma er uit zal
zien, te vroeg om te speculeren op derhalve een vergrote belangstelling voor
Nederlandse expertise, met daaraan verbonden proliferatierisico's. Maar het
staat natuurlijk vast, dat alle betrokken diensten die in dit kader moeten
opereren hier in de komende periode in ieder geval, los zelfs van het Duitse
program, zeer alert op zullen moeten zijn.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik stel het op prijs dat de minister zijn inzet
voor het voorkomen van dit soort ongewilde Nederlandse betrokkenheid zo uitspreekt.
Onze vragen waren erop gericht, ook helderheid te verkrijgen dat dit in concreto
gebeurt. Meer specifiek – hij noemde de leider van het Pakistaanse nucleaire
project – mogen wij uit zijn antwoord afleiden, dat het nieuwe kabinet
de lijn handhaaft dat de betrokkene en personen met vergelijkbare antecedenten
hier persona non grata zijn.Minister Van Aartsen:Dat lijkt mij opgelegd pandoer. Er is een bestendige lijn ten aanzien
van betrokkene gevolgd in de afgelopen jaren. Die lijn moet ten volle worden
doorgetrokken. Een probleem is alleen dat ik de Kamer niet geheel en al kan
informeren over de vraag in hoeverre er nog contacten zijn. Nogmaals, er wordt
alles aan gedaan, juist vanwege de geschiedenis die wij in dit kader hebben,
om dat te voorkomen. De geachte afgevaardigde stelt mij echter een vraag waarop
ik onmogelijk rechtstreeks en in volstrekt geruststellende zin kan antwoorden.
Alles zal eraan gedaan worden; daar kan de Kamer op rekenen.De heer Hirsch Ballin heeft ook geïnformeerd naar de activiteiten
die Nederland ontwikkelt om smokkel van militair materiaal en terroristisch
misbruik van dit materiaal te voorkomen. Nederland is partij bij het verdrag
inzake de fysieke beveiliging van kernmateriaal uit 1980. Dat verdrag verplicht
partijen, voorzorgsmaatregelen te nemen bij transport, opslag en gebruik van
kernmateriaal, zodat het niet in vreemde handen terechtkomt. Dit verdrag voorziet
ook in een internationaal meldpunt, het IAEA in Wenen. Ook biedt het IAEA
een waarborgsysteem en belangrijke garanties tegen de onttrekking van materiaal
uit de splijtstofcyclus, teneinde vervolgens weer te voorkomen dat dit materiaal
in verkeerde handen terechtkomt. Nederland werkt ook in dit kader samen met
de Nuclear Suppliers Group.De illegale handel in nucleair materiaal heeft de volle aandacht van de
opsporings- en veiligheidsdiensten. Bij mijn weten is de CRI daar niet direct
bij betrokken, maar wel is de CRI bijvoorbeeld contactpersoon van Europol.
Verdachte informatie, ook over nucleaire transacties, komt bij de CRI binnen.
Die staat weer in contact met de Economische controledienst. De ECD is het
meldpunt voor verdachte transacties van nucleair materiaal.In EU-verband neemt Nederland deel aan expertbijeenkomsten over deze problematiek.
Voorts informeren de Nederlandse opsporings- en veiligheidsdiensten hun buitenlandse
zusterdiensten in geval van verdachte omstandigheden. Tevens is er in dit
kader ook een mandaat van Europol, waar Europol overigens nog wel de operationele
activiteiten in dit kader nog werkelijk zal moeten beginnen. Maar Europol
heeft in ieder geval een mandaat.De heren Hirsch Ballin en Schuurman hebben gewezen op de gevaarlijke situaties
die zich kunnen voordoen en die ontstaan in Rusland. Juist om te voorkomen
dat deze situaties ontstaan, moet er een internationale inspanning worden
geleverd die erop is gericht dat ontmanteling en opslag van wapens en ander
nucleair materiaal veilig geschiedt, waarbij alle aandacht moet worden gegeven
aan milieu-, gezondheids- en proliferatierisico's. Wat dat laatste betreft
is Nederland zeer actief. Wij stellen ook financiële middelen in dit
kader ter beschikking. Ik hoop dat voor het eind van het jaar, mogelijkerwijs
ter gelegenheid van het staatsbezoek van de koningin aan Moskou eind november,
een overeenkomst met de Russische Federatie kan worden ondertekend over Nederlandse
assistentie bij de productie van elementen van containers waarin hoogverrijkt
uranium en plutonium uit kernwapens wordt opgeslagen. Zoals ik al zei, stelt
Nederland daar ook middelen voor ter beschikking. In de jaren 1998 en 1999
spreken wij hier over een totaalbedrag van zo'n 6 mln. Ik heb hier met mijn
Russische ambtgenoot in de maand september in New York ook over gesproken.
Eenzelfde betrokkenheid heeft Nederland overigens in het kader van het opruimen
van chemischewapenbestanden in de voormalige Sovjet-Unie. Die bijdrage ligt
voor de hand en levert dus ook een heel praktische financiële, maar ook
technische bijstand, leidend tot de vernietiging van dit type wapens in de
wereld.De heer Pitstra heeft geïnformeerd naar de stand van zaken bij de
ratificatie van het verdrag. Ik moet u zeggen dat er sinds de behandeling
van het verdrag in de Tweede Kamer der Staten-Generaal op 30 september jongstleden,
waarbij ik de stand van zaken heb gegeven, niet veel wijziging is gekomen.
Het beeld is eigenlijk hetzelfde gebleven. Bij de Verenigde Staten bestaat,
zoals bekend, de nodige weerstand. Het is niet meer behandeld tijdens deze
periode in het Congres. Dus het nieuwe Congres, dat pas begin
volgend jaar weer bijeenkomt, zal de behandeling van dit verdrag moeten oppakken.
Zoals de heer Pitstra weet, heb ik gezegd dat ik dit thema ook aan de orde
zal stellen bij mijn bezoek aan Washington en mijn collega van de Verenigde
Staten eind deze maand, zij het dat het natuurlijk een verantwoordelijkheid
is van het Congres om hier voortgang te boeken. De Russische Federatie stelt
de voortgang weer voor een groot deel afhankelijk van hetgeen in de Verenigde
Staten gebeurt. Vervolgens heeft China naar aanleiding van de kernproeven
door India weer een afwachtende houding aangenomen. Het beeld is dus niet
zo gunstig. Ik denk echter – ik heb daar in de Tweede Kamer ook op gewezen –
dat de verklaringen die zijn afgelegd tijdens de Algemene Vergadering van
de Verenigde Naties door India en Pakistan, toch een begin inluiden van een
omkeren van die negatieve spiraal. Overigens heeft volgens mij de ervaring
met het Chemische-Wapensverdrag ook geleerd, dat druk uiteindelijk wel helpt.
Druk zal dus ook door Nederland worden uitgeoefend; wij hebben ook altijd
nog de artikel 14-conferentie in dit kader, die naar mijn oordeel een heel
nuttige rol kan vervullen. Druk helpt uiteindelijk wel, want bij het Chemische-Wapensverdrag
zijn uiteindelijk ook China, de Russische Federatie en de Verenigde Staten
partij.De heer Pitstra heeft gesproken over het punt betreffende het Stockpile
Stewardship Program van de Verenigde Staten. Ook daar is aan de overzijde
aandacht aan gegeven. Ik heb uiteraard in de afgelopen twee maanden naar aanleiding
van de opmerkingen die in de Tweede Kamer zijn gemaakt, nogmaals laten kijken
naar dit Stockpile Stewardship Program. Ik denk dat het goed is om voor ogen
te houden wat de preambule van dit verdrag zegt. De preambule van het verdrag
heeft het over het stopzetten van alle kernwapenproefexplosies als een effectieve
maatregel van kernontwapening en non-proliferatie, omdat het – daar
gaat het mij om – de ontwikkeling en kwalitatieve verbetering van kernwapens
bemoeilijkt en de ontwikkeling van geavanceerde nieuwe typen van kernwapens
stopzet.Die preambule is en was uiteraard alle betrokkenen bekend, en uiteraard
ook de Verenigde Staten. Alle kernwapenstaten zijn bij de onderhandelingen
over deze preambule betrokken geweest. Ook toen al is dat Stockpile Stewardship
Program aan de orde geweest en de Verenigde Staten hebben aangeduid dat het
programma zich verdraagt met de tekst van de preambule. Berichten uit wetenschappelijke
kring komen voor en zijn bekend, en leiden ook tot vragen in de richting van
de Verenigde Staten. Ik kan u echter mededelen dat, voorzover mijnerzijds
bekend en voorzover de Nederlandse regering bekend, ook wat betreft de periode
die verlopen is tussen 30 september en nu, de Verenigde Staten geen geheel
nieuw programma van kernwapens ontwikkelen. Wij hebben ook geen enkele reden
om aan te nemen dat de Verenigde Staten zich niet aan de preambule van het
kernstopverdrag zouden houden. Maar het blijft van belang – daarom was
de opmerking in dit verband van de geachte afgevaardigde mevrouw Vos uit de
Tweede Kamer ook goed – continu alert te blijven op dit soort ontwikkelingen,
ook en vooral wanneer die zich zouden dreigen voor te doen in de Verenigde
Staten. Er is echter, zo zeg ik nogmaals, geen enkele aanwijzing voor. Wat
dat betreft heb ik ook vertrouwen in de mededelingen die mij terzake zijn
gedaan.Dan heeft de heer Pitstra gesproken over het kernontwapeningsinitiatief
van de Groep van acht. Het punt is, naar ik meen, al eerder in uw Kamer aan
de orde geweest; in ieder geval is er een vrij uitvoerige discussie over geweest
aan de overzijde van uw Kamer, met mijn ambtsvoorganger. Toen is er al van
de zijde van de Nederlandse regering het volgende over gezegd; wat dat betreft
treed ik in de sporen van mijn ambtsvoorganger. Een aantal aspecten van die
resolutie of van die gedachten die in de Groep van acht zijn geuit, spreken
ons zeker aan, maar dit betreft niet een aantal andere punten, zij het dat
ik de exacte tekst daarvan nog steeds niet heb, evenmin als ik die de vorige
week had, toen ik daarover met de Tweede Kamer heb gedebatteerd. Er was een
aantal aspecten in het initiatief van die groep van acht landen dat bij de
Nederlandse regering op bezwaren stuitte. Bijvoorbeeld: de implicatie dat
kernwapenstaten hun NPV-verplichtingen met betrekking tot het streven naar
kernontwapening niet zouden nakomen. Ik meen dat die veronderstelling onjuist
is, gelet op datgene wat bijvoorbeeld in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk
gebeurt. Zie de Strategic Defense Review die is uitgekomen. Een ander belangrijk
thema: de problematiek rondom de no first use. De heer Pitstra wees daar al
op. Er is dus sprake van veel continuïteit. In maart van dit jaar heeft
zich tussen de heer Pitstra en mijn ambtsvoorganger een interessant debat
ontsponnen. Ik deel de overwegingen die de heer Van Mierlo toen in deze Kamer
heeft verwoord ten volle. Als wij deze verklaring afschaffen en als wij zeggen
er geen behoefte meer aan te hebben, gaat van het weapon of the last resort
geen enkele afschrikking meer uit en dan kan het een destabiliserend element
worden.Bovendien – en dat is een ander aspect van de resolutie, althans
van de gedachten en de ideeën van de Groep van acht – is het bevreemdend
dat in de ontwerpresolutie de Indiase en Pakistaanse kernproeven geheel buiten
beschouwing worden gelaten, evenals bijvoorbeeld de positie van landen als
Irak en Noord-Korea. Juist omdat wij landen in de wereld hebben als de twee
laatstgenoemde, meen ik dat het goed is dat het NAVO-bondgenootschap de strategie
heeft die het heeft en het dus beschikt over kernwapens en over de nucleaire
voorzieningen waarop de heer Pitstra in zijn betoog heeft gewezen.De heer Pitstra heeft voorts gesproken over de motie-Hoekema. Daarover
heeft de heer Van Eekelen eveneens een opmerking gemaakt. Ik meen dat de motie-Hoekema
ook daarom door de regering is gesteund, omdat deze motie op een breed front
werkt. Met de oorspronkelijke tekst van de motie was dat niet het geval en
daarom is zij ook gewijzigd. Er wordt nu gezegd, dat de NAVO-bondgenoten,
de Verenigde Staten, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, alsmede de andere
kernwapenstaten aandringen op het voeren van onderhandelingen ter vermindering
van kernwapenarsenalen. Er is duidelijk aangegeven dat een en ander mede afhankelijk
moet zijn van de ratificatie van START 2 in de Doema. We mogen alleen maar
hopen dat de Russische Federatie daarmee in de Doema voortgang wil boeken. Zoals ik al zei heeft Frankrijk kernwapens afgestoten. Hetzelfde geldt
voor het Verenigd Koninkrijk, dat het aantal kernkoppen en het totale aantal
Tridentraketten aan boord van onderzeeërs in belangrijke mate zal terugbrengen.
Beide landen sluiten verdere reductie niet uit. Er is dus op dit terrein een
belangrijke ontwikkeling gaande. Uiteraard zal de Nederlandse regering –
ik herinner aan datgene wat ik in de aanvang van mijn betoog heb gezegd –
in de aangegeven lijn, druk uitoefenen, doorgaan, gelet op datgene waaraan
wij ons verbonden hebben.De heer Van Eekelen heeft zeer in concreto gevraagd wat de maatregelen
ten aanzien van India en Pakistan zijn. Ik heb al gewezen op datgene wat van
de zijde van beide landen is gezegd tijdens de Algemene Vergadering van de
VN. De Nederlandse regering zal binnen niet al te lange tijd een notitie aan
de Kamers doen toekomen om de exit-strategie aan het parlement aan te geven.
Naar mijn mening komen daar in ieder geval voor in aanmerking de hervatting
van het bilaterale bedrijfslevenprogram en de technische assistentie aan de
economische ontwikkeling in India en een eventuele versoepeling van het beleid
om internationale leningen te vertragen, bijvoorbeeld vanwege de destabiliserende
economische situatie in Pakistan. Een zekere versoepeling van de sancties
wordt derhalve overwogen. Over de exacte omvang van deze versoepeling zal
de Kamer nog worden geïnformeerd. Zolang beide landen het teststopverdrag
niet hebben ondertekend, is een opschorting van de sancties niet aan de orde.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik spreek mijn waardering uit voor de nauwgezette
beantwoording van onze vragen en opmerkingen. Mij resten drie opmerkingen.De minister is ingegaan op onze opmerkingen naar aanleiding van het laatste
onderdeel van het dictum van het advies van het Internationaal Gerechtshof
van 8 juli 1996. Het was mij niet duidelijk waarom hij daarbij zei: bij mijn
weten is het geen uitspraak, maar een advies van het gerechtshof. Ik heb het
in eerste termijn ook steeds gehad over het advies van het Internationaal
Gerechtshof. Het advies is uitgebracht op verzoek van de Algemene Vergadering
van de VN op grond van artikel 95 van het Handvest en artikel 65 van het statuut
van het hof. Het gaat over de rechtmatigheid van bedreiging met of gebruik
van nucleaire wapens. Er kan geen twijfel over bestaan dat het Internationaal
Gerechtshof in zo'n advies op verzoek van de Algemene Vergadering zich uitspreekt
over de inhoud van het internationale recht. Mocht de strekking van de opmerking
van de minister zijn geweest dat het alleen maar een adviserende betekenis
heeft en niet echt gaat over het internationale recht, dan moet ik dat weerspreken.Mijn tweede opmerking betreft mijn vraag over de studie op de Nederlandse
Antillen en Aruba. In antwoord daarop verwees de minister naar de voorbereiding
van de kaderwet uitvoering wapenwetgeving. Hij heeft al aangekondigd dat hij
in tweede termijn de vraag zal beantwoorden die ik interrumperend stelde,
namelijk of het daarbij gaat om de voorbereiding van een Rijkswet. Een positief
antwoord op deze vraag lijkt ons aanbevelenswaardig. Het voorkomt dat er telkens
per verdrag gewerkt moet worden aan identieke afzonderlijke wetgeving. Het
zou buitengewoon pijnlijk zijn als het Koninkrijk der Nederlanden straks bij
de ratificatie van dit verdrag moet laten weten dat deze niet voor het gehele
Koninkrijk geldt. Voorzover het positieve antwoord de huidige situatie niet
weerspiegelt, is het wenselijk dat het alsnog de inzet wordt om een Rijkswet
tot stand te brengen.Voorzitter! Mijn derde opmerking is dat de minister aangaf dat de CRI
de internationale contacten onderhoudt ten aanzien van voorkoming en bestrijding
van handel in nucleair materiaal. Als daarvoor geen capaciteit is –
ik leid dit af uit de woordkeus van de minister, waarvan ik moet aannemen
dat die ook op dit punt precies was – roept dat wel vragen op. Zou die
capaciteit er niet moeten komen? Hetzelfde geldt voor Europol. Als dit wel
een mandaat van Europol is, zij het dat die organisatie nog niet is begonnen
met het verrichten van deze taak, is het wenselijk dat Europol daartoe in
staat wordt gesteld.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb u net een kopietje gegeven uit het groene boekje, waarin
het woord voorkomt dat ik in eerste instantie heb gebezigd, en dat u uit de
Handelingen heeft laten schrappen.De voorzitter:Het groene boekje is geen standaard voor parlementair taalgebruik!De heer Pitstra (GroenLinks):Misschien wilt u uw standaard nog eens expliciteren!De voorzitter:Als de Stenografische dienst het niet opneemt, hoeven zij het ook niet
te spellen.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! Het onderhavige verdrag en de kwesties die daarbij betrokken
zijn, zijn belangrijker. Door de VVD is in eerste termijn de stelling ingenomen
dat algehele ontwapening – het VN-jargon – buitengewoon irrealistisch
zou zijn. Als je de verhalen van GroenLinks en de VVD naast elkaar legt, kun
je concluderen dat er nog steeds forse tegenstellingen in de Nederlandse politiek
zijn. Er is gevraagd of ik een motie wilde indienen, gericht op ratificatie
van START 2 door de Doema. Dat heb ik niet beoogd, en ook niet gesteld. Ik
heb gesproken over de VN-resolutie van de acht, die op dit moment speelt.
Ik vind natuurlijk dat de Doema START 2 moet ratificeren, zoals ik ook vind
dat het Amerikaans Congres dat moet doen. Over de Russen wil ik de geruststellende
mededeling doen dat daar al een soort technische ontwapening heeft plaatsgevonden.
Volgens deskundigen zijn er van die vele duizenden kernwapens nog slechts
500 over die het, samengehouden door touwtjes, nog doen. Dat geeft echter
ook onmiddellijk allerlei risico's.Voorzitter! De minister zegt dat hij wil opereren op het snijvlak van
realisme en idealisme. Dat is een uitspraak, waaraan je je geen buil kunt
vallen; ik zou haar ook voor mijn rekening kunnen nemen. De minister zegt
er wel bij dat ook volgens hem in het verleden de afschrikking heeft gewerkt.
Ik heb dat altijd betwijfeld, wat ik nog doe. In ieder geval moeten daarbij
de risico's betrokken worden die het kernwapen ook heeft gehad. Ik heb in eerste termijn gewezen op het incident bij de Noorse kust, en de
minister gevraagd om een reactie daarop. Dat zijn risico's die zijn gelopen
in de afschrikkingstheorie, welke risico's erbij betrokken moeten worden.Het advies van het Internationaal Gerechtshof is ter sprake gekomen. De
minister zegt dat hij zich gebonden voelt aan artikel 6 van het NPV. Hij spreekt
wel van het uiteindelijk verdwijnen van kernwapens. In die zin is hij het
niet eens met de heer Van Eekelen, die dat irreëel vindt. De minister
blijft dat gelukkig kennelijk als een streven op de agenda zetten.Vervolgens is het de vraag, hoe dat in de praktijk wordt getoetst. Het
eerste punt is het Stockpile Stewardship Program van de VS. De minister zegt
dat de Verenigde Staten de preambule van dit verdrag hebben gesteund. Daarin
staat dat je kernwapens niet mag verbeteren. De Verenigde Staten zeggen zelf
dat het Program zich verdraagt met de preambule. De minister zegt ook dat
hij het na het Kamerdebat heeft uitgezocht. Wij hebben dat ook nog eens gedaan.
Ik heb kennis van een persverklaring van onderzoeksgroepen van de West Coast
over het Green Book van het departement van energie van de VS. In dit persbericht
wordt een aantal citaten gegeven. Ik heb het voor mij, maar het lijkt mij
niet dienstig om de citaten voor te lezen. Mijn conclusie is echter dat de
inhoud op gespannen voet staat met de preambule die is opgenomen in het aan
de orde zijnde verdrag. Ik zal de minister een exemplaar overhandigen. Ik
vraag hem om daarop schriftelijk te reageren als het nieuwe informatie betreft.Ik heb de minister gevraagd of hij bekend is met het standpunt van de
Amerikaanse bisschoppen, die zich op de hoogte hebben gesteld van het programma.
Er is een bedrag van 50 mld. opgenomen. Ook wordt het jaar 2065 genoemd. De
minister heeft gezegd, uiteindelijk voor het verdwijnen van kernwapens te
zijn, maar het jaar 2065 ligt dan wel erg ver weg. Deze zaken maken mij op
zichzelf al wantrouwend. Ik zal de minister kopieën overhandigen van
de stukken die ik hierover in mijn bezit heb.Ik kom op de resolutie van de acht landen, die zich de 'New Agenda Coalition'
noemen. Hetgeen de minister hierover heeft gezegd, is teleurstellend. Hij
zegt, de exacte tekst nog niet te kennen. Ik heb een kopie ervan, maar dat
hebben zijn diplomaten ook. De exacte tekst is er inderdaad nog niet, omdat
er druk over onderhandeld wordt. De tekst is overigens al sterk afgezwakt.
Ik adviseer de minister dringend, zich achter dat initiatief te plaatsen.
Hij heeft bezwaren ertegen ingebracht. Wat de 'no first use'-verklaring betreft,
is hij het nog steeds eens met de heer Van Mierlo, dat er continuïteit
in het beleid is. Daarover worden wij het kennelijk niet eens. Het is namelijk
nog maar de vraag of dat destabiliserend werkt. Een ander bezwaar van de minister
is dat er in de resolutie niets is opgenomen over de proeven van India en
Pakistan en over Irak en Noord-Korea. Ik vind dat op zichzelf een zinnig kritiekpunt.
Ik zal mij er zeker niet tegen verzetten als de Nederlandse regering probeert,
de resolutie te verbeteren door ernaar te streven, dat element eraan toe te
voegen.Ik heb de minister gevraagd of hij bereid is om samen met de nieuwe minister
van buitenlandse zaken van Duitsland initiatieven te nemen ten aanzien van
de Amerikaanse kernwapens in Europa. Ik noemde daarbij Volkel. Ook heb ik
gevraagd of de bewering van het Kamerlid Blaauw dat de kernwapens in Volkel
'gede-alert' zijn, juist is. De minister heeft hier geen antwoord op gegeven.Ik heb de minister erop gewezen dat het Internationaal Gerechtshof heeft
uitgesproken dat kernwapens in strijd zijn met het humanitaire oorlogsrecht.
Een ander belangrijk toetspunt is het strategische concept van de NAVO, waarin
de kernwapens zijn opgenomen. De minister heeft daarover weinig gezegd. Als
dit betekent dat de oude lijn gewoon wordt voortgezet, is dat voor ons zeer
teleurstellend. Het is inderdaad waar dat in het Verenigd Koninkrijk een aantal
stappen wordt gezet om het aantal Tridentraketten op onderzeeërs terug
te brengen. Het totale beeld is echter niet dat er actief wordt gestreefd
naar ontwapening. Er wordt niet in een programma voor bijvoorbeeld een periode
van tien jaar gestreefd naar de uiteindelijke afschaffing. Het gaat meer om
een aantal zaken die overbodig zijn. Misschien werken zij niet meer zo goed
of zijn zij te duur en wil men er om die reden mee stoppen. Er is geen overtuigend
programma inzake nucleaire ontwapening. Ik wacht het antwoord van de minister
in tweede termijn af.De heer Van Eekelen (VVD):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn uitvoerige en deskundige beantwoording.Als de heer Pitstra zich schaart achter de doelstelling inzake het snijvlak
tussen idealisme en realisme, is een discussie tussen ons goed mogelijk en
ik verwelkom die. Verder wil ik nog een vraag aan de minister stellen over
de onderhandelingen die in januari beginnen over een verbod van de productie
van splijtbaar materiaal dat voor explosies kan worden gebruikt. Voor welke
landen zou dat verbod gelden? Ik neem aan dat dit in confesso is voor de landen
die het non-proliferatieverdrag al hebben ondertekend. Geldt het dan voor
de landen die kernwapenstaat zijn? Als dat het geval is, wat is dan het belang
of de betekenis van de onderhandelingen in Genève? Daar gaat het om
een veel groter gezelschap. Of ziet de minister het meer als een uitvloeisel
van de verplichting van het non-proliferatieverdrag, dat de kernwapenstaten
ook zelf al het mogelijke in het werk moeten stellen om kernwapens te verminderen?Dan kom ik toch nog even terug op de doelstelling van het uitbannen van
kernwapens. Ik hoor niet bij degenen – ik ben het wat dat betreft dus
helemaal niet eens met de heer Pitstra – die zeggen dat kernwapens onder
alle omstandigheden niet gebruikt hadden mogen worden. Ik meen dat Hiroshima
en Nagasaki, hoe vreselijk de effecten ook waren, toch het effect hebben gehad
dat de Tweede Wereldoorlog met Japan is beëindigd. Daarbij moet men altijd
de enorme hoeveelheid slachtoffers bezien die bij een voortzetting van die
oorlog zouden zijn gevallen, met name onder de burgerbevolking. Ik meen dat
alle Nederlanders die op dat moment in de Japanse kampen vertoefden, de Tweede
Wereldoorlog niet overleefd zouden hebben als hij toen niet was beëindigd
via het gebruik van de atoombom. Ik ontken niet dat het effect hiervan vreselijk
is, maar juist – en dat is altijd de paradox van de nucleaire afschrikking
geweest – de dreiging van zulke verschrikkelijke effecten zorgde ervoor dat de landen waar het toen om ging, de supermachten, zich
in hun onderlinge relatie zo'n enorme zelfbeperking hebben opgelegd. Dat is
volgens mij het verschil in benadering dat mij scheidt van de benadering van
de heer Pitstra. In mijn eerste termijn heb ik al gezegd dat ik dit verdrag
verwelkom omdat ik in de huidige omstandigheden de noodzaak van nucleaire
middelen aanzienlijk minder hoog acht dan tijdens de Koude Oorlog.De heer Hirsch Ballin (CDA):Het is misschien goed om op dit punt even verder te kijken naar het advies
van het Internationaal Gerechtshof, dat ook door collega Pitstra werd aangehaald.
Ik heb het aangehaald omdat daarin is uitgesproken dat er een verplichting
bestaat te onderhandelen, te goeder trouw, over een nucleaire ontwapening
onder de vereiste controles. In een ander onderdeel van het dictum zegt het
hof dat het bij de huidige stand van het internationale recht niet kan concluderen
dat de bedreiging met of het gebruik van nucleaire wapens rechtmatig of onrechtmatig
zou zijn in de extreme omstandigheden van zelfverdediging waarbij het voortbestaan
van een staat op het spel staat. Het hof heeft dus, in mijn eigen woorden
samengevat, weliswaar dreiging met en gebruik van nucleaire wapens in dit
advies sterk ingeperkt, maar onder deze extreme omstandigheden niet volledig
uitgesloten.De heer Van Eekelen (VVD):Ik ben de heer Hirsch Ballin erkentelijk voor die toevoeging. Ik meen
dat men kan zeggen dat een wapen op zichzelf nooit onderwerp kan zijn van
een juridisch verbod of toestemming tot bezit, tenzij vrijelijk aanvaard.
Het gaat om het gebruik van een dergelijke wapen in de internationale betrekkingen.
In de nationale sfeer ligt dat wat anders.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! De heer Van Eekelen zegt dat door de atoombom op Hiroshima
en Nagasaki de oorlog is beëindigd en er minder slachtoffers zijn gevallen.
Hij zal toch bekend zijn met de uitspraak van veel polemologen en anderen,
dat de atoombom helemaal niet nodig was, omdat de Japanners al lang van plan
waren, op te geven. Er was alleen nog sprake van een formaliteit over de positie
van de Japanse keizer. Het gooien van die atoombom was helemaal niet nodig
voor de overgave van Japan, want die stond al op de rol. Er zijn zelfs mensen
die op grond daarvan hebben gezegd dat de bombardementen op zowel Dresden
als Hiroshima en Nagasaki een vorm van oorlogsmisdaad zijn geweest. Hij is
toch wel bekend met die opvatting?De heer Van Eekelen (VVD):Ja, en ik heb die altijd bestreden. Ik geloof dat dit een veel te optimistische
inschatting geweest is van de situatie in Japan. Zelfs vandaag nog huldigen
heel veel Japanners het standpunt dat als die atoombom niet gevallen was,
zij nooit gedwongen waren geweest om die oorlog te beëindigen. Dit is
een revisionisme van de geschiedenis waarin ik mij in dit opzicht niet wil
begeven. In ieder geval staat voor mij vast dat een verlenging van de oorlog,
al was het maar met een aantal weken, de dood zou hebben betekend van ongeveer
honderdduizend Nederlanders in voormalig Nederlands Indië.De heer Schuurman (RPF):Mijnheer de voorzitter! Ik zou ook graag een opmerking maken aan het adres
van de heer Van Eekelen in verband met Hiroshima. Ik kan zijn standpunt volgen,
maar als ik dat extrapoleer naar de toekomst, dan vraag ik mij af of wij niet
een paar gegevens in rekening moeten brengen die hij mogelijk over het hoofd
ziet, namelijk dat de vernietigingskracht van de wapens op dit moment zoveel
groter is dan ten tijde van Hiroshima. Ten tijde van de Koude Oorlog hadden
wij niet te maken met een individueel wapen, maar met wapensystemen aan de
kant van het Westen en van het Warschaupact. Technische beheersing van de
systemen bij een aanval door een van de kanten was nauwelijks meer mogelijk,
omdat zelfs een technisch automatisme was ingebouwd. De constatering die door
velen is gemaakt, is dat in zo'n situatie eigenlijk geen oorlog meer te winnen
was. Het gebruik van een wapen aan een van beide kanten zou een automatisme
in werking zetten waarbij de overwinnaar de overwinning met de dood had moeten
bekopen. De situatie in die latere jaren was anders dan ten tijde van Hiroshima.
Dat geldt zeker vandaag.De heer Van Eekelen (VVD):Het is volkomen juist dat in die periode alleen de Verenigde Staten het
atoomwapen hadden en de andere landen niet. Het gebruik van het atoomwapen
heeft de wereld laten zien hoe vreselijk het is. Daardoor heeft de afschrikking
gewerkt. Iedereen kon op zijn vingers natellen wat er zou gebeuren als die
wapens ingezet zouden worden.In het automatisme bij nucleaire escalatie heb ik nooit geloofd, omdat
dit niet in het belang van een van de partijen was. Ik heb altijd nog geloofd
in een zekere rationele afweging van belangen, zelfs in een dergelijke fase.
Die heeft ook gewerkt in de relatie tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde
Staten.In mijn eerste termijn heb ik al gezegd dat ik bevreesd ben dat een dergelijke
rationele afweging bij nieuwe kernwapenstaten waarschijnlijk achterwege zal
blijven. Daarom steun ik dit verdrag en het non-proliferatieverdrag. Om dit
allemaal meteen te vertalen naar de relatie tijdens de Koude Oorlog tussen
de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten gaat mij veel te ver. Het heeft in deze
fase ook niet zo vreselijk veel zin. Die tijd ligt achter ons. De Sovjet-Unie
bestaat niet meer. Rusland vormt niet meer de dreiging van de grote conventionele
aanval op het Westen waar tegenover wij het kernwapen als afschrikking nodig
hadden om die te voorkomen. Gelukkig zijn wij uit die fase. Daarom steun ik
de minister in zijn idealisme. Het gaat mij echter wel wat ver om te denken
aan een periode met een volledige nucleaire ontwapening. Zoals een van de
leden zei: de kennis bestaat bij de mensheid en zal dus als zodanig nooit
helemaal weg te denken zijn.Minister Van Aartsen:Mijnheer de voorzitter! Zeer veel dank aan de geachte afgevaardigde de
heer Van Eekelen voor de steun aan het idealisme van het kabinet.De heer Hirsch Ballin is teruggekomen op het zinnetje in de stukken over
de uitvoeringswetgeving. Ik heb zeer goed geluisterd naar het dringende advies
van de geachte afgevaardigde. Juist dit punt is nu onderwerp van bestudering
door de Nederlandse Antillen en Aruba. Het is hun keuze of sprake moet zijn
van een Rijkswet of van een gewone wet met analoge landsverordeningen in de landen van het Koninkrijk. Ik zal aandacht besteden aan het advies
van de heer Hirsch Ballin.Niet bij de CRI maar bij Europol heb ik iets gezegd over het capaciteitsvraagstuk.
De CRI is niet direct betrokken bij deze acties. De CRI is contactpersoon
van Europol. Verdachte informatie over een nucleaire actie komt bij de CRI
binnen die vervolgens in contact staat met de ECD. Europol moet nog beginnen
met de uitvoering van het mandaat. De CRI vervult de rol van contactpersoon,
maar het is voor de regering in den brede van belang – het is een kwestie
die mijn collega van Justitie aangaat – dat er voor het tegengaan van
verkeerde activiteiten voldoende prioriteit is en dus voldoende menskracht.De heer Hirsch Ballin kwam nog terug op het advies van het Internationaal
Gerechtshof. Ik had in de richting van de heer Pitstra gezegd dat het geen
uitspraak maar een advies was. Het hof heeft uitgesproken dat het gebruik
van kernwapens niet in alle omstandigheden ongeoorloofd is. Er bestaat de
verplichting tot kernontwapening. Volgens dat gegeven werkt de Nederlandse
regering.De heeft Pitstra heeft de vraag herhaald over het incident bij de Noorse
kust. Ik ken de antwoorden van mijn ambtsvoorganger niet. Zover was ik nog
niet gekomen bij de bestudering van de diverse dossiers. Naar aanleiding van
dit debat zal ik daarnaar kijken.De heer Pitstra heeft mij het Green Book overhandigd. Ik heb hetgeen mevrouw
Vos mij aan de overkant heeft overhandigd serieus genomen. Ik zal er nauwkeurig
naar kijken. Ik kan nu slechts verwijzen naar datgene wat ik in eerste termijn
heb gezegd over het Stockpile Stewardship Program. Ik heb goede nota genomen
van het feit dat de heer Pitstra zegt dat het slechts indien er sprake is
van een nieuw gegeven, noodzakelijk is om de Kamer nader te informeren.Wat de resolutie van de Groep van acht betreft zou het inderdaad helpen
als er ook gesproken zou worden over de positie van landen als Irak en Noord-Korea
en wanneer er niet voorbij zou worden gegaan aan datgene wat India en Pakistan
zich dit jaar hebben veroorloofd. Echter, dan nog blijft het probleem bestaan
waarover wij al eerder hebben gesproken, namelijk het thema van 'no first
use'. Dat blijft boven tafel en dat moet de uiteindelijke reden zijn dat Nederland
zich niet kan scharen achter een resolutie in deze geest. Nogmaals, vele aspecten
van de gedachtegang die de Groep van acht hanteert, spreken de regering aan.Is er nu sprake van 'de-alert' voor Volkel, zo vraagt de heer Pitstra.
Dat is inderdaad het geval, voorzitter. In eerste termijn heb ik overigens
al aangegeven dat de nucleaire strategie een onderdeel van de NAVO is. Ik
heb geconstateerd dat ook de nieuw aantredende bondsregering – natuurlijk
moeten wij nog op de regeringsverklaring wachten – zich een goed lidmaat
van de NAVO betoont.De heer Van Eekelen informeert naar het cut off-verdrag, zulks mede in
het kader van de onderhandelingen te Genève. Voorzitter! Het verdrag
op het punt van de splijtstoffen en het tegengaan van het misbruik daarvan,
heeft vooral ook te maken met codificatie van bestaande unilaterale toezeggingen
van kernwapenstaten. De non-proliferatie heeft natuurlijk vooral te maken
met het tegengaan van gevallen zoals India, Pakistan, Noord-Korea en Irak.
In het kader van het cut off-verdrag gaat het om een breder belang en verificatie
in kernwapenstaten. Ik meen dat dit van groot belang is om verder te kunnen
gaan met het proces van verdergaande kernontwapening.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.Sluiting 15.23 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19981999-79-91.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl