Behandeling van de wetsvoorstellen:  - Regels inzake de verstrekking van subsidies door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij voor landelijke onderwijsondersteunende activiteiten (Wet subsidiëring landelijke onderwijsondersteunende activiteiten) (24718);  - Wijziging van onder meer de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs ... (Regeling schoolbegeleiding) (24683)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 3836-3866

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

26-02-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 51, pagina 3836-3866

18-02-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24683Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24718Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van de Wet toezicht beleggingsinstellingen, de Wet toezicht effectenverkeer, de Wet toezicht kredietwezen 1992, de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 en de Wet toezicht natura-uitvaartverzekeringsbedrijf in verband met het mogelijk maken van onderzoek naar de toereikendheid van deze wetgeving of van de wijze waarop de toezichthouders deze wetgeving uitvoeren of hebben uitgevoerd (24456)Pagina 3866-3881
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de begroting van Verkeer en Waterstaat, te weten: de motie-Poppe over lozing van ladingresten van duwbakken (25000 XII, nr. 34)Pagina 3836-3836
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 18 februari 1997)Pagina 3881-3883
Vragen van het lid Janmaat aan de minister van Justitie, over de landing van een Boeing met Tamil-asielzoekersPagina 3835-3836
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 18 februari 1997)Pagina 3821-3827
Presentie en opening (dinsdag 18 februari 1997)Pagina 3821-3821
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Regels inzake de verstrekking van subsidies door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij voor landelijke onderwijsondersteunende activiteiten (Wet subsidiëring landelijke onderwijsondersteunende activiteiten) (24718); - Wijziging van onder meer de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs ... (Regeling schoolbegeleiding) (24683)Pagina 3836-3866
Vragen van het lid Poppe aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, over capaciteitsreductie van Schiphol om milieuredenenPagina 3832-3835
Vragen van het lid De Hoop Scheffer aan de ministers van Buitenlandse Zaken a.i. en van Defensie, over uitbreiding van de NAVOPagina 3827-3832
Behandeling van de Rijksrekening 1993 (24815)Pagina 3836-3836

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 148 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Regels
inzake de verstrekking van subsidies door de Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen en de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij voor
landelijke onderwijsondersteunende activiteiten (Wet subsidiëring landelijke
onderwijsondersteunende activiteiten) (24718);het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het basisonderwijs, de
Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs
en de Wet op het voortgezet onderwijs inzake schoolbegeleiding (regeling schoolbegeleiding)
(24683).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Schutte (GPV):Mijnheer de voorzitter! Onderwijsverzorging heeft zich in de loop der
tijd een vaste plaats verworven op de onderwijskaart van Nederland. Dat is
niet verwonderlijk. Het onderwijs is permanent aan veranderingen onderhevig.
Dat heeft te maken met bijvoorbeeld nieuwe pedagogisch-didactische inzichten,
maar ook met de veranderende samenleving die nieuwe en vaak hoge eisen stelt,
of met andere bestuurlijke opvattingen. Het overheidsbeleid dat niet alleen
uitdrukking geeft aan al deze veranderingen maar deze ook vaak initieert,
doet al met al een groot beroep op het aanpassingsvermogen van de scholen.
Een goede begeleiding door onderwijsverzorgingsinstellingen is dan ook van
groot belang.Veranderende maatschappelijke omstandigheden en nieuwe bestuurlijke inzichten
gaan ook aan de verzorgingsinstellingen zelf niet voorbij. Dat blijkt wel
uit de twee voorstellen die wij nu behandelen. De eerste reden
voor een nieuwe wettelijke regeling is natuurlijk het expireren van de Wet
op de onderwijsverzorging. Die wet is in een aantal opzichten verouderd. Te
veel centrale regelgeving, met als gevolg veel beleidslasten en bureaucratische
rompslomp, leidt tot een te gering verantwoordelijkheidsbesef bij instellingen
en een weinig samenhangend pakket van dienstverlening. Ook wordt onvoldoende
recht gedaan aan de autonomie van de scholen. Vergroting van hun invloed en
hun keuzemogelijkheden past beter in het beleid dat de laatste tien jaar wordt
gevoerd.Het denken over een nieuw wettelijk kader voor de onderwijsverzorging
dateert al van 1990. Toen verzocht de regering de WRR advies uit te brengen
over de WOV. Dat resulteerde in het bekende rapport "De onderwijsverzorging
in de toekomst". De keuze van de WRR voor een systeem van vraagfinanciering
beantwoordde in sterke mate aan de wens om het autonome karakter van de school
te versterken. De WRR koos bovendien voor een zeer brede opzet van de onderwijsverzorging,
die de mogelijkheid bood voor een integrale afstemming tussen de verschillende
soorten instellingen, terwijl daarbij ook de nascholing zou worden betrokken.
Tegelijkertijd zou de verbreding ook moeten gelden voor hogescholen en universitaire
lerarenopleidingen, en zou de directe invloed van de gemeenten moeten worden
vergroot.Het vorige kabinet volgde het advies van de WRR in belangrijke mate, maar
dit kabinet koos voor een andere aanpak. De voorstellen voor de regeling schoolbegeleiding
en SLOA geven daaraan uitdrukking. Kenmerkend hiervoor is dat niet is gekozen
voor één nieuw wettelijk kader. De regeling schoolbegeleiding
wordt onderdeel van de sectorwet op het primair onderwijs, terwijl de instellingen
voor de landelijke ondersteuning van het voortgezet onderwijs met een subsidieregeling
zullen worden gefinancierd.De vraag is of dit wenselijk is. Deze vraag is gemakkelijker te stellen
dan te beantwoorden. Ik ben van mening dat de vorm van één wettelijk
kader het doel van de onderwijsverzorging en ondersteuning niet in negatieve
zin mag beïnvloeden. Als ik de doelstellingen en de uitwerking van die
doelstellingen in de regeling schoolbegeleiding en SLOA naast elkaar leg,
dan doet het geforceerd aan om er vanwege de vorm één kader
van te proberen te maken. De verschillen zijn daarvoor te groot. Het is natuurlijk
wat anders als er sprake is van een min of meer gelijke systematiek. Die is
er niet in de wetsvoorstellen. Kan zij er wel komen? Een antwoord op die vraag
hangt samen met mijn oordeel over de voorliggende wetsvoorstellen.Een belangrijk punt hierbij is de wijze van financiering. Bij de afweging
tussen vraag- en aanbodfinanciering gaat mijn voorkeur uit naar vraagfinanciering.
Vraagfinanciering doet het meest recht aan de autonomie van de scholen. Ik
vind dat vooral van belang vanwege het identiteitsgevoelige karakter van de
onderwijsverzorging. Naar mijn oordeel dient aan het vraaggestuurde karakter
zoveel mogelijk tegemoet te worden gekomen. Deze wens kan met zich brengen
dat verschillende regelingen een verschillende vorm krijgen.Het kabinet kiest in het wetsvoorstel regeling schoolbegeleiding nadrukkelijk
voor aanbodfinanciering. Daarvoor worden ook argumenten aangedragen. Een belangrijk
argument is het gevaar van versnippering van het aanbod. SBD's zouden dan
onder druk komen te staan, omdat scholen niet langer hun middelen in de regio
besteden, maar elders. Ik kan mij er iets bij voorstellen, maar geheel overtuigd
ben ik nog niet. Waarom zouden SBD's in een dergelijk geval niet fuseren met
een andere SBD in hun omgeving?Ik wijs erop dat de staatssecretaris het opgaan van bepaalde SBD's in
grotere verbanden ook niet uitsluit als er wordt gekozen voor aanbodfinanciering.
Dat kan namelijk de consequentie zijn als SBD's niet de vereiste kwaliteit
leveren en getroffen worden door een bekostigingssanctie. Is het kwaliteitsaspect
niet een belangrijk punt dat pleit tegen aanbodfinanciering? Aanbodfinanciering
betekent in feite toch gedwongen winkelnering, hetgeen ten koste kan gaan
van de zorg. Ik wijs de staatssecretaris op haar uitspraak in de nota naar
aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel SLOA, waarin zij expliciet
ingaat op het belang van concurrentie en keuzemogelijkheden, met een beroep
op het OESO-rapport "Government in transition". Juist die elementen ontbreken
geheel in het wetsvoorstel.Een ander punt waar mij veel aan gelegen is, betreft het identiteitsaspect
bij de schoolbegeleiding, meer in het bijzonder de positie van de landelijke
diensten naar richting. Hierbij is het een goede zaak dat de nadruk in het
regeringsvoorstel voor de schoolbegeleiding ligt bij de vraag van de scholen.
De schoolbegeleidingsdienst verricht immers zijn werkzaamheden ten behoeve
van elke school, uitgaande van in elk van de scholen aanwezige behoeften,
op verzoek van het bevoegd gezag van die scholen.Toch biedt dit naar mijn oordeel onvoldoende houvast voor een adequate
identiteitsgebonden begeleiding. Is het wel doenlijk om aan de specifieke
wensen van scholen met een sterke identiteit tegemoet te komen? Dat vergt
al snel een specifieke benadering, die veelal niet zal passen bij het aanbod
dat men heeft ontwikkeld. Daarbij past het in ons stelsel van vrijheid van
onderwijs, dat het uiteindelijk de scholen zijn die bepalen of een bepaald
aanbod passend is. Het is daarom goed dat er landelijke diensten naar richting
zijn, die aan specifieke identiteitsgebonden vraag naar schoolbegeleiding
kunnen voldoen.De landelijke diensten naar richting krijgen in het wetsvoorstel echter
geen volwaardige plaats. Sterker nog, zij worden min of meer buiten de wet
geplaatst, via een soort permanente overgangsregeling. Ik heb daar moeite
mee. Ik geloof niet in zo'n permanente overgangsregeling. Niets is permanent,
en zeker niet een overgangsregeling. Het woord zegt het ook al. Zo'n soort
regeling roept eerder gedachten op aan een sterfhuisconstructie. Daar had
het aanvankelijk ook veel van weg, maar in dit opzicht heeft de nota van wijziging
een belangrijke verbetering gebracht. Nu immers kunnen ook nieuwe scholen
die vallen onder een bestuur dat al een contract heeft met een landelijke
dienst naar richting, bij die landelijke dienst aansluiten. Dat is winst.
Het onderstreept bovendien dat er feitelijk geen sprake meer is van een overgangsregeling.
Maar dat moet je dan ook niet door de vormgeving suggereren. Ik denk dat het
dan juister is om de positie van de landelijke diensten gewoon in de wet te
regelen. Ik begrijp de bezwaren daartegen ook niet goed. Wat
zou erop tegen zijn? Zij verzorgen toch ook een bepaald aanbod, evenals de
regionale SBD's?Het feit dat in de nieuwe opzet een belangrijke taak voor de SBD's is
weggelegd in het kader van het lokale onderwijsbeleid, vind ik in dit verband
niet doorslaggevend. De landelijke diensten zijn vaak regionaal actief en
kunnen bij het lokale onderwijsbeleid gemakkelijk worden ingeschakeld. Die
mogelijkheid wordt in de nota naar aanleiding van het verslag ook door de
staatssecretaris niet uitgesloten. Ik heb de indruk dat de regering meer beducht
is dat met een plaats voor de landelijke dienst in de wet, het principe van
de vraagfinanciering wat nadrukkelijker in beeld komt. Is deze taxatie juist?
Zo ja, wat zijn daar dan de bezwaren tegen?Ik heb al gezegd dat ik vraagfinanciering principieel juister vind dan
aanbodfinanciering, maar ik ben niet blind voor de eisen die aan schoolbegeleidingsdiensten
moeten worden gesteld, zeker ook in het kader van het lokale onderwijsbeleid.
De wenselijkheid van vraagfinanciering moet dan ook getoetst worden aan de
haalbaarheid ervan in het licht van de eisen die worden gesteld aan de schoolbegeleiding.
Ik denk dat daarin dan ook een rechtvaardiging ligt voor het stellen van minimumomvangsnormen.
Het zal, als het gaat om nieuwe landelijke diensten naar richting, dan ook
niet zo'n vaart lopen als die mogelijkheid daadwerkelijk in de wet zal worden
geboden. Hetzelfde geldt vanwege de hoge stichtingsnormen voor nieuwe scholen
die zich bij een bestaande landelijke dienst naar richting willen aansluiten.
Maar er staat wel tegenover dat deze mogelijkheden bestaan.Ook zal dat gegeven voor de regionale SBD's een prikkel betekenen om te
voorzien in de behoefte van de school en het zal hen aansporen tot het leveren
van kwaliteit. Ik vind overigens dat in dat laatste een aanvullend argument
ligt om aan scholen de mogelijkheid te geven over te stappen naar een landelijke
dienst. Dat past toch ook in de opvatting van de staatssecretaris, namelijk
dat concurrentie en keuzemogelijkheden de kwaliteit bevorderen. Waarom wordt
aan scholen wel de mogelijkheid geboden om van een landelijke dienst over
te stappen naar een regionale SBD en niet andersom? Is hier geen sprake van
ongelijke behandeling? Ik vind overigens de keuze om de overstap naar een
landelijke dienst te beperken tot 1 januari 1997 nogal arbitrair. Waarom wordt
deze mogelijkheid in ieder geval niet opengelaten tot 2001 en meegenomen bij
de evaluatie?Voorzitter! Ik kom op een ander punt. Een belangrijk onderdeel van de
wet is dat gemeenten na op overeenstemming gericht overleg een deel van het
budget kunnen inzetten voor lokale prioriteiten. Ik heb daar op zichzelf geen
bezwaar tegen, maar wat niet mag gebeuren, is dat deze prioriteitenstelling
ten koste gaat van de reguliere begeleiding. Welke garanties biedt de wet
dat dit in de praktijk ook niet zal gebeuren? Natuurlijk is er het op overeenstemming
gericht overleg, maar dat betekent niet dat alle scholen binnen een gemeente
of een gebied van samenwerkende gemeenten te maken hebben met lokale prioriteiten.
Het gevaar is dan aanwezig dat dergelijke scholen onvoldoende middelen ter
beschikking krijgen. Dat kan niet de bedoeling zijn, dunkt mij. Ligt het niet
in de rede dat een niveau van sobere dienstverlening in ieder geval gegarandeerd
wordt?Ik heb al een aantal opmerkingen gemaakt over de kwaliteit van de schoolbegeleiding
in relatie tot de aanbodfinanciering. De kwaliteit komt als gevolg van deze
vorm van financiering te gemakkelijk onder druk te staan. Dat vraagt om een
goed en helder toezicht. De regering ziet daarin een belangrijke taak voor
de gemeente weggelegd. De gemeente zal toezicht houden op het functioneren
van de instellingen en de kwaliteit van hun dienstverlening. De onderwijsinspectie
zal de aandacht richten op de effecten op schoolniveau. Ik vind deze taakverdeling
onvoldoende tegenwicht bieden tegen de bezwaren die kunnen worden ingebracht
tegen de gedwongen winkelnering in combinatie met de verantwoordelijkheid
die de gemeenten hebben voor de instandhouding van de SBD's. Het is zuiverder
dat de onderwijsinspectie belast blijft met het toezicht op de SBD's. Een
bijkomend argument hiervoor kan gelegen zijn in de regionalisering van de
diensten. Ik las bijvoorbeeld dat de drie bestaande diensten in de provincie
Utrecht zullen fuseren tot één dienst voor de hele provincie.
Wat moet ik mij dan voorstellen van het toezicht van tientallen gemeenten
op het functioneren van die ene dienst?Voorzitter! Ik kom tot het wetsvoorstel SLOA. Geheel anders dan bij de
regeling inzake schoolbegeleiding wordt dit wetsvoorstel gemotiveerd door
te wijzen op het belang van concurrentie en keuzemogelijkheden. Daarbij kan
een onderscheid worden gemaakt tussen aanbod- en vraagconcurrentie. De aanbodconcurrentie
voor de landelijke instellingen op het gebied van de onderwijsondersteunende
activiteiten zal haar intrede doen na 2001. Dan kunnen immers ook andere instellingen
meedingen naar subsidies ten behoeve van innovatie en denktankactiviteiten.
De vraagconcurrentie zal vanaf 1 januari 1998 geleidelijk binnen drie jaar
worden ingevoerd. Het gaat daarbij om eenderde deel van de thans beschikbare
middelen van de LPC's.Het zal duidelijk zijn dat ik geen moeite heb met de vraagfinanciering.
Ik denk dat de verantwoordelijkheid daarbij op de juiste plaats wordt gelegd.
Ik plaats nog wel vraagtekens bij de wijze waarop de overige activiteiten
na een overgangsperiode via een subsidieregeling zullen worden bekostigd.
In de eerste plaats blijft de hele procedure tamelijk bureaucratisch van opzet.
Uit de nota naar aanleiding van het verslag proef ik niet direct dat als gevolg
van de nieuwe opzet in de toekomst veel zal veranderen. De bestaande instellingen
hebben een grote voorsprong en zouden zich moeten kunnen handhaven. Aan de
andere kant kan ik mij voorstellen dat de bestaande infrastructuur onder behoorlijke
druk kan komen te staan. Vreest de staatssecretaris niet dat een toekenning
van subsidie aan een andere instelling dan een LPC tot gevolg kan hebben dat
dit ten koste gaat van de ondersteuning van scholen? Indien de kennis binnen
een instelling verdwijnt – dat zal het onvermijdelijke gevolg zijn van
verminderde bekostiging – zal dat immers ook ten koste gaan van de ondersteuning
die zo'n instelling nog kan geven. Met andere woorden: het een hangt nauw
met het andere samen. Is de continuïteit van de landelijke ondersteuning
dus niet in gevaar?In dit verband is ook de vraag naar de werkgelegenheid van belang. In
de nota naar aanleiding van het verslag merkt de staatssecretaris
op dat de werkgelegenheid in stand zal blijven. De LPC's kunnen zich immers
voorbereiden op de nieuwe situatie. Dat is natuurlijk waar, maar men zal afhankelijk
blijven van de subsidiebeschikking. Als deze niet doorgaat, heeft dat hoe
dan ook personele consequenties. Voor wiens rekening zijn in dat geval de
uit te betalen wachtgelden? In de nota naar aanleiding van het verslag wordt
opgemerkt dat de LPC's vooralsnog aangesloten blijven bij het participatiefonds.
Hoe ziet de staatssecretaris dat op de langere termijn?Een ander punt betreft de kosten die het voorstel met zich brengt, in
de eerste plaats de extra kosten die het gevolg zijn van de doorberekening
van het BTW-tarief. Dat betekent dat scholen minder kunnen besteden. Om daaraan
tegemoet te komen, stelt de regering voor om 50% van deze extra kosten voor
haar rekening te nemen. Dat is natuurlijk een aardig bedrag, maar dat betekent
nog steeds dat een fors bedrag van 1,3 mln. in mindering wordt gebracht op
de ondersteuning. Daarbij komt nog dat de kosten zullen stijgen als gevolg
van tariefstijgingen in verband met omslaginvesteringen. Als ik de voor- en
nadelen van met name de subsidieregeling op een rijtje zet, bekruipt mij het
gevoel dat de nadelen van de regeling de voordelen wel eens zouden kunnen
overtreffen.Ik stelde aan het begin van mijn bijdrage de vraag of het wenselijk zou
zijn om tot één wettelijk kader te komen voor de regelingen
SBD en SLOA. Een antwoord is niet eenvoudig te geven. Een rechtvaardiging
voor verschillende wettelijke regelingen zou kunnen worden gevonden in de
verschillen in financieringswijze. Ik vind dat te gemakkelijk. Een meer uniforme
opzet was ook mogelijk geweest. In dit verband proef ik toch een zekere ambivalentie
bij de regering. De stelligheid waarmee de staatssecretaris in het wetsvoorstel
SLOA het concurrentieprincipe verdedigt, steekt af tegen de wijze waarop zij
in de regeling schoolbegeleiding het aanbodprincipe verdedigt. Enige vraagsturing
binnen de regeling schoolbegeleiding is wel degelijk mogelijk, bijvoorbeeld
door ruimte te scheppen voor landelijke diensten naar richting. Anderzijds
kan ik mij ook voorstellen dat in het kader van het wetsvoorstel SLOA gekozen
was voor wat meer zekerheid aan de aanbodzijde.Er zijn ook verschillen. Daarbij denk ik aan het lokale onderwijsbeleid
waarin de schoolbegeleiding wordt ingebed. Bij mijn beoordeling van de wetsvoorstellen
is de vraag van het wettelijk kader echter niet doorslaggevend. Beide regelingen
kunnen ook zonder dat kader een bijdrage leveren aan de onderwijsverzorging.
Ik zeg met nadruk: "kunnen". Dat betekent dat ik met betrekking tot het wetsvoorstel
SLOA op verschillende punten nog opheldering wil. Met betrekking tot de regeling
schoolbegeleiding is daarnaast in ieder geval een wettelijke verankering van
de positie van de landelijke diensten naar richting naar mijn gevoel een conditio
sine qua non. Daarom heb ik op dit punt een amendement ingediend. Ik hoop
op een vruchtbaar debat dat mij ertoe kan brengen om mijn steun aan beide
wetsvoorstellen te geven.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter! Wie in de geschiedenis van de wettelijke regeling
van de schoolbegeleiding duikt, komt zeer duurzaam de naam van de heer Hermes
tegen. Hij was indertijd staatssecretaris en later vele jaren onze collega
in deze Kamer. Hij gaf indertijd als staatssecretaris de stoot tot een in
aanvang subsidiërende regeling voor de schoolbegeleiding, die later een –
zij het voorlopig – wettelijk kader zou worden waarin ook heel uitdrukkelijk
richtinggebonden schoolbegeleiding was voorzien.De Wet op de onderwijsverzorging die daarna is gekomen, had een bepaalde
werkingsduur en een en ander noopt nu tot een nieuwe wettelijke regeling.
Dit wetsvoorstel heeft al een lang discussietraject doorlopen en de prangende
vraag daarbij was of gekozen moest worden voor een vraaggestuurd model of
voor een aanbodmodel. Uiteindelijk is gekozen voor een gedecentraliseerd,
aanbodgefinancierd model. Van de SGP-fractie is bekend dat zij niet zoveel
voelde voor deze decentralisatie. Ik heb niet de behoefte om die discussie
hier nu weer te voeren, want die hebben wij al een paar keer gevoerd. Dat
is op dit moment dus weinig realistisch. Je moet veronderstellen dat de meerderheid
zal kiezen voor deze aanpak. Dat is intussen niet veranderd. Ik neem echter
aan dat deze keuze over een paar jaar, als deze wet met dit regime wordt geëvalueerd,
opnieuw ter sprake zal komen. Men zal zich dan moeten verantwoorden voor de
gemaakte keuze en als uit de evaluatie blijkt dat er problemen zijn, zou de
zaak weer open moeten staan voor discussie. Ik krijg op dit punt graag een
toezegging van de staatssecretaris.Gegeven de keuze voor decentralisatie acht de SGP-fractie het van belang
dat de formele wet zelf zo goed mogelijke waarborgen geeft voor een stelsel
dat recht doet aan de noodzakelijke kwaliteit van de schoolbegeleiding en
daardoor van het onderwijs, ook op het niveau van de individuele school en
ook gelet op de vrijheid van richting. Wat dat betreft zijn er aardig wat
verbeteringen wenselijk. Ik zal daar kort op ingaan. Om niet inconsistent
te worden, past ook hier een kritische opmerking over het rechtsbeschermingsmodel,
met name over het ontbreken van een geschillenbeslechtende rol voor de Onderwijsraad.
Gelukkig voorziet het wetsvoorstel zelf al wel in de adviesrol, zodat op dit
punt geen amendering meer nodig is. Wel acht ik het amendement op stuk nr.
13 van collega Koekkoek nog een verbetering.Een zeer belangrijk punt voor de SGP-fractie is de positie van de landelijke
diensten naar richting. Op zichzelf sprak het wetsvoorstel ons aan, in die
zin dat wij het zeer waarderen dat de staatssecretaris de landelijke diensten
naar richting in elk geval een plaats heeft gegeven, maar vervolgens zijn
er nogal wat kritische vragen over te stellen. Het risico bestaat toch dat
de landelijke diensten naar richting een beetje op een eilandje komen dat
steeds verder af kan kalven. Er wordt gekozen voor een regeling via overgangsrecht.
Dit roept de indruk op van tijdelijkheid. Dat is, terecht en gelukkig, niet
de bedoeling, maar uit een oogpunt van wetgevingssystematiek en ook met het
oog op volledige rechtszekerheid voor de betreffende diensten geven wij de
voorkeur aan een normale wettelijke status. Ik verwijs hiervoor verder naar
het amendement terzake van collega Schutte en naar hetgeen hij daar zojuist
over heeft gezegd. Om mevrouw Lambrechts op voorhand al één
interruptie te besparen en voor de goede orde, deel ik maar mee dat alle amendementen
van de kleine christelijke fracties in goed overleg met elkaar tot stand zijn
gekomen en ingediend.De mogelijkheid voor een school om alsnog over te stappen van een regionale
schoolbegeleidingsdienst naar een landelijke dienst naar richting vervalt
door dit wetsvoorstel. Het gaat in feite om een bevriezing op de stand van
1996. Dat kan leiden tot marginalisering van de landelijke diensten naar richting.
De SGP-fractie is van oordeel dat de vrijheid van richting met zich brengt
dat een school ook gewoon schoolbegeleiding van de verlangde richting moet
kunnen kiezen, nu en straks. Als dat op bezwaren stuit vanwege de verantwoordelijkheid
van de gemeenten voor de instandhouding van de schoolbegeleidingsdiensten,
de regionale, dan is dat voor ons alleen maar een argument dat onze bezwaren
tegen decentralisatie op dit thema onderstreept. Als dan toch voor decentralisatie
wordt gekozen, moet dat in elk geval zo zijn dat de vrijheid van richting
zo goed mogelijk wordt recht gedaan.Ik herinner de staatssecretaris in dit verband aan de toezegging uit het
overleg van 18 mei 1995. Daar is afgesproken dat het overstappen van landelijk
naar regionaal en omgekeerd mogelijk blijft, mits dit niet leidt tot vorming
van nieuwe landelijke diensten.Mevrouw Lambrechts (D66):Aangezien de heren Van der Vlies en Schutte met één mond
spreken, wil ik de heer Van der Vlies het volgende vragen. Hij bepleit vrijheid
naar richting, diensten naar richting en verankering in de wet en niet in
het overgangsrecht. Hoe kijkt hij aan tegen mogelijke andere diensten naar
richting of tegen ondersteuning en onderwijsbegeleiding naar pedagogische
richting? Waar moet dat ondergebracht worden? Wil hij daar ook nieuwe diensten
voor?De heer Van der Vlies (SGP):Ik kom zo nog te spreken over andere landelijke diensten. Daar is een
getalscriterium met een ontheffingsmogelijkheid, die door minister Deetman
ooit is gehanteerd. Over het perspectief voor nog nieuwe diensten naar richting,
lettend op het getalscriterium, kom ik straks nog te spreken naar aanleiding
van onze eigen inbreng op dit punt en naar aanleiding van het amendement dat
collega Stellingwerf daarover heeft ingediend. Dat perspectief is niet erg
rijk, daar moeten wij nuchter in zijn. Ik sluit overigens niet uit dat op
enig moment een richting met een optie komt en wij ons, uiteraard binnen de
criteria van de wet, moeten afvragen of de ontheffingsbepaling uit de oude
wet al of niet gebruikt zou kunnen worden. Die is niet voorzien in de nieuwe;
vandaar de amendementen.Met de pedagogisch-didactische richtingen heb ik op voorhand een groter
probleem, omdat die tot hier toe een inbedding hebben weten te vinden in het
bestaande pakket aan voorzieningen. Ik zie nog niet waarom dat bij de behandeling
van dit wetsvoorstel ineens anders zou moeten. Zou dat een significante ontwikkeling
in het werkveld zijn, dan kunnen wij dat niet negeren. Dan moeten wij daar
op enige manier op reageren.Mevrouw Lambrechts (D66):Als ik het goed begrijp, gaat het de heer Van der Vlies vooral om de bestaande
diensten naar richting. Is het nu redelijk om te praten over de vrijheid van
onderwijs en de vrijheid om de behoefte aan ondersteuning naar richting te
kunnen beleven en daar terecht te kunnen waar men wil en dat alleen te koppelen
aan de bestaande richtingen?De heer Van der Vlies (SGP):Dan hebt u mij verkeerd begrepen. Mijn uitgangspunt is dat een autonome
school autonoom zou moeten zijn en blijven in het kiezen van de schoolbegeleiding.
Bij die uitgangsstelling blijf ik. Daarna kregen wij ons interruptiedebat,
waarin ik heb gerefereerd aan de getalscriteria die daar nu een keer voor
zijn. Die heb ik altijd vanuit mijn denken geaccepteerd. Ik vond ze hoog:
20.000 leerlingen. In het debat over de Wet op de onderwijsverzorging heb
ik veel lagere getallen gehanteerd. Dat is toen een bodem van 10.000 geworden.
Door een speciale ontheffing naar aanleiding van een advies van de Onderwijsraad
kon daar nog onder gegaan worden. Bij mijn weten is daar één
keer gebruik van gemaakt.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vind het toch jammer dat u voornamelijk insteekt op het beschermen
van de positie van het bestaande en niet de vrijheid van onderwijs in een
breder kader plaatst, analoog aan de reactie van de heer Schutte en ook van
u, dat het rapport "Richtingvrij richtingbepalend" toch het toppunt van onderwijsvrijheid
vertegenwoordigt.De heer Van der Vlies (SGP):Voor dat toppunt van onderwijsvrijheid zal ik blijven vechten. Ik hoop
dat u het ook steeds als een toppunt zult ervaren, want dat zou dan toch ook
in uw richting iets moeten betekenen.U moet mij er niet van verdenken dat ik hier alleen maar sta met de missie
de bestaande diensten te beschermen. Dat laat ik mij niet aanleunen; vandaar
mijn opmerking zo-even over het fundament van mijn beschouwing. Ik mag u er
nog een keer naar verwijzen; die moet u serieus nemen. In onderwijsland is
vanaf de pacificatie altijd geaccepteerd dat er voor het ontwikkelen van initiatieven
getalsnormen moeten worden gehaald. Die liggen ook hier. Ik kan er natuurlijk
ook niet omheen. Wij moeten hier niet doen alsof eenieder die zijn vinger
opsteekt een eigen dienst of een eigen school kan beginnen. Ik zou dat wel
willen, want dat is het toppunt van vrijheid van onderwijs, maar zo werkt
dat nu eenmaal niet.Mevrouw Lambrechts (D66):Er zijn meer opties, maar ik kom er in mijn eigen bijdrage nog op.De heer Van der Vlies (SGP):Dat is prima.Voorzitter! Wat de discussie betreft over het recht van scholen om schoolbegeleiding
te ontvangen van de verlangde richting, wil ik volledigheidshalve wijzen op
een vrij recente uitspraak terzake van de Raad van State d.d. 12 mei 1995
over de casus Apeldoorn-Uddel. De rechter ging in die uitspraak zelfs zover
dat hij het uitgesloten achtte dat de desbetreffende scholen terechtkonden
bij de zogenaamde neutrale diensten. Trouwens, de regering komt zelf met voorstellen
die de keuzemogelijkheid van de school vergroten om van kleur te verschieten
en dergelijke. Ik vind het dan ook vreemd dat op dit terrein de keuzevrijheid
eerder wordt verkleind.Collega Stellingwerf heeft een amendement ingediend op stuk nr. 20 om de mogelijkheid van overstap te handhaven. Wij steunen dat
amendement graag. Dat geldt ook voor zijn amendement op stuk nr. 19 om eventueel
een nieuwe landelijke dienst naar richting te kunnen oprichten. Misschien
is het een illusoire mogelijkheid, ook gelet op het vereiste minimumaantal
van 20.000 leerlingen, maar het is in elk geval een consequente vertaling
van de vrijheid van richting. Het verdient alleen al om die reden steun. Ik
zeg dit tot de geachte collega's, ook tot mevrouw Lambrechts, refererend aan
ons interruptiedebatje zojuist.Zelf heb ik twee amendementen ingediend, te weten die op de stukken nrs.
17 en 18. Ik ga eerst in op het amendement op stuk nr. 17. De mogelijkheid
dat een nieuwe school met een nieuw schoolbestuur schoolbegeleiding van een
bestaande landelijke dienst naar richting ontvangt, is een beperkte verruiming
ten opzichte van het wetsvoorstel. Daarin is bij nota van wijziging die mogelijkheid
al wel opgenomen voor nieuwe scholen onder een bestaand schoolbestuur, waarvoor
wij op zichzelf erkentelijk zijn. In het geval dat deze of gene met het oog
op de voorstellen over richtingvrij plannen dit amendement niet terzake zou
achten, wil ik erop wijzen dat die plannen nog lang geen realiteit zijn, hoe
daarover straks ook zal worden geoordeeld in de Kamer als wij ze bespreken.
Ook al zouden die plannen doorgaan, dan nog zal naar mijn overtuiging het
begrip "richting" altijd een bepaalde rol blijven spelen.Het amendement op stuk nr. 18 is bedoeld om de mogelijkheid aan te reiken
dat ingeval van besturenfusie tussen een of meer scholen die géén
en een of meer scholen die wél begeleiding van een landelijke dienst
naar richting ontvangen, alle scholen onder het ene nieuwe bestuur kunnen
kiezen voor die richtinggebonden begeleiding.Voor alle duidelijkheid wijs ik erop dat deze twee amendementen overbodig
zijn indien het amendement op stuk nr. 20 van collega Stellingwerf wordt aanvaard.
Dat is immers zo breed dat de twee door mij bedoelde situaties daaronder vallen.
Het amendement van collega Stellingwerf op stuk nr. 20 moet dan ook eerst
in stemming komen, waarna zo nodig mijn amendementen in stemming komen.Over de betrokkenheid van de schoolbegeleidingsdiensten bij het lokale
onderwijsbeleid blijven het wetsvoorstel en de toelichting erop vaag. Een
landelijke dienst kan erbij worden betrokken, zo heet het. Ik vind dat onnodige
onzekerheid oproepen. De mogelijkheid staat in elk geval vast. Het lijkt mij
vanzelfsprekend dat een betrokken school die begeleiding van een landelijke
dienst naar richting ontvangt, ook bij het besteden van middelen in het kader
van lokale prioriteiten in de eerste plaats een beroep kan doen op de eigen
dienst. Ook als het gaat om de inzet van middelen in het kader van WSNS is
dat vanzelfsprekend. Wat is de reactie van de regering?De mate waarin landelijke diensten naar richting kunnen worden betrokken
bij de besteding van lokaal geoormerkte middelen is in feite van levensbelang
voor het functioneren c.q. voortbestaan ervan. Immers, het kan gaan om een
fors deel van het totale budget.Ik ga in op die lokale oormerking vanuit de invalshoek van de scholen.
Het zal duidelijk zijn dat ik met lokale oormerking doel op de mogelijkheid
dat gemeenten een deel van de middelen bestemmen voor activiteiten die aansluiten
bij doelstellingen van lokaal onderwijsbeleid. Op zichzelf acht ik dat een
goede mogelijkheid, die de gemeenten de ruimte geeft om het lokale onderwijsbeleid
te ondersteunen met de inzet van de schoolbegeleidingsdiensten. Het zal naar
ik aanneem echter de bedoeling zijn dat de lokale bestemming beperkt van omvang
blijft. Immers, de scholen blijven eerst en vooral behoefte houden aan de
gewone schoolbegeleiding. Als de gemeente bijvoorbeeld de helft van de middelen
bestemt voor onderwijsachterstandenbestrijding, lijkt mij die gewone schoolbegeleiding
in het gedrang te kunnen komen.In het derde lid van artikel 113 WBO respectievelijk van artikel 108a
ISOVSO wordt een beschrijving gegeven van wat onder reguliere schoolbegeleiding
moet worden verstaan. Het is van belang dat de daar genoemde activiteiten
voor alle scholen gegarandeerd zijn. Het geldt zoals ik al zei voor alle scholen.
Scholen met veel onderwijsachterstanden hebben daardoor niet minder behoefte
aan de gewone schoolbegeleidingsactiviteiten. Scholen met minder of geen onderwijsachterstandsproblemen
blijven natuurlijk ook gewoon behoefte houden aan de gewone schoolbegeleiding.
Ik acht het dan ook van belang dat dit goed is geregeld. Daarvoor zou kunnen
worden aangeknoopt bij het begrip "sobere dienstverlening". Een goede mogelijkheid
is het vaststellen van een maximum aan het deel dat de gemeenten lokaal mogen
oormerken. Samen met collega Koekkoek heb ik daarover een amendement op stuk
nr. 16 ingediend. In dit amendement is enigszins arbitrair gekozen voor de
cesuur van 25%. Ik zie de staatssecretaris nu een gebaar maken.Staatssecretaris Netelenbos:Ik maakte een beweging die thuishoort op de veemarkt. De heer Van der
Vlies zei terecht dat de grens arbitrair is.De voorzitter:De veemarkten zijn gesloten vanwege de varkenspest.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb niet ontkend dat het kiezen van deze norm enigszins arbitrair is.
Luisterend naar mijn collega's of naar leden van het kabinet heb ik bij het
noemen van getallen ook wel eens de neiging om te vragen waarom het juist
die getallen moeten zijn. Het gaat om de gedachte. Ik hoop dat de staatssecretaris
haar kan omarmen. Als vervolgens mijn collega's erop insteken, kunnen wij
een verbetering in het wetsvoorstel aanbrengen.Voorzitter! Het toezicht op de schoolbegeleidingsdiensten gaat van de
rijksinspectie naar de gemeenten. Op zichzelf is dat begrijpelijk, gelet op
de verantwoordelijkheid van de gemeenten voor de financiering, respectievelijk
de instandhouding. Echter, de rijksinspectie heeft een onmiskenbare deskundigheid
opgebouwd. Wat de gemeenten betreft moet nog maar worden afgewacht hoe een
en ander wordt vormgegeven. Natuurlijk, de gemeenten vinden het van belang
dat de middelen worden besteed in overeenstemming met de bedoeling, maar dat
is nog wel wat anders dan een daadwerkelijk toezicht op de kwaliteit. Ik vraag
de staatssecretaris of het toezicht op de kwaliteit toch niet via de rijksinspectie
kan blijven lopen. Daarin voorziet een amendement van collega Koekkoek.Uit de kring van de WPRO wordt zorg geventileerd over de financiële
middelen voor onder andere het arbeidsvoorwaardenbeleid. Door
onduidelijkheid van de kant van het ministerie zijn de CAO-onderhandelingen
opgeschort. Die onduidelijkheid betreft met name het leeftijdsbewust personeelsbeleid
en de CAO-gelden. Ook is er onduidelijkheid over de herbezetting in het kader
van de 36-urige werkweek die is overeengekomen. De toezegging van het ministerie
zou zijn 90% herbezetting. Verder is er onduidelijkheid over het landelijk
innovatiebeleid, de rol van de SBD's bij innovatie via de landelijke pedagogische
centra, de evaluatie en de procesbegeleiding. Wat betreft de beleidslast als
gevolg van de decentralisatie voor de SBD's, verdient het aanbeveling dat
hiervoor compensatie komt. Uiteindelijk is bij het ministerie sprake van een
forse bezuiniging als gevolg van de decentralisatie. Ik verneem over dit cluster
van problemen, die misschien niet allemaal rechtstreeks met het wetsvoorstel
samenhangen maar die wel een onderlinge samenhang hebben met de effecten van
wat wij nu bij wet regelen, graag de reactie van de staatssecretaris. Ik vraag
haar om, zo mogelijk, inzichtelijk te maken dat er geen sprake behoeft te
zijn van zorg op dit punt. Als die zorg er wel zou moeten zijn, is uiteraard
een beleidsreactie te verwachten.De SGP-fractie heeft nog de nodige aarzelingen bij het voorliggende wetsvoorstel.
Zowel voor de SBD's zelf als voor de scholen heeft het wetsvoorstel een aantal
onzekerheden tot gevolg. Verder heb ik nog enkele kritische vraagtekens bij
de positie van de landelijke diensten naar richting. Hun positie komt, ondanks
alle tegemoetkomingen, onder forse druk te staan. Ik ben zeer benieuwd naar
de reactie van de staatssecretaris op mijn kritiekpunten en op de verschillende
amenderingen.Ik kom dan op het wetsvoorstel inzake de subsidiëring landelijke
onderwijsondersteunende activiteiten. Dit wetsvoorstel betekent een overgang
van een bekostigingsregime naar een subsidieregime voor de landelijke pedagogische
centra, het CITO en de SLO. Daardoor vervallen de wettelijke aanspraken op
overheidsmiddelen. De aanbodfinanciering wordt voor een belangrijk deel vervangen
door vraagfinanciering, met name wat betreft de landelijke pedagogische centra.
Wettelijke garanties voor een basisvoorziening ontbreken. Daardoor laat de
overheid ook een instrument los waarmee zij haar beleidsdoelstellingen met
betrekking tot het onderwijs kan realiseren.Wat opvalt, is dat het wetsvoorstel in het geheel niet voorziet in een
vormgeving van de eenheid of ten minste de samenhang tussen de onderwijsondersteunende
activiteiten en de schoolbegeleiding. Het wetsvoorstel spreekt slechts van
vereenvoudiging en flexibilisering van onderwijskundige en bestuurlijke structuren.
Dit is toch wel een leemte.Het wetsvoorstel betekent in feite het overnemen van een aantal bepalingen
uit de subsidietitel van de Algemene wet bestuursrecht. In het overleg van
18 mei 1995, waaraan ik al eerder refereerde, is daar duidelijk Kamerbreed
kritiek op uitgeoefend. De Kamer vroeg om een, zij het licht, wettelijk kader
met bepaalde minimumgaranties voor de onderwijsondersteunende activiteiten.Al met al betekent het wetsvoorstel vooral onzekerheid. De eerstkomende
jaren is er nog een overgangsmodel, maar na 2001 zijn de landelijke instellingen
niet meer zonder meer verzekerd van opdrachten respectievelijk bekostiging.
Op zichzelf hoeft onzekerheid niemand direct te benauwen. Onzekerheid komt
op veel gebieden voor. Maar een relevante vraag is wel of wij zelf meer onzekerheid
moeten creëren dan nodig is. Ik stel die vraag vooral met het oog op
de noodzaak van behoud van kwaliteit. Dat moet ons toch wel een zorg zijn.Op zichzelf staat de SGP-fractie wel sympathiek tegenover de wens tot
vraagfinanciering en bevordering van concurrentie, maar er moeten wel duidelijke
garanties blijven voor de invulling van onderwijsvernieuwingen. Weliswaar
blijven vooral CITO en SLO, en de LPC's gedeeltelijk, afhankelijk van de subsidierelatie
met het ministerie, maar als ik het goed zie, is het ministerie niet verplicht
de landelijke pedagogische centra te subsidiëren. Ook anderen kunnen
hun diensten aanbieden. Dat is op zichzelf niet slecht, maar de hamvraag is
of dit alles het waard is dat de bestaande kwaliteitsstructuur onder druk
komt te staan. Met andere woorden: kan dezelfde kwaliteit blijvend geleverd
worden? Vanuit de instellingen wordt gewezen op de prijsopdrijvende effecten
van de marktwerking, zoals de BTW-plicht. Verder wordt kritiek geuit op de
risico's van striktere in plaats van minder overheidsregulering. Ik verneem
hier graag de reactie van de staatssecretaris op.De SGP-fractie voelt zich wel aangesproken door het pleidooi van de landelijke
instellingen om op zijn minst een basis voor de onderwijsverzorging te creëren
in de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Dat biedt
kans op het integreren van samenwerkingsverbanden van educatieve en onderzoeksnetwerken.
De landelijke instellingen kunnen daarmee voor hun taken, bekostiging en kwaliteitszorg
dezelfde status krijgen als de instellingen voor wetenschappelijk onderzoek.
Zo'n wettelijke basis behoeft een marktconforme bedrijfsvoering van de onderwijsverzorging,
inclusief concurrentie, niet uit te sluiten. Het behoeft ook niet te betekenen
dat er geen nieuwe instellingen meer kunnen toetreden. Op deze optie hoor
ik graag een duidelijke reactie van de staatssecretaris.Voorzitter! Ik vind het ietwat lastig om allerlei concrete wijzigingen
te bepleiten op onderdelen, omdat ik vooralsnog onvoldoende overtuigd ben
van de wenselijkheid van het wetsvoorstel als zodanig. Dat neemt niet weg
dat ik sympathiek sta tegenover enkele wijzigingsvoorstellen, bijvoorbeeld
die van collega Van de Camp, omdat die in elk geval wat meer lucht geven aan
de landelijke instellingen. Ik ben echter in de eerste plaats benieuwd naar
de nadere uiteenzetting van de staatssecretaris over de toekomst van de onderwijsverzorging,
inclusief de landelijke instellingen, en de wijze waarop de kwaliteit van
de ondersteunende activiteiten ook op de langere termijn kan worden gegarandeerd.
Ik heb daarbij aangegeven dat ik met veel belangstelling kennis heb genomen
van het pleidooi om een basis te scheppen in de WHW.Mevrouw Lambrechts (D66):Mijnheer de voorzitter! Mijnheer Hermes! Bij deze gelegenheid richt ik
mij ook tot de heer Hermes, een vertrouwd gezicht in deze zaal. De eerste
vraag die ik mij bij de voorbereiding van dit debat heb gesteld,
was welke actoren van belang zijn voor goed en effectief onderwijs. Het antwoord
hierop is gelegen in drie L's: de leraar, de leerling en de leeromgeving.
De leraar wordt door een goede opleiding en continue bijscholing in positie
gebracht. De leerling krijgt de aandacht die nodig is om het leerproces optimaal
te laten verlopen. De leeromgeving moet natuurlijk stimulerend en uitdagend
zijn. Er moet sprake zijn van goede leermethodes, waarbij ook gebruikgemaakt
wordt van de mogelijkheden die moderne informatie- en communicatiemiddelen
bieden. Onderwijsbegeleiding en onderwijsverzorging zijn van belang voor het
optimaal in stelling brengen van die drie actoren.De voorliggende wetsvoorstellen zijn van groot belang voor de kwaliteit
van het onderwijs. En toch, als wij vanavond en de komende dagen naar NOVA
en Den Haag Vandaag kijken, zal het er echter wederom op lijken dat er vanuit
het oosten, het centrum en het westen, OCW, niets nieuws te melden was. De
vraag of onderwijsverzorging nuttig en nodig is, zal vandaag geen onderwerp
van discussie zijn, althans niet wat D66 betreft. Op die vraag kan volmondig
ja geantwoord worden, net als op de vraag of de overheid medeverantwoordelijkheid
draagt voor de instandhouding van het systeem dat ook het aanbod waarborgt.
Wel onderwerp van discussie is de vraag hoe wij het zo kunnen doen dat de
bereikbaarheid en de kwaliteit gewaarborgd blijven en dat tegelijkertijd de
nadelen van de WOV – te detaillistisch, te weinig flexibel en te weinig
zeggenschap – bij de scholen worden opgeheven. Welnu, dat is zoeken
naar de juiste weg.D66 heeft eerder een duidelijke voorkeur uitgesproken voor één
geïntegreerd wettelijk kader waarin de overheidsverantwoordelijkheid
voor de gehele onderwijsverzorging tot uitdrukking zou komen. D66 zou dat
de meest voor de hand liggende weg gevonden hebben. Ik sluit echter niet uit
dat het ook op deze manier kan, mits gewaarborgd wordt dat er onderwijsbegeleiding
en -ondersteuning van goede kwaliteit geboden blijft worden voor al die scholen
die daar behoefte aan hebben, en misschien nog wel meer voor al die scholen
die daar niet zo'n behoefte aan hebben. Ik zeg dit nog eens nadrukkelijk,
omdat dit ook duidelijk maakt welke bril wij opzetten als wij naar de twee
voorliggende wetsvoorstellen kijken en vanuit welke optiek wij met wijzigingsvoorstellen
zullen komen.Ik begin met de wettelijke regeling voor de schoolbegeleidingsdiensten
(SBD's). De verantwoordelijkheid voor de instandhouding van de schoolbegeleiding
gaat naar de gemeenten, waarvoor goede argumenten zijn: het tegengaan van
versnippering van de middelen, en daarmee het vermijden van het risico van
het verdwijnen van een adequate ondersteuningsstructuur. Wij hebben vanaf
het begin gezegd dat die argumenten door mijn fractie worden gedeeld. Dat
neemt niet weg, voorzitter, dat als over vier jaar uit een evaluatie blijkt
dat op deze wijze niet breed aan de behoeften van alle scholen tegemoet wordt
gekomen, of dat de bereikbaarheid juist is afgenomen in plaats van toegenomen
omdat gemeenten misschien niet de neiging kunnen onderdrukken om de schoolbegeleiding
voornamelijk als instrument voor het eigen gemeentelijk onderwijsachterstandsbeleid
in te zetten, of dat gemeenten de eigen bijdragen niet op peil houden, dan
vindt mijn fractie dat opnieuw naar de hele inrichting gekeken moet kunnen
worden. De staatssecretaris zelf karakteriseert in het verslag de SBD trouwens
als basisvoorziening, omdat het een wettelijk gegarandeerde voorziening voor
elke school in het primair onderwijs is en blijft. Er ligt een amendement
van het CDA om voor de achterstandsbegeleiding van gemeenten een percentage
af te spreken. Overigens is dat een gewijzigd amendement, waarbij wordt uitgegaan
van een percentage van 50; de heer Van der Vlies noemde een percentage van
25. Ik voel daar niet zo erg veel voor, en ik zal zeggen waarom. Ik zie het
voordeel van het afspreken van een exact percentage wel, maar ik zie nog beter
de bezwaren, die daarnet in het debatje tussen de staatssecretaris en de vorige
woordvoerder eigenlijk al aan de orde waren. Zo'n maximum wordt vaak meteen
een norm. Een percentage van 50 vind ik om te beginnen al heel erg veel. Tegelijkertijd
sluit ik niet uit dat in sommige gemeenten net iets meer dan 25% nodig zal
zijn. Mijn partij denkt dat, om zichtbaar te krijgen wat de SBD's aan algemene
diensten aanbieden en wat aan specifieke diensten in het kader van het gemeentelijk
onderwijsachterstandenplan, een jaarplan dat inzichtelijk maakt waar de SBD's
het komende jaar mee bezig zijn qua activiteiten, een heel goede zaak zou
zijn. Zo'n jaarplan zou natuurlijk ook een geweldig goed hulpmiddel kunnen
zijn bij de monitoring en de evaluatie, omdat zo'n jaarplan heel precies in
beeld brengt wat aan algemene ondersteuning geboden wordt en wat aan ondersteuning,
voortvloeiend uit het gemeentelijk onderwijsachterstandenplan.De heer Koekkoek (CDA):U wilt geen grens, omdat u daartegen bezwaren heeft. Maar als er geen
grenzen worden gesteld, kan het resultaat zijn dat 75% in het verlengde ligt
van het lokale onderwijsbeleid. Wilt u dat?Realiseert u zich dat het jaarplan moet worden vastgesteld, uiteraard
met inachtneming van het besluit van de gemeenteraad? Daar kan in staan: 75%
in aansluiting op het lokale onderwijsbeleid. Wat blijft er dan nog over voor
datgene waaraan de scholen behoefte hebben?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik zou het ten enenmale niet goed vinden als sommige gemeenten werkelijk
75% aan lokaal onderwijsachterstandenbeleid zouden besteden. Dan vermag ik
namelijk niet in te zien dat er nog voldoende begeleiding aanwezig is voor
landelijke onderwijsinnovatie en Weer samen naar school. Ik deel uw opvatting
dat dat niet de bedoeling is.De heer Koekkoek (CDA):Hoe houdt u dat tegen?Mevrouw Lambrechts (D66):We financieren heel uitdrukkelijk zodanig dat we spreken van aanbodfinanciering,
en niet van vraagfinanciering. Maar, ik dacht dat we met elkaar hadden afgesproken –
ik wil dat hier bevestigd hebben, omdat dit een belangrijk moment is –
dat het karakter van de wet er een moet zijn van vraagfinanciering, omdat
de vraag ook geïnventariseerd moet worden. Verder hebben we afgesproken,
iets wat ik ook in mijn betoog heb aangegeven, dat dit een belangrijke voorwaarde
moet zijn, wat in de evaluatie bekeken moet worden, om verder te gaan op de
 route van volledige decentralisatie via een storting in het
Gemeentefonds, en niet meer via een doeluitkering aan de gemeenten.De heer Koekkoek (CDA):Nu stijgt mijn verbazing. U wilt vraagfinanciering. Maar kunt u dan akkoord
gaan met dit wetsvoorstel?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben begonnen te zeggen waarom dit in onze ogen een zeer goed voorstel
is. Wij hebben laten uitrekenen wat het betekent als je de bedragen voor onderwijsbegeleiding
zou verdelen over alle scholen. Zeker bij de kleine scholen kom je tot dermate
lage bedragen uit, dat ze er nauwelijks een behoorlijke ondersteuning voor
kunnen inkopen. Dat is de reden om de mogelijkheid van bundeling nader te
bezien. Vervolgens is de vraag aan de orde op welk niveau je dan gaat bundelen.
Dan komt de gemeente wel in beeld.De heer Koekkoek (CDA):De vraag blijft hoe je voorkomt dat teveel wordt besteed in aansluiting
op het lokale onderwijsbeleid.Mevrouw Lambrechts (D66):Door het zichtbaar te maken in het jaarplan en door ernstig uit te spreken
dat het hier gaat om een voorwaarde ten aanzien van het overgaan van een voorlopige
decentralisatie naar een definitieve decentralisatie, te weten van doeluitkering
naar uitkering uit het Gemeentefonds. Bij de evaluatie zal ook serieus bekeken
moeten worden of aan die voorwaarde is voldaan. Wordt daaraan niet voldaan,
dan is het wat D66 betreft einde verhaal. Dan moeten wij er opnieuw naar kijken.
Misschien moet het dan gaan om vraagfinanciering of eigen beheer.De heer Lilipaly (PvdA):Vindt collega Lambrechts het belangrijk dat men op plaatselijk niveau
tot overeenstemming komt?Mevrouw Lambrechts (D66):Natuurlijk, om de vraag te inventariseren zal de gemeente overleg moeten
voeren met de scholen. Je moet weten wat er op scholen leeft.De heer Lilipaly (PvdA):Betekent dat dan niet dat de keuzen op lokaal niveau heel verschillend
kunnen zijn, ook qua percentages van inzet?Mevrouw Lambrechts (D66):Zeker. Ik was gisteren in Castricum. Daar meenden ze dat het voor hen
helemaal niet relevant is. Ik heb dat overigens bestreden. Het is natuurlijk
overal relevant, alleen in de ene gemeente meer dan in de andere.Voorzitter! De decentralisatie van de schoolbegeleiding naar de gemeenten
is wat D66 betreft een decentralisatie onder voorwaarden. Onder de voorwaarde
van het op peil houden van de gemeentelijke bijdragen, maar ook onder de voorwaarde
van feitelijk zoveel mogelijk vraaggestuurde dienstverlening van de schoolbegeleidingsdiensten.
Geen onomkeerbare regeling dus. Ik ben dan ook benieuwd naar de beoordeling
van het amendement van de heer Koekkoek dat de voorwaardelijkheid van de regeling
tot uitdrukking probeert te brengen.Net als met de decentralisatie van de huisvesting en het gemeentelijk
onderwijsachterstandenplan lijkt het D66 een goede zaak als er voor het op
overeenstemming gericht overleg een procedure wordt vastgesteld. De harmonisatie
van regelgeving op dit onderdeel lijkt mij nuttig. Aangezien ook hiervoor
al een amendement is ingediend dat, in hoeverre ik dat kan beoordelen, die
lading heel goed dekt, kunnen wij ons daarbij aansluiten.Vervolgens kom ik te spreken over de onderwijsbegeleiding naar richting.
Als ik het goed begrijp, wil de regering door de landelijke diensten naar
richting in stand te houden via het overgangsrecht, duidelijk maken dat zij
het voortbestaan in de toekomst van aparte organisaties voor het aanbod van
schoolbegeleiding naar richting niet noodzakelijk vindt en daarvoor slechts
een tijdelijke rol ziet weggelegd. Althans zo begrijp ik dat uit de nota naar
aanleiding van het verslag. Dat is gezien de keuze voor een dekkend regionaal
netwerk van schoolbegeleidingsdiensten waarschijnlijk wel te verdedigen, maar
er is hierbij wel degelijk ook een ander aspect in het geding. Ook al kiezen
wij met redenen omkleed voor aanbodfinanciering, de trend en de wens is toch
heel duidelijk dat vraag en behoefte van scholen aan ondersteuning het primaat
moeten hebben. Ik neem aan dat dit ook geldt voor de scholen die behoefte
hebben aan begeleiding naar richting. De vraag voor D66 is dus hoe wij nu
en voor de toekomst kunnen garanderen dat voor scholen toch begeleiding naar
richting beschikbaar is, ook als de diensten naar richting niet meer bestaan.
Op het moment waarop de landelijke diensten naar richting wegvallen of waar
nu geen dienst naar richting bestaat, geeft de regering de zekerheid dat de
regionale diensten die begeleiding naar richting zullen overnemen. De regering
gaat er daarbij van uit dat elke schoolbegeleidingsdienst dat aanbod moet
kunnen leveren. Welnu, dat lijkt mij onwaarschijnlijk en ook niet echt nodig,
mits het maar zo geregeld wordt dat deze taak ondergebracht wordt bij ten
minste een of meer van de bestaande schoolbegeleidingsdiensten, waarvan gebruikgemaakt
kan worden voor die scholen die voor die ondersteuning niet terechtkunnen
bij de eigen SBD. Zo'n toezegging zou veel kou uit de lucht kunnen nemen,
zeker als dat ook zou gelden voor die richtingen waar nu nog geen dienst voor
bestaat en die richtingen die nu nog niet als richting erkend worden, maar
die, paradoxaal genoeg, wel als richting erkend kunnen worden op het moment
dat het huidige richtingsbegrip zal worden afgeschaft als criterium bij het
stichten.De heer Koekkoek (CDA):Begrijp ik mevrouw Lambrechts goed dat zij eigenlijk steunpunten naar
richting wil bij regionale schoolbegeleidingsdiensten? Maar houdt zij nu eigenlijk
niet een pleidooi voor het handhaven van landelijke diensten naar richting,
gewoon in de wet, zoals het CDA en de heer Schutte hebben voorgesteld? Wat
is nog het verschil daartussen? Overigens waardeer ik dat zij constateert
dat er een behoefte kan zijn aan begeleiding naar richting. Dat is een verrassend
geluid van de kant van D66.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is geen verrassend geluid als u in het verleden goed heeft opgelet.
Behalve dat wij het op één lijn plaatsen met de behoefte aan
ondersteuning naar richtingen die nu nog niet een landelijke dienst kennen
of ondersteuning naar pedagogische richting, waar nu ook geen diensten voor
zijn.Door vorige sprekers werd al aangegeven dat het ernaar uitziet dat in
het wetsvoorstel zoals het voorligt, de diensten naar richting op een eilandje
komen te staan. "Het lijkt erop alsof hun positie wordt gemarginaliseerd."
Ik heb dat in de nota naar aanleiding van het verslag ook zo ervaren. Ik ben
ervan uitgegaan dat dit alleen maar kan betekenen dat hen uiteindelijk geen
eeuwig leven beschoren zal zijn. Zo is het bij mij overgekomen. Tegelijkertijd
erken ik dat ook hiervoor zou moeten gelden – zoals dat natuurlijk voor
de gehele onderwijsbegeleiding en de onderwijsondersteuning moet gelden –
dat de behoefte van de scholen aan begeleiding het primaat moet hebben. Is
het te verwachten dat al die 66 schoolbegeleidingsdiensten die expertise in
huis hebben op al die verschillende richtingen en eventueel ook pedagogische
richtingen? Dat denk ik niet. Dat is ook niet echt nodig als wij, analoog
aan de wijze waarop dat is georganiseerd bij de LPC, het zouden toestaan dat
als de eigen SBD de ondersteuning niet kan bieden, maar de expertise wel aanwezig
is bij een andere SBD, dáár gewinkeld kan worden.De heer Koekkoek (CDA):U wilt dus in de wet een voorziening hebben voor begeleiding naar richting.Mevrouw Lambrechts (D66):Ja, maar daar wil ik bij aantekenen dat ik dat ruimer opvat dan de richtingen
waarvoor nu een dienst naar richting bestaat.De heer Koekkoek (CDA):Dat kan ik mij voorstellen.De heer Schutte (GPV):De staatssecretaris heeft voorgesteld in een overgangsbepaling op te nemen
dat men buiten de wet om voor onbepaalde tijd kan blijven bestaan, zoals men
nu bestaat. Het zou logisch zijn om die bepaling niet op te nemen in een overgangsbepaling
die straks in de Wet op het basisonderwijs niet meer terug is te vinden. Die
moet in vergelijkbare formuleringen terechtkomen in de Wet op het basisonderwijs.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat weet ik niet. Wat ik voorstel, is bedoeld als een alternatief. De
diensten naar richting hebben uiteindelijk geen eeuwig leven en zullen dus
waarschijnlijk aansluiting zoeken bij een bestaande schoolbegeleidingsdiensten
om ook na dat moment ondersteuning naar richting mogelijk te maken, doordat
men voor die onderdelen terecht zou kunnen bij een schoolbegeleidingsdienst
die dat in huis heeft.De heer Schutte (GPV):Dan is er toch geen wezenlijk verschil tussen een regionale schoolbegeleidingsdienst
en een dienst naar richting? In beide gevallen geldt dat men het eeuwige leven
niet heeft. Het is namelijk bestemd voor vier of vijf jaar. Daarna gaan wij
het opnieuw bekijken. Ik zie dan ook niet wat het motief zou moeten zijn om
bepaalde diensten die je wilt handhaven een andere plaats te geven dan de
regionale diensten.Mevrouw Lambrechts (D66):Het voordeel zou kunnen zijn dat een systematiek zoals ik die nu aangeef,
in elk geval wel voor de lange termijn zou kunnen gelden. Het tweede grote
voordeel is dat je het kunt verbreden en niet hoeft te beperken tot de richtingen
waarvoor op dit moment al een dienst bestaat.De heer Schutte (GPV):Nee, maar aan beide mogelijkheden kan natuurlijk gedacht worden. Wat u
wilt, kan daarnaast staan. De regering stelt voor dat een aantal bestaande
diensten naar richting voor onbepaalde tijd mag blijven bestaan. Dat wordt
echter op een specifieke manier geregeld, namelijk in een overgangswet bij
een wet die ook maar voor een bepaalde tijd geldt. Tegen die achtergrond lijkt
het mij heel logisch om dan geen onderscheid te maken. U zegt dat de keuze
bij de scholen ligt. Laat die scholen dan ook een vrije keuze maken op basis
van die wet.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik presenteer een ander perspectief. In dat perspectief zijn er alleen
maar regionale begeleidingsdiensten en geen specifieke diensten naar richting,
waarbij sommige schoolbegeleidingsdiensten specifieke deskundigheid in huis
hebben waar andere scholen gebruik van kunnen maken op het moment dat de eigen
SBD die deskundigheid niet in huis heeft.De heer Schutte (GPV):Dat is een ander voorstel dan de staatssecretaris doet.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is het ook, maar ik wil het wel in discussie brengen.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Mijns inziens ontkent mevrouw Lambrechts hiermee te veel de
historische ontwikkeling zoals deze sinds het begin van de jaren tachtig is
gegroeid. Overigens ben ik het met haar eens, als je het principe van keuzevrijheid
naar behoefte aanhangt, dat je niet moet uitsluiten dat er nieuwe richtingen
ontstaan. Daar gaat mijn amendement onder andere over. Ik ben ook benieuwd
naar de mening van mevrouw Lambrechts over dat amendement. Ik ben ervan overtuigd
dat het tot uitzonderingen kan leiden, mede gezien de hoge normstellingen.
Ik denk zelfs dat het eventueel tot nieuwe diensten kan leiden.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik moet uw amendementen eerlijk gezegd nog eens goed bekijken. Dan zal
ik daar in tweede termijn een uitspraak over doen. Nogmaals, mijn voorstel
is een ander voorstel dan dat van de staatssecretaris. Het is inderdaad meer
gericht op de toekomst, ervan uitgaande dat wij hier te maken hebben met een
overgangsrecht waar een eindigheid aan verbonden is. Mijn voorstel is erop
gericht om in de toekomst te waarborgen dat aan de behoefte van scholen –
aan ondersteuning naar richting van welke aard dan ook, levensbeschouwelijk
of pedagogisch – kan worden voldaan. Het is dus eerder toekomstgericht
dan dat het op het verleden gericht is. Daar heeft u gelijk in.De heer Stellingwerf (RPF):Ik vind dat u niet consequent bent, want u zegt: je moet aan de behoeften
die scholen hebben kunnen voldoen. Als nu blijkt dat scholen de behoefte hebben
om onder de huidige begeleidingsdiensten te blijven vallen, dan is het toch
niet zinvol om na te denken over een ander alternatief?Mevrouw Lambrechts (D66):Dan maakt u de dienst als organisatie en als plek tot uitgangspunt, terwijl
ik veel meer ben uitgegaan van de dienst als activiteit, als voorziening waarvan
men gebruik wil maken. In mijn visie hoeft zo'n dienst niet per se in dezelfde
vorm gehandhaafd te worden.De heer Stellingwerf (RPF):Dat vind ik ook niet. Dat blijkt wel, want ik stel in
een ander amendement juist voor om flexibiliteit in te bouwen zodat de mogelijkheid
bestaat dat men van een andere dienst gebruikmaakt. Mij dunkt dat daarmee
helemaal tegemoet wordt gekomen aan de behoefte die blijkbaar bestaat.Mevrouw Lambrechts (D66):Had u in uw amendement ook de formulering opgenomen "indien de eigen schoolbegeleidingsdienst
die expertise niet in huis heeft"? Ik meen mij te herinneren dat die formulering
er niet in stond. Je moet het scholen natuurlijk niet te gemakkelijk maken –
dat staat ook in de nota naar aanleiding van het verslag – om her en
der te gaan winkelen, omdat daarmee de posities van de SBD's heel snel worden
uitgehold.De voorzitter:Ik onderbreek dit interruptiedebatje omdat het mijns inziens niet zoveel
nut heeft om nu deze zaken te verklaren aangezien mevrouw Lambrechts de amendementen
van de heer Stellingwerf nog niet goed heeft bestudeerd. Mevrouw Lambrechts
zei zojuist ook al dat zij in tweede termijn op de amendementen in wil gaan.De heer Stellingwerf (RPF):Het punt waar het om gaat staat buiten het amendement. In de huidige eisen
is een gigantisch hoge norm gesteld van 20.000 leerlingen, waar in hoge uitzonderingsgevallen
wellicht in de toekomst gebruik van zal kunnen worden gemaakt. Wanneer het
zo strikt is ingekaderd, moet mijns inziens die ruimte niet verder uitgebreid
worden.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat ben ik met u eens en daarom kies ik voor de insteek om te zorgen dat
er bij de SBD's specifieke expertise is waar andere diensten gebruik van kunnen
maken. De kans is namelijk vrijwel nihil dat andere diensten naar richting
tot die norm van 20.000 komen.De heer Stellingwerf (RPF):Maar moet dan niet gesproken worden van een en-en-benadering? Wellicht
moet gedacht worden aan uw insteek en aan het handhaven van wat er op dit
moment aanwezig is.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat weet ik niet. Ik heb het zelf als een alternatief gepresenteerd, maar
misschien kunnen wij er in tweede termijn op terugkomen.Voorzitter! Wij hebben al eerder te kennen gegeven dat wij niet echt gelukkig
zijn met het minimaliseren van de rol van de inspectie in dit stadium. In
deze overgangsperiode is er in onze ogen veel voor te zeggen om dat toezicht
op te dragen aan de inspectie. Als wij bij de evaluatie zicht willen hebben
op de ontwikkelingen en de zorg die gemeenten hebben voor de instandhouding
van de schoolbegeleiding, en de verschillen tussen gemeenten helder willen
krijgen, zou het heel goed zijn om de inspectie op z'n minst de komende vier
jaar daarbij betrokken te laten zijn. Als er een commissie komt om een meerjarig
evaluatieprogramma op te stellen, zoals is toegezegd op een vraag van de PvdA,
bepleit ik om de inspectie daar een stevige plaats in te geven.Het moet mij van het hart dat wij het niet erg zorgvuldig hebben gevonden
dat de inspectie al is afgebouwd, lang voordat de besluitvorming over hoe
dat toezicht geregeld zal worden een feit is. Dat maakt deze bespreking over
de rol van de inspectie toch tot mosterd na de maaltijd. Zelfs al zou een
meerderheid zich hier uitspreken voor toezicht door de inspectie, dan nog
is de vraag of dat te realiseren is zonder gigantische extra kosten.Voorzitter! Van alle kanten wordt op dit moment gepoogd om de omgang met
computers op basisscholen beter te organiseren: meer hardware op scholen,
goede software ontwikkelen en meer deskundigheid bij leerkrachten. Hoe die
toekomst er ook uitziet, over één ding zijn wij het eens: informatietechnologie
zal in de toekomst een rol spelen. Juist de schoolbegeleidingsdiensten zullen
als eerste aanspreekpunt voor de scholen hun steentje moeten bijdragen aan
advisering en deskundigheidsbevordering. Als zij die deskundigheid nog niet
in huis hebben, zullen zij deze snel in huis moeten zien te krijgen. Ook de
medewerkers van de SBD moeten zich scholen en bijscholen. Ik heb hierover
een amendement opgesteld, dat mede is ondertekend door de collega's Lilipaly
en Rijpstra.Gezien het feit dat wij dit wetsvoorstel behoorlijk veel later behandelen
dan aanvankelijk de bedoeling was, vraag ik de staatssecretaris of invoering
per 1 augustus 1997 nog steeds haalbaar is.Voorzitter! Ik ben het zicht een beetje kwijt op de posities van de SBD
en de landelijke verzorgingsinstellingen in wat wij eerder "het educatief
netwerk" hebben genoemd. Wij zijn het er allemaal over eens dat de relaties
tussen lerarenopleidingen, scholen, nascholings- en begeleidingsinstellingen
in netwerken tot hun recht moeten komen. Dat aspect heeft nauwelijks of geen
aandacht gekregen, gezien de verschillende wettelijke trajecten die nu bewandeld
zijn, terwijl de desbetreffende instellingen daar wel een rol in vervullen.
Kan de staatssecretaris daar iets over zeggen? Wie zal het totstandkomen van
dat netwerk en de rol die de instellingen daarbij spelen, bewaken? Moeten
wij daarvoor alleen bij minister Ritzen zijn, of is dat mede een taak van
staatssecretaris Netelenbos, omdat het deze instellingen betreft? Nu er voor
de SBD's alleen maar een evaluatietraject is uitgezet en er eigenlijk helemaal
niets is afgesproken voor de landelijke ondersteuningsinstituten, verwacht
ik niet dat dit op enig moment aan de orde komt. Misschien moeten wij dit
toch eens aan de orde stellen en er apart over praten.Voorzitter! Bij de SLOA ligt het allemaal nog wat lastiger, omdat de voorstellen
veel verstrekkender zijn dan bij de schoolbegeleidingsdiensten. De zorg voor
de instandhouding van het aanbod en een zorgvuldige overgang naar het nieuwe
stelsel zijn navenant groter. D66 heeft ook voor de landelijke verzorgingsinstellingen
een wettelijke regeling bepleit, maar dat heeft natuurlijk alleen zin als
die wet extra waarborgen biedt ten opzichte van een situatie zonder wet. Alleen
dan is een aparte wet gerechtvaardigd.Alvorens wij echt vertrouwen in de werking van deze wet kunnen uitspreken,
moeten er nog een paar problemen uit de weg worden geruimd.Voorzitter! Ik wil beginnen met het punt van de financiële situatie.
Het budget blijft in absolute zin gelijk, maar wordt natuurlijk in materiële
zin kleiner. Dat gebeurt enerzijds doordat de producten duurder worden. Dan
reken ik de prijsdrukkende werking van de markt na 2001 even niet mee, omdat
ik eenvoudigweg niet kan inschatten op welke wijze dat een
prijsdrukkende prijs op de producten zal hebben. Anderzijds wordt het budget
kleiner, omdat een deel van het budget dreigt weg te vloeien naar Financiën
omdat de scholen over hun deel van de middelen BTW-afdracht verschuldigd zijn.
De staatssecretaris zegt de scholen 50% compensatie van de BTW-afdracht toe.
Ik vermag eerlijk gezegd niet in te zien waarom dat niet 100% zou kunnen zijn.
Wij hoeven tenslotte Financiën niet te spekken ten koste van onderwijs,
toch? Ik zie de staatssecretaris glimlachen, dus dat is veelbelovend. Als
die glimlach toch niet zo veelbelovend zou mogen zijn, dan overweeg ik om
hierover een motie in te dienen.Ik heb nog een andere vraag op dit punt. De staatssecretaris zegt in het
verslag toe dat de Wet op de omzetbelasting zal worden gewijzigd, zodanig
dat de LPC ten behoeve van de denktank- en de innovatieactiviteiten geen BTW
verschuldigd zijn. Hoe zit dat eigenlijk met CITO en SLO? Wanneer wordt die
Wet op de omzetbelasting aangepast? De staatssecretaris heeft dat wel toegezegd,
maar het is ook belangrijk dat dit dusdanig snel gebeurt dat de inwerkingtreding
min of meer parallel gebeurt met de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel.Voorzitter! Ik kom te spreken over het innovatiebeleid van de overheid.
Verwacht de staatssecretaris dat er uiteindelijk na 2001 een dermate prijsdrukkende
werking van de markt zal uitgaan dat de rijksoverheid dezelfde producten zal
kunnen krijgen voor hetzelfde of misschien nog wel voor minder geld? Hoe moet
dat dan tot 2001? Tot dan is er immers geen sprake van concurrentie van de
markt. Er staan wel gigantische vernieuwingen op stapel. Ik denk daarbij aan
de tweede fase, het MAVO-VBO-traject en het proces van Weer samen naar school.
Kan de staatssecretaris ons garanderen dat de ruimte die er is voor de ondersteuning
van de scholen ten behoeve van dit soort vernieuwingstrajecten, zowel bij
de SBD's als bij de LPC voldoende is om vertrouwen te kunnen hebben in een
goede implementatie van die vernieuwingsprojecten?In het rapport van Arthur Anderson & Co. wordt nog eens helder in
beeld gebracht wat de problemen en de risico's zoal zijn voor de instellingen
maar ook voor de rijksoverheid – ik denk daarbij aan de wachtgeldverplichtingen –
in de overgang naar een nieuwe situatie. Het mooie is dat in dat rapport ook
in beeld wordt gebracht hoe je die effecten zou kunnen mitigeren. Aan zo'n
rapport heb je wat! Een van die mogelijkheden om dat te doen, heeft betrekking
op het verlengen van de overgangstermijn. Als je die overgangstermijn verlengt,
blijken vervolgens de mogelijkheden voor de instellingen om bijvoorbeeld wachtgeldverplichtingen
te voorkomen, stukken groter te zijn. Waarom zouden wij dat dus niet doen?
Het laat de kern van het voorstel overeind, maar het geeft rust aan het front,
omdat het vertrouwen dat men erin zal slagen om de overgang goed te laten
verlopen, erdoor zal toenemen. Wij hebben een amendement van de heren Rijpstra
en Lilipaly op dat punt dan ook medeondertekend.Voorzitter! Ik kom bij het aspect duidelijkheid. In het nieuwe traject
zitten hier en daar aspecten die het voor de instellingen niet altijd gemakkelijk
maken om bij het traject aan te haken. Wil het traject goed verlopen, dan
moet er voor alle participerende instellingen duidelijkheid zijn, en als het
kan ook op wat langere termijn. Het lijkt derhalve zinvol om de mogelijkheid
om voor meer dan een jaar subsidie te verlenen, niet uit te sluiten. Er ligt
een amendement op dat punt. Voorts lijkt het zinvol om het tweejaarlijkse
beleidsplan op hoofdlijnen voor 1 april te laten verschijnen, zodat de betrokken
instellingen naar behoren in de gelegenheid zijn om hun plannen voor 1 oktober
in te dienen. Daarover hebben wij mede namens de collega's Lilipaly en Rijpstra
een amendement ingediend.Een volgend punt is CITO en SLO. Marktwerking is prima maar natuurlijk
niet het panacee in alle situaties. Als niet te verwachten is dat de markt
voorziet in het gewenste aanbod of dat door marktwerking de verhouding tussen
kwaliteit en prijs verbetert, zul je als overheid toch waarborgen moeten inbouwen
om te voorkomen dat het aanbod verloren gaat. In het geval van het CITO erkent
de regering dat ook en heeft onder andere voor het ontwikkelen van toetsen
extra bescherming geboden in deze wet. Naar onze mening is er reden om voor
een beperkt aantal taken van de SLO hetzelfde te doen. Daarbij denk ik in
ieder geval aan de registratie van leermiddelen en aan de leerplanontwikkeling.
Daartoe ligt er een amendement van de heer Lilipaly en de heer Rijpstra, dat
mede door ons is ondertekend.Voorzitter! Ik heb een vraag over het BOA. Waarom is er een uitzonderingssituatie
voor het agrarisch onderwijs? Het agrarisch onderwijs kiest een heel ander
traject. Ik vind dat jammer. Laten wij wel wezen: iedereen moet in dit wetsvoorstel
water bij de wijn doen. Ik had van het kabinet op zijn minst verwacht dat
het er ook zelf blijk van zou geven dat het in een proces van geven en nemen
tot een gezamenlijke afstemming en een gezamenlijk traject was gekomen. Nu
kan ik niet anders dan concluderen dat het agrarisch onderwijs toch wederom
zijn geheel eigen weg in dat geheel kiest. Dat vind ik jammer.Voorzitter! Eerder is het merkwaardige artikel 7, lid g, aan onze aandacht
ontsnapt. Daarin staat dat de minister toestemming moet verlenen aan de subsidieontvangende
instellingen voor het verrichten van privaatrechtelijke rechtshandelingen.
Ik zou daar alsnog een toelichting op willen krijgen, want ik vraag mij af
of dit de instellingen niet onnodig belemmert in een adequate en meer op de
markt gerichte bedrijfsvoering. Daaraan koppel ik de vraag of die toestemmingsverplichting
alleen geldt als er daadwerkelijk subsidiegelden ingezet worden ten behoeve
van marktactiviteiten die met subsidiegelden worden verricht. Of geldt die
toestemmingsverplichting in alle gevallen?De heer Rijpstra (VVD):Voorzitter! In het regeerakkoord van 1994 staat dat er meer eenheid in
de educatieve infrastructuur dient te komen, dat de afstand van de instellingen
tot de school kleiner moest worden en dat de taak en de functie van de schoolbegeleidingsdiensten
gehandhaafd zouden worden. Een algemeen uitgangspunt is de kwaliteitsverbetering
van het onderwijs. Het centrale doel is dat scholen effectiever gebruik kunnen
maken van de vele en veelsoortige aanbieders in de educatieve infrastructuur.
Ik wil in mijn betoog allereerst ingaan op de samenhang in de educatieve infrastructuur.
 Vervolgens kom ik bij beide wetsvoorstellen.De afgelopen drie jaar is in deze Kamer al een groot aantal veranderingen
in het onderwijs tot stand gebracht. Dat betreft zowel organisatorische als
structurele veranderingen: Weer samen naar school, de basisvorming, de tweede
fase van het voortgezet onderwijs, de WEB, lokaal onderwijsbeleid en het gemeentelijk
onderwijsachterstandenplan. Er zijn natuurlijk ook nog andere inhoudelijke
aspecten aan de orde gekomen, zoals de herstructurering van de lerarenopleidingen.
De herziening van de kerndoelen staat op stapel, evenals de kwaliteit van
het basisonderwijs. De VVD-fractie heeft bij de behandeling van de begroting
van het afgelopen jaar gesteld dat het van groot belang is dat er een duidelijke
samenhang en een duidelijke visie aan het beleid ten grondslag liggen. De
komende jaren staan immers nog veel meer verbeteringen op stapel, waar ook
veel geld mee gemoeid zal zijn, zoals de kwalitatieve aspecten van de klassenverkleining,
met de daaraan gekoppelde professionalisering van de leraren.Van groot belang zal daarom ook zijn dat de op rijksniveau ingezette veranderingen
op de werkvloer aankomen. Scholen moeten de gelegenheid krijgen om de gewenste
veranderingen te implementeren in hun organisatie. Daar zijn ook professionele
organisaties voor nodig. Het ideale nationale kennismanagementmodel bestaat
volgens Janna Voogt en Karen Seashore Louis in hun boekje "Beleidsverzorging
verzorgingsbeleid" uit een keten waarin kennisoverdracht plaatsvindt die verloopt
van universiteiten en HBO's, via de verzorgingsinstellingen en de onderwijsbegeleidingsdiensten,
naar scholen en docenten. Levenslang leren is gewoon een onderdeel van de
professie en men ontkomt dus niet aan nascholing, aldus de auteurs. Dat is
een aardig citaat, want de onderwijsbegeleidingsdiensten, de LPC's, het CITO,
het CINOP, de SLO, lerarenopleidingen en nog andere instellingen behoren allemaal
thuis in het veld dat zich met die vernieuwing en verbeteringen bezighoudt.
Het is echter ook de vraag wie wat doet, wie wie bij- of naschoolt, wie ondersteuning
verricht en wie dat niet mag doen, wie de kwaliteit bewaakt en wie de kwaliteit
vaststelt. Dan kom je ook bij de vraag of er nu nog knelpunten zijn, bijvoorbeeld –
daar zijn wij regelmatig over geïnformeerd – tussen nascholingsaanbiedingen
van lerarenopleidingen en de landelijke pedagogische centra. Wat gebeurt er
als ook de onderwijsbegeleidingsdiensten zich op de markt van het voortgezet
onderwijs gaan begeven?Na het debat met minister Ritzen over de lerarenopleidingen en de relatie
met nascholingsactiviteiten is de educatieve infrastructuur die de staatssecretaris
voorstaat voor mijn fractie nog steeds diffuus. Ik ben best bereid om de deelgebieden
afzonderlijk te beoordelen en te toetsen op haalbaarheid. Wij hebben afgesproken
om meer eenheid in die educatieve infrastructuur te brengen, maar het resultaat
is op dit moment mager en dat geeft aan dat van een afstemming tussen staatssecretaris
en minister te weinig sprake is, of dat die te weinig uit de verf komt.De VVD-fractie nodigt de staatssecretaris daarom uit om dit jaar met een
nota te komen waarin de educatieve infrastructuur in kaart wordt gebracht.
Immers, de bijna 300 samenwerkingsverbanden van Weer samen naar school, de
66 OBD-regio's, de lerarenopleiding voortgezet onderwijs, de PABO's, de opleidingen
speciaal onderwijs, de komende landelijke en regionale expertisecentra, de
landelijke pedagogische centra en het lokale onderwijsbeleid vragen om een
heldere visie en structuur. Want het is de leraar die het werk op school moet
doen en hij is, evenals de kinderen aan wie hij lesgeeft, gebaat bij duidelijke
structuren, ook op educatief gebied. Als er komend jaar een begin wordt gemaakt
met het lerarenregister, het carrièreperspectief voor leraren en de
verplichte nascholing, is die educatieve infrastructuur des te belangrijker.Daaraan gekoppeld is de kwaliteitsvraag. Het proces van controle door
de inspectie van het onderwijs is een bekend gegeven, maar ook de visitatiecommissies
bij de lerarenopleidingen leveren een kwaliteitsbeeld op. De in gang gezette
procedure om leermiddelen in kaart te brengen en te voorzien van een zogenaamd
kwaliteitslabel, past daar prima bij en het lerarenregister, dat wellicht
over een aantal jaren komt, eveneens. Ook de schoolgids zal een bijdrage leveren
aan de kwaliteitsvraag. Daar zullen wij later nog over spreken. De vraag die
nog bij mijn fractie leeft, is hoe het zit met de aanbieders van nascholing,
ondersteuning, innovatie- en implementatiewerkzaamheden. Wie garandeert een
school dat zij geen kat in de zak heeft gekocht met het door een bekende Nederlander
opgezette onderwijsadviesbureautje? Is dat de eigen verantwoordelijkheid van
de school? In zekere zin wel. De VVD-fractie is geen voorstander van gedwongen
winkelnering, maar als uiteindelijk via vraagfinanciering wordt gewerkt, is
het de vraag wat de kwaliteit is die geboden wordt. Een school blijft natuurlijk
altijd vrij om te bepalen waar zij haar diensten betrekt. Toch zou ik de staatssecretaris
in overweging geven – ik realiseer mij ook dat dit in feite geen taak
van het departement is – de komende jaren te gebruiken om op de markt
die wij gaan krijgen, een soort kwaliteitslabel of certificering te creëren,
zodat een school weet dat een instelling die een dienst aanbiedt aan bepaalde
kwaliteitsnormen voldoet. De begeleidingsdienst, de WPRO, is bezig met de
externe auditing. Dat geeft dus ook al aan dat daar wordt nagedacht over de
kwaliteitsvraag. Ik verneem graag de reactie van de staatssecretaris.De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Ik wil graag een vraag stellen, maar ik weet niet precies
waar de inleiding van de heer Rijpstra eindigt.De heer Rijpstra (VVD):Nu.De heer Van de Camp (CDA):Ja, dat dacht ik al.In het regeerakkoord staat dat er meer samenhang moet worden gebracht
in de educatieve infrastructuur. Vindt de heer Rijpstra het dan niet vreemd
om met twee wetten op de onderwijsverzorging te komen?De heer Rijpstra (VVD):Ja, het zijn er twee geworden. Daarom bent u ook met z'n tweeën,
dat begrijp ik.De heer Van de Camp (CDA):Dat kunnen wij zelf wel vaststellen, maar ik had graag antwoord op mijn
vraag.De heer Rijpstra (VVD):Ik ga de historie er niet bijhalen om uit te leggen waarom
wij gekozen hebben voor twee wetten. Het had natuurlijk in één
wet gegoten kunnen worden – dat ben ik met u eens – maar wij hebben
gekozen voor deze twee wetten. U niet, dat weet ik wel. Maar het ligt er nu.
Ik ben bang dat ik uw vraag niet helemaal goed begrijp.De heer Van de Camp (CDA):Terwijl die vraag toch heel helder is! U citeert terecht het regeerakkoord,
uw regeerakkoord. Daarin staat: meer samenhang in de educatieve infrastructuur.
Vervolgens wordt de huidige WOV vervangen door twee afzonderlijke wetten,
die ook nog beide uitgaan van totaal verschillende systemen.De heer Rijpstra (VVD):Vandaar twee wetten!De heer Van de Camp (CDA):Vindt u dat logisch als je praat over vergroting van de samenhang?De heer Rijpstra (VVD):Ik heb geprobeerd in mijn inleiding aan te geven waar naar mijn mening
nog een manco bestaat in de samenhang van de educatieve infrastructuur. Deze
wetten passen in mijn visie wel degelijk in een bepaalde wijze van samenhang.De heer Van de Camp (CDA):Legt u mij die samenhang dan eens uit.De heer Rijpstra (VVD):Tussen wat?De heer Van de Camp (CDA):De wet op de schoolbegeleidingsdiensten en de SLOA.De heer Rijpstra (VVD):Die samenhang is er in zoverre, dat de onderwijsbegeleidingsdienst in
feite een aanbodfinanciering is, met een zekere mate van vraag door de instellingen.
De subsidiewet is puur een wet om de vraag te sturen. Die twee staan met elkaar
in verband omdat zij beide werkzaam zijn in het onderwijsveld.Ik vrees dat ik uw vraag volstrekt niet begrijp.De heer Van de Camp (CDA):Ik vraag alleen naar de samenhang tussen die twee wetten.De heer Rijpstra (VVD):Maar waarom moet ik die geven?De heer Van de Camp (CDA):U geeft alleen een schets van hoe hun werking beoogd is. Als ik de twee
wetsvoorstellen naast het regeerakkoord leg, zie ik de samenhang eerlijk gezegd
niet.De heer Rijpstra (VVD):Het zijn toch verschillende ingrediënten in een educatieve infrastructuur?
De ene wet regelt iets voor de onderwijsbegeleidingsdienst, vooral voor het
basisonderwijs. De landelijke pedagogische centra werken vooral op andere
terreinen. Dat bijt elkaar toch niet? Er wordt een wettelijk kader geschapen
om iets te regelen.De heer Van de Camp (CDA):Ik heb nog een andere vraag. Is het niet wat vreemd om aan het eind van
een kabinetsperiode...De heer Rijpstra (VVD):Nog een heel jaar!De heer Van de Camp (CDA):Wij zijn dik in de tweede helft van de huidige kabinetsperiode. Is het
niet vreemd om dan nog te vragen naar een nota ter uitvoering van het regeerakkoord?De heer Rijpstra (VVD):U hebt de afgelopen jaren heel wat onderwijsbegrotingen meegemaakt. U
zult ons moeten nageven dat wij bij alle begrotingen gewezen hebben op een
samenhang in beleid. Wij zullen elke gelegenheid die wij hebben om op die
samenhang te wijzen, aangrijpen. Ik doe dat nu weer, omdat wij te maken hebben
met twee bewindslieden, waarbij de een een wat groter gebied van de educatieve
infrastructuur heeft dan de ander. Ik zeg in alle eerlijkheid dat ik daarbij
een bepaalde mate van afstemming mis. Ik vraag deze staatssecretaris, die
ik het nog niet eerder heb gevraagd, of zij bereid is om daar meer zicht op
te geven.De heer Van de Camp (CDA):U weet dat in uw regeerakkoord staat dat er een samenbundeling moet komen
van de onderwijsverzorgingsstructuur en de educatieve structuur. Gelukkig
wordt dat door het kabinet niet uitgevoerd.De heer Rijpstra (VVD):Nog niet!De heer Van de Camp (CDA):Ik vind dat u wel erg laat bent om nu nog een nota te vragen.De heer Rijpstra (VVD):Ik ben niet laat. Ik herhaal mijn verhaal niet. Ik meen een heel helder
betoog gehouden te hebben waar wij op dit moment in mijn ogen allemaal mee
te maken hebben. Ik vind het van belang om de komende jaren de onderwijsinfrastructuur
verder uit te bouwen.De heer Van de Camp (CDA):U bent een meester in het opsommen van wat er allemaal speelt. Dat is
heel knap, want het lijstje is bijna volledig. Maar u zegt niet wat u wilt.De heer Rijpstra (VVD):Ik moet eerst de bewindslieden de gelegenheid geven te laten weten wat
zij vinden. Ik weet wel waar ik de komende jaren naartoe wil, namelijk naar
een nog duidelijker samenhang in de educatieve infrastructuur. Ik ben een
voorstander van het door minister Ritzen in gang gezette beleid tot regionalisering
van de lerarenopleidingen. Ik zou dat graag nog wat versterkt willen zien.
Ik zie daarbij heel duidelijke lijnen naar de regio's van de onderwijsbegeleidingsdiensten.
In een andere discussie hebben wij wel eens vastgesteld dat er bijna 300 samenwerkingsverbanden
Weer samen naar school zijn. Daarin kan naar mijn mening nog wel het nodige
verbeterd en gestroomlijnd worden. Ik vind dat een uitdaging voor de komende
jaren, wat mij betreft ook voor een tweede paars kabinet.Ik kom tot het wetsvoorstel regeling schoolbegeleiding. Om de schoolbegeleidingsdiensten
beter in te bedden in het lokale onderwijsbeleid is gekozen voor een decentralisatie
naar de gemeenten. Er is een convenant afgesloten met de Vereniging van Nederlandse
gemeenten. Schoolbegeleidingsdiensten hebben de taak scholen te begeleiden,
waarbij de vraag van de school centraal staat. In feite hebben de scholen
het primaat bij de concrete programmering van het aanbod van de schoolbegeleidingsdiensten.
Toch vraag ik mij af wat precies de rol wordt van de gemeenten in dezen, ook
gezien het lokale onderwijsbeleid en het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid.
Hebben de scholen wel het primaat of kan een gemeente stellen dat het primaat
in feite bij haar ligt en dat het accent voor bijvoorbeeld één
of twee jaar op het achterstandsbeleid wordt gelegd? Acht
de staatssecretaris het mogelijk een maximum van het bedrag voor onderwijsbegeleiding
te koppelen aan het lokale onderwijsbeleid? Er ligt een amendement van de
heer Koekkoek om daarvoor een percentage vast te stellen. Ik ben benieuwd
hoe de staatssecretaris hier tegenaan kijkt. Moet er ergens een plafond worden
ingebouwd of kan de gemeente dat zelf helemaal bepalen?Met het wetsvoorstel voor de schoolbegeleidingsdiensten lijkt de mogelijkheid
van vraagfinanciering feitelijk terzijde te zijn geschoven en wordt ondubbelzinnig
voor aanbodfinanciering gekozen. Daarmee wordt na een lange discussie afstand
genomen van de aanbevelingen in het WRR-rapport uit 1991. Toch vraagt mijn
fractie zich af of het niet mogelijk is om in de komende tijd op beperkte
schaal, misschien op basis van experimenten – er is ook een experimentenwet –
met vraagfinanciering te werken. Vooral scholen of samenwerkingsverbanden
van scholen van een zekere schaalgrootte zouden hiervoor in aanmerking kunnen
komen. De ervaringen die dan worden opgedaan, zouden kunnen worden betrokken
bij de evaluatie van deze wet in 2001. Dan kan worden overwogen, ook aan de
hand van de schaalgrootte die dan in het basisonderwijs is bereikt, of een
wettelijke regeling voor vraagfinanciering gewenst is. Graag vernemen wij
hoe de staatssecretaris hier tegenaan kijkt.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Als ik het goed begrijp, vraagt de heer Rijpstra aan de staatssecretaris
het zo te regelen dat in een aantal gemeenten het geld door die gemeenten
wordt doorgedecentraliseerd naar een samenwerkingsverband ten behoeve van
een pilotproject vraagfinanciering.De heer Rijpstra (VVD):Ja.Mevrouw Lambrechts (D66):Heeft hij een amendement daartoe of een uitwerking daarvan?De heer Rijpstra (VVD):Neen. Wij voeren een debat hierover. Ik wil eerst de mening van de staatssecretaris
horen. Ik heb geen amendement op dit punt voorbereid, want het past naar mijn
oordeel niet in de wet. Je zou wel een experiment kunnen overwegen. U weet
hoe de VVD er tegenaan kijkt. Wij vinden de vraaggestuurde financiering een
goed instrument en willen de verantwoordelijkheid ook bij de scholen leggen.
Dan kunnen wij zien waarvan zij hun onderwijsbegeleiding kunnen betrekken.
Maar goed, dat is een suggestie.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik denk dat u een waar woord zegt, als u zegt dat het niet past in de
systematiek van deze wet.De heer Rijpstra (VVD):Dat klopt, maar wij moeten ook verder kijken. Ik heb gezegd dat de evaluatie
van de wet plaatsvindt in 2001. Als je dan pas moet nadenken, zijn wij weer
een stuk verder.De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! De heer Rijpstra heeft in een eerder algemeen overleg over
dit onderwerp zijn voorkeur voor de vraagsturing uitgesproken. Ik vind het
voor de beeldvorming van de VVD-fractie toch wat vreemd dat hij nu akkoord
gaat met een aanbodsturing via de gemeente. Wat is er tussen 18 mei 1995 en
nu gebeurd?De heer Rijpstra (VVD):U kent het antwoord natuurlijk al: voortschrijdend inzicht. Maar dat is
flauw. Ik geef duidelijk aan dat de VVD-fractie een voorstander is van vraaggestuurde
financiering. Ik heb in het antwoord van de regering gelezen dat er nu ook
nadelen kleven aan het volledig decentraliseren van het geld naar de schoolbesturen,
omdat een aantal schoolbesturen dan heel weinig geld krijgt voor de begeleiding
die men wil hebben. Op dat moment ligt er een knelpunt. Dat was voor ons reden
om naar grotere verbanden toe te gaan. Je kunt kiezen voor de gemeenten. Er
zijn natuurlijk ook andere mogelijkheden. Wij hadden bijvoorbeeld de gelden
ook kunnen decentraliseren naar de 300 samenwerkingsverbanden. Er is nu evenwel
voor gekozen om dat via de gemeenten te doen. Stap ik af van mijn geloof door
akkoord te gaan met de aanbodfinanciering? In zekere zin is dat het geval,
maar in mijn lezing hebben de scholen toch het primaat bij de concrete programmering
van het aanbod. Dat is het wisselgeld. De vraag van de scholen wordt vertaald
naar het aanbod gedaan.De heer Van de Camp (CDA):Eerder heeft mevrouw Lambrechts gezegd dat wij ervoor moeten oppassen
dat niet teveel geld van de onderwijsverzorging richting lokaal onderwijsbeleid
gaat. Hoe kan de heer Rijpstra dan zeggen dat de scholen het primaat hebben?De heer Rijpstra (VVD):Ik heb de wet en de toelichting zo gelezen, dat de scholen het primaat
hebben bij de concrete programmering van het aanbod. Ik heb gevraagd hoe de
staatssecretaris de rol van de gemeenten ziet in het kader van het lokale
onderwijsbeleid, het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid, enz. Hebben
de scholen wel het primaat?De heer Van de Camp (CDA):Dan zijn wij het eens.De heer Stellingwerf (RPF):De heer Rijpstra heeft gevraagd om experimenten waarbij de vraagfinanciering
in beeld kan komen. Naar mijn beste weten doet een aantal gemeenten het al
voor het gemeentelijk aandeel. Ik neem aan dat hierover dus de nodige informatie
kan worden verstrekt.De heer Rijpstra (VVD):Ik hoor dat dan graag.Voorzitter! De WPRO verwacht in vergelijking met de huidige WOV een verschil
van ongeveer 3 mln. tussen de werkelijke kosten en het op de rijksbegroting
genoemde budget. Ik heb begrepen dat in het overleg is toegezegd dat daarmee
rekening zal worden gehouden. Ik hoor daarop graag een bevestiging van de
staatssecretaris.Anderen hebben al gewezen op de financiële consequenties van de decentralisatie
zolang geen decentrale CAO is afgesloten. Kan de staatssecretaris aangeven
hoe de herbezettingsgelden van de 36-urige werkweek en de kosten van leeftijdsbeleid
en personeelsbeleid vergoed gaan worden?Een ander punt is welke overgangsmaatregelen zullen worden getroffen voor
instellingen waarvoor onder de huidige systematiek een prijs per formatie-eenheid
wordt toegekend die boven de normwaarde per formatie-eenheid ligt.De decentralisatie gaat gepaard met een verzwaring van de beleidslast
voor de instellingen. Wat het kwaliteitsbeheer betreft heeft de WPRO
een externe auditing laten ontwerpen. Daarnaast zal de beleidslast die met
de decentralisatie en de arbeidsvoorwaarden te maken heeft, toenemen. Ook
de koepel zal hier professioneel mee dienen om te gaan. Naar de mening van
mijn fractie kan dat niet met het huidige budget. Er is een schatting gemaakt.
Om de decentralisatie goed te laten verlopen, is volgens deze schatting ƒ
700.000 nodig.Daarnaast zal de WPRO als brancheorganisatie de taak krijgen om de decentralisatie
in goede banen te leiden. Het proces dat wordt ingegaan, omvat verschillende
onderdelen. Ook het lokale onderwijsbeleid, de innovaties primair onderwijs,
speelt een rol. Dat proces dient goed begeleid te worden. Wij vragen de staatssecretaris
om gedurende de komende vier jaar jaarlijks ƒ 100.000 voor een soort
procesmanagement beschikbaar te stellen. Ziet zij daarvoor mogelijkheden?Ik kom op het wetsvoorstel subsidiëring landelijke onderwijsondersteunende
activiteiten. Vanuit de landelijke pedagogische centra is veel kritiek op
dit wetsvoorstel geuit. De VVD-fractie kan dat begrijpen, maar zij kiest voor
een andere benadering, die redelijk overeenkomst met die van de staatssecretaris.
Voor de VVD-fractie is de vraagfinanciering een belangrijk gegeven. Scholen
kunnen zelf bepalen van wie zij kennis betrekken. Dat past ook goed in de
autonomie van de scholen. Voor de komende jaren wordt gekozen voor de eenderderegeling.
Op zichzelf kunnen wij ons vinden in deze regeling, maar wij vragen ons wel
af of op termijn toch niet meer geld naar de scholen toe moet gaan, zodat
wij in een 50-50-situatie terechtkomen. Scholen kunnen daarmee hun kennis
inkopen voor de gewenste innovatie en implementatie. Dat is waar de VVD-fractie
naartoe wil. Wij onderschrijven de opmerkingen van de staatssecretaris dat
het Rijk natuurlijk bepaalde onderwijszaken moet kunnen uitzetten, maar vinden
toch dat er op termijn meer geld naar de scholen moet. Overigens is het mij
wel opgevallen dat sommige landelijke pedagogische centra al een derde geldstroom
binnenhalen. Sommige bereiken al meer dan 30% van hun begrotingsmiddelen via
hun derde geldstroom. Wat dat betreft ben ik niet zo bang dat de marktwerking
voor de LPC's desastreus zal zijn. Ik ben wel benieuwd naar wat nu precies
wordt verstaan onder de "aanvullende subsidies" die van het departement naar
de LPC's gaan. Wat houdt dat precies in?Ik heb ook na de schriftelijke beantwoording geen zicht gekregen op de
wijze waarop de tarieven in de toekomst worden berekend. Op welke basis wordt
dat gedaan? Zijn daar richtlijnen voor? Of wordt gesteld: de markt gaat zijn
werk doen en bureaus die hun diensten aanbieden, kunnen zelf bepalen voor
welk bedrag per uur zij gaan werken? Hoe gaat dat de komende jaren vorm krijgen?Ingezette ontwikkelingstrajecten bij scholen duren vaak verschillende
jaren. Dat geldt dus ook voor de begeleiding daarvan. Het zou daarom logischer
zijn om ook meerjarige subsidies te verlenen in plaats van subsidies voor
ten hoogste een kalenderjaar. Anderen hebben hier ook al op gewezen. Ik verneem
graag het antwoord van de staatssecretaris hierop.Collega Lambrechts heeft het rapport van Arthur Anderson al aangehaald,
waarin wordt gewaarschuwd voor de wachtgeldproblematiek. Ik denk dat dat een
terechte constatering is. Er moeten veranderingen plaatsvinden, ook van de
werkwijze binnen die instellingen. Daar past een zorgvuldig personeelsbeleid
bij. Daaraan is direct de vraag gekoppeld of het niet beter is om de overgangstermijn
toch op 2002 te brengen. Ik heb daarvoor een amendement ingediend.De problematiek van de BTW is ook al door anderen aangeroerd. De VVD-fractie
dringt aan op 100% compensatie en vraagt de staatssecretaris met klem om dit
toch voor elkaar te breien. Ik weet echter ook dat wij dan eigenlijk naar
de minister van Financiën moeten.De instellingen zijn telkens voor jaar één van de tweejarige
periode afhankelijk van het verschijnen van de hoofdlijnenbrief. Komt een
dergelijke brief kort voor of gelijk met de rijksbegroting uit, dan zal de
Kamer beide tegelijk willen behandelen. De datum van 1 oktober lijkt mij dan
ook niet haalbaar. Ik denk dat daardoor problemen ontstaan. Waarom wordt niet
gekozen voor verschijning van de brief in het voorjaar?Ik kom tot het slot van mijn betoog. Het ingezette proces zal zeker voor
een verandering in de bedrijfsvoering gaan zorgen. Het gaat echter niet om
een wedstrijd tussen markt en zorg. Als een van die twee zou winnen, is het
onderwijs verloren, want de echte winnaar is evenwicht. Dat laatste is een
citaat van mevrouw Voogt.De voorzitter:Voordat ik de heer Van de Camp het woord geef, kom ik op een kwestie van
orde. Ik had gehoopt dat wij de eerste termijn van de Kamer vóór
de dinerpauze hadden kunnen afwerken. Tot nu toe is het bij alle sprekers
waar bij de spreektijd "plusminus" stond, in een "plus" geëindigd. Er
is geen minus ter compensatie daarvan. Ik moet er, nu nog 90 minuten spreektijd
zijn aangemeld, rekening mee houden dat wij met interrupties en overige vormen
van uitlopen toch gauw in de buurt van de twee uur spreektijd komen. Dan zijn
wij echt te laat voor de dinerpauze. Het is ons gemeenschappelijk probleem.
Ik moet dat voor u oplossen. Dat kan ik het best doen, zo lijkt mij op dit
moment, door de knip te leggen na de twee geachte afgevaardigden van het CDA.
Dan spreken de collega's Stellingwerf en Lilipaly na de dinerpauze. Als u
liever het CDA "verknipt" hebt, dan is dat ook mogelijk. Maar daar houd ik
weer niet zo van, met excuses voor deze partijpolitiek georiënteerde
opmerking. Wij zullen de dinerpauze na het betoog van de heer Koekkoek houden.De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Ik was even bang dat u mij los zou knippen van de heer Koekkoek.
Dat zou onze inbreng aanmerkelijk bemoeilijkt hebben. Wij willen inderdaad
graag na de CDA-inbreng gaan eten. Dat is beter dan eten tijdens de CDA-inbreng.Voorzitter! Onderwijsverzorging is voor het CDA een aangelegen zaak. Onze
fractie vindt het ook in 1997 van groot belang dat individuele autonome scholen
een beroep kunnen doen op goede ondersteuningsinstellingen. Het onderwijsproces
in al zijn aspecten is te complex om het geheel en al aan een individueel
schoolteam over te laten. Betrouwbare onderwijsverzorging dient tegen een
redelijke prijs beschikbaar te zijn. Continuïteit in de onderwijsverzorging
staat daarbij voorop. De autonome school moet gerespecteerd
worden. Verder moet de ondersteuning rekening houden met de levensbeschouwelijke
richting van de school.Ik wil kort stilstaan bij de geschiedenis van de Wet op de onderwijsverzorging.
Dit is een wet die wij op 18 december 1986 in het Staatsblad hebben doen verschijnen
en die op 1 januari 1987 in werking is getreden. De totstandkoming van deze
wet was geen eenvoudige zaak. Tal van christen-democratische bewindslieden
waren, met onverdroten liberale steun, hierbij betrokken. Was oud-collega
Hermes de intellectuele vader van de Wet op de onderwijsverzorging, de heren
Deetman en Van Leijenhorst behandelden de wet in het parlement, daarbij nauwkeurig
gadegeslagen door het duo mevrouw Ginjaar-Maas en de heer Franssen. De WOV
is een degelijke wet, maar wordt naar de huidige opvattingen over wetgevingsbeleid
als betrekkelijk ouderwets ervaren: strakke gedetailleerde regelgeving, op
en top aanbodfinanciering van de verzorgingsinstellingen en vrijwel een monopoliepositie
voor deze instellingen. Scholen mogen officieel zelfs niet betalen aan de
verzorgingsinstellingen. Zij zijn namelijk geen derden in de zin van de WOV.Voorzitter! Dat er in het dossier onderwijsverzorging het nodige moet
gebeuren, staat voor menigeen vast. Scholen zijn in toenemende mate professionele
organisaties die zich als zelfstandige partners op de markt gedragen. Bovendien
dient er gedereguleerd te worden. De huidige uitvoeringsvoorschriften van
de Wet op de onderwijsverzorging zijn te gedetailleerd en te strak. Kortom,
er moet ruimte komen voor scholen en schoolbesturen om eigen keuzes te maken.
Het woord "marktwerking" is daarbij zeker niet meer uit den boze. Wij dienen
er echter voor te waken het kind met het badwater weg te gooien. Scholen en
schoolbesturen zijn niet autonoom in de absolute zin van het woord –
daarom is ook de term "relatief autonome school" uitgevonden – ook niet
als het gaat om het inkopen van onderwijsondersteuning. Een te ver doorgevoerde
marktwerking leidt anderzijds tot versnippering en kwaliteitsverlies. Ook
in vergelijking met het buitenland blijken wij een uniek en goed functionerend
systeem van onderwijsverzorging te hebben. Menig deskundige komt in Nederland
de onderwijsverzorging bestuderen. De centrale vraag die wij vandaag moeten
beantwoorden, luidt dan ook: kunnen wij de wetgeving met betrekking tot de
onderwijsverzorging moderniseren, zonder de verworvenheden van diezelfde onderwijsverzorging
in de waagschaal te stellen?Het paarse kabinet heeft zich echter ook nog om een andere reden meester
gemaakt van het dossier onderwijsverzorging, namelijk de decentralisatie van
de schoolbegeleiding – lees: onderwijsverzorging in het primair onderwijs –
naar de gemeentebesturen. Mijn collega Koekkoek zal dadelijk dat onderwerp
en het afzonderlijke wetsvoorstel bespreken. De vrees van de CDA-fractie is
dat opnieuw de relatieve autonomie van de individuele school als zelfstandige
arbeidsorganisatie wordt miskend en ondergeschikt wordt gemaakt aan de politieke
prioriteitenstelling van het departement en de gemeentebesturen.Hoe nu verder? Bij de beoordeling van de nu voorliggende wetsvoorstellen
gaat de CDA-fractie uit van de volgende zes toetscriteria.Op de eerste plaats vinden wij dat de onderwijsverzorging als basisvoorziening
voor scholen in primair en voortgezet onderwijs overeind moet blijven. Die
scholen hebben namelijk behoefte aan een samenhangende onderwijsverzorging.
Men moet voor ondersteuning altijd een beroep kunnen doen op een betrouwbare
instelling. De vraag die wij ons gesteld hebben, is echter of dit doen van
een beroep zich moet beperken tot de huidige instellingen. Het antwoord van
de CDA-fractie op deze vraag is "neen". Een uitbreiding naar andere onderwijsverzorgingsinstellingen
moet mogelijk zijn. Ik kom daar later in mijn bijdrage nog op terug.Het tweede criterium is het behoud van de samenhang in diezelfde onderwijsverzorging:
niemand is gebaat bij versnippering, discontinuïteit en kwaliteitsverlies.
Het onderscheid tussen primair en voortgezet onderwijs mag niet te absoluut
worden. Vandaar dat de CDA-fractie lange tijd heeft gepleit voor één
nieuwe sobere en afgeslankte wet op de onderwijsverzorging. Wij betreuren
dan ook de huidige ontwikkeling, een ontwikkeling naar twee gescheiden subsystemen.
De huidige landelijke pedagogische centra gedragen zich onmiskenbaar meer
als marktpartij dan de huidige schoolbegeleidingsdiensten, hoewel de laatste
zich met min of meer commerciële nevenstichtingen duidelijk op de markt
bewegen. De drie LPC's vragen zeer expliciet om marktwerking en deregulering.Mijn derde criterium: autonome schoolbesturen en scholen dienen op basis
van prijs, kwaliteit en levertijd onderwijsverzorging te kunnen inkopen. Kortom,
een verantwoorde marktwerking. Er zit derhalve een zekere spanning tussen
dit criterium en de door mij eerder genoemde criteria 1 en 2.Het vierde toetscriterium is dat gemeentebesturen – de eerlijkheid
gebiedt te zeggen dat die gemiddeld genomen meer dan 50% van de kosten van
de schoolbegeleiding dragen, zodat zij waar voor hun geld willen – niet
op de stoel van het schoolbestuur c.q. de school moeten gaan zitten. Zoals
ook al bleek uit het interruptiedebatje, is het toch de vraag of het niet
te veel die kant opgaat.Een vijfde criterium is dat de continuïteit van de landelijke instellingen,
met name de landelijke pedagogische centra en SLO en CITO, gewaarborgd dient
te worden. Daarnaast vereisen SLO en CITO een bijzondere positie: zij hebben
een min of meer publiekrechtelijke taak. De positie van het CITO lijkt met
het nieuw voorgestelde lid 7 van artikel 18 voldoende gewaarborgd. Waarom
niet een dergelijk artikellid geformuleerd voor de SLO? Inmiddels heeft collega
Lilipaly een amendement terzake ingediend, dat naar alle waarschijnlijkheid
op de steun van de CDA-fractie kan rekenen. Ook een volgend punt dat ik hier
wil aansnijden, wordt in dat amendement geregeld. Bij de SLO is thans ook
gevestigd c.q. wordt verzorgd het Nationaal informatiecentrum leermiddelen.
Op welke wijze wordt, als het amendement-Lilipaly niet wordt aangenomen, deze
functie onder de SLOA gecontinueerd? Ware het niet verstandiger deze centrale
registratie van leermiddelen wettelijk te verankeren? De CDA-fractie constateert
dat met name de positie van de LPC als het om de continuïteit gaat iets
dubbelhartigs in zich bergt: enerzijds behoud van de basisvoorziening, anderzijds
bevordering van een verantwoorde marktwerking. Bij marktwerking
dien je in hoge mate zelfstandig voor je continuïteit zorg te dragen.Mijn zesde criterium: ook in 1997 kent de onderwijsverzorging identiteitsgevoelige
aspecten. Bij de meeste onderwijsbegeleidingsdiensten, vaak samenwerkingsdiensten
als het gaat om de bestuurlijke samenstelling, kan gekozen worden uit een
team begeleiders van de eigen richting.Voorzitter! Eerder heeft de CDA-Tweede-Kamerfractie de hierboven genoemde
wetsvoorstellen geschaard bij de zeven paarse wetsvoorstellen, door sommigen
in het land wel gekwalificeerd als de "zeven plagen van paars". Echter, ieder
wetsvoorstel verdient een eigenstandige beoordeling. Een gelijke gang van
zaken als bij het wetsvoorstel inzake onderwijsachterstandenbeleid sluiten
wij dan ook niet uit.Mevrouw Lambrechts (D66):Weet de heer Van de Camp hoe zijn collega Kees Bremmer de laatste plaag
die wij hier behandeld hebben, te weten het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid,
heeft betiteld en wat die toen van die plagen heeft gezegd?De heer Van de Camp (CDA):Mijn laatste zin was de volgende: Een gelijke gang van zaken als bij het
wetsvoorstel inzake onderwijsachterstandenbeleid sluiten wij dan ook niet
uit.Mevrouw Lambrechts (D66):Ook u voelt zich dus niet meer belaagd? Ook u voelt zich niet meer geplaagd?
Ook u voelt zich alleen maar uitgedaagd?De heer Van de Camp (CDA):Ik weet dat het erg modieus is om elke paarse bedreiging als een uitdaging
te zien, maar daar ben ik nog niet aan toe.Mevrouw Lambrechts (D66):Het waren de woorden van uw collega Kees Bremmer.De heer Van de Camp (CDA):Mijn collega Kees Bremmer is oud en wijs genoeg om zelf zijn zegje in
dit huis te doen. Evenals straks met mijn collega Koekkoek behoef ik gelukkig
niet ieder woord voor mijn rekening te nemen.Mevrouw Lambrechts (D66):Wat ik u zo-even zei, heeft uw collega Bremmer gezegd. Hij voelt zich
niet geplaagd of belaagd, hij voelt zich alleen nog maar uitgedaagd.De heer Van de Camp (CDA):Dat is een prachtig gedicht. Ik zal als commissievoorzitter toch strenger
moeten optreden als het gaat om de lijn.Voorzitter! Ik kom nu wat specifieker te spreken over de SLOA. Het is
op zichzelf een vreselijke term die wij in dit huis introduceren, maar het
kan even niet anders. Zoals reeds hierboven opgemerkt, heeft de thans vigerende
Wet op de onderwijsverzorging onmiskenbaar zijn diensten bewezen. Professionalisering
van de sector, er is samenhang in het werkveld gebracht en er is een einde
gemaakt aan de versnippering. Daarnaast bood de Wet op de onderwijsverzorging
transparantie voor en controle door de Tweede Kamer, een controle en transparantie
die in de toekomst met het aanbesteden van subsidiegelden wel eens ver te
zoeken zou kunnen zijn.De huidige instellingen voor onderwijsverzorging hebben daarenboven een
grote rol gespeeld in de onderwijsinnovatie van de afgelopen tien jaar. Denk
daarbij aan de invoering van de Wet op het basisonderwijs, de operatie Weer
samen naar school, de basisvorming, de versterking van het voorbereidend beroepsonderwijs
enz. In navolging van collega Rijpstra verwijs ik naar het onderzoek van de
dames Louis en Voogt, getiteld "Beleidsverzorging verzorgingsbeleid".Wat dient er te veranderen? Tijdens het algemeen overleg op 18 mei 1995
heeft onder anderen mijn oud-collega Hirsch Ballin gepleit voor een wettelijke
regeling van de onderwijsverzorging, zijnde meer dan een subsidieregeling.
De fracties van PvdA en VVD lieten zich destijds in gelijke zin uit. Zoals
hiervoor aangegeven, heeft de CDA-fractie geen bezwaar tegen deregulering
van de onderwijsverzorging en versterking van de marktwerking daarbij. Maar
het kabinet gaat te ver naar onze mening. Elementen zoals basisvoorziening,
samenhang en continuïteit zijn naar onze mening onderbelicht geraakt
in dit wetsvoorstel. Vandaar ons amendement op stuk nr. 15. De CDA-fractie
vindt het van belang naast een subsidierelatie ook een vorm van basisbekostiging
in de wet vast te leggen. Ik mag hierbij tevens verwijzen naar de toelichting
bij het amendement. Het amendement biedt de instellingen bovendien enige zekerheid
voor de periode na 2001. Immers, hoe wordt de situatie na 2001 of, als wij
het amendement-Rijpstra aannemen, 2003? Worden de LPC's gewone marktpartijen
op een markt van onderwijs en educatie, inclusief de door de rijksoverheid
aan te besteden onderwijsinnovatie? Of komt er een andere positie?Een tweede onderdeel waar de CDA-fractie verbetering in wil aanbrengen,
zijn de planningsaspecten in de subsidierelatie, de huidige artikelen 3 en
4. Ook mevrouw Lambrechts heeft daar enige amendementen over ingediend. Allereerst
is een subsidieverlening voor ten hoogste een kalenderjaar een zeer korte
periode. Een dergelijke duur van een subsidierelatie biedt de instellingen
weinig zekerheid. Voor continuïteit en een verantwoorde, interne, planning
stelt de CDA-fractie voor "ten hoogste een" kalenderjaar te vervangen door
"een of meer" – dit staat in ons amendement op stuk nr. 10 – zodat
in de subsidierelatie een voortschrijdende planning kan worden ontwikkeld
die voor de minister flexibiliteit garandeert en voor de instellingen meer
continuiteit.In artikel 4 dienen voorts enkele aanpassingen aangebracht te worden opdat
de hoofdlijnenbrief jaarlijks wordt uitgebracht, met een voortschrijdend karakter.
Het is daarnaast van belang dat de instellingen tijdig over de hoofdlijnenbrief
kunnen beschikken, zodat zij tijdig de aanvragen voor subsidie kunnen indienen
en daarmee in hun planning voor het volgend jaar rekening kunnen houden. Het
lijkt derhalve verstandig nu vast te leggen dat de hoofdlijnenbrief voor 1
april van het desbetreffende jaar verschijnt. Ook op dit punt lopen wij parallel
met de amendementen van de coalitiepartners. Ons amendement heeft inmiddels
nr. 16 gekregen.Een voortschrijdende hoofdlijnenbrief biedt bovendien meer zekerheid over
de onderwijsinnovatie van de rijksoverheid. Enige meerjarenzekerheid, enige
distantie is geboden op dit overigens gevoelige dossier. Vrijheid van inrichting
van de bijzondere scholen speelt zeker bij de onderwijsinnovatie
een rol. Ik mag er volledigheidshalve op wijzen dat wij in de huidige Wet
op de onderwijsverzorging in de artikelen 66 t/m 69 nauwkeurig hebben geregeld
hoe om te gaan met de programmering van de instellingen. Dit hoofdstuk keert
niet terug in de SLOA. Vandaar ook de behoefte van mijn fractie om in de toekomst
te werken met een voortschrijdende hoofdlijnenbrief.Tot slot merk ik bij dit onderdeel op dat, na analyse van de betrokken
instellingen, inclusief CITO en SLO, alsmede het rapport-Anderson, de nu voorgestelde
planning in het wetsvoorstel meer bureaucratie en werklast met zich brengt
dan de huidige complexe WOV-procedures. Het is niet gebruikelijk om in dit
huis met een bekend chocolademerk te spreken, maar "waar zijn wij nu helemaal
mee bezig"? Ik daag de staatssecretaris toch uit om het te weerleggen, maar
ik ben bang dat dat buitengewoon moeilijk voor haar wordt.Reeds eerder in mijn bijdrage sprak ik over de spanning tussen basisvoorziening
en continuïteit aan de ene zijde en deregulering en marktwerking aan
de andere zijde. Het beroemde evenwicht van de dames Louis en Voogt. In dat
licht bezien heeft artikel 6, lid 1, sub g, de CDA-fractie verbaasd. Dat was
eenzelfde verbazing als die van mevrouw Lambrechts. Wil het kabinet wel dereguleren
en de autonomie van de instellingen vergroten, maar tegelijkertijd de met
dit wetsvoorstel nog te verwerven speelruimte opnieuw beperken? Vandaar mijn
amendement op stuk nr. 12, dat ik natuurlijk van harte aanbeveel in de aandacht
van mevrouw Lambrechts.De thans vigerende Wet op de onderwijsverzorging expireert op 1 augustus
1997. Tot 1 januari 1998 blijft de oude wet echter materieel van kracht; zie
het voorgestelde artikel 18, lid 1. Dit moet in de ogen van mijn collega Koekkoek
een vreselijke aanpak zijn. De nu aan de orde zijnde SLOA-regeling zou in
werking moeten treden per 1 januari 1998. Dat is naar de mening van de CDA-fractie
te snel, zeker gezien de enorme veranderingen die op de scholen en de instellingen
afkomen onder de nieuwe wetgeving. Op dit punt heb ik een amendement op stuk
nr. 13 ingediend dat ertoe strekt tot uitstel van de datum van inwerkingtreding
met één jaar te komen.In het verlengde van het vorige amendement ligt het amendement op stuk
nr. 14. De nu voorgestelde overgangsperiode – artikel 18, lid 5 –
is gezien de ingrijpende veranderingen te kort. Om die reden heb ik dit amendement
ingediend. De onderwijsinnovaties van de afgelopen decennia hebben ons geleerd
dat het verstandig is de nodige tijd te nemen voor grote veranderingen, zeker
nu het werk van de instellingen tijdens de verbouwing doorgaat en, gezien
de veranderingen in het voortgezet onderwijs, zelfs geïntensiveerd gaat
worden.In het nu voorliggende wetsvoorstel spelen naast de amendering in engere
zin ook nog een aantal praktische zaken, overwegend met een financieel karakter.
Zo dien ik stil te staan bij de BTW-problematiek. In hoeverre zijn de onderscheiden
scholen en instellingen die in overwegende mate ten behoeve van de onderwijssector
werken BTW-plichtig? Dit is een iets andere vraag dan mijn collega's Rijpstra
en Lambrechts hebben gesteld. Zij praten al over compensatie – terecht –
maar ik wil met de staatssecretaris een debat voeren over de vraag of deze
sector wel BTW-plichtig is. Ik heb wat huiswerk laten doen bij buitenlandse
instellingen. Uit een onderzoekje is gebleken dat "the Scottish consultative
council on the curriculum" (SCCC) in Schotland, "the national foundation for
educational research" in Engeland en "das Landesinstitut für Schule und
Weiterbildung" (LSW) in Duitsland in relatie tot de afnemende scholen geen
BTW betalen, omdat het om sectorspecifieke activiteiten gaat. Nu moet de staatssecretaris
mij eens uitleggen waarom zij strenger is dan de heer Vermeend. Ik vind haar
een goede staatssecretaris, maar ik vind haar nu wel erg trouw. Met alle respect
voor de vragen van de collega's Rijpstra en Lambrechts zou ik graag willen
dat de staatssecretaris uiteenzet waarom wij BTW moeten gaan betalen. In mijn
ogen kunnen wij dat geld – 5 mln. of 10 mln. – beter voor het
onderwijs gebruiken en moeten wij het niet rondpompen. Op welke wijze is deze
materie geregeld in de ons omringende landen van de Europese Unie?Een volgende praktische vraag is of de SLOA-aanbesteding binnenkort valt
onder de aanbestedingsregels van de Europese Unie. Wordt de Europese regelgeving
met betrekking tot de aanbestedingen op dit dossier van toepassing? Dan zal
de bureaucratie en de werklast van de scholen nog verder toenemen.Voorzitter! De fractie van het CDA wenst voorts nadere duidelijkheid over
de wachtgeldproblematiek. Verschillende aantallen potentiële wachtgelders
doen de ronde. De inschatting van het LPC is 79 en van OCW 54 FTE's. Welke
consequenties worden verwacht naar aanleiding van de nieuwe SLOA? Hoe worden
de problemen opgelost c.q. – en ik vind het vervelend dat ik deze opmerking
moet maken – afgekocht? Welke overgangsbedragen zijn ermee gemoeid en
voor welke periode geldt dat? Is door deze problematiek de invoering van de
SLOA niet een duur stokpaardje van het kabinet? Wachtgelders worden afgekocht
en vervolgens wordt doorgegaan. Ik vraag mij af of dat een juiste werkwijze
is.Een kwestie in het verlengde van het vorige punt betreft de overgangs-
of omslagkosten van de oude WOV naar de nieuwe.Staatssecretaris Netelenbos:De heer Van de Camp heeft gezegd dat hij op zichzelf wel een voorstander
is van marktwerking. Hij heeft het nu over een duur stokpaardje. Ik vraag
mij echter af of hoe hij dit plan zou hebben opgezet.De heer Van de Camp (CDA):Ik heb daarvoor twee suggesties gedaan. De eerste was om de invoeringsdatum
een jaar op te schuiven, naar 1 januari 1998. Dan is er meer tijd om aan de
overgangssituatie te wennen. De tweede was om de overgangssituatie te verlengen
naar 2003, waardoor de instellingen vijf jaar de kans krijgen om die natuurlijke
overgang uit te voeren.Dan kom ik op de omslagkosten. In het rapport van Arthur Anderson is een
bedrag genoemd van 30 mln., inclusief de wachtgelden. Op een jaarbudget van
45 mln. voor de landelijke pedagogische centra is dat wel erg veel. De volgende
vraag is vanzelfsprekend op welke wijze deze omslagkosten worden gefinancierd.
Is dit wederom een kwestie van het dure stokpaardje?Voorzitter! Het moge duidelijk zijn dat de Tweede-Kamerfractie van het
CDA niet kan instemmen met het voorliggende wetsvoorstel. Over de hierboven
gestelde vragen en opmerkingen dient duidelijkheid verstrekt
te worden. Wij willen ook graag een uitspraak van het kabinet over de door
onze fractie ingediende amendementen.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Het belang dat de CDA-fractie hecht aan de onderwijsverzorging
is goed tot uitdrukking gebracht, doordat wij met twee woordvoerders zijn
gekomen. Ik zal spreken over de schoolbegeleiding. Om te beginnen wil ik het
grote belang hiervan benadrukken. Of het nu gaat om individuele extra begeleiding
van leerlingen, het ontwikkelen van leerlingvolgsystemen, advisering over
te kiezen methoden, het oplossen van conflicten, op alle mogelijke manieren
hebben scholen baat bij de schoolbegeleidingsdiensten.Vervolgens werp ik een korte terugblik op de ontwikkelingen die hebben
geleid tot het wetsvoorstel regeling schoolbegeleiding. Het Schevenings akkoord
van 1994 tussen de minister van Onderwijs en de onderwijskoepels voorzag in
vraagfinanciering van de onderwijsbegeleiding voor het primair onderwijs.
Dat hield in dat de rijksbijdrage naar de scholen zou gaan. Dat zou gebeuren
na een overgangsperiode van vier jaar.De regeling voor de overgangsperiode hield in dat de helft van de rijksmiddelen
naar de schoolbesturen zou gaan en de helft naar de schoolbegeleidingsdiensten.
Gemeenten en schoolbesturen zouden met elkaar overleggen over de inzet van
alle middelen die rechtstreeks naar de scholen gaan. Deze middelen zouden
alleen bij een schoolbegeleidingsdienst kunnen worden besteed. De gemeenten
zouden de helft van hun middelen rechtstreeks aan de scholen toekennen. Dat
was het Schevenings akkoord van 1994.Mevrouw Lambrechts (D66):Uit deze rekensom krijg ik de indruk dat er minder geld aan de onderwijsbegeleiding
zou zijn besteed als wij de systematiek van het Schevenings akkoord gevolgd
zouden hebben dan in de systematiek die wij nu volgen. Is dat juist?De heer Koekkoek (CDA):Nee, dat is niet juist. Dat is nooit de bedoeling geweest van het Schevenings
akkoord. Dat mag u ook niet afleiden uit de weergave van het akkoord die ik
nu heb gegeven.Mevrouw Lambrechts (D66):Maar u zegt dat het geld van de rijksbijdragen naar de scholen zou gaan.
Er zou overlegd worden om de helft van de bijdragen aan de gemeenten ook naar
de scholen te laten gaan, als ik u goed begrepen heb. Als ik dat optel, kom
ik op 75%.De heer Koekkoek (CDA):Nee, je hebt aan de ene kant de rijksmiddelen en aan de andere kant de
gemeentelijke middelen. Zij zouden samen ongeveer 100% vormen. Dat kan variëren
per gemeente, zoals nu ook het geval is, maar per saldo zou het bedrag hetzelfde
zijn als in het wetsvoorstel staat. Ik denk niet dat wij daarover hoeven te
twisten.Voorzitter! In het regeerakkoord van 1994 werd alleen gesproken over de
handhaving van de taak en de functie van de schoolbegeleidingsdiensten. Daarin
werd niet gezegd dat de verantwoordelijkheid voor de schoolbegeleidingsdiensten
naar de gemeenten zou gaan. De CDA-fractie betreurt het dat de regering ook
op dit punt is afgeweken van het Schevenings akkoord, zonder dat het regeerakkoord
daartoe dwong. Waarom is vraagfinanciering bij de schoolbegeleiding niet mogelijk
en bijvoorbeeld bij de nascholing wel?Het bezwaar van de regering tegen het Schevenings akkoord is gelegen in
de versnippering van middelen. Daar kan ik mij iets bij voorstellen. Ik denk
dat dit bezwaar minder wordt naarmate schoolbesturen de krachten bundelen.
Ik denk dan ook dat het best mogelijk is dat er op een gegeven moment voldoende
basis zal zijn voor een toekenning van de schoolbegeleidingsmiddelen aan schoolbesturen
die bestuurlijk de krachten hebben gebundeld, die samenwerken of gefuseerd
zijn. Ik hoor daarop graag een reactie van de staatssecretaris. Ik denk dat
dan ook voldaan kan worden aan de wens van de fracties van D66, de VVD en
het CDA om te komen tot vraagfinanciering. Maar misschien moeten de voorwaarden
daarvoor worden verbeterd.De CDA-fractie wil in ieder geval in de lijn van Scheveningen streven
naar meer invloed van de scholen op de planning van de schoolbegeleidingsdiensten.
Verder zal de wet moeten bepalen dat de specifieke uitkering van het Rijk
niet verdwijnt dan nadat de Staten-Generaal de evaluatie van de wet in 2001
hebben goedgekeurd. Daartoe strekt het amendement op stuk nr. 10, dat beoogt
om de gefixeerde wettelijke overgang van de specifieke uitkering naar het
Gemeentefonds te schrappen en die pas te laten plaatsvinden nadat het parlement
zich heeft uitgesproken over de evaluatie en die evaluatie daarvoor een voldoende
basis biedt.Voorzitter! Een groot risico van de voorgestelde regeling zit in de koppeling
met het lokale onderwijsbeleid. Gemeentelijke hobby's kunnen de reguliere
begeleiding in gevaar brengen. De middelen voor lokaal onderwijsbeleid zouden
naar onze mening in beginsel gemaximeerd moeten worden op een kwart van de
gemeentelijke middelen voor schoolbegeleiding. Daartoe strekt het amendement
op stuk nr. 16, dat ik samen met de heer Van der Vlies heb ingediend.Mevrouw Lambrechts (D66):De heer Koekkoek zegt dat het in beginsel 25% moet zijn. Als ik het wel
heb, was hij in beginsel van mening dat het 50% moest zijn. Op grond van welke
overwegingen is hij tot de conclusie gekomen dat het toch 25% moet zijn?De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Wij spreken hier alleen over ingediende amendementen. Het
ingediende amendement beoogt dat maximaal een kwart van de middelen voor schoolbegeleiding
aan lokaal onderwijsbeleid kan worden besteed. Dat is het voorstel van beide
fracties.Mevrouw Lambrechts (D66):Uit het debatje dat zojuist werd gevoerd en ook nu weer is gebleken hoe
moeilijk het is om zo'n getalscriterium aan te geven. Ik neem aan dat de heer
Koekkoek niet uitsluit dat het in sommige gevallen 35% zou kunnen zijn, terwijl
in andere gevallen wellicht 10% genoeg is.De heer Koekkoek (CDA):Ik ben het met mevrouw Lambrechts eens dat een grens een zekere willekeur
heeft. Er moet in ieder geval een grens zijn. Wij zijn het erover eens dat
het primaat bij de scholen moet liggen. Welnu, dan moet er een grens worden
gesteld aan de middelen die worden ingezet ten behoeve van
het lokale onderwijsbeleid. Ik denk dat het het meest duidelijk is om maar
een grens in de wet te noemen. En of dat 25% of 30% moet zijn, daarover kun
je twisten. Mevrouw Lambrechts heeft gezegd dat 50% te hoog is. Voor alle
duidelijkheid: het moet niet zo zijn dat men vanzelfsprekend op die grens
gaat zitten. Er moet echter een maximum in de wet worden vastgelegd en het
voorstel van de CDA- en de SGP-fractie is om die vast te stellen op 25%. Maar
als mevrouw Lambrechts goede argumenten heeft om daar 30% van te maken, staan
wij daar uiteraard voor open.De heer Lilipaly (PvdA):Voorzitter! Ik ben erg benieuwd naar die gemeentelijke hobby's van collega
Koekkoek. Rekent hij daar ook de bevoegde gezagsorganen onder? Het is toch
immers een op overeenstemming gericht overleg?De heer Koekkoek (CDA):Het is een op overeenstemming gericht overleg, maar de gemeenteraad beslist.
De gemeenteraad heeft dus, behoudens natuurlijk de rechterlijke controle,
het laatste woord en beslist hier uiteindelijk over. Al in de fase van voorbereiding
kan de gemeente haar plannen op tafel leggen en uiteindelijk kan zij, na het
op overeenstemming gericht overleg, die plannen doorzetten. Dan kan bijvoorbeeld
een hoge prioriteit voor het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid ertoe
leiden dat alle gemeentelijke middelen – 50%, 60% of 70% van de middelen
voor schoolbegeleiding – naar het door de gemeente uitgestippelde onderwijsachterstandenbeleid
gaan. Dan komt de reguliere begeleiding gewoon in het gedrang. Dat wil ik
voorkomen.De heer Lilipaly (PvdA):Ik zal het hier gevoerde overleg over het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
niet overdoen, maar zegt u nu bij voorbaat al dat er wel een overleg is dat
naar overeenstemming zou moeten leiden, maar dat u er weinig vertrouwen in
hebt dat de bevoegde gezagsorganen ter plekke inbreng hebben in datgene wat
binnen de gemeente gaat gebeuren?De heer Koekkoek (CDA):Ik heb het volste vertrouwen in de schoolbesturen, zowel in het openbaar
onderwijs als in het bijzonder onderwijs. Ik heb ook best wel vertrouwen in
gemeentebesturen, maar de wet zegt nu eenmaal dat de gemeenteraad, na dat
op overeenstemming gericht overleg, uiteindelijk beslist. Het is dus geen
gelijkwaardige situatie, zoals die altijd door de CDA-fractie is bepleit.
Nee, uiteindelijk beslist de gemeenteraad. Dat leidt tot dat onevenwicht.
Ik vind dat daar, wat de inzet van de middelen betreft, een beperking aan
moet worden gesteld.De heer Lilipaly (PvdA):Ja, uiteindelijk beslist de gemeenteraad natuurlijk. Zo ligt dat gewoon
en dat is ook zo bij andere wetten, zoals de GOA, maar wat bedoelt u eigenlijk
precies met "gemeentelijke hobby's"? U hebt al een paar voorbeelden gegeven,
maar die zou ik niet willen rangschikken onder "gemeentelijke hobby's".De heer Koekkoek (CDA):Het kan zijn dat een gemeenteraad een aantal projecten heeft die op zichzelf
goed zijn. Het woord "hobby's" was uitdagend, maar daarvan kan sprake zijn.
Dan kan het zo zijn dat de reguliere schoolbegeleiding in het gedrang komt.
Als een gemeente lokaal onderwijsbeleid wil voeren, moet dat niet als het
ware over de rug van de schoolbegeleiding heen gaan, maar moet men dat op
een andere manier vormgeven, bijvoorbeeld in het kader van het lokale achterstandsbeleid.
Dat moet niet ten koste gaan van de reguliere begeleiding waar echt alle scholen
behoefte aan hebben. Er is geen school die kan zeggen dat zij geen boodschap
aan schoolbegeleiding heeft. Die situatie kennen wij niet. Die dam willen
wij met het amendement opwerpen.Voorzitter! Het leggen van de verantwoordelijkheid voor de schoolbegeleiding
bij de gemeenten brengt een aantal problemen mee. Als meer dan één
gemeente een schoolbegeleidingsdienst instandhoudt, moet veel overleg worden
gevoerd. Het lokale onderwijsbeleid van de betrokken gemeenten moet op elkaar
worden afgestemd voordat de verdeling van de middelen voor schoolbegeleiding
kan worden vastgesteld. Scholen zullen verder niet meer de vrijheid hebben –
nu hebben zij die vrijheid wel – om bijvoorbeeld in verband met bestuurlijke
krachtenbundeling of in verband met Weer samen naar school een andere SBD
dan de SBD in de desbetreffende gemeente te kiezen. Dat is allemaal het gevolg
van het keurslijf van lokaal onderwijsbeleid waarin deze staatssecretaris
gevangen zit. De vraag is hoe de staatssecretaris die reële problemen –
als je te maken hebt met meer gemeenten en als er geen keuzevrijheid is –
denkt op te lossen.De taak van schoolbegeleidingsdiensten betreffende het landelijk onderwijsinnovatiebeleid
ontbreekt in het wetsvoorstel. Om de samenhang aan te geven tussen wat landelijke
diensten doen en wat de schoolbegeleidingsdiensten doen, hebben wij op stuk
nr. 23 een amendement ingediend om de taak van uitvoering geven aan het landelijk
onderwijsinnovatiebeleid ook in de wet te noemen. Wat voorts nog ontbreekt,
is dat de taak van een dienst ook hulp bij de vormgeving van de godsdienstige
of levensbeschouwelijke grondslag in het onderwijs kan omvatten. Die taak
is nu genoemd in artikel 21, derde lid, van de Wet op de onderwijsverzorging.
Is de staatssecretaris het met ons eens dat deze taak ook kan vallen onder
de meer algemene omschrijving van het voorgestelde artikel 113 van de Wet
op het basisonderwijs?Anders dan de WOV kent de voorgestelde regeling geen beperking ten aanzien
van het verrichten van activiteiten voor derden of het verrichten van marktgerichte
activiteiten. De vraag is of hier geen concurrentievervalsing kan optreden.De gemeenteraad stelt jaarlijks vast welk deel van de voor schoolbegeleiding
bestemde middelen ten goede komt aan lokaal onderwijsbeleid en aan welke criteria
scholen moeten voldoen om voor deze begeleiding in aanmerking te komen. Het
is wenselijk dat deze vaststelling plaatsvindt bij verordening en daarvoor
hebben wij een amendement op stuk nr. 11 ingediend. Over deze verordening
moet op overeenstemming gericht overleg worden gevoerd met een adviesrol voor
de Onderwijsraad. Voor het overleg zou een procedureverordening moeten gelden,
zoals wij die kennen in de Wet decentralisatie huisvesting en in de Wet gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid. Die procedureverordening hebben wij neergelegd
in het amendement op stuk nr. 15.De gemeenteraad schakelt de Onderwijsraad in als een bevoegd gezag dat
wil of uit eigen beweging. De vraag is hoe beide ingangen tot de Onderwijsraad
zich tot elkaar verhouden. Ik denk dan aan de situatie waarin de motivering
van de gemeente en de motivering van het bevoegd gezag van een bijzondere
school niet dezelfde zijn. De vraag is welk verzoek voorrang heeft. Kunnen
beide verzoeken dan naar de Onderwijsraad gaan? De CDA-fractie is van mening
dat de Onderwijsraad moet kunnen toetsen, niet alleen aan de vrijheid van
richting en inrichting, maar ook aan de bekostiging naar dezelfde maatstaf,
om de woorden van de Grondwet te gebruiken. Daarvoor hebben wij een amendement
op stuk nr. 13 ingediend. Ik wijs erop dat een dergelijk amendement, het toetsen
aan de bekostiging naar dezelfde maatstaf voor het bijzonder en openbaar onderwijs,
ook in het belang van het openbaar onderwijs is. Immers, het openbaar onderwijs
kan geen beroep doen op de vrijheid van richting of inrichting. Die komt alleen
toe aan het bijzonder onderwijs. Bekostiging naar dezelfde maatstaf is van
belang voor zowel het bijzonder onderwijs als het openbaar onderwijs.Voorts vinden we dat, evenals in de Wet financiële gelijkstelling,
tegen de verordening beroep op de rechtbank open dient te staan. Dat is ook
vervat in het amendement op stuk nr. 11.Dan de invloed van de scholen op de begeleiding. Die invloed moet er zijn,
maar die moet wel in de wet worden vastgelegd. Volgens de CDA-fractie dient
de schoolbegeleidingsdienst het jaarplan vast te stellen na overleg met de
bevoegde gezagsorganen, zie het amendement op stuk nr. 12. Wanneer we dat
zo doen, wordt het vaststellen van het jaarplan een besluit in de zin van
de Algemene wet bestuursrecht en dan wordt ook de rechtsbescherming eenvoudiger.
De rechtsbescherming zoals de regering die zich voorstelt, houdt in dat het
schoolbestuur de gemeente moet aanspreken wanneer een schoolbegeleidingsdienst
zich niet houdt aan het jaarplan of aan het besluit van de gemeenteraad en
de gemeente moet vervolgens de schoolbegeleidingsdienst aanspreken. Dat is
ontzettend omslachtig.Dan heb ik nog een opmerking over de landelijke diensten naar richting.
Er is eerder vandaag misschien enig misverstand ontstaan omdat de regering
de bestaande landelijke diensten naar richting in het wetsvoorstel wil handhaven.
Hoewel een en ander in een overgangsbepaling staat, is die overgangsbepaling
niet aan een eindtermijn gebonden. Daarom zijn er goede redenen om de landelijke
diensten naar richting een plaats in de wet te geven. Gelukkig heeft de staatssecretaris
in antwoord op een vraag van de CDA-fractie afstand genomen van een uitlating
van haar collega-bewindspersoon Dijkstal, die op een gegeven moment heeft
gezegd dat dit kabinet de onderwijsverzuiling wil doorbreken. De staatssecretaris
heeft geantwoord dat dit niet het geval is. Dat is heel geruststellend. Niettemin
zijn in het wetsvoorstel nieuwe landelijke diensten naar richting niet mogelijk.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Als ik mij de discussie goed herinner, ging zij over artikel
23, de vrijheid van onderwijs, en niet specifiek over de verzuiling. Ik heb
niemand in het debat horen zeggen dat men de verzuiling wilde doorbreken of
zoiets. Het ging specifiek over artikel 23.De heer Koekkoek (CDA):Ik herinner mij dat debat nog heel goed. Het vond plaats op een vijfde
december.Mevrouw Lambrechts (D66):Vlak voor een sinterklaasavond!De heer Koekkoek (CDA):Ik doelde op een andere uitlating van de heer Dijkstal. Ik heb de vindplaats
daarvan aangegeven in het verslag bij het wetsvoorstel. De uitspraak luidde
dat dit kabinet de onderwijsverzuiling wil doorbreken. Ik heb de staatssecretaris
gevraagd of zij het daarmee eens was. Namens de regering heeft zij afstand
genomen van de uitspraak van de heer Dijkstal. Ik neem daar uiteraard met
genoegen kennis van. Dat was ook de bedoeling van de vraag. Ik had niet gehoopt
dat zij zou antwoorden dat het kabinet de onderwijsverzuiling wilde doorbreken.Mevrouw Lambrechts (D66):Volgens mij zouden wij er nog verder over praten als richtingvrijheid
en richtingbepalend aan de orde komen.De heer Koekkoek (CDA):Dat is nog iets anders. Spreek je over richtingvrije planning dan geef
je ruimte aan richtingen of aan andere initiatieven. Dat laat ruimte voor
wat wij verzuiling noemen. Het betekent gewoon: ruimte voor particulier initiatief.Mevrouw Lambrechts (D66):Als u over verzuiling praat, bedoelt u de huidige verzuiling. Gaat het
over verzuiling analoog aan richtingvrij en richtingbepalend, dan kun je alles
verzuiling noemen. Een pedagogische richting krijgt dan een waarde gelijk
aan andere richtingen. Als u het over verzuiling hebt, bedoelt u de huidige
verzuiling. Dat vraagstuk komt aan de orde. Dan praten wij verder.De heer Koekkoek (CDA):Ik zou graag zelf bepalen wat ik onder verzuiling versta. In gunstige
zin versta ik daaronder het pluriforme onderwijsbestel zoals zich dat in Nederland
op basis van de Grondwet en dankzij de financiële gelijkstelling heeft
ontwikkeld. Dat onderwijsbestel is volop dynamisch en biedt ruimte aan verandering.
De CDA-fractie zou het, samen met vele andere fracties, graag handhaven.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is een fantastische interpretatie, maar ik vind dat u dan minister
Dijkstal recht moet doen. Tegen een formulering als u nu geeft, zal hij niet
"nee" zeggen. Ik durf er echter mijn hand voor in het vuur te steken dat hij
toen hij sprak over het doorbreken van de verzuiling, doelde op het huidige
verzuilde systeem, met alleen erkenning van de zuilen die er nu zijn.De heer Rijpstra (VVD):Ik dank collega Lambrechts dat zij dit zo opneemt. Ik heb het verslag
nagekeken. Collega Koekkoek heeft de vraag inderdaad gesteld. Ik kom er in
tweede termijn wel op terug, want ik wil het artikel in Vrij Nederland er
nog even bij pakken. Ik denk dat de minister het wat breder heeft gezien dan
alleen dat de VVD het doorbreken van de verzuiling wil. Ik denk niet dat de
minister dat heeft gezegd.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Ik ben gewend zorgvuldig te zijn met citaten. Dat was ook
in dit geval zo. Ik geef toe dat minister Dijkstal wel eens vaker losse flodders
 afschiet. Dit was er waarschijnlijk zo een, want vervolgens
is hij door de regering gecorrigeerd. Daar neem ik dankbaar kennis van.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Mag ik even voor mijn collega in de bres springen? Het wordt
mij een slag te ingewikkeld als hier van iemand die er niet bij is, wordt
gezegd dat hij losse flodders afschiet. Laten wij hier maar praten over het
voorliggende wetsvoorstel en hetgeen de staatssecretaris van Onderwijs namens
de regering inderdaad in de nota naar aanleiding van het verslag heeft geschreven.De heer Rijpstra (VVD):Ik ben het volstrekt met de staatssecretaris eens. Wij moeten geen citaten
uit hun verband rukken. Het artikel ging veel verder dan hetgeen de heer Koekkoek
zei.De heer Koekkoek (CDA):Ik heb geen citaten uit hun verband gerukt. Ik constateer dat een en ander
nu ondanks het lawaai dat eromheen wordt gemaakt, toch weer op zijn pootjes
terechtkomt.Desalniettemin zijn in het wetsvoorstel nieuwe landelijke diensten naar
richting niet mogelijk. Naar ons oordeel verdraagt zich dat niet met de vrijheid
van richting waarover de Grondwet spreekt. Naar onze mening zal bij voldoende
draagvlak een nieuwe landelijke dienst naar richting mogelijk moeten zijn.
Wij denken evenals de heer Stellingwerf aan 20.000 leerlingen. Dat zou ook
de fusie van bestaande landelijke diensten naar richting mogelijk maken. Ik
wil dat bepaald niet uitsluiten. Volgens het wetsvoorstel zitten wij als het
ware vast aan de bestaande landelijke diensten naar richting; die worden bevroren.
Een fusie van die diensten is niet mogelijk, want dan verliezen zij hun bestaansrecht.
In die situatie moeten wij niet komen. Ik zou graag het amendement op stuk
nr. 22 in de aandacht willen aanbevelen. Ik geef toe dat er veel amendementen
zijn ingediend betreffende de landelijke diensten naar richting. Ik wil niet
zeggen dat iedere richting een eigen amendement heeft; zover gaan wij niet.
Ik vind wel dat wij eruit moeten zien te komen. Het geeft in elk geval aan
dat het van belang is om de plaats van de landelijke diensten naar richting
goed te regelen in het wetsvoorstel.Ik heb nog een opmerking over het toezicht. Naar onze mening dient de
inspectie voor de onderwijsverzorging te worden gehandhaafd; zie het amendement
op stuk nr. 14. Het is immers moeilijk voor de gemeenten om zelf onafhankelijk
toezicht uit te oefenen op de schoolbegeleidingsdiensten waarvoor zij verantwoordelijk
zijn.Ten slotte ben ik terug bij datgene waarmee de heer Van de Camp begon.
Ik hoop op een vruchtbaar overleg met de staatssecretaris en met de collega's
in de Kamer, zodat de CDA-fractie op grond van deze beraadslaging in staat
zal zijn haar steun aan dit wetsvoorstel te geven.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Hoeveel procent van de amendementen van de heer Koekkoek moet
goedgekeurd worden, wil hij voor deze wet zijn? Is dat 50%, is dat 25% of
is er nog een ander getalscriterium?De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Het debat is nog niet afgelopen.De vergadering wordt van 18.25 uur tot 19.55 uur geschorst.Voorzitter: ZijlstraDe heer Stellingwerf (RPF):Mijnheer de voorzitter! Vóór de pauze werd gesproken over
het opknippen van het CDA. Wij mogen ons nu beschouwen als het toetje van
deze wetsvoorstellen.Ik begin met de stelling: alle schoolbegeleiding is gelijk, maar sommige
schoolbegeleiding is meer gelijk dan andere. Dat is de indruk die ik overhield
aan de lezing van het wetsvoorstel over de schoolbegeleidingsdiensten. Bij
de voorbereiding van de behandeling is mij de ongelijkheid tussen beide voorstellen
opgevallen. Bovendien is er ongelijkheid tussen verschillende soorten schoolbegeleiding.
In het wetsvoorstel SLOA is voor vraagfinanciering gekozen, terwijl bij de
regeling voor de schoolbegeleidingsdiensten voor het systeem van aanbodfinanciering
is gekozen. Daarbij komt dat in de regeling voor de SBD's de landelijke diensten
naar richting er als een soort appendix bijhangen. Ze zitten in een structurele
overgangsregeling. Dat betekent naar ons gevoel zoveel als permanent bungelen.In ons onderwijsbestel is de vrijheid van scholen een belangrijk onderdeel.
Uiteraard is die vrijheid niet onbeperkt, maar wij hechten aan de zogenaamde
autonome school, met de kanttekening die de heer Van de Camp daar ook al bij
maakte. De overheid moet niet alles willen beslissen. Scholen, schoolbesturen
en ouders zijn heel wel in staat om binnen wettelijke kaders zelf verantwoordelijkheid
te dragen.Zo ook als het gaat om de keuze van schoolbegeleiding. In het wetsvoorstel
SLOA wordt door de keuze voor het systeem van vraagfinanciering meer recht
gedaan aan de eigen verantwoordelijkheid van scholen. Als het gaat om de SBD's,
als het gaat om de begeleiding in het primair onderwijs, zou een meer vraaggerichte
vorm van financiering eveneens meer recht doen aan het uitgangspunt van de
autonome school. Terecht stelt de VVD-fractie in de schriftelijke voorbereiding
dat er gekeken moet worden naar de bij de scholen aanwezige behoefte.Er kunnen weliswaar risico's kleven aan het systeem van vraagfinanciering
bij de SBD's, maar in een evenwichtige mengvorm zouden de voordelen van de
vraagfinanciering kunnen worden ingeboekt, terwijl de nadelen geminimaliseerd
kunnen worden. Zoals ik daarnet al bij interruptie heb gemeld, zijn er nu
reeds gemeenten die hebben gekozen voor een 50-50-benadering, 50% vraaggestuurd
en 50% aanbodgestuurd. Helaas is daar niet voor gekozen. In sommige gevallen
zal sprake zijn van gedwongen winkelnering. Nieuwe scholen van welke kleur
dan ook zullen aangewezen zijn op de regionale dienst. De staatssecretaris
spreekt op dit punt met twee tongen. Enerzijds zegt zij dat zij de keuze van
scholen voor diensten naar richting respecteert. Anderzijds vindt zij het
aanbod van schoolbegeleiding naar richting niet noodzakelijk. Dat laatste
is te lezen op bladzijde 18 van de nota naar aanleiding van het verslag. Mooie
woorden als "keuzevrijheid", "autonomie", "zelfbepaling", "eigen verantwoordelijkheid"
en "kwaliteit door concurrentie" zijn dan loos. Ik geef het citaat van bladzijde
18 nog maar eens: "In het kader van de vrijheid van richting is het daarbij
van belang dat scholen zelf invloed kunnen uitoefenen op de
aard en de omvang van de dienstverlening die voor hen bestemd is. In de onderhavige
regeling is dit gewaarborgd".Ik vind dit een geweldige uitspraak, maar ik proef toch een constante
spanning met wat ik net naar voren bracht.In de voorbereiding heeft de staatssecretaris gewezen op de risico's die
het stelsel van schoolbegeleiding loopt wanneer niet wordt gekozen voor het
systeem van aanbodfinanciering. Lopen landelijke diensten nu al niet dezelfde
risico's? Blijkbaar is dat voor hen een draagbaar risico. Als regionale diensten
kwaliteit leveren, waarom zouden zij dan bang zijn voor dat risico? Trouwens,
nu lopen die regionale diensten ook al risico. Bij disfunctioneren van een
regionale dienst kan een gemeente immers besluiten om de regionale dienst
te reorganiseren en te laten samengaan met een dienst uit een aangrenzende
regio. Dat betekent dat de flexibiliteit die nu mogelijk is, ook moet kunnen
worden opgebracht in een systeem waarin de keuze van scholen meer wordt gerespecteerd.
Kan de staatssecretaris in gemoede volhouden dat het vigerende stelsel waarin
een overstap naar een landelijke dienst nog mogelijk was, bedreigend was voor
het aanbod van schoolbegeleiding? Ten aanzien van het gekozen systeem van
aanbodfinanciering vraag ik de staatssecretaris om ook dit systeem zelf mee
te nemen bij de evaluatie van de wet in 2001. Ook wat dat betreft moet de
wetgever zichzelf in de ogen durven kijken.De heer Rijpstra (VVD):U betoogt dat scholen van landelijke diensten gebruik moeten kunnen maken
als zij daarbij zijn aangesloten. Is het in uw visie mogelijk dat ook een
openbare school, als zij dat wenst, gebruik kan maken van de landelijke diensten?De heer Stellingwerf (RPF):In beginsel wel. Met mijn amendement is er echt keuzevrijheid. Het sluit
wat dat betreft niets uit.De heer Rijpstra (VVD):U gaat dan uit van een puur vraaggestuurde financiering.De heer Stellingwerf (RPF):Nee, dat is niet nodig. Zowel in het vraaggestuurde als in het aanbodgestuurde
systeem kan keuzevrijheid worden gegarandeerd. De keuzevrijheid staat, principieel
bezien, los van de financiering.De heer Rijpstra (VVD):In uw filosofie heeft elke school de keuze waar zij haar diensten van
betrekt.De heer Stellingwerf (RPF):Ja, zij zou dat moeten hebben.De heer Rijpstra (VVD):Dat kan dus betekenen dat een school uit Zwolle zegt: wij vinden de schoolbegeleidingsdienst
in Amsterdam zo goed, dat wij daar onze kennis vandaan willen halen.De heer Stellingwerf (RPF):Natuurlijk selecteert de werkelijkheid zichzelf. Er zijn nu al landelijk
georganiseerde diensten naar richting die her en der steunpunten hebben. Dat
is een kwestie van organiseren. Dat is geen nieuws onder de zon, want dat
is al twintig jaar zo. Dat zou dus een mogelijkheid kunnen zijn.De heer Rijpstra (VVD):Maar dat geldt voor de scholen van een bijzondere richting. Er zijn echter
ook veel openbare scholen.De heer Stellingwerf (RPF):Openbare scholen worden door de gemeenten bestuurd. Het lijkt logisch
dat een gemeente dan ook kiest voor de regionaal georganiseerde schoolbegeleidingsdienst.
Daarin speelt de gemeente zelf immers ook een belangrijke rol.De heer Rijpstra (VVD):Maar in uw visie kan de school zelf bepalen waar zij naartoe gaat. Zouden
er bij een gemeentelijke school dan veel minder mogelijkheden zijn?De heer Stellingwerf (RPF):Het schoolbestuur zou zelf kunnen kiezen, maar het is logisch dat een
openbare school voor de eigen regionale dienst kiest. Principieel bezien,
zou een andere keuze echter niet uitgesloten moeten zijn.Als scholen kiezen voor de begeleiding door een landelijke dienst naar
richting, is dat natuurlijk niet zonder reden. Het gaat dan namelijk om begeleiding
die aansluit bij de identiteit van de school. Zo'n keuze voor een dienst naar
richting vloeit voort uit de keuze voor een bijzondere school. Daarom raakt
dit wetsvoorstel ten principale de onderwijsvrijheid. Wanneer in de nota naar
aanleiding van het verslag wordt gesteld dat schoolbegeleiding geen onderwijs
is in de zin van artikel 23 van de Grondwet, is dat naar mijn gevoel een beetje
een miskenning van de bewuste keuze van scholen en een ontkenning van het
feit dat er voor veel scholen een onlosmakelijke band bestaat tussen identiteit
en inhoud van de schoolbegeleiding. In het licht van de onderwijsvrijheid
bevreemdt het de RPF-fractie dat de SBD's naar richting in een permanente
overgangsbepaling zijn opgenomen. Dat is toch een nogal halfhartige regeling
voor diensten die een substantieel deel van het scholenveld begeleiden. Of
zij zijn legitiem en moeten onder de wettelijke regeling worden ondergebracht,
of zij zijn illegaal en vallen buiten wettelijke kaders. Door de nu gekozen
route van een overgangsregeling rijden deze diensten op een doodlopende weg
waarvan het einde nog niet in zicht is.In de stukken heeft de staatssecretaris gesteld dat landelijke diensten
in beginsel niet in ons stelsel passen. Nu zou deze wat onvriendelijke bejegening
van de landelijke diensten ingegeven kunnen zijn door een misverstand, namelijk
dat de landelijke diensten naar richting alleen maar landelijk zouden werken.
Deze diensten worden echter ook ingeschakeld bij het werken aan lokale prioriteiten,
bijvoorbeeld in het kader van het lokale onderwijsbeleid. Hoewel zij bovenregionaal
zijn georganiseerd, werken zij in de lokale situatie samen met een lokale
school, net zoals de regionale diensten dat doen. Als wij ons dat realiseren,
verdienen deze diensten onzes inziens een ruimhartiger benadering dan die
van de nota naar aanleiding van het verslag. Daarin wordt weliswaar erkend
dat de landelijke diensten begeleidingstaken uitvoeren ten behoeve van lokale
prioriteiten, maar, zo staat er vervolgens wat zuinigjes, de mogelijkheid
dat zij hiervoor een deel van de gereserveerde middelen ontvangen, is niet
uitgesloten. Ik vraag de staatssecretaris of er alsjeblieft sprake kan zijn
van een beetje meer erkenning van het werk van deze over het algemeen goed
functionerende diensten. Als zij meewerken aan de uitvoering van lokaal onderwijsbeleid –
dat kan niet anders dan met de volle instemming van de betrokken
partijen – moet er ook boter bij de vis gedaan worden. Het lijkt erop
dat deze diensten slechts gedoogd worden, maar doorgaans is het Nederlandse
gedoogbeleid wat ruimhartiger.Het lijkt erop dat de landelijke diensten in een overgangsregeling zijn
gestopt, omdat de staatssecretaris niet helemaal onder hun bestaan uit kan
komen. Ik chargeer nu wellicht, maar dat is volgens mij wel goed om hier helderheid
over te krijgen. Die diensten zijn er nu eenmaal; wij laten ze voortbestaan,
maar er mogen geen scholen bij en er mogen vooral geen nieuwe landelijke diensten
bij. Dit lijkt mij misplaatste angsthazerij en een te conserverende benadering
van het probleem, dat eigenlijk geen probleem zou behoeven te zijn. Waarom
mogen scholen niet overstappen van een regionale naar een landelijke dienst?
Waarom zou er in de toekomst bijvoorbeeld geen evangelische schoolbegeleidingsdienst
opgericht mogen worden? Identiteit en richting zijn in 1917 niet voor eens
en altijd vastgesteld. Het is niet zo dat daar daarna niet meer aan te tornen
is. Neen, identiteit is iets dynamisch. Het gaat om mensen, meningen en overtuigingen.
En die kunnen veranderen. Die veranderingen kunnen van invloed zijn op het
onderwijs. Als je de huidige situatie conserveert, sluit je de ogen voor de
dynamische werkelijkheid. Met welke logica kan een nieuwe richting het recht
worden ontzegd om eigen schoolbegeleiding te organiseren, terwijl bijvoorbeeld
de gereformeerd vrijgemaakten en de antroposofische richting dat recht wel
hebben? Dat lijkt ons te veel meten met twee maten.Voorzitter! Ik heb dan ook een amendement ingediend om nieuwe diensten
mogelijk te maken. Ik zeg nu "nieuwe diensten", maar misschien moeten wij
al blij zijn of juist niet – het is maar hoe je er tegenaan kijkt –
als er één dienst kan worden opgericht. De benodigde basis is
20.000 leerlingen. Volgens mij biedt die basis de garantie dat wildgroei voorkomen
kan worden. Een dergelijke bepaling zou ook verder kunnen gaan dan de huidige
opzet. Daarbij is weliswaar ook sprake van 20.000 leerlingen, maar er is een
ontheffingsmogelijkheid. Ik kan mij voorstellen dat je in de huidige situatie,
staande voor nieuwe besluiten, niet meer over een ontheffing wilt spreken.
Daarmee zou je van die 20.000 een harde eis kunnen maken voor nieuwe diensten
in de toekomst. In de nota naar aanleiding van het verslag staat een lijst
van 58 schoolbegeleidingsdiensten, waarvan een aantal landelijke richtingdiensten.
Een kleine twintig zit beneden het niveau van 20.000 leerlingen. Kortom, wanneer
wij de mogelijkheid openen voor een nieuwe dienst met als minimumaantal 20.000
leerlingen, wordt er volgens mij aan de ene kant ruimte geboden en wordt er
aan de andere kant voldoende gegarandeerd dat er geen sprake zal zijn van
wildgroei.Bovendien maken ouders en schoolbesturen ook nog wel eens een ontwikkeling
door waarbij zij zich opnieuw gaan bezinnen op hun identiteit. De staatssecretaris
is volgens mij ook volop bezig met zo'n bezinning. Door die bezinning kan
de wens gaan leven om een ander schoolbegeleiding te ontvangen dan die van
de tot nog toe gekozen dienst. Waarom is de stap van een landelijke naar een
regionale dienst dan wel toegestaan, maar de omgekeerde stap niet? Overigens
herinner ik de staatssecretaris net als de heer Van der Vlies aan haar toezegging
van mei 1995, dat de overstap van een regionale naar een landelijke dienst
in principe is toegestaan. Na een vraag van onze fractie heeft de staatssecretaris
de termijn waarin overgestapt kon worden, alsnog verruimd. Dat zette niet
zo heel veel zoden aan de dijk, maar het was in ieder geval een sympathieke
stap. Maar ik denk toch dat er meer nodig en mogelijk is, wanneer puur wordt
geredeneerd vanuit de keuzevrijheid en de behoeften van de scholen. Blijft
over de principiële vraag waarom zo'n stap tot 1 januari jl. nog wel
gerechtvaardigd was, en waarom vanaf dat moment naar de toekomst toe niet
meer. Daarom heb ik ook op dat punt een amendement ingediend, dat zo mogelijk
nog belangrijker is dan het eerstgenoemde. Waar we net spraken over een eventuele
nieuwe dienst, spreken we hier over bestaande scholen, bestaande diensten
en bestaande rechten. In deze discussie moet de vraag worden beantwoord of
we moeten streven naar een situatie van verstarring, of naar het daadwerkelijk
inhoud geven aan keuzevrijheid.Mijnheer de voorzitter! Over de SBD's rest mij nog één vraag.
Het betreft dan het toezicht op de regionale SBD's dat in handen komt van
de gemeente, die ook al verantwoordelijk is voor de instandhouding van de
SBD's. Ik vraag me af waarom niet is gekozen voor een blijvende rol van de
inspectie. Ziet de staatssecretaris hier niet het probleem van dubbele petten?Voorzitter! In het begin van mijn bijdrage heb ik aangegeven dat de positie
van de landelijke diensten naar richting een moeilijke is. Hoewel de verschillen
tussen de twee wetsvoorstellen die we nu bespreken aanzienlijk zijn, valt
op dat ook de positie van de LPC comfortabeler zou kunnen. Het gaat dan om
het personeelsbeleid, om het vervullen van de denktankfunctie, om de planning
van activiteiten op de langere termijn en om een aantal andere door diverse
sprekers genoemde zaken. Met betrekking tot de keuze voor het systeem van
vraagfinanciering heeft de RPF-fractie niet zoveel moeite met een wat meer
marktgerichte benadering. Enige concurrentie kan geen kwaad, en in het licht
van het uitgangspunt van de autonome school is de keuze voor vraagfinanciering,
zeker in dit wetsvoorstel, te billijken. Maar we moeten niet vergeten dat
het marktmechanisme niet rücksichtslos op het onderwijs kan worden toegepast.
Met andere woorden, we moeten goede voorwaarden creëren waaronder deze
operatie zou kunnen plaatsvinden. Ik zou de staatssecretaris willen vragen
op welke wijze de monitoring wordt vormgegeven. Houdt zij de mogelijkheid
open om de overgangstermijn te verlengen, mocht blijken dat de instellingen
en de betrokken scholen nog niet klaar zijn voor de meer marktgerichte benadering,
zoals die nu wordt voorgesteld? Vóór 2001 kan namelijk blijken
dat de gewenste cultuuromslag onvoldoende heeft plaatsgevonden. Dát
dit een reëel gevaar is, blijkt onder andere uit het rapport van Arthur
Anderson, waarin ervoor wordt gepleit de overgangsperiode met twee jaar te
verlengen. Volgens dit rapport worden de instellingen door dit wetsvoorstel
overvraagd, al was het alleen omdat tijd nodig is voor verandering van het
personeelsbeleid en ombouw van het personeelsbestand. Misschien dat de staatssecretaris
de druk nog op de ketel wil houden, maar laten we in ieder geval de mogelijkheid
van een verlenging van de overgangsperiode openhouden. Daar
komt bij dat als het gaat om planning, rapportage en kwaliteitsbeheer, er
nogal wat gevraagd wordt van de OBD's. Bovendien is er nu sprake van grote
veranderingen in het voorgezet onderwijs. We hoeven bijvoorbeeld maar te denken
aan nieuwe kerndoelen, maar ik hoef de hele door de andere sprekers opgesomde
rij niet te herhalen. Kortom, we mogen de OBD's niet overvragen. Een aantal
door verschillende fracties ingediende amendementen spreekt ons dan ook wel
aan.Voorzitter! Ik sluit af. De zorgen die de RPF-fractie heeft over de onderwijsverzorging
mogen duidelijk zijn. Wat de SLOA betreft, zijn voor ons de voorwaarden waaronder
de instellingen de omslag moeten maken, bepalend voor ons oordeel over het
wetsvoorstel. Belangrijker nog zijn onze zorgen over de positie van de landelijke
schoolbegeleidingsdiensten naar richting, en de daarmee samenhangende keuzevrijheid
van scholen. Dit weegt voor ons zeer zwaar. Ik hoop dat de staatssecretaris
rekening houdt met onze bezwaren en onze zorg, en ons op belangrijke onderdelen
tegemoet wil komen. In dat kader roep ik, evenals andere sprekers, het debat
over het onderwijsachterstandenbeleid in herinnering, als een schoolvoorbeeld –
letterlijk! – van constructief overleg tussen Kamer en regering, waarbij
een evenwichtig wetsvoorstel het resultaat was. Zo'n wetsvoorstel en zo'n
debat staan ons ook nu weer voor ogen.De heer Lilipaly (PvdA):Mijnheer de voorzitter! De vaststelling van wetten geschiedt door de regering
en de Staten-Generaal gezamenlijk, aldus artikel 81 van de Grondwet. Twee
organen: regering en Staten-Generaal, één functie, te weten
de wetgevende. Dit beginsel van ons staatsrecht is nergens beter bekend dan
in deze Kamer. Wij zijn ons allemaal bewust van deze gedeelde bevoegdheid.
Wij moeten ons echter ook bewust zijn van onze eigen verantwoordelijkheid
die daarmee samenhangt. Wanneer wij als parlement medeverantwoordelijk zijn
voor het vaststellen van wetten, behoort het ook tot onze primaire taken om
ervoor te zorgen dat die wetten goed in elkaar zitten en een kwalitatieve
verbetering betekenen in vergelijking met wetgeving tot dan toe. Het is een
verantwoordelijkheid waarvan ik mij bij een wetsvoorstel als SLOA extra bewust
ben.Waarom juist bij dit wetsvoorstel? Omdat, voorzitter, het krachtenveld
overziende, wij kunnen vaststellen dat de regering en de onderwijsverzorgingsinstellingen
lijnrecht tegenover elkaar staan. Gisteren en vandaag rolden de faxen nog
binnen. Ik weet dan hoe laat het is. Het is hoogwater. En wij, het parlement,
moeten in deze situatie een oordeel vellen. Ik moet zeggen dat mijn fractie
enige zorg heeft over sommige effecten van dit wetsvoorstel. Die zorg is door
ons al eerder uitdrukkelijk kenbaar gemaakt bij de schriftelijke voorbereiding
van dit wetsvoorstel. En die zorg wil ik hier opnieuw neerleggen. Vooralsnog
heeft mijn fractie moeite met een deel van de wetstekst zoals die nu voorligt.
Ik hoop en vertrouw er echter op dat wij vandaag en donderdag met de staatssecretaris
en met elkaar een constructief debat zullen hebben, zoals wij dat eerder over
andere onderwerpen hebben gehad. En dat we elkaar vinden.Kwaliteit van het onderwijs en kwaliteit van de onderwijsondersteuning
staan bij ons voorop. Wij staan derhalve voor de vraag of SLOA die kwaliteit
bevordert en, indien dat niet voldoende het geval is, hoe het wetsvoorstel
moet worden aangepast om kwaliteitsverbetering te bereiken. En dat, voorzitter,
is ook wat in het kader van dit debat zal gebeuren.Mijnheer de voorzitter! De wetsvoorstellen waar wij het vandaag over hebben,
zijn beide opgesteld met het oog op het expireren van de WOV. Aan de orde
zijn het wetsvoorstel regeling schoolbegeleiding en het wetsvoorstel subsidiëring
landelijke onderwijsondersteunende activiteiten (SLOA). Aangezien de zorg
van mijn fractie, zoals ik al opmerkte, vooral het SLOA-voorstel betreft,
lijkt het mij verstandig om daarmee te beginnen.Scholen hebben behoefte aan steun van deskundige externe instellingen,
zowel om de handhaving en de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs
te bevorderen als om hun probleemoplossend vermogen te versterken. Onderwijsverzorging
is essentieel voor het onderwijs. Zo essentieel, dat zij moet worden aangemerkt
als een basisvoorziening, een voorziening waarvan kan worden vastgesteld dat
deze voor eenieder die daaraan behoefte heeft, beschikbaar en in redelijkheid
bereikbaar moet zijn en waarvan de kwaliteit en kwantiteit centraal moet worden
geregeld en gefinancierd. Dit waren de pijlers van de Wet op de onderwijsverzorging
die komt te vervallen.Het vorige kabinet gaf de WRR destijds de opdracht een advies uit te brengen
over hoe de onderwijsverzorging in het post-WOV-tijdperk zou moeten worden
ingericht. Daarbij moest rekening gehouden worden met het gedachtegoed van
de WOV. De WRR adviseerde om de WOV niet te verlengen en na de WOV de nadruk
te leggen op de autonomie van de scholen. Scholen moesten de middelen krijgen
om de onderwijsverzorging van hun keuze te kiezen. Het toenmalige kabinet
nam deze benadering over. In zijn reactie verwachtte minister Ritzen een snelle
afhandeling van het nieuwe wetsontwikkelingstraject; eventuele verlenging
van de WOV achtte hij een ongewenste situatie. Inmiddels is het drie jaar
later en is de WOV tweemaal verlengd. Dat wijst niet op een voorspoedige geboorte.Het wetsvoorstel dat nu uiteindelijk voor ons ligt, biedt de grondslag
voor het subsidiëren van activiteiten op het terrein van onderwijsondersteuning.
In de WOV waren de instellingen voor onderwijsondersteuning zelf en de bekostiging
van die instellingen geregeld. Dat is hier niet meer het geval. In de nieuwe
opzet moeten de instellingen subsidie voor wettelijk omschreven activiteiten
aanvragen. Die aanvragen worden beoordeeld in competitie met die van andere
instellingen. De landelijke pedagogische centra en het CINOP zullen voor een
deel vraaggestuurd moeten gaan werken. In dit verband wordt een deel van de
tot nu toe aan hen beschikbaar gestelde middelen overgeheveld naar de scholen
voor voortgezet onderwijs.Achtergrond van de overgang naar een subsidierelatie vormt het streven
in het paarse regeerakkoord naar vermindering van regelgeving en naar flexibilisering
van bestuurlijke en onderwijskundige structuren. Vereenvoudiging en flexibilisering
acht mijn fractie in beginsel altijd wenselijk. Vooral in het
geval van de WOV, die pretendeerde het doen en laten van de landelijke instellingen
in detail te regelen, was enige vereenvoudiging niet onwelkom. Maar flexibilisering
en vereenvoudiging kunnen nooit doelen op zich zijn. Waar het uiteindelijk
om gaat is de verbetering van de onderwijskwaliteit. Idealiter zou met dit
wetsvoorstel een evenwicht moeten worden bereikt tussen nastrevenswaardige
zaken: enerzijds meer autonomie van de scholen, die zelf kunnen kiezen welke
onderwijsondersteuning zij nodig hebben, en anderzijds het behoud van een
voldoende aanbod van onderwijsondersteuning en de waarborg dat de onderwijsverzorging
in dit land minimaal op het huidige kwaliteitsniveau gehandhaafd wordt. De
grote vraag waarover wij ons in dit debat moeten buigen, is of die balans
in deze wet wordt bereikt. Of bij dit concept van een "mixed economy" de kwaliteit
van de onderwijsverzorging in stand zal blijven. Gaan flexibilisering en kwaliteitsbehoud
in dit voorstel hand in hand?De reacties van de belanghebbende instellingen overziende, moet worden
geconstateerd dat deze vraag door het onderwijsveld, laat ik mij voorzichtig
uitdrukken, niet geheel en al positief wordt beantwoord. Dat had ook niet
anders dan verwacht kunnen worden. Wie structuren wil vernieuwen botst nu
eenmaal op gevoelens van onzekerheid, van mensen en instellingen, die hun
verworvenheden en posities bedreigd zien. De zorg die leeft in het veld gaat
echter niet alleen maar om het behoud van verworvenheden; die gaat met name
ook om het behoud van een infrastructuur. Een infrastructuur, zo wordt gezegd,
die werkt en die bovendien noodzakelijk is voor de kwaliteit van ons onderwijs,
die wij bij de vaststelling van de WOV destijds hebben aangemerkt als een
basisvoorziening. Ik moet zeggen dat mijn fractie daarin kan meevoelen.Nu sluiten wij op zich niet uit dat een meer marktgerichte inzet van de
middelen voor onderwijsondersteunende activiteiten kan leiden tot een infrastructuur
die beter voorziet in de behoeften van scholen. Tijdens de vorige kabinetsperiode
hebben wij ons in de aanloop tot SLOA ook in die zin uitgelaten. De wens tot
flexibilisering van de onderwijsverzorging, grotere autonomie voor scholen
en de noodzaak het rigide wetskader van de WOV te herzien, onderschrijven
wij. Maar de wettekst die nu voor ons ligt, bevat elementen die het door mij
eerder genoemde evenwicht tussen flexibilisering en kwaliteitsbehoud verstoren.
Ik wil die elementen hier dan ook bespreken.Het eerste element is de ambivalentie van dit wetsvoorstel. Aan de ene
kant beoogt het voorstel flexibilisering en marktwerking, aan de andere kant
verstevigt het de greep van de overheid op het beleid van de instellingen.
Althans, zo lijkt het. Instellingen krijgen geen taakstellende basis bij wet,
maar wel de bemoeienis van overheidswege via subsidies. Kan de overheid de
verplichtingen die hieruit voortvloeien, waarmaken? In het verleden bleek
het een probleem overheidsprogrammeringen tijdig rond te krijgen en de WOV-regeling
op tijd te kunnen uitvoeren. Nu is de Kamer aan dit laatste natuurlijk ook
debet, maar geven de ervaringen tot nu toe niet te denken over de praktische
uitvoering van deze subsidiewetgeving? Kunnen er voorbeelden worden benoemd
van vergelijkbare regelingen, die door OCW wél volgens plan zijn uitgevoerd?
Beschikt de overheid inmiddels over een apparaat dat in staat is ingewikkelde
subsidiewetgeving zorgvuldig en tijdig uit te voeren? Mijn fractie vraagt
de staatssecretaris hier duidelijkheid over te verschaffen. Ook vindt mijn
fractie het van belang dat het functioneren van de overheid op dit punt duidelijk
aandacht krijgt bij de evaluaties van deze wet.Het volgende element betreft de vrees dat het wetsvoorstel te weinig garanties
biedt voor de handhaving van de infrastructuur. Er is nu expertise, er is
nu ervaring binnen de verzorgingsinstellingen om taken uit te voeren die door
de overheid belangrijk worden gevonden. Wij moeten ervoor waken dat af te
breken. Zo dreigt de samenwerking die de laatste jaren tussen de instellingen
is opgebouwd, te verdwijnen. LPC's worden concurrenten van de SBD's, terwijl
zij juist diensten aan elkaar zouden moeten leveren.Bepaalde expertise blijft nodig. Ik denk hierbij vooral aan het CITO en
de SLO en ook – hoewel van een andere orde – aan het Landelijk
steunpunt educatie Molukkers. Reeds tijdens het algemeen overleg over onderwijsverzorging
in mei 1995 is door de fractie van de Partij van de Arbeid gewezen op het
belang van de onderwijsondersteuning van de regionale educatieve structuur
door SLO en CITO. Door ons en door andere fracties is toen gevraagd om een
licht wettelijk kader waarin de taken en posities van SLO en CITO verankerd
zouden moeten worden. Voor het CITO is het in dit wetsvoorstel geregeld, maar
voor de SLO niet.De instandhouding van de SLO is derhalve niet gegarandeerd. Een wettelijke
verankering voor de SLO is volgens de regering in strijd met de bedoeling
en de geest van een wet, die bevordering van flexibiliteit en kwaliteit nastreeft.
Uit het voorgaande zal duidelijk zijn dat wij juist omwille van kwaliteitsbehoud
aandacht in de wet voor SLO en CITO willen. Marktwerking zal bij leerplan-
en toetsontwikkeling niet van grote betekenis zijn, want kortetermijnproblemen
van scholen zullen de meer ingewikkelde pedagogisch-didactische ambities altijd
overschaduwen en dus is er geen betalende markt voor. Bovendien zal de aanwezige
expertise eroderen als deze zwakke markt de continuïteit van het personeel
moet verzekeren. Eigenlijke doelstellingen van onderwijsveld en overheid worden
bijzaak en overleven wordt de centrale notie.Mijn fractie meent dat het schrappen van de taken en de positionering
van de SLO uit de wet de kwaliteit van de onderwijsverzorging niet dienen.
Waarom is daarbij een verschil gemaakt tussen de LPC aan de ene kant en CITO-SLO
aan de andere kant? Omdat wij voor de LPC wel een levensvatbare markt zien
en verwachten dat concurrentie daar zal leiden tot kwaliteitsverbetering.
SLO en CITO zijn zeer gespecialiseerde instellingen waarvan het voortbestaan
naar onze mening gegarandeerd moet blijven. Over de denktankfunctie van de
LPC kom ik hierna nog te spreken. Met leerplan- en toetsontwikkeling zijn
publieke belangen gemoeid, waarvoor het Rijk verantwoordelijkheid moet nemen.
Het Rijk moet garanderen dat een CITO en een SLO kunnen blijven bestaan. Je
hebt als overheid immers instrumenten nodig om de kwaliteit van het onderwijs
te waarborgen. Kan in het kader van deze wet niet een regeling worden getroffen voor taken en bekostiging van deze instellingen? Mijn
fractie is van mening dat er een mengvorm mogelijk moet zijn, waarbij CITO
en SLO een basissubsidie ontvangen voor het taakdeel, en de mogelijkheid krijgen
om deze middelen aan te vullen door marktgerichte activiteiten. Wij willen
geen regeling in detail, zoals in de WOV, maar op hoofdlijnen. Hiertoe heb
ik samen met collega's Lambrechts en Rijpstra een amendement ingediend over
de positie van de SLO. Gaarne verneem ik de reactie van de staatssecretaris
hierop.De heer Rijpstra (VVD):Ik ben benieuwd hoe u zich de kwaliteitscontrole voorstelt van SLO en
CITO. Of komt u daar nog op in uw betoog?De heer Lilipaly (PvdA):Daar kom ik nog op.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Collega Lilipaly heeft een pittig en goed verhaal gehouden.
Als de staatssecretaris zich gaat verzetten en blijft verzetten tegen de amendementen,
wat gaat de fractie van de Partij van de Arbeid dan doen?De heer Lilipaly (PvdA):Vindt u het goed dat de staatssecretaris eerst antwoordt, als wij het
debat donderdag voortzetten? Dan moet ik naar de argumenten van de staatssecretaris
luisteren. Het is goed dat u zegt dat ik een krachtig betoog heb neergezet.
Dat wil ik zo vasthouden.De heer Van der Vlies (SGP):Daar zult u ongetwijfeld nog ruimte voor krijgen van de voorzitter. Ik
wil toch blijven meeleven met de staatssecretaris. Hoe is de druk nu op haar
gelegd?De heer Lilipaly (PvdA):Het doet mij deugd dat u naar de staatssecretaris kijkt, maar ik vind
dat de staatssecretaris die druk zelf maar moet uitleggen, wanneer zij in
eerste termijn antwoordt.Een ander element is de marktwerking, die wordt geïntroduceerd in
het innovatiedenken. Ik kan mij goed voorstellen dat de instellingen het implementeren
van het innovatiebeleid en marktwerking niet als een goed huwelijk kunnen
zien. Innovatiebeleid is om te beginnen een langdurig proces, kijk maar naar
de ervaringen in het basisonderwijs. Er is tijd nodig om trends uit het buitenland
te beoordelen en te verwerken in het eigen beleid, om beleid te vertalen in
materiaal, trainingen en voorlichting, en om eigen mensen te professionaliseren.
Dat gegeven zie ik zo gauw niet op geslaagde wijze gecombineerd met jaarlijkse
offertes en kortlopende activiteiten.Bovendien vraag ik mij af wie in een marktsituatie welke instelling verplicht
tot het uitvoeren van overheidstaken of het zich verantwoordelijk voelen voor
onderwijskwaliteit. Ik vind het dan ook van belang dat in dit wetsvoorstel
een grondslag wordt gelegd voor de uitvoering en bekostiging van innovatie
en denktanktaken. Een meerjarenfinanciering lijkt mij noodzakelijk voor stabiliteit
en continuïteit. Het gaat hier immers om activiteiten die tot de kernactiviteit
van de instelling gerekend kunnen worden, en die als zodanig een langere looptijd
hebben dan een jaar.In het amendement over de SLO heb ik de denktankfunctie van deze instelling
al aan de orde gesteld. In dit verband passen de amendementen die betrekking
hebben op de LPC en het CINOP.Het vierde element is het ontbreken van de mogelijkheid om de kwaliteit
van de onderwijsondersteuning te controleren. Dit is de vraag die collega
Rijpstra stelde. De SLOA-systematiek voorziet alleen in een financiële
controle via de accountantsdienst. De inspectie kan de kwaliteit van de ondersteuning
slechts indirect toetsen via de scholen. Daarmee wordt de relatie tussen de
scholen en de instellingen in termen van kwaliteit diffuus. Mijn fractie vindt
dit een bedenkelijke ontwikkeling. Voor ons ligt een wetsvoorstel dat beoogt
kwaliteit te bevorderen, maar er wordt niet voorzien in mogelijkheden om kwaliteit
behoorlijk, en daarmee bedoel ik direct en inhoudelijk, te toetsen. Er lijkt
hier sprake van een omissie. Denkt de staatssecretaris hier anders over? Gaarne
verneem ik haar reactie.Het vijfde element betreft de verplichting voor scholen om BTW te betalen
ingeval van bestedingen op de vrije markt en bestedingen door scholen bij
de bestaande onderwijsondersteunende instellingen. Deze BTW-verplichting verhoudt
zich naar het oordeel van mijn fractie niet tot artikel 13, lid 1, sub i,
van de zesde EG-richtlijn, inhoudende dat onderwijsactiviteiten met inbegrip
van de diensten en goederenleveringen die hiermee samenhangen, vrijgesteld
moeten zijn van BTW-heffing. Collega Van de Camp sprak daar ook al over. Het
wetsvoorstel voorziet slechts in een beperkte compensatie voor scholen en
centra van de verschuldigde BTW-afdracht.Afgezien daarvan lijkt het mijn fractie onjuist om instellingen BTW te
laten afdragen over door de overheid bekostigde diensten en aldus geld rond
te pompen. Ik pleit er dan ook voor de EG-richtlijn na te volgen en de diensten
geregeld bij dit wetsvoorstel vrij te stellen van BTW. Ik zie een eventuele
motie van collega Lambrechts met belangstelling tegemoet.Als laatste element noem ik de overgangstermijn van drie jaar in het wetsvoorstel.
Mijn fractie blijft bij het standpunt dat die te krap is, mede gelet op het
fundamentele karakter van de verandering naar taakmarktorganisaties. Ik ondersteun
dan ook het amendement van collega Rijpstra hieromtrent.Ik kom tot een afsluiting van mijn bijdrage aan het SLOA-debat. Mijn fractie
steunt in hoofdlijnen de gedachte achter dit wetsvoorstel, maar zij kan zich
niet vinden in de uitwerking van sommige onderdelen. Alvorens haar positie
definitief te bepalen, wacht zij echter met belangstelling de reactie van
de staatssecretaris af.Mijnheer de voorzitter! Wij praten vandaag eveneens over het wetsvoorstel
inzake de regeling van de schoolbegeleiding. Met het oog op het expireren
van de WOV heeft de regering in november 1990 de WRR om het advies verzocht
waar ik eerder naar verwees. Zoals gezegd, adviseerde de WRR tot een systeem
van vraagfinanciering waarin de begeleidingsmiddelen geoormerkt aan de scholen
zouden worden verstrekt. Het aanbod van schoolbegeleidingsdiensten moest worden
verbreed, zowel naar het voortgezet als naar het primair onderwijs. Daarnaast
zou het takenpakket moeten worden uitgebreid met nascholing. Ten slotte zou
de directe invloed van gemeenten als medefinancierders van schoolbegeleidingsdiensten
moeten worden vergroot.Het vorige kabinet koos conform het WRR-advies voor een systeem van vraagfinanciering. Ondertussen werd het Schevenings akkoord
gesloten. Daarin werd overeengekomen dat de middelen voor de schoolbegeleiding
naar de gemeenten overgeheveld zouden worden.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Hoe komt de heer Lilipaly erbij dat volgens het Schevenings
akkoord de middelen voor schoolbegeleiding naar de gemeenten zouden gaan?
Dat staat niet in het Schevenings akkoord. Daarin staat dat de helft van de
rijksmiddelen en de helft van de gemeentelijke middelen in de overgangsperiode
naar de scholen gaat. Die gaat dus niet naar de gemeenten. Daar is geen sprake
van.De heer Lilipaly (PvdA):De heer Koekkoek moet het mij niet kwalijk nemen dat ik het akkoord op
dit moment niet in beeld heb. Naar mijn beleving was het echter wel de bedoeling
om middelen voor én schoolbegeleiding én onderwijsachterstanden
naar de gemeenten te decentraliseren.De heer Koekkoek (CDA):Wat de schoolbegeleiding betreft, is dat niet juist. Over het achterstandenbeleid
is al gesproken. Daar hebben wij het nu dus niet over.De heer Lilipaly (PvdA):Wij zullen daar nog op terugkomen.Mijn fractie had al eerder laten weten het niet eens te zijn met de opvatting
in het WRR-rapport, dat de schoolbegeleidingsmiddelen moesten worden overgeheveld
naar de scholen. Die route vonden wij te riskant, omdat op die manier de infrastructuur
onvoldoende gewaarborgd zou zijn. Bovendien zou daarmee ook de financiële
bijdrage van de gemeenten op losse schroeven komen te staan.In navolging van het Schevenings akkoord kiezen wij dan ook voor decentralisatie
van de middelen van het Rijk naar de gemeenten met als voorwaarde dat de gemeenten
ten minste eenzelfde bedrag bijdragen. Dit biedt meer houvast voor het behoud
van de door ons gewenste infrastructuur op lokaal niveau.De Wet op de schoolbegeleiding is ondergebracht in de Wet op het basisonderwijs.
De kern van het wetsvoorstel is dat het Rijk in de periode tussen 1 januari
1998 en 1 januari 2002 middelen overhevelt via een specifieke uitkering aan
de gemeenten op basis van het aantal leerlingen in de gemeenten. Na deze periode
zullen de rijksmiddelen in principe worden overgeheveld naar het Gemeentefonds.De grootste vraag is of de bijdrage van de gemeenten op hetzelfde niveau
blijft. Macro gezien dragen gemeenten nu meer bij dan het Rijk. Het gelijk
willen stellen van de financiële bijdrage van de gemeenten aan die van
het Rijk betekent dus een achteruitgang. Bovendien kan daar een onbedoeld
effect van uitgaan, namelijk dat gemeenten praktisch niets méér
doen dan hen wordt verplicht. Dat zou jammer zijn, want het was juist de bedoeling
om het geheel van financiële middelen op niveau te houden. Bovendien
schrijft het wetsvoorstel voor dat ook het speciaal onderwijs tot de taken
van de schoolbegeleidingsdiensten gaat behoren. Per saldo betekent dit dat
de capaciteit vermindert ten gunste van vormen van het speciaal onderwijs.
Die uitbreiding vind ik prima, maar ik stel wel vast dat de oorspronkelijke
klanten, de basisscholen, qua dienstverlening minder krijgen. Blijft de kwaliteit
en de omvang van de onderwijsondersteuning aan basisscholen dan wel gewaarborgd?
Daarop krijg ik graag een reactie van de staatssecretaris.De heer Stellingwerf (RPF):Begrijp ik het goed dat de heer Lilipaly zegt: als je het nu doet in de
koppelsubsidie – dat is het op dit moment eigenlijk: het Rijk geeft
en de gemeenten geven ook – en als je het nu naar de gemeenten gaat
brengen, is de kans groot dat de gemeenten die gelegenheid te baat nemen om
die 50% een eind terug te brengen?De heer Lilipaly (PvdA):Nee, dat bedoel ik niet.De heer Stellingwerf (RPF):De spoeling bij het speciaal onderwijs wordt dunner; bent u dan niet bang
voor het feit dat de gemeenten minder beschikbaar gaan stellen?De heer Lilipaly (PvdA):Nee. Ik ben, wat de gemeenten betreft, nooit bang. Ik heb daar redelijk
vertrouwen in. Ik constateer dat er gemeenten zijn die op dit moment meer
betalen dan 50%. Ik vind daarom dat de werking die hiervan uitgaat, ongunstig
kan zijn, namelijk dat de gemeenten denken dat zij niet meer dan 50% mogen
geven. Dat is mijn punt.De heer Stellingwerf (RPF):Dan bent u dus toch wel een beetje bang dat de gemeenten minder zullen
gaan doen, want waarom zouden zij de 10% of 20% die zij nu meer geven, ineens
terugtrekken? Daar is dan toch geen reden voor?De heer Lilipaly (PvdA):Ik constateer slechts een feit, namelijk dat de financiën voor de
schoolbegeleiding op macroniveau op dit moment per definitie achteruitgaan.
Als u doorgaat met voortdurend op de gemeenten in te werken in de zin van
"achteruit of niet achteruit", denk ik dat wij wel eens met een probleem geconfronteerd
zouden kunnen worden. De bijdrage van de gemeenten is natuurlijk niet gering:
110 mln. tegenover een bijdrage van 80 mln. van het Rijk.De heer Stellingwerf (RPF):Ik verwijt u niets, maar ik heb blijkbaar nog iets meer vertrouwen in
de gemeenten dan u.De heer Lilipaly (PvdA):Nee, absoluut niet. Dat is niet uit uw bijdrage gebleken, mijnheer Stellingwerf.Via het convenant tussen de VNG en het Rijk is verder afgesproken dat
de gemeenten de inspanningsverplichting op zich nemen om de gemeentelijke
bijdrage op ten minste het niveau van 50% van de sobere dienstverlening te
houden. De VNG heeft deze convenantafspraak echter gemaakt met de kanttekening
dat gemeenten in de komende jaren op tal van beleidsterreinen noodzakelijk
zullen moeten bezuinigen. De helft van de schoolbegeleidingsdiensten heeft
aangegeven onzeker te zijn over de subsidiegarantie van gemeenten, aldus het
inspectieverslag "Verslag van de staat van het onderwijs in Nederland over
het jaar 1995". Met andere woorden: er lijkt de nodige twijfel te heersen
over de toekomst van de schoolbegeleiding. Ik zeg nog maar eens dat de PvdA-fractie
op principiële gronden voorstander van decentralisatie is en eigenlijk
per definitie groot vertrouwen in de gemeenten heeft.De vraag doemt echter op of het, gelet op bijzonder veel zorgwekkende
signalen, wel zo verstandig is om de bijdrage van de rijksoverheid straks
ongeoormerkt via het Gemeentefonds te laten lopen. Ik stel
dat, omdat ik graag van de staatssecretaris wil weten of zij nadere ideeën
heeft over het monitoren van de vraag hoeveel geld door gemeenten aan schoolbegeleiding
wordt besteed. Ik mag toch aannemen dat ook zij veel waarde hecht aan een
goede planning en uitvoering van een systematische en deskundige evaluatie
die gedurende de gehele overgangsperiode plaatsvindt. Pas dan kan een gedegen
beslissing worden genomen over de financiering van de onderwijsbegeleiding
na 1 januari 2002 en over bijstelling van de regeling tijdens de overgangsperiode.Mevrouw Lambrechts (D66):Betekent dit dat de decentralisatie, ook wat de PvdA-fractie betreft,
een decentralisatie onder voorwaarden is? Ik doel dan op de voorwaarden van
het op peil houden van de eigen bijdrage en de brede toegankelijkheid.De heer Lilipaly (PvdA):Nee, dat betekent het niet. Ik heb alleen gevraagd naar de monitoring,
want ik wil heel duidelijk zien hoe het staat met de middelen die door de
gemeenten worden geïnvesteerd in schoolbegeleiding. Ik heb een- en andermaal
betoogd – niet alleen vandaag, maar ook bij andere gelegenheden –
dat ik de infrastructuur bijzonder belangrijk vind. Ik ben ontzettend bang
dat die infrastructuur op een gegeven moment in gevaar komt en ik wil dat
graag in beeld blijven houden.Mevrouw Lambrechts (D66):Aan de ene kant spreekt u een groot vertrouwen uit in de gemeenten –
dat heb ik ook wel – maar aan de andere kant zegt u dat gemeenten niet
meer uitgeven dan ze moeten en dat het maar de vraag is of die doeluitkering
straks wel via het Gemeentefonds moet gaan. Ik kan dat alleen zó opvatten
dat u toch wel enige twijfels hebt over de vraag of men dat op peil zal houden
en dat het wat u betreft een decentralisatie onder voorwaarden is, namelijk
op voorwaarde van het op peil houden van de bedragen en de toegankelijkheid.
U zegt dat alleen niet en daarom vraag ik het u.De heer Lilipaly (PvdA):U hebt mij vorige keer bij het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
ook vragen gesteld over de decentralisatie. Ik vind het prima dat er gedecentraliseerd
wordt. Ik heb ook een groot vertrouwen in de bijdrage van de gemeenten, maar
ik geef nooit vrijbrieven. Ik wil ook duidelijk zien wat er eigenlijk gebeurt.
Ik heb vorige keer al gezegd dat we niet moeten doorschieten. Ik wil dat gewoon
in beeld blijven houden. Nogmaals, ik constateer dat de bijdrage van de gemeenten
op dit moment meer is dan die 50% en ik wil nagaan of dat zo is gebleven of
dat het misschien is gestegen tot 90%.Mevrouw Lambrechts (D66):Stel dat uit de monitoring die u wilt en de evaluatie die we allemaal
willen, zou blijken dat het niet het geval is. Bent u dan ook bereid om daar
de consequenties uit te trekken en te zeggen dat opnieuw moet worden bekeken
of dit wel de juiste manier is om dit in te richten?De heer Lilipaly (PvdA):Nee, zover ben ik nog niet. Ik heb er vertrouwen in dat het goed gebeurt.
Ik stel mij voor dat wij via de Kamer de gemeenten en de onderwijsraden toespreken
en ik kan mij voorstellen dat de staatssecretaris dat straks in haar termijn
ook nog zal doen. Ik heb daar dus redelijk vertrouwen in.De heer Koekkoek (CDA):Begrijp ik het goed dat de heer Lilipaly pas op basis van een bevredigende
evaluatie wil overgaan tot de overheveling van de middelen uit de specifieke
uitkering naar het Gemeentefonds?De heer Lilipaly (PvdA):Dat doen we altijd. Wij gaan eerst evalueren en kijken hoe het in elkaar
steekt en daarna nemen we verdere stappen.De heer Koekkoek (CDA):Dan zijn we het daarover eens. Het wetsvoorstel bevat alleen een automatisme,
in die zin dat de datum van de overgang van de specifieke uitkering naar het
Gemeentefonds vastligt in de wet.De heer Lilipaly (PvdA):Wat mij betreft kan dat. Ik vind ook dat wij die kant op moeten gaan.
Voor mij is het alleen belangrijk om na te gaan hoe het zit met de middelen
die de gemeenten zelf in de schoolbegeleiding steken.De heer Koekkoek (CDA):Met andere woorden, die overgang kan alleen plaatsvinden als de evaluatie
een bevredigend resultaat oplevert.De heer Lilipaly (PvdA):De route is mij duidelijk. De route is dat wij straks via de specifieke
uitkering naar het Gemeentefonds gaan en ik wil dat gewoon nog eens in beeld
hebben.De heer Koekkoek (CDA):Wilt u ook mijn vraag beantwoorden? Vindt u dat de evaluatie ook voldoende
reden moet zijn om over te gaan van specifieke uitkering naar algemene uitkering?De heer Lilipaly (PvdA):Ik heb uw vraag voldoende beantwoord.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Dat is niet het geval, maar ik begrijp dat de heer Lilipaly
niet wil antwoorden en ik kan hem daar niet toe dwingen.De heer Lilipaly (PvdA):Ik denk dat het duidelijk is. Ik wil die route inslaan. Maar ik wil in
beeld krijgen welke middelen door de gemeenten zijn geïnvesteerd voor
de schoolbegeleidingsdiensten. Zijn die verminderd of niet? Ik acht dat goed
mogelijk, zonder geweld aan te doen aan de route. Wij moeten wel de zorgen
van de schoolbegeleidingsdiensten bezien. Dat is toch redelijk?De heer Koekkoek (CDA):Die zorg delen wij. Wij kunnen in de komende periode voor de vraag komen
te staan of de gemeenten wel genoeg hebben gedaan. Als dat niet het geval
is, is het de vraag of de overgang naar een algemene uitkering verantwoord
is. Dat bent u toch met mij eens?De heer Lilipaly (PvdA):De vraag die wij dan moeten beantwoorden, is op welke wijze wij eigenlijk
de middelen die de schoolbegeleidingsdiensten ontbreken, moeten aanvullen.
Dan spreken wij de staatssecretaris weer aan en wellicht ook de gemeenten.
De route is voor mij duidelijk. Daar blijf ik bij.Het lijkt mijn fractie van belang dat de kosten van de arbeidsvoorwaarden
zoals overeengekomen in de centrale onderwijs-CAO en het RPBO worden meegerekend
in het macrobudget, evenals de kosten van professionalisering van de OBD's.
 Mijn indruk is dat dit nog niet is gebeurd. Gaarne krijg ik
een reactie van de staatssecretaris hierover.Mijn fractie ondersteunt in beginsel het wetsvoorstel SBD. Ik verneem
echter eerst graag de reactie van de staatssecretaris op de door mij verwoorde
zorg.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De regering zal donderdag antwoorden.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-3836-3866.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl