Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1995 (23900-XV); Wijziging van hoofdstuk XV (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1993 (Slotwet; rekening) (23838)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 1012-1031

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-03-1995

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 24, pagina 1012-1031

28-03-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23900Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 23838Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de volgende voorstellen van de commissie voor de Verzoekschriften: Adres van C.H.B. Bersma te H., met betrekking tot het handelen van de Belastingdienst (gedrukt stuk Eerste Kamer, 1994-1995, nr. II); Adres van W.G. Geursen te K., met betrekking tot uitstel van betaling van een belastingaanslag (gedrukt stuk Eerste Kamer, 1994-1995, nr. III); Adres van T.J. te D., met betrekking tot een betalingsregeling voor een belastingschuld (gedrukt stuk Eerste Kamer, 1994-1995, nr. IV)Pagina 979-979
Lijst van besluiten en ingekomen stukken (dinsdag 28 maart 1995)Pagina 1031-1031
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: Wijziging van de Huisvestingswet (voorziening in de huisvesting van bepaalde categorieën verblijfsgerechtigden) (23930); Bepalingen inzake gemeentelijke zorg voor houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf (Wet gemeentelijke zorg voor houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf) (23966)Pagina 1001-1012
Behandeling van de wetsvoorstellen: Goedkeuring van het op 24 februari 1988 te Montreal tot stand gekomen Protocol tot bestrijding van wederrechtelijke daden van geweld op luchthavens voor de internationale burgerluchtvaart bij het op 23 september 1971 te Montreal tot stand gekomen Verdrag tot bestrijding van wederrechtelijke gedragingen tegen de veiligheid van de burgerluchtvaart (23228, R1475); Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en enige andere wettenPagina 979-980
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1995 (23900-XV); Wijziging van hoofdstuk XV (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1993 (Slotwet; rekening) (23838)Pagina 1012-1031
Behandeling van de wetsvoorstellen: Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1995 (23900-XV); Wijziging van hoofdstuk XV (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1993 (Slotwet; rekening) (23838)Pagina 987-1001
Behandeling van de wetsvoorstellen: Wijziging van de Huisvestingswet (voorziening in de huisvesting van bepaalde categorieën verblijfsgerechtigden) (23930); Bepalingen inzake gemeentelijke zorg voor houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf (Wet gemeentelijke zorg voor houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf) (23966)Pagina 980-987

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 104 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen:
 
 Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 1995 (23900-XV);
 
 
 Wijziging van hoofdstuk XV (Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
voor het jaar 1993 (Slotwet; rekening) (23838).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 
 Minister Melkert:
 
 Mijnheer de voorzitter! Het is voor de staatssecretaris en mij de eerste
maal dat wij een begroting in uw – ik veroorloof mij te zeggen –
ietwat tochtige huis mogen verdedigen. Ik begin met twee leden uit uw midden,
die vanmiddag uit een oogpunt van begrotingsbehandeling voor het laatst een
bijdrage hebben geleverd, speciaal te bedanken. Mevrouw Bolding zal in juni
aanstaande nog net negen jaar senatorschap volmaken en de heer Van der Meulen
haalt de acht jaar net niet. Wij zullen zijn sonoor stemgeluid, dat in deze
gewijde omgeving wel tot zijn recht komt, node missen en ook al zijn adviezen,
met of zonder adviesplicht. Hij heeft een grote staat van dienst opgebouwd
in al die jaren waarin het Nederland, mede dankzij de inbreng van maatschappelijke
organisaties, beter is gegaan. Beiden zeg ik, mede namens de staatssecretaris
en, als ik die vrijheid mag nemen, mede namens onze voorgangers oprecht dank
voor hun jarenlange bemoeienis met de publieke zaak.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik heb het als bijzonder positief ervaren dat
door alle sprekers zoveel aandacht is besteed aan het vraagstuk van de werkgelegenheid
en de wijze waarop wij proberen – ik geef direct toe, met vallen en
opstaan – nieuw perspectief te bieden. Dat geldt met name voor al degenen
die buiten de arbeidsmarkt terecht zijn gekomen en ook dreigen erbuiten te
blijven, zelfs als het met de conjunctuur een stuk beter gaat. Ik ga dan ook
graag in op de vele opmerkingen.
 
 Ik stel met nadruk dat het werkelijk om een aanvulling op het beleid gaat. De heer Heijmans heeft in mijn optiek de parallellie in het
opereren van de minister van Economische Zaken en dat van de minister van
Sociale Zaken onder de aandacht gebracht. Het beleid is in de generieke sfeer
in de eerste plaats gericht op lastenverlichting. Daarvoor is in het regeerakkoord
bewust, en sinds vele jaren zonder precedent, gekozen. In de tweede plaats
is het beleid gericht op deregulering "met verstand"; het wegnemen van hindernissen
in de regelgeving die ook de werkgelegenheid in de weg kunnen staan. De toetsing
of maatregelen in dat kader de werkgelegenheid ten goede komt, vindt echter
steeds plaats.
 
 In de derde plaats is het beleid gericht op herverdeling van arbeid, de
bevordering van differentiatie van arbeidsduurpatronen, dus het inspelen op
een moderne economie. Pas in de vierde plaats noem ik alle inspanningen die
zijn gericht op het scheppen van werk, op additionele arbeid. Het vergt een
onevenredige inspanning om iets voor elkaar te krijgen, juist voor degenen
die de minste kans hebben om langs reguliere kanalen op de reguliere arbeidsmarkt
aan de slag te komen. Dit is en blijft echter sluitstuk van beleid. Dat kan
ook niet slagen als wij er langs de andere sporen niet in slagen om de structuur
van de werkgelegenheid beslissend te verbeteren. Lukt dat niet, dan worden
de problemen aan de onderkant van de arbeidsmarkt slechts verschoven. Het
kabinet is zich daarvan bijzonder bewust. Ik merk dit op alvorens ik inga
op de vragen, want ik zal dan toch ook de indruk moeten vestigen dat wij dag
in, dag uit bezig zijn met het creëren van additionele banen, experimenten
en het opzij schuiven van regels om een en ander mogelijk te maken. Daarover
moet zeker verder worden gesproken en ik kom daar dan ook op terug.
 
 Een hoofdpunt van beleid, waarop wij een grote kans hebben om de structuur
van de arbeidsmarkt te versterken, is de lastenverlichting. Ik ga hier onder
meer naar aanleiding van opmerkingen van de heer Van der Meulen op in. Hij
verwees naar de in het regeerakkoord aangekondigde lastenverlichting van 9
mld. Hij heeft gevraagd hoe zij te rijmen is met een tegenvaller van 2,3 mld.,
waarvan sprake zou zijn. Mijnheer de voorzitter! De door de heer Van der Meulen
genoemde cijfers over de overschrijding van de reële uitgavenlijn in
1995 en 1996 – dus het door hem genoemde bedrag van 2,3 mld. –
zijn, voor zover ik kan nagaan, afkomstig uit een concept van een concept-versie
van het Centraal-economisch plan 1995. In de pers wil daar wel eens wat van
doorsijpelen, dus ik kan mij voorstellen dat de heer Van der Meulen dat cijfer
in zijn hoofd had.
 
 Voorzitter! De systematiek van de reële uitgavenlijn is nieuw en
daarom zoeken wij nog naar de juiste wijze om hiermee om te gaan. Maar in
de door de geachte afgevaardigde genoemde cijfers is bijvoorbeeld nog geen
rekening gehouden met ook statistisch te duiden financieringsverschillen.
Volgens de eerste inzichten van het Centraal planbureau, opgenomen in hetzelfde
concept-sociaal-economisch plan, kan de genoemde problematiek ruwweg verdwijnen
wanneer hiermee wel rekening wordt gehouden. Ter voorkoming van misverstanden,
het is dus geen grote verdwijntruc, maar het heeft te maken met de systematiek
van de berekening. Tot nader order raad ik aan, geen somberheid te hebben
over tegenvallers, en zeker niet in deze orde van grootte. Het wordt echter
des te urgenter, te bezien op welke wijze wij, gericht op versterking van
de arbeidsmarkt, verstandig kunnen omgaan met de ruimte die voor het eerst
sinds jaren met behoud van de financiële discipline in beginsel beschikbaar
is voor lastenverlichting.
 
 De heer Van der Meulen heeft gewezen op – ik zou dat woord nooit
in de mond nemen – onenigheid tussen de opvattingen van de voorzitter
van het midden- en kleinbedrijf en die van de voorzitter van VNO/NCW. Nu de
heer Van der Meulen mij vraagt om op die "onenigheid" in te gaan, zeg ik er
graag het mijne over. Ter voorkoming van misverstanden en misschien ook om
een enkele waarnemer bij te praten, citeer ik uit het regeerakkoord: "de brutoloonkosten
moeten worden verlaagd, met name voor de lagerbetaalde arbeid". Vervolgens
is gestipuleerd dat "in het bijzonder aan de onderkant van de arbeidsmarkt
een verlaging van de arbeidskosten en een vergroting van de participatie wenselijk
en mogelijk is". Voorts is in het regeerakkoord opgenomen: "een belangrijk
onderdeel van het door het kabinet toe te passen beleidspakket is een in omvang
oplopende lastenverlichting in het bijzonder gericht op de laagstbetaalde
arbeid, met name in het midden- en kleinbedrijf, en ter ondersteuning van
loonmatiging, werkgelegenheid en arbeidsparticipatie". Ten slotte is in het
regeerakkoord opgenomen: "het ligt in de rede dat definitieve besluiten over
de vormgeving van lastenverlichtende maatregelen in het kader van de jaarlijkse
afwegingen rondom de rijksbegroting en de dan geldende inzichten over het
daarbij passende werkgelegenheids- en inkomensbeleid worden genomen".
 
 Voorzitter! Ik had er behoefte aan, het regeerakkoord nog eens op deze
punten te citeren, niet omdat ik eraan twijfel dat deze teksten in dit huis
niet bekend zouden zijn, maar wel omdat er buiten dit huis sprake is van een
selectieve duiding van wat in het regeerakkoord was bedoeld. Ik realiseer
mij vanzelfsprekend dat in het regeerakkoord ook was opgenomen dat voor 1996
de voorkeur voor de vormgeving van de lastenverlichting uitgaat naar de zogenaamde
overhevelingstoeslagvariant, mede gelet op de effecten voor de werkgelegenheid
die daaraan zijn verbonden. Daarbij is opgemerkt dat in het licht van het
voorgaande bij de voorbereiding van de begroting 1996 zal worden nagegaan
of en hoe deze voorkeur verenigbaar is met de ook voor dat jaar geldende wenselijkheid
om het eventuele koopkrachtverlies beperkt te houden en evenwichtig te spreiden.
Mij dunkt dus dat het regeerakkoord in het licht van de voorspelde inkomensontwikkeling
voor 1996 zowel naar letter als naar geest tot bezinning dwingt. Overigens
is lastenverlichting om de loonkosten voor werkgevers van laag betaald werk
te verminderen wel degelijk generieke lastenverlichting, zowel voor het grootbedrijf
als voor het midden- en kleinbedrijf, zij het toegespitst op een deel van
de arbeidsmarkt, waar overigens zo'n 3 miljoen werknemers wel hun dagelijks
brood moeten zien te verdienen.
 
 Iedereen, van Kamminga tot Rinnooy Kan, erkent dat daar ook het knelpunt
op de arbeidsmarkt zit. Dat is dus ook de reden waarom ik hiervoor zoveel
aandacht vraag. Bij het zien van de cijfers en de vooruitzichten voor het
komende jaar valt immers op dat er sprake is van een cijfermatige
ontwikkeling die wij lange tijd niet meer hebben mogen meemaken. In 1996 zal
sprake zijn van rond de 100.000 extra banen. De arbeidsinkomensquote daalt
tot 81,5 en zal daarmee in drie jaar tijd vijf punten naar beneden gaan. De
micro-lastendruk neemt af met 9 mld. en dat is ruim 1,5% van het bruto binnenlands
produkt. Zo zou ik nog wat cijfers kunnen geven, bijvoorbeeld de 27,5 mld.
die wij als saldo op de lopende rekening van de betalingsbalans kunnen incasseren,
als althans de vooruitzichten bewaarheid worden.
 
 Het gaat mij er echter om dat het getal van de werkloze beroepsbevolking
niet in beweging is. In 1995 staat dit op 550.000 en in 1996 blijft het daarop
steken, en het aantal werkloosheidsuitkeringen zal slechts met 10.000 naar
beneden gaan. Dat is veel en veel te weinig, juist in die omgeving van economische
voorspoed waar wij hard aan gewerkt hebben, die wij in stand moeten houden
en waar wij alle maatregelen op moeten richten, opdat deze zich ook in de
komende jaren kan continueren. Deze voorspoed geeft echter eenvoudigweg niet
het antwoord op het vraagstuk van de langdurige werkloosheid en op de vraag
hoe het aan de onderkant van de arbeidsmarkt zit. Het is geen statisch denken
wanneer ik een pleidooi voer om, als het even kan, een deel van de ruimte
voor lastenverlichting daar ook op te richten. De onderkant van de arbeidsmarkt
zelf is immers statisch: drie kwart van de mensen die tussen de 100 en 130%
van het minimumloon verdienen, zal vermoedelijk de gehele loopbaan in dat
segment van de arbeidsmarkt doorbrengen. Voor zover zij in dezelfde functieclassificatie
zitten, is de beweging naar hogere inschaling, naar andere functies veel minder
dan wat velen als de waarheid veronderstellen. Het gaat hierbij om een heel
grote groep mensen. Wij moeten dan ook niet overschatten wat de arbeidsmarkt
aan perspectief biedt, hoezeer ik het zelf ook van belang acht dat wij proberen,
de lasten over de gehele linie te verlichten en de beweging die in het regeerakkoord
is afgesproken, ook in de komende jaren vol te houden. Wij moeten dit echter
wel in het perspectief zien van de zwaarste inzet die nodig is voor het zwaarste
knelpunt.
 
 Mijnheer de voorzitter! Het is vanuit deze optiek – en het is niet
alleen het belang van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid: ook
door het gehele kabinet wordt dit breed als het hoofdprobleem gezien –
dat het kabinet zich zal buigen over de beste wijze waarop de lastenverlichting
in 1996 en daarna vorm kan krijgen. Daarbij gaat het niet alleen om de middelen
die in het regeerakkoord waren voorzien, maar ook om de ruimte die uit hoofde
van de, ten opzichte van de uitgangspunten van het regeerakkoord, meevallende
groei tot stand kan worden gebracht en waarbinnen, zoals bekend, de afweging
tussen verdere tekortreductie, lastenverlichting en economische structuurversterking
zal worden gemaakt. Deze wat grotere ruimte dan aanvankelijk was voorzien,
kan het ook best makkelijker maken om tot een oplossing te komen, namelijk
om het beleid specifiek te richten op het oplossen van het zwaarste knelpunt,
maar tegelijkertijd bezig te blijven met het versterken van de werkgelegenheidsstructuur
over de brede linie. Het spreekt daarbij vanzelf dat het kabinet zich in de
voorbereiding van de begroting 1996 daar verder over zal buigen en dat het
kabinet de Kamer in de stukken die haar rond Prinsjesdag zullen bereiken,
van het resultaat daarvan in kennis zal stellen, waarna wij er verder over
kunnen debatteren.
 
 Voorzitter! De heer Van der Meulen heeft naast en na zijn opmerkingen
over de algemene lastenverlichting aandacht gevraagd voor het grote aantal
regelingen dat er op dit moment is om specifiek werkgelegenheidsbeleid te
voeren. Ook andere sprekers na hem hebben daar niet alleen vragen over gesteld,
maar ook de vinger gelegd bij de grote en naar het lijkt toenemende complexiteit
van en tussen alle bestaande regelingen. Ik erken volmondig dat er op dit
moment sprake is van een veelheid aan regelingen die wij niet al te lang zo
zouden moeten willen voortzetten. Ik heb er overigens wel bewust voor gekozen
om niet eerst een jaartje of twee bezig te zijn met het in elkaar schuiven
van regelingen zonder dat er ook maar één langdurig werkloze
mee geholpen zou zijn. Dat verklaart dus ook dat er aan de hand van het regeerakkoord
met de 40.000 banen, met de experimenten met inzet van uitkeringsgelden en
met behoud van een uitkering, jeugdwerkgarantie in de marktsector, en noem
maar op, is geprobeerd om de beweging die er al was, te versterken. Er is
immers geen tijd te verliezen. Het spreekt voor zich – dat is ook de
bedoeling van de in het regeerakkoord aangekondigde stroomlijning –
dat wij zullen proberen, de schotten te doorbreken die nu bestaan tussen afzonderlijke
regelingen, om een ruimte te maken die het in het bijzonder voor gemeenten
beter mogelijk maakt om de beschikbare beleidsinstrumenten in te zetten voor
degenen die het nodig hebben en om dit zo veel mogelijk toe te spitsen op
de mogelijkheden van degenen die zich op de arbeidsmarkt melden.
 
 Voor de heer Van der Meulen licht ik graag toe dat wij met de 40.000 banen
bezig zijn om, zij het onder beperkte arbeidsvoorwaarden, nieuwe banen te
maken in de kinderopvang, veiligheid op straat, zorg en ouderenhulp. Mevrouw
Bolding zeg ik dat deze banen wat mij betreft niet in een categorie van werkzaamheden
vallen waarbij wij toch zo onze vraagtekens zouden moeten zetten. Het gaat
echt om werkzaamheden waaraan grote maatschappelijke behoefte bestaat en waarmee
wij er werkelijk in kunnen slagen om langdurig werklozen een kans te bieden
op de arbeidsmarkt door arbeid te verrichten – ik zeg dit ook tegen
de heer Van der Meulen, want hij heeft gelijk – die vroeger soms bestond
maar vervolgens langzaam maar zeker is weggerationaliseerd, terwijl intussen
de burgers weer tot het besef zijn gekomen dat hier de wal het schip wel moet
keren. Dat is dus ook gebeurd met de conducteur op de tram. Dat gebeurt zelfs
met de veegploegen waar mevrouw Bolding het over had. Ik hoop dat ik haar
verkeerd beluisterde en dat zij zich niet afvroeg of wij daar wel goed mee
bezig zijn. Ik denk dat wij daar goed mee bezig zijn. Het gaat gewoon om het
tegengaan van de verloedering op straat en in de stad, om het inzetten van
mensen om de stad schoon, aantrekkelijk en dus per saldo ook veiliger te houden.
Dat moet langs tal van wegen gebeuren. Dat gebeurt ook in de zorg. Er komen
meer handen aan het bed. Dat zijn ook de handen die inderdaad ten onrechte
verdwenen zijn in de afgelopen tien à vijftien jaar. Die komen weer
terug binnen de beperkte financiële marges die wij hebben.
Het is niet anders. Maar het is volwaardig werk, en daar gaat het om. Er komen
40.000 volwaardige banen bij. Dat zijn 40.000 langdurig werklozen minder.
 
 Daarmee zijn wij er natuurlijk nog lang niet, maar het is een van de vele
stappen die gezet moeten worden. Als er een ding is waarvan het besef in ieder
geval bij ons volop aanwezig is, dan is het dat er niet een enkele maatregel
is die in zichzelf de oplossing voor de werkloosheid met zich kan brengen.
Dat geldt zelfs voor de lastenverlichting, of het nu een lastenverlichting
van 1 mld. of 10 mld. is. In aanvulling, in een verstandige mix en met een
consistente inzet is het wel degelijk mogelijk om de aanval op de langdurige
werkloosheid voort te zetten, vol te houden en daarmee tot resultaten te komen.
 
 In dat verband is door een aantal sprekers ook gevraagd naar de stand
van zaken met betrekking tot de zogeheten dienstencheques of banenbonnen,
of welke namen zij intussen ook hebben gekregen. Zij worden in ieder geval
geen "Melkert-bonnen" genoemd. Daar ben ik blij om; ik hoop dat het ook zo
blijft. Dit idee van de dienstencheque is slechts een van de vele vormen om
werkgelegenheid te stimuleren. De achterliggende gedachte is echter wel belangrijk,
zonder dat ik nu al echte uitspraken kan doen over de vorm waarin wij het
zullen gieten. Dat is namelijk de ambitie om het zwarte circuit terug te dringen,
met name als het gaat om de markt voor persoonlijke dienstverlening aan particulieren.
 
 Het is niet eenvoudig om dat goede idee vorm te geven op een manier die
zowel uitvoerbaar als betaalbaar is, maar het is naar mijn opvatting wel de
moeite van het proberen waard. Dat is ook de reden waarom vorig najaar in
de Stichting van de arbeid is afgesproken, enkele maanden aan onderzoek te
besteden. Alle partijen – de sociale partners en de overheid –
hebben zich daartoe verplicht en zijn ermee bezig. In het komende voorjaarsoverleg
zullen de resultaten van dat onderzoek aan de orde zijn. Wij hebben hiervoor
nog geen concreet plan ontwikkeld, maar juist ten behoeve van de studie zoals
afgesproken, hebben wij het initiatief genomen om vele betrokkenen over de
mogelijke vormgeving van dit idee te consulteren. Daarbij gaat het om werknemers-
en werkgeversorganisaties, maar bijvoorbeeld ook om consumentenorganisaties.
 
 De kern is niet, zoals wel eens wordt gesuggereerd, om eenvoudigweg een
loonkostensubsidie te geven. De kern is om een instrument te vinden, waarmee
particulieren dienstverlening kunnen inhuren tegen een prijs die concurreert
met het tarief in het zwarte circuit. Dat is het doel. De middelen waarmee
het doel bereikt kan worden, zijn nog onderwerp van open discussie.
 
 Misverstanden die in die discussie wel opduiken, wil ik graag uit de weg
ruimen. Ik noem bijvoorbeeld het misverstand dat het de bedoeling zou zijn,
de uitkeringen te verlagen en werklozen vervolgens het zogenaamde recht te
geven, hun verlaagde inkomen met klussen aan te vullen. Het is evenmin de
bedoeling om werklozen met behoud van hun huidige uitkering het recht te geven,
aanvullende inkomsten via klussen te verwerven. Dat zou een situatie creëren
waarin een reguliere baan financieel nauwelijks nog aantrekkelijk is. Het
gaat mij er onder alle omstandigheden om, te proberen om perspectief op een
reguliere baan te scheppen. Daar mogen wij veel onorthodoxe middelen op inzetten,
maar dat perspectief mogen wij niet uit het oog verliezen. Dan scheppen wij
immers echt een tweedeling in de samenleving. Sommige leden, zoals de heer
Van de Zandschulp, hebben daar terecht de vinger bij gelegd. Je vervangt dan
als het ware de tweedeling tussen de uitkeringsgerechtigden en de werkenden
door de tweedeling tussen de "echte" werkenden en de "klussende" werkenden.
Dat mag niet onze doelstelling zijn.
 
 Mijnheer de voorzitter! Naar mijn mening heb ik met deze toelichting tevens
antwoord gegeven op de terechte vraag van de heer Van der Meulen, of wij van
plan zijn hierover advies aan de SER te vragen. Die vraag zullen wij ons in
de nieuwe constellatie voortdurend moeten stellen. Die vraag zal ik mijzelf
ook voortdurend stellen. Meestal zal ik die ook met "ja" beantwoorden, maar
in dit geval zijn de werkgevers en de werknemers er zelf bij betrokken. Het
loopt dus vanzelf.
 
 
 
 
 
 De heer Heijmans (VVD):
 
 Voorzitter! Ik hoorde de minister in verband met de "Melkert-bonnen" het
woord "particulieren" gebruiken. Ik had uit kranteberichten begrepen dat de
minister bezwaar had tegen het geven van die bonnen aan particulieren en dat
hij het wilde beperken tot bedrijven. Ik hoor nu dus iets anders van hem.
 
 
 
 
 
 Minister Melkert:
 
 Voorzitter! Dat is precies de reden waarom ik juist op deze plaats ook
de contouren van onze gedachten wil schetsen. Ik kan helaas niet instaan voor
de wijze waarop daarover soms berichten in de wereld komen. In een eerder
stadium zijn gewoon tal van wegen verkend. Op een gegeven moment lijkt het
erop, dat een bepaalde manier van denken over deze zaak een eigen werking
krijgt. Dat is niet de bedoeling.
 
 Het gaat wel degelijk om particulieren. Het hoofdpunt is echter wel dat
je probeert, het gebruik van die bonnen te koppelen aan reguliere banen. Wij
willen die mogelijkheid dus niet aan uitkeringsgerechtigden geven, die er
dan wat bij kunnen doen. Daarover heb ik overigens een interessante gedachtenwisseling
met mijn Belgische collega, mevrouw Smet. In België is het namelijk op
een iets andere manier vorm gegeven. Wij kijken daar zorgvuldig naar. Ik zie
daar dus wel wat haken en ogen aan. Dat heb ik hier willen toelichten.
 
 De heer Van der Meulen heeft terecht aandacht gevraagd voor de ontwikkelingen
in de sociale werkvoorziening. Die ontwikkelingen en de wijze waarop wij daarmee
in de toekomst omgaan, maken deel uit van die zogenaamde stroomlijningsdiscussie.
Het gaat om een poging om niet alleen de sociale werkvoorziening, maar ook
het Jeugdwerkgarantieplan, banenpools en tal van andere bestaande subsidieregelingen
in de sfeer van additionele gesubsidieerde arbeid daarin een plaats te geven.
Door de commissie-Houben is een rapport over de toekomst van de sociale werkvoorziening
geschreven. Ik hoop over enkele maanden een discussienotitie daarover aan
de Tweede Kamer aan te bieden.
 
 Recent is met de VNG een bestuursakkoord over de WSW gesloten. Daarin
is niet afgesproken dat het aantal arbeidsplaatsen met gemiddeld 3% moet worden
teruggedrongen. Integendeel, er is expliciet afgesproken dat het ministerie
en de VNG de prikkel tot doelmatig handelen willen handhaven en dat de inspanning
van zowel het Rijk als de gemeenten erop gericht is, binnen
de beschikbare middelen een zo groot mogelijk aantal arbeidsplaatsen voor
de doelgroep van de WSW te behouden. Mocht na afloop van het budgetjaar 1995
blijken dat een bestuurlijke eenheid de taakstelling niet heeft gehaald, dan
zal bij het toezicht rekening worden gehouden met het aantal arbeidsplaatsen
dat in 1993 bovenop de taakstelling is gerealiseerd. In dat jaar waren het
2600 plaatsen. Alleen als deze groei in 1995 in z'n geheel moet worden ingezet
om de realisatie onder de taakstelling te compenseren, zal sprake zijn van
een teruggang in de orde van grootte zoals door de heer Van der Meulen gevreesd
wordt. Ik verwacht echter niet dat dat zal gebeuren.
 
 Ten slotte maakte de heer Van der Meulen een opmerking over het rapport
van de commissie Evaluatie Arbeidsvoorzieningswet onder voorzitterschap van
de heer Van Dijk. Hij verwees naar uitlatingen van de kant van werkgevers
en werknemers. Die heb ik toch als minder negatief ervaren dan hij misschien
na een eerste lezing meent. Ik geloof dat er wel degelijk aanknopingspunten
zijn om een doorstart van de arbeidsvoorziening te maken. Daarbij verwijs
ik naar de consultaties die ik met werkgevers en werknemers in de afgelopen
week heb gehad. Wij moeten goed leren uit de ervaringen die de afgelopen jaren
zijn opgedaan. Wij moeten vooral ook proberen voort te bouwen op de meerwaarde
die door de commissie-Van Dijk, met name kijkend naar de regionale ervaringen
met de arbeidsvoorziening, in het model van participatie van werkgevers en
werknemers wordt gezien. Die meerwaarde moet ook in het model van de toekomst
een plaats vinden en een bevestiging houden.
 
 De heer Van de Zandschulp heeft een indringend pleidooi gevoerd voor samenhang
tussen de arbeidsmarktmaatregelen waarmee het kabinet bezig is. Ik kan dat
alleen maar onderschrijven. Ik meen ook dat ik in de aanduiding van de maatregelen,
in generieke zin en in meer specifieke zin, een schets heb gegeven van de
wijze waarop dat in het kabinetsbeleid een plaats heeft gekregen. Ik ben het
met de heer Van de Zandschulp eens dat de problematiek aan de onderkant van
de arbeidsmarkt niet alleen een problematiek is die zich afspeelt in het segment
van minder opgeleide, minder ervaren mensen. De verdeling op de arbeidsmarkt
lijkt ook nog eens langs etnische en geografische lijnen te lopen. Dat is
een reden te meer om met een uiterste krachtsinspanning te proberen om, dus
ook met inzet van middelen die voor lastenverlichting zijn gereserveerd, een
uitweg te vinden. Ik wijs erop dat de problematiek al een jaar of 10, 15 in
deze hardnekkige verschijningsvorm en ook in geleidelijk oplopende omvang
bestaat. Wij moeten dus echt alles uit de kast halen om hier iets aan te doen.
 
 De gebundelde informatie waar de heer Van de Zandschulp naar vroeg, komt
er wat mij betreft, juist ook door de wijze waarop het kabinet de stroomlijning
van het arbeidsmarktinstrumentarium in gang zet. Daar zullen ook wetswijzigingen
op volgen. Ik zal daar dan ook graag met uw Kamer over spreken. Mijn gedachten
zijn erop gericht om zeker nog in deze kabinetsperiode tot een kaderwetgeving
te komen, waarbinnen de stroomlijning van het instrumentarium voor additionele
arbeid gestalte kan krijgen.
 
 De heer Van de Zandschulp heeft gesuggereerd dat er sprake zou zijn van
een verborgen agenda bij, onder meer, het realiseren van de 40.000 banen en
de totstandbrenging van de experimenten met inzet van uitkeringsgelden. Hij
verwees daarbij naar de arbeidsvoorwaarden die inmiddels blijken te worden
gehanteerd. Als ik ooit al de gedachte zou hebben om met verborgen agenda's
te werken, hetgeen mij niet juist lijkt, ook in verhouding tot uw Kamer, geldt
dat zeker niet voor dit punt. Wij hebben namelijk van het begin af aan klip
en klaar duidelijk gemaakt dat het ons gaat om het realiseren van banen voor
langdurig werklozen en tegelijkertijd om het weer actief maken van de inmiddels
passief leeggeraakte loonschalen aan de onderkant van het loongebouw. Het
gaat dus om een tweeslag. Dat geldt voor de marktsector. Daarbij verwijs ik
naar de boeiende discussie die ik ben aangegaan met werkgevers- en werknemersorganisaties
over de laagste loonschalen in CAO's, ook in relatie tot het instrument van
de algemeen-verbindendverklaring. Het geldt ook voor de collectieve sector.
Daar gaat het om de inschaling van de mensen die nu in de 40.000 banen terechtkomen.
Ik heb al kenbaar gemaakt aan een gemeente als Groningen, maar ook aan andere
gemeenten die daarmee problemen hadden, dat het kabinet niet van plan is om
een krimp te geven op dit punt. Het is echt wezenlijk dat wij leren, onder
meer door de techniek van taaksplitsing, om juist daar de ruimte te benutten
die helaas verdwenen is. Daarbij verwijs ik ook naar het rapport "Niemand
aan de kant". Dat rapport heeft in bij de heer Van de Zandschulp bekende kringen
destijds grote opgang gemaakt. Een en ander levert een van de verklarende
factoren bij de vraag waarom vraag en aanbod aan de onderkant van de arbeidsmarkt
niet meer op elkaar aansluiten. Wij moeten die aansluiting weer tot stand
brengen. Daar gaat het om
 
 
 
 
 
 De heer Van de Zandschulp (PvdA):
 
 Ik ben het op zich met de minister eens. Waarom is bij mij de indruk van
een verborgen agenda opgekomen? Omdat ik pas de laatste weken, misschien maanden,
via kranteberichten vernam dat gemeenten er problemen mee kregen. Ik noem
Amsterdam en Groningen. Rotterdam schoof er een stichting tussen. Voorheen
was de consequentie van de Melkert-banen bij de gemeenten dus niet klip en
klaar duidelijk.
 
 
 
 
 
 Minister Melkert:
 
 Ik neem aan dat de belangstelling in eerste instantie vooral naar de banen
is uitgegaan en pas secundair naar de condities. Belangrijk is ook dat tussen
het moment dat door het kabinet een besluit is genomen over de 40.000 banen
en het moment van de tenuitvoerlegging daarvan, er besprekingen en onderhandelingen
hebben plaatsgevonden tussen het College van arbeidszaken, de werkgever van
de gemeenten dus, en de bonden om de arbeidsvoorwaarden precies vast te stellen.
Wat ik interessant vond is dat men het met elkaar eens kon worden over de
invulling van de arbeidsvoorwaarden. Ik hoefde daar alleen nog maar instemmend
op te reageren. Daarna kwamen de reacties binnen. Inmiddels is daarover nadere
helderheid geschapen, maar dan wel in de richting zoals in het regeerakkoord
is bedoeld.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):
 
 Er is terecht gezegd dat er in de zorg veel behoefte is
aan de bedoelde banen. Mijn vraag is daarom of de minister op de hoogte is
van de volgende casus. Verpleegsters in opleiding worden op het moment dat
zij klaar zijn ontslagen. Vervolgens moeten zij een jaar werkloos zijn om
daarna via een Melkert-baan in het ziekenhuis aan het werk te mogen. Is dat
een vormgeving waarin u zich kan vinden? Ik kan mij daar namelijk niet in
vinden. Zijn de voorwaarden hierbij niet te streng? Mensen worden eerst de
werkloosheid ingejaagd om vervolgens een baan te krijgen.
 
 
 
 
 
 Minister Melkert:
 
 Zonder iets af te willen doen aan de casus, wil ik erop wijzen dat die
casus per definitie nog niet kan zijn ontstaan. De regeling is immers pas
sinds een paar maanden in werking getreden. Inmiddels ligt er een akkoord
om 2500 banen in de zorgsector tot stand te brengen. Voor die banen zal vanzelfsprekend
gerecruteerd worden uit degenen die inmiddels langer dan een jaar werkloos
zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):
 
 Waarom stelt u de keiharde voorwaarde dat iemand een jaar werkloos moet
zijn? Het doet mij denken aan een regeling die ooit in Den Haag speelde. De
Dr. Anton Philipszaal moest met werkloze bouwvakkers gebouwd worden. Die waren
op de markt niet te vinden. Iedere keer worden er regels gesteld om mensen
aan het werk te krijgen en dan blijken die regels niet te functioneren. Ik
vraag mij dus af of de minister niet de conclusie kan trekken dat de bedoelde
eis als gevolg heeft dat men mensen minder makkelijk aan het werk krijgt.
 
 
 
 
 
 Minister Melkert:
 
 Het is vanzelfsprekend zo dat wij ons drastisch zouden moeten beraden
over de wijze van aanpak als de praktijk zou uitwijzen dat dit soort problemen
zich voordoen. Ik heb echter niet de indruk dat daar het probleem ligt. Het
probleem ligt echt bij langdurig werklozen. Werklozen die langer dan een jaar
werkloos zijn, zien hun kans om zelf via de reguliere kanalen een baan te
vinden zeer snel dalen. Voor degenen die korter werkloos zijn is de kans om
regulier een baan te vinden, ook in de zorgsector, zeer veel groter dan voor
degenen die langdurig werkloos zijn. Alle gegevens wijzen daarop. Ik kan natuurlijk
mevrouw Gelderblom wel toezeggen dat wij zeer gespitst zullen zijn op een
hypothetische praktijk zoals zij die heeft geschetst.
 
 Voorzitter! Ik ben het met de heer Van de Zandschulp eens dat wij bij
alles wat wij in de sfeer van de werkgelegenheid proberen aan te pakken, zo
lang mogelijk en voor een zo groot mogelijke groep van mensen moeten volhouden
dat het gaat om een maatschappelijk probleem, dat wij dus ook vanuit een maatschappelijke
verantwoordelijkheid van een oplossing dienen te voorzien en dat wij niet
te snel moeten herleiden tot in de persoon gelegen factoren. Zulke situaties
doen zich natuurlijk wel voor, maar ik ben het ermee eens dat wij voor zulke
ultieme gevallen een oplossing moeten vinden.
 
 Op het punt van het experimenteren met het inzetten van uitkeringsgelden
zei de heer Van de Zandschulp dat wij twee vliegen in één klap
slaan als wij erin slagen om "de wig aan de onderkant" te verkleinen, dus
de bruto kosten voor de werkgever te verminderen als het gaat om werknemers
op of vlak boven het niveau van het minimumloon. Zo'n schaarbeweging heb ik
dan ook wel degelijk voor ogen in al mijn pleidooien om hieraan veel aandacht
te schenken.
 
 De heer Van de Zandschulp heeft toch wel stevige woorden in de mond genomen:
"feodale verhoudingen", zij het voorzien van een vraagteken, en "reservaten
van werkverschaffing". Hij zei er wel bij dat die dreigen te ontstaan als
er geen dwarsverbindingen worden aangebracht met het reguliere arbeidsmarktbeleid.
Dit zie ik natuurlijk wel in, maar ik wil verre van mij houden dat dit soort
verhoudingen zou ontstaan als gevolg van de inspanningen die het kabinet zich
nu heeft voorgenomen. Mijn stelling is namelijk dat de afhoudende houding
van de overheid tegenover de langdurige werkloosheid veel te lang is volgehouden.
Wij zijn er nu pas aan toe, langs velerlei wegen echt een offensief in te
zetten. Er moet dan ook maar na verloop van tijd worden bezien of het genoemde
gevaar reëel is. Als dat zo is, dan is dat niet onze bedoeling, maar
voorlopig is het totaal van arbeid afgesloten zijn van mensen met een uitkering
een veel grotere dreiging. Daar moeten wij nu eerst doorheen breken.
 
 Vervolgens heeft de heer Van de Zandschulp nog een lansje gebroken om
met name in het kader van de experimenten wellicht ook toe te staan dat er
met arbeidsvoorwaarden boven het niveau van 120% van het minimumuurloon wordt
gewerkt. Hij verwees daarbij naar de problematiek in bijvoorbeeld universiteitssteden,
waar het inderdaad opvallend is, hoeveel mensen met minimaal een hogere beroepsopleiding
in de bakken van de arbeidsbureaus voorkomen. Ik onderken dat dit een knelpunt
kan vormen, maar ik zou niet weten waarom het ook voor iemand met een hogere
beroepsopleiding of een academicus niet goed zou zijn om een start op de arbeidsmarkt
te maken, ook al is het voor 120% van het minimumloon. Slechter word je er
niet van in vergelijking met de situatie waarin je van een uitkering afhankelijk
bent, terwijl de kans om er beter van te worden een stuk groter is. Ik geloof
dan ook niet dat wij er nu aan toe zijn om in dit opzicht te differentiëren.
Ik onderken wel dat er sprake is van een component van de arbeidsmarkt waarbij
wij niet altijd stilstaan. Toch blijkt uit alle gegevens dat gewoon het overgrote
deel van de langdurig werklozen een lage of niet afgemaakte opleiding heeft.
Daar zullen wij dan ook in eerste instantie alle instrumenten op moeten richten.
 
 De heer Van de Zandschulp en mevrouw Bolding hebben nog aandacht gevraagd
voor de inkomensontwikkeling, met name voor de noodzaak om ook in het Nederlandse
beleid de armoedebestrijding overeind te houden. Ik voel mij daarbij aangesproken,
zeker na heel veel jaren waarin nogal wat mensen heel lang op een uitkering
aangewezen zijn. De gegevens wijzen erop dat hoewel de hoogte van de uitkeringen
grosso modo voldoende is om de kosten te dekken die noodzakelijk zijn voor
het bestaan, iemand die langdurig op een uitkering aangewezen is, inderdaad
tegen problemen kan oplopen waarbij ook het woord "armoede", zij het wel in
de Nederlandse verhoudingen, niet taboe kan zijn. En dit probleem is hier
en daar misschien zelfs groeiende. Ik heb er verleden week in de Tweede Kamer
een indringende discussie over gehad aan de hand van het rapport-Boorsma over
schuld saneringsregelingen. Ik zie dit ook als een begin om
te proberen, in intensief overleg met gemeenten, maar ook met nutsbedrijven
en woningcorporaties te proberen, de vaak verborgen armoede in Nederland op
het spoor te komen en daar het een en ander aan te doen. Ik wil wel meteen
de illusie wegnemen dat dit probleem met eenvoudige middelen of zelfs eenvoudigweg
met meer geld zou kunnen worden opgelost, want het gaat ook om sociale uitsluiting,
contacten, de arbeidsmarkt en perspectieven. Maar beleidsmakers moeten het
tot hun verantwoordelijkheid rekenen om daarmee bezig te zijn.
 
 Ik zeg mevrouw Bolding dan ook toe dat wij de gegevens uit het sociaal
en cultureel rapport 1994 daar graag bij zullen betrekken, al zet ik wel een
voorzichtig vraagteken bij sommige cijfers die daarin worden gehanteerd. Met
conclusies dat 8,5% van de mensen onder het bestaansminimum zou verkeren,
moeten wij heel erg voorzichtig zijn, omdat het ook kan gaan om studenten
met een inkomen, lager dan het sociaal minimum, om mensen met een strafsanctie
of om meetfouten bij het onderzoek. Het is heel moeilijk om op dit punt representatief
onderzoek te verrichten, maar het gaat mij ook niet om het precieze cijfer,
het gaat om de problematiek die zich voordoet, die in onze samenleving is
ingebakken. Het was een van de hoofdthema's op de sociale top in Kopenhagen
en het moet ook consequenties hebben voor het Nederlandse beleid. Ik acht
mij zelf ook aanspreekbaar op het beleid dat op dit punt gevoerd zal worden.
 
 De heer Van de Zandschulp heeft ook nog gezegd dat wij, als de voortekenen
niet bedriegen, afstevenen op de toepassing van de koppeling uit hoofde van
de WKA, de Wet koppeling met afwijkingsmogelijkheden. De jurisprudentie heeft
ons overigens geleerd dat de A het in de afgelopen jaren een stuk beter heeft
gedaan dan de K, aldus de heer Van de Zandschulp. Ik geloof dat hij deze mogelijkheid
terecht signaleert, zij het dat ik het van groot belang acht dat de trend
bevestigd wordt door de macro-economische verkenning, zoals het volgens de
wet ook behoort. Maar de heer Van de Zandschulp ziet noch mij, noch zichzelf
voor een wetsovertreder aan, dus moeten wij uitgaan van het kader in de wet.
Wij komen er in de komende maanden dus vanzelf op terug, ook op de consequenties
daarvan voor het in 1996 te voeren beleid.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Zandschulp (PvdA):
 
 Ik begrijp het gebruik van de term "wetsovertreder" niet. De WKA schrijft
koppeling voor als de I/A-ratio niet verslechtert, maar ze verbiedt koppeling
niet als die ratio boven het getal van 82,6 uitkomt.
 
 
 
 
 
 Minister Melkert:
 
 Voorzitter! Ik sprak over de situatie waarin het in de wet voorgeschreven
is om de koppeling toe te passen. Als wij het dan nalieten, zou al gauw de
term "wetsovertreding" in de mond genomen kunnen worden door sommigen die
daar wellicht ook reden toe zouden hebben, onder wie wellicht de heer Van
de Zandschulp.
 
 De heer Van de Zandschulp heeft ook niet ten onrechte de vinger gelegd
bij het vertekende beeld dat de I/A-ratio kan opleveren. Hij heeft er wat
voorbeelden bij gegeven. Die zaken zijn mij bekend; wij hebben er ook met
de Tweede Kamer een gedachtenwisseling over gehad. Naar aanleiding daarvan
heb ik haar een notitie toegezegd waarin onder meer de sociale-zekerheidsquote
zal worden bezien op de rationele mogelijkheden voor de toekomst. Dus ik ben
bereid daarop terug te komen.
 
 Belangrijker dan de precieze statistische duiding van de verhouding tussen
inactieven en actieven vind ik de trendmatige ontwikkeling. Tenslotte is ook
het verhoudingsgetal 82,6 een aantal jaren geleden op een toevallig moment
geprikt. Bij de trendmatige ontwikkeling gaat het erom of het de goede of
de slechte kant op gaat. Daarom hecht ik ook aan handhaving van het verhoudingsgetal
dat een aantal jaren geleden geprikt is. Je moet gewoon de bestuurlijke ambitie
hebben om de verhouding tussen inactieven en actieven beter in balans te brengen.
Als dat lukt, is er namelijk een steviger basis voor om de uitkeringen gelijk
op te laten lopen met de gemiddelde loonontwikkeling. Dit wil ik steeds voor
ogen houden, ongeacht de techniek. Parallelle inkomensontwikkeling is immers
een uitgangspunt in het regeerakkoord. De instrumenten waarmee je dat tracht
te bereiken, zijn daaraan ondergeschikt.
 
 Mevrouw Bolding heeft veel aandacht besteed aan het fenomeen van flexibilisering.
Ik heb al in mijn inleiding gezegd dat ik ook een voorstander ben van het
weghalen van regels die kennelijk het functioneren van de arbeidsmarkt belemmeren.
Het moet wel gaan om "kennelijke" belemmeringen, dus het moet aangetoond kunnen
worden. Het is dan ook niet deregulering zonder meer. Het gaat erom dat het
verstand gebruikt wordt. Op die manier kan voorkomen worden dat het prachtige
kind met het badwater wordt weggegooid.
 
 In de loop van dit jaar zal ik nadere gedachten verwoorden over de thematiek
omtrent arbeid en zorg, alsook de flexibilisering van arbeidsrelaties. Ik
benader dat steeds op grond van een optiek die de polen flexibilisering en
zekerheid in beeld houdt. Zowel flexibilisering als zekerheid is voor èn
de individuele werknemer èn de werkgevers van groot belang. Zo kan
er op een geordende arbeidsmarkt met gemotiveerde werknemers geopereerd worden.
Dat komt ook de produktiviteit ten goede.
 
 In de loop van de tijd zullen de resultaten van de ministeriële commissie
Marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit daarbij betrokken worden.
Tot heden heeft die commissie nog geen concrete voorstellen gedaan. Ik kan
mevrouw Bolding evenwel verzekeren dat wij daar hard aan werken.
 
 Mevrouw Bolding heeft verwezen naar een boek van Stella Braams over hetgeen
er feitelijk aan de onderkant van de arbeidsmarkt gebeurt. Dat vind ik belangrijk,
omdat het ons de andere kant van de medaille laat zien. Ik koester overigens
niet de illusie dat wij via meer inspectie of meer dwingende regelgeving er
onder alle omstandigheden in slagen om misstanden weg te nemen. Onder andere
de bonden en de ondernemingsraden die daar toezicht op kunnen houden, zijn
daarbij nodig. Het is geweldig belangrijk dat dit soort ontwikkelingen gesignaleerd
worden en ons dus als het ware de andere kant van de flexibiliseringsmedaille
laten zien.
 
 Ik meen dat ik ben ingegaan op de opmerkingen van mevrouw Bolding over
banenplannen. Ik houd wel enige moeite met het straten-vegen. Het is heel
belangrijk dat die ploegen inmiddels de straat op zijn gegaan. Er zijn wijken
in Rotterdam waar duidelijk is hoezeer de omstandigheden langzaam
maar zeker verbeteren. Het is slechts een klein stapje op weg naar verbetering
van leefomstandigheden in wijken met grote problemen. Het hoort er echt bij.
Ik hoop dat het in de toekomst niet weg te denken is.
 
 Mevrouw Bolding heeft er veel werk van gemaakt om te verwijzen naar een
analyse. Daaruit zou blijken dat premievrijstelling slechts in beperkte mate
tot doorstroming naar de reguliere arbeidsmarkt leidt. Ook andere woordvoerders
hebben een punt gemaakt van de vraag wat er aan doorstroming gerealiseerd
kan worden. Ik blijf dat een heel belangrijke en essentiële ambitie vinden
bij veel van wat er in de sfeer van gesubsidieerde arbeid tot stand gebracht
wordt. Mevrouw Bolding heeft in dit verband evenwel niet geringe percentages
genoemd. Ik doel ook op het succes van doorstroming. Wij hebben hierbij namelijk
te maken met het moeilijkste deel van de arbeidsmarkt. Het gaat om mensen
zonder ervaring en zonder opleiding. Een ieder die in een reguliere baan,
al dan niet na werkervaring of subsidiëring, geplaatst kan worden, is
er weer een. Zo moeten wij ook over dat deel van de arbeidsmarkt willen blijven
nadenken.
 
 Ik ben het van harte eens met degenen die menen dat er voortdurend getoetst
moet worden of wij de middelen wel op de meest effectieve wijze inzetten.
Ook de heer Heijmans heeft indringend gevraagd om te toetsen of alle miljarden
die wij daarvoor inzetten, zo effectief mogelijk op hun bestemming terecht
komen dan wel bevorderen dat de bestemming bereikt wordt. Ik ben graag bereid
om daar in de komende jaren stelselmatig verantwoording over af te leggen.
 
 Ook al gaat het om op het oog behoorlijke bedragen, er is toch een beperkte
financiële ruimte voor die stimulerende maatregelen. Vandaar dat wij
bijvoorbeeld in de beloningsfeer (banenpools of 40.000 banen) met zeer beperkte
marges moeten zoeken naar mogelijkheden. Elke gulden die erbij wordt gelegd
in de sfeer van de arbeidsvoorwaarden (hogere beloning, pensioenrechten van
banenpoolers of anderszins) betekent wel een baan minder voor iemand die het
hard nodig heeft. Je moet namelijk de oplossing binnen een beperkte ruimte
vinden. Die keuze blijven wij met open ogen maken.
 
 Mevrouw Bolding heeft concreet geïnformeerd naar de stand van zaken
met betrekking tot de vrouwenvakscholen. Zoals bekend, verloopt de financiering
op het ogenblik grotendeels via inkoop van scholingsplaatsen door de arbeidsvoorziening
in de verschillende regio's. Ik heb inmiddels begrepen dat het CBA op 24 maart
jongstleden heeft besloten om eenmalig speciaal voor de vrouwenvakscholen
aan de regio's middelen beschikbaar te stellen. Als uitgangspunt dienen daarbij
de uitgaven in het schooljaar 1994-1995. Van dat budget zal 80% voor het komende
schooljaar beschikbaar gesteld worden. Dat budget moet mijns inziens voldoende
zijn om de tijd te overbruggen die de vrouwenvakscholen nodig hebben om naast
de arbeidsvoorziening organisaties te vinden die geïnteresseerd zijn
in inkoop van scholingsplaatsen. Dat past in het beleid, dat ik al eerder
aan de vrouwenvakscholen kenbaar heb gemaakt, waarbij ernaar gestreefd wordt
dat zij zo spoedig mogelijk op eigen benen kunnen staan. Ik had en heb echter
begrip voor de overgangsproblemen die dreigden te ontstaan door de vrij abrupte
beëindiging van de subsidiëring. Deze lijn is in goed overleg getrokken.
Ik neem aan dat die kan leiden tot een redelijke voortzetting van werkzaamheden.
 
 In mijn inleiding over de lastenverlichting ben ik al ingegaan op de opmerkingen
van mevrouw Gelderblom ter zake. Daaruit zal zij hebben begrepen dat er van
afwijking van compromissen geen sprake is. Alle partijen in het kabinet beijveren
zich om vooral banen aan de onderkant te scheppen. Anders kunnen wij onze
ambitie om de langdurige werkloosheid een beslissende slag toe te brengen,
zoals ook in het regeerakkoord geformuleerd is, niet realiseren. Zo trekken
de heer Wijers, ik en de andere twaalf ministers in het kabinet zij aan zij
en schouder aan schouder op.
 
 De heer Heijmans is begonnen bij de heer Den Uyl. Hij noemde het een soort
van coup om werkgelegenheid op het ministerie van Sociale Zaken te krijgen.
Ik beschouw dat nog altijd als een heel belangrijke stap, waar ik volop de
vruchten van pluk. Ik ben namelijk zeer bezig met werkgelegenheid. Ik zie
ook niet hoe je op Sociale Zaken met sociale zekerheid bezig kunt zijn, als
je niet tegelijkertijd ook in het arbeidsmarktbeleid kunt proberen om de instroom
en uitstroom met elkaar in balans te brengen. Dat is ook de wijze waarop staatssecretaris
Linschoten en ik gezamenlijk willen opereren. Wij hebben eigenlijk vanaf de
eerste dag ook in de verdeling van onze werkzaamheden getracht, zoveel mogelijk
de samenhang tussen werkgelegenheid en sociale zekerheid in onze activiteiten
te integreren. Wat dat betreft is werkgelegenheid zeer thuis op het departement
van SZW. Het gaat natuurlijk wel om een zo mogelijk perfecte aanvulling op
en met hetgeen door de collega van Economische Zaken wordt gedaan.
 
 Over het scheppen van banen wil ik best bescheiden blijven. Natuurlijk
moet dat vooral in de markt gebeuren. Ik heb ook bewust aan het begin geprobeerd
uit te drukken dat het echt gaat om een sluitstuk van het beleid, om als het
ware al datgene aan te vullen wat door de krachten van vraag en aanbod in
de markt niet spontaan gebeurt. Dat is helaas nog wel veel te veel, maar zonder
die marktkrachten kunnen wij dat niet doen. Dat is ook de wijze waarop wij
proberen die additionele arbeid een plaats te geven. Ik zal de heer Heijmans
dus geen eenzijdig citeren verwijten. Ik zal hem eigenlijk niets verwijten,
maar hem wel de samenhang van het beleid ook van onze kant in beeld brengen.
 
 Ik kan niet precies iets zeggen over de termijn waarop de SER zal adviseren
over de adviesaanvraag inzake de wet bevordering arbeidsinpassing. Ik neem
echter aan dat dit over niet al te lange tijd zal gebeuren.
 
 
 
 
 
 De heer Heijmans (VVD):
 
 Ik heb gevraagd of de 6 mld. die in 1998 gemoeid is met de banenplannen,
niet voor een deel moet worden gebruikt voor het scheppen van structurele
werkgelegenheid, bijvoorbeeld door research & development en dus in het
algemeen door industriebeleid. Geven wij toch niet erg veel geld uit aan die
banenplannen, dus aan die conjuncturele component, en te weinig aandacht aan
de structurele componenten die in het gehele beleid moeten zitten?
 
 
 
 
 
 Minister Melkert:
 
 Dat geloof ik niet. De post van 6 mld. waarover de heer Heijmans spreekt,
bevat nog helemaal niets wat ook maar op banenplannen lijkt. Het gaat daarbij
om de sociale werkvoorziening die meer dan de helft van dat bedrag voor haar
rekening neemt. De Jeugdwerkgarantiewet en de banenpools zou je misschien
wel in die sfeer kunnen zien. Het gaat ook om de rijksbijdrage aan de arbeidsvoorziening.
Wij beogen dus door middel van stroomlijning de effectiviteit van de inzet
van die middelen zo hoog mogelijk te maken. Ik wijs de heer Heijmans er echter
op dat het in mijn visie op de arbeidsmarkt in de komende jaren onvermijdelijk
zal zijn dat wij nog een behoorlijke markt voor gesubsidieerde arbeid overhouden,
naast al hetgeen wij moeten doen en zullen doen in de sfeer van structuurversterking
van de arbeidsmarkt en lastenverlichting, maar ook in de sfeer van vergroting
van de ruimte voor research & development. Ik verwijs ook naar de fiscale
faciliteit die op dat punt bestaat. En dan hebben wij het echt over een structureel
fenomeen. De sociale werkvoorziening is daar natuurlijk het beste voorbeeld
van. Maar het geldt ook voor banenpoolachtige activiteiten, voor mensen die
om welke reden dan ook, bijvoorbeeld in de persoon gelegen factoren, een te
grote afstand hebben tot de reguliere arbeidsmarkt, een arbeidsmarkt die ongelooflijk
ingewikkeld is voor veel mensen. Daar zullen wij toch ruimte voor moeten houden.
Ik ben het echter met de heer Heijmans eens dat wij ons voortdurend zullen
moeten verantwoorden voor de effectiviteit van de inzet van die middelen.
 
 De heer Heijmans suggereerde dat een poging om lastenverlichting ook specifiek
in te zetten op het niveau op of vlak boven het minimumloon geen generieke
lastenverlichting zou zijn. Ik houd staande dat dit wel een generieke lastenverlichting
is, namelijk over de brede linie, maar wel ingezet op het niveau dat ik schets.
Ik heb ook aangeduid dat het idealiter natuurlijk allemaal tegelijk moet.
Het probleem is alleen dat wij niet altijd de ruimte hebben om het allemaal
tegelijk te doen. Ik acht het een buitengewoon legitieme discussie om daar
nader naar te kijken.
 
 Het blijft ons ernst om ook vrijstelling van sociale premies mogelijk
te maken als dit de werkgelegenheid kan dienen. Het is namelijk ook vaak in
de bruto-kostensfeer dat het juist aan de onderkant van de arbeidsmarkt zo
knelt. Daarom moeten wij dat in ogenschouw blijven houden. Ook de staatssecretaris
zal overigens nog wel ingaan op een paar punten die de heer Heijmans hier
ten principale naar voren heeft gebracht.
 
 De heer Heijmans heeft ten slotte verwezen naar de gedachte om in de sfeer
van de bijstand in de toekomst 50% te geven, opdat men 20% kan bijverdienen.
Die discussie is eerder gevoerd en wordt misschien opnieuw gevoerd als hier
de herinrichting van de bijstandswet aan de orde is. Ik meende wel uit het
verkiezingsprogramma van zijn partij begrepen te hebben, dat het gaat om 60%
als basis. Ik hoop niet dat ik nu op het verkeerde been wordt gezet door weer
een andere gedachte. In elk geval lijkt het mij, waar de bijstand al geen
vetpot is, dat het voor degenen voor wie die echt nodig is, niet zo makkelijk
is om daar nog iets van af te doen. Wij moeten dus voorzichtig zijn met de
gedachte dat men wel even iets kan bijverdienen. Als het zo eenvoudig was,
zaten wij niet met de grote problemen aan de onderkant van de arbeidsmarkt
waar wij nu mee te maken hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Heijmans (VVD):
 
 Die 60% in het verkiezingsprogramma van mijn partij betrof een andere
casus.
 
 
 
 
 
 Minister Melkert:
 
 Daar kom ik dan graag nog eens op terug, zij het niet in tegemoetkomende
zin. Dit ter voorkoming van ieder misverstand.
 
 De heer Veling heeft een aantal fundamentele punten naar voren gebracht
over, zoals hij het noemde, de ethische component in het sociaal-economisch
debat. Ik vond het belangrijk en interessant om ons daarvan rekenschap te
geven. Het gaat inderdaad erg vaak om cijfers en instrumenten en, als je niet
uitkijkt, om abstracte papieren, die toch zoveel mogelijk met de realiteit
in de samenleving in verband moeten worden gebracht. De suggestie die van
zijn inleiding uitging, over het risico dat het sociaal-economisch debat in
Nederland verschraalt, omdat de ethische component wordt verwaarloosd vanwege
een eenzijdig liberale strekking, moet ik toch van de hand wijzen. Zeker in
mijn vrije tijd ben ik altijd bereid om veel over mijn liberale vrienden te
zeggen, maar niet dat hun inbreng ver af zou staan van een ethische benadering.
Ieder zo zijn ethiek.
 
 De ethiek van deze coalitie is er in elk geval op gericht dat wij wensen
te streven naar een volwaardige plaats voor iedereen op en via de arbeidsmarkt.
En het is ook meer dan een experiment, het is ook een interessante coalitie.
Juist bij het arbeidsmarktbeleid heeft dit geleid tot een combinatie van generieke
maatregelen die de werking van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt trachten
te versterken, en specifieke maatregelen die onderkennen dat er sprake is
van een groeiende onderklasse in de grote steden, zoals sommigen zeggen. Deze
maken het actief scheppen van werkgelegenheid daar mogelijk en scheppen de
ruimte, als het gaat om deregulering, om echt de afweging te maken of zij
de werkgelegenheid ten goede komen. Ik verwijs naar de discussie over de omslagtoets
en de discussie over de arbeidstijdenwetgeving. Dit heeft het ook mogelijk
gemaakt om in de sfeer van de inkomenspolitiek in het regeerakkoord te erkennen,
dat het voor de komende jaren noodzakelijk blijft om een evenwichtig inkomensbeleid
te voeren. Daar zitten dus, misschien implicieter dan de heer Veling lief
is, wel degelijk ethische componenten in, die wij ook overeind moeten willen
houden. Het gaat er uiteindelijk immers om, de mens en de mogelijkheden tot
ontplooiing van de mens een volle plaats in het sociaal-economische beleid
te geven, waarvoor de arbeidsmarkt geen doel in zichzelf, maar een instrument
is.
 
 In het bijzonder voel ik mij aangesproken door de opmerking van de heer
Veling dat vele mensen met een baan grote druk in hun werk ervaren. Ik hoop
volgende week in de Tweede Kamer en later in dit huis hierop terug te komen,
wanneer wij over de arbeidstijdenwetgeving spreken.
 
 De heer Veling pleitte ervoor, opnieuw na te denken over het basisinkomen,
de negatieve inkomstenbelasting en alles wat hiermee annex is. Ik ben van
mening dat er al heel veel onderzoek naar is verricht en heel veel beschouwingen
aan zijn gewijd en dat wij langzamerhand de pro's en contra's behoorlijk goed kennen. Ik vind het niet de weg die leidt tot datgene waar
het werkelijk om gaat. Dat is de inschakeling van allen op de arbeidsmarkt
als blijvend perspectief. Het gaat dus om volledige werkgelegenheid, met alles
wat hierbij te vertellen is, als blijvend perspectief. Dan moet je niet beginnen
met je op een inkomensbasis te richten, want dan begin je naar mijn mening
aan het verkeerde eind.
 
 De heer Heijmans heeft gepleit voor een sociale-zekerheidsstelsel dat
wij permanent kunnen aanpassen en dat zich aanpast aan nieuwe behoeften. Hij
vroeg of de bewindslieden er al een idee over hebben hoe zo'n flexibel stelsel
kan worden opgezet. Ik kan hem geruststellen: wij hebben daarover de ideeën
die in het regeerakkoord zijn opgenomen en werken hard aan de uitvoering daarvan.
Ik vertrouw er ten volle op dat de staatssecretaris de heer Heijmans en anderen
op een aantal aspecten hiervan verder van repliek zal dienen.
 
 
 
 
 Voorzitter: R. Zijlstra
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Linschoten:
 
 Voorzitter! De heer Heijmans begon zijn betoog met de opmerking dat er
in de sociale nota erg weinig aandacht voor sociale zekerheid is. Hij mat
dit af aan het aantal pagina's dat in de sociale nota aan dit hoofdstuk besteed
is. Los van mijn mening dat de sociale nota niet alleen in kwantitatief opzicht,
maar ook in kwalitatief opzicht beoordeeld moet worden, houd ik de heer Heijmans
voor dat de onderwerpen die in de sociale nota aan de orde komen, veel meer
dan ooit verband met elkaar houden. De sociale verzekering, de sociale voorzieningen,
het arbeidsvoorzieningenbeleid, het werkgelegenheidsbeleid en het arbeidsmarktbeleid,
de uitvoeringsorganisatie, zowel van de arbeidsvoorziening als van de werknemersverzekeringen
en de sociale diensten, hebben zo ongelooflijk veel met elkaar te maken, dat
de beleidsterreinen die over de minister en mij verdeeld zijn en ook in de
sociale nota aan de orde komen, niet alleen enorm dicht naast elkaar liggen,
maar ook zeer veel overlap hebben. Ik vraag de heer Heijmans dan ook, de sociale
nota vooral als integraal beleidsprodukt te zien, waarin de verschillende
elementen op een juiste wijze met elkaar in verband zijn gebracht.
 
 Ik hoop dat de volgende sociale nota nog minder bladzijden aan het hoofdstukje
sociale zekerheid zal besteden en in het algemeen dat de sociale nota het
komende jaar wat minder pagina's zal bevatten dan de heer Heijmans uit de
huidige sociale nota heeft opgeteld. Het is wel van belang dat het integrale
beleidsprodukt op een heldere manier in beeld wordt gebracht. Ik ben ervan
overtuigd dat wij juist nu een heel belangrijke slag op dit onderdeel kunnen
slaan. Wij kunnen weg komen van het hokjesdenken en overgaan op een veel nadrukkelijkere
integrale beleidsbenadering vanuit alle aspecten die op het departement van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de orde zijn. Of deze ambitie kan worden
waargemaakt, zullen wij de komende maanden met elkaar bezien.
 
 Vele woordvoerders hebben in algemene termen opmerkingen over de sociale
zekerheid gemaakt. Aan de vooravond van het debat over de sociale zekerheid
op langere termijn ben ik blij met de toonzetting die vanuit verschillende
politieke hoeken ook hier te horen was. Het oude debat over sociale zekerheid,
van tien, vijftien jaar geleden, dat ik zelf vaak als een loopgravenoorlog
omschreven heb, heeft plaatsgemaakt voor een toonzetting die naar mijn mening
een belangrijke bijdrage kan leveren aan de wijze waarop wij de discussie
met elkaar voeren.
 
 De heer Van der Meulen roept niet meer tot een nationale aanpak op, maar
ik houd hem voor dat de aanpak die wij op dit moment in het kader van de sociale
zekerheid kiezen, behoorlijk nationaal is. Drie partijen, de Partij van de
Arbeid, D66 en de VVD, hebben elkaar op een aantal belangrijke uitgangspunten
gevonden. Wat mij betreft verbreden wij het nationale karakter van deze aanpak
door te trachten, op alle onderdelen ook de steun van de fractie van het CDA
te krijgen voor de voorstellen die wij in deze Kamer verdedigen.
 
 Ik stel vast dat de heer Van de Zandschulp het juiste verband tussen doel
en middelen ziet. Hij geeft weliswaar aan dat het om drastische aanpassingen
gaat, maar beseft ook dat het niet alleen hakken is, maar ook een herverdeling
van verantwoordelijkheden, met inachtneming van polisvoorwaarden die overeind
blijven. Een relevant deel van de besparingen wordt gerealiseerd door gedragseffecten
die wij proberen te bereiken. Hij gaf aan dat deze aanpak geen doel op zichzelf
is, maar in het teken staat van werkgelegenheidsontwikkeling. Dit blijft bij
alle aanpassingen die wij op het gebied van de sociale zekerheid voorstellen,
een belangrijk element. Ik deel zijn stelling dat, indien de aanpak van een
terugtredende overheid op het gebied van de sociale zekerheid in combinatie
met een in het verlengde hiervan liggende lastenverlichting niet aan de werkgelegenheidsontwikkeling
bijdraagt, dit onderdeel van het beleid mislukt is.
 
 Ook de opmerkingen in algemene zin van mevrouw Bolding in dit verband
onderstreep ik. Willen wij op langere termijn het stelsel van sociale zekerheid
betaalbaar houden, dan moeten er meer mensen aan het werk. Dan moet het stelsel
van sociale zekerheid activerender werken en moet de verhouding tussen het
aantal actieven en het aantal inactieven verder verbeterd worden. Ik ben met
haar van mening dat altijd als randvoorwaarde geldt dat burgers niet onder
de armoedegrens moeten komen. Dat betekent dat wij met verdere aanpassingen
van de sociale zekerheid, ook op het punt van een andere verantwoordelijkheidsverdeling,
de sociale zekerheid natuurlijk niet om zeep moeten helpen. Een moderner en
activerender stelsel van sociale zekerheid hoeft niet per definitie minder
sociaal te zijn of minder zekerheid te geven. Nee, wij zullen het naar mijn
stellige overtuiging op een andere manier moeten organiseren. Ik hoop dat
wij met elkaar de discussie over de toekomst van het stelsel van sociale zekerheid
in belangrijke mate hieraan kunnen besteden.
 
 Er zijn enkele algemene thema's aan de orde gesteld. Ik denk hierbij aan
de vraag hoe, ook voor de toekomst, de onderlinge relatie gezien moet worden
tussen de verschillende verzekeringen en voorzieningen die wij hebben. Dit
heeft te maken met de wijze waarop wij met uitkeringsgelden omgaan. De heer
Heijmans sprak in dit verband over graaien in de sociale fondsen. Het heeft
ook te maken met de uitvoeringsorganisatie. Verder zijn er enkele specifieke
vragen op het gebied van de sociale zekerheid gesteld, die
ik graag een voor een langsloop.
 
 Ik begin met de vraag wat wij nu eigenlijk op langere termijn met het
stelsel van sociale zekerheid willen. Wat is de positie van werknemersverzekeringen
in dit kader? Hoe moeten wij aankijken tegen volksverzekeringen en de toekomst
ervan? Hoe verhoudt dit zich tot het aantal voorzieningen dat wij hebben?
Ik houd de heer Heijmans en de heer Van de Zandschulp voor dat het niet zo'n
ratjetoe is als zij in eerste termijn veronderstelden. Ik zeg dit ook tegen
de heer Van der Meulen. Voor de werknemersverzekeringen en de voorzieningen
hebben wij vrij helder vastgehouden aan de principes die een rol speelden,
ook de klassieke uitgangspunten die de heer Heijmans in zijn verhaal naar
voren bracht. Ik geef toe dat onze ambtsvoorgangers op het gebied van de volksverzekeringen
op een aantal punten de klassieke uitgangspunten herijkt hebben. Ik ben met
degenen die er een opmerking over hebben gemaakt, van mening dat wij dit nog
eens goed tegen het licht moeten houden.
 
 Laat ik in zijn algemeenheid het volgende zeggen. Als je, ook naar de
langere termijn toe, met betrekking tot welk van die categorieën dan
ook, tot de conclusie komt dat wij een bepaald risico verzekerd willen hebben
in het kader van een verzekering, dan ben ik het in zijn algemeenheid eens
met de stelling van de heer Heijmans: dan zul je je ook moeten houden aan
de spelregels die daarbij horen. Maar laten wij ook met elkaar afspreken dat
niet op voorhand in die discussie alle spelregels vaststaan. Wellicht is het
noodzakelijk om ook met betrekking tot een aantal van die spelregels met elkaar
tot een herijking te komen.
 
 Immers, laten wij wel wezen: de onderlinge verdeling van die drie categorieën
is niet een-dimensionaal. Zij heeft te maken met verschillende vraagstukken
die wat mij betreft ook in onderlinge samenhang moeten worden bezien. Dan
heb ik het over de financiering van de diverse regelingen, over het niveau
van individualisering of de mate van verzelfstandiging, over de vraag wie
het uitvoert en wat voor een uitvoeringsorganisatie daarbij hoort. Dan heb
ik het over de wijze waarop wij in de toekomst om willen gaan met het fenomeen
van solidariteit in bepaalde regelingen, maar dan heb ik het natuurlijk ook
over de vraag of we in de toekomst vinden dat de overheid een bepaald risico
op zich moet nemen. Wat mij betreft zijn dat discussies die wij in het kader
van de lange-termijnvisie op het stelsel van sociale zekerheid met elkaar
moeten voeren.
 
 Ik heb daar met de Kamers al in eerdere instantie over gesproken en ik
zeg ook hier graag toe dat wij die zaken in hun onderlinge samenhang tijdens
die discussie aan de orde moeten hebben. Overigens ben ik ervan overtuigd,
naar aanleiding van een aantal discussies die ik ook al met deze Kamer heb
gehad, dat ook als wij deze onderwerpen niet op de agenda zouden zetten, die
door enkelen van u wel aan de agenda zouden worden toegevoegd. Ik denk, kijkend
naar wat er gaande is geweest de afgelopen jaren in sociaal-verzekeringsland,
dat daar alle aanleiding toe is.
 
 Voorzitter! Ik kom bij het tweede thema, zoals dit door de diverse woordvoerders
vanuit een ietwat verschillende invalshoek werd benaderd. Het betreft de centrale
vraag: hoe gaan wij om met het sociale-zekerheidsgeld? Hoe gaan wij om met
het geld dat in de fondsen zit? Is dat geld uitsluitend bedoeld om uitkeringen
van te betalen of zou je kunnen overwegen om daar meer dingen mee te doen?
De heer Heijmans zegt dat je niet moet graaien in de sociale fondsen en de
heer Van de Zandschulp zegt, met anderen, dat je wellicht het terugploegen
zou moeten overwegen.
 
 Voorzitter! Ik geloof dat het, ook gelet op de toekomst van het stelsel
van sociale zekerheid, in relatie tot belendende beleidsterreinen, wat al
te orthodox en wat al te "ouderwets" zou zijn om sociale zekerheid, en de
financiering van sociale zekerheid, bij uitsluiting van alles te beperken
tot het betalen van een uitkering. Ik zou ook de heer Heijmans willen voorhouden
dat sociale zekerheid meer kan zijn dan alleen een uitkering. Dan zeg ik niet
dat het teruggeploegd moet worden bij werknemersverzekeringen. Dat kun je
overwegen, maar er zijn natuurlijk tal van elementen die in dat kader een
belangrijke rol zouden kunnen spelen.
 
 Ik zou de heer Heijmans als voorbeeld willen geven hetgeen waar wij per
1 januari jongstleden mee gestart zijn: het neerleggen van verantwoordelijkheid
bij bedrijfsverenigingen in het kader van de reïntegratie van gedeeltelijk
arbeidsongeschikten. Het is natuurlijk zeer voor de hand liggend dat de kosten
die daarmee gepaard gaan – de kosten van dergelijke programma's die
de bedrijfsverenigingen elders zullen moeten inkopen, bij de Arbeidsvoorzieningsorganisatie
of elders – op declaratiebasis bij de fondsbeheerder kunnen worden neergelegd.
Ik zou niet weten waarom wij dat naar de toekomst toe met elkaar zouden uitsluiten.
Als je toe wilt naar een activerender stelsel van sociale zekerheid, dan is
het zeer voor de hand liggend dat wij met elkaar niet alleen maar kijken naar
de uitkeringskant, maar ook naar de financieringskant. Als je echt toe wilt
naar een activerend stelsel van sociale zekerheid, dat niet inactiviteit consolideert,
maar dat alle zeilen bijzet op het punt van het activeren, dan zou het mij
een lief ding waard zijn om ook al die zeilen bij te zetten en reïntegratie-aspecten,
werkgelegenheidsaspecten, in die discussie te betrekken. Ik zou ook de heer
Heijmans willen vragen om in dat opzicht nog eens te overwegen welke mogelijkheden
er zijn.
 
 Ik zie ook de risico's. Als je zover gaat dat je uitkeringsgeld gaat terugploegen,
dan valt daar natuurlijk heel veel meer over te zeggen. Het is ook niet voor
niets dat het kabinet op dat punt gekozen heeft voor experimenten, in eerste
instantie in het kader van de Algemene bijstandswet – al was het alleen
maar, omdat het terugploegen van arbeidsongeschiktheidsgeld op zichzelf al
niet zou kunnen, tenzij er een verkeerde keuring zou plaatsvinden, en omdat
het in zijn algemeenheid inzetten van WW-gelden moeilijk is op het punt van
de additionaliteit, terwijl het zeer de vraag is of de inverdieneffecten zich
daar voordoen. Maar ik zou er toch in zijn algemeenheid voor willen pleiten
om met elkaar te bezien op welke manier ook fondsgelden, anders dan voor het
uitkeren van uitkeringen, zouden kunnen worden ingezet om een bijdrage te
leveren aan de strijd tegen inactiviteit. Ik denk dat dit essentieel is, als
we op termijn dit stelsel van sociale zekerheid met elkaar overeind willen
houden.
 
 
 
 
 
 De heer Heijmans (VVD):
 
 Voorzitter! Vindt de staatssecretaris niet dat hij dan aardig op weg is
naar een voorzieningenbeleid? Is het dan niet veel verstandiger om te zeggen:
het sociale-verzekeringsbeleid met alle beperkingen die daaraan vastzitten,
vervangen wij door een voorzieningenbeleid? Dan kun je veel flexibeler opereren.
 
 De staatssecretaris noemde zoëven de bijstandswet. Ja, ik heb er
geen enkel bezwaar tegen, als hij daar ook andere doeleinden – integratiedoeleinden,
werken met behulp van uitkering – bij betrekt. Maar dan praat je niet
over een verzekeringsstelsel, de verzekeringsgedachte. Zorg dat de zaken,
in hun scheiding, zuiver blijven.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Linschoten:
 
 Ja en nee. "Ja", omdat ik vind dat op het punt van de uitkeringen, daar
waar het gaat om werknemersverzekeringen, het verzekeringskarakter overeind
zou moeten blijven; "nee", omdat het de vraag is of het wel verstandig is
om fondsgeld dat beschikbaar is, bij uitsluiting van alles voor het betalen
van de uitkering te gebruiken. Laat ik het aan de hand van een zo kort mogelijk
geformuleerd voorbeeld helder maken.
 
 Als je met inzet van fondsgeld zou kunnen bewerkstelligen dat de uitkeringsduur
in het kader van werknemersregelingen aanzienlijk zou worden bekort, dan zou
je èn een sociale oplossing voor de betrokkenen hebben, èn een
majeur volumebeleid kunnen voeren, met aanmerkelijke besparingen in de richting
van het fonds.
 
 Bij het langdurig uitbetalen van een uitkering, omdat we op dit moment
in het kader van het voorzieningenbeleid elders onvoldoende capaciteit beschikbaar
hebben om een adequaat volumebeleid te voeren, moet je je toch eens achter
de oren krabben of je niet het paard achter de wagen spant. Ik zeg niet dat
wat dat betreft de ruif over de hele linie open moet zijn. Maar laten wij
met elkaar eens serieus nagaan hoe op een intelligente manier de beschikbare
ruimte kan worden ingezet. Dan valt er over de beschikbare fondsgelden meer
te vertellen dan dat er alleen sprake zou zijn van graaien in de pot, als
je het geld ergens anders voor zou gebruiken dan het betalen van een uitkering.
De voorzichtigheid – ik hoop dat u dit ook hoort in hetgeen ik heb gezegd –
die je daarbij aan de dag moet leggen, is wat mij betreft zo klaar als een
klontje. Maar aan de andere kant kun je niet heel rigide alleen maar zeer
orthodoxe uitgangspunten blijven nastreven. Juist als wij praten over een
activerend stelsel van sociale zekerheid en naar de toekomst toe bezien hoe
wij dit stelsel van sociale zekerheid overeind houden en zorgen dat inactiviteit
niet bestendigd wordt, zouden wij met elkaar alle mogelijkheden op een heel
nuchtere manier de revue moeten laten passeren.
 
 
 
 
 
 De heer Heijmans (VVD):
 
 Voorzitter! Ik heb de neiging om te zeggen – ik ben nog een beetje
aarzelend – dat ik ermee akkoord ga, als je WW-gelden bijvoorbeeld uit
de fondsen haalt om WW-uitkeringen te beperken, of als je WAO-gelden gebruikt
om integratie te bevorderen. Ik denk aan het wetsontwerp dat wij eind december
nog hebben aangenomen. Maar als je de hele zaak op één grote
stapel gooit en fondsgelden gaat gebruiken voor bijvoorbeeld bevordering van
de werkgelegenheid – wij hebben er in december over gepraat, mijnheer
de minister – dan zeg ik dat je op de verkeerde weg bent. Je moet echt
wel weten wat je doet en je moet het in het kader van de eigen wet houden.
Dan is erover te praten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Linschoten:
 
 Ik denk dat, als u het zo formuleert, de standpunten niet zo vreselijk
ver uit elkaar behoeven te liggen. Waar ik een pleidooi voor houd op dit moment,
is om met elkaar heel serieus af te wegen op welke manier in dat kader geld
het meest effectief kan worden gealloceerd met het oog op het beperken van
inactiviteit. Die discussie zou ik graag willen voeren, niet in de laatste
plaats, omdat aanpassingen in het stelsel van sociale zekerheid, bijvoorbeeld
de problematiek rondom de WAO-keuringen, voor mij helder hebben gemaakt dat
wij op het punt van flankerend beleid tot op de dag van vandaag nog steeds
onvoldoende capaciteit beschikbaar hebben, om het reïntegratiebeleid
te voeren dat u en ik allemaal zouden willen. Ik vind dat wij moeten proberen
om op zo kort mogelijke termijn in dat kader alle zeilen bij te zetten en
daar hoort wat mij betreft dit onderdeel een belangrijke rol in te spelen.
 
 Voorzitter! Dan kom ik bij het derde thema dat door een aantal woordvoerders
in zijn algemeenheid aan de orde is gesteld. De heer Van der Meulen is ermee
begonnen: de uitvoeringsorganisaties sociale zekerheid. Hij vroeg wat de stand
van zaken is en of de soep op dit moment wat minder heet wordt gegeten dan
hij destijds is opgediend, zeker op het punt van de rol van werkgevers- en
werknemersorganisaties. Laat ik hem voorhouden dat die soep in zijn geheel
nog niet is opgediend. Wij zijn nog bezig samen nadere invulling te geven
aan het kabinetsstandpunt rondom het WRR-rapport en het SER-advies. Laat ik
hem ook zeggen, dat wat mij betreft daarbij niet de belangrijkste en meest
centrale vraag is, op welke manier precies handen en voeten gegeven wordt
aan de rol van werkgevers- en werknemersorganisaties. Ook ten aanzien van
de uitvoeringsorganisatie zal het de komende jaren met name gaan om de vraag,
of wij, in het kader van reïntegratie en activering, met elkaar de beste
uitvoeringsorganisatie kunnen bedenken, juist op een moment dat er een belangrijke
slag te slaan is, ook in de richting van andere beleidsterreinen. De evaluatie
van de Arbeidsvoorzieningswet gelijktijdig met de nieuwe Wet sociale verzekering,
biedt een unieke mogelijkheid om te zwaluwstaarten en er zorg voor te dragen
dat wij zo meteen in dit kader een integrale aanpak hebben die op regionale
maat goed bij elkaar aansluit. Hoe kunnen wij daarvoor het beste organisatiemodel
bedenken? Dat vind ik veel belangrijker dan de vraag, wie op welke plek nu
precies aan de touwtjes trekt, waar bestuurlijke lijnen lopen, waar contractlijnen
lopen, waar certificeringslijnen lopen, enzovoorts. Het belangrijkste is dat
wij samen erin slagen de uitvoeringsorganisatie evenals het stelsel en de
financiering, dezelfde richting op te krijgen, namelijk activering. Wat is
daarvoor nodig in termen van samenwerking tussen alle participanten die men
in de SV-wereld en op de arbeidsmarkt tegenkomt? Als wij daarin zouden slagen,
is er een heel belangrijke winst geboekt.
 
 Voorzitter! De heer Van der Meulen is ingegaan op de in te Tweede Kamer
verworpen motie op stuk nr. 19. Daarin werd een beroep gedaan
op de regering om, zoals hij dat verwoordde, de partnertoets in de AOW te
laten vallen. Ik meen dat de motie niet op de partnertoets in de AOW zag,
maar met name op de voorstellen uit het regeerakkoord om het partnerdeel van
de uitkering ook te toetsen aan het eigen inkomen van de AOW-gerechtigde.
Laat ik hem daarover het volgende zeggen. Ik heb bij de behandeling van onze
begroting in de Tweede Kamer niet zozeer heel fors inhoudelijk afstand genomen
van die motie. Ik heb, meen ik, in de Tweede Kamer gezegd, dat op dat moment
mij aanname van de motie een brug te ver leek. Waarom vond ik dat? In de motie
stond alleen maar, wat er niet zou moeten gebeuren. In de motie stond namelijk
niet op welke manier dat probleem vervolgens zou moeten worden opgelost. Ik
heb ook uw collega's aan de overkant van het Binnenhof voorgehouden, dat wij
als kabinet natuurlijk niet alleen dingen terzijde kunnen schuiven, maar gehouden
zijn vervolgens wel te kijken naar de vraag, hoe het gat dat dan geslagen
wordt, kan worden opgevuld. Ik meen zelf dat de invulling die wij gekozen
hebben, geen noodsprong is geweest en ook niet kwalificeren is als beleid
ad hoc, zoals de heer Van der Meulen aangeeft. Wij hebben bij de invulling
namelijk heel nadrukkelijk aangesloten bij discussies die in dit kader reeds
gaande waren. Hoe wordt er in de sociale verzekering in zijn algemeenheid
met samenlevingsvormen omgegaan? Hoe kunnen wij ook bij overlijdensuitkeringen
een gelijke behandeling realiseren, uniformeren? Ik denk ook aan de aanpak
van fraudebestrijding in dit kader. Het is op een zodanige manier ingevuld,
dat een adequaat alternatief gevonden is voor de afspraken die in het regeerakkoord
waren overeengekomen. Overigens had dit niet alleen te maken met politieke
elementen. U weet dat de vraag, op welke wijze een dergelijke aanpak effectief
zou kunnen worden uitgevoerd, aan de overkant maar ook in maatschappelijke
discussies aan de orde was gesteld. Het was niet alleen een politieke invalshoek.
De politieke invalshoek uit het regeerakkoord blijft wat mij betreft nog steeds
overeind. Ik vind dat wij uiteindelijk, in de toekomst, in het stelsel van
sociale zekerheid af moeten van die partnertoets en van dat element in onze
AOW-wetgeving. Ik heb dan ook in het kader van de voorstellen zoals die zijn
geformuleerd door het kabinet, wel degelijk in het vooruitzicht gesteld dat
wij uiteindelijk – ik meen in het jaar 2015 – van die situatie
af zouden moeten. Met andere woorden: de lijn die was ingezet, was naar mijn
idee nog steeds ten principale juist. De vormgeving kan gestalte krijgen,
zeker waar het een ombuigingstaakstelling betreft, op de wijze zoals die in
de aanvullende voorstellen is aangegeven. Het verheugt mij dat ook de heer
Van der Meulen blij is met het gegeven dat het kabinet op dat punt een andere
positie heeft betrokken dan de exacte inhoud van het regeerakkoord, nadat
de drie coalitiepartijen het daarover met elkaar eens waren.
 
 Voorzitter! Mevrouw Gelderblom heeft in het bijzonder gevraagd naar de
toekomst van de malusregeling. Eerlijk gezegd, zou ik die vraag vandaag dolgraag
beantwoorden. Dat is echter wat ingewikkeld. U weet dat ik daarover naar aanleiding
van vragen zeer recent een discussie met de Tweede Kamer heb gehad. Ik ben
het met mevrouw Gelderblom eens, dat er rondom die malus een gecompliceerde
situatie is ontstaan, omdat de uitspraak van de Centrale raad van beroep het
uitvoeren van die regeling moeilijker maakt. De uitspraak haalt de regeling
niet ten principale onderuit. Als zij echter uitgevoerd blijft worden, heeft
dat de nodige uitvoeringstechnische en financiële consequenties. Wij
overwegen op dit moment, in hoeverre het mogelijk is om via een versnelde
procedure die malusregeling versneld af te schaffen. Ik zou dit zelf graag
in relatie zien met een aantal andere discussies die wij in hetzelfde dossier
met elkaar voeren. Ik denk daarbij aan de toekomst van het Schattingsbesluit
en aan het vorm geven van het flankerend beleid. Het zou mij een lief ding
waard zijn als wij er in de boezem van kabinet in zouden slagen binnen een
aantal dagen hierover belangrijke knopen door te hakken. Dat zal ook moeten,
omdat ik de Tweede Kamer toegezegd heb voor 1 april uitsluitsel te geven over
de toekomst van de malus. Ik hoop nog steeds dat dit lukt. Het is vanzelfsprekend
dat een dergelijk bericht dan ook uw Kamer zal bereiken. Mevrouw Gelderblom
heeft gesproken over mijn eigen historie met betrekking tot de malusregeling.
Ik hoop dat zij van mij wil aannemen, dat, zeker als wij in staat zijn om
op korte termijn die zaken in onderlinge samenhang – de toekomst van
het Schattingsbesluit, de malus en het flankerend beleid – op een goede
wijze af te ronden, wij daarmee een goede stap zetten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):
 
 Ik waardeer ontzettend dat de staatssecretaris probeert, hiervoor vóór
1 april een samenhangend pakket te maken. Ik had ook niet anders verwacht.
Mijn concrete vraag in dit verband was, of dat ene artikel niet tijdelijk
buiten werking gesteld kan worden. Dat artikel verplicht namelijk de bedrijfsverenigingen
die malussen te blijven opleggen, ongeacht of vaststaat dat dit weer door
de rechter vernietigd zal worden. Ik ben het ermee eens dat een aantal malussen
nog steeds terecht wordt opgelegd. Dat moet wellicht zo blijven. Ik vraag
de staatssecretaris echter of dit artikel niet tijdelijk buiten werking gesteld
kan worden, zodat die zinloze werkzaamheden vermeden kunnen worden. Stel dat
het pakket maatregelen niet vóór 1 april gerealiseerd kan worden,
kan de staatssecretaris dan toezeggen dat hij in ieder geval wil overwegen
dat ene artikel tijdelijk buiten werking te stellen?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Linschoten:
 
 Voordat ik zinloos zou overwegen, heb ik mij laten informeren over de
vraag of het zou kunnen in puur technische zin. Het antwoord op die vraag
is: nee. Het kan alleen maar geregeld worden bij wet in formele zin. Dat wil
zeggen dat wij, hetzij vanuit het kabinet met een spoedwetje moeten komen,
hetzij het daarheen zouden moeten leiden dat de in de Tweede Kamer nog steeds
aanwezige en ingediende initiatiefwet gereactiveerd wordt. Het is alleen maar
mogelijk bij wet in formele zin. Dat betekent dat wij de daarvoor bestaande
procedure moeten bewandelen. Wij hebben niet de vrijheid het betrokken artikel
buiten werking te stellen of tijdelijk op te schorten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):
 
 U hebt dus een wet nodig om dat ene artikel tijdelijk buiten werking te
stellen? Kunt u dan toezeggen, dat u in ieder geval bereid bent dit te doen als blijkt dat het pakket waarover u spreekt en waarover wij
het eens zijn, meer tijd gaat kosten?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Linschoten:
 
 Ik heb u voorgehouden, mevrouw Gelderblom, dat wij dat wel in onderlinge
samenhang moeten zien. Mijn streven is erop gericht, op heel korte termijn
en in die onderlinge samenhang een aantal knopen door te hakken.
 
 Voorzitter! De heer Van de Zandschulp heeft een aantal opmerkingen gemaakt
over passende arbeid. Laat ik daarover dit zeggen. De aanpassing die wij in
dat opzicht overwegen, is natuurlijk een zeer beperkte in het kader van de
Algemene bijstandswet. Deze is met name gericht op de positie van academici
en schoolverlaters. Ik ga graag met hem het nadere debat aan over de vraag,
wat in de toekomst de rol van passende arbeid moet zijn; wat mij betreft tegen
de achtergrond van diezelfde hoofdlijn die ik zojuist bij een aantal andere
onderwerpen heb gegeven. Het gaat daarbij namelijk om de vraag, hoe wij het
stelsel van sociale zekerheid zo activerend mogelijk kunnen maken. Wat is
in dat kader de rol van de beschermende werking van het begrip passende arbeid?
De heer Van de Zandschulp weet als geen ander dat ook het begrip passende
arbeid in relatie tot werkloosheid geen statisch gegeven is. De beschermende
werking die daar in een vroegtijdig stadium van werkloosheid van uitgaat,
is een andere beschermende werking dat die daar op langere termijn van uitgaat.
Maar laten wij met elkaar ook dat element zien tegen de achtergrond van de
vraag: hoe activerend kunnen wij het stelsel van sociale zekerheid met elkaar
maken?
 
 Voorzitter! Ik sluit af met enkele opmerkingen over het Schattingsbesluit.
De heer Van de Zandschulp heeft daarbij een concrete casus overwogen. In relatie
tot hetgeen ik zojuist aan de orde stelde met betrekking tot de malus –
de drie verschillende dossiers die met elkaar te maken hebben – overwegen
wij ook om met betrekking tot het Schattingsbesluit te bezien welke onbedoelde
effecten erin zitten. Laat ik op de hoofdlijnen ingaan. De eerste hoofdlijn
is dat wij naar mijn stellige overtuiging zullen moeten blijven vasthouden
aan het gegeven dat wij bij het element keuren niet wederom arbeidsmarkttechnische
elementen introduceren. Dat gezegd hebbende, realiseer ik mij dat wij een
aantal problemen tegenkomen. Ik verwijs naar de situatie die de heer Van de
Zandschulp schetste. Degene die een gedeeltelijke WAO-uitkering en een WW-uitkering
heeft, heeft een hoger besteedbaar inkomen dan degene die met een gedeeltelijke
WAO-uitkering aan het werk gaat. Overigens zou dat gat met de loonkostensubsidie
in de richting van de werkgever kunnen worden gedicht. Dat is een kwestie
van afspraken maken tussen werkgever en werknemer. Ik wijs er ook op dat in
een structurele situatie de betrokken uitkeringsgerechtigde een veel stabielere
positie heeft als deze naast zijn gedeeltelijke WAO-uitkering arbeidsinkomen
heeft. De WW-uitkering, die ook gedeeltelijk is, blijft niet tot in lengte
van jaren bestaan. Dat neemt niet weg dat je in dit kader kunt overwegen om
enige loonsuppletie toe te passen. Ik heb al gezegd dat zich daar een probleem
in de richting van de arbeidsmarktelementen bij de keuring voordoet. Maar
ook dit type elementen neem ik in mijn afweging met betrekking tot het aanvullende
pakket van maatregelen heel nadrukkelijk mee. Ik vraag de heer Van de Zandschulp
om nog even geduld te hebben, namelijk totdat wij alle elementen die in dit
kader aan de orde moeten worden gesteld, hebben kunnen bekijken. Bovendien
moet ik de gelegenheid hebben gehad om met mijn collega's in het kabinet op
dat punt definitieve afspraken te maken.
 
 Voorzitter! Ik meen dat ik hiermee alle aan mij gestelde vragen heb beantwoord.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Hiermee is de eerste termijn afgerond en komen wij toe aan de tweede termijn.
Alle sprekers hebben zich gemeld voor de tweede termijn. Als ik de opgegeven
spreektijden optel, kom ik uit op veertig minuten. Daarna volgt dan nog het
antwoord van de regering. Dan kan de behandeling om ongeveer acht uur zijn
afgerond. Dat is de eerste mogelijkheid. De tweede mogelijkheid is dat wij
nu schorsen voor een dinerpauze van anderhalf uur. Daarna zal de behandeling
van dit onderwerp worden afgerond. Ik geef zelf grote voorkeur aan de eerste
optie. De sprekers zouden zich dan niet aan de opgegeven spreektijd in tweede
termijn moeten houden, maar met grote inspanning moeten proberen om hun betogen
iets in te korten. De regering doet dat van nature al. Anders is het moeilijk
regeren! Als de sprekers deze inspanning willen leveren, kan de vergadering
om ongeveer kwart voor acht worden gesloten. Ik constateer dat er tegen de
eerste optie geen bezwaren bestaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Meulen (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank beide bewindslieden voor de beantwoording.
Ik dank met name de minister voor de vriendelijke woorden die hij heeft uitgesproken
aan mijn adres. Toen de heer Linschoten sprak over de nationale aanpak van
de sociale zekerheid, gebruikte hij een aardige woordspeling. Wij verstaan
onder een nationale aanpak wat anders. Ik wil daar nu echter niet meer op
terugkomen. De tijd die wij verspeeld hebben, wordt daardoor toch niet meer
ingehaald. In de toekomst, als ik er niet meer ben, zal er nog fors gediscussieerd
worden over de relatie volksverzekering/werknemersverzekering en -voorzieningen.
Ik constateer tot mijn genoegen dat collega Heijmans duidelijk in onze richting
is gekomen.
 
 Dan wil ik twee opmerkingen maken aan het adres van de minister. Toen
ik de minister die zinnen uit het regeerakkoord hoorde voorlezen – zinnen
die mijn overigens wel bekend waren, ook al is het niet ons regeerakkoord –
dacht ik: minister Wijers moet dat regeerakkoord nog eens goed lezen, want
die heeft het niet goed door. Maar toen kwam op een gegeven moment de omslag.
De overhevelingstoeslag zou toch wel een bepaalde rol kunnen spelen. Ik wacht
dus met belangstelling af wat ik morgen in de krant lees ten aanzien van een
of andere opvatting van welke minister dan ook.
 
 De WSW zit mij dwars. Als ik het goed heb begrepen, komt er een ingrijpende
wijziging van de werkvoorzieningsregeling in verband met stroomlijning van
alle vormen van arbeid waarmee de overheid te maken heeft. Ik heb begrepen
dat er voordat dàt klaar is, geen korting zal plaatsvinden van 3% op
het werknemersbestand. Maar dat klopt toch niet, voorzitter? In de stukken
die hierover gaan – het zijn er niet veel – staat heel nadrukkelijk
dat de sociale werkvoorziening dit jaar 250 mln. moet inleveren.
Ik verwijs in dit verband naar een staatje in de stukken. Daaruit blijkt dat
per arbeidsplaats al ƒ 2000 moet worden ingeleverd ten opzichte van
de situatie van twee jaar geleden. Dat klopt. Als de werkvoorziening dat niet
kan waarmaken, moeten er mensen ontslagen worden. Naar mijn mening gaat het
dan om de minst-produktieven. Immers, zij zijn het duurst. De minister betaalt ƒ
40.000 per jaar per arbeidsplaats. Wie gaan er dan uit? Niet de mensen die
het produktiefst zijn. Aan die mensen wordt immers nog wat verdiend. De mensen
die het duurst zijn, die gaan er uit. En dat zijn de mensen die aan de onderkant
van de samenleving zitten. Het gaat mij nu om de volgende vraag: is het waar
dat de korting van 3% niet ingaat voordat de hele herziening heeft plaatsgevonden?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Zandschulp (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de bewindspersonen voor hun reactie, ook
op mijn betoog. Ik heb vooral met de minister te maken, want over sociale
zekerheid heb ik vandaag weinig gezegd. Eigenlijk ben ik het in hoofdlijnen
met de minister eens. Het zal niet geheel verbazen dat ik in hem een sociaal
democraat herken in dit sociaal-liberale kabinet. Hij heeft terecht gezegd
dat ook het regeerakkoord lastenverlichting bepleit, in het bijzonder aan
de onderkant van de arbeidsmarkt, en dat zijn variant blijft binnen de marge
die het regeerakkoord mogelijk maakt. Ik heb toch nog een paar concrete vragen.
 
 Ik begin met de discussie over de dienstencheques. Daarvan heeft de minister
gezegd: het gaat mij om de bestrijding van het zwarte circuit. Tevens stelde
hij: het dient plaats te hebben in de vorm van reguliere arbeid. Ik hoop dat
ik hem goed heb begrepen. Daarover zal tussen ons geen meningsverschil bestaan.
Er zal dan iets nodig zijn van dienstenwinkels of klussencollectieven, die
langdurig werklozen met behulp van uitkeringsgeld in dienst nemen en uitzenden.
Volgens mij bestaat de dienstenwinkel zo hier en daar al of is die in oprichting.
Het enige wat mij niet duidelijk is waarom het bonnensysteem daarbij nodig
is.
 
 Dan kom ik bij de reactie van de minister op de experimentbanen, die begrensd
moeten worden tot het loontraject van 100% à 120% van het minimumloon.
Hij zei in reactie op mijn opmerking dat er in een aantal plaatsen ook forse
concentraties zijn van langdurig werkloze HBO'ers of universitair afgestudeerden:
een baan in dit traject kan ook een heel goede startbaan zijn voor een langdurig
werkloze HBO-afgestudeerde. Mijn angst is – daar gaat wat mij betreft
de discussie over passende arbeid over – dat ik door dit sterk te bevorderen
een lager geschoolde uit die baan druk. Een van de problemen waardoor de werkloosheid
zich zozeer aan de onderkant concentreert is dat er al zoveel spontane verdringing
plaatsvindt. Het almaar aanscherpen van het begrip "passende arbeid" bevordert
juist dat proces. Dat is mijn probleem ermee en niet dat ik tegen die HBO'er
zeg dat laag geschoolde arbeid voor hem te min is. Dat is mijn benadering
niet; het is juist een andere.
 
 Ik heb begrepen dat er wat gebundelde informatie komt over diverse werkgelegenheidsprogramma's
en werkgelegenheidsbevorderende maatregelen, wanneer er een kaderwet komt.
Ik heb de indruk dat er ook nu al behoefte aan is dat die informatie gebundeld
wordt verstrekt. Ik geef het nu inderdaad wat anekdotisch weer, maar ik was
enkele weken geleden op een bijeenkomst waar lokale politici en mensen uit
de GSD en uit werkgelegenheidsprojecten spraken over lokaal werkgelegenheidsbeleid.
Het viel mij op dat er binnen een halfuur al een babylonische spraakverwarring
ontstond over wat er nu wel en niet kon en hoe de criteria er precies uitzagen.
De informatie en helderheid daarover is op dit moment niet erg groot.
 
 Ik ben de staatssecretaris erkentelijk dat hij bij de discussie over het
Schattingsbesluit ook enige vorm van loonsuppletie ter discussie wil stellen.
Ik beschouw dat als een variant op wat ik hier wel eens eerder heb bepleit:
herschatting bij werkaanvaarding tegen een lager loon dan de theoretische
schatting had aangegeven. Het zal hem duidelijk zijn dat het mij op zichzelf
niet om het instrument gaat. Het gaat mij inderdaad met hem om de wijze waarop
wij de reïntegratie kunnen bevorderen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Bolding (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ook ik wil de bewindslieden graag hartelijk dankzeggen voor
hun reactie op de eerste termijn. Ik dank de minister voor de vriendelijke
woorden aan het adres van de heer Van der Meulen en mijzelf in verband met
ons aanstaande vertrek uit de Kamer, maar zover is het gelukkig nog niet helemaal.
Mijn inbreng in de eerste termijn bestreek vooral het terrein van de minister
en minder dat van de staatssecretaris. Hij heeft geen enkele vraag onbeantwoord
gelaten. Dat is natuurlijk uitstekend. Hij heeft ons wel aangemoedigd en misschien
ook wel uitgedaagd om in de tweede termijn toch op een aantal kwesties terug
te komen. Vervolgens heeft de voorzitter weer een zwaar ontmoedigingsbeleid
gevoerd, waardoor ik het uiteindelijk laat bij een drietal korte opmerkingen.
 
 Ik heb niet bedoeld om ook maar enige twijfel te uiten aan het belang
van de veegploegen en het belang van het opruimen van zwerfvuil. Die activiteiten
kunnen juist een heel belangrijke bijdrage leveren aan het verbeteren van
het leefklimaat in woonwijken, waarvoor ik juist zelf aandacht heb gevraagd.
Neen, mijn kritiek had te maken met de constructie waarin dergelijke ploegen –
ik heb ze als voorbeeld genoemd – moeten werken. Mijn kritiek had betrekking
op de banenplannen die niet voldoende hebben geleid tot regulier werk. Dat
was de kern van mijn opmerking. Ik heb de veegploegen als voorbeeld genoemd
zonder ook maar iets ten nadele van dat werk te willen zeggen.
 
 Wat de flexibilisering betreft, kijk ik met belangstelling uit naar de
notitie die de minister heeft aangekondigd.
 
 De minister is volstrekt helder geweest in zijn stellingname dat de armoede
bestreden moet worden. Hij heeft ook niet moeilijk of ingewikkeld met cijfertjes
willen ontkennen dat er sprake is van armoede in het rijke Nederland. Dat
doet mij deugd. Maar erkennen dat er sprake is van relatieve armoede betekent
natuurlijk dat je het niet accepteert en dat je er ook beleid op wilt ontwikkelen.
Daarbij ben ik het met de minister eens dat het dan om meer gaat dan alleen
geld. Het gaat ook om sociale integratie. Ik ben blij met de opmerkingen die
de minister heeft gemaakt, ook met de opmerking dat hij aanspreekbaar
wil zijn op dit onderwerp. Ik kijk ook met belangstelling uit naar het beleid
dat hij vervolgens wil ontwikkelen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):
 
 Voorzitter! Ik heb met belangstelling naar de antwoorden van beide bewindslieden
geluisterd. Ik constateer dat minister Melkert zij aan zij met minister Wijers
het regeerakkoord zal uitvoeren, gelukkig. Ik heb ook begrepen dat men het
eens is over de probleemstelling. De probleemstelling is helder, maar ik vrees
toch dat men het niet helemaal eens is over de aanpak. Weliswaar heeft minister
Melkert in dit huis ontzettend zijn best gedaan om die indruk weg te nemen.
Ik hoop echt dat hij daarmee doorgaat, want niet voor niets staat er in het
regeerakkoord: waar de overheid haar beperkingen kent. Dat is een van de hoofdzinnen
uit dat stuk. Ik heb het altijd zo begrepen dat compromis 1 is wat er verleden
jaar is gebeurd. De lastenverlichting voor werkgevers in de vorm van een franchise
in de ziekenfondspremie was een compromis dat de PvdA graag wilde, waarmee
de VVD en D66 mee hebben ingestemd. Compromis 2 komt dit jaar aan de beurt:
de overhevelingstoeslag. De overhevelingstoeslag gaat dus uit van het jaar
1996. Dan staat er: de voorkeur gaat uit naar de zogenaamde overhevelingstoeslagvariant;
vervolgens komt er een aantal randvoorwaarden. Ik kan niet om de conclusie
heen – de minister kan dat echt niet alleen aan vertekening in de media
wijten – dat hij de randvoorwaarden nu als hoofddoelstelling formuleert
en dus niet het voorkeursbeleid voorziet van randvoorwaarden. Zo lees ik compromis
2. Zo heb ik het ook bedoeld als ik zeg: minister Melkert, houdt u zich aan
het regeerakkoord. Ik had het over het blijven van werkgelegenheid hier, de
mogelijkheid van het doorstromen van banen, maar daar heeft hij het niet over
gehad. Hij heeft dat ook niet ontkend, dus ik neem aan dat hij het ermee eens
is. Daarvoor is juist de overhevelingstoeslagvariant zo van belang. Nogmaals,
wil de minister doorgaan het niet alleen eens te zijn met zijn maatjes in
het kabinet over de probleemstelling, maar wil hij zich ook houden aan de
compromissen die daarover gesloten zijn?
 
 Over het terugdringen van het zwarte circuit is een boeiend verhaal gehouden.
Ik ben blij dat daarover intens wordt nagedacht. De Melkert-bonnen en de Melkert-banen;
het spijt mij, minister, maar dat zal nu toch de woordkeuze worden.
 
 Wat ik net bij interruptie zei, was echt niet zo hypothetisch. Ik vrees
dat de minister met de commissie Sociale Zaken weer randvoorwaarden heeft
geschapen voor die Melkert-banen, die vervolgens in de zorgsector moeten worden
opgepakt. Wat ik gehoord heb, is echt een praktijkvoorbeeld. Jonge mensen
gaan in de verpleging en willen daar werken. Maar op het moment dat zij na
vier jaar hun opleiding voltooid hebben, zijn zij te duur en krijgen zij geen
baan aangeboden. Dan moeten zij een jaar werkloos blijven en vervolgens kunnen
zij als verpleeghulp een Melkert-baan krijgen. Dit scenario heeft men mij
vanuit die sector geschetst. Dat scenario wil de minister niet en dat wil
ik niet. Daarom moeten wij ervoor zorgen dat het zich ook niet zal ontwikkelen.
Ik adviseer hem dan ook daarover zeer nauw contact met zijn collega mevrouw
Borst te houden.
 
 Ik heb met belangstelling geluisterd naar staatssecretaris Linschoten.
Ik onderschrijf zijn verhaal over het niet orthodox zijn over wat wij "volksverzekering"
noemen. Maar hij zal toch ook onderschrijven dat het vrijwel verdwijnen van
het recht van verzekerden in een vorige kabinetsperiode ons tot dit soort
benaderingen gebracht heeft, uitlopend in een motie naar aanleiding van een
notitie die hier toch niet zo erg bevredigend beantwoord is. Ik deel de zorg
die mijn collega Heijmans daarover geuit heeft. Nogmaals, ik heb met belangstelling
geluisterd naar wat de staatssecretaris daar nu over te melden heeft. Ik denk
dat nu een evenwicht in zicht is, een evenwicht dat in een vorige kabinetsperiode
duidelijk ontbrak. Verder kijk ik met spanning uit naar wat hij per 1 april
zal weten te melden over de malus.
 
 
 
 
 
 De heer Heijmans (VVD):
 
 Voorzitter! Ook ik dank beide bewindslieden voor de uitvoerige wijze waarop
zij zijn ingegaan op mijn vragen. Ik wil niet veel reacties meer geven.
 
 Wel wil ik de minister nog herinneren aan het feit dat hij bij de aanvang
van zijn betoog zei dat het scheppen van werk op de vierde plaats komt, na
onder andere structurele maatregelen. Hij zal toch niet willen ontkennen dat
in de politieke discussie, en mede daarom in de publiciteit, toch wel onevenredig
veel aandacht aan de gesubsidieerde banen wordt gegeven. Ik noem de Melkert-banen,
de banenpools, enzovoorts. Ik geef als voorbeeld het debat dat wij vandaag
hebben gevoerd, waarbij veel aandacht aan deze zaak is geschonken. Ik blijf
erbij dat ik 6 mld. in 1998 alleen voor banen en wat daarmee samenhangt, bijzonder
veel geld vind.
 
 De minister zei dat een aantal banen in de loop van de tijd is weggerationaliseerd.
Dat is waar. Je kunt natuurlijk ook zeggen dat dit banen zijn waarvoor de
maatschappij geen prijs meer wilde betalen. Intussen blijkt dat de behoefte
aan die banen – ik noem bijvoorbeeld de banen in de zorg of voor de
veiligheid op straat en ook de conducteurs op de tram – weer terugkomt.
Op een goed moment zal de maatschappij die prijs weer wel willen betalen.
Mijn vraag is nu: kom je nu met de gesubsidieerde banen niet zover, dat je
dat natuurlijk proces gaat remmen? Bovendien zijn die gesubsidieerde banen
beschikbaar tegen andere arbeidsvoorwaarden dan de normale banen. Ik heb daarover
een vraag gesteld die niet is beantwoord: is de tweedeling in de kleine werkgemeenschap
niet even desastreus als de maatschappelijke tweedeling waarover Den Uyl destijds
sprak? Daarop heeft de minister niet gereageerd.
 
 Mijn laatste opmerking aan het adres van de minister betreft het volgende.
Ik heb gevraagd om een afweging van kwantitatieve en kwalitatieve werkgelegenheid.
Er wordt zeer veel aandacht geschonken aan het onderste segment in de arbeidsmarkt.
Als gevolg van bepaalde ontwikkelingen, bijvoorbeeld bij de banken en de uitvoeringsorganen
sociale zekerheid, vervallen echter ook banen in een ander segment. Moeten
die mensen nu alleen met zelfwerkzaamheid een nieuwe baan vinden? Moeten zij
zich tot de arbeidsbureaus wenden, die zich steeds meer op het onderste segment
toespitsen? Ik vroeg de minister of hij wat duidelijker kon zijn over zijn
uitlating, gedaan op een vergadering van zijn partij in Deventer,
dat aan die mensen aandacht moet worden geschonken en dat moet worden bekeken
hoe zij op de een of andere manier kunnen worden opgevangen. Ik vroeg hem
of hij daarover wat concreter kon zijn.
 
 Ik ben blij dat de staatssecretaris zo uitvoerig is ingegaan op de principiële
punten die ik in eerste termijn aan de orde stelde. Hij zei zelf ook al dat
die zaak nog niet is uitgediscussieerd. Ik vraag hem om te zijner tijd, als
het nieuwe stelsel wat meer contouren krijgt, in een notitie op die uitgangspunten
in te gaan, zodat wij er verder over kunnen discussiëren. In dat verband
noem ik ook de rechtsgronden. Ik heb al eens gezegd dat rechtsgronddiscussies
sinds Veldkamp niet meer plaatsvinden, want dat is blijkbaar toch te lastig.
Dat kan namelijk consequenties hebben. Ik heb ook al eens gewezen, vanmiddag
nog, op de rechtstatelijkheid van de uitkeringen. Ik vraag de staatssecretaris
om dat soort elementen te zijner tijd onder onze aandacht te brengen, zodat
wij erover kunnen praten.
 
 Ik vind overigens dat hij wel erg veel aandacht geeft aan het activerend
element in de sociale verzekeringen. Ik blijf bij mijn mening, dat premies
primair bestemd zijn voor het financieren van uitkeringen. Je kunt via subsidies
en dergelijke wel eens wat aan activering doen, maar dat is naar mijn smaak
niet van primaire betekenis. Symptomatisch daarvoor was de opening van het
TICA van enige tijd geleden, waarbij de staatssecretaris aanwezig was en een
toespraak hield. De uitvoerders van sociale verzekeringen hebben daarbij voornamelijk
gesproken over het bemiddelen van gedeeltelijk arbeidsongeschikten of van
werklozen. Zij zullen dat waarschijnlijk ook uit opportunistische overwegingen
hebben gedaan. Maar zij schonken daar meer aandacht aan dan aan hun eigenlijke,
distribuerende taak.
 
 De staatssecretaris noemde mijn opvatting, zij het heel voorzichtig, een
beetje "ouderwets". Als die opvatting leidt tot herinvoering van een meer
zuivere structuur, zodat er bijvoorbeeld niet meer in fondsen gegraaid wordt
of oneigenlijke elementen bij de vaststelling van de premiehoogte worden geïntroduceerd,
dan wil ik graag ouderwets worden genoemd. Ik vraag in dat kader nogmaals:
hoe zit het met de uitvoering van de motie-Bolkestein? Mijn laatste concrete
vraag is of de uitkeringen kunnen worden gebudgetteerd naar analogie van de
verstrekkingen in de zorgverzekeringen. Daarop heb ik ook nog geen antwoord
gekregen.
 
 
 
 
 
 De heer Veling (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het is plezierig om te vernemen dat je een bijdrage
hebt geleverd die interessant en fundamenteel was, maar ik moet constateren
dat de relevantie van mijn beschouwingen door de minister niet volledig is
onderkend. Mijn centrale kwestie was dat in het huidige sociaal-economische
debat de vrije markt van betaalde arbeid een te onaantastbare positie lijkt
te hebben. Ik proef dat ook in het beleid van het kabinet. Dat zeggende, doe
ik natuurlijk niets af aan de waarde van veel inspanningen die het kabinet
of deze minister en staatssecretaris zich getroosten om de werkloosheid te
bestrijden. Ik heb gepoogd om op dit punt een aantal kritische kanttekeningen
te maken.
 
 Ik zal mijn betoog niet herhalen, maar mijn punt is dat de arbeidsproduktiviteit
in een vrije markt van betaalde arbeid sterk onder druk komt te staan. Dat
kunnen wij alom constateren. De open grenzen en de veranderingen in het voormalige
Oostblok brengen het risico van een deflatie met zich, met een enorme druk
op de beloning en alles wat daarmee samenhangt. Wij zien nu al dat de verantwoordelijkheid
van werkgevers voor hun werknemers onder druk staat. Men zou graag werken
met flexibele krachten, contracten op tijdelijke basis en dergelijke. Al met
al is er naar mijn idee geen enkele reden om gerust te zijn op een goed, evenwichtig
en menswaardig functioneren van een vrije markt van betaalde arbeid, waar
wij ons laatste heil van zouden kunnen verwachten.
 
 Daar komt dan nog bij dat de markt van betaalde arbeid een soort verabsoluteerde
plaats lijkt te hebben gekregen. Het lijkt een soort hoogste bestemming. Het
lijkt erop dat, wanneer je geen betaalde arbeid verricht, je nauwelijks een
menswaardig bestaan kunt leiden. Ik heb geopperd dat die verheerlijking van
de vrije markt een restant is uit een verleden, waarin een bepaald vrijheidsbegrip
centraal werd gesteld. Ik heb begrepen dat de minister geen behoefte heeft
aan een dergelijk verheven idee van vrijheid of aan een andere centrale waarde
op basis waarvan het beleid getypeerd kan worden. Ik begrijp dat. Als ik vind
dat het beleid hier en daar een liberaal karakter draagt, is dat gematigd,
pragmatisch of sociaal liberalisme. Ik vind het niet geruststellend dat de
minister formuleert dat een ieder een eigen ethiek heeft en dat hij best in
zijn vrije tijd wil praten over de uitgangspunten van liberalen of anderszins.
Dat is voor mij een aanwijzing dat ik niet geheel ongelijk heb met mijn verdenking
dat dit sociaal-economisch debat toch enigszins technocratisch van aard is
en dreigt te verschralen. De beantwoording van de minister heeft mij niet
gerustgesteld.
 
 
 
 
 
 Minister Melkert:
 
 Voorzitter! De heer Van der Meulen is bezorgd dat er ontslagen zullen
vallen in de sociale werkvoorziening. Hij vreest dat met name de zwaksten
daarvan de dupe zullen worden. De beschikbare financiële ruimte verschilt
in de sociale werkvoorziening per bedrijf. Je moet dan ook voorzichtig zijn
bij het schetsen van een algemeen beeld. Ik heb met de VNG afgesproken dat
bedrijven, zo nodig, de ruimte krijgen om vacatures niet op te vullen. Op
die wijze kan men iets beter uitkomen met de financiële ruimte, dus oplossingen
worden niet gevonden via de weg van ontslagen. De zwaksten hoeven op basis
van die systematiek dan ook niet de dupe te worden, omdat zij in de gebruikelijke
volgorde worden geplaatst. De mededeling van de heer Van der Meulen in algemene
zin, goed op te letten bij de mogelijkheden voor gehandicapten om in de sociale
werkvoorziening een plaats te vinden, is zeker een punt. Het door hem gesignaleerde
directe probleem zal zich echter niet aandienen.
 
 Voorzitter! Ik wil nu niet verder treden in de boeiende discussie over
de dienstencheques en de vormgeving daarvan. Ik hoop binnen niet al te lange
tijd een concrete uitwerking daarvan te leveren, waarbij ik de vragen van
de heer Van de Zandschulp zal betrekken. 
 
 De heer Van de Zandschulp is teruggekomen op de experimenten met inzet
van uitkeringsgelden in relatie tot hoger geschoolde werklozen. Hij heeft
gevraagd of lager geschoolden er niet worden "uitgedrukt" door hoger geschoolden
als zij op dezelfde arbeidsvoorwaarden worden toegelaten. Ik denk niet dat
dit gevaar bestaat. Ik kan mij echter wel indenken dat er ook voorstellen
voor experimenten met inzet van uitkeringsgelden worden gedaan die wat de
gevraagde capaciteit betreft, zijn toegespitst op de mogelijkheden die hoger
opgeleiden kunnen bieden. Je komt dan niet bij lager opgeleiden uit. In het
experimenteerstadium hoeven de arbeidsvoorwaarden echter geen handicap te
zijn in de door de heer Van de Zandschulp genoemde zin.
 
 In de wetgeving zal niet worden voorzien in de behoefte aan gebundelde
informatie. Dit gebeurt in de discussienotitie die wordt voorbereid in het
kader van de stroomlijning. Ik heb mij ten doel gesteld, een zo compleet mogelijk
overzicht te maken van hetgeen er nu is, om op basis daarvan te beoordelen
of verandering of continuering van bestaande maatregelen en regels gewenst
is.
 
 Voorzitter! Ik neem met plezier kennis van de nadere toelichting van mevrouw
Bolding op haar opvatting over de functie van veegploegen, juist vanuit de
noodzaak dat zo veel mogelijk banenplannen zich richten op de bevordering
van de uitstroom naar regulier werk. Ik hecht er wel aan, daaraan toe te voegen
dat dit niet altijd zal kunnen. Overigens hangt dit ook samen met de vraag
wat onder regulier werk valt. Ten behoeve van de definitie van de toekomstige
arbeidsmarkt zal goed gekeken moeten worden naar de gesubsidieerde arbeid
en de structurele functie daarvan op de toekomstige arbeidsmarkt. Daarmee
zijn wij weer terug bij de vragen die mevrouw Bolding, overigens terecht,
aan de orde stelt. Over de armoedebestrijding zal zeker in de komende tijd
nog worden gesproken.
 
 Mijnheer de voorzitter! Van alle bijdragen voelde ik mij het minst aangesproken
door de vraag van mevrouw Gelderblom, of ik mij wil houden aan afgesproken
compromissen. Ik zou het op prijs stellen als deze vraag consequent aan iedereen
wordt gesteld. Dat was dan ook precies de bedoeling van mijn uiteenzetting
over hetgeen er in het regeerakkoord is opgenomen. Mijn punt is dat in het
regeerakkoord wordt voorgeschreven dat de brutoloonkosten moeten worden verlaagd,
met name voor laagbetaalde arbeid. Daarnaast kan via de verlaging van de overhevelingstoeslag
een algemene lastenverlichting aan bedrijven worden gegeven. Dat hangt echter
ook af van de koopkrachtvooruitzichten voor de mensen met een laag inkomen.
Ik pleit er juist voor om met deze twee voorschriften uit het regeerakkoord
in de hand – het ene is stelliger en het andere geconditioneerder omschreven –
minstens zo veel aandacht te besteden aan de suggesties van een echte ondernemer,
zoals de heer Kamminga, als aan de modellenbouw. Ik wil de rol daarvan in
deze discussie overigens niet veronachtzamen, want niemand weet precies hoe
het zal lopen, maar er wordt wellicht iets te veel aandacht aan gegeven. Uiteindelijk
is van belang op welke wijze ondernemers zullen omgaan met het in dienst nemen
van meer personeel, dat lager is opgeleid, minder ervaren is en minder is
geïntegreerd in de samenleving. Dat is dan ook mijn boodschap aan het
adres van de heer Rinnooy Kan, voorzitter van het andere deel van de werkgevers.
 
 Voorzitter! Mevrouw Gelderblom heeft nogmaals gewezen op de randvoorwaarden
die zijn gesteld ten aanzien van de banen in de zorg. Ik neem dat punt ter
harte, want wij moeten voorkomen dat dit soort bewegingen zich zullen voordoen,
maar dat heeft ook te maken met de ruimte die uiteindelijk ter beschikking
wordt gesteld voor werk in de zorgsector. Ik neem aan dat mevrouw Gelderblom
en haar fractie op dat punt een bijdrage willen leveren aan een consistente
koers in de komende jaren.
 
 Voorzitter! De heer Heijmans constateert, eigenlijk met mij, dat er in
de publiciteit een onevenredige aandacht uitgaat naar het "scheppen van banen",
hetgeen door mij sluitstuk van beleid wordt genoemd. Publiciteit heb ik niet
in de hand, maar zij is in zoverre te verklaren dat er enorm veel in beweging
moet worden gebracht om datgene te regelen wat door autonome krachten van
vraag en aanbod op de arbeidsmarkt zichzelf niet regelt. Daarvoor zijn regels
nodig, maar ook mensen moeten daarvoor in beweging worden gebracht. Ik neem
dan ook maar voor lief dat dit zo moet gebeuren. Het mag echter de aandacht
er niet van afleiden dat de structuur van de werkgelegenheid via lastenverlichting,
verstandige deregulering, differentiatie van arbeidsduurpatronen in de goede
richting moet worden omgebogen.
 
 Ik waag het te betwijfelen of een bedrag van 6 mld. veel is, als ik bijvoorbeeld
het bedrag van 3,5 mld. bezie dat nodig is om gehandicapten in het kader van
de sociale werkvoorziening een mogelijkheid tot deelname aan de arbeidsmarkt
te bieden. Dat is misschien een punt waar wij bij gelegenheid nog eens nader
over zullen spreken.
 
 De vraag van de heer Heijmans over wat ik in Deventer gezegd zou hebben,
heeft bij mijn beste te weten te maken met een discussie die ik hier ook met
de heer Van de Zandschulp voerde over de mogelijkheden van hoger opgeleide
werklozen om aan de slag te komen. Dit werd mij in Deventer onder de aandacht
gebracht omdat daar behoorlijk wat HBO-opleidingen zijn. Bij die gelegenheid
heb ik gesproken over de noodzaak om niet alleen voor lager opgeleiden activerend
arbeidsmarktbeleid te ontwikkelen. Wij zullen langs meerdere sporen moeten
opereren.
 
 De heer Veling heeft gelijk dat hij insisteert op het punt van de vraag
wat nu de ethische norm is voor arbeidsmarktbeleid en sociaal beleid. Ik heb
geprobeerd om dat aan de hand van een paar concrete punten te verduidelijken.
Wij mogen ons niet neerleggen bij langdurige werkloosheid en dat niet als
natuurverschijnsel accepteren. Wij moeten proberen te bevorderen dat werk
en zorgtaken beter en eerlijker worden verdeeld. Wij moeten de strijd tegen
de onderklasse in de grote steden met actief beleid aangaan. Wij mogen ons
niet neerleggen bij de tendensen die in onze samenleving en in de landen om
ons heen aanwezig zijn. Dat zijn in de ogen van de heer Veling misschien pragmatische
maar in mijn ogen concrete manieren om ons niet neer te leggen bij autonome
krachten in de markt, en nee te zeggen waar gecorrigeerd en aangevuld moet
worden. Daar moet dus ook maatschappelijke betrokkenheid blijken en die kan
niet blijken als wij niet zelf uitgaan van een bepaalde norm. Dat is het beleid
dat wij in aanzet proberen uit te voeren en dat ook leidraad
zal blijven, zowel voor de inspanning als voor de mede aan de Kamer af te
leggen verantwoording.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Linschoten:
 
 Voorzitter! Ik heb goede nota genomen van de nadere opmerkingen die de
heer Van de Zandschulp heeft gemaakt over het element passende arbeid. Wat
hij aangaf, had ik natuurlijk begrepen uit zijn eerste termijn. In mijn reactie
heb ik echter geprobeerd, aan te geven dat er ook aan die medaille twee kanten
zitten. Het verdringingseffect zal inderdaad meegewogen moeten worden. Maar
als het opleidingsniveau maar hoog genoeg is, kan men zich tot in lengte van
dagen blijven koesteren in de beschermende werking van het element passende
arbeid. Deze twee aspecten zijn nadrukkelijk met elkaar in spanning en bij
het invullen en aanpassen van het beleid zullen wij die spanning heel goed
in ons achterhoofd moeten hebben. Dit houdt inderdaad in dat niet doorgegaan
kan worden met almaar aanscherpen, want op een gegeven moment ben je dan het
paard achter de wagen aan het spannen en dat kan niemands bedoeling zijn.
 
 Voorzitter! Vervolgens twee zaken die in elkaars verlengde liggen: de
opmerking van de heer Van de Zandschulp op het punt van de loonsuppletie en
de vraag van mevrouw Gelderblom of er per 1 april duidelijkheid zal zijn over
de malus en aanverwante dossiers. De heer Van de Zandschulp heeft goede nota
genomen van het feit dat ik dat type maatregelen nadrukkelijk wil overwegen
vanwege de knelpunten die wij in de praktijk tegenkomen. In zijn reactie incasseerde
hij naar mijn mening wat te snel dat het al zover zou zijn, omdat er ook in
relatie tot het wel of niet meewegen van arbeidsmarktelementen een aantal
dingen heel nadrukkelijk nader afgewogen moet worden. Daar zijn wij nog niet
uit: wij hebben nog geen conclusie met elkaar bereikt. Op dit moment zijn
wij bezig, alle mogelijke problemen – een daarvan heeft de heer Van
de Zandschulp mij aangegeven in de vorm van een casuspositie – mee te
nemen in de afweging op het departement en binnen het kabinet.
 
 Hetzelfde zeg ik tegen mevrouw Gelderblom. Ik hoop inderdaad de Tweede
Kamer vóór 1 april duidelijkheid te verschaffen over de malus.
Dit wil echter niet zeggen dat wij op hetzelfde moment ook het dossier van
het flankerend beleid en de andere aanverwante dossiers, zoals het besluit
over de schatting, ook tot conclusies zullen hebben gebracht. Ik hoop echter
wel, zo snel mogelijk een zodanig inzicht te hebben in de wijze waarop het
bij dat soort dossiers zal gaan verlopen, dat het verantwoord is om al per
1 april aanstaande de Tweede Kamer uitsluitsel over de malus te geven. Ik
hoop dat dit gaat lukken; de komende dagen zullen dus ook voor mij duidelijk
moeten maken hoe snel de besluitvorming over de samenhang van de verschillende
dossiers kan vorderen.
 
 Voorzitter! Mevrouw Gelderblom was het met mij eens dat wij niet orthodox
moeten zijn als het gaat om de volksverzekeringen. Zij vond dat het kabinet
in dit kader een goed evenwicht heeft gevonden. Desalniettemin was zij het
ook eens met de waarschuwende woorden die de heer Heijmans heeft laten horen.
Ik hoop dat ik in mijn antwoord in eerste termijn duidelijk heb gemaakt dat
ik die signalen niet alleen goed heb opgevangen, maar zelfs ook deel, en dat
wij ons iedere keer goed moeten afvragen hoe deze zaken in elkaars verlengde
liggen en op langere termijn ook kunnen liggen. Het enige wat ik heb willen
aangeven, is dat activering van het stelsel in al zijn facetten voor mij zo'n
belangrijk gegeven is dat dit op zijn minst op de agenda zal moeten staan.
Daarna kunnen wij met elkaar de nadere afweging maken, waarbij alle zeilen
bijgezet zullen moeten worden. Wij zullen niet op voorhand enkele van die
zeilen opgevouwen in de kast laten liggen.
 
 Voorzitter! De heer Heijmans heeft het goed samengevat: de zaak is nog
niet uitgediscussieerd. Mijn pleidooi komt erop neer dat wij ervoor moeten
zorgen dat die discussie kan plaatsvinden door niet op voorhand een aantal
zaken buiten haken te plaatsen. Wij moeten goed kijken op welke manier uitkeringsgeld
ook in dit kader zo effectief mogelijk kan worden ingezet. Ik ben natuurlijk
bereid, bij de discussie over de sociale zekerheid op langere termijn rechtsgronden
en "rechtsstatelijkheid" te betrekken. Maar ik zeg de heer Heijmans ook dat
zowel het uitkeringsstelsel zelf – prikkels voor werkgevers en werknemers –
als de uitvoeringsorganisatie die zodanig moet zijn toegesneden op het oplossen
van problemen dat wij daarmee een stap verder komen, als de financiering alle
drie in eerste instantie in hun onderlinge samenhang bekeken zullen moeten
worden. Daarbij moet de vraag gesteld worden welke bijdrage zij kunnen leveren
aan het terugdringen van economische inactiviteit. Laten wij elkaar ook op
dit punt recht in de ogen kijken: dit blijft het centrale probleem van onze
sociaal-economische politiek. In Nederland is geen sprake van een stelsel
van sociale zekerheid dat mensen veel te hoge uitkeringen geeft waardoor het
stelsel zo duur is. Het manco in Nederland is het gegeven dat er te veel mensen
gebruik moeten maken van de sociale zekerheid en dat er als gevolg daarvan
kosten ontstaan die ook werkgelegenheid vernietigen, waardoor de spiraal de
verkeerde kant opgaat. Met andere woorden: activering langs een veelheid van
wegen vind ik een heel belangrijk hoofdelement in de sociaal-economische politiek
die wij op dit moment voeren en naar mijn mening ook in de komende jaren gevoerd
zal moeten worden.
 
 Voorzitter! De heer Heijmans sprak voorts over de opmerkingen die de bedrijfsverenigingen
maakten tijdens de opening van het TICA-kantoor, bij welke gelegenheid ik
ook enkele kanttekeningen plaatste bij recente ontwikkelingen. Op termijn
zullen wij moeten bekijken hoe wij de verantwoordelijkheidsverdeling precies
organiseren. Ik zal een tipje van de sluier oplichten: ik ben er persoonlijk
geen groot voorstander van als de huidige bedrijfsvereniging en straks de
rechtsopvolger daarvan, de regionale organisatie, zelfstandig zou gaan bemiddelen.
Het zou goed zijn om uiteindelijk uit te komen op het inkoopmodel. Welke weg
wij ter zake in de komende jaren met elkaar moeten gaan, is afhankelijk van
een aantal elementen die ik nog niet helemaal kan afwegen. In het afgelopen
jaar hebben wij die discussie gehad: de bemiddeling van arbeidsongeschikten
moest worden overgenomen omdat de GMD werd opgeheven en de arbeidsvoorzieningsorganisatie
was daar nog niet geschikt voor. Daarom hebben wij die verantwoordelijkheid
tijdelijk bij de bedrijfsvereniging neergelegd. Ik zeg heel nadrukkelijk "tijdelijk", met daarbij de vraag, met een groot vraagteken, wat
wij na die tijd zullen gaan doen. Ik sluit hierbij niet uit dat wij de verantwoordelijkheid
bij de bedrijfsvereniging of de rechtsopvolger daarvan laten liggen, hetgeen
echter niet zal betekenen dat er sprake zal zijn van eigen beheer. Deze discussie
zullen wij, ook in het verlengde van de verdere uitvoeringsorganisatie, met
elkaar moeten afmaken, maar ik wil wel nadrukkelijk alle opties open houden.
In eerste instantie gaat het mij erom, er ook in dit kader in te slagen, op
zo kort mogelijke termijn voldoende capaciteit beschikbaar te krijgen om alle
neuzen in de richten van activering te kunnen zetten, want op dit moment staan
er nog te weinig neuzen in die richting.
 
 Voorzitter! Er is voorts gesproken over de motie-Bolkestein. Het moge
duidelijk zijn dat, als ik praat over het inzetten van fondsgelden in het
kader van activering, ik het dan over heel andere elementen heb dan de elementen
waar de motie-Bolkestein op toezag. Wat ik niet bedoel, is dat wij met het
vaststellen van premies en fondsgeld inkomenspolitiek moeten gaan bedrijven.
De heer Heijmans kent mijn opvattingen daarover. Ik heb nadrukkelijk ergens
anders op gedoeld. Datgene wat ik in dat verband in eerste termijn naar voren
heb gebracht, is dan ook in het geheel niet in strijd met de letterlijke tekst
c.q. de strekking van de motie-Bolkestein.
 
 Het lijkt mij een heel moeilijk begaanbare weg om uitkeringen te budgetteren.
Wij kunnen niet een systeem van uitkeringen hebben, waarbij wij tegen iemand
die in september langskomt, zeggen: sorry, maar de centjes zijn op; wacht
u maar tot 1 januari, dan hebben wij weer wat geld beschikbaar. Als de heer
Heijmans dat bedoeld heeft met budgetteren, dan lijkt mij dat een heel moeilijk
begaanbare weg.
 
 
 
 
 
 De heer Heijmans (VVD):
 
 Voorzitter! Ik heb het bedoeld naar analogie van de budgettering van de
verstrekkingen in de zorg. Met nacalculatie en verevening kom je een heel
eind. Dat is een groeimarkt. Het is officieel 1,3% en in de praktijk gaat
het om 2,3%. Ik mag aannemen dat de sociale-verzekeringsmarkt op het ogenblik
als gevolg van de WAO eerder aan het zakken dan aan het stijgen is. Ik denk
dus dat het voor de uitkeringen net zo goed zou kunnen. De staatssecretaris
zou het eens moeten onderzoeken. Ik heb de vraag alleen maar gesteld.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Linschoten:
 
 De heer Heijmans weet dat wij op dat punt al een stap in die richting
hebben gezet. Ik doel op het budgetteren van de uitvoeringskosten. Dat is
nadrukkelijk een onderdeel van de nieuwe organisatiewet. De vraag is wat het
meest effectieve instrument is om volumebeleid te voeren. Heb je daar budgettering
voor nodig of wil je daar het door mij besproken instrumentarium voor inzetten?
Ik wil daar graag nog een keer nader naar kijken, zeker als budgettering niet
de strekking heeft zoals ik zojuist veronderstelde.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 
 De wetsvoorstellen worden zonder stemming aangenomen.
 
 
 
 
 
 Sluiting 19.50 uur
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19941995-24-1012-1031.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl