Behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2000 (26800 VI) (exclusief onderdeel Politie)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 677-722

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-02-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 17, pagina 677-722

15-02-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26800-VIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (dinsdag 15 februari 2000)Pagina 722-722
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 15 februari 2000)Pagina 722-723
Presentie en opening (dinsdag 15 februari 2000)Pagina 677-677
Behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2000 (26800 VI) (exclusief onderdeel Politie)Pagina 677-722

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 215 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Justitie (VI) voor het jaar 2000 (26800 VI) (exclusief onderdeel
Politie).De beraadslaging wordt geopend.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! In de memorie van toelichting bij de Justitiebegroting 2000
lezen wij: "Justitie voelt zich verantwoordelijk voor wetgeving, preventie,
handhaving, rechtspleging en de realisering van de daaruit voortvloeiende
rechtsgevolgen." In een politiek tijdsgewricht waarin verantwoordelijkheid
nogal eens is gereduceerd tot een verwijsbord is dat goed nieuws. Onze fractie
wil de minister van Justitie graag ondersteunen bij het dragen van verantwoordelijkheid
voor deze kerntaken. Bij de behandeling van de Justitiebegroting 1999 heeft
onze fractie in oude samenstelling deze minister succes en goede resultaten
toegewenst. Dat herhaalt onze fractie in nieuwe samenstelling graag. Om eraan
bij te dragen dat het gevoel van verantwoordelijkheid blijft, zoals dat in
de memorie van toelichting is verwoord, om dat gevoel levend te houden, zullen
wij de minister steunen waar mogelijk, kritisch bevragen waar nodig en aanspreken
op zijn verantwoordelijkheid voor doel, middelen en resultaten.Als die middelen tekortschieten, kan dat een onvoorziene omstandigheid
zijn die de minister moet uitleggen, maar verder niet hoeft te verantwoorden.
Maar het kan ook zijn dat het tekort voorzienbaar was en dus vermijdbaar moet
worden geacht. Daarom hebben wij ons onlangs nog uitgesproken tegen de uithuisplaatsing
van de landelijke politiediensten. Daarom hebben wij ook al in 1996 gewaarschuwd
tegen het wederom te traag tot stand komen van wetgeving inzake de bescherming
van persoonsgegevens. Dat is niet alleen een kwestie van willen, maar ook
van kunnen; daarvoor is de minister verantwoordelijk.De toenmalige minister van Justitie trachtte ons gerust te stellen: de
termijn van indiening zou worden gehaald. In feite werd die met acht maanden
overschreden en inmiddels wordt Nederland door de Europese Commissie in gebreke
gesteld. Eervorige week verscheen een advertentie waarin wordt geworven voor
een nieuwe raadadviseur op dit gebied ter vervanging van iemand wiens werkkracht
in dit project moeilijk kan worden gemist. Er moeten immers naast de behandeling
van dit wetsvoorstel ook nogal wat inspanningen worden verricht voor de invoering;
een wetsvoorstel terzake ligt nu bij de Tweede Kamer. Dat de invoeringswetgeving
veel aandacht vereist, is niet nieuw. Dat komt vaker voor. De herziening van
het erfrecht, een onderdeel van Boek 4, is in deze Kamer aanvaard met de uitdrukkelijke toezegging dat een reeks substantiële verbeteringen
zal worden aangebracht. Hoe ver is de minister daarmee gevorderd?Niettegenstaande onze zorgen over de gang van zaken bij de wetgeving inzake
persoonsregistraties kan Justitie naar onze waarneming over het geheel genomen
trots zijn op de kwaliteit van haar wetgevingsjuristen. De planning en prioriteiten
blijven intussen een punt dat ook politieke aandacht behoeft. Er is veel gezegd
en geschreven over de op zichzelf begrijpelijke ergernis van bestuurders als
besluitvormingsprocedures en rechtspraak zich jarenlang voortslepen. Dat heeft
veel invloed gehad op de roep om dejuridisering van de werkgroep-Van Kemenade.
Die roep is onlangs door de minister van Justitie in het Nederlands Juristenblad
elegant vertaald in een behoefte aan kwalitatief goed recht. Voor ons is intussen
nog steeds een punt van zorg dat er meer dan zeven jaren nadat dit onderwerp
was geagendeerd nog geen voorstellen liggen voor de procedurele coördinatie
van samenhangende besluiten in de Algemene wet bestuursrecht. In de brief
van de minister van Justitie van 26 oktober 1999 wordt de aanbieding van een
wetsvoorstel daarover voor het zomerreces 2000 aan de Raad van State in het
vooruitzicht gesteld. Een voorontwerp inzake de inhoudelijke coördinatie
zou in de eerste helft van 2000 gereed komen. Kan de minister bevestigen dat
deze planning wordt gerealiseerd, nu eind vorige maand de commissie-Scheltema
haar werk aan het eerstgenoemde wetsvoorstel heeft voltooid? In dezelfde brief
kondigt de minister trouwens ook een besluit aan over de onder juristen veelbesproken
vraag, of er wetgeving moet komen inzake de verdeling van rechtsmacht inzake
zogenaamde zelfstandige schadebesluiten. Het verwachte arrest van de Hoge
Raad is er nu: het arrest in de zaak Groningen/Raatgever van 17 december 1999.
Tot welke conclusie brengt dit de minister? Onlangs kwamen de minister en
de staatssecretaris met voorstellen voor een Raad voor de rechterlijke macht.
Het Franse voorbeeld, de Conseil supérieur de la magistrature, is juist
in discussie, maar de hervorming daarvan stuit af op de benodigde grondwetswijziging.
Hoe komt het eigenlijk dat wij volgens de regering zonder grondwetswijziging
zo'n raad kunnen invoeren? Zijn zijn taak en bevoegdheden zo beperkt dat dit
kan? Als dat zo is, wat winnen wij dan precies met de instelling ervan en
wat gaat ermee verloren? Bestaat niet het risico dat door de instelling van
de raad rechtspraak en openbaar ministerie nog meer van elkaar vervreemd raken
dan thans al het geval is nadat bijvoorbeeld eerder al de traditioneel nauwe
relatie tussen de hofpresidenten en de procureurs-generaal was verbroken?In dit verband moeten wij toch ook even stilstaan bij de justitiële
en politiële samenwerking in koninkrijksverband. Is het al meer dan zes
jaar geleden begonnen werk aan rijkswetgeving inzake de strafrechtelijke samenwerking
tussen de landen van het Koninkrijk en inzake de positie van de rechterlijke
macht en het openbaar ministerie heel erg vertraagd of is het helemaal stilgelegd?
In Europa verzet Nederland zich tegen verplichtingen om voor bepaalde categorieën
delicten minimumstraffen te introduceren. In Europees verband gaat het trouwens
hoogstens om een gematigd systeem van minimumstraffen; het versmalt de marge
voor de straftoemeting, maar laat daarbinnen ruimte voor rechterlijke straftoemeting
en sluit ook niet uit dat met persoonlijke omstandigheden zoals verminderde
toerekeningsvatbaarheid rekening wordt gehouden. Intussen wordt in de Nederlandse
Antillen wetgeving voorbereid die heel wat verdergaat: verplicht levenslang
voor bepaalde zeer ernstige delicten. Welk standpunt heeft de minister in
het in artikel 39, tweede lid, van het Statuut voor het Koninkrijk voorgeschreven
overleg daarover ingenomen? Is hij van plan zich bij een eventuele invoering
van dit systeem op de Nederlandse Antillen neer te leggen en heeft dat dan
tot gevolg dat ook in Nederland aanhouding van verdachten en veroordeelden
op grond van deze regeling kan plaatsvinden?Onze fractie heeft, zoals ik al zei, ook in het verleden gewaarschuwd
voor het laten voortbestaan van lacunes in de internationale strafrechtelijke
samenwerking. Ook hier geldt dat een tijdige en adequate versterking van het
ministerie behoort tot een anticiperend beleid waarop wij de minister aanspreken.
Anticiperend op een voor de hand liggend antwoord van de minister, willen
wij van onze kant volmondig erkennen dat dit soort verdragen lastige en bewerkelijke
onderhandelingen vereist en dat het ministerie te dun bezet is om heel veel
meer te doen dan er wordt gedaan. Maar ook dit is een kwestie van een adequate
inzet van mensen en middelen. In de nota naar aanleiding van het verslag meldt
de minister dat het overzicht van verdragen betreffende uitlevering en strafrechtelijke
rechtshulp na 1 september 1998 niet meer wordt bijgehouden, omdat er voor
de multilaterale verdragen nu actuele overzichten op het internet beschikbaar
zijn.Het beeld dat het overzicht geeft, is trouwens nogal verontrustend voor
een tijdsgewricht waarin een heleboel mensen zich ook om minder nobele redenen
over de aardbol bewegen. Met heel wat landen heeft het Koninkrijk enkel en
alleen inzake de drugshandel strafrechtelijke samenwerkingsrelaties. Er wordt
nu gelukkig aan een breder verdrag ter bestrijding van de georganiseerde misdaad
in VN-verband gewerkt. Wij nodigen de minister graag uit zijn beleid terzake
uiteen te zetten. Mogen wij verder aannemen, dat de lijst van bilaterale verdragen
wel geactualiseerd wordt? Het zou goed zijn als dat overzicht periodiek ter
kennis van het parlement wordt gebracht. Het deed ons trouwens genoegen dat
dit overzicht reeds in september 1998 was gemaakt, want de maand daarvoor
nog, op 4 augustus 1998, had de toenmalige minister van Justitie op onze Kamervragen
geantwoord, dat zij het "vervaardigen van een algemene wereldomvattende inventarisatie
van lacunes in de verdragen voor strafrechtelijke samenwerking (...) weinig
zinvol achtte". Deze lijst hadden we toen graag in antwoord op onze vragen
ontvangen.Voorzitter! In antwoord op die vragen wees de toenmalige minister van
Justitie geruststellend op de multilaterale verdragen. Op zichzelf is het
in onze ogen terecht dat daaraan zo mogelijk de voorkeur wordt gegeven, maar
we moeten dan wel onder ogen zien dat in multilaterale onderhandelingen vaak,
te vaak eigenlijk, ruimte wordt gelaten voor voorbehouden en facultatieve
clausules. Wij bepleiten dat de regering zich inspant om de internationale
verdragen zoveel mogelijk van ontsnappingsclausules te ontdoen,
uiteraard mits de beginselen van de rechtsstaat niet worden geschonden. Twee
recente verdragen van de Raad van Europa, de Criminal Law Convention on Corruption
van 27 januari 1999 en de Civil Law Convention on Corruption, willen het kwaad
van de grensoverschrijdende corruptie in Europees verband aanpakken op een
manier, die strakker is dan in de OECD-conventie voorzien. De eerstgenoemde
conventie is door het overgrote deel van de lidstaten ondertekend. Van de
EU-Iidstaten hebben alleen Spanje, Oostenrijk en het Koninkrijk der Nederlanden
zich tot nu toe afzijdig gehouden. Waarom is de regering hier tot nu toe niet
van de partij en wanneer gaat dat veranderen? Het viel ons op dat dit verdrag
in de memorie van toelichting bij het op l0 april 1999 ingediende wetsvoorstel
26 468 (R1637) betreffende enkele andere verdragen tegen fraude en corruptie
onder het hoofd "Raad van Europa" zelfs niet wordt genoemd. We mogen toch
wel aannemen dat de bewindslieden niet onkundig waren van de ondertekening
van de Criminal Law Convention on Corruption 2,5 maand daarvoor; waarom is
dan geen melding gemaakt van de recente ontwikkelingen en de beoordeling daarvan?Voorzitter! Een belangrijk multilateraal verdrag is de International Convention
for the Suppression of the Financing of Terrorism, in het kader van de Verenigde
Naties gesloten op l0 januari van dit jaar. Het is in het belang van de bestrijding
van het grensoverschrijdende terrorisme dat de geldstromen ten gunste daarvan
minder vrijelijk kunnen vloeien. Het is ook in het belang van de goede naam
van het bankwezen dat Nederland hier niet achterblijft, en dat geldt ook voor
de Nederlandse Antillen en Aruba. Welk tijdschema wil de regering aanhouden
om ervoor te zorgen dat dit verdrag voor het Koninkrijk zonder territoriale
beperkingen gelding verkrijgt, en zou het Koninkrijk niet alsnog partij moeten
worden bij het zevende Protocol bij het EVRM? Het valt op, dat het Koninkrijk
der Nederlanden op dat punt al vele jaren in een uitzonderingspositie verkeert,
iets wat niet te verdedigen is bij het werken aan een Handvest voor de grondrechten
van de EU. In de inhoud van het zevende Protocol kunnen wij geen beletselen
ontdekken. En nu we het toch over verdragen hebben, zou het ons niet bij uitstek
passen wat meer voortgang te maken bij de ratificatie van het Statuut van
het Internationaal Strafhof van 1998?Voorzitter! Wat wij naar voren brachten over het aanknopen van verdragsrelaties
onderstreept, dat Justitie moet anticiperen en dus haar middelen gereed houden
voor wat onvoorzien gebeurt. Met instemming lazen wij in de toelichting op
de Justitiebegroting: "Justitie dient (...) sterk georiënteerd te zijn
op de samenleving en op ontwikkelingen daarin te anticiperen." Daarom stelden
wij op 11 januari jongstleden in het kader van de schriftelijke voorbereiding
een paar vragen over het anticiperen op ontwikkelingen. De vraag naar de verdragen
betreffende uitlevering en strafrechtelijke rechtshulp was niet nieuw. Al
jaren wijst onze fractie erop dat het vlechtwerk van verdragen voor internationale
strafrechtelijke samenwerking op orde en bij de tijd moet zijn. In februari
1998 kregen wij alleen ontwijkende antwoorden, en een half jaar later strandde
het verzoek om aanhouding en uitlevering van een bekende Surinaamse verdachte –
inmiddels in eerste aanleg veroordeeld – op het ontbreken van een adequate
verdragsrelatie met Trinidad en Tobago.Helaas komt Justitie vaker terecht in zo'n situatie die wij kenschetsen
met het spreekwoord: Als het kalf verdronken is, dempt men de put. Zeker,
justitiebeleid is onontkoombaar vaak reactief. Het behoort tot de beginselen
van rechtsstatelijk strafrecht dat iemand alleen aan sancties wordt onderworpen
wegens de daden die hij heeft begaan, of waarmee hij althans een begin van
uitvoering heeft gemaakt. Maatregelen van kinderbescherming zijn een reactie
op gebleken problemen en buiten het strafrecht geldt dat de rechter pas in
actie komt nadat de burger van rechtsmiddelen gebruik heeft gemaakt. Het spreekwoord
"Als het kalf verdronken is, dempt men de put", heeft minder bekende equivalenten,
die voor Justitie minstens zo toepasselijk zijn: "Het is te laat de stal gesloten,
als het paard gestolen is" en "Het is te laat de kooi gesloten, als het vogeltje
gevlogen is".Toen wij – eveneens een paar jaar geleden – opmerkten dat
de meerjarencijfers van Justitie een daling van de TBS-capaciteit aangaven,
terwijl iedereen wist dat een uitbreiding nodig was, verwees de toenmalige
minister naar de onderhandelingen over een nieuw regeerakkoord. De huidige
minister speelde bij die onderhandelingen een sleutelrol, zodat wij niet hoeven
te vrezen dat onze hernieuwde vragen opnieuw met een doorverwijzing zullen
worden beantwoord. De antwoorden leren dat er een capaciteitstekort in dit
jaar wordt voorzien van 50 plaatsen, volgend jaar van 105 plaatsen, in 2002
van 80 plaatsen en vanaf 2003 van 140 plaatsen. Dit betekent dat de capaciteitsuitbreiding
die in 2002 beschikbaar komt al tekortschiet voor de capaciteitsbehoefte in
2001. Onze waarschuwingen twee jaar geleden waren dus niet overbodig, maar
belangrijker nog vinden wij het antwoord op de vraag wat de regering hier
alsnog aan gaat doen. Welke voorstellen heeft de minister ontwikkeld of gaat
hij ontwikkelen om het voorziene capaciteitstekort te verhelpen? Hoe wil hij
reageren op het door het WODC kortgeleden onder de aandacht gebrachte samenstel
van problemen bij de terbeschikkingstelling zoals het onbegeleid ontslag geven
aan TBS-gestelden met een uitgesproken hoog recidiverisico?Mijnheer de voorzitter! Dat wij onze vragen nu beperken tot de TBS-capaciteit,
betekent niet dat wij ons zonder meer scharen achter de vorig jaar door Justitie
opgeroepen euforie over het einde van het capaciteitstekort bij het gevangeniswezen.
Zeker, de vreugde over dit resultaat van langetermijnbeleid van drie voorafgaande
kabinetten is ook de onze. Maar het begeleidende bericht dat het nu genoeg
is – zelfs meer dan genoeg – roept bij ons vragen op. Criminaliteit
die weliswaar veel voorkomt, maar beslist niet klein of onbelangrijk is, zoals
inbraken in auto's, vernieling en beschadiging van publieke en private eigendommen
en allerlei diefstallen, blijft justitieel onbeantwoord, tenzij er wegens
bijzondere omstandigheden "beleid op wordt losgelaten", alsof "beleid" een
vervaarlijke politiehond zou zijn. Natuurlijk willen ook wij niet dat mensen
wegens onbelangrijke delicten via de gevangenis met de harde
wereld van de misdaad vertrouwd worden gemaakt. Maar detentiecapaciteit is
ook capaciteit voor voorlopige hechtenis en dient "au-projecten" en andere
inspanningen om de afstand tussen delict en het ervaren van een reactie daarop
te verkleinen. Is het misschien zo dat er helemaal niet zo'n overcapaciteit
bij het gevangeniswezen is, maar dat de andere schakels van de justitiële
keten te veel beperkingen en tekorten ondervinden?Naast de kwantitatieve aspecten van het gevangeniswezen vereisen ook de
kwalitatieve voortdurend aandacht. Artikel 2, tweede lid, van de Penitentiaire
beginselenwet zegt terecht: "Met handhaving van het karakter van de vrijheidsstraf
of de vrijheidsbenemende maatregel wordt de tenuitvoerlegging hiervan zoveel
mogelijk dienstbaar gemaakt aan de voorbereiding van de terugkeer van de betrokkene
in de maatschappij." Dat betekent niet dat de straf gemodelleerd kan worden
naar een teruggekeerd zijn in de maatschappij. Een "werkzame detentie" omvat
naast werk ook andere activiteiten die structuur en normatief inzicht aan
de gedetineerden willen meegeven. In deze hachelijke opgave speelt ook de
dienst geestelijke verzorging een belangrijke rol, die trouwens blijkens onderzoek
door een zeer groot deel van de gedetineerden wordt onderkend en gewaardeerd.
Onder leiding van de hoofdpredikant, de hoofdaalmoezenier en het hoofd humanistische
geestelijke verzorging heeft deze dienst haar waarde bewezen. Helaas is in
het kielzog van een discussie over bezuinigingen en deconcentratie van het
beheer der penitentiaire inrichtingen – abusievelijk vaak als decentralisatie
aangeduid – de zelfstandige positie van deze dienst in discussie gekomen.
De wettelijke grondslag daarvan is gelegen in artikel 41 van de Penitentiaire
beginselenwet. De dienst geestelijke verzorging omvat personen die als uitvloeisel
van de scheiding van kerk en staat in de inhoud van de geestelijke verzorging
vrij zijn ten opzichte van de executerende autoriteiten, maar voor wier capaciteit
en beschikbaarheid de minister wel de "apparaatzorg" heeft. Wij achten het
een heilloze gedachte deze beproefde formule in te ruilen voor een systeem
waarbij de gevangenisdirecteuren naar behoefte en hun inzicht pastores, humanistische
raadslieden en andere geestelijke verzorgers "inhuren". Zo'n "flexibilisering"
van het beheer leidt niet alleen tot een verschraling. De dominee uit een
naburige parochie – zoals een gevangenisdirecteur het onlangs redelijk
interconfessioneel denkend omschreef – mist de vertrouwdheid met deze
bijzondere vorm van pastoraat en met de penitentiaire structuur. Kwaliteitsverlies
is voorspelbaar en misschien ook een grotere gevoeligheid voor conflicten.
Maar wat ons nog het meest verontrust, is het verlies van professionele en
confessionele onafhankelijkheid. Men zegt dat de ambtelijke status niet goed
past voor deze diensten, maar vergeet dat losse contracten de geestelijke
verzorger een veel minder gewaarborgde positie geven. Wij willen de minister
dan ook dringend vragen de budgetten en beheersfunctie ten aanzien van de
geestelijke verzorging niet aan de gevangenisdirecteuren over te dragen en
de situatie te bestendigen waarin deze zorg wordt betrokken van een inhoudelijk
onafhankelijke dienst geestelijke verzorging bij Justitie onder leiding van
mensen die een missie hebben van de zendende instanties.Mijnheer de voorzitter! De minister wordt alom geprezen om zijn praktische
instelling. Ook wij waarderen zo'n instelling. Zijn nuchterheid ten overstaan
van leden van de Tweede Kamer die drastische maatregelen tegen geweld en seksueel
misbruik bepleiten, oogst niet alleen bij commentatoren lof, maar wordt zelfs
bewonderd door kritische hoogleraren strafrecht die strafpleiter of ex-strafpleiter
zijn. Nu kan men op minstens twee manieren nuchter zijn: nuchter tegenover
de problemen, en nuchter ten opzichte van de middelen. Als het om de laatste
gaat delen wij het verlangen van de minister naar bezonnenheid. De antistalkingswet
van mr. B.O. Dittrich is in zijn ogen een "symboolwet", ja zelfs "een onuitvoerbare
wet", aldus de minister in Opzij van 1 februari 2000. Wij moeten die wet nog
behandelen – een aantal kritische vragen is al gesteld – en hechten
waarde aan het oordeel van de minister. Zien wij het goed dat zijn opvatting
dat de wet onuitvoerbaar is, ons zou moeten brengen tot verwerping van het
voorstel?Nuchterheid dus als zonder voldoende onderzoek drastische middelen worden
voorgesteld. Maar als het gaat om de problemen, is er absoluut geen reden
voor afstandelijke nuchterheid. Dan moet er met passie en visie worden gezocht
naar verstandige middelen. De mededeling dat er zeventig jaar geleden ook
al geweld in de samenleving was, maar dat de televisie er toen niet zoveel
bekendheid aan gaf, getuigt van een helder historisch inzicht, althans in
de ontwikkeling van het medium televisie. Maar als informatie voor justitieel
beleid is deze mededeling waardeloos. Een slachtoffer van geweld kan dit alleen
maar ervaren als nog een klap in het gezicht, en deze slachtoffers zijn heel
veel talrijker dan de bekende slachtoffers van dodelijk geweld. Scholen en
andere instanties doen er vaak liever het zwijgen toe, uit zorg om hun reputatie.
Blijkens een enquête die op 27 januari jongstleden werd gepresenteerd
bij een conferentie waar ook minister Hermans het woord voerde, is geweld
op de ROC's een alledaags verschijnsel. Het onderzoeksrapport "Veiligheid
en geweld in de bve-sector. Tijd voor beleid" – CINOP, 's-Hertogenbosch
2000 – maakt er melding van dat 5% van de jongeren tussen 15 en 25 jaar
heeft deelgenomen aan een vechtpartij met flink lichamelijk letsel, terwijl
17% had gedreigd iemand in elkaar te slaan. Dat zijn cijfers van jaren geleden.
Intussen is in de periode 1992-1999 het aantal geregistreerde geweldsmisdrijven
met zo'n 20% toegenomen. Amsterdam en Utrecht spannen de kroon, Tilburg laat
een verontrustend grote toeneming zien; dit alles volgens de Atlas voor gemeenten
van 1999. Als ondeugdelijke middelen worden afgewezen, is dat natuurlijk terecht.
Maar laat niemand de illusie hebben dat met die afwijzing het werk geklaard
is. Er is meer nodig.In onze ogen is het dringend noodzakelijk dat de rechtshandhaving aan
overtuigingskracht wint. Het handhavingstekort moet drastisch worden verminderd.
Dat is een invalshoek die past in justitiebeleid met visie. Geweld voorkomen,
betekent de voorstadia van geweld analyseren en bestrijden. Er is al jaren
veel, heel veel te doen over geweld waarmee jonge mannen zich zonder enige
aanvaardbare grond keren tegen passanten op weg van of naar een café
of sportwedstrijd. Als iemand dientengevolge ernstig letsel oploopt of komt
te overlijden, wordt er niet alleen herdacht, maar ook opgetreden.
Maar afkeuren en optreden in dat stadium zullen weinig helpen, als de voorstadia
feitelijk ongemoeid blijven. Het spreekt vanzelf dat wij als christen-democraten
daarbij niet enkel naar justitie en politie kijken, hoe belangrijk die ook
zijn. Dat hier (ook of zelfs op de eerste plaats) een taak ligt voor opvoeders,
leerkrachten en maatschappelijke organisaties wordt nu alom erkend.Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties maakte bij
de presentatie van het Integraal veiligheidsprogramma vorig jaar melding van –
ik citeer – "leuke" contacten met maatschappelijke organisaties. Particuliere
beveiligingsbedrijven, Horeca Nederland, BOVAG, RAI en ANWB werken mee; er
wordt gesproken van een poldermodel voor veiligheid. Dat is natuurlijk prima,
maar het gaat wel om rechtshandhaving. In februari 1998 achtte de minister
van Justitie zich terzake nog eerstverantwoordelijk en zond zij een notitie
"Geweld op straat, maatregelen ter voorkoming en bestrijding" aan ons toe.
Daarin werden onder meer – ik citeer – "de volgende concrete initiatieven"
aangekondigd: "voor iedereen binnen de school een veilige, herkenbare en overzienbare
plek", "trajectbegeleiding" voor voortijdige schoolverlaters, "binnen het
sociaal cultureel werk en het jeugd- en jongerenwerk" een "aanbod (_) aan
jongeren om zich sociale vaardigheden eigen te maken".Zoveel aandacht voor de samenleving en het communiceren van waarden is,
zeker in onze ogen, loffelijk. Misschien wil de minister ons een puntsgewijs
overzicht van de uitvoering van al deze concrete initiatieven doen toekomen.
Maar wij vrezen dat dit allemaal een slag in de lucht blijft als er geen wisselwerking
is met een overtuigender rechtshandhaving. Is er niet, naast het gedoogbeleid,
een grauwzone ontstaan van gedragingen die naar algemene opvatting afkeuring
verdienen, maar toch door politie en justitie vrijwel buiten beschouwing worden
gelaten?Onlangs verklaarde de Nationale ombudsman de klacht gegrond van iemand
die na herhaalde mishandeling bij de politie vergeefs aanklopte. Dat was een
kwestie van "prioriteitenstelling". Onze vraag is of er niet een veel hogere
prioriteit moet worden gegeven aan het tegengaan van incubatie van geweld
in de samenleving. Het denken in termen van het strafrecht als ultimum remedium
pakt alleen maar goed uit als er andere remedies aan voorafgaan. Als echter
de realiteit is dat bedreiging en een droge klap praktisch geen aandacht krijgen,
kan het strafrecht helemaal geen effectief remedium zijn, ultimum of niet.
De in de Staatscourant van 1999, nr. 62, gepubliceerde richtlijn voor de inzake
mishandeling te vorderen straf geeft enig inzicht in de nuchterheid ten opzichte
van de prille stadia van openbaar geweld. Het basisdelict is de eenvoudige
mishandeling. Voor de straftoemeting levert dat zeven strafpunten op, hetgeen
neerkomt op een transactie of boete van 7 maal ƒ 50, dus ƒ 350.
Een dag cel is het equivalent van ƒ 50 als vergelding van één
sanctiepunt. Een strafpunt levert in beginsel één sanctiepunt
op, maar bij meer dan 180 strafpunten komt men in een schijf waar de sanctiepunten
tot 50% worden gereduceerd en bij meer dan 540 strafpunten geldt de derde
schijf met een reductie tot 25%. Met automatische hulpmiddelen moet iedere
officier van justitie die kunnen uitrekenen.Zeven punten dus voor een droge klap, of ƒ 350. Die basispunten
worden dan verhoogd of verlaagd al naar gelang de omstandigheden en het slachtoffer.
Had het slachtoffer de verdachte getergd, dan gaat er 25% van af. Was het
slachtoffer een ambtenaar, bewaker, ordehandhaver of toezichthouder, dan komt
er 25% bij. Een tand door de lip of een bloedneus leidt tot drie punten extra.
Zijn er bijvoorbeeld discriminatoire aspecten of is er een relatie met een
sportevenement, dan komt er 25% bij. Wie dus een niet willekeurig gekozen
medereiziger een tand door de lip slaat in een supporterstrein, komt op 12,5
strafpunt en een gelijk aantal sanctiepunten, dus op ƒ 625 transactie
of boete. Mocht ik iets verkeerd hebben berekend, dan wil de minister mij
wel corrigeren.Deze calculerende rechtshandhaving zal de politie niet de boodschap meegeven
dat Justitie zich echt druk maakt om dit soort criminaliteit. De realiteit
van het leven is dat de politie weinig aandacht besteedt aan delicten die
toch niet tot voorlopige hechtenis leiden, bijvoorbeeld omdat zij met een
transactie zullen worden afgedaan. Zou hier niet een heel andere benadering
ingang moeten vinden? Daarvoor is natuurlijk wel wat nodig: een ruimere capaciteit
in de gehele justitiële keten, van politie tot tenuitvoerlegging van
sancties. Kernpunt is dat gedragingen niet pas erg zijn als zij tot dramatische
gevolgen leiden, maar dat geweld en dreiging daarmee simpelweg niet worden
geaccepteerd. Als – hetgeen nu de realiteit is – jarenlang intimiderend
gedrag wordt geaccepteerd en de meeste mensen wat schichtig passeren op plaatsen
waar zij dat gewend zijn, dan moet voor degenen die zich daar ophouden de
enkeling die een op- of aanmerking maakt wel een hufter zijn aan wie een lesje
moet worden geleerd.Er is vaak gezegd dat er in de samenleving een mentaliteitsverandering
nodig is inzake geweld en andere vormen van misdaad. Misschien is er eigenlijk
ook een andere attitude nodig bij de rechtshandhaving, waarbij niet de capaciteit
de werkwijze bepaalt, maar omgekeerd de werkwijze de capaciteit. Doel moet
zijn, de incubatie van geweld in de samenleving tegen te gaan door een consequent
optreden tegen elk begin van bedreiging van anderen en door tijdige hulpverlening
bij het uitzetten van een maatschappelijk acceptabele levensweg, alsmede door
een veel consequenter optreden tegen wapenbezit.Die werkwijze is uiteraard een kwestie van beleid, zou dat althans moeten
zijn. Vandaar dat wij onze gedachten hier voorleggen. Justitie lijkt de leidende
rol te hebben overgedaan aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties;
hij is althans degene die als coördinerende minister vorig jaar juni
het Integraal veiligheidsprogramma presenteerde. Rechtshandhaving wordt steeds
duidelijker getransformeerd in veiligheidszorg. Meer en meer is het criterium
voor optreden de overlast of de verstoring van de openbare orde. Sluiting
van plaatsen waar drugs worden verhandeld, is daarvan afhankelijk gemaakt.
De wetgeving inzake de Europese kampioenschappen voetbal staat in hetzelfde
teken. En nu pleit de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
ook voor een wet op de openbare orde en veiligheid, een van de actiepunten
in het plan van vorig jaar. Er is dus sprake van een opvallend
contrast met de ontwikkeling in de tweede helft van de 19de eeuw, toen in
het kader van de vestiging en versterking van de rechtsstaat de handhaving
van de openbare orde plaats maakte voor rechtshandhaving op basis van welomschreven
wettelijke normen. Nu wordt, precies omgekeerd, de rechtshandhaving tot onderdeel
van een diffuse "openbare orde" gemaakt. Herkent de minister deze tendens
en is hij bereid daaraan weerstand te bieden?In dit verband hebben wij ook een vraag over de justitiële bijdragen
voor het grotestedenbeleid. De besteding daarvan is primair een zaak van de
hoofdofficier van justitie, maar welk beleid en welke maatstaven kan of moet
hij daarbij aanhouden? Hoe zijn de ervaringen tot nu toe? De vacatures en
het ziekteverzuim bij de politie lopen, naar wij horen, in grootstedelijke
gebieden op tot 2 maal 5% of meer. Komen wij met onze vragen over het justitieel
beleid bij deze stand van zaken dan toch weer bij een nieuw verwijsbord, nu
naar BZK?Mijnheer de voorzitter! Een staat heeft een zekere ordening nodig, maar
alleen als het recht maatstaf is en dus niet de (openbare) orde zelf, is er
een rechtsstaat. De CDA-fractie hecht grote waarde aan de rechtsstaat. Dat
is niet alleen een samenstel van procedurele eisen en randvoorwaarden, maar
vooral een verbond van staat en samenleving, een verbond tegen geweld, dwang
en ander onrecht dat mensen hindert, kwetst en vernedert. Om dit voor iedere
burger tot realiteit te maken is een nuchtere, consequent volgehouden strijdbaarheid
nodig.Niemand heeft de illusie van perfecte rechtshandhaving, maar van berusting
mag absoluut geen sprake zijn. Daarop spreken wij de minister aan in zijn
verantwoordelijkheid voor Justitie en in zijn medeverantwoordelijkheid voor
de middelen die Justitie krijgt in het beleid van het kabinet als geheel;
verantwoordelijkheid en inzet die door visie gedragen moeten zijn.Met belangstelling zullen wij beluisteren in hoeverre de minister deze
visie op Justitie deelt.De voorzitter:Het woord is aan de heer Rosenthal, die zijn maidenspeech uitspreekt.De heer Rosenthal (VVD):Mijnheer de voorzitter! Een paar jaar geleden werden er nog harde woorden
geschreven en gesproken over de stand van de rechtsstaat en de rechtshandhaving.
De legitimiteit van de rechtshandhaving stond ter discussie. Een kernonderdeel
van de rechtshandhaving, te weten de opsporing, verkeerde in een diepe crisis.
Op het ministerie van Justitie was het voortdurend onrustig. De relaties tussen
ministerie, openbaar ministerie en zittende magistratuur stonden continu onder
druk. De kengetallen van de rechtshandhaving wezen bijna zonder uitzondering
in een ongunstige richting.Sinds het aantreden van deze bewindspersonen is de rechtshandhaving in
veel opzichten in een rustiger vaarwater terechtgekomen dan enkele jaren geleden.
Met het ministerie en de staande en zittende magistratuur gaat het de goede
kant op. De gezagscrisis in de relatie tussen justitie en politie is overwonnen.
Met de inwerkingtreding van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden is een
verdere stap gezet. Alles bij elkaar waardeert de VVD-fractie dan ook het
beleid en zeker ook de rustige stijl van deze bewindspersonen.Dit neemt niet weg dat een levende rechtsstaat meer vergt dan deels achterstallig
onderhoud. Het blijkt alleen al de nodige moeite te kosten om zoiets op zichzelf
vanzelfsprekends als echt toegankelijk recht te verwezenlijken. Als de minister
zegt dat iedereen in de gelegenheid moet zijn om zijn rechten te kennen en
te realiseren, valt er waarachtig nog veel te doen. Informatie- en communicatietechnologie
kan hierbij de helpende hand bieden. Maar voor iets wat zo dichtbij de burger
is als informatie- en communicatietechnologie en het omgaan met persoonsgegevens
blijkt al een memorie van toelichting van ruim tweehonderd bladzijden nodig
te zijn. Die memorie van toelichting is dan nog enkel voor experts te vatten
en vergt op haar beurt weer een handleiding in gewone taal. Zo'n wetgevingstraject,
met zulke teksten, is dan wel erg lang. Voor je het weet, gaat het gepaard
met de nodige ruis.Anders gezegd, justitie zit weliswaar in de buurt, maar de toegankelijkheid
van het recht laat op veel punten te wensen over. Het is kennelijk lastig
om wetteksten te vervaardigen die voor de burger begrijpelijk zijn. De VVD-fractie
vraagt zich af of dit niet hogere prioriteit moet krijgen in de kwaliteitstoets
van het ministerie en bij het onderzoek naar de kwaliteit van de wetgeving.Een minstens zo hardnekkig probleem is de juridisering van de samenleving
en het bestuur. Sterker nog, die juridisering zet zich nog altijd voort. Het
is alweer tien jaar geleden dat de commissie-Deetman zich hierover ernstige
zorgen maakte: "de balans tussen wetgeving, bestuur en rechtspleging is verstoord".De commissie-Deetman wees toen al op de groeiende rol van de rechterlijke
macht en het fors uitdijend beroep op de rechter. Terecht zegt de minister
hierover in zijn betoog in het Nederlands Juristenblad van januari jongstleden
dat "juridisering meer een probleem van wetgeving is dan een probleem van
rechtspraak" en dat het bestuur juridisering slechts kan bestrijden met kwaliteit.
De VVD-fractie wil op dit punt in elk geval een van de beestjes nog eens even
bij de naam noemen. Is het niet zo dat de rechter steeds vaker geconfronteerd
wordt met zaken die in wezen om een politieke afweging vragen? De rechter
wordt vaak in een lastig parket gebracht wanneer hij een uitspraak doet die
de facto neerkomt op partij kiezen in de afweging tussen bijvoorbeeld economische
en ecologische belangen bij infrastructurele projecten. De minister spreekt
in dit verband in het Nederlands juristenblad zelfs over een afweging tussen
min of meer ideologische tegenstellingen op het terrein van economie en ecologie.
We hebben dat bijvoorbeeld bij Schiphol aan de hand gehad. Over ideologische
tegenstellingen gesproken! Het kan dus verkeren. Het is de rechter die zich
teweer moet stellen tegen het einde van de ideologieën.Vanuit de politiek en de wetgever hoort men, voordat men er erg in heeft,
wel eens het geluid dat de jurisprudentie het wel zal houden. Maar dat is,
zo komt het ons voor, slecht voor het evenwicht der machten, slecht voor de
eigen positie van de uitvoerende en wetgevende machten en ook slecht voor
de rechter zelf. Want de rechter wordt dan immers geconfronteerd met conflicterende
opvattingen en belangen die eigenlijk in de politieke arena
gereguleerd hadden moeten worden. Is het in dit verband niet opmerkelijk dat
wij steeds minder het gevleugelde woord horen dat – zo zeiden wij het
ooit – de zaak nu "onder de rechter" is? Dat is het "sub judice"-beginsel.
Kennelijk wordt de rechterlijke procedure langzamerhand gezien als een voortzetting
van de politieke besluitvorming met hooguit andere middelen. Wat vindt de
minister hier van de suggestie van de hoogleraar Franken om in journalistieke
gedragscodes voor te schrijven, terughoudend te zijn tussen het moment van
dagvaarding en de uiteindelijke uitspraak? Ziet de minister er iets in dit
een keer bij de media aan te kaarten? Is terughoudendheid op basis van dat
"sub judice"-beginsel volgens de minister ook geboden voor het openbaar ministerie?
Wat vindt de minister in dit verband van de opvatting in kringen van het openbaar
ministerie dat het openbaar ministerie juist eerder de openbaarheid moet zoeken?Mijnheer de voorzitter! Bij de algemene beschouwingen is van de kant van
de VVD-fractie al opgemerkt dat zij het streven van de minister steunt om
de regelgeving en het beroep op de rechter te verminderen. De VVD-fractie
waardeert de groeiende aandacht voor de buitengerechtelijke geschillenbeslechting.
Het gaat daarbij niet alleen om het ontlasten van het gerechtelijk apparaat,
maar zeker ook om voortvarendheid en snelheid bij het afwikkelen van conflicten.
Maar dat kan toch niet genoeg zijn. Want wij zien ook bij ons een claimcultuur
ontstaan, met een eigen dynamiek. En de juridiseringskaravaan trekt almaar
verder, via wat Scheltema, de ontwerper van het bestuursrecht, ooit heeft
genoemd de "wondere wereld" van het bestuursrecht en niet te vergeten via
de juridiserende invloed van de Europese Unie. De minister zelf voegt daar
nog in het NJB aan toe dat de liberalisatie van de markt de regelgeving niet
eenvoudiger maar juist ingewikkelder maakt. Alles bij elkaar vindt de VVD-fractie,
met alle begrip voor de door de minister bepleite realiteitszin, op dit ogenblik
de diagnose nog steeds sterker dan de remedie.De VVD-fractie juicht het beleid om de wetgevingskwaliteit te verhogen
toe, maar zij vindt dat het juist ook binnen het bereik van de minister van
Justitie ligt om scheefgroei tussen de machten van de trias politica actief
te bestrijden. Hoe ziet de minister in dit verband de uitwerking van typisch
Nederlandse gedoogsituaties – een gedoogbeleid op allerlei fronten –
op dat functioneren van de trias politica en de rechtsstaat?De levende rechtsstaat is er niet vanzelf. In de welgekozen woorden van
de memorie van toelichting waarborgt de rechtsstaat fundamentele rechten en
basale waarden en leeft de levende rechtsstaat in de zin dat daarbinnen ruimte
bestaat voor verandering en ontwikkeling. En dat vergt evenwichtskunst en
voortdurende inspanning. De VVD-fractie volgt deze lijn. Zij begrijpt het
zo, dat de rechtsstaat en ook het strafrecht niet alleen een waarborgfunctie
hebben, maar dat zij evenzeer een ethisch-maatschappelijk draagvlak nodig
hebben. Dit laatste nu komt soms op het tweede plan, zo komt het de VVD-fractie
voor. Het strafrecht, zo lijkt het, dreigt op een aantal punten los te raken
van de publieke waarden. Een van die publieke waarden is veiligheid. Dan is
het niet te veel gezegd, dat de rechtvaardige, ik zou bijna zeggen de rechtsstatelijke,
allocatie van openbare en particuliere veiligheid nogal eens in het gedrang
komt.Het valt voor veel burgers bijvoorbeeld moeilijk te begrijpen, dat naar
aanleiding van de eenmalige politiecontrole in de Millinxbuurt in Rotterdam
een juridische veldslag ontstaat over de vraag of en, zo ja, op welke titel
de politie preventief mag fouilleren op wapens in een buurt waar het wapenbezit
en het dealen van harddrugs volledig uit de hand zijn gelopen. En dat, terwijl
degenen die daar van de overlast en onveiligheid op straat te lijden hebben,
geen bezwaar ertegen zouden hebben om zelf gefouilleerd te worden. Vanuit
de waarborgfunctie van de rechtsstaat en het strafrecht wordt voortdurend
principiële kritiek geuit op preventief fouilleren. Maar die principiële
kritiek is natuurlijk moeilijk te begrijpen voor wie lijdt onder overlast
en onveiligheid. Die wil mogelijk veel liever een waarborg dat hij veilig
over straat kan. Bovendien zal het hem moeilijk vallen geloof te hechten aan
de principiële kritiek, omdat tegelijkertijd ook vanuit juridische kringen
alom wordt gezegd dat het wel kan op grond van een noodbevel van de burgemeester
in het kader van de openbareordehandhaving.Daarbij komen dan ook nog andere situaties waarin wij visitatie en fouillering
vandaag de dag vanzelfsprekend vinden. Automobilisten kunnen op elk willekeurig
moment voor een alcoholcontrole aangehouden worden. En elke passagier op Schiphol
moet zich een vergaande fouillering laten welgevallen. Dat mag daar dan formeel
in het private domein gebeuren, als je alleen vanuit Schiphol naar verre bestemmingen
kunt vliegen, is er toch eigenlijk sprake van een voorziening in het publieke
domein.Wij komen over deze problematiek zeker nog te spreken bij de behandeling
van een aantal wetsvoorstellen. Maar kan de minister, los van de regelgeving
terzake, aangeven hoe hij, juist ook vanuit de waarborgfunctie van de rechtsstaat
en het strafrecht, aankijkt tegen het recht van burgers op veiligheid en tegen
het recht van burgers op een rechtvaardige allocatie van die veiligheid, juist
ook in buurten die trekken van "no-go areas" dreigen te vertonen?Bij de algemene beschouwingen heeft de VVD-fractie de minister lof toegezwaaid
voor zijn doordachte reactie op de maatschappelijke en deels ook politieke
opwinding over zedendelinquentie en pedofilie. De gezaghebbende, tot rust
manende benadering van de minister spreekt ons zeer aan. Het is uiteraard
wel zaak zulke signalen uit de samenleving en maatschappelijke onrust in het
algemeen serieus te nemen. En het kan zin hebben, afgezien van specifieke
regelgeving, ook te kijken, meer in het algemeen gesproken, naar de mogelijkheid
om via generale maatregelen het vertrouwen van de burgers in de rechtshandhaving
te versterken.Maatschappelijke opvattingen veranderen. Het ethisch-maatschappelijk draagvlak
voor verschillende vormen van rechtshandhaving verandert ook, groeit mee.
Dat kan aanleiding zijn om rond de rechtshandhaving en het gevoel van recht
mogelijkheden te verkennen die lange tijd buiten de orde zijn verklaard. Zo
is het volgens de VVD-fractie hoog tijd voor een gerichte discussie over een
algemene identificatieplicht voor allen die zich op Nederlands grondgebied
bevinden. De wetenschap dat hiervan ooit op een vreselijke manier met de persoonsbewijzen
misbruik is gemaakt, weegt langzamerhand niet meer op tegen de steeds bredere
aanvaarding, ook door de oudere generatie, van dit middel om de rechtshandhaving
te bevorderen. De Wet op de identificatieplicht die op veel situaties van
toepassing is, heeft niet die algemene strekking die vanuit het oogpunt van
generale preventie nuttig is. Bovendien blijkt ook dezer dagen wat er kan
gebeuren als met een of andere wetswijziging de identificatieplicht in bepaalde
omstandigheden ineens op de tocht komt te staan. De VVD-fractie is benieuwd
of de minister haar opvatting deelt dat een gerichte discussie over een algemene
identificatieplicht gewenst is.Mijnheer de voorzitter! Het blijkt dat de levende rechtsstaat ook op een
ander punt steeds meer evenwichtskunst vergt, te weten de individuele en collectieve
toerekening van inbreuken op de rechtsorde. In een als gewoonlijk voortreffelijke
studie van het WODC over honderd jaar strafrecht wordt erop gewezen dat de
klassieke strafrechtelijke logica die is afgestemd op de individuele dader,
langzamerhand is vervangen door de logica van preventie en veiligheid. Op
allerlei gebieden is regelgeving in de maak die personen aanspreekt op hun
betrokkenheid bij geweldpleging, ook al zal die betrokkenheid moeilijk individualiseerbaar
zijn. Verder is – de heer Buruma heeft hierop gewezen – de schuldvraag
in het strafrecht terug van bijna weggeweest. In de rechtspraak wordt in toenemende
mate plaats ingeruimd voor de individuele beweegredenen van daders, als tegenkanting
tegen wat Buruma een mechanisch daadstrafrecht noemt.Er is momenteel nogal wat wetgeving in de maak waarin de handhaving van
de orde en veiligheid bij massale gebeurtenissen, bijvoorbeeld bij grote evenementen
als het EK 2000, centraal staat. Dat is begrijpelijk vanuit de logica van
preventie en veiligheid. Als de rechtspraak echter toe is aan een revitalisering
van de individuele beweegredenen van de dader, roept dat, alweer, onmiddellijk
vragen op over de verhouding tussen wetgeving en rechtspraak. Hoe verhoudt
zich in dit verband de collectivisering in het voortraject van de handhaving
van orde en veiligheid tot de individualisering in het natraject van de rechterlijke
toetsing? De introductie van individuele beweegredenen zal de verdachte soms
hard treffen, maar de VVD-fractie vraagt zich toch af hoe het een en het ander
met elkaar in overeenstemming is te brengen.Veel kengetallen voor de rechtshandhaving ontwikkelen zich in gunstige
zin. Soms blijken er ook verschillen te bestaan tussen verontrustende beelden
in de media en de samenleving aan de ene en harde cijfers aan de andere kant.
Deze cijfers laten op zichzelf geen toename zien, zie de cijfers over de recidive
na TBS. De minister laat zich in zijn beleid terecht in hoge mate leiden door
wat hier werkelijk aan de hand is. Zo zijn er inderdaad maatregelen nodig
om de relatief sterke recidive na beëindiging van de TBS vanuit de kliniek
tegen te gaan.Er zijn echter ook verontrustende beelden in de media te zien die echt
van doen hebben met een werkelijk verontrustende stijging van de kengetallen.
De VVD-fractie maakt zich ernstig zorgen over de toegenomen geweldscriminaliteit
onder jongeren. Die toename is waarachtig niet alleen terug te voeren tot
een verscherpte politieregistratie, zoals sommigen ons willen doen geloven.
Bovendien gaan veel jongeren op steeds jeugdiger leeftijd het criminele pad
op, zo blijkt ook uit cijfers. Juist de vroegstarters, zo blijkt uit onderzoek,
blijven vaak jarenlang gewelddadig. Zij raken niet meer van het slechte pad
af. Een vaststaand gegeven is ook nog eens de oververtegenwoordiging van allochtone
jongeren. Dat is een verontrustend beeld. Daarbij komen nog eens steeds meer
voorvallen van zinloos geweld: mishandeling bij verkeersincidenten, het in
elkaar slaan van passanten en doodslag. Op elke bijeenkomst over dit verschijnsel
regent het voorbeelden van naamloos straatgeweld. Het heet dan nog steeds
zinloos geweld, maar het dreigt langzamerhand waarachtig een structureel verschijnsel
in onze samenleving te worden.De VVD-fractie is zich ervan bewust dat de minister meer geld heeft uitgetrokken
voor de bestrijding van de jeugdcriminaliteit en dat hij met maatregelen zoals
de Stop-reactie zo vroeg mogelijk probeert te interveniëren, tot binnen
in de incubatietijd van het geweld. Toch vraagt de VVD-fractie zich af of
al die maatregelen wel voldoende effectief zijn. Is het amalgaam van strafrechtelijke
en pedagogische maatregelen toereikend om deze buitengewoon verontrustende
trend in de samenleving, die steeds grover vormen aanneemt, metterdaad te
keren? Het moet toch een teken aan de wand zijn dat tot in het academiegebouw
van de Universiteit Leiden, op een werkelijk keurig rechtsgeleerd symposium,
de vraag wordt opgeworpen of de burger niet het recht in eigen hand moet nemen
om zichzelf te beschermen. Is het ook voor de minister dat teken aan de wand?De minister schrijft in antwoord op vragen van de vaste commissie voor
Justitie voor de Tweede Kamer, dat "het aandeel van de allochtone jongeren
in de toekomst zal toenemen". En hij voegt daaraan toe: "Dit heeft uiteraard
ook consequenties voor het aandeel van de allochtone jongeren in de strafrechtelijke
keten." Mag de VVD-fractie ervan uitgaan dat de minister die consequenties
niet als een automatisme bedoelt en ernaar streeft om voortvarend de criminaliteit
onder allochtone jongeren, in het bijzonder ook de harde kern, met alle ter
beschikking staande middelen terug te dringen? En wat betekent in dit verband,
gelet op de recente kritiek van veel betrokkenen op de integratieprojecten
voor criminele jongeren uit etnische minderheden, het door de minister aangekondigde
"onverkort doorzetten van het CRIEM-beleid"?De publicist Paul Scheffer heeft enkele weken geleden in NRC Handelsblad
op indrukwekkende wijze "het multiculturele drama" van Nederland geschetst.
Hij wijst onder meer op de risico's van gemakzuchtig multiculturalisme. Een
van de voorbeelden door hem genoemd is de schietpartij in de scholengemeenschap
in Veghel: "Reizen wij bij wijze van gedachtenoefening even" _ "naar Veghel.
Al die enthousiaste woordvoerders van de multiculturele samenleving die zweren
bij het devies 's lands wijs, 's lands eer, wat moeten die nu denken? Eerwraak
is een cultuureigen uiting en toch geen goed idee."De VVD-fractie wil in dit verband in het bijzonder aandacht vragen voor
de wijze waarop in de rechtspleging en de straf rechtspleging
in het bijzonder de etnische achtergrond van verdachten en gestraften nogal
eens vergoelijkend meegewogen wordt. De algemene lijn is momenteel, dat het
culturele of etnische verweer door de rechter slechts incidenteel expliciet
wordt aanvaard. Maar dit neemt niet weg dat bij de opsporing, vervolging en
executie van straffen in elk geval rekening wordt gehouden met de etnische
achtergrond. Bovenkerk en Yesilgöz zeggen hierover in een artikel in
Beleid en Maatschappij, dat het in theorie dan wel niet geaccepteerd is, maar
dat het in de manier van afdoen allang ingeslopen is.Het zou van gemakzuchtig multiculturalisme getuigen hiermee dan vervolgens
genoegen te nemen. Ook hier gaat het, zo vindt de VVD-fractie, erom hoe wij
ons rechtsstelsel gebruiken in een samenleving waarin het aandeel van allochtonen
in hoog tempo toeneemt. Dat geldt voor alle rechtsgebieden, inclusief en in
een bijzondere mate voor het strafrecht.Deze problematiek raakt volgens de VVD-fractie de samenleving in haar
kern. De VVD-fractie spreekt zich daarbij onomwonden uit voor het uitgangspunt
van rechtsgelijkheid binnen het grondwettelijk kader. De constitutionele waarden
en grondrechten gelden immers voor iedereen, juist ongeacht etnische of culturele
achtergrond. Daar komt nog bij dat meer dan ooit behoefte bestaat in ons land
aan een consistent rechts- en sanctiestelsel dat toch al vergaand gedifferentieerd
is. Toevoeging van etnische diversiteit in dat stelsel tast die consistentie
aan. Bovendien bestaat het risico dat culturele en etnische overwegingen als
excuus zullen worden gebruikt voor begane misdrijven. Dat risico wordt overigens
juist ook door personen uit etnische groeperingen zelf in hoge mate gevoeld.
Natuurlijk is het denkbaar dat de wetgever op sommige terreinen enige ruimte
laat. Dat is van oudsher ook het geval. Het moet dan wel expliciet in de formele
wet- en regelgeving neerslaan. Maar voor de strafrechtspleging zou het, behoudens
mogelijke ruimte voor individuele beweegredenen in de rechtspraak, toch vaak
ongewenste situaties opleveren. Een soort categorale etnische toets hoort
in elk geval in het strafrecht niet thuis.Het meest opvallende is naar het oordeel van de VVD-fractie dat er nog
nauwelijks een omvattend inzicht bestaat in de theorie en, vooral ook, de
praktijk van de multi-etniciteit in de rechtspleging in Nederland. Het valt
op dat een omvangrijk onderzoeksprogramma naar deze problematiek net begonnen
is. Dat houdt dus in dat de resultaten nog jaren – vier, vijf jaar mogelijk –
op zich zullen laten wachten. En dat terwijl de beperkte wetenschap waarover
we totnogtoe beschikken, enkel gaat over de rechtspleging jegens thans aanwezige
allochtonen – en nog niet eens over degenen die in de komende jaren
van elders naar ons land zullen komen. De VVD-fractie wil daarom, ten slotte,
nu al graag van de bewindslieden horen hoe zij het multiculturele drama in
hun domein denken af te wenden.De voorzitter:Ik wens de heer Rosenthal graag geluk met het houden van zijn maidenspeech.Wanneer ik ook wel eens van tijd tot tijd een reflectie wijd aan de Eerste
Kamer, dan valt mij altijd op dat deze Kamer aan de Staten-Generaal, naast
de professionele Kamer aan de overzijde, een breed scala uit de samenleving
toevoegt, weliswaar misschien voor een groot deel uit het hogere gedeelte
in die samenleving, het meer intellectuele gedeelte, maar dan toch wel wijd
verspreid. Het aardige bij de heer Rosenthal is dat hij dat in één
persoon in zich verenigt, want hij is behalve beoefenaar van wetenschap, ook
de man die ons allen bekend is van de crisisbeheersing en die de crisisbeheersing
in de praktijk door bestuurders en vertegenwoordigers van het openbaar ministerie
laat beoefenen, en dat met enige succes. Ik wens hem van harte geluk.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter! Dat de samenleving beter gaat functioneren door vaker en harder
strafrechtelijk op te treden vindt 77% van een representatieve groep ondervraagde
Nederlanders. Acht jaar geleden lag dat percentage op 66. Op de stelling "men
moet misdadigers niet in de eerste plaats straffen, maar proberen te veranderen"
reageert 47% instemmend. Dertig jaar geleden werd deze stelling nog door 72%
van een ondervraagde groep onderschreven. Dat rechters te soepel zouden zijn
met straffen vindt driekwart van de bevolking, eveneens een stijgend percentage.
De gegevens die ik noem zijn afkomstig van het SCP en van het NIPO. Kortom,
er is een duidelijke verharding zichtbaar wat de wenselijke aanpak van criminaliteit
betreft. Je ziet die verharding trouwens ook in de aandacht die de media besteden
aan veiligheid en criminaliteit. Merkwaardig is dat deze verharding zich manifesteert
in een tijdperk waarin juist ook de strafrechter zwaardere straffen is gaan
opleggen, waarin het aantal cellen is gegroeid en waarin de detentie in het
algemeen is versoberd en meer op vergelding en minder op resocialisatie is
gericht. Waar komt die verharding eigenlijk vandaan? Vindt die haar oorzaak
in het geloof dat een hardere aanpak werkelijk helpt om criminaliteit terug
te dringen? Is er sprake van groeiende onveiligheid en groeiende criminaliteit?
Vindt de minister het een wenselijke ontwikkeling dat het publiek vraagt om
een telkens hardere aanpak en zo niet – ik zie de minister al het hoofd
schudden – wat is dan de taak van de politiek om die maatschappelijke
tendens om te buigen?Ik las onlangs een verhaal van de publicist Herman Vuijsje, die spreekt
over een collectieve salto mortale in de Nederlandse maatschappij. Hij beschrijft
hoe waarden zoals tolerantie en barmhartigheid langzamerhand op een glijbaan
lijken te zijn gezet. Vuijsje zegt dat dit te maken heeft met de ontzuiling,
met de ontideologisering van de maatschappij. Ik vraag mij dat af. Heeft het
niet ook te maken met de verzakelijking van de samenleving, met het gegeven
dat burgers alles lijken te kunnen kopen behalve veiligheid en een claim op
de overheid leggen om voor die gevoelens van onveiligheid een oplossing te
bieden? Zou het niet juist de taak moeten zijn van de overheid om waarden
zoals verdraagzaamheid en pluriformiteit centraler te stellen?Voorzitter! Als ik kijk naar een aantal recente wetsvoorstellen en wetswijzigingen
en naar het beleid van de strafrechter dat zich in een aantal in het oog springende
 situaties heeft gemanifesteerd, heb ik het gevoel dat wij afkoersen
op een andere functie van het strafrecht. Wij koersen van een daadstrafrecht
af op een daderstrafrecht. De heer Rosenthal heeft er al het een en ander
over gezegd. Ik noem het wetsvoorstel strafbaarstelling voorbereidingshandelingen.
Ik noem het wetsvoorstel bestuurlijke ophouding, dat onlangs door de Tweede
Kamer is aanvaard. Ik noem het wetsvoorstel strafrechtelijke opvang van verslaafden.
Ik noem het pleidooi tot levenslang opsluiten van terbeschikkinggestelden.
Gaat de overheid niet langzamerhand te veel uit van de pretentie dat men door
middel van het strafrecht criminaliteit zou kunnen voorkomen, dat het strafrecht
een rol kan spelen in de preventie, in het voortraject, voordat strafbare
feiten worden gepleegd? Wat is het risico van die pretentie? Is het risico
niet ook, dat het publiek verwacht dat het strafrecht alles kan oplossen?
Moeten wij daar niet voorzichtig mee zijn? Moeten wij niet veel meer toe naar
andere instrumenten van preventie die wellicht in de afgelopen decennia wat
te veel zijn verwaarloosd?Als voorbeeld noem ik het tekort aan behandelplaatsen voor jongeren die
thuis niet te handhaven zijn, die onder toezicht zijn gesteld en voor wie
de kinderrechter een plaats zoekt in een behandelinrichting. In een artikel
in Vrij Nederland van 18 december 1999 klagen kinderrechters hun nood over
het tekort aan behandelplaatsen en over het functioneren van de dienst centrale
plaatsing en selectie van het ministerie. Niet de rechter lijkt nog uit te
maken of en waar een jongere behandeld moet worden, maar die dienst. En die
dienst heeft te kampen met een chronisch gebrek aan middelen en plaatsen en
met een hoog ziekteverzuim onder de groepsleiders in de verschillende instellingen.
Het lijkt mij zinvol om juist in die groep kinderen en jongeren te investeren
om te voorkomen dat die afglijden naar criminaliteit en geweldpleging.Afgelopen najaar werd op de luchtplaats van de EBI in Vught een gedetineerde
doodgeschopt door een medegevangene. Dit gebeurde onder het wakend oog van
een aantal bewakers en een batterij camera's. Het was een gebeurtenis die
mij deed denken aan de "Kroniek van een aangekondigde dood", want van vele
kanten was al gewaarschuwd voor het feit dat de EBI van gedetineerden desperado's
maakt en dat maximale veiligheid voor de buitenwereld gepaard gaat met maximale
onveiligheid voor de gedetineerden in kwestie. Het viel mij op dat de criticasters
van het EBI-systeem in Vught niet of nauwelijks worden gehoord. Ik vond de
reactie van de minister in zijn notitie van 29 december jongstleden verontrustend
laconiek. De minister spreekt van "een incident". Hij zegt eigenlijk niet
te weten of de EBI als systeem psychische en sociale problemen bij de gedetineerden
veroorzaakt. Onder erkenning van het feit dat het waarschijnlijk niet het
meest prettige publiek is dat daar gedetineerd zit, denk ik dat de minister
zich na deze gebeurtenis te veel op de vlakte houdt. Als zoiets ernstigs gebeurt
in een situatie waarin de Staat ook de zorg heeft voor de veiligheid van de
gedetineerden, moet worden gekeken naar een wijziging van de procedures en
de protocollen, opdat dit soort zaken niet meer kan voorkomen. Ik zou graag
zien dat de minister alsnog een reactie geeft. Ik heb onlangs in de krant
gelezen dat in de EBI in Vught een verbouwing ophanden is. Misschien dat zij
het gevolg is van deze doodslag in het najaar in de EBI. Ik hoor graag of
de minister weet heeft van maatregelen om te voorkomen dat zoiets nog eens
gebeurt.Vandaag zijn beide bewindslieden van Justitie aanwezig. Ik wil dan ook
een aantal opmerkingen maken in de richting van de staatssecretaris, en wel
over het asielbeleid, de asielopvang en het vreemdelingenbeleid. De gemiddelde
verblijfsduur in een asielzoekerscentrum bedraagt op dit moment 21 maanden.
Daar waren die opvangcentra indertijd nooit voor bedoeld. Zij waren bedoeld
voor kortdurende opvang maar het zijn inmiddels, aldus een kwalificatie van
de inspectie voor de gezondheidszorg, ziekmakende verzamelplaatsen van mensen
die in apathie, onzekerheid en stress de beste jaren van hun leven moeten
slijten. Ik heb begrepen dat voor ongeveer 7000 mensen geldt dat zij inmiddels
al drie jaar of meer in een AZC verblijven, nog afgezien van de tijd die zij
in een OC hebben gespendeerd. Voor het grootste deel zal het gaan om mensen
die nog geen uitzicht hebben op verblijf in Nederland, hoewel er onder die
7000 ook een aantal zullen zijn die al wel een status hebben gekregen, maar
nog in afwachting zijn van huisvesting. Ik geef de staatssecretaris in overweging,
het driejarenbeleid in die zin uit te breiden, dat iedereen die drie jaar
als asielzoeker in Nederland verblijft een status kan ontvangen. Met een mooi
woord zou je dat "bij wijze van generaal pardon" kunnen noemen, of "bij wijze
van schoon schip", want de staatssecretaris is van plan, binnenkort een nieuwe
Vreemdelingenwet in te voeren. Ook uit bestuurlijk oogpunt lijkt het mij raadzaam
dat dan geen groot stuwmeer van aanvragen nog op behandeling ligt te wachten.
Dan zal invoering van de nieuwe Vreemdelingenwet waarschijnlijk veel moeizamer
gaan dan wanneer de staatssecretaris probeert, in ieder geval voor een groot
deel van de aanvragen verlost te zijn.Voorzitter! Maar het is ook omdat ik werkelijk van mening ben dat je mensen
niet langer dan drie jaar in onzekerheid kunt laten over hun status in Nederland.
Ik heb zelf in mijn wijk een asielzoekerscentrum. Via dat centrum ben ik in
contact gekomen met een Iraans gezin, dat hier inmiddels vijf jaar verblijft
en vijf jaar lang in onzekerheid is gehouden over de toekomst in Nederland.
Het is een echtpaar met een dochtertje van acht jaar, een meiske dat zich
totaal niet meer kan herinneren hoe het leven is buiten dat asielzoekerscentrum.
Het weet niet beter dan dat het is opgegroeid in zo'n situatie: geen enkele
privacy, en altijd spanning en stress. Gelukkig heeft het gezin overigens
inmiddels een verblijfsvergunning gekregen, dus ik sta hier niet een dergelijke
toekenning te bepleiten. Maar ik heb wel gezien, hoe ernstig het ingrijpt
om zolang in onzekerheid te moeten verkeren in een setting, waarbij je wordt
omringd door mensen die in dezelfde onzekerheid verkeren. Dan schaam je je
voor het beleid dat door jouw staat wordt gevoerd!Voorzitter! Helemaal geen opvang is er voor een aantal van de Dublin-claimanten.
Ik heb mij laten vertellen dat het zelfs voorkomt dat zwangere vrouwen aan
hun lot worden overgelaten, in afwachting van overplaatsing naar een andere
Dublin-lidstaat. Het is mijns inziens terecht dat, als asielzoekers kunnen
worden overgenomen door een andere lidstaat, gestreefd wordt
naar uitzetting naar die landen. Maar om betrokkenen intussen verstoken te
laten blijven van opvang en zorg is volgens mij ontoelaatbaar, niet alleen
moreel, maar ook juridisch. Daarover is een procedure aanhangig, waarvan de
uitslag dit voorjaar te verwachten valt. Ik wil de staatssecretaris nu al
vragen, hoe hij het verstoken blijven van opvang kan rijmen met bijvoorbeeld
artikel 11 van het IVESCR.Voorzitter! Even grimmig is geworden het beleid ten aanzien van de niet-verwijderbare
uitgeprocedeerde asielzoekers. Als het gaat om mensen die zich doelbewust
aan uitzetting onttrekken, vind ik het reëel dat de verstrekking van
voorzieningen wordt gestaakt. Maar dat ligt anders bij mensen die wel aan
hun uitzetting meewerken, en het niet kunnen helpen dat die uitzetting niet
kan plaatsvinden. Ook daarvoor geldt dat je je soms schaamt als je hoort,
hoe mensen verstoken blijken van de meest elementaire voorzieningen.Voorzitter! Onlangs is een notitie verschenen over uitbreiding van de
mogelijkheden van asielzoekers om werk te aanvaarden. Ik heb met enige weerzin
kennisgenomen van die notitie, niet omdat ik erop tegen ben dat de mogelijkheden
om werk te aanvaarden worden uitgebreid, maar vanwege de maatvoering van die
uitbreiding. Men mag nu gedurende twaalf weken in een tijdsbestek van 39 weken
gaan werken. Waarom die grens? Om volstrekt uit te sluiten dat asielzoekers
rechten zouden kunnen opbouwen op grond van de Werkloosheidswet. Het viel
mij daarbij op dat de staatssecretaris eigenlijk nauwelijks de moeite neemt
om overwegingen te geven voor die uitsluiting, nog even los van de vraag,
hoe zich dat verhoudt tot internationale verdragen. Maar ik mis iedere rechtvaardiging
van de uitsluiting van het recht op sociale zekerheidsuitkeringen. Wat is
er nu eigenlijk op tegen om asielzoekers die hier twee tot vier jaar verblijven,
in staat te stellen om langdurig te gaan werken? Zij kunnen voor een deel
in hun eigen onderhoud voorzien en de kosten van de opvang drukken, zij kunnen
problemen van de krapte op de arbeidsmarkt oplossen en de geschetste ziekmakende
effecten van opvang kunnen verminderen. En bij eventuele terugkeer naar het
land van herkomst zijn zij wellicht beter toegerust om daar een nieuwe start
te maken. Inderdaad, als zij dan werkloos worden, hebben zij recht op een
uitkering. Maar wat zou dat?Dan ga ik over naar het vreemdelingenbeleid. Mij is opgevallen dat in
de afgelopen jaren een aantal wetten zijn vastgesteld die niet blijken te
werken of effecten hebben die niet gewenst zijn. Als voorbeeld noem ik de
Wet voorkoming schijnhuwelijken, waarvan indertijd werd geraamd dat deze 5000
tot 10.000 huwelijken zou kunnen voorkomen en waarvan nu wordt aangenomen
dat er hooguit een paar verblijfsvergunningen per jaar minder worden verlengd.
Die evaluatie lijkt mij reden om die hele wet te schrappen, maar dat doet
de staatssecretaris niet. De staatssecretaris beperkt zich tot enig "kurieren
am Symptom".Zoals het de Wet voorkoming schijnhuwelijken is vergaan, zo is het op
een andere manier ook het MVV-vereiste vergaan, een draconische maatregel
die in de praktijk niet blijkt te werken en waarvan de adviescommissie voor
vreemdelingenzaken ook heeft gezegd, dat deze in ieder geval ten aanzien van
een aantal groepen versoepeld zou moeten worden. Een terecht advies dat, naar
ik heb begrepen, inmiddels door de staatssecretaris is overgenomen. Maar waarom
dan zo'n draconische wetswijziging? Iets vergelijkbaars geldt voor de koppelingswet,
die inmiddels voor het nodige juridische rumoer heeft gezorgd en waarvan je
je kunt afvragen of die juridische onrust opweegt tegen de positieve effecten
van de wet in termen van het terugdringen van illegaliteit.Met andere woorden: het vreemdelingenbeleid van de afgelopen jaren –
ook van de voorgaande kabinetten – kenmerkt zich door "veel geschreeuw
en weinig wol" en houdt in ieder geval een soort crisisgeest vaardig over
alle betrokkenen. Waar de minister zich kenmerkt door enige nuchterheid als
het gaat om het beleid rond strafrecht en strafvordering, zou ik zeggen dat
zeker als het om vreemdelingenbeleid gaat, het tijd wordt voor wat meer nuchterheid
en rust.Voorzitter! In Tampere is in het najaar een heel voorzichtig begin gemaakt
met een Europees asiel- en migratiebeleid. Zo'n Europees beleid kan mijns
inziens bijdragen aan meer nuchterheid. Maar wat betekent de komst van de
ÖVP- en FPÖ-regering in Oostenrijk voor dit zeer embryonale acquis?
Is het niet zaak voor de staatssecretaris om ernaar te streven dat het unanimiteitsvereiste
wordt geschrapt als het gaat om het migratiebeleid? Zijn er mogelijkheden
om daar in Nice iets aan te doen? Zijn er mogelijkheden om met 14 lidstaten
als een soort kopgroep op te trekken?Voorzitter! Gedogen is het nalaten op te treden tegen een overtreding
van een wettelijke regel, terwijl de regel niettemin in stand blijft. Als
er goede gronden zijn voor een dergelijk niet optreden in een concreet geval
en als het blijft bij uitzonderingen op de regel – dus niet zoals bij
Schiphol en de geluidsnormering – dan behoeft er volgens mij geen bezwaar
te bestaan tegen gedogen. Dat is wel problematisch als de normovertreding
door een overheidsorgaan wordt gepleegd. De afgelopen jaren hebben politie
en OM de grenzen van het toelaatbare als het gaat om strafvordering verschillende
keren opgezocht en zelfs overschreden, zonder dat dit van tevoren democratisch
gelegitimeerd was. Onlangs werden wij onaangenaam verrast door een fouilleringsactie
in de Millinxbuurt. Mijns inziens was dat politioneel stuntwerk, waar iedere
jurist, liberaal of Rotterdammer en in ieder geval de minister zijn afschuw
over zou moeten uitspreken. Dat is niet gebeurd, maar ik heb begrepen dat
de minister nu de koninklijke weg kiest en een wetsvoorstel zal voorleggen
om dit soort fouilleringsacties legitimiteit te geven. Dan kunnen wij daarover
zaken doen. Maar hoe voelde het, zo vraag ik de minister, om door een serieus
medium als het NJB te worden beticht van een ambtsmisdrijf?Voorzitter! Mijn laatste opmerkingen betreffen een bericht dat ik vorige
week las over externe advisering en uitbesteding door de verschillende departementen.
Ik was verbaasd om te zien dat het departement van Justitie koploper externe
advisering en uitbesteding is. Er werd in 1998 191 mln. verspijkerd aan externe
adviezen, en dat terwijl het openbaar ministerie nog niet eens geprivatiseerd
is. Waar gaat al dat geld heen en is het nog steeds zo'n groot bedrag? Is
de minister het met mij eens dat de hoogte en groei van het
budget op gespannen voet staan met het feit dat Justitie bij uitstek een kerntaak
is van de overheid? En zijn de bewindslieden bereid, toe te zeggen dat zij
zich drastisch zullen matigen in het uitbesteden van taken?Mevrouw Le Poole (PvdA):Mijnheer de voorzitter! De toelichting op de begroting van Justitie zegt,
sprekend over de rol van het recht, met een buiging naar Europa en het verdrag
van Amsterdam: het recht biedt een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid.
De invulling van deze begrippen gaat met de nodige problemen gepaard. Een
ruimte van veiligheid klinkt mooi, maar in de praktijk zijn de mogelijkheden
van het recht om veiligheid te garanderen beperkt. Een samenleving zonder
risico's en gevaren bestaat niet. Zo'n samenleving zouden wij ook niet willen,
want zij zou onze vrijheid te veel beperken. En als we het over onze vrijheid
hebben, is ook dat een problematisch begrip. Immers, om mijn vrijheid te garanderen,
moet vaak de vrijheid van een ander beperkt worden. En dan rechtvaardigheid,
daar gaat het natuurlijk om. Maar ook binnen Europa en zelfs binnen Nederland
wordt er verschillend gedacht over vragen als: wat rechtvaardig is, hoe rechtvaardigheid
te bewerkstelligen, en hoeveel wij daarvoor overhebben. In onze bijdrage aan
het beleidsdebat wil ik namens de PvdA-fractie een aantal verschillende aspecten
van het Justitiebeleid aan de orde stellen, waar de invulling van deze begrippen
problematisch is.Voorzitter! Ik begin met een paar onderwerpen uit het strafrecht. Als
ik in de krant lees, dat het publiek kaartjes moet reserveren om een terechtzitting
bij te wonen, bekruipt mij het gevoel, dat we terugzijn in de middeleeuwen,
waar terechtzittingen een bron van volksvermaak waren. Gelukkig zijn de methoden
van rechtsvinding en de wijzen van bestraffing niet meer hetzelfde, zodat
we al met al kunnen blijven geloven dat op dit punt de beschaving is toegenomen.
De rechtsstaat blijft echter een fragiel bezit, dat steeds bevochten moet
worden.We hoeven niet terug te gaan tot de middeleeuwen om te constateren dat
er veel veranderd is. De laatste 25 jaar zijn er stormachtige ontwikkelingen
geweest. Vele vormen van criminaliteit zijn, ook als je de cijfers kritisch
bekijkt, toegenomen. Gevoelens van onveiligheid zijn versterkt. Het publiek,
inclusief de politiek, verwacht een oplossing van Justitie en heeft weinig
oog voor het gegeven dat strafrecht maar heel beperkt oplossingen kan bieden
voor complexe maatschappelijke problemen, die de oorzaak zijn van criminaliteit.
Het lijkt ons van belang, dat Justitie beter over het voetlicht krijgt wat
van haar verwacht mag worden op dit gebied. Is de minister dit met ons eens?
Zo ja, ziet de minister hier mogelijkheden?Bij het zoeken naar oplossingen voor het criminaliteitsprobleem en de
wens "law en order" te doen gelden, worden andere belangen, zoals "vrijheid",
nogal eens vergeten. De regering als geheel maar de minister van Justitie
in het bijzonder dient ervoor te waken dat het juiste evenwicht wordt gehandhaafd.
Dit deed de minister ons inziens op prijzenswaardige wijze bij de behandeling
van de Justitiebegroting in de Tweede Kamer, waar het ging over zedendelicten.
Toen de Tweede-Kamerleden over elkaar heen buitelden om "zedendelinquentie
bij motie af te schaffen" – ik citeer vrijelijk uit een artikel van
prof. Groenhuijsen in Delikt en Delinkwent, afl.10, 1999, pagina 29 –
merkte de minister terecht op dat de problematiek zich niet leent voor snelle
besluitvorming. Preventie van delicten in het algemeen, en van ernstige delicten
zoals zedendelicten vaak zijn in het bijzonder, is natuurlijk van groot belang.
Meer dan vroeger is Justitie zich gelukkig bewust van de traumatische ervaringen
van vele slachtoffers van zedendelicten. Dat is op zichzelf een goede zaak.
Bij het waken tegen dit soort delinquentie mag echter niet uit het oog verloren
worden dat er ook andere belangen en waarden dan alleen die van (potentiële)
slachtoffers een rol spelen. Een delinquent die zijn straf heeft uitgezeten
en is uitbehandeld, moet mogelijkheden hebben om weer in de maatschappij te
integreren. Dat is niet alleen een privé-belang van de dader, maar
ook een belang van de samenleving als geheel. Dit belang wordt regelmatig
met voeten getreden als (vermeende) zedendelinquenten die hun straf hebben
uitgezeten, terugkeren in de maatschappij. Het wegpesten van een gezin uit
Rijswijk en de internetsite in Twente zijn zorgwekkende ontwikkelingen. Gelukkig
gaat het niet altijd zo. Zo werd recentelijk in Bolsward uitvoerig publiekelijk
besproken en aanvaard, dat een veroordeelde en afgestrafte zedendelinquent
in een bepaalde buurt woonde. Is de minister het met ons eens dat deze benadering
de voorkeur verdient? Heeft hij voornemens om te bevorderen dat dit soort
oplossingen kunnen worden gevonden?De minister heeft in dit verband aangekondigd dat hij voornemens is om
gefaseerd te beginnen met het informeren van instanties over de terugkeer
van afgestrafte daders van ernstige pedoseksuele delicten in de samenleving.
Wij zijn ervoor, dat redelijke maatregelen worden genomen om de gemoedsrust
van slachtoffers van delicten en de veiligheid te bevorderen. Is het reëel,
te verwachten dat deze maatregel daaraan bijdraagt? Is het mogelijk om met
deze informatie zo om te gaan, dat de reïntegratie van de betrokken delinquenten
niet nodeloos bemoeilijkt wordt? Graag willen wij van de minister horen welke
waarborgen hij hiervoor denkt te scheppen.In de debatten over dit onderwerp zowel binnen als buiten de Tweede Kamer
wordt ook regelmatig aangedrongen op langere straffen, terbeschikkingstelling
en proeftijden. Wij stellen voorop dat naarmate de ernst van het begane delict
groter is, er minder risico voor herhaling genomen mag worden. Mensen die
zeer ernstige delicten hebben begaan, moeten niet vrijkomen, tenzij, voorzover
als menselijk mogelijk, recidivegevaar is uitgesloten. Ook hier wordt in de
discussie echter dikwijls uit het oog verloren dat vrijheidsbeneming ingrijpend
is en dat het niet alleen erg is als je mensen vrijlaat waarvan je denkt dat
zij niet meer gevaarlijk zijn, terwijl zij kort daarop recidiveren, maar evenzeer,
als je mensen vasthoudt, omdat je bang bent dat zij in herhaling zullen vervallen,
terwijl in feite die voorspelling onjuist is. Wij vinden het dan ook verheugend
dat de minister heeft verklaard, aandacht te willen besteden aan betere methoden
van risico-inschatting die volgens onderzoek van het WODC mogelijk zouden
zijn. Graag zouden wij daarover wat meer willen vernemen van
de minister. Ook zouden wij van hem willen horen wat zijn gedachten op dit
moment zijn over verlenging van de proeftijd en de mogelijkheden tot begeleiding
van afgestraften tijdens de proeftijd en na het uitzitten van een vrijheidsstraf.Voorzitter! Ik kom op een ander onderwerp op strafrechtelijk gebied. Ik
doel op de bevoegdheden van de politie. Het komt ons voor dat ook op dit terrein
het gevaar bestaat dat het wenselijk evenwicht verstoord wordt. In het klimaat
van zorg omtrent de ontwikkeling van de criminaliteit wordt aangedrongen op
uitbreiding van de bevoegdheden van de politie zonder dat voldoende aandacht
wordt geschonken aan de waarden die daar tegenover staan. De les van de IRT-enquête
lijkt snel vergeten. De recente actie in de Millinxbuurt was wat dat betreft
een schrikwekkend voorbeeld. Het soort acties zoals in de Millinxbuurt raakt
ons aller recht om gevrijwaard te blijven van aanhouding en fouillering als
er geen legitieme verdenking bestaat. Uit hetgeen wij daarover in de pers
hebben vernomen, kunnen wij niet anders concluderen dan dat de politie bij
de actie in de Millinxbuurt bewust in strijd met de wet handelde. Was de minister
van tevoren op de hoogte van deze actie? Zo ja, hoe kon hij hiermee instemmen?
Zo nee, wat vindt hij er achteraf van? Is hij met ons van mening dat het in
een rechtsstaat ontoelaatbaar is – hoe sterk de verleiding ook mag zijn –
dat de politie onrechtmatig handelt en dat pogingen, de grenzen van het toelaatbare
op te rekken door de bestaande grenzen te overtreden, niet getolereerd kunnen
worden?Bij de behandeling van de Wet KLPD heeft mijn fractiegenote Ing Yoe Tan
het belang van rechtmatigheid van politieoptreden benadrukt. Als de bevoegdheden
ontoereikend zijn, moet de wet veranderd worden. Deze moet het mogelijk maken
om daadkrachtig en effectief op te treden tegen wapenbezit overal en zeker
in probleemgebieden. Vindt de minister dat de bevoegdheden van de politie
uitgebreid moeten worden om dit te bereiken? Ik meen van wel, want hij heeft
daarover een notitie geschreven. Ik hoor graag ook in deze Kamer hoe de minister
hierover denkt.Mijnheer de voorzitter! Het drugsbeleid was, althans in mijn ervaring,
een jaarlijks terugkerend onderwerp bij de beleidsdebatten over Justitie.
Dit jaar is het tot nu toe niet aan de orde geweest, maar ik merk toch op
dat de PvdA van mening blijft dat alleen de weg van legalisering van softdrugs
perspectief biedt op een blijvende oplossing. Ik realiseer mij dat dit op
zijn minst nog enigszins in de toekomst ligt, maar op dit moment is wel de
achterdeurvoorziening van coffeeshops actueel, alsmede de ontwikkelingen in
het kader van de harmonisering van het strafrecht in Europa. Wij vinden het
van belang dat de achterdeurvoorziening behoorlijk wordt geregeld en wij dringen
er dan ook bij de minister op aan, dit te doen.Wij hebben verder kennis genomen van onzes inziens verheugende ontwikkelingen
in andere Europese landen, maar soms zelfs ook in Amerika, waar een drugsbeleid
aanhang lijkt te vinden dat meer in lijn is met het tot nu toe in Nederland
gevoerde beleid. Wij nodigen de minister uit om de voordelen van ons beleid
met verve naar het buitenland uit te dragen en zich niet te laten verleiden
om te veel mee te gaan in de oorlogszucht van de Amerikanen en sommige van
onze EU-partners op dit terrein. Dat is temeer van belang nu ook in het kader
van de harmonisering van het Europese strafrecht de illegale drugshandel aan
de orde is. Graag horen wij van de minister wat hij op dit gebied voornemens
is.Voorzitter! In reactie op zorgen in de samenleving over het mogelijk bestaan
of ontstaan van een zogenaamde claimcultuur, is door het departement een werkgroep
ingesteld die een studie heeft gemaakt van het verschijnsel. Op basis van
de analyse van de werkgroep heeft de minister beleidsvoornemens geformuleerd
die zijn neergelegd in een brief aan de voorzitter van de Tweede Kamer van
17 juni 1999. Mijn fractie waardeert positief dat het verschijnsel in de analyse
van de werkgroep en in het kabinetsstandpunt van verschillende kanten wordt
bezien, waardoor duidelijker wordt waar wij het over hebben en ook dat het
een verschijnsel betreft met zowel positieve als negatieve kanten. Wij vinden
het ook een goed idee om preciezer dan tot nu toe het geval is geweest de
ontwikkelingen op dit gebied te volgen, zoals de minister aankondigt te willen
doen.In een artikel in het Nederlands juristenblad van 3 december 1999 wordt
kritisch commentaar op het kabinetsstandpunt geleverd door de hoogleraren
Faure en Hartlief. Sommige vragen die in dat artikel naar voren komen, stellen
wij ook graag hier aan de orde. Hoe reageert de minister op de stelling van
de auteurs dat een normatief referentiekader ontbreekt in het standpunt van
de regering? Er wordt wel aangegeven dat de toename van aansprakelijkstellingen
positieve en negatieve aspecten heeft, maar te weinig wordt geanalyseerd wat
de functie van het aansprakelijkheidsrecht is en wat de overheid wel en niet
zou moeten doen om dat functioneren te bevorderen. Het gaat er niet om, ruimere
aansprakelijkstelling in de wet, toename van claims en omvang van vergoedingen
in het algemeen te bestrijden. Zo wordt bijvoorbeeld algemeen positief gewaardeerd
dat slachtoffers van misdrijven meer dan vroeger de mogelijkheid krijgen en
nemen om hun schade vergoed te krijgen. Als je geen keuzes maakt op dit gebied,
is het niet goed mogelijk om te bepalen wat de "uitwassen" zijn die het kabinet
wil bestrijden. Een andere vraag is waarom het kabinet verwacht dat harmonisering
van Europees recht met betrekking tot civiele aansprakelijkheid uitwassen
van de claimcultuur zal voorkomen. Smartengeldniveaus in sommige andere Europese
landen liggen veel hoger dan in Nederland en ook is het overigens niet duidelijk
waar harmonisering toe zou leiden. Kan de minister aangeven wat nu precies
zijn bedoelingen en verwachtingen zijn op Europees niveau?Het volgende is voor ons het meest prangende. In de regeringsanalyse en
de nota wordt als een van de oorzaken die in de Verenigde Staten leiden tot
veel en hoge schadeclaims het ontbreken van een adequaat systeem voor sociale
zekerheid genoemd. Daardoor zien slachtoffers zich genoodzaakt het aansprakelijkheidsrecht
te gebruiken om in hun primaire levensbehoeften te voorzien. Volgens de eerder
genoemde auteurs in het Nederlands juristenblad, die zich daartoe op een groot
aantal bronnen beroepen, is dit de voornaamste les die getrokken zou moeten
worden uit het Amerikaanse voorbeeld, dat door de regering als afschrikwekkend
wordt beschouwd. Het probleem van de toename van claims in
Nederland wordt volgens hen in belangrijke mate veroorzaakt door de afkalving
van de sociale zekerheid. De minister geeft in zijn brief aan de Tweede Kamer
niet aan dat hij met dit gegeven expliciet iets gaat doen. Is het niet belangrijk
om dit wel te doen? Ik hoor graag een reactie van de minister op deze vragen.Dan kom ik op een onderwerp dat de staatssecretaris aangaat: vreemdelingen.
Dit onderwerp staat voortdurend op de politieke agenda. Veel van de discussie
volgen wij van een afstand. Wij hebben de indruk dat de staatssecretaris in
het algemeen een redelijke balans weet te vinden tussen streng en menselijk.Dat neemt niet weg dat wij met enige regelmaat bij kennisneming van het
nieuws het gevoel hebben: "moet dat nu zo?" In de NRC van 5 januari 2000 lazen
wij dat de IND vreemdelingen die hier legaal verblijven en te laat verlenging
van hun verblijfsvergunning aanvragen, zonder respijt terugstuurt naar het
land van herkomst om opnieuw een machtiging voorlopig verblijf aan te vragen,
ook in gevallen waarin dat pertinent onredelijk is.Wij kunnen ons nog goed de discussie in deze Kamer herinneren over de
Wet machtiging voorlopig verblijf. In die discussie is onder andere door ons
aangedrongen op een redelijke wetstoepassing, onder andere op dit punt. Natuurlijk
moet iedereen zich aan de regels houden. Als je dat niet doet, mogen er sancties
volgen, maar die sancties moeten ook in het vreemdelingenrecht proportioneel
zijn. Het verlies van de verblijfsvergunning, met alle ernstige consequenties
van dien, vanwege onbekendheid met de regels, laksheid of vergeetachtigheid
lijkt ons disproportioneel. Kortgeleden heeft de staatssecretaris aangekondigd
in dit soort gevallen het MVV-vereiste te willen laten vervallen. Dat voornemen
ondersteunen wij van harte.Over niet al te lange tijd zullen wij in dit huis, zo laat zich aanzien,
een nieuwe vreemdelingenwet behandelen. Tegen de tijd dat de behandeling hier
plaatsvindt, zullen veel aspecten van het wetsvoorstel als gegeven aanvaard
moeten worden. Vandaar dat wij deze gelegenheid te baat willen nemen om de
staatssecretaris te vragen wat zijn reactie is op een artikel van prof. Groenendijk
op de opiniepagina van de NRC van 25 oktober 1999.Prof. Groenendijk betoogt dat het wetsontwerp eenzijdig en kortzichtig
is, omdat de wet ingrijpende veranderingen inhoudt met betrekking tot de rechtspositie
van vreemdelingen, anders dan asielzoekers. Deze vormen voor het merendeel
een verslechtering van hun positie en zij lopen uit de pas met de regels in
andere EU-landen. Zo wordt het moeilijker om een vestigingsvergunning te krijgen
en wordt het makkelijker om toegelaten vreemdelingen uit te zetten, ook als
het vreemdelingen betreft die hier al lang wonen. Deze wijzigingen lijken
niet in overeenstemming met het integratiebeleid van minderheden. Zij zijn
ook niet begrijpelijk in het kader van de voorstellen die de regering in Tampere
deed om de rechtspositie van lang in de EU wonende immigranten en van de tweede
generatie te versterken. Wat vindt de staatssecretaris van deze kritiek?In aansluiting hierop heb ik nog een vraag over het Europese asiel- en
immigratiebeleid. De staatssecretaris heeft bij herhaling verklaard dat in
het asielbeleid centraal staat dat ieder die aanspraak maakt op bescherming,
deze ook zal krijgen. Daar zijn wij het van harte mee eens. Dat betekent enerzijds
dat mensen die niet onder de criteria vallen, zo snel mogelijk worden teruggestuurd,
en anderzijds dat degenen die er recht op hebben, Europa kunnen bereiken en
daar dan ook asiel krijgen. Kan de staatssecretaris zeggen op welke concrete
punten voortgang is gemaakt met het verwezenlijken van zijn hoofddoel, zowel
binnenslands als in Europees verband? Wordt er daadwerkelijk voortgang gemaakt
met het bewerkstelligen van harmonisatie, zowel inhoudelijk als procedureel?Het laatste punt op het gebied van de vreemdelingen is de illegalenproblematiek.
Al geruime tijd is een commissie van burgemeesters bezig de dossiers van ruim
6000 zogeheten witte illegalen te onderzoeken. Wij vinden het een goede zaak
dat op deze manier wordt gepoogd een verdedigbare oplossing te vinden voor
het probleem dat op prangende wijze zichtbaar werd gemaakt door de hongerstaking
van een kleine groep witte illegalen. Wij begrijpen dat de criteria voor een
positieve beslissing inmiddels wat verruimd zijn, zodat mensen die hier jarenlang
hebben gewerkt en die voldoende zijn ingeburgerd, maar voor wie de werkgever
geen premie heeft betaald, voor een positieve beslissing in aanmerking komen.
Wij hopen dat de staatssecretaris soepel zal omgaan met dit soort gevallen.Meer in het algemeen rijst de vraag of de Nederlandse benadering van het
illegalenvraagstuk niet op termijn herziening behoeft, in die zin dat regularisering
van illegalen die hier langere tijd verblijven, van tijd tot tijd mogelijk
is. Wij verwijzen naar de bevindingen van prof. Engbersen in het project "De
ongekende stad". Hij bepleit onder meer de mogelijkheid van het legaliseren
van migranten die vele jaren in Nederland hebben gewerkt, ook als dit zwart
was. Wat vindt de staatssecretaris van deze suggestie?Ik wil nog een vraag stellen over het onderzoeksbeleid. Mijn fractie is
daar vorig jaar nogal diep op ingegaan. Een aantal vragen is toen onbeantwoord
gebleven, maar inmiddels in het kader van een ander onderwerp wel beantwoord.
Onbeantwoord is nog steeds de vraag, of de onafhankelijkheid van onderzoek
wel afdoende bewaakt wordt nu de Adviescommissie extern wetenschappelijk onderzoek,
die indertijd op aandringen van de Tweede Kamer was ingesteld, in het kader
van de vermindering van adviescolleges is gesneuveld. De bewaking van de onafhankelijkheid
van onderzoek in opdracht van de overheid is van cruciaal belang en goede
bedoelingen zijn in dezen geen vervanging voor deugdelijke structuren en procedures.
André Köbben en Henk Tromp beschrijven een aantal schokkende ervaringen
op dit gebied in hun boek "De onwelkome boodschap". Wij hebben geen concrete
aanwijzingen dat er op dit punt bij Justitie ernstige problemen zijn. Wij
weten niet of dat is dankzij adequate regelingen op dit punt of ondanks het
ontbreken daarvan. Wij horen graag dus wat meer informatie van de minister.Voorzitter! Ik kom tot een afsluiting. Ik ben begonnen met een verwijzing
naar Europa en een groot deel van mijn betoog is over de tegenstrijdige belangen
en spanningen in de rechtsstaat gegaan. Ik wil ten slotte nog een onderwerp
aan de orde stellen waarop mijn collega Jurgens de aandacht heeft gevestigd.
Het gaat over de uitvoering van beslissingen van het mensenrechten mechanisme
van Straatsburg. Twee staten, Turkije en Frankrijk, weigeren hardnekkig om
een uitspraak die op hen betrekking heeft, uit te voeren. Het gaat nu speciaal
om een Franse zaak, om de zaak-Hakkar tegen Frankrijk. Gisteren heeft mijn
collega Jurgens de Algerijn Hakkar namens de Raad van Europa in zijn Parijse
gevangenis opgezocht. Straatsburg heeft in 1995 beslist dat deze persoon geen
eerlijk proces heeft gehad. Frankrijk weigert om het proces te herzien of
gratie te verlenen. Is de minister bereid om terzake te interveniëren
bij zijn ambtgenote mevrouw Guigou?Voorzitter! Ik luister met belangstelling naar de antwoorden van de minister
en de staatssecretaris.Voorzitter: JurgensDe heer Holdijk (SGP):Mijnheer de voorzitter! Zoals min of meer gebruikelijk is, zal ik namens
de fracties van SGP en RPF/GPV aan deze begrotingsbehandeling een bijdrage
leveren.Begin dit jaar werden de resultaten van een door Bureau Lagendijk uitgevoerd
onderzoek onder ruim achthonderd Nederlanders van twaalf jaar en ouder, woonachtig
in onderscheiden provincies, bekend gemaakt. De gestelde vraag was welke zaken
de Nederlandse bevolking de meeste zorg baarden. Wat bleek, was dat criminaliteit
en vandalisme als het grootste probleem van dit moment worden ervaren. Daarmee
was, in vergelijking met de uitkomsten van een vergelijkbaar onderzoek dat
tien jaar geleden werd verricht, de aantasting van natuur en milieu van de
eerste plaats verdrongen. Zo'n enquête is uiteraard een momentopname.
Dat relativeert de betekenis ervan, maar opvallend is wel dat in alle regio's
criminaliteit bovenaan staat. Echt verbazen zal ons dat niet, al wordt nog
wel eens gedacht dat onveiligheid slechts een zaak van de grote steden is.
Als het goed is, zal een volksvertegenwoordiging noch een kabinet een enquête
als deze nodig hebben als aansporing om aan het voorkomen en bestrijden van
criminaliteit en overlast hoge prioriteit te geven. Dat die claim bij de overheid
wordt neergelegd, zal wellicht onder andere kunnen samenhangen met wat mevrouw
De Wolff vermoedde: het feit dat voor de meesten in onze samenleving veiligheid
niet te koop is. Hoeveel verschil van mening er ook moge zijn over de vraag,
wat nu de wezenlijke taken zijn van de overheid, een overheid die zich een
rechtsstaat noemt, in elk geval rekenen onze fracties daar de zorg voor de
openbare veiligheid toe. Daar ligt continu en niet incidenteel een hoofdtaak
van justitie en politie.Voorzitter! Er is het risico gesignaleerd, onder andere naar aanleiding
van de recente behandeling van de Justitiebegroting in de Tweede Kamer, dat
de politiek bloot staat aan het gevaar, dat zij zich door incidenten in de
samenleving en door de aandacht die de media daaraan besteden, laat leiden
en, wat natuurlijk bedenkelijker is, daarbij onvoldoende maat weet te houden.
Het risico bestaat, dat irrealistische verwachtingen ten aanzien van wat het
strafrecht vermag in de preventie en bestrijding van criminaliteit, worden
gewekt en gevoed. De maatschappelijke realiteit moge een richtsnoer voor het
strafrechtelijk beleid en het strafrechtelijk handelen zijn, dat kan niet
betekenen dat het beleid door incidenten wordt bepaald, laat staan door de
vox populi, al mogen burgers natuurlijk verlangen dat hun belangen serieus
worden genomen. Ik ga ervan uit, zoals anderen al in meer expliciete bewoordingen
hebben gedaan, dat de minister deze benadering tot de zijne kan maken.Voorzitter! Dit gezegd hebbend, vraag ik aandacht voor "Amerikaanse toestanden",
nu niet in verband met de zogenoemde claimcultuur waarin die term vaak wordt
gebruikt, maar in verband met de situatie die ontstaan is in een aantal van
onze steden. Ik doel dan op het verschijnsel, dat her en der zogeheten "no-go
areas" ontstaan, plaatsen waar bedrijven hun deuren sluiten en dienstverleners,
de post bijvoorbeeld, in de avonduren weigeren hun diensten te verlenen. We
hebben het dan gemeenlijk over achterstandswijken met een complexe problematiek.
Bij die problematiek hoort ook de criminaliteit, niet in de laatste plaats
de gewelddadige criminaliteit. Geen wonder dat bewoners zich onveilig voelen
en bezoekers deze wijken liever mijden. Gegeven de aard van de problematiek,
valt het te begrijpen dat de oplossing ervan niet alleen van politie en justitie
kan worden verwacht. Toch blijft ons de vraag bezighouden, hoe het in elk
van die gevallen zo ver heeft kunnen komen dat de politie zich alleen nog
op volle oorlogssterkte in bedoelde wijken kan vertonen. Daar is toch veel
aan vooraf gegaan? Zo ver zou men het toch niet mogen laten komen, laat staan
dat men in deze situatie zou berusten.Voorzitter! In dit verband is het onvermijdelijk de namen te noemen de
Rotterdamse Millinxbuurt en de zogenoemde K-buurt in Amsterdam, voorbeelden
van "no-go areas", waar de politie, met consent van het kabinet zo heb ik
begrepen, zich eind vorig jaar gewaagd heeft aan een experiment tot (collectieve)
fouillering op vuurwapenbezit in de openbare ruimte, zonder dat er van een
concrete, op het individu toegespitste verdenking sprake was. De Rotterdamse
rechtbank ging, simpel gezegd, niet mee en de vraag is nog of de Amsterdamse
rechtbank dat wél zal doen. Het OM te Rotterdam zegt, zo begreep ik,
tevreden te zijn met de uitspraak in wat als een proefproces is te bestempelen.
De minister van Justitie zou gezegd hebben, dat hij het nog te vroeg vindt
om conclusies te trekken uit het vonnis van de rechtbank. Hij wil in het voorjaar
bekijken of de wet verruimd moet worden. Huldigt hij dat standpunt ook op
dit moment nog? Meent de minister – en met hem de minister van Binnenlandse
Zaken, die hier nu niet is – nog steeds dat de bestaande Wet wapens
en munitie voldoende mogelijkheden biedt om het wapenbezit te beteugelen?
Voorzitter! Van mijn kant bestaat er geen behoefte aan, hier termen als "razzia"
en "ambtsmisdrijf" te gebruiken, zoals elders wel is gebeurd, maar mij intrigeert
wel opnieuw de vraag hoe het zo ver heeft kunnen komen, dat het openbaar gezag
zijn toevlucht heeft menen te moeten nemen tot methodes waarvan sommigen beweren
dat ze contra legem zijn. En voorts is een vraag van praktische aard of eenmalige,
althans incidentele acties als in Rotterdam, Amsterdam en ook in Den Bosch
en Eindhoven hebben plaatsgevonden, voor de langere termijn enige zoden aan
de dijk zetten.Mijnheer de voorzitter! De uitspraak van de rechter inzake het optreden
van politiek en justitie in de Millinxbuurt maakt het mij mogelijk,
de overstap te maken naar een ander deel van mijn bijdrage aan deze begrotingsbehandeling,
namelijk het thema van de juridisering. Er is meer dan één aanleiding
om dit thema thans aan te snijden. Ik doe dit overigens opnieuw, want op 21
januari van het vorige jaar heb ik hierover reeds gediscussieerd met minister
Peper bij de begrotingsbehandeling van Binnenlandse Zaken.De eerste aanleiding – ik doelde daar zo-even op toen ik de rechterlijke
uitspraak in de Millinxkwestie noemde – is de vraag of deze uitspraak
een voorbeeld is van ongewenste juridisering. Ik kan mij goed voorstellen
dat de minister van Binnenlandse Zaken er zo tegenaan kijkt. Was hij het namelijk
niet die in zijn hoedanigheid van burgemeester van Rotterdam en als medeverantwoordelijke
voor het rapport Bestuur in geding te velde trok tegen rechters die bestuursorganen
terugfluiten? Ik meen dat dit hier ook overduidelijk het geval is.De tweede aanleiding is dat de begrotingsdiscussie van vorig jaar mij
met een onvoldaan gevoel heeft achtergelaten. Ik bleef met het gevoel achter
dat de minister de kern van mijn betoog, namelijk dat de stelling dat de administratieve
rechter meer en meer op de stoel van het bestuur is gaan zitten niet deugt,
niet onderschreef. Die stelling houd ik nog steeds staande. Ik wijs er verder
op dat de uitspraken van de Raad van State – wat er ook zij van de uitspraken
van sommige lagere rechters – mijn stelling ondersteunen.Een derde aanleiding is het verrassende artikel van de minister van Justitie
in het Nederlands Juristenblad van 28 januari jongstleden met de titel Juridisering
in het openbaar bestuur. Dit artikel is een enigszins bewerkte versie van
de lezing die hij op 12 oktober 1999 hield op het Nauta Dutilh-symposium over
de juridisering van de samenleving. Behalve dat de teneur van het artikel
mij aansprak, deed het mij vanzelfsprekend genoegen op te kunnen merken dat
de minister daarin klip en klaar verklaart dat het zijn stelling is dat juridisering
meer een probleem van wetgeving dan een probleem van rechtspraak is. Welke
reserves de minister van Binnenlandse Zaken misschien ook koestert bij deze
uitspraak, ik houd hem voor juist. Ik ben verder van mening dat zij in overeenstemming
is met het kabinetsstandpunt, zoals neergelegd in het Tweede-Kamerstuk 1998/99,
nr. 26360.De laatste aanleiding is de rede van de oud-hoogleraar bestuursrecht aan
de Vrije Universiteit, P. de Haan, voor de Koninklijke Nederlandse Academie
van Wetenschappen, getiteld Recente ontwikkelingen in de verhouding publiek-/privaatrecht.
In deze rede wordt ook het fenomeen van de juridisering aan de orde gesteld.Aldus gemotiveerd, kom ik tot de volgende opmerkingen van meer inhoudelijke
aard. Met de analyse van het juridiseringsverschijnsel in het kabinetsstandpunt
ben ik het in grote lijnen eens. Volgens de ministeriële nota kan juridisering
gezien worden als een onvermijdelijk, gewenst en bewust gewild verschijnsel.
Een en ander neemt echter niet weg dat er ook sprake kan zijn van te ver doorgeschoten
juridisering. Met de verklaring van de juridisering kan ik echter niet geheel
uit de voeten. Volgens de nota hangt juridisering samen met – ik citeer
opnieuw –: "maatschappelijke ontwikkelingen als de voortdurende emancipatie
en individualisering en de daarmee samenhangende verzakelijking in de samenleving.
Het gebruik van juridische instrumenten en procedures is daarin een belangrijk
element."De vraag die dan rijst is wat precies de strekking is van de "voortdurende
emancipatie en individualisering". Houdt dat voortduren nooit op, zo vroeg
C.A.J.M. Kortmann zich in een artikel in RM Themis van september vorig jaar
af. Als emancipatie en individualisering inderdaad steeds zouden voortduren,
is er in de visie van de regering dan nog nauwelijks iets te doen aan juridisering?
Ook de stelling dat juridisering vooral moet worden gezien als een gevolg
van emancipatie en individualisering lijkt mij aanvechtbaar. Zijn er niet
tal van voorbeelden van wetgevingsinitiatieven te geven die juist gericht
zijn op het bevorderen van de individualisering? Kan men in die gevallen nog
volhouden dat juridisering voortvloeit uit individualisering?Een ander punt betreft het voornemen van het kabinet – zie ook het
eerder genoemde NJB-artikel van de minister – om nog meer nadruk te
leggen op het wetgevingskwaliteitsbeleid, waaromtrent ons dit parlementaire
jaar trouwens een nota zal bereiken. In het jaarverslag 1998 zijn over dit
aspect trouwens behartigenswaardige opmerkingen gemaakt door de Raad van State.
Ik verwijs naar pagina 14 van dat verslag. Die opmerkingen gaan nog wat verder
dan de juridiseringsnota van het kabinet. Daaraan zal in de komende regeringsnota
naar ik mag aannemen toch ook enige aandacht worden besteed. Als die kwaliteitsverbetering,
zo zegt de Raad van State, niet tot stand komt, dan wordt de belangrijkste
functie van de wet voor de burger – voorspelbaarheid, duidelijkheid
en betrouwbaarheid – uitgehold en wordt de rechter opgezadeld met het
bieden van compensatie daarvoor.Ik kom tot een derde en laatste punt. Ik ben het met de minister eens
dat het juridiseringsspook primair via wetgeving te lijf moet worden gegaan,
enerzijds door coördinatie van procedures voor samenhangende besluiten
en anderzijds door een doelmatiger organisatie van de rechtsbescherming tot
stand te brengen. Wat dat laatste betreft, ben ik er geen voorstander van
om de klok van de rechtsbescherming als zodanig terug te zetten. Ik voel er,
met De Haan, weinig voor om de rechtmatigheidscontrole en de rechtsbescherming
te ontkoppelen, zoals A.Q.C. Tak heeft gesuggereerd.Ook zou ik overwegen met de minister mee te gaan als hij, wat het openbaar
bestuur betreft, de stelling betrekt dat de Algemene wet bestuursrecht niet
alleen deel van het juridiseringsprobleem is, maar vooral ook een deel van
de oplossing. Dan ligt het voor de hand om, analoog aan wat wij in het burgerlijk
procesrecht kennen, de prorogatie van rechtsmacht, in bepaalde gevallen ook
in het bestuursprocesrecht een plaats te geven. Met het in het regeerakkoord
gelanceerde idee om behalve vormgebreken ook inhoudelijke gebreken van geringe
betekenis te passeren, ben ik daarentegen veel minder gelukkig. Onbegrijpelijk
vind ik verder dat in het regeerakkoord wel wordt meegedeeld dat de actio
popularis nader zal worden bezien – waarover men zijn twijfels kan hebben
uit een oogpunt van procesefficiency – maar dat gezwegen wordt over
tegen elkaar procederende overheden. Ook dat lijkt mij een
prioritair punt van aandacht in deze discussie.Wat ten slotte de wetgeving betreft, voorzitter, merk ik nog het volgende
op. Controle op autoriteiten van de uitvoerende macht blijft noodzakelijk,
aangezien de nog altijd toenemende overheidsregulering steeds verder in de
rechten en belangen van burgers ingrijpt. Die controle loopt óf via
de politiek óf via de rechter. Naarmate de wet steeds instrumenteler
wordt gebruikt, leidt dat ertoe dat veel inhoudelijke normen niet zozeer worden
opgenomen in wetgeving in formele zin, maar in lagere wetgeving, beleidsregels,
richtlijnen, indicatieve plannen, convenanten enz. De waarborgen die ingebouwd
zijn in het totstandkomingsproces van wetten in formele zin, gelden voor dit
soort regelingen niet of nauwelijks. Als de parlementaire controle langzamerhand
tekortschiet, moet een actievere rol van de rechter dan niet gezien worden
als een compensatie voor de geringere waarborgen die de wetgever de burger
biedt en voor de geringere controlemogelijkheden van het parlement ten opzichte
van de administratie?Daarmee ben ik ook terug, voorzitter, bij de Millinxkwestie. Als de Tweede
Kamer stilzwijgend of expliciet toelaat dat de uitvoerende macht de grenzen
van de wet verkent – of overschrijdt, zoals sommigen stellen; ik dacht
dat mevrouw Le Poole dit in al die duidelijkheid zo gesteld heeft –
ligt het dan niet op de weg van de rechter om daar een grens te trekken? Als
de minister het met deze redenering eens is – dat zou immers kunnen,
gezien het karakter van een proefproces – dan blijft nochtans de vraag
of de regering de door haar gewraakte juridisering op deze wijze niet bewust
heeft geactiveerd.Voorzitter! Er is nog een tweede zaak die ik eerder, bij de begrotingsbehandeling
van vorig jaar op 23 februari, aansneed en waar ik kort op terug wil komen.
Mogelijk herinnert de minister zich dat ik toen in twee instanties de aandacht
gevestigd heb op de uitspraak van de Hoge Raad van 30 maart 1998 (NJ 1998,
554) en op het artikel van de heren Grauss, Hofhuis en Schrijnen in het septembernummer
van "Trema" 1998 inzake de vraag of de civiele rechter die op de hoogte komt
van een strafbaar feit, daarvan aangifte moet doen. Kort daarvoor waren schriftelijke
vragen gesteld door de Tweede-Kamerleden Patijn en Dittrich, en het antwoord
was dat de minister alvorens een definitief standpunt in te nemen, zich wilde
laten adviseren door de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak. Zijn reactie
in deze Kamer bij de begrotingsbehandeling vorig jaar was een gelijkluidende.We zijn inmiddels een jaar verder en intussen is in "Trema" van november
1999 (blz. 382-384) een samenvatting van het advies van de NVvR gepubliceerd.
Opnieuw zijn door Tweede-Kamerleden, ditmaal door de leden Van Oven en Santi,
schriftelijke vragen gesteld die op 24 december jongstleden zijn beantwoord.
Uit dat antwoord blijkt dat de minister nog nader overleg met de NVvR en met
het College van Procureurs-generaal wenst. Daarna zal hij een standpunt innemen
en hij verwachtte toen, in december, dat hij dat in februari of maart van
dit jaar zou kunnen doen.Mijnheer de voorzitter! Mogen ook wij de minister aan deze toezegging
houden en wil hij ook deze Kamer op de hoogte stellen zodra hij een standpunt
heeft geformuleerd? Het is de minister bekend hoezeer onze fracties hechten
aan een overtuigend standpunt in dezen. Er bestaan over de vraag in kwestie
zeer uiteenlopende opvattingen, ook binnen de rechterlijke organisatie, zo
blijkt ook uit het advies van de NVvR, die zelf om die reden geen standpunt
heeft willen innemen. Dat maakt het er voor de minister niet gemakkelijker
op; dat beseffen wij terdege. Het standpunt van onze fracties behoef ik nu
niet te herhalen, noch de motivering daarvan. Daarvoor mag ik misschien wel
verwijzen naar de Handelingen van deze Kamer van 23 februari 1999, blz. 765
en 766. Thans wil ik volstaan met het overnemen van één zin
uit het gepubliceerde advies van de NVvR, als het gaat om de motivering. Ik
citeer: "Het maatschappelijk rechtsgevoel en de integriteit van het rechterlijk
apparaat kunnen meebrengen dat de rechter het vermoeden van ernstige strafbare
feiten niet eenvoudigweg kan negeren zonder zijn geloofwaardigheid te verliezen."Mijn bijdrage in eerste termijn aan deze gedachtewisseling wil ik besluiten
met een korte reflectie op een passage uit de algemene toelichting op de begroting
onder het kopje "De rol van het recht". Te midden van andere waardevolle opmerkingen
over de rol en de functies van het recht in de hedendaagse samenleving wordt
gewezen op het belang dat in een veilige en rechtvaardige samenleving bij
mensen een gevoel van onderlinge samenhang en betrokkenheid bij het geheel
kan blijven bestaan: "Die betrokkenheid is voor de samenleving in zijn geheel,
maar ook voor Justitie in het bijzonder, van groot belang." Vandaag zouden
wij spreken van sociale cohesie en solidariteit.Bij het lezen van deze zinnen in de memorie van toelichting moest ik denken
aan de Abel Herzberg-lezing die Dorien Pessers op 26 september 1999 in de
Rode Hoed in Amsterdam heeft gehouden en waarvan een verkorte versie is gepubliceerd
in Trouw van 27 september. Daarin haalt mevrouw Pessers uitvoerig het verhaal
"Onder de Linde" uit de bundel "Amor fati" van Abel Herzberg aan. Daarin beschrijft
Herzberg hoe de kampgevangenen van Bergen-Belsen besluiten een rechtbank op
te richten om de diefstallen van, letterlijk, kruimels te berechten waaraan
sommigen van hen zich schuldig maakten. "Wat hebben wij als rechtbank nu gedaan?",
vraagt Herzberg zich af. "Wij gingen uit van de gedachte dat het voor het
kamp van de grootste betekenis was dat er tenminste ergens praktisch naar
Recht en niets dan Recht werd gezocht en dat Recht en niets dan Recht werd
toegepast, zonder enig eigenbelang en zonder aanzien des persoons." De gevangenenrechtbank
liet het recht beginnen waar liefde en solidariteit hadden opgehouden te bestaan.
De ene mens was voor de ander een wolf geworden. Door recht te scheppen schiep
de rechtbank een nieuwe bemiddelende instantie tussen de tot fragment geworden
individuen. Waar in de ander niets meer van het eigene wederkeerde, daar schiep
de rechtbank een gemeenschappelijk veld waarop de gevangenen elkaar als leden
van eenzelfde rechtsgemeenschap konden herkennen en erkennen. In die zin gaf
de rechtbank aan de kampgevangenen hun menselijke waardigheid terug. Het recht
verwees ook naar een andere orde, naar een wél menswaardige samenleving
en hield daarmee de herinnering, de hoop en het verlangen van de kampgevangenen
in stand. Van het recht in de kampsamenleving, hoewel een fragment in zichzelf,
ging een integrerende kracht uit. Deze weliswaar beperkte en bescheiden, maar
desalniettemin elementaire rol kan het recht, althans in een ultieme situatie
van fragmentatie van een samenleving, ook vandaag vervullen. Met andere woorden,
betrokkenheid bij het geheel is niet slechts een vooronderstelling wil het
recht zijn rol kunnen vervullen, maar wordt ook "geproduceerd" door het recht.
Daarom ook, zo besluit ik, moet Justitie zich als het om sociale betrokkenheid
gaat niet uitsluitend receptief, lijdelijk of flegmatisch opstellen in een
zich individualiserende samenleving. Daarom wens ik de bewindslieden en allen
die het rechtsapparaat dienen bij de vervulling van die taak wijsheid, goede
moed, volharding en vooral de zegen van onze hoogste Koning, wetgever en rechter
toe.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter! De minister en de staatssecretaris van Justitie hebben hun
begroting voor het jaar 2000 gebruikt voor het geven van een nuttige en boeiende
beschouwing over "een levende rechtsstaat". De activiteiten die zij mede op
basis daarvan ondernemen of hebben ondernomen, komen, als alles in ieder geval
naar hun wens gaat, de komende tijd in de vorm van wetsvoorstellen hier weer
uitvoerig ter sprake. Ik denk aan de nieuwe Vreemdelingenwet, maar ook aan
wetgeving die direct of indirect verband houdt met het grote Europese voetbaltoernooi
waarvoor Nederland en België deze zomer als gastlanden zullen optreden.
Omdat het laatste woord daarover nog niet gezegd is, houdt mijn fractie haar
kruit op die punten droog en concentreer ik mij in mijn inbreng van vandaag
in hoofdzaak op één thema: geweld, agressie en onmaatschappelijk
gedrag in de openbare ruimte, in het publieke domein.De stelling die ik in de volgende tien of vijftien minuten zal proberen
uit te werken, komt erop neer dat politiek en samenleving de gesignaleerde
uitwassen rond geweld, agressie en onmaatschappelijk gedrag in de openbare
ruimte met ogenschijnlijk passende maatregelen te lijf gaan, maar dat nog
te zeer een analytisch kader ontbreekt waaraan die maatregelen op hun vermeende
effectiviteit zouden kunnen worden getoetst. Anders gezegd: wij weten nog
te weinig van de oorzaken en achtergronden om erop te kunnen vertrouwen dat
het beleid terzake succesvol zal zijn en dat is op zijn zachtst gezegd onrustbarend.Terecht schetsen beide bewindslieden in de memorie van toelichting de
rol die Justitie speelt bij het in stand houden en verder ontwikkelen van
"de levende rechtsstaat". Ik citeer: "Rechtsstaat in die zin dat fundamentele
rechten en basale waarden worden gewaarborgd, levend in die zin dat er daarbinnen
ruimte is voor verandering en ontwikkeling. Dat vergt evenwichtskunst, dat
vergt inspanning. En het vergt een gedeelde en toekomstgerichte visie op hoe
die rechtsstaat eruit ziet. Op de rol van het recht in de samenleving. Op
waar grenzen liggen", aldus de memorie van toelichting. Als het gaat om geweld,
agressie en onmaatschappelijk gedrag in de openbare ruimte, heb je als krantenlezer
de indruk dat grenzen vervagen en steeds frequenter ruimschoots worden overschreden.
De vraag is: is dat ook echt zo? Wat zijn daarvan de oorzaken en wat kunnen
wij eraan doen?Zonder af te doen aan de ernst van redeloos geweld of geweld op straat
tussen onbekenden – het is mijns inziens totaal misplaatst om in dit
verband van "zinloos geweld" te spreken – geef ik een paar observaties
waar ik, als het even kan, graag een reactie van de bewindslieden op krijg.Uit het onderzoeksrapport "Geweld: gemeld en geteld, een analyse van aard
en omvang van geweld op straat tussen onbekenden" uit november 1999 van de
hand van Gert-Jan Terlouw, die van het WODC dus, Willem de Haan en Balthazar
Beke blijkt dat in 1998 naar schatting in 20.000 à 25.000 gevallen
aangifte is gedaan van geweld op straat tegen onbekenden. Volgens inschatting
van de onderzoekers vinden op grond van die gegevens jaarlijks 50.000 tot
100.000 gevallen van fysiek geweld op straat plaats tegen onbekenden, rekening
houdend met het "dark number". Dat is een beangstigend hoog getal. Maar als
je dat getal legt naast de inschatting die gemaakt wordt over het aantal ernstige
mishandelingen van kinderen in het gezin – volgens een onderzoek van
Baartman worden jaarlijks 75.000 kinderen slachtoffer van ernstige mishandeling
in het gezin, van wie een tiental met dodelijke afloop – en als je die
feiten optelt bij de cijfers uit het onderzoek naar de aard en omvang van
het fysiek, geestelijk en seksueel geweld in de privé-sfeer dat in
opdracht van het ministerie van Justitie in 1997 is uitgevoerd, dan is er
ten minste sprake van in ieder geval mijns inziens storende disproportionaliteit
tussen de aandacht die politiek, publiek en media geven aan geweld op straat
in vergelijking met de relatief lage score aan aandacht die gegeven wordt
aan ernstige mishandeling in de privé-sfeer. Dat klemt temeer, omdat
er een significante en beleidsrelevante relatie is te leggen tussen enerzijds
het plegen van, het ondergaan van dan wel aanwezig zijn bij huiselijk geweld,
en anderzijds het plegen van geweld daarbuiten. Is de minister van Justitie
het op dit punt met mij eens en zo ja, heeft hij een verklaring voor deze
disproportionaliteit? In welk opzicht is hij bereid, zo nodig bij te sturen,
niet overigens door vermindering van de aandacht voor geweld op straat, maar
door vergroting van de aandacht in het beleid, gericht op voorkoming en bestrijding
van ernstige mishandeling in het gezin?Voorzitter! Een tweede observatie is de volgende. Onder criminologen woedt
een discussie over de vraag, of er feitelijk sprake is van toename van geweldscriminaliteit.
Door politici en bestuurders wordt zo'n wetenschappelijk discours veelal als
een sta-in-de-weg gezien voor beleid dat in ieder geval de suggestie van effectieve
daadkracht uitstraalt. Maar toch: als wij de cijfers moeten geloven, is er
iets onverklaarbaars aan de hand. Want hoewel vaststaat dat de geregistreerde
geweldscriminaliteit in de laatste dertig jaar fors is toegenomen, haaks daarop
staat het eveneens harde gegeven dat diezelfde trend totaal ontbreekt in de
slachtofferenquêtes. Wat kan daarachter steken? Het antwoord op die
vraag is bepalend voor de wijze, waarop je als politicus en bestuurder op
lange termijn op de maatschappelijke commotie moet reageren. Natuurlijk,
justitie, politie en alle relevante maatschappelijke organisaties moeten primair
alles doen wat in hun vermogen ligt om geweld op straat te voorkomen, althans
ten minste te doen verminderen, en zoveel mogelijk hulp te bieden aan slachtoffers
of hun nabestaanden. Maar als de slachtofferenquêtes kloppen en er dus
geen sprake is van een feitelijke toename van geweldscriminaliteit, moet de
maatschappelijke commotie rond het fenomeen geweld op straat uit iets anders
voortkomen en is de primair gegeven reactie bijna noodzakelijkerwijs op langere
termijn inadequaat. Welke verklaring is er te geven voor de hier gesignaleerde
ongerijmdheid? Lies, damned lies and statistics? Of, anders gezegd: maakt
de politie in deze tijd sneller een proces-verbaal van een gemelde mishandeling
dan voorheen, en is daarom de stijging te verklaren? Of bereiken we met de
slachtofferenquêtes nu juist niet de mensen die op kritieke momenten
"on the scene" zijn? Of is er sprake van een vicieuze cirkel, die loopt via
de plaatselijke commotie naar emotionerende berichtgeving in de media, met
als gevolg grote landelijke commotie? Of zou het zelfs denkbaar kunnen zijn
dat wij in vergelijking tot 50 of 100 jaar geleden nog maar zo zelden met
bloedige gewelddadigheden in onze directe omgeving worden geconfronteerd,
dat ook daarin een deel van de verklaring van de maatschappelijke commotie
is te vinden? Graag ook op dit punt een reactie van de bewindslieden.Voorzitter! Een derde observatie, of beter gezegd gedachte, ziet op het
volgende. Over achtergronden en motieven van geweldplegers op straat is, wegens
gebrek aan op onderzoek gebaseerde kennis, nog heel weinig stelligs te zeggen.
De auteurs die ik zo-even reeds noemde, zijn op dit ogenblik druk doende om
een beperkt aantal geweldsincidenten, representatief voor verschillende vormen
van geweld op straat, nader te onderzoeken aan de hand van uitgebreide interviews
met daders, slachtoffers en omstanders, zodat in de loop van dit jaar, alles
in opdracht van de ministers van Justitie en BZK, een rapport het licht zal
zien, waarin inzicht gegeven zal worden in de achtergronden en motieven van
de geweldplegers. Maar omdat in het kader van dit specifieke onderzoek bedreiging
met geweld op straat niet als fysiek geweld beschouwd is en daarom buiten
beschouwing is gebleven, vrees ik dat het fenomeen van geweld op straat tegen
onbekenden, waar het z'n maatschappelijke uitwerking betreft, nog onvoldoende
in kaart wordt gebracht. Want het is mijn inschatting dat de maatschappelijke
reactie op het fenomeen "redeloos geweld" niet alleen het gevolg is van ontzetting
en onbegrip voor de buitensporigheid van het gedrag van de daders en de consequenties
daarvan voor de slachtoffers, maar daarenboven is gekoppeld aan een significant
aantal vergelijkbare voorvallen in bijna ieders leven, familie- en vriendenkring,
waar de zaak met een sisser – dat wil zeggen "slechts" met bedreiging
of verbale agressie – afgelopen is.Voor het gevoel van veiligheid bij grote groepen in de samenleving en
daarmee voor het vertrouwen in en de binding met de "levende rechtsstaat"
levert mijns inziens bedreiging met geweld of een redeloos agressieve bejegening
ook een belangrijke deuk op. In het kader van de aanpak van geweld op straat
wordt daarom mijns inziens nu het topje van de ijsberg onderzocht. Dat is
en heel nuttig en heel nodig, maar gaat niet ver genoeg, zeker niet als het
naast het tijdelijk bedienen van maatschappelijk onrust – op zichzelf
al een legitiem doel – ook geweld, agressie en onmaatschappelijk gedrag
beter wil doen begrijpen, opdat daar effectiever tegen opgetreden kan worden.Voorzitter! Laat ik mijn gedachten nog eens op een heel andere manier
ordenen, op het gevaar af dat sommigen zeggen – of erger, gegeneerd
denken –: Jacob, je wordt ouder, grijzer, senater en rechtser.De openbare ruimte lijkt soms van niemand. Sommigen slaan er onbekenden
neer, anderen laten hun hond er uit, met alle achtergelaten gevolgen van dien,
hebben lak aan de leuze "opstaan voor iemand misstaat niemand", gooien het
lege pakje sigaretten op straat weg of telefoneren mobiel met zodanig luide
stem, dat omstanders niets anders rest dan hun gesprekken of gedachten te
staken, mee te luisteren of te verhuizen. En degene die het waagt, hetzij
om weerstand te bieden, hetzij er een opmerking over te maken, krijgt in alle
gradaties de wind van voren en zelden steun van omstanders. Ik spreek als
ervaringsdeskundige.Hoe komt dat? Wat zijn de achtergronden? Is er een gedeelde en toekomstgerichte
visie op hoe de rechtsstaat er uitziet. Zeker, de bewindslieden van Justitie
zouden mij vrij gemakkelijk en misschien niet eens ongeestig van repliek kunnen
dienen door te zeggen: u wende zich terzake tot uw ambtsopvolger, de minister
voor Grote Steden en Integratiebeleid. Immers, anonimiteit, ongelijke maatschappelijke
perspectieven door verschillen in opleiding, huisvesting, sekse en betaald
werk, uiteenlopende culturele achtergronden, het in de zeventiger en tachtiger
jaren verminderde functionele toezicht, etc., liggen aan de verloedering van
de openbare ruimte en de afbreuk van het gevoel van samenhang ten grondslag.
En onder meer via het GSB-beleid doen wij wat wij kunnen om het tij te keren.Hoewel zo'n antwoord zeker zou vallen in de categorie "sociaal gewenst"
blijft mij de angst bekruipen dat wij daarmee nog steeds onvoldoende analytisch
kader hebben voor de verklaring waarom kinderen en, erger, ouders op sportvelden
scheidsrechters molesteren, waarom conflicten in het verkeer bijna altijd
tot machogedrag aanleiding geven, waarom formeel toezicht – de in elkaar
getramde conducteur of onheus bejegende agent – en informeel toezicht –
de willekeurige passant die een medegebruiker van de openbare ruimte wijst
op een even verderop staande afvalbak – tot verbale agressie of erger
aanleiding geeft, ook als in die setting van geen multiculturaliteit of zichtbare
ongelijkheid sprake is. Lees: tussen gewone Nederlanders onderling.De evenwichtskunst, ook als die betrekking heeft op waar de grenzen liggen,
vraagt misschien voor de publieke ruimte om een nieuwe bij de tijdse minimale
set van waarden, een kapstok door iedereen aanvaard of te aanvaarden, zonder
welke de samenleving ophoudt samen leven mogelijk te maken.Dat brengt mij ten slotte op het thema toezicht, waarover onder het kopje
"handhaving naar behoefte" bij de toelichting op de begroting wordt gerept.
In sommige discussies over toezicht worden verantwoordelijkheid voor en schuld
aan de verslechterende toestand van de openbare ruimte door individuele burgers en maatschappelijke organisaties bij de overheid en bij politie
en justitie gelegd en vice versa. De uitkomsten van het twaalfstedendebat
over geweld op straat – weer een van die uitstekende initiatieven die
onder Paars I genomen zijn – maken daar ook melding van. Er is blijkens
dat debat ook hier sprake van een vicieuze cirkel. Ik citeer: "Door de afname
van de sociale controle en een versterkt appel op de persoonlijke controle
is een proces in gang gezet waarbij de verantwoordelijkheid voor eigen, maar
zeker voor andermans handelen niet meer bestaat." De overheid heeft door middel
van regels, voorschriften, geboden, maar ook door de heilloze suggestie als
zouden meer politie en Justitie het varkentje wel even wassen, zich de verantwoordelijkheid
voor het wel en wee in de openbare ruimte toegeëigend. Het gevolg is
dat allerlei maatschappelijke instanties, instituties en individuele burgers
zich nog minder verantwoordelijk voelden, zeker nu politie, Justitie en openbaar
bestuur met hun beleidsmaatregelen weinig effect sorteerden.Het kabinet doet van alles om aan deze vicieuze cirkel een einde te maken.
Justitie levert daaraan een bijdrage door middel van een veelheid aan initiatieven,
hier kortheidshalve aangeduid met afkortingen als Jib, O&O, SoV, CtC etc.Omdat de bewindslieden van Justitie zich blijkens de toelichting bij hun
begroting terecht op het standpunt stellen een relevante partner te willen
zijn bij het voorkomen van criminaliteit, agressie en onmaatschappelijk gedrag,
wil ik hen in dit kader het volgende voorleggen. Wat opvalt, is dat mensen
elkaar steeds minder aanspreken op het naleven van voor de leefbaarheid van
de openbare ruimte zo belangrijke gedragsregels. Informeel toezicht door maatschappelijke
organisaties – bijvoorbeeld sportverenigingen – maar ook door
individuele burgers, lijkt steeds minder plaats te vinden. Misschien is dat
uit angst voor een gewelddadige of op zijn minst agressieve reactie; misschien
omdat onze samenleving egalitair is, wat deze overigens in vergelijking met
een groot aantal omringende landen altijd al geweest is; misschien ook, omdat
er niet zoiets is als een door bijna iedereen aanvaard minimumpakket aan normen
voor de openbare ruimte, die daardoor zozeer van ons allen is dat iedereen
zich gelegitimeerd en geroepen voelt om op de naleving daarvan toe te zien.
Als dat laatste waar is, zou het de bewindslieden van Justitie niet misstaan
om samen met anderen te zoeken naar zo'n minimum.Voorzitter! Iedere bewindspersoon op Justitie heeft in het bijzonder een
lastig dilemma op te lossen. Want bijna alle onderwerpen op dit departement
kunnen iedere dag driekolomsbreed de voorpagina halen. Dan moet er snel en
adequaat gereageerd worden, ook omdat verkiezingen altijd aanstaande zijn.
Of, zoals prof. De Haan het in zijn oratie over geweldscriminaliteit, leefbaarheid
en kwaliteit van veiligheidszorg, getiteld "TH kan minder" heeft gezegd: "In
het publieke debat over misdaad en straf is de verleiding groot om toe te
geven aan de 'misplaatste concreetheid' van harde toezeggingen voor snel en
tastbaar resultaat."Voorzitter! Ik nodig de bewindslieden uit om tenminste vandaag niet aan
die verleiding toe te geven.De heer Ruers (SP):Mijnheer de voorzitter! Ik wil een aantal onderwerpen kort aansnijden.
Ik begin met de gefinancierde rechtshulp. Ik wil vervolgens iets zeggen over
het verbod op "no cure no pay" en het vertrouwen in de rechterlijke macht.
Ten slotte wil ik nog even terugkomen op de Millinxbuurtmethode, een onderwerp
waar anderen ook over hebben gesproken.Dat ik begin met de gefinancierde rechtshulp, waar ik vorig jaar ook al
over gesproken heb, heeft te maken met het feit dat dit probleem naar mijn
mening nog steeds duidelijk aanwezig is en niet opgelost is door de maatregelen
die in het afgelopen jaar zijn genomen. De directe aanleiding voor het behandelen
van dit onderwerp is het rapport dat de staatssecretaris van Justitie op 3
februari jongstleden aan de Tweede Kamer heeft aangeboden, getiteld "Ontwikkelingen
in het aanbod van de gefinancierde rechtshulp". Aanleiding voor dit rapport
was een enkele jaren geleden aangenomen motie in de Tweede Kamer, waarin de
regering werd verzocht, inzicht te geven in het landelijk kwalitatief aanbod
van de bureaus voor rechtshulp. De inhoud van het rapport is opmerkelijk.
Ik noem enkele conclusies: - het totale aantal toevoegingen neemt
niet af, wel is er sprake van een lichte daling van het aantal toevoegingen
per rechtsbijstandverlener;- bepaalde specialismen, zoals familierecht,
vreemdelingenrecht, sociaalzekerheidsrecht en huurrecht worden verlaten;- nieuwe specialismen worden gevonden in betalende zaken;- bij
ongewijzigd beleid zal er een leemte ontstaan in het aanbod van gesubsidieerde
rechtshulp, met name als de groep zogenaamde "blijvers" het stelsel verlaat;- het is de vraag of de te verwachten instroom de uitstroom van ervaren
advocaten voldoende kan compenseren.Al met al een verontrustend beeld, dat ligt in de lijn van de berichten
die ons al geruime tijd bereiken uit de sector van de sociale advocatuur.
In feite wordt bevestigd dat het met de sociale advocatuur de verkeerde kant
uitgaat, omdat er geen goede structurele financiële onderbouwing is.
Ook op dit terrein geldt het spreekwoord "als het kalf verdronken is, dempt
men de put", dat de heer Hirsch Ballin al een aantal malen naar voren heeft
gebracht. Het wordt hoog tijd om op dit terrein structurele verbeteringen
aan te brengen.Aan het slot van zijn aanbiedingsbrief wijst de staatssecretaris op het
risico dat er bij ongewijzigd beleid een leemte zal ontstaan. Wie bekend is
met de sociale rechtshulp, kent het begrip "leemte in de rechtshulp", want
dat was zo'n dertig jaar geleden berucht. Hij schrijft dat financiële
maatregelen en een verdere vermindering van de administratieve belasting nodig
zijn. Hij verwijst dan natuurlijk naar de beperkte verhoging van de vergoeding
van het uurtarief die per 1 januari jongstleden is doorgevoerd, te weten van ƒ
125 naar ƒ 154. Hij voegt daaraan toe: "Of deze maatregelen toereikend
zijn om een leemte in het aanbod van gefinancierde rechtsbijstand te voorkomen,
zal moeten blijken. De ontwikkelingen op dat gebied zullen nauwlettend gevolgd
moeten worden."Dat is een bijzonder gevaarlijke opmerking. De ontwikkelingen in de afgelopen
tijd hebben geleerd dat wij niet achterover kunnen leunen en
afwachten. Wij mogen niet denken dat wij er met genoemde verhoging van het
uurtarief zijn, integendeel. Als de staatssecretaris van mening is dat hij
achterover kan leunen, is dat een gevaarlijke opvatting, want ook een uurtarief
van ƒ 154 is ontoereikend. Wij zijn er zeker nog niet. Als het blijft
bij dit bedrag, zal niet alleen aan de aanbodzijde van de sociale rechtshulp,
bij de rechtshulpverleners, de afbraak toenemen, maar ook de justitiabelen
aan de vraagkant zullen merken dat zij voor een gesloten deur komen te staan.Tekortschietende vergoedingen betekenen enerzijds vertrekkende advocaten
en een onvermijdelijke aantasting van de kwaliteit van de rechtshulp. Anderzijds –
dit wordt nogal eens over het hoofd gezien – zullen rechtzoekende burgers
in de kou komen te staan. Vooral aan dit laatste aspect wordt te weinig aandacht
besteed. Dat is heel slecht, want als een burger niet terecht kan bij een
advocaat of rechtshulpverlener, verliest hij het vertrouwen in het rechtsstelsel.
Er is dan sprake van aantasting van het vertrouwen in de rechtsstaat. Een
en ander staat haaks op de grondrechten van de rechtshulp en ook van de toegang
tot de rechter. Want wat koop ik als burger, als justitiabele, voor mooie
woorden in de Grondwet, dat ik mij tot de rechter kan wenden, als de feitelijke
toegang effectief wordt geblokkeerd? Als die toegang er niet meer is, is het
recht van de burger een dode letter geworden en is het begrip "rechtsstaat"
een farce.Over dat maatschappelijk risico – de praktijk leert zelfs dat dit
een feit is – zegt de staatssecretaris bijzonder weinig, ook niet in
zijn brief van 3 februari jongstleden. Er zal wat mij betreft boter bij de
vis moeten komen, en snel ook, want verder afwachten hoe de teruggang zich
voortzet en wanneer er een leemte zal ontstaan, is onverantwoord en kortzichtig.
Is er eenmaal een leemte, dan is het einde in zicht en zal het bijzonder moeilijk
zijn, weer een behoorlijke sociale rechtshulp op te bouwen. Het verleden leert
ons wat een leemte in de rechtshulp betekent. Dat hoeven wij niet opnieuw
uit te vinden.Daarom is het naar de overtuiging van de SP de hoogste tijd dat de financiële
mogelijkheden voor de sociale rechtshulp worden verruimd, te beginnen met
een verhoging van het uurtarief voor de sociale advocatuur naar ƒ 180.
Dat bedrag is bepaald geen luxe, het is een noodzakelijke bodemvoorziening
in het gehele systeem van de gefinancierde rechtshulp. Natuurlijk heb ik kennis
genomen van de eerdere opmerkingen van de staatssecretaris in dat verband,
waarbij hij de verhoging van het uurtarief koppelt aan de voorwaarde van kwaliteitsbevordering
en een periodieke toetsing. Daar is bijvoorbeeld ook de Orde van advocaten
voorstander van. Naar mijn mening mag het echter geen uitstelargument zijn
en moet het ertoe leiden dat er een verhoging van het uurtarief komt. Het
is volstrekt duidelijk dat kwaliteit structureel extra geld kost en dat geld
zal zo spoedig mogelijk op tafel moeten komen. Ik ben ervan overtuigd dat
de bewindslieden met recht en reden om kwaliteit in de sector kunnen vragen
zodra eenmaal aan die noodzakelijke voorwaarde is voldaan. Dat moet ook de
volgorde zijn: eerst de structurele financiële verbetering en daarna
dient bekeken te worden of de kwaliteit ook voldoende is. Wordt het omgedraaid,
dan zal het nooit lukken. Ik verneem derhalve graag van de staatssecretaris
en/of de minister of zij op korte termijn bereid zijn, een verhogingsvoorstel
in te dienen.Mijn volgende onderwerp betreft het verbod op "no cure no pay", waarvoor
de uitdrukking "no win no fee" beter zou zijn. Dit onderwerp roept in de rechtspraktijk
vaak de nodige vragen en discussies op. De oppervlakkige berichten in de media,
vaak met verwijzing naar het Amerikaanse of Engelse recht, wordt het principe
"no cure no pay" nogal eens als een wondermiddel gepresenteerd, terwijl dit
bij nadere beschouwing en toepassing ervan zeer gevaarlijk blijkt te zijn.
"No cure no pay" leidt namelijk niet alleen tot de aantasting van de onafhankelijkheid
van de advocaat, maar zet uiteindelijk ook de zaak op zijn kop. De advocaat
is er dan niet meer voor de cliënt, maar de cliënt voor de advocaat.
Het verbod op "no cure no pay" strekt dan ook vooral tot bescherming van de
rechtzoekende en daarmee van het algemeen belang. De Orde van advocaten heeft
zich terecht een uitgesproken tegenstander van dit principe verklaard. Op
andere terreinen steekt het fenomeen ook steeds vaker de kop op. Dat was voor
de orde juist reden om te pleiten voor een algeheel verbod op "no cure no
pay" voor alle rechtshulpverleners dat ook bij wet wordt vastgelegd. Ik hoor
van de bewindslieden graag hoe zij over deze visie en dit verzoek denken en
of zij bereid zijn, daarover een voorstel bij de Kamer in te dienen.Mijnheer de voorzitter! Uit een onderzoek dat begin vorig jaar werd gedaan,
bleek dat 80% van de bevolking meent dat er in Nederland klassenjustitie bestaat.
Het zou goed zijn, te onderzoeken waar die mening vandaan komt en waarop die
is gebaseerd. Een dergelijk onderzoek is naar mijn mening gewenst, want een
zichzelf respecterende democratie mag toch niet berusten in het feit dat zovelen
zo weinig vertrouwen hebben in een van de belangrijkste pijlers van die democratie,
namelijk de onafhankelijke en onpartijdige rechterlijke macht.Ervan uitgaande dat de minister het belang van het vertrouwen in de rechterlijke
macht van groot gewicht acht, vind ik het bijzonder verbazend om te zien hoe
hij vorig jaar november antwoordde op schriftelijke vragen van mijn partijgenoot
De Wit aan de overkant. Het betrof vragen over de nevenfuncties van leden
van de Hoge Raad. Indertijd bleek dat enkele leden van de Hoge Raad nevenfuncties
hadden bij organisaties die zijn verbonden aan de verzekeringsbranche. De
minister antwoordde dat het rechters in beginsel vrij staat om nevenfuncties
uit te oefenen, dat rechters niet in een ivoren toren behoren te zitten en
dat de functie van lid van de raad van toezicht van de Stichting klachteninstituut
verzekeringen niet onverenigbaar is met de functie van raadsheer bij de Hoge
Raad. Dat antwoord heeft mij zeer verbaasd. Onlangs nog heeft mr. H.C.L. Hermans,
raadsheer in het gerechtshof in Amsterdam, een artikel gepubliceerd over de
integriteit van de rechterlijke macht. Hij betoogt terecht dat voor rechters
behoedzaamheid bij het aanvaarden en behouden van nevenfuncties is aan te
bevelen. Die opvatting sluit ook aan bij de visie van de regering over de
positie van ambtenaren en andere overheidsdienaren. Kort gezegd komt het erop
neer dat men terughoudend dient te zijn en elke schijn van belangenverstrengeling
dient te vermijden. Populair gezegd: bij twijfel niet doen. Dit wetende, verbaast
het mij eerlijk gezegd ook dat de desbetreffende leden van
de Hoge Raad niet zelf tot dit inzicht zijn gekomen. Met hun wijsheid en ervaring
had van hen toch mogen worden verwacht dat zij de nevenfuncties die zij zijn
aangegaan, zouden hebben laten varen, maar dat hebben zij niet gedaan.Wat speelde en speelt er bij de Hoge Raad in deze kwestie? Zoals bekend
moet de Hoge Raad vrij frequent beslissen in zaken waarbij verzekeringsmaatschappijen
betrokken zijn. Daarbij staan niet zelden grote belangen op het spel. Eind
vorig jaar behandelde de Hoge Raad een casus waarbij een justitiabele stond
tegenover een verzekeringsmaatschappij. Betrokkene kwam erachter dat twee
van de vijf leden van de betreffende kamer van de Hoge Raad een vaste functie
hebben in de raad van toezicht op het schadeverzekeringsbedrijf. Het ging
om een betaalde functie met, naar later bleek, een aanzienlijke bezoldiging
van ƒ 20.000 per jaar. Dat was voor de betrokkene aanleiding om de
twee raadsheren in kwestie te wraken, een unicum in de geschiedenis van de
Hoge Raad. Het wrakingsverzoek werd overigens afgewezen.Nu terug naar de vragen en antwoorden van de minister van 3 december.
Hij zegt dat contact met de samenleving gewenst is, bijvoorbeeld door het
uitoefenen van nevenfuncties en dat deze, al dan niet gehonoreerd, in principe
zijn toegestaan. Tot zover geen probleem. Verder merkt hij op dat het uitgangspunt
van de huidige wettelijke regeling is het verzekeren van de zuiverheid van
verhoudingen in het algemeen en het vertrouwen in de rechterlijke macht, in
het bijzonder in de rechterlijke onafhankelijkheid en onpartijdigheid. Ook
daarin kan ik de bewindslieden geheel volgen.Hanteer ik dat uitgangspunt bij de nevenfuncties van de leden van de Hoge
Raad, dan is het voor mij onbestaanbaar dat de minister de geschetste situatie
billijkt. Hoe kan er nu nog vertrouwen bestaan in de onafhankelijkheid van
deze rechters, die een aanzienlijke nevenfunctie verrichten, qua tijd en honorering,
en betaald worden door commerciële instellingen, terwijl zij over hun
belangen regelmatig moeten oordelen? Anders dan de minister ben ik van mening
dat de objectiviteit van de Hoge Raad, nota bene ons hoogste rechtscollege,
hier wel degelijk in het geding is. Er valt in redelijkheid toch niet aan
justitiabelen uit te leggen dat deze rechters onafhankelijk zijn? Of kunnen
deze rechters wel twee heren tegelijk dienen? Graag hoor ik de reactie van
de minister hierop.Ik teken hierbij aan dat ik dankzij de wettelijke openbaarheid terzake,
sinds 1 januari vorig jaar, en het onvolprezen Internet onlangs heb geconstateerd
dat niet twee, maar zelfs vier raadsheren van de Hoge Raad dezelfde betaalde
nevenfunctie hebben op verzekeringsgebied. Om het volledig te maken, de betaling
van die functies geschiedt door het Verbond van verzekeraars. Al met al vraagt
deze situatie om ingrijpen van de minister, of ten minste om afkeuring. Ik
hoor graag zijn reactie.Over de Millinxbuurt hebben reeds zeer velen voor mij gesproken. Het optreden
van politie en justitie in deze buurt heeft terecht veel aandacht getrokken.
De rechter keurde deze methode af. Deze methode was duidelijk gericht op het
aftasten van de grenzen van de wet en het recht. Zij werd kennelijk gehanteerd
met medeweten en instemming van de minister van Justitie. Ik vind dat een
merkwaardige gang van zaken. Het lijkt er op z'n minst op dat de scheiding
tussen de wetgevende macht en de uitvoerende macht aan het verdwijnen is.Onlangs betoogde de Groningse hoogleraar Elzinga in Binnenlands Bestuur
hierover dat niet de grenzen van de wet werden afgetast, maar dat direct,
en waarschijnlijk willens en wetens, werd gehandeld in strijd met de wet,
zoals anderen ook hebben gezegd. Dat is een zware beschuldiging die de minister
van Justitie naar mijn mening niet over zijn kant kan laten gaan. Ik hoor
het antwoord graag van de minister op de volgende vragen, die mevrouw Le Poole
ook heeft gesteld: a. Was de minister vooraf op de hoogte gebracht
van het gebruik van de gewraakte methode en zo ja, ondersteunt hij deze nog
steeds?b. Zo nee, wat is het oordeel van de minister over deze methode?c. Is de minister bereid uit te spreken dat een herhaling van deze
methode uit den boze is?Ten slotte voeg ik hieraan toe de opvatting van prof. Elzinga dat bewust
tegen de wet handelen van autoriteiten, gericht op activiteit van de rechter,
met als doel de wetgever onder druk te zetten, fundamenteel strijdig is met
de grondslagen van ons rechtsstelsel. Dat is ook een zware beschuldiging.
Ik hoor graag of de minister die opvatting deelt.De voorzitter:Gezien de tijd van de dag is het noodzakelijk om een theepauze te hebben,
van drie kwartier. De bewindslieden zijn meesters en kunnen zich, denk ik,
daarna zodanig beperken dat wij de eerste termijn van de regering nog voor
de avondpauze kunnen hebben.De vergadering wordt van 16.30 uur tot 17.15 uur geschorst.Voorzitter: Korthals AltesMinister Korthals:Voorzitter! Ik heb in eerste instantie uit de losse pols gemeld dat ik
ongeveer drie kwartier bezig zou zijn. Ik hoor u al denken dat die tijd niet
vol gemaakt hoeft te worden, maar ik vrees dat ik er misschien zelfs overheen
ga.De voorzitter:Ik had niet anders verwacht.Minister Korthals:Is dat als compliment bedoeld?De voorzitter:Dat is uit respect voor het ministerie.Minister Korthals:Voorzitter! Ik wil allereerst mijn dank uitspreken aan alle sprekers,
die niet alleen een heel constructieve bijdrage hebben geleverd maar ook veel
fundamentele vragen hebben gesteld. De individuele vrijheid en orde zijn de
kernwoorden waar het, als wij het over de rechtsstaat hebben, eigenlijk om
gaat. Het is de spanning tussen deze twee begrippen die de rechtsstaat een
paradoxaal karakter geeft. En het is dit paradoxale karakter dat de rechtsstaat
levend houdt, dat wil zeggen: in staat om zich aan te passen aan de eisen
van de tijd zonder zijn eigenheid te verliezen. Dit is in een notendop de
boodschap die ik heb neergelegd in de memorie van toelichting bij het begrotingsvoorstel
dat wij hier vandaag bespreken.Ik wil deze wat abstracte notie op een paar essentiële punten verder
uitwerken. Daarbij zal ik uiteraard het verband leggen met wat er concreet
 in de maatschappij gaande is en zal ik ingaan op de wijze waarop
Justitie daarop naar mijn mening hoort te reageren en te anticiperen. Wij
vinden in onze samenleving individuele vrijheid een groot goed. Mevrouw Le
Poole heeft daar ook heel nadrukkelijk op gewezen. Wij willen dat mensen in
vrijheid hun geloof kunnen belijden, voor hun mening kunnen uitkomen, handel
drijven, zich ontspannen, zich in ons land en over de grenzen daarvan kunnen
bewegen en wij vertrouwen er graag op dat zelfbeheersing, overleg van vrije
partijen en de tucht van de markt hun werk doen om misbruik van die vrijheid
te voorkomen. En wij kunnen, terugkijkend op de achter ons liggende eeuwen,
constateren dat deze houding ons materiële maar ook immateriële
welvaart en rijkdom heeft gebracht.Maar een dergelijke terugblik en een blik over onze grenzen leren ons
dat dit ook schaduwkanten heeft. Waar te zeer vertrouwd wordt op zelfbeheersing,
overleg en marktwerking, dreigen onveiligheid, onzekerheid en machtsmisbruik.
En het is ontegenzeglijk een taak van de overheid, die zoveel mogelijk te
voorkomen om bescherming te bieden aan diegene die zwak is. Justitie, het
ministerie van het recht, draagt daaraan bij door te ordenen, door vrijheden
in te perken en verplichtingen op te leggen. Dergelijke beperkingen en verplichtingen
worden met name op het terrein van economische activiteiten vaak als belemmerend
ervaren. Maar nog los van het feit dat een dergelijke belemmering gerechtvaardigd
kan zijn vanuit de opdracht om de zwakkere te beschermen, moeten wij ons realiseren
dat zonder de ordenende werking van het recht nauwelijks efficiënt economisch
verkeer mogelijk zou zijn.Wat wij ons echter wel steeds behoren af te vragen, is of de ordening
die in het verleden nodig was, nog wel past bij het heden of de voorzienbare
toekomst. Onze maatschappij is dynamisch en het recht dient steeds mee te
veranderen. Zij dient niet mee te bewegen met elke gril. Dan zou het geen
ordening, geen houvast bieden. Het is echter beslist nodig dat Justitie steeds
de blik gericht houdt op wat er in de samenleving gebeurt en te gebeuren staat,
juist om bescherming en zekerheid te kunnen garanderen. Internationalisering,
informatie en communicatietechniek, biotechnologie, veranderende opvattingen
over goed en kwaad, het zijn even zovele ontwikkelingen waarop het recht en
het justitiële apparaat een antwoord moeten hebben. Dat antwoord moet
er zijn, zowel in de zin dat de regelgeving past bij de maatschappelijke werkelijkheid
als in de zin dat de justitieorganisatie optimaal is toegerust om, gegeven
die werkelijkheid, haar taken uit te voeren. In het voorliggende begrotingsvoorstel
is dat voor alle hoofdterreinen van het justitiebeleid ook uitgewerkt. De
kwaliteit van de wetgeving, de effectiviteit van de rechtshandhaving, de efficiency
van de rechtspleging, op deze en een aantal andere onderwerpen die in eerste
termijn door uw Kamer zijn genoemd, wil ik nu nader ingaan. Alvorens dat te
doen, wil ik nog eens even benadrukken, dat als wij kijken naar hoe onze samenleving
ervoor staat, naar wat de eisen des tijds zijn, wij kunnen concluderen, dat
justitie het dan nog niet zo slecht doet. Natuurlijk, de samenleving is beduidend
minder veilig dan wij ons zouden wensen en er moeten nog heel wat belemmeringen
worden weggenomen, die economische groei en een vrije inrichting van het persoonlijk
leven in de weg staan, maar het kon, om het zuinig te zeggen, slechter.Voorzitter! Een aantal sprekers is ingegaan op de vraag wat wij mogen
verwachten van het strafrecht. Mevrouw Le Poole wijst erop dat het strafrecht
maar heel beperkt oplossingen kan bieden voor de complexe maatschappelijke
problemen die de oorzaak zijn van de criminaliteit. Zij vraagt mij of ik mogelijkheden
zie om beter over het voetlicht te krijgen wat van justitie verwacht kan worden.
De heer Holdijk wijst op de rol van incidenten en de media, die er aanleiding
toe kunnen zijn, dat irrationele verwachtingen ontstaan ten aanzien van het
strafrecht. Hij vraagt mij of ik zijn redenering tot de mijne kan maken, dat
het beleid niet door incidenten bepaald moet worden, laat staan door de vox
populi. Tegelijkertijd – en hier kom ik weer terug op het paradoxale
karakter van de rechtsstaat, op de noodzaak telkens alles af te wegen –
wijzen diverse afgevaardigden erop dat de burger terecht van justitie mag
verwachten dat er wordt opgetreden tegen criminaliteit en overlast, zeker
waar die lokaal structureel dreigt te worden. De heer Holdijk heeft in dat
verband nogmaals gezegd, dat de vox populi natuurlijk niet de gedragslijn
moet worden van de minister van Justitie. Ik kan hem zeggen, dat ik dat ook
niet van plan ben, maar ondertussen moeten wij ons realiseren dat de vox populi
wel bestaat en dat wij er natuurlijk wel naar moeten luisteren, zonder dat
dit ons direct tot daden moet brengen. De heer Hirsch Ballin laat zijn betoog
over de rol van het strafrecht op een aantal terreinen uitmonden in de visie
dat wij niet mogen berusten, zelfs al weten wij dat rechtshandhaving nooit
perfect zal zijn. Hij nodigt mij uit, hem te laten weten in hoeverre ik die
visie deel.Voorzitter! Van deze uitnodigingen maak ik graag gebruik. Allereerst zeg
ik heel duidelijk: van het strafrecht mág niet worden verwacht dat
het oplossingen biedt voor complexe maatschappelijke problemen. Van het strafrecht
mag wél verwacht worden, dat het een bijdrage levert aan het voorkomen
van die problemen door duidelijk te maken waar de norm ligt en door politie
en justitie de middelen te geven om in concrete situaties op te treden als
de norm wordt geschonden. Als het voor de preventie van strafbaar gedrag dienstig
is dat Justitie zich samen met de eerstverantwoordelijke departementen ook
bemoeit met maatschappelijk complexe problemen, dan is het wenselijk dat dat
gebeurt. Ik kom daar nog op terug als ik inga op het door de heer Rosenthal
ingebrachte onderwerp van het multiculturele drama.Voorzitter! Duidelijk maken waar de norm ligt en zorgen voor voldoende
middelen. Dat is eenvoudig gezegd, maar in de praktijk is het punt van discussie
steeds: waar ligt de norm en welke middelen zijn er daadwerkelijk nodig? Daarmee
komen wij op de rol van de incidenten en de media. Nee, deze dienen niet het
justitiebeleid te bepalen, maar er is niets op tegen dat zij aanleiding zijn
tot het politieke debat en er is niets op tegen dat in dat debat de meningen
worden gehoord. Als uiteindelijk maar een nuchtere afweging wordt gemaakt
tussen wat wij willen en wat wij kunnen en tussen enerzijds wat wij willen
en kunnen en anderzijds wat wij mogen binnen de grenzen van onze
rechtscultuur en binnen de grenzen van de mensenrechten.Voorzitter! Verschillende sprekers hebben, en terecht, gesproken over
de wetgevingskwaliteit. Ook dit kabinet vindt de kwaliteit van de wetgeving
van wezenlijke betekenis voor het functioneren van de rechtsstaat. De zorg
voor de kwaliteit dient zich uit te strekken naar alle niveaus en fases van
het wetgevingsproces. De aandacht hiervoor is geïntensiveerd. Zo is bij
de start van het kabinet een scan uitgevoerd van de wetgevingsvoornemens die
voortvloeien uit het regeerakkoord. Het doel hiervan is steeds het beste en
minst belastende alternatief te vinden. Er is verder een onderzoek uitgevoerd
naar de mogelijkheid van de identificatie van problematische regelgeving.
Dat onderzoek moet de basis worden voor een nog te ontwikkelen instrument
terzake.De toetsing van ontwerpwetgeving is verbeterd door het aanbrengen van
meer systematiek en het leggen van een accent op het overleg met andere departementen.
Het MDW-project is hierbij zeer belangrijk. Gesteld mag worden dat een en
ander tot dusverre met voortvarendheid ter hand is genomen, hoe ingewikkeld
de problematiek ook is. Er zijn ook bestaande activiteiten en nieuwe initiatieven.
De initiatieven die inmiddels op stapel staan, worden vastgelegd in de nota
over de wetgevingskwaliteit. Deze nota is – wellicht is dat bekend –
onlangs voor advies naar de Raad van State gezonden. Ik verwacht deze nota
begin april naar deze Kamer te kunnen zenden.De heer Rosenthal merkte op dat het kennelijk erg lastig is om voor de
burger begrijpelijke wetsteksten te vervaardigen. Hij vroeg verder of dit
geen hogere prioriteit moet krijgen in de kwaliteitstoets en bij het onderzoek
naar de kwaliteit van de wetgeving. De begrijpelijkheid van wetsteksten is
van meer factoren afhankelijk dan alleen de redactie. Relevant hierbij zijn
de samenhang met andere wetten, de afstemming op hoger recht en de aard van
het instrument dat wordt gekozen om het beleidsdoel te realiseren. Aan al
die zaken wordt in de kwaliteitstoets voor de wetgeving aandacht besteed.
Toch is deze helderheid ook aan beperkingen gebonden, hetgeen met name geldt
voor voorschriften die een uitvloeisel zijn van Europese regelgeving. De inspanningen
die gericht zijn op het verbeteren van de kwaliteit van de wetgeving, strekken
zich echter waar mogelijk ook tot het Europese niveau uit.Voorzitter! De heer Rosenthal juicht mijn beleid toe om de wetgevingskwaliteit
te verhogen. Hij meent echter tegelijkertijd dat het binnen mijn bereik ligt
om de scheefgroei tussen de machten te beperken. In dit verband vroeg hij
naar mijn visie op de uitwerking van de typisch Nederlandse gedoogsituaties
op het functioneren van de trias politica en de rechtsstaat. Laat ik hierover
heel duidelijk zijn: gedoogsituaties moeten in mijn optiek zo mogelijk worden
voorkomen. Het is niet de bedoeling dat het gedogen van wetsovertredingen
de wetgeving tegenwerkt. Afgezien van bijzondere situaties, zoals die bij
het drugsbeleid zijn gegroeid en door de meerderheid van de volksvertegenwoordiging
zijn aanvaard, hanteert het kabinet hierbij een vrij strikt beleid. Dit beleid
is vastgelegd in de nota Grenzen aan gedogen, die door het vorige kabinet
is uitgebracht. Gedogen wordt in deze nota alleen toelaatbaar geacht in situaties
waarin wettelijke bepalingen op korte termijn zullen worden vervangen. In
de nota worden enkele voorwaarden terzake geformuleerd.De heer Rosenthal heeft gevraagd – ik refereerde hier zojuist al
aan – of het binnen mijn bereik ligt om de scheefgroei tussen de machten
te bestrijden. Het is de vraag of er wel kan worden gesproken van een scheefgroei
tussen de machten. Het kabinet is met de VVD-fractie van mening dat ervoor
moet worden gezorgd dat de wetgever, de uitvoerende en de rechtsprekende macht
hun taken kunnen uitvoeren, zonder elkaar in de wielen te rijden. Door middel
van diverse projecten en beleidsmaatregelen wil het kabinet dit bevorderen.Het kabinet streeft naar heldere normstelling in de wetgeving, maar ook
naar consistentie en doorzichtigheid van die wetgeving. Het wetgevingskwaliteitsbeleid
moet hieraan de belangrijkste bijdrage leveren. Het kabinet streeft er voorts
naar, de rechtsbescherming tegen bestuursbeslissingen doelmatiger te organiseren
door het creëren van voorzieningen in de Algemene wet bestuursrecht.
De rechterlijke organisatie wordt gemoderniseerd om haar beter in staat te
stellen haar werk te doen. Verder wordt het toezicht op de uitvoering van
de overheidstaken in verschillende projecten aan de orde gesteld.Voorzitter! Ik ga nu in op het door vele sprekers naar voren gebrachte
punt van de juridisering. Ik heb, zoals bekend, op een symposium van het advocatenkantoor
Nautha Duthil een inleiding gehouden over de juridisering van het openbaar
bestuur. Deze inleiding is onlangs in het Nederlands Juristenblad gepubliceerd.
In deze inleiding heb ik erop gewezen dat juridisering deels een gevolg is
van ontwikkelingen – individualisering, emancipatie en internationalisering –
die wij kunnen noch willen terugdraaien. Deze ontwikkelingen hebben het recht
ingewikkelder gemaakt, omdat zij de samenleving ingewikkelder hebben gemaakt.
Wij zullen daar tot op zekere hoogte mee moeten leren leven. Bovendien is
de juridisering van de laatste twintig jaar voor een deel gewenst. In een
rechtsstaat hoort het bestuur immers aan regels te zijn gebonden en hoort
de burger toegang tot de rechter te hebben.Waar het om gaat is dat onnodige juridisering wordt voorkomen en wordt
bestreden. Daarmee heb ik het probleem geenszins willen bagatelliseren. Er
is ook onnodige en vermijdbare juridisering. De regelgeving is soms nodeloos
ingewikkeld. De rechtsbescherming is soms ondoelmatig georganiseerd. Nog steeds
komt het bijvoorbeeld voor dat bij één project – dat kan
een weg zijn, maar ook een nieuw bedrijfsgebouw – waarvoor een reeks
vergunningen en dergelijke nodig is je voor de rechtsbescherming tegen die
vergunningen op verschillende momenten bij verschillende rechters moet zijn.
Een gecombineerde behandeling is dan niet mogelijk, terwijl vaak in de verschillende
procedures dezelfde vragen spelen. Dát is wat de slagvaardigheid van
het bestuur belemmert.De kabinetsnota Juridisering in het openbaar bestuur bevat een reeks maatregelen
om dat tegen te gaan. Die zijn inmiddels alweer wat concreter. Een wetsvoorstel
tot wijziging van de Tracéwet op dit punt heeft zojuist de Eerste Kamer
bereikt. Een wetsvoorstel voor een zelfstandige rijksprojectenprocedure in
de Wet op de ruimtelijke ordening zal binnenkort de Tweede Kamer bereiken.
De commissie-Scheltema komt zeer binnenkort met voorstellen voor
een algemene regeling van dit punt in de Algemene wet bestuursrecht. De bestuursrechter
moet zich van zijn staatsrechtelijke positie bewust blijven en het bestuursoptreden
terughoudend toetsen.De heer Hirsch Ballin (CDA):Ik dank de minister voor zijn antwoord op onze vragen over de Algemene
wet bestuursrecht. Wij hebben al vaak onze zorg erover uitgesproken, dat de
het probleem van de coördinatie van de procedures er door een gebrek
aan prioriteit nu al zeven jaar ligt. Moet ik uit zijn antwoord afleiden,
dat het eerder eind vorig jaar aan de Tweede Kamer meegedeelde tijdschema,
waarbij die voorstellen voor de zomer zullen worden ingediend, wel wordt gehaald?Minister Korthals:Ik denk dat het wordt gehaald, al zal dat zeer moeilijk zijn.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mogen wij vragen om onze hernieuwde belangstelling voor het onderwerp
als een aanmoediging te beschouwen? Ik denk dat dit goed spoort met het accent
dat de minister legt op dit antwoord over de beweerde juridisering.Minister Korthals:Dat is zeker waar. Die aansporing op zichzelf hadden wij niet nodig, want
wij vinden het onderwerp bijzonder belangrijk. De nota over juridisering ligt
er al bijna een jaar. De laatste keer is de behandeling ervan niet kunnen
doorgaan vanwege ziekte van mijn collega. De nota wordt nu de volgende week
besproken.De bestuursrechter moet zich bewust blijven van zijn staatsrechtelijke
positie en het bestuursoptreden terughoudend toetsen. Meestal gaat dat wel
goed. Incidentele uitglijders laten zien, dat dit een punt van aandacht moet
blijven. Belangrijk is dat beslissingen tijdig worden genomen. De rechterlijke
macht is zich daarvan gelukkig in toenemende mate bewust. Het project modernisering
rechterlijke organisatie is er mede op gericht om de rechterlijke macht daartoe
in staat te stellen. Mijn collega van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksaangelegenheden
en ik komen overigens binnenkort met een notitie over de naleving van termijnen
door bestuur en rechter.De Algemene wet bestuursrecht levert door harmonisatie van wetgeving een
bijdrage aan vermindering van de complexiteit van de regelgeving. Tegelijkertijd
kan ook de Algemene wet bestuursrecht zelf op diverse punten worden vereenvoudigd.
Daartoe is een aantal wetsvoorstellen in procedure gebracht: de uniforme openbare
voorbereidingsprocedure, kosten voorprocedures, rechtstreeks beroep en samenhangende
besluiten. De voornaamste oorzaak van juridisering is in mijn ogen echter
de complexiteit van de wetgeving. Daarom blijft een krachtig wetgevingskwaliteitsbeleid
nodig. Op de inhoud daarvan ben ik al eerder ingegaan, alsmede op vragen gesteld
door de heer Rosenthal.De heer Holdijk heeft kritiek op het kabinetsstandpunt over juridisering
in het openbaar bestuur. Los van de precieze formulering hebben wij alleen
willen zeggen, dat emancipatie en individualisering behoren tot de oorzaken
van de juridisering. Dat sluit inderdaad niet uit dat het omgekeerde –
wetgeving leidt tot individualisering – ook waar is. In ieder geval
verbind ik aan een en ander niet de conclusie dat er aan juridisering niets
te doen is.De heer Holdijk maakte in dit verband nog een opmerking over geschillen
jegens overheden. Anders dan hij suggereert, zijn wij daar wel degelijk mee
bezig. In de juridiseringsnota is een onderzoek aangekondigd naar beslechting
van bestuursgeschillen anders dan door de rechter. Dit onderzoek is inmiddels
voltooid en in de loop van dit jaar komt er een kabinetsstandpunt.Ten slotte vroeg de heer Holdijk of niet een actievere rol van de rechter
nodig is als compensatie voor afnemende parlementaire controle in verband
met de terugtred van de wetgever. Ik zou die redenering niet willen volgen,
voorzitter. Als er al sprake zou zijn van afnemende parlementaire controle –
ik kan daar, uit ervaring, niet over mee praten – dan moeten wij dat
probleem aanpakken, maar niet door de rechter dan maar zijn staatsrechtelijke
grenzen te laten overschrijden. Dan zouden wij het ene staatsrechtelijke probleem
gaan oplossen door een ander staatsrechtelijk probleem te scheppen, en naar
mijn gevoel schiet dat niet op.Voorzitter! De heer Hirsch Ballin vroeg of de planning inzake de wetsvoorstellen,
inzake de coördinatie van samenhangende besluiten wordt gehaald. Wat
het eerste deel betreft heb ik zojuist al geantwoord, maar nu ga ik er iets
preciezer op in, want ik vrees dat mijn eerdere antwoord niet helemaal goed
was. Welnu, wat het eerste deel betreft hopen de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en ik binnen enkele weken een voorontwerp in
consultatie te geven, waarbij de planning er inderdaad op gericht zal zijn
in de zomer een wetsvoorstel naar de Raad van State te zenden. Of dat daadwerkelijk
lukt, zal ook een beetje afhangen van de inhoud van de reacties op het voorontwerp.
Wat het tweede deel betreft, de inhoudelijke coördinatie, wijs ik erop
dat daar de commissie-Scheltema nog mee bezig is. Ik kan dus geen keiharde
toezeggingen doen dat de planning ook daar wordt gehaald. Het is een zeer
ingewikkelde materie en er is voortdurend de druk van andere prioriteiten.
Maar ik kan de heer Hirsch Ballin wel verzekeren – zoals ik zojuist
al gedaan heb – dat we er alles aan doen om het tijdschema zoveel mogelijk
en liefst helemaal te halen.Voorzitter! De heer Hirsch Ballin vroeg welke conclusies voor de wetgeving
wij verbinden aan het inderdaad onder juristen veel besproken arrest van 17
december jongstleden inzake overheidsaansprakelijkheid. Ik heb de commissie-Scheltema
gevraagd mij daarover op korte termijn te adviseren. Dat is overigens één
van die andere prioriteiten waar ik het zonet over had. Ik wil nu dus nog
geen conclusies trekken, maar ik sluit zeker niet uit dat wij op niet al te
lange termijn zullen moeten overgaan tot wetgeving om de rechtsmachtverdeling
te verduidelijken.Voorzitter! De heer Rosenthal vroeg of het niet zo is, dat de rechter
steeds meer wordt geconfronteerd met zaken die in wezen een politieke afweging
vergen. Dat "steeds meer" kan ik niet bevestigen, maar ook niet ontkennen.
Wij houden daar geen aparte statistieken van bij. We weten wel dat het voorkomt
dat partijen proberen de politieke discussie in de rechtszaal voort te zetten.
Maar daar behoort de rechter dan niet in mee te gaan en als regel gaat de
rechter daar ook niet in mee. Het feit dat voor partijen de inzet mede een
politieke is, verandert niets aan het feit dat de rechter ook
in zo'n zaak gewoon doet wat hij altijd doet, namelijk de feiten vaststellen
en daarop het recht toepassen.De heer Rosenthal (VVD):Mijnheer de voorzitter! Mag ik dan even aan de minister voorleggen dat
hij zelf in het NJB, in het reeds gememoreerde artikel, mededeling doet van
situaties waarin de rechter gesteld wordt voor de afweging? Hij noemt het
zelfs een afweging tussen ideologische tegenstellingen inzake ecologie en
economie. Dat is toch niet niks.Minister Korthals:Ja, dat is waar. Ik heb daar zelf voorbeelden van genoemd. Ik heb ook
zojuist gezegd dat ik weet dat het voorkomt; maar we moeten het aantal gevallen
waarin dit gebeurt niet overdrijven. Ik heb er in die inleiding twee pregnante
voorbeelden van gegeven dat een rechter het verkeerde pad heeft bewandeld.
Overigens bleek hij in beide gevallen te zijn teruggefloten door de hogere
rechter.Het wetgevingsprogramma is omvangrijk. In 2000 proberen wij heel wat in
het Staatsblad te krijgen. Ik noem de wet bescherming persoonsgegevens, het
wetsvoorstel taakstraffen, de wetsvoorstellen die in het kader van het EK
2000 voor de nodige veiligheidsvoorzieningen moeten zorgen en de wetsvoorstellen
tot wijziging van de artikelen 141 Strafrecht en 540 Strafvordering. De wijziging
van artikel 141 Strafrecht is inmiddels aanvaard door de Tweede Kamer. De
stemming over het wetsvoorstel tot wijziging van artikel 540 Strafvordering
zou vandaag plaatsvinden, maar is om redenen die de coalitie aangaan uitgesteld
tot ten minste over een week. Men beraadt zich nog op een amendement. Wij
zullen dan zien en erop reageren.Voorzitter! Het is te veel om op te noemen wat gereed is voor plenaire
behandeling door de Tweede Kamer, maar het zijn er nog een stuk of veertien
buiten de wetsvoorstellen die ik al heb genoemd. Ik zie de heer Jurgens kijken;
hij zou er graag van afweten. Ik noem het wetsvoorstel strafrechtelijke opvang
verslaafden, de beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen, het wetsvoorstel
toezeggingen aan getuigen in strafzaken, de goedkeuringswet van het corruptieverdrag
en het daarmee samenhangende wetsvoorstel wijziging corruptiewetgeving, het
wetsvoorstel titelbescherming makelaars, de systematische aanpassing van het
Wetboek van Strafvordering en de goedkeurings- en uitvoeringswetgeving met
het oog op de verkorte procedure in uitleveringszaken. Evenals u wacht ik
in spanning op de afhandeling aan gene zijde. Verder is het DNA-wetsvoorstel
in de Tweede Kamer aan de orde. Dat is van belang, omdat het financiële
consequenties heeft. Ik heb onlangs een nota van wijziging gezonden naar de
Tweede Kamer, zodat DNA-onderzoek ook mogelijk is bij misdrijven waarop vier
jaar of meer staat.De heer Hirsch Ballin is zeer nadrukkelijk ingegaan op de internationale
strafrechtelijke samenwerking. Omdat ik weet dat het een troetelkind van hem
is, zal ik uitgebreid reageren op het beleid inzake het sluiten van multilaterale
en bilaterale verdragen. Ik zal daarbij een actueel overzicht geven inzake
het sluiten van de bilaterale verdragen. Op het punt van strafrechtelijke
samenwerking geef ik de voorkeur aan het sluiten van multilaterale verdragen.
Dat wil niet zeggen dat ik bilaterale verdragen uitsluit. Zoals u weet, hebben
wij met Marokko een bilateraal verdrag omtrent de overdracht van straftoepassing
gesloten. Deze verdragen komen voor mij aan de orde indien blijkt dat de samenwerking
met een bepaald land toeneemt en de bestaande verdragsrelaties met dat land
onvoldoende zijn. Met andere woorden, ik hanteer daarbij een duidelijk noodzaakcriterium.
Wat het VN-verdrag tegen de georganiseerde misdaad betreft, waarover nu wordt
onderhandeld, heeft Nederland van meet af aan bepleit om de samenwerkingsbepalingen
een zo ruim mogelijke strekking te geven. Nederland stelt zich daarbij zeer
actief op en verwerft groeiende steun voor die gedachte. Er is ook tegenstand,
maar wij blijven actief in de onderhandelingen.Ik kom bij de oproep om multilaterale verdragen van ontsnappingsclausules
te ontdoen. Zoals bekend is, zijn er in de wereld genoeg landen die niet de
kwalificatie rechtsstaat verdienen. Toch blijkt het soms nodig om met deze
landen samen te werken. In dergelijke gevallen kunnen wij bij het vragen van
hulp zelf de regie bepalen en kunnen wij zeer behoedzaam te werk gaan. Tegelijkertijd
zal een dergelijk land ons ook om hulp kunnen vragen, ook in zaken waaraan
wij niet zouden willen meewerken. Dan komen ontsnappingsclausules ons natuurlijk
zeer van pas. Met andere woorden: ontsnappingsclausules zijn niet per definitie
ongewenst. Ik begrijp uit de verwijzing naar de mensenrechten door de heer
Hirsch Ballin, dat ook hij daaraan denkt. Ik vat zijn oproep aan de regering
om multilaterale verdragen zoveel mogelijk van ontsnappingsclausules te ontdoen,
dan ook als volgt op: daar waar het gaat om verplichtingen waaruit geen problemen
kunnen voortvloeien, dienen deze helder in een verdrag te worden vastgelegd
zonder daarop vervolgens uitzonderingen toe te laten. Ik ben bereid mij daarvoor
in te spannen.Het overzicht per staat van bilaterale en multilaterale verdragen betreffende
uitlevering en strafrechtelijke rechtshulp dat ik de Kamer eerder verstrekte,
wordt vanaf 1 september 1998 binnen mijn ministerie niet meer bijgewerkt wat
betreft de multilaterale verdragen. De redenen daarvoor zijn dat de lijst
zeer snel veroudert vanwege het grote aantal ratificaties en dat de depositarissen
van deze verdragen via internet alle meest recente informatie verspreiden
over de multilaterale verdragen betreffende uitlevering en strafrechtelijke
rechtshulp die Nederland kan toepassen in relatie tot andere landen. Ik heb
hiervoor dan ook verwezen naar de informatie die beschikbaar is op de websites
van de Verenigde Naties, de Raad van Europa en de Europese Unie. De lijst
van bilaterale verdragen zal worden geactualiseerd: ik ben bereid deze periodiek
ter kennis te brengen van het parlement.De heer Hirsch Ballin vroeg naar het tijdschema voor goedkeuring en ratificatie
van de "International Convention for the Suppression of the Financing of Terrorism".
Dit verdrag is op 10 januari van dit jaar ondertekend. Thans vindt over de
medegelding van dit verdrag overleg plaats met de Antillen en Aruba. De verwachting
is dat de goedkeurings- en uitvoeringswetgeving voor de zomer aan de Raad
van State kan worden aangeboden.Is er voortgang bij de ratificatie van het Statuut van het Internationaal
Strafhof? Er is, zo kan ik u melden, goede voortgang terzake van de goedkeuring
van het statuut. Wij hopen dat het goedkeuringswetsvoorstel
in maart in de rijksministerraad behandeld kan worden.Verder vroeg de heer Hirsch Ballin: hoever is de minister gevorderd met
de toegezegde substantiële verbeteringen van het erfrecht. De toegezegde
wijzigingen van het nieuwe erfrecht zijn opgenomen in een apart wetsvoorstel:
de zogenoemde bezemwet erfrecht. De Raad van State heeft op 4 februari jongstleden
positief advies over het wetsvoorstel uitgebracht. Dezer dagen zal het nader
rapport aan de Koningin worden aangeboden.De heer Hirsch Ballin (CDA):Uit de overgang naar het erfrecht begrijp ik dat de minister zijn beantwoording
over de verdragen heeft afgesloten. Ik dank hem voor de diverse toezeggingen.
Ik wil echter ook de aandacht vestigen op mijn vraag over twee recente verdragen
van de Raad van Europa over corruptie. Ik vroeg waarom die nog niet ondertekend
zijn en waarom de ratificatieprocedures dus nog niet lopen. Zeker bij het
eerste door mij genoemde verdrag verkeert Nederland in een merkwaardige uitzonderingspositie.
Ik had ook een vraag gesteld over het zevende protocol bij het EVRM.Minister Korthals:Op het zevende protocol kom ik nog terug. De wetgeving over de corruptie
kan, denk ik, vóór mei aan de Raad van State worden aangeboden.
Aan het niet-ondertekenen behoeft geen bijzondere betekenis te worden toegekend.
Voor mei aanstaande vragen wij dus advies aan de Raad van State.De heer Hirsch Ballin (CDA):Ik mag uit het voornemen om het voor advies aan de Raad van State voor
te leggen, afleiden dat de ondertekening dus op korte termijn te verwachten
is. Immers, een niet-ondertekend verdrag kan moeilijk naar de Raad van State.Minister Korthals:Ja.Voorzitter! Over het zevende protocol het volgende. Aan de Tweede Kamer
is meegedeeld, dat deze aangelegenheid wordt meegenomen in een medio dit jaar
aan de Kamer toe te zenden notitie over de derde fase herziening rechterlijke
organisatie. Daarop wil ik nu niet vooruitlopen.Voorzitter! De heer Hirsch Ballin vroeg naar de stand van zaken inzake
het wetsvoorstel Wet bescherming persoonsgegevens. Daarover heeft de vaste
commissie voor justitie uit deze Kamer vorige week een verslag uitgebracht,
dat ik uiteraard zo spoedig mogelijk hoop te mogen ontvangen. Ik zal er in
ieder geval alles aan doen, te bevorderen dat de nota naar aanleiding van
het verslag snel komt.Voorzitter! De heer Hirsch Ballin stelde een vraag over de invoering van
de Wet bescherming persoonsgegevens. Daarover bracht de Tweede Kamer vorige
week verslag uit. Ook dat verslag zal zo spoedig mogelijk worden beantwoord.
Het streven is erop gericht, op 1 oktober aanstaande de Wet bescherming persoonsgegevens
in werking te laten treden.Voorzitter! Ik kom toe aan de vraag van de heer Hirsch Ballin of de opvatting
dat het initiatiefwetsvoorstel voor stalking onuitvoerbaar is, ertoe moet
leiden dat de Eerste Kamer het wetsvoorstel zou moeten verwerpen. Dat hij
Opzij leest, heeft mij verbaasd! Maar de regering zal haar standpunt over
deze wetgeving uiteraard eerst ten volle bepalen nadat het wetsvoorstel in
de Eerste Kamer is behandeld.Voorzitter! De heer Rosenthal vroeg naar de invloed van de multiculturele
samenleving op de rechtspleging. Wordt de etnische achtergrond in Nederland
door de zittende magistratuur meegewogen? De etnische achtergrond van personen
kan een rol spelen in het oordeel van de rechter. Hierbij moet met name worden
gedacht aan familiezaken en strafzaken. In familiezaken speelt het een belangrijke
rol bij echtscheidingsprocedures en het opstellen van alimentatie- en omgangsregelingen.
In strafzaken kan de culturele achtergrond met name een rol spelen bij de
straftoemeting. De rechter bepaalt de hoogte van de straf onder meer aan de
hand van de ernst van het feit en de persoon van de dader. Dat schept dus
ruimte om de culturele en etnische achtergrond van de verdachte bij zijn oordeel
te betrekken. Er zijn geen exacte gegevens beschikbaar over de mate, waarin
dit het geval is. De rechter bespreekt alle relevante aspecten van een zaak
in de raadkamer. Dit is echter geheim, en dus kan niet volledig worden achterhaald
wat is besproken. Maar indien de culturele achtergrond een belangrijke rol
heeft gespeeld bij het oordeel van de rechter, moet dit mijns inziens uit
het vonnis blijken. Uit de motivering blijkt dan, wat de opvatting van de
rechter is. Om rechters zo goed mogelijk in staat te stellen culturele factoren
op hun gewicht te beoordelen, hebben zij natuurlijk allemaal weer de mogelijkheid
tot het volgen van cursussen.Voorzitter! De heer Ruers vroeg naar de nevenfuncties van de Hoge Raad.
Eigenlijk deed hij dat in navolging van zijn collega De Wit in de Tweede Kamer,
want die heeft daar het onderwerp "nevenfuncties van de rechters" aan de orde
gesteld. Het gaat dan met name om twee raadsheren van de Hoge Raad, die een
bepaalde functie hebben in de raad van toezicht op het schadeverzekeringsbedrijf.
Inmiddels heb ik begrepen dat het gaat om vier raadsheren. Ik heb mijn standpunt
hierover reeds uitgebreid gegeven in de beantwoording van de vragen van de
heer De Wit, en zie in het betoog van de heer Ruers wat dat betreft geen nieuwe
gegevens die aanleiding geven tot een verandering van dit standpunt. De wet
is duidelijk. Het gaat dan om artikel 44 WRRA, tweede en derde lid. Deze regeling
houdt in dat rechterlijke ambtenaren, met uitzondering van de plaatsvervangers
en rechterlijke ambtenaren in opleiding, gedurende de binnenstage niet tevens
advocaat-procureur of notaris kunnen zijn dan wel anderszins van het verlenen
van rechtskundige bijstand een beroep kunnen maken.Andere absolute onverenigbaarheden zijn niet in de wet opgenomen. Met
andere woorden: het kan. En bovendien is er een registratie bij de Hoge Raad,
zodat het openlijk kan blijken. Dat neemt niet weg dat ik de heer Ruers wil
toezeggen om hierover in overleg te treden met de president van de Hoge Raad.
Het lijkt mij namelijk niet helemaal juist om mij formeel te verschuilen achter
de wet; het is natuurlijk ook mogelijk om voorstellen te doen om de wet te
veranderen. Ik vind, in alle eerlijkheid, dat daar wellicht enige aanleiding
voor is.Voorzitter! De heer Holdijk vroeg naar de aangiftebevoegdheid van rechters.
Ik zou het in dit kader ook de aangiftebereidheid willen noemen.
Ik zeg de heer Holdijk graag toe dat ik mijn standpunt in deze door hem terecht
als moeilijk gekenschetste materie ook aan de Eerste Kamer kenbaar zal maken.
Het overleg met de NVVR en met het OM is nog niet afgerond. Er ligt geen advies
van de NVVR, omdat de meningen binnen de NVVR zeer uiteenlopen. Dat betekent
dat uiteindelijk het standpunt door de minister, overigens na goed overleg
met de NVVR en het OM, moet worden bepaald. Ik hoop dat volgende maand te
kunnen doen en dan zal ik dat aan de Eerste Kamer toezenden.Mevrouw Le Poole vroeg hoe ik denk over het verwijt dat in de brief van
het kabinet over de claimcultuur een normatief referentiekader ontbreekt.
Dat verwijt acht ik niet terecht. De brief maakt namelijk duidelijk dat het
kabinet de doelstellingen die van oudsher aan het aansprakelijkheidsrecht
ten grondslag liggen, onderschrijft. Ik wijs op het belang van de slachtofferbescherming
en de preventieve werking die van het aansprakelijkheidsrecht uitgaat. De
brief maakt verder duidelijk dat een grondig onderzoek nodig is naar de feitelijke
stand van zaken met betrekking tot de claimcultuur en dat de huidige inzichten
een grondige herziening van de doelstellingen vooralsnog niet rechtvaardigen.
Het is, met andere woorden, nog veel te vroeg voor een fundamentele discussie
over mogelijk andere doelstellingen en functies van het aansprakelijkheidsrecht.
Een onderzoek naar de feitelijke ontwikkeling van de claimcultuur in ons land
is reeds door mijn ministerie in gang gezet.Gevraagd is ook waarom ik verwacht dat Europese harmonisering zal bijdragen
aan een gematigde ontwikkeling van de claimcultuur. Het aansprakelijkheids-
en schadevergoedingsrecht in de diverse Europese landen verschilt weliswaar,
maar is over het algemeen genomen gematigd te noemen. Verdergaande Europese
harmonisering op het gebied van het aansprakelijkheidsrecht zal daarom kunnen
bijdragen aan het ontstaan van een sterkere Europese rechtscultuur, die tegenwicht
kan bieden aan en een alternatief kan vormen voor de dominante Amerikaanse
rechtscultuur op dit gebied. In de wetenschap dat wij in Nederland niet meer
alles in eigen hand hebben, maar soms ontwikkelingen tegen wil en dank krijgen
opgedrongen, kan een dergelijke Europese rechtscultuur een buffer vormen tegen
veel schadelijker tendensen, zoals in de Verenigde Staten waarneembaar zijn.Verder is gevraagd of de rol van de afkalving van het socialezekerheidsstelsel
op de ontwikkeling van de claimcultuur in de kabinetsbrief niet wordt onderschat
en wat ik met dit gegeven doe. In de kabinetsbrief wordt terugdringing van
de aanspraken die burgers kunnen laten gelden op sociale uitkeringen als één
van de determinanten van de ontwikkeling van een claimcultuur onderkend. De
inschatting van de door mevrouw Le Poole genoemde schrijvers, dat dit de belangrijkste
determinant is, deel ik echter niet. Ik constateer dat ik daarin niet alleen
sta. In het Nederlands Juristenblad van twee weken geleden trekt ook Bergkamp
deze stelling in twijfel. Als men de ingrepen in de sociale zekerheid van
de afgelopen jaren beziet, kan men niet volhouden dat dit tot een ingrijpende
daling van het niveau van de sociale zekerheid heeft geleid, terwijl juist
deze daling van het niveau potentieel tot een stimulering van de claimcultuur
zal kunnen leiden. Wij zien veeleer het belang van andere determinanten zoals
de verzakelijking van de relaties, de juridisering van de samenleving en de
toename van de claimbewustheid. Overigens wordt in de brief duidelijk gemaakt
dat bij de totstandkoming van nieuwe wetgeving in het algemeen en socialezekerheidswetgeving
in het bijzonder de claimcultuur met nadruk in de overwegingen zal worden
betrokken.Voorzitter! De heer Hirsch Ballin heeft ook nog gesproken over de overcapaciteit
in het gevangeniswezen. Laat ik eerst zeggen dat door nieuwe prognoses duidelijk
is gemaakt dat er een overcapaciteit "aan zat te komen". We hadden dit ook
al opgemaakt uit de wekelijkse stand van zaken waarbij er meer cellen leeg
bleven. Dat is opgelopen. De redenen daarvoor zijn bekend. Zo neemt bijvoorbeeld
de lengte van de strafduur niet meer toe. Er is gevraagd of het waar is dat
die capaciteit niet helemaal gebruikt wordt omdat er verstoppingen zijn in
de rest van de keten. Het is waar dat er, naarmate er meer aangiftes zijn,
er meer opgespoord zal worden en het openbaar ministerie meer zal vervolgen,
meer celcapaciteit nodig is. Zoals bekend, hebben wij nog niet alle middelen
om dat te doen. Er zullen dus altijd afwegingen gemaakt moeten worden. Ik
heb er vertrouwen in dat er ook in de nabije toekomst aandacht aan gegeven
zal worden om nog meer capaciteit voor dit soort zaken ter beschikking te
stellen. Dat zal een opwaartse druk met zich meebrengen voor de gevangeniscapaciteit.
Er is slechts geprognosticeerd tot het jaar 2001, omdat we niet met zekerheid
kunnen zeggen wat er daarna zal gebeuren.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Onze vraag reikt iets verder, namelijk of deze schijnbare
overcapaciteit geen alarmsignaal is. Wij weten allemaal dat er een aanzienlijk
handhavingstekort in de samenleving is. De minister begon ook met iets te
zeggen over het onderwerp dat verschillende fracties ter sprake hebben gebracht,
namelijk het geweld en de ernstige aard ervan in de samenleving. Wij hebben
bepleit om beleid te ontwikkelen en verder vorm te geven waarbij de incubatie
van geweld in de samenleving wordt tegengegaan. Dat vergt natuurlijk meer
dan alleen maar het hier en daar dichten van een gaatje in de doorstroming
van zaken. Dat betekent dat er zeer gericht beleid wordt ontwikkeld om met
gebruikmaking van de capaciteit die er enigszins is in het gevangeniswezen
en die er te weinig is in de andere schakels van de justitiële keten,
iets te doen aan de vergaande incubatie van geweld en niet alleen aan de allerernstigste
zaken. Dat is de reden van onze vragen en opmerkingen op dit punt.Minister Korthals:Er komt op een gegeven moment een notitie naar de Tweede Kamer waarin
staat wat we met de overcapaciteit in het gevangeniswezen zullen gaan doen.
We zullen bijvoorbeeld proberen om een deel daarvan te gebruiken voor andere
doeleinden. Tegelijkertijd zien we aankomen dat die overcapaciteit in het
gevangeniswezen niet lang zal standhouden. We moeten er dus ook voorzichtig
mee zijn. Ik ben het bovendien met u eens dat er een handhavingstekort is.
We proberen dat in die zin op te vangen dat het openbaar ministerie, waar
we een reorganisatie achter de rug hebben, meer zaken kan gaan verwerken.
Ook de reorganisatie van de zittende magistratuur is er mede
op gericht om te zorgen dat daar sneller en nog effectiever kan worden gewerkt.
We hebben de reorganisatie bij de politie gehad. We weten bovendien dat er
meer politie zal komen. Dat zal natuurlijk weer een druk geven op het openbaar
ministerie. Wij kunnen vaststellen dat in het regeerakkoord een bedrag van
750 mln. voor de veiligheid is uitgetrokken, en dat in een tijd waarin wij
dachten dat er aanzienlijk bezuinigd moest worden en er nauwelijks geïntensiveerd
zou worden. Ik ga ervan uit dat, als er weer wat te verdelen is, ook justitie
een graantje mee zal pikken, bestemd voor verbetering en versterking van de
handhaving.Voorzitter! De heer Hirsch Ballin heeft ook gevraagd naar de TBS-capaciteitstekorten
en de begeleiding van TBS-gestelden na ontslag. In mijn schriftelijke beantwoording
van de vragen over de capaciteitsbehoefte bij TBS heb ik nog geen verslag
kunnen doen van de maatregelen die ik inmiddels voornemens ben, te treffen
om het tekort verder terug te dringen tot nul in ultimo 2000. In mijn brief
van 30 september 1999 aan de Tweede Kamer gaf ik aan dat ik over deze maatregelen
eerst nog in overleg moet treden met de vakbonden en dat ik de Centrale raad
voor de strafrechtstoepassing ook nog advies wil vragen. Voor de jaren na
2000 hoop en verwacht ik dat de uitvoering van het kabinetsbesluit over het
rapport "Overstromen", dat in het kader van een interdepartementaal beleidsonderzoek
naar de TBS is uitgebracht, zal leiden tot een bekorting van de intramurale
behandelingsduur in de TBS-klinieken. Daardoor zullen met dezelfde capaciteit
meer TBS-gestelden kunnen worden behandeld. Wanneer de behoefte en de capaciteit
desondanks nog niet op elkaar blijken aan te sluiten, zal ik niet aarzelen
om stappen te ondernemen om de capaciteit weer verder te verhogen.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik heb behoefte aan enige verduidelijking op dit
punt. Ik begrijp uit het antwoord van de minister dat hij tweeërlei zal
doen, namelijk de capaciteit van de TBS verder uitbreiden, omdat de voorziene
uitbreiding ten opzichte van de prognoses veel te gering is, en de duur van
de TBS intramuraal beperken. Hij hoopt dat daardoor een balans tot stand wordt
gebracht. Wanneer weten wij of die balans wordt gerealiseerd? Bestaat er niet
het risico dat, nu voor bepaalde ernstige delicten wordt aangedrongen op langere
TBS en beter opletten voordat ontslag plaatsvindt, dit een slag in de lucht
zal zijn?Minister Korthals:Het rapport "Overstromen" moet nog worden uitgewerkt. Ook het kabinet
moet hier nog een standpunt over innemen. Daarin zal worden aangegeven op
welke wijze de efficiency bij de behandeling kan worden vergroot. Vermoedelijk
zijn daartoe mogelijkheden. Bovendien kan in het algemeen worden gesteld dat
na zes jaar niet moet worden doorgegaan met de behandeling. Er moet na die
periode een uitstroom plaatsvinden, bijvoorbeeld naar de GGZ. Ook kan worden
gekozen voor het doorgaan met de behandeling, maar dan niet zo intensief als
daarvoor, want dat heeft geen waarde. Ik wil overigens niemand geheel afschrijven.
Dat zal het beleid hoe dan ook niet worden.Voorzitter! Ik kom op de begeleiding na ontslag. Ik heb in het WODC-rapport
"Recidive na TBS" aanleiding gevonden, met de reclassering in overleg te treden
over de begeleiding van TBS-gestelden in de extramurale fase. In dat overleg
wordt bezien welke intensivering nodig is. Ik kan op dit moment nog niet meedelen
wat de uitkomsten zullen zijn.Voorzitter! Vrijwel alle sprekers zijn ingegaan op de aanpak van zedendelinquenten
en pedoseksuelen. Daarbij is duidelijk aan de orde gekomen dat wij bij dit
soort zaken, hoe ernstig ook, niet te impulsief aan de slag moeten gaan. Naar
aanleiding van de begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer heb ik gezegd dat
ik voor 1 april aanstaande met een pakket van maatregelen zal komen. Bovendien
heb ik gezegd hoe er toezicht zou kunnen zijn op de pedoseksuele delinquent
die terugkeert in de samenleving. Daarbij moeten wij het evenwicht in de gaten
houden tussen de belangen van mensen die in de buurt wonen en de belangen
van degene die in de gevangenis heeft gezeten, TBS opgelegd heeft gekregen
en een kans moet krijgen in de samenleving. Ik zal ook ingaan op de rol van
het openbaar ministerie, op de vraag hoe en aan wie zij informatie moet verstrekken
en op de aard van de informatie. Overigens lijkt dit gemakkelijker dan het
is. Informatieverstrekking aan de betrokkenen vormt een complex geheel, dus
dit zullen wij gefaseerd moeten invoeren. Ik zal daarover dus een notitie
schrijven.Voorzitter! De heer Hirsch Ballin wekt in zijn bijdrage de suggestie dat
Justitie zich niet echt druk maakt om de verschillende vormen van mishandeling.
Hij verwees daarbij onder meer naar de onlangs in de Staatscourant gepubliceerde
Richtlijn mishandeling. Hij had daar zijn eigen rekenkunst op losgelaten en
voorzover ik het in korte tijd kon beoordelen, klopten zijn berekeningen.
Ik deel echter zijn zienswijze niet. De richtlijn beoogt juist, bij te dragen
aan een evenwichtige justitiële afhandeling van deze misdrijven. Voorts
draagt de richtlijn bij aan verhoging van de rechtsgelijkheid. Ten slotte
maakt de gedetailleerde richtlijn het mogelijk dat snel gereageerd kan worden
op deze zaken. Daar voeg ik nog aan toe dat gewaakt dient te worden voor de
impuls om telkens een zwaarder arsenaal in te zetten.Voorzitter! De heer Hirsch Ballin vroeg of de rechtshandhaving tegenwoordig
tot onderdeel van een diffuse openbare orde is gemaakt. Hij meent dat rechtshandhaving
steeds duidelijker is getransformeerd in veiligheidszorg, waarvoor mijn collega
van Binnenlandse Zaken coördinerend minister is. Verder vroeg de heer
Hirsch Ballin zich af welke maatstaf Justitie aanlegt bij de justitiële
inbreng in de veiligheidszorg. Ik juich het toe dat met name het lokaal openbaar
bestuur zich mede verantwoordelijk acht voor de veiligheidszorg. Dat is dus
de andere kant van de medaille. Het openbaar bestuur is een goede samenwerkingspartner
voor Justitie op lokaal niveau geworden. Waar het echter gaat om de opsporing
en vervolging van strafbare feiten, ligt zonder twijfel het primaat bij Justitie.
De betrokken officieren van justitie baseren zich daarbij op het aanvaarde
strafrechtelijke beleid. Van vervaging van verantwoordelijkheden op lokaal
niveau is dus geen sprake. Overigens voeg ik daaraan toe dat wat de heer Hirsch
Ballin hier naar voren brengt, natuurlijk wel iets is wat Justitie altijd
in de gaten houdt, namelijk dat niet op enigerlei wijze het openbaar bestuur
zal proberen om het primaat te krijgen door de invloed van de korpsbeheerder
in het driehoeksoverleg. Ik zou daarvan een enkel voorbeeld kunnen geven,
maar dat laat ik voorlopig maar achterwege.Voorzitter! Vele sprekers zijn ingegaan op het geweld op straat, dat inderdaad
moet worden aangepakt en wel op verschillende manieren. Daarover hebben wij
een nota uitgebracht en bovendien is er het Platform tegen geweld op straat.
Wij proberen de aangiftebereidheid te stimuleren. Ook geven wij mensen de
mogelijkheid om anoniem te getuigen. De vraag is eigenlijk waar al dat geweld
vandaan komt. Ik moet in alle eerlijkheid zeggen dat de vraag gemakkelijker
is gesteld dan dat zij kan worden beantwoord. Het staat vast dat er in de
gehele wereld sprake is van een toename van criminaliteit, waarbij vooral
de criminaliteit in de sfeer van geweld toeneemt. Daar zijn allerlei theorieën
voor: de sociale samenhang ontbreekt, mensen drinken meer, mensen drinken
in combinatie met bijvoorbeeld XTC-pillen. Ik denk dat dit allemaal waar is
en dat wij eraan moeten werken om te zorgen dat het drankgebruik met name
bij minderjarigen wordt teruggedrongen, en dat er goed toezicht is en blijft,
bijvoorbeeld op de levering van XTC-pillen. Dat is de werkelijke reden dat
er geweld plaatsvindt.Door verschillende sprekers is naar voren gebracht dat het niet alleen
een zaak is voor de overheid. Het is een zaak voor de maatschappij als zodanig.
Wat wij kunnen doen, is goed repressief beleid voeren. Het heeft op zichzelf
al een preventieve werking als men weet dat men inderdaad moet voorkomen of
een strafrechtelijke reactie krijgt, als men iets fout doet. Maar er ligt
ook een heel duidelijke taak bij organisaties, scholen, ouders en opvoeders.Ik denk dat wij op de goede weg zijn om een mentaliteitsverandering in
de samenleving tot stand te brengen. Dat blijkt al, omdat men naar aanleiding
van allerlei verschrikkelijke gebeurtenissen massaal de straat op gaat. Vervolgens
worden er petities met vele handtekeningen aangeboden, aan mij of aan de minister-president.
Men pikt het niet meer en men heeft er geen zin in.Verder is Justitie bezig om te zorgen dat het wapenbezit en het wapengebruik
worden teruggedrongen. Hiervoor zijn acties gestart. De gedachte is wel geopperd
dat die acties niet zoveel helpen. De laatste actie, die wij in december hebben
gehad, is zeer succesvol geweest. Het gaat dan niet alleen om het inleveren
van slag- en steekwapens, maar ook om de discussie die dat bij de mensen op
scholen, in kantines en hopelijk zelfs in disco's teweegbrengt. Daardoor gaat
het vraagstuk leven in de maatschappij.Mevrouw De Wolff vraagt of er niet te veel wordt geleund op het strafrecht
en of er niet meer aan preventie moet worden gedaan. Er is bijvoorbeeld een
tekort aan behandelplaatsen voor jeugdigen. Laat ik vooropstellen dat Justitie
bezig is om het accent te verleggen van repressie naar preventie. Er is een
verschuiving in het hele beleid, zoals blijkt uit de HALT- en STOP-projecten
en "communities that care". Wij zijn duidelijk bezig met dat begintraject,
maar de primaire taak van Justitie is toch de repressie. Er zijn andere departementen
en andere mensen die voor het preventieve stadium zorgen.Bij de aanpak van criminaliteit is een belangrijke rol weggelegd voor
het strafrecht, maar de instrumenten die het strafrecht biedt, zijn maar één
zijde van de medaille. Criminaliteitsbeheersing vergt ook de inzet van preventieve
middelen. Maximale effectiviteit wordt bereikt, wanneer preventieve en repressieve
instrumenten in combinatie worden ingezet. Het ministerie van Justitie zet
onder andere preventieve instrumenten in bij de aanpak van huiselijk geweld,
seksueel geweld en geweld op straat, bij de aanpak van jeugdcriminaliteit
en bij de aanpak van criminaliteit waarvan het bedrijfsleven slachtoffer wordt.Het tekort aan behandelplaatsen voor jeugdigen betreft voor een belangrijk
deel tenuitvoerlegging van strafrecht en niet preventie. In de justitiële
behandelinrichtingen voor jeugdigen verblijven jongeren die de strafrechtelijke
maatregel van plaatsing in een inrichting voor jeugdigen opgelegd hebben gekregen,
en onder toezicht gestelde jongeren die op grond van een machtiging van een
kinderrechter in een behandelinrichting worden geplaatst, omdat zij elders
niet te handhaven zijn. Dat laat onverlet dat er inderdaad nog tekorten en
wachtlijsten zijn. Er wordt hard aan gewerkt om deze zo snel mogelijk teniet
te doen.De heer Rosenthal sprak over jeugdcriminaliteit en allochtone jongeren.
Hij spreekt van een amalgaam van strafrechtelijke en pedagogische maatregelen
en vraagt zich af of deze afdoende zijn om de jeugdcriminaliteit te keren.
Hiermee bevestigt hij de breedte van het beleid dat door mij wordt ingezet
en gestimuleerd. De jeugdcriminaliteit en meer in het bijzonder het toenemende
geweld dienen met betrokkenheid van andere partijen te worden aangepakt. Onder
andere via bureaus zoals Justitie in de buurt en wijkgerichte preventie probeer
ik problemen met jongeren dichter bij de wortel aan te pakken. Daarmee hoop
ik andere instanties maar ook gezinnen, scholen, welzijnswerk en dergelijke
te stimuleren, hun verantwoordelijkheid voor de jeugdproblematiek te onderkennen.Dat er bij burgers stemmen opgaan om het recht in eigen hand te nemen,
wijs ik uiteraard nadrukkelijk af. Eigenrichting is uitgesloten in een rechtsstaat.
Ik stel het wel op prijs als burgers op een constructieve manier willen bijdragen
aan het aanpakken van de jeugdcriminaliteit, door stille marsen, ondersteuning
van Justitie en dergelijke. Zo bestudeer ik momenteel de mogelijkheden om
burgers als vrijwilliger meer te betrekken bij het werk van justitieorganisaties.De heer Rosenthal (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ik wil nog even terugkomen op de kwestie van de
allochtone jongeren. "Amalgaam van pedagogische en andere maatregelen", jazeker.
Het moet inderdaad breed gestalte krijgen. Maar, zoals ik al in eerste termijn
heb aangekaart, zitten wij onderwijl bijvoorbeeld wel met dat beleid dat zo
mooi "CRIEM-beleid" heet. Recente mededelingen vanuit onder meer een aantal
plaatsen waar dit beleid duchtig wordt beproefd, duiden er echter op dat de
effectiviteit daarvan op dit ogenblik nogal te wensen overlaat.Minister Korthals:De opzet van het CRIEM-beleid heeft enige vertraging opgelopen. Dat is
ook een van de redenen waarom het op het ogenblik zeer moeilijk te beoordelen
is of dat beleid succes heeft en zal hebben. Er is een evaluatie voorzien
en de projecten worden voortdurend begeleid. Het beleid heeft nog niet geleid tot de successen die wij zouden willen zien. Het betreft een
heel weerbarstige materie en het is dus moeilijk om dit soort zaken onder
controle te krijgen. Wij houden het heel nauwkeurig in de gaten en externe
instanties zullen er adviezen over uitbrengen. Die adviezen zullen wij vervolgens
aan beide Kamers doen toekomen, omdat ik inderdaad met de Kamer van mening
ben dat het ongelooflijk belangrijk is om hier de vinger aan de pols te houden.
Het kan zijn dat je bezig bent met iets wat in theorie heel mooi lijkt, maar
wat in de praktijk enorm tegenvalt. Het kan ook de oplossing zijn voor vele
problemen. Hetzelfde geldt overigens voor de projecten "communities that care".
Daar valt ook best nog wat op af te dingen. Wij moeten het in de gaten houden.
Maar het is er in ieder geval allemaal op gericht om mogelijk jeugdige delinquenten
in een zo vroeg mogelijk stadium op het spoor te zijn en te helpen. Wij moeten
hen op het goede pad brengen en er in ieder geval voor zorgen dat zij op enigerlei
wijze worden opgevangen als zij thuiskomen in een leeg huis en de ouders er
niets aan doen.De heer Hirsch Ballin heeft gevraagd naar een puntsgewijs overzicht van
de uitvoering van alle concrete initiatieven. In de voortgangsnotitie "Geweld
op straat", die ik op 13 juni 1999 heb aangeboden aan de voorzitter van de
Tweede Kamer, wordt de stand van zaken weergegeven van de aangekondigde maatregelen
die in de kabinetsnotitie "Geweld op straat" van februari 1998 stonden. Ik
ben gaarne bereid om de volgende voortgangsnotitie aan de Eerste Kamer te
zenden, zodat zij volledig op de hoogte is van de concrete initiatieven die
inmiddels zijn genomen. Ik denk dat het belangrijk is om op deze manier op
de hoogte te blijven.Ik stel het bijzonder op prijs dat de heer Kohnstamm zo uitgebreid is
ingegaan op het geweld in onze samenleving. De observaties die hij naar voren
heeft gebracht, zijn nuttig. Ik denk niet dat ik op alles hoef te reageren.
Ik zal alle opmerkingen meenemen en nu ingaan op een enkele observatie. Is
er sprake van disproportionaliteit qua aandacht tussen geweld op straat en
geweld in de huiselijke sfeer? Het rapport "Geweld gemeld en geteld" betreft
een analyse van aard en omvang van geweld op straat tussen onbekenden. Het
onderzoek is verricht, omdat er thans nog onvoldoende kennis bestaat over
de achtergronden van geweld op straat. Met behulp van de uitkomsten van de
tweede fase van dit onderzoek, dat naar verwachting in het najaar gereed is,
zal het mogelijk zijn om preventieve maatregelen in te zetten om geweldsdelicten
in onze samenleving te voorkomen. Geweld in de huiselijke sfeer heeft ook
mijn bijzondere aandacht. Binnen enkele maanden verschijnt het Nationaal actieplan
tegen seksueel misbruik van kinderen. Dit is een vervolg op de vorige jaar
verschenen kabinetsnotitie Aanpak seksueel misbruik van kinderen. Ook de wijziging
van artikel 540 Wetboek van Strafvordering zou kunnen meehelpen om het huiselijk
geweld te beteugelen. Ik hoop dat u niet precies gaat vragen op welke wijze.
Dat heb ik in de Tweede Kamer uitvoerig toegelicht.Voorzitter! Vrijwel alle sprekers kwamen, uiteraard zou ik bijna zeggen,
op wat er is gebeurd in de Millinxbuurt. De strekking van de vragen was samengevat:
Was de minister bekend met de methode? Wat is het oordeel van de minister
over deze methode? Is herhaling eigenlijk niet uit den boze? Moet de wet worden
verruimd?In het kader van de bestrijding van illegaal wapenbezit is een pilotproject
gestart. Aanleiding daartoe was het rapport van de politieregio Rijnmond,
getiteld Aanpak van vuurwapengeweld. In dit rapport werd gesteld dat de bestaande
wettelijke mogelijkheden ten aanzien van de bestrijding van vuurwapencriminaliteit
intensiever kunnen worden benut. Dit heeft ertoe geleid dat de Tweede Kamer
bij brief van 22 april 1999 is geïnformeerd over het voornemen van het
kabinet om een pilot te starten waarin optimaal gebruik zal worden gemaakt
van alle preventieve en repressieve bevoegdheden die de wet thans biedt ter
bestrijding van illegaal wapenbezit en wapengebruik. De actie in de Millinxbuurt
maakt deel uit van deze aanpak. De beslissing om de actie in deze vorm in
Rotterdam uit te voeren, is genomen door de verantwoordelijke driehoek in
Rotterdam. Deze beslissing behoorde tot de reguliere competentie van de driehoek,
waarbij het niet nodig was de minister vooraf te raadplegen.Ik heb kennisgenomen van het rechterlijk oordeel over de actie. Dit heeft
er mede toe geleid, dat ik in een recente brief aan de Tweede Kamer de principe-uitspraak
heb gedaan, dat de politie over meer bevoegdheden moet beschikken om op te
treden tegen illegaal wapenbezit. Dit betekent overigens niet automatisch
dat ik van plan ben de methode die in de Millinxbuurt is gehanteerd, in de
toekomst bij wet onverkort mogelijk te maken. Net als bij de zedenproblematiek
geldt ook hier, dat een incidentele gebeurtenis niet maatgevend is voor de
inhoud van nieuwe wetgeving. Die zal ik baseren op een bredere analyse van
de wapenproblematiek. Deze analyse is binnenkort gereed, waarna ik uw Kamer
samen met mijn college van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksaangelegenheden
nader zal informeren over de wijze waarop de additionele wetgeving vorm zal
krijgen. Onverlet de uiteindelijke verantwoordelijkheid van de minister van
Justitie voor het optreden van het openbaar ministerie kan worden volgehouden
dat het niet noodzakelijk was om de minister van de actie op de hoogte te
stellen. Sterker nog, ik vond het de competentie van het openbaar ministerie.
Ik heb het requisitoir van het openbaar ministerie gelezen. Men heeft zeer
bewust en bepaald zonder het doel te hebben willens en wetens de wet te overtreden,
geprobeerd om binnen het kader van de wet een actie, die naar mijn gevoel
noodzakelijk is, tot stand te brengen. Nu de rechter heeft geoordeeld dat
het op deze wijze niet kan, wil ik aan alle onzekerheid een einde maken door
met een wettelijke aanpassing te komen, die, zoals gezegd, niet helemaal in
de lijn van de actie in de Millinxbuurt behoeft te liggen. Anderzijds wil
ik toch wel onder de aandacht brengen, voorzitter, dat het in Nederland niet
zo mag zijn of mag worden, dat er zoals de heer Holdijk zei, areas komen waar
politie of burgers nauwelijks in durven. Dat is iets wat ik niet zal tolereren.
Er zullen altijd middelen moeten worden gevonden om dat tegen te gaan. Uiteraard
zal ik daarbij zeer wel in het oog houden dat zoveel mogelijk en wellicht
zelfs geheel moet worden voorkomen dat onschuldige burgers de dupe worden.
Er zal hier altijd sprake zijn van enige spanning, hetgeen niet wegneemt dat
op basis van de drie pilots en de evaluatie een verantwoord
beleid moet kunnen worden gevoerd.De heer Hirsch Ballin (CDA):Wij vinden de wetgeving die nu wordt voorbereid, belangrijk. Wij hechten
er echter aan dat het justitieel gezag bij acties om het verboden wapenbezit
tegen te gaan, is verzekerd. Ik hoor daarom graag of het zeker is dat de controle
op deze acties niet zal worden "verburgemeesterd". Is er overigens gesproken
over de noodzaak van nieuwe wetgeving, voordat de actie in de Millinxbuurt
werd uitgevoerd?Minister Korthals:Er is wel degelijk al voor die actie gesproken over de noodzaak van nieuwe
wetgeving. Uit het rapport Aanpak van de gemeente Rotterdam leek echter de
conclusie te mogen worden getrokken dat de politie met de bestaande bevoegdheden
over voldoende mogelijkheden beschikte en dat er te weinig gebruik werd gemaakt
van die mogelijkheden. Nu blijkt dat er toch moeilijkheden zijn, lijkt het
aangewezen om de wetgeving terzake aan te passen.Ik ben het er verder volledig met de heer Hirsch Ballin over eens dat
bij deze acties strafrechtelijke leiding noodzakelijk is. De acties die de
politie onderneemt, vallen immers onder het strafrecht. Ik bespeur echter
soms de neiging te denken dat veel meer zaken in de sfeer van de openbare
orde moeten worden getrokken. Ik denk daarbij aan de bestuurlijke ophouding.
Men kan, mijns inziens, ook een pleidooi houden voor de stelling dat deze
vorm van ophouding onder het strafrecht dient te vallen. Beide wetsvoorstellen
zullen overigens nog in de Eerste Kamer worden behandeld.Mevrouw Le Poole (PvdA):De minister heeft naar aanleiding van vragen over de noodzaak van nieuwe
bevoegdheden voor de politie in de Tweede Kamer gezegd dat de bestaande bevoegdheden
mogelijk toereikend zijn. Ik vraag mij met het oog hierop af of bij de discussie
voorafgaand aan de pilot specifiek is ingegaan op de manier waarop in de Millinxbuurt
is gefouilleerd.Minister Korthals:Zoals uit het requisitoir blijkt, heeft men gemeend dat de Wet wapens
en munitie deze actie mogelijk maakte. Vervolgens is het openbaar ministerie
op bepaalde punten, maar niet op alle punten, in het ongelijk gesteld. Je
kunt daar zelfs nog een discussie over hebben, maar ik wil die discussie niet
aan. Ik wil duidelijkheid in de wet over wat wel en niet mag. Daarom geef
ik nu al in principe aan, dat wij komen met voorstellen om de wet aan te passen.Mevrouw Le Poole heeft gevraagd of ik niet wat verder wilde gaan met het
drugsbeleid. In Europese landen en de Verenigde Staten lijkt de steun voor
het Nederlandse drugsbeleid te groeien. De voordelen van dit beleid moeten
in het buitenland met verve worden uitgedragen, temeer nu in het kader van
de harmonisering van het Europese strafrecht de illegale drugshandel aan de
orde is.Dit is wat je noemt glad ijs. Ik heb mijzelf altijd op het standpunt gesteld,
dat wij moeten oppassen te ver voor de troepen uit te lopen. Niettemin is
er vanuit de Tweede Kamer heel duidelijk druk gekomen om met een notitie over
de achterdeurproblematiek te komen. Ik neem die wens zeer serieus. Het is
mij bekend dat er burgemeesters zijn die vrezen in de problemen te komen.
Omdat zij overlast vrezen dringen zij aan op een regeling van de achterdeurproblematiek.
Ik heb de notitie voor het begin van het voorjaar toegezegd. Dat zal begin
april worden. Ik wil daarop nu niet vooruitlopen. Wel vind ik dat wij ondertussen
internationaal actie moeten voeren om te zorgen, dat de resultaten van het
beleid in de verschillende landen kunnen worden vergeleken. Er wordt erg veel
gesproken over successen. De Zweden zullen zeggen dat zij erg succesvol zijn.
Wij beweren dat wij erg succesvol zijn. De Duitse Länder vinden dat wij
het niet zo slecht doen, maar bootsen het Nederlandse beleid toch niet helemaal
na. Wij moeten voorzichtig zijn. Ik wil een heel duidelijke informatie-uitwisseling.
Wat houdt het beleid in de verschillende landen in? Wat zijn de resultaten?
Op basis daarvan zouden wij in de toekomst een beleid moeten kunnen voeren.
Wij moeten oppassen dat wij ons internationaal niet te veel isoleren. Misschien
zijn er binnen de bestaande regels echter meer mogelijkheden om de achterdeurproblematiek
op te lossen. Als dat tot de mogelijkheden behoort, zullen wij dat in de notitie
schrijven. De Nederlandse regering zal daar uiteindelijk haar standpunt bij
bepalen.Het genoemde bedrag van 191 mln. voor externen is juist. De verzameling
van gegevens over 1999 zal in het voorjaar afgerond zijn. Men moet zich realiseren,
dat het gaat om het inhuren van extern personeel als uitzendkrachten en interimmanagers
en om uitbesteding van werk, zoals de aankoop van diensten gericht op het
functioneren van het ambtelijke apparaat, zoals automatiseringsdiensten. Het
relatief hoge aandeel van Justitie in het inhuren van externen wordt door
een drietal factoren veroorzaakt. Justitie is binnen het Rijk het departement
met het grootste personeelsbestand. Relatief zal het daarom veel vacatures
tijdelijk moeten invullen met uitzendkrachten. Justitie streeft naar flexibilisering
van de productiecapaciteit, waarbij waar mogelijk gebruik wordt gemaakt van
uitzendkrachten. Men moet dan met name denken aan de IND en het CJIB. Bij
een dalende productie kan de capaciteit dan snel worden aangepast. Justitie
streeft ook naar een hoge automatiseringsgraad, gezien het grote aantal administratieve
procedures. Men moet dan ook weer denken aan de IND, het CJIB en ook aan de
DRP. Niettemin vind ik het bedrag zeker aan de hoge kant. Ik zal dat blijven
volgen en proberen om het bedrag naar beneden te krijgen.Voorzitter! In de richting van mevrouw Le Poole wil ik zeggen dat de onafhankelijkheid
van het WODC is gewaarborgd door een duidelijk statuut, waarin de eindverantwoordelijkheid
voor het uitbrengen van WODC-rapporten bij de directeur WODC wordt gelegd.
Dit geldt overigens alleen voor intern verricht onderzoek. Het staat externe
onderzoekers veelal vrij om zelf te beslissen over de publicatie van extern
door het WODC gefinancierd onderzoek. Zowel bij intern als bij extern onderzoek
bewaken begeleidingscommissies die ook uit externe leden bestaan, de voortgang
en kwaliteit. Bovendien is er een extern samengestelde raad van advies die
het functioneren en de kwaliteit van het WODC in algemene zin bewaakt. De
raad van advies rapporteert hierover jaarlijks aan de minister. Ik dacht dat
het de heer Rosenthal was, die sprak over de in het algemeen kwalitatief zeer
goede rapporten die het WODC uitbrengt; daar ben ik blij om. Het was mevrouw Le Poole die namens de heer Jurgens vroeg of ik bij mijn
Franse ambtgenote actie wil ondernemen, teneinde te bevorderen dat Frankrijk
een uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in de zaak-Hakkar
nakomt. Overigens had ik deze vraag liever niet in het openbaar gekregen,
want ik weet dat dit soort stappen, wanneer het via de openbaarheid richting
Frankrijk gaat, eerder averechts dan gunstig uitwerken. Niettemin zal ik er
aandacht voor vragen.Voorzitter! Ik dacht dat ik hiermee bijna alle vragen had beantwoord.Staatssecretaris Cohen:Voorzitter! Aan mij de taak om, nu de minister iets meer tijd heeft genomen
dan hij van tevoren had gezegd, te proberen in wat kortere tijd antwoorden
te geven op de vragen die aan mij gesteld zijn en dat tegelijkertijd zodanig
te proberen te doen dat het knagende gevoel dat omstreeks deze tijd ongetwijfeld
bij u opkomt, niet de overhand krijgt. Ik zal daarvoor mijn best doen. Het
gaat om drie onderwerpen waar aandacht voor gevraagd is. Het betreft een vraag
van de heer Hirsch Ballin met betrekking tot de reorganisatie van de rechterlijke
macht; twee spreeksters zijn ingegaan op het vreemdelingenbeleid en de heer
Ruers, ten slotte, is ingegaan op kwesties van de advocatuur. Ik zal de onderwerpen
in die volgende ook beantwoorden.De heer Hirsch Ballin vraagt naar de positie van de Raad voor de rechtspraak;
met name vraagt hij zich af of het mogelijk is om dit zonder grondwetswijziging
te realiseren. De Raad voor de rechtspraak, zoals deze beschreven is in de
Contourennota, wordt voornamelijk belast met beheersmatige taken. In de Contourennota
hebben wij aangegeven dat wij aan de Raad van State advies zouden vragen –
omdat wij ons die vraag ook gesteld hebben – of instelling van een Raad
voor de rechtspraak, zoals omschreven in die nota, een grondwetswijziging
zou vereisen. Daarop heeft de Raad van State in april vorig jaar advies uitgebracht
en vermeld dat voorafgaande grondwetswijziging naar het idee van de Raad van
State niet nodig is voor de invoering van een Raad voor de rechtspraak. Inmiddels
ligt het wetsvoorstel dat de instelling van de Raad voor de rechtspraak regelt,
voor advies opnieuw bij de Raad van State. Bij de behandeling van het wetsvoorstel
in uw Kamer zal er te zijner tijd alle gelegenheid zijn om de thans reeds
door de heer Hirsch Ballin aan de orde gestelde vragen te bespreken.Voorzitter! Dan kom ik bij een onderwerp op het gebied van het vreemdelingenbeleid_De heer Hirsch Ballin (CDA):Mijnheer de voorzitter! De staatssecretaris is ingegaan op de raad voor
de rechterlijke macht. Ik had eraan gekoppeld een vraag over de verwijdering
tussen openbaar ministerie en rechterlijke macht, die sommigen waarnemen en
waar ook van andere kant zorg over wordt uitgesproken. De staatssecretaris
heeft daar ongetwijfeld iets over te zeggen.Staatssecretaris Cohen:Voorzitter! Het is de bedoeling dat de weg die wij met het openbaar ministerie
hebben ingeslagen, dat een andere organisatie heeft gekregen en die wij met
de zittende magistratuur inslaan ertoe leidt dat beide organisaties hun eigen
kracht beter kunnen ontwikkelen dan in het verleden en dat de doelstellingen
op dat punt worden bereikt. Wanneer je probeert meer cohesie aan te brengen,
kan dat er vaak toe leiden dat de samenhang tussen andere organisaties iets
minder wordt. Wij zullen moeten afwachten of dat het geval is. Omdat de reorganisatie
van de zittende magistratuur belangrijke voordelen op het punt van efficiëntie
heeft en in het verlengde daarvan op het punt van datgene waarvoor de rechtspraak
staat, heeft het kabinet die weg doelbewust ingeslagen in navolging van de
lijn die de commissie-Leemhuis heeft gekozen.Mevrouw Le Poole is begonnen met een opmerking waarin ik mij kan vinden.
Zij heeft gezegd dat ik er in het algemeen in slaag om een redelijke balans
te vinden tussen streng en menselijk. Ik hoop dat dit inderdaad het geval
is. Het lijkt mij ook de juiste manier om met deze portefeuille om te gaan.In verband met de kwestie van de machtiging tot voorlopig verblijf, de
MVV, had mevrouw Le Poole het gevoel: moet dat nu zo? Mevrouw De Wolff heeft
in dat verband verwezen naar het advies van de adviescommissie voor vreemdelingenzaken.
Uiteraard hebben ook anderen datzelfde gevoel gehad. Afgesproken was om ongeveer
een jaar na de inwerkingtreding van het wettelijke MVV-vereiste een evaluatie
te doen. Daaruit is naar voren gekomen dat dit vereiste vooral een knelpunt
oplevert in het geval dat een vreemdeling zijn verzoek om verlenging van zijn
verblijfsvergunning te laat indient. Dat leidde soms tot die onredelijke consequenties.
Om die reden heb ik de Tweede Kamer laten weten dat ik van plan ben om het
MVV-vereiste te laten vallen in het geval dat de vreemdeling zijn verzoek
om verlenging te laat indient, mits hij voldoet aan de inhoudelijke voorwaarden
voor verblijf in Nederland. Ik begrijp dat mevrouw Le Poole hiermee kan instemmen.
Ik wijs er overigens op dat het MVV-vereiste goed heeft gefunctioneerd in
die zin dat zeer veel meer mensen vanuit het buitenland met die machtiging
tot voorlopig verblijf naar Nederland komen. Je kunt dan ook zeggen dat deze
maatregel succesvol is geweest.Mevrouw Le Poole heeft mij gevraagd om in te gaan op het artikel van prof.
Groenendijk in de NRC, waarin hij zegt dat het wetsvoorstel eenzijdig en kortzichtig
is. In het bijzonder heeft zij mij gevraagd om in te gaan op de positie van
de derdelanders in de Vreemdelingenwet in relatie tot de conclusies van Tampere
in het najaar. De algemene conclusie van Groenendijk dat het wetsvoorstel
eenzijdig en kortzichtig is deel ik bepaald niet. Hij heeft dat vooral betoogd,
omdat hij vond dat het wetsvoorstel op een aantal punten verslechteringen
bevatte ten opzichte van de huidige wetgeving. Ik meen dat je dat niet kunt
volhouden. Zijn kritiek is gericht op een aantal punten waarvoor hij graag
zou zien dat er in de wet zelf bepalingen worden opgenomen. Mijn reactie daarop
is dat zowel de huidige wet als de nieuwe wet in principe een kaderwet is.
Wat dan vervolgens van belang is, is de vraag waar je een aantal van de materiële
regels in regelt. Daarover kan hij nog niets zeggen, omdat die materiële
regelgeving in de vorm van het Vreemdelingenbesluit er nog helemaal niet is.
Mijn gedachten zijn in ieder geval dat ik de algemene conclusie van Groenendijk
bepaald niet deel. Daar kan men te zijner tijd iets meer over
zien als de nota naar aanleiding van het verslag inzake de nieuwe Vreemdelingenwet
de Tweede Kamer bereikt.Mevrouw Le Poole (PvdA):Dat verwacht ik ook. Ik heb de precieze voorbeelden niet bij de hand,
maar ik meen dat Groenendijk ook zegt dat een aantal essentiële waarborgen
uit de wet verdwijnt. Dat lijkt mij geen wenselijke ontwikkeling voor de rechtspositie
van vreemdelingen.Staatssecretaris Cohen:Ik geloof dat ik ook daarbij beter kan verwijzen naar de nota naar aanleiding
van het verslag. Daarin wordt ook ingegaan op die punten die door Groenendijk
naar voren zijn gebracht.Volgens de conclusies van Tampere moet de rechtspositie van langdurig
verblijvende derdelanders worden versterkt en zo dicht mogelijk bij de rechten
van de EU-burgers liggen. Naar mijn mening zijn de uitgangspunten van de nieuwe
Vreemdelingenwet in overeenstemming met die conclusies. Hoe de conclusies
van de EU-top worden uitgewerkt, is op dit ogenblik nog niet precies duidelijk.
Er zal nog veel overleg met andere landen nodig zijn om die uitgangspunten
in EU-regelgeving neer te leggen. Maar wat nu in het wetsvoorstel is vervat,
kan dus heel goed in overeenstemming worden gebracht met de conclusies van
Tampere.Mevrouw Le Poole wees erop dat de Nederlandse doelstelling voor het asielbeleid
inhoudt bescherming te bieden aan hen die bescherming behoeven. Zij vroeg
naar de concrete vooruitgang op Europees niveau ten aanzien van die doelstelling
en naar de vooruitgang bij de harmonisatie van het Europese asielbeleid. Het
is gelukkig niet alleen een Nederlandse doelstelling om eenieder bescherming
te bieden die dat nodig heeft, want deze doelstelling komt terug in verschillende
Europese verdragsteksten en conclusies. Zo stelt artikel 63, eerste lid, van
het Verdrag van Amsterdam, dat maatregelen inzake asiel in overeenstemming
moeten zijn met het Verdrag van Genève van 1951 en het daarbij behorende
Protocol van 1967, een conclusie die overigens in Tampere opnieuw getrokken
is. Daarnaast stelt artikel 63, tweede lid, van het Verdrag van Amsterdam
dat er minimumnormen moeten worden vastgesteld voor ontheemden en voor personen
die anderszins oftewel subsidiaire bescherming nodig hebben. Dat de Europese
Unie zorg heeft voor het vraagstuk van bescherming, blijkt ook uit de conclusies
van Tampere. Daarin staat dat de Unie en haar lidstaten hechten aan de absolute
eerbiediging van het recht om asiel te zoeken en dat de Europese Raad is overeengekomen
te werken aan de instelling van een gemeenschappelijk Europees asielstelsel
dat stoelt op volledige en niet-restrictieve toepassing van het Verdrag van
Genève. In de komende jaren zal dit gemeenschappelijke asielstelsel
nader moeten worden uitgewerkt. Daarbij zullen onder meer minimumnormen worden
vastgesteld voor de opvang van asielzoekers, voor de interpretatie van de
vluchtelingendefinitie en voor asielprocedures. Iedere maatregel is aan een
strak tijdschema gebonden. De Commissie zal met een "score board" bijhouden
welke vooruitgang wordt geboekt en zal daarover aan de Europese Raad rapporteren.
Naar verwachting zal de discussie zich de komende maanden onder meer richten
op voorstellen van de Commissie inzake het vaststellen van minimumnormen voor
asielprocedures, op de totstandkoming van een Europees vluchtelingenfonds
en op de herziening van de Overeenkomst van Dublin.Dat is een ambitieus programma. Ik geloof dat ik er goed aan doe om hierbij
in te gaan op de vraag van mevrouw De Wolff, of ik niet vrees dat de veranderingen
in de Oostenrijkse regering hierbij mogelijkerwijs roet in het eten kunnen
gooien. Aan de ene kant ben ik natuurlijk bepaald niet gelukkig met die ontwikkelingen
in Oostenrijk. Aan de andere kant vind ik dat wij moeten afwachten welke effecten
deze zullen hebben, juist ook op dit terrein. Op zichzelf is de vraag van
mevrouw De Wolff niet onlogisch, omdat je juist hier mogelijkerwijs een "back
lash" zou kunnen verwachten. Desalniettemin zou het mijn beleid zijn, te proberen
met kracht voort te gaan op deze Europese weg, en zoveel mogelijk te proberen
om dat met zijn allen te doen. Niet alleen omdat dat natuurlijk verreweg de
beste manier is om te doen, maar ook omdat het in termen van de EU verreweg
het eenvoudigst is om het zo te doen. Verder doen wij dat vanwege het inhoudelijke
belang ervan. Ik vind het juist op dit beleidsterrein veel belangrijker om
te proberen met de hele Unie voortgang te bereiken, omdat dat ertoe zou moeten
leiden dat de normen en waarden die hieraan ten grondslag liggen, in de hele
Unie vorm krijgen.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Betekent dit dat u op dit moment nog voldoende vertrouwen heeft in de
Oostenrijkse regering dat alles wat in Tampere in gang is gezet, en wat nog
in een heel pril stadium verkeert, binnen afzienbare tijd zijn beslag zal
krijgen? Bent u niet bang dat het nationale vreemdelingenbeleid en de voortgang
daarin zullen lijden onder zand dat door de Oostenrijkse regering in de machine
van het Tampereproces wordt gegooid?Staatssecretaris Cohen:Zoals door vele collega's is gezegd, ben ik niet gerust op datgene wat
de achterliggende partijen van de nieuwe Oostenrijkse regering willen gaan
doen. Toch is het op dit ogenblik bepaald te vroeg om daarover vrees uit te
spreken. Ik heb van beleidsdaden namelijk nog helemaal niets gemerkt. Daarop
is toch in eerste instantie het wachten. In Tampere, en niet alleen daar,
zijn de nodige afspraken gemaakt. Aan die afspraken zullen wij alle Europese
landen, inclusief onszelf, houden. Ik vind het werkelijk te vroeg om nu meteen
te zeggen dat daar niets van terecht zal komen. Integendeel, wij moeten hard
aan de slag gaan, en naarmate wij daarin beter slagen, kunnen wij de Oostenrijkse
problematiek beter tackelen.Mevrouw Le Poole heeft in het verlengde van de bevindingen van het rapport
van prof. Engbersen gevraagd naar de mogelijkheid om van tijd tot tijd illegalen
te regulariseren. Mevrouw De Wolff heeft in een wat ander verband gevraagd
of, als mensen langer dan drie jaar in een asielzoekerscentrum zitten zonder
dat zij een definitieve beschikking hebben gekregen, niet moet worden overgegaan
tot het geven van een status, een soort regularisering. In reactie op de opmerking
van mevrouw Le Poole het volgende. De achtergrond van de huidige eenmalige
regeling voor witte illegalen – wat ook een vorm van regularisering
is geweest in het verleden, die nog steeds enigszins doorloopt – was
de schijn van legaliteit die bij die categorie vreemdelingen
in het verleden is gewekt. Die achtergrond maakt die regeling uitzonderlijk.
Voor de toekomst lijkt het mij op zichzelf niet verstandig, vreemdelingen
die voor een bepaalde periode in Nederland verblijven zonder zich te houden
aan de regels, in die zin te belonen dat zij door middel van een regularisatieregeling
alsnog voor verblijf in aanmerking komen. Dat probleem zit er natuurlijk altijd
in. Het feit dat men illegaal is, maakt het dus ook heel moeilijk om dat vervolgens
te honoreren. Tegen mevrouw De Wolff moet ik toch iets dergelijks zeggen.
Wij hebben een asielprocedure, en wij hebben die procedure om op basis daarvan
besluiten te nemen of iemand wel in aanmerking komt, of niet. Het is buitengewoon
lastig om, als je vindt dat iemand op basis van die regels niet in aanmerking
komt, toch te zeggen dat hij of zij wel in aanmerking komt. Dan rijst de vraag,
waar wij de hele procedure voor in het leven hebben geroepen. Ik begrijp wel
dat daar het nodige tegenover te stellen is, namelijk dat de lengte van de
procedure – dat speelt ook bij illegaliteit een rol – dus het
feit dat mensen lang in ons land verblijven, een zelfstandig argument is.
Desalniettemin plaats ik daar deze argumenten tegenover. Ik moet zeggen dat
ik die buitengewoon krachtig vind.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter! Er is een wezenlijk verschil tussen illegalen in de klassieke
zin van het woord en asielzoekers die een aantal jaren in Nederland in procedure
verblijven. Die asielzoekers hebben zich vanaf dag één bekend
gemaakt en een verzoek ingediend dat nog in procedure is. Er is dus een duidelijk
verschil tussen illegalen, die zich gedeisd houden, en asielzoekers, die zich
van het begin af aan bekend maken en regulier verblijf in Nederland claimen.
In die zin staat het mij niet zo erg aan dat de staatssecretaris de illegalen
op één hoop veegt met de categorie waar ik zo-even voor pleitte.
Ik verzoek de staatssecretaris ook om in te gaan op mijn argument dat het
in het kader van de invoering van de nieuwe Vreemdelingenwet verstandig zou
kunnen zijn om een groep die allang in procedure zit, als het ware kwijt te
raken door deze administratief naar de status van asielgerechtigde te tillen.
Dat zal de werkdruk verlichten.Staatssecretaris Cohen:Laat ik vooropstellen dat ik het met mevrouw De Wolff eens ben dat er
zeker een onderscheid moet worden gemaakt tussen die twee categorieën.
Ik heb alleen op één punt een vergelijking gemaakt, namelijk
dat er geen sprake is van een recht. Het is dan ook lastig om daar wel een
recht van te maken, zij het dat het voor beide categorieën op verschillende
gronden gebeurt. Zij vroeg vervolgens om dit in het kader van de nieuwe wet
te bewerkstelligen, omdat dit zou kunnen leiden tot een betere invoering van
de wet. Dan houd ik overeind het probleem dat ik daarbij gesignaleerd heb.
Ook mevrouw De Wolff moet erkennen dat in 99% van de gevallen de mensen al
het signaal van de Nederlandse overheid hebben gekregen dat er geen reden
is positief te beschikken op de ingediende asielaanvraag. Dit neemt natuurlijk
niet weg dat, wanneer zij niet uitgeprocedeerd zijn, zij op zichzelf nog wel
de mogelijkheid hebben om daarmee door te gaan.Voorzitter! Ik kom toe aan de beantwoording van de overige vragen die
mevrouw De Wolff heeft gesteld. Zij heeft ten aanzien van de Dublin-claimanten
gewezen op artikel 11 van het Europees verdrag voor sociaal-culturele rechten.
Ik wil daar een tweeledig antwoord op geven. Het formele antwoord is dat het
een verdrag is dat geen rechtstreekse werking heeft. Het ging mevrouw De Wolff
vooral om de vraag of er een recht bestaat op voedsel, kleding en huisvesting.
Op het moment dat degene om wie het gaat Nederland binnenkomt, zegt de Nederlandse
overheid dat er geen mogelijkheid is om in Nederland asiel aan te vragen en
zegt de Nederlandse overheid dat er geen verantwoordelijkheid bestaat voor
de desbetreffende persoon. Die combinatie van argumenten heeft mij ertoe gebracht
om te zeggen dat er geen recht op opvang bestaat. Ik heb daar een jaar geleden
in de Kamer aan toegevoegd, dat er ook sprake is van een noodmaatregel vanwege
de problematiek in de opvang; een problematiek die er nog steeds is.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):De staatssecretaris zal het toch met mij eens zijn dat Nederland partij
is bij het internationaal verdrag inzake economische, sociale en culturele
rechten? Het partij zijn bij dat verdrag is op zichzelf toch al voldoende
om je verantwoordelijkheid te nemen ten aanzien van personen die hier verblijven?
Het interesseert mij niet zoveel of artikel 11 rechtstreekse werking heeft.
Volgens mij is dat wel het geval, maar die zaak is onder de rechter en dat
zal binnenkort uitgemaakt worden. Maar Nederland is toch als partij bij dat
verdrag verplicht om gevolg te geven aan de normen die in dat verdrag staan
vermeld?Staatssecretaris Cohen:Ik weet niet of je dat zo kunt volhouden, want dat betekent dat de overheid
voor iedereen die op Nederlandse bodem verblijft en om de één
of andere reden niet kan voorzien in huisvesting, voedsel of kleding moet
zorgen.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Het gaat om personen die hier mogen verblijven in afwachting van hun overdracht
naar een andere lidstaat in Europa. Het gaat niet om illegalen. Ik krijg de
indruk dat de staatssecretaris die groep Dublin-claimanten in de hoek van
de illegalen wil plaatsen. Het gaat om mensen die het, zo lang dat nodig is,
toegestaan wordt om in Nederland te verblijven. Dat is toch een markant verschil.Staatssecretaris Cohen:Mevrouw De Wolff legt mij nu in de mond dat ik zou willen spreken van
illegaliteit. Dat is absoluut niet het geval. Zij heeft gelijk als zij zegt
dat deze mensen hier in die zin rechtmatig verblijven. Aan de andere kant
heeft de Nederlandse regering van stond af aan gezegd dat zij geen mogelijkheid
ziet voor deze groep om in Nederland asiel aan te vragen. Dat is het materiële
argument dat ik genoemd heb. Dit heeft, samen met het feit dat dit artikel
voorzover ik weet geen rechtstreekse werking heeft en samen met de problematiek
in de opvang, ertoe geleid, deze maatregel te nemen.Voorzitter! Mevrouw De Wolff heeft verder een opmerking gemaakt over niet
te verwijderen uitgeprocedeerde asielzoekers. Zij vindt het inhumaan dat uitgeprocedeerde
vreemdelingen die aangeven terug te willen keren naar het land van herkomst,
desalniettemin geen vorm van opvang krijgen. Ik deel die mening
niet. Het door mij gevoerde terugkeerbeleid ziet er juist op om reeds in een
vroegtijdig stadium de vreemdeling te wijzen op de consequenties van een negatieve
beschikking, opdat deze tijdig zijn eigen verantwoordelijkheid kan nemen voor
die terugkeer. De Nederlandse overheid zal daarbij de ondersteuning bieden
die nodig is. Gelet daarop is de expliciete eindigheid van de mogelijkheden
die de Nederlandse overheid aan opvang biedt, geïntroduceerd. Ik vind
dat aanvaardbaar. Er zal slechts opvang worden geboden aan die vreemdelingen
van wie op objectieve wijze kan worden vastgesteld dat zij buiten hun schuld
niet kunnen terugkeren. Er behoeft wat mij betreft geen verschil van mening
over te bestaan dat deze maatregel meer vanuit de strenge dan de menselijke
kant genomen is. Datzelfde geldt voor de Dublin-claims, voor het eerste punt
dat mevrouw De Wolff genoemd heeft en ook voor de uitbreiding van arbeid,
waar ik straks nog iets over zal zeggen. Hetzelfde geldt ook voor de verschillende
wetten die in de afgelopen tijd zijn ingevoerd, zoals de Wet op de schijnhuwelijken,
het MVV-vereiste en de Koppelingswet. Dit zijn stuk voor stuk maatregelen
die bij de strenge kant van het beleid horen en waarvan mevrouw De Wolff vindt
dat je die niet zou moeten nemen.Voorzitter! Ik kom terug op de balans tussen strengheid en menselijkheid.
De kern van het beleid dat door de Nederlandse regering wordt gevoerd, is
dat beide poten noodzakelijk zijn. Wanneer je uitsluitend kijkt naar de humane
kant en de strenge kant die naar mijn gevoel noodzakelijk is, achterwege laat,
dan zou het best eens kunnen zijn dat zachte heelmeesters stinkende wonden
maken. Nogmaals, ik begrijp de opmerkingen van mevrouw De Wolff heel goed,
maar ik ben er desalniettemin van overtuigd dat het beleid beide poten moet
hebben.Voorzitter! Ik wil nu nog iets zeggen over de uitbreiding van arbeid.
Er is gevraagd waarom die grens is aangebracht. Mevrouw De Wolff vindt het
heel hard dat men, zonder dat hiervoor al te veel argumenten worden gegeven,
slechts mag werken zolang men geen recht houdt op sociale voorzieningen en
sociale zekerheid. Laat ik eerst zeggen waarom wij die grens hebben getrokken.
Dat is gedaan omdat het gaat om mensen van wie volstrekt onduidelijk is of
zij ooit in Nederland een verblijfsstatus zullen kunnen krijgen. Het is buitengewoon
lastig wanneer iemand vervolgens het land weer gaat verlaten met medeneming
van een aantal van die rechten. Dat maakt het ook veel moeilijker, in geval
men niet mag blijven, om de terugkeer te realiseren. Je kunt je vervolgens
afvragen of je gebonden bent aan deze getallen. Kun je niet speciaal voor
deze groep het aantal uren dat men kan werken, oprekken en hier een speciale
vorm van zekerheid of sociale voorzieningen creëren? Wij hebben nagezocht
of dit mogelijk is. Door Nederland aangegane internationale verplichtingen
op het gebied van de sociale zekerheid staan een dergelijk onderscheid echter
niet toe. Die combinatie van argumenten heeft geleid tot het voorstel, zoals
het er nu ligt.Mevrouw De Wolff heeft verder gezegd dat de Wet op de schijnhuwelijken
amper functioneert. De wet is in de eerste plaats bedoeld als een preventief
middel. Als er zich weinig schijnhuwelijken voor blijken te doen, kan dat
een indicatie zijn dat de wet in haar opzet slaagt. Ik zeg niet dat het zo
is, maar het is ook niet uitgesloten dat het een preventief middel is. Overigens
is de evaluatie verricht op basis van ervaringsgegevens en niet op basis van
objectief cijfermateriaal, omdat dit laatste niet voor handen was. Bij de
behandeling van de eerste evaluatie van de wet in april vorig jaar is de Tweede
Kamer akkoord gegaan met een aantal aanbevelingen uit het evaluatierapport
ter verbetering van de uitvoering van de wet. De Kamer is ook akkoord gegaan
met mijn voorstel om over ongeveer een jaar na die behandeling nadere gegevens
te verstrekken over de werking van de wet en over concrete cijfers. Een wetsvoorstel
waarin aanbevelingen ter verbetering zijn opgenomen, ligt nu bij de Tweede
Kamer ter behandeling. Het lijkt mij voorbarig om vooruit te lopen op de discussie
over het laten voortbestaan van de wet. Die discussie wil ik voeren aan de
hand van de uitkomsten van de tweede evaluatie en de behandeling van het genoemde
wetsvoorstel.Voorzitter! Op het goede functioneren van het MVV-vereiste ben ik al ingegaan.
Het is bepaald te vroeg om een uitspraak te doen over het al dan niet goed
functioneren van de Koppelingswet. Mevrouw de Wolff heeft opgemerkt dat op
een aantal punten kritiek mogelijk is, al was het maar omdat de rechter een
aantal aanmerkingen heeft gemaakt. Zij heeft daarin gelijk. Er is nu een eerste
evaluatie naar de Tweede Kamer gestuurd. Deze ziet alleen op de invoering
ervan en niet op het functioneren.Voorzitter! Ik kom nog op een tweetal onderwerpen die te maken hebben
met de rechtshulp. De heer Ruers durft met droge ogen te zeggen dat er ten
aanzien van de gefinancierde rechtshulp sprake is van een beperkte verhoging
wanneer het uurtarief van ƒ 125 naar ƒ 154 is gegaan. Afgezien
van vrije beroepen denk ik niet dat er bij de overheid elders sprake is van
een zodanige verhoging als waarvan in dit geval sprake is. De volgende vraag
is of de verhoging genoeg is.De heer Ruers vraagt vervolgens of ik tegen de achtergrond van de uitkomsten
van een door hem genoemd onderzoek bereid ben om op korte termijn een voorstel
te doen tot verdere verhoging van het vergoedingenniveau. Ik stel vast dat
de per 1 januari jongstleden doorgevoerde verhoging een aanzienlijke investering
betreft van structureel 62 mln. in het stelsel van de gesubsidieerde rechtsbijstand.
Uit dat feit kan worden opgemaakt dat het kabinet ook serieuze aandacht geeft
aan de positie van de sociale advocatuur en, belangrijker nog, het zorgdragen
voor een voldoende aanbod van gekwalificeerde rechtsbijstandverleners. Ik
verwacht dat met die verhoging een belangrijke bijdrage wordt geleverd aan
het behoud van ervaren en gespecialiseerde advocaten.Flankerend daaraan zijn belangrijke maatregelen getroffen of in voorbereiding
genomen om de deelname aan het stelsel aantrekkelijker te maken. Ik noem in
dat verband de voorschotregeling voor startende advocaten, de vermindering
van de bureaucratische lasten als gevolg van de invoering van het nieuwe vergoedingenbesluit
en de daarin geboden mogelijkheid voor vergoedingsarrangementen. Verder ben
ik, zoals de heer Ruers weet, in overleg met de raden voor rechtsbijstand
en de diverse beroepsorganisaties over het in uitvoering nemen
van een programma gericht op de verbetering van kwaliteitszorg in de gefinancierde
rechtsbijstand. De heer Ruers vroeg of niet beter eerst het tarief verhoogd
kan worden en pas daarna de kwaliteit, maar ik weet niet of dan de stimulans
om hogere kwaliteit te leveren zo groot zal zijn als in het omgekeerde geval.
Met dat laatste ben ik bezig.Er werd gevraagd hoe de minister van Justitie en ik staan tegenover het
pleidooi van de Nederlandse orde van advocaten om het verbod op "no cure no
pay" voor alle rechtshulpverleners bij wet vast te leggen. De bezwaren die
aan "no cure no pay" zijn verbonden, delen de minister en ik. Wij voelen er
dan ook niets voor om dit principe in de advocatuur een rol te laten spelen.
Voor andere rechtsbijstandverleners dan advocaten gelden geen wettelijke beroepsregels
en zij zijn ook niet aan een tuchtrecht onderworpen. De vraag is dan ook of
een verbod wel praktisch uitvoerbaar is, maar ook of het nodig is om een dergelijke
forse ingreep te doen buiten deze sector, die tenslotte toch het hart van
de rechtsbijstand vormt. Deze vraag kan temeer gesteld worden omdat honorering
van rechtshelpers naar mijn mening wel wat meer kwaliteitsprikkels zou kunnen
bevatten dan er nu zijn. De bestaande praktijk van uren schrijven is voor
de doorsneeparticulier vaak weinig helder en daarom zou ik het toejuichen
wanneer de balie op dit punt wat meer creativiteit aan de dag zou leggen.
Zo zou bijvoorbeeld gedacht kunnen worden aan het aanbieden van diensten op
basis van "fixed prices". Als op deze manier gewerkt zou worden, dus niet
gebaseerd op "no cure no pay" maar wel in de vorm van prikkels, gaat het mij
te ver om daarop op dit moment een algeheel wettelijk verbod uit te vaardigen.De vergadering wordt van 19.20 uur tot 20.50 uur geschorst.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mijnheer de voorzitter! Als ik het goed begrijp, was de minister tevreden
dat er vandaag een reservecapaciteit van veertien plaatsen in het gevangeniswezen
aanwezig is. Wij danken hem en de staatssecretaris zeer voor de zorgvuldige
beantwoording van de vragen, opmerkingen en overwegingen die wij naar voren
hebben gebracht, en speciaal voor de toezeggingen en aankondigingen van de
termijn waarop dingen worden voorgelegd of gerealiseerd. Ik voeg er uitdrukkelijk
aan toe de nadere informatie over internationale strafrechtelijke samenwerking.Eigenlijk zijn er maar twee onderwerpen die nadere aandacht behoeven.
Er zijn een aantal vragen gesteld over de relaties met de andere landen van
het koninkrijk, de Nederlandse Antillen en Aruba. Ik zal deze niet herhalen,
maar ik stel het op prijs als deze alsnog in tweede termijn worden beantwoord.De minister was zorgvuldig en precies in zijn beantwoording, behalve bij
het onderdeel van de terbeschikkingstelling. Er werd nadere studie en nader
beraad aangekondigd over de capaciteit en de gang van zaken bij het ontslag,
waarover het WODC een aantal belangrijke punten naar voren heeft gebracht.
Wij bevelen aan om deze processen goed in het oog te houden.Wij hebben ook met belangstelling geluisterd naar de collega's. De heer
Rosenthal heeft een behartigenswaardige oproep gedaan inzake de identificatieplicht.
Wij hebben met instemming beluisterd dat de minister voorzichtig en afhoudend
reageerde op de pleidooien van de collega's van de Partij van de Arbeid over
het legaliseren van drugs. Als de fractie van mevrouw Le Poole de minister-president
geheel aan de leiband zou hebben, zou haar standpunt wereldnieuws zijn geweest.
Wij gaan ervan uit dat het niet zo'n vaart zal lopen, maar wij merken op dat
wij er absoluut niet van overtuigd zijn dat de georganiseerde criminaliteit
uit de weg kan worden geruimd door manoeuvres op dit gebied. Wij verwijzen
ook naar uitspraken die vorig jaar zijn gedaan door iemand die deze ontwikkelingen
bij een van de CAD's zorgvuldig volgt.Wij voegen eraan toe dat de vergelijking met andere landen in Europa heel
precies moet worden gemaakt. Er wordt meer aandacht besteed aan de opvang
van verslaafden, dat is allemaal prima. Je kunt zeggen dat zij dat misschien
van ons hebben overgenomen, wie weet, maar een systeem van koffieshops en
het voorstel van de burgemeester van Tilburg over een vergunningstelsel voor
de teelt en productie hebben wij er nog niet kunnen ontdekken.Over openbare orde en rechtshandhaving zei de minister dat hij een voorbeeld
in gedachten had van iets waarbij wij in de geest van de opmerkingen van onze
fractie moeten oppassen dat het niet de verkeerde kant op gaat. Wij hebben
ons het hoofd erover gebroken welk voorbeeld hij in gedachten had, maar niet
wilde uitspreken. Het zou kunnen dat er veranderingen in het politiebestel
in de lucht zitten en dat hij bekommerd is om de positie van het openbaar
ministerie. Er kunnen ook andere dingen zijn waarvoor hij pal staat.Wat betreft de veiligheid hebben wij naar voren gebracht dat wij vooral
zorgen hebben over de incubatie van geweld, die kan voortgaan doordat voorstadia
ervan onvoldoende afkeurende of corrigerende respons krijgen. Wij zijn het
erover eens dat dit niet alleen een taak is van de overheid, maar ook van
de overheid. Omdat wij niet zeker weten of wij helemaal in dezelfde geest
spreken, willen wij nogmaals zeggen dat de capaciteit moet zijn afgestemd
op de werkwijze en niet omgekeerd. Ik ben de minister ten slotte nog een antwoord
schuldig op zijn verrassing dat ik hem citeerde uit Opzij. Je moet natuurlijk
iedereen zijn vooroordelen gunnen, maar sinds ik inmiddels geruime tijd geleden
een keer door Cisca Dresselhuys langs haar meetlat ben gelegd en het resultaat
daarvan mij niet tegenviel, ga ik ervan uit dat__Minister Korthals:Voorzitter! Mag ik vragen welk resultaat de heer Hirsch Ballin had? Dan
kunnen wij vergelijken.De heer Hirsch Ballin (CDA):Er is een boekje verschenen waarin een vergelijking wordt gemaakt tussen
een aantal interviews van vroeger. Ik raad de minister aan om de vergelijking
aan de hand daarvan wat breder te maken. Hij zal zien dat er echt geen reden
was om daar diep teleurgesteld over te zijn. Sindsdien ga ik ervan uit dat
het lezen van Opzij af en toe voor een eye-opener kan zorgen. Daarin werd
ik niet teleurgesteld toen ik het interview met de minister van Justitie las
en zijn openhartige uitspraken over het aanhangige wetsvoorstel-Dittrich
vernam. Vandaar dus!De voorzitter:Ik zeg terzijde dat ik blijkbaar te vroeg geleefd heb.Het woord is aan de heer Rosenthal.De heer Rosenthal (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ik wil de bewindspersonen allereerst bedanken
voor de beantwoording. Van de heer Hirsch Ballin maakte zich bijna een diepe
teleurstelling meester over een bepaald punt. Ik moet in alle eerlijkheid
zeggen dat dat bij mij ook bij een punt het geval was. De minister legde mij
in de mond dat ik het WODC als "zeer goed" heb bestempeld. Ik heb gezegd "voortreffelijk".
En dat is in de universitaire wereld in elk geval net weer een graadje hoger.
Ik meen het echt.Ik kom toch weer te spreken over de rechtsstaat. De minister heeft een
belangwekkende reeks opmerkingen daarover gemaakt. Hij heeft gesproken over
de spanning tussen vrijheid en orde. Nu is het zo dat ik toch een beetje blijf
hangen op het punt van de functie van die rechtsstaat. Ik wil daar nog een
korte opmerking over maken. Is de minister het met de VVD-fractie eens dat,
wanneer wij het hebben over de waarborgfunctie van de rechtsstaat en van het
strafrecht, zich dat stellig ook richt op de garantie voor de burgers met
betrekking tot veiligheid? Het is dus niet alleen het oude klassieke concept
van bescherming van de burger tegenover de overheid en de politie, die binnen
haar bevoegdheden moet blijven, maar ook bescherming van de burger ten aanzien
van de veiligheid. Het gaat daarbij niet alleen om "no-go areas", maar het
speelt ook meer in het algemeen. Ik wil op dat punt aankaarten dat, wanneer
de minister het heeft over bijvoorbeeld de Millinxbuurt, ik dan toch best
een eind kom met het concept van de rechtsstaat in een wat bredere zin. Ik
wil daarbij verwijzen naar de woorden van de heer Hirsch Ballin in eerste
termijn over de rechtsstaat. Hij zag dat als een verbond tussen Staat en samenleving.
Dan krijg je toch ook ten aanzien van moeilijke gevallen in onze samenleving
met betrekking tot die allocatie van veiligheid de vraag of het recht van
de burger op die veiligheid dus ook niet typisch binnen dat grotere rechtsstatelijke
verband past.Dat brengt mij ertoe om ten aanzien van de rol van Justitie en het strafrecht
met erkentelijkheid te onderkennen dat de minister dat vandaag toch weer iets
steviger heeft neergezet dan nog wel eens het geval pleegt te zijn. Hij heeft
ook naar voren gebracht dat het bij die justitiële kant er onder meer
om gaat om de normen duidelijk te stellen. Ik wil de minister op dat punt
het volgende voorleggen. Ik hoor mensen vaak spreken over het strafrecht als
ultimum remedium. Ik stel mij dan voor, ook vanuit de wijze van zien van de
minister, dat het meer moge zijn dan een marginale bijdrage vanuit het strafrecht,
dat het toch waarachtig in onze samenleving meer is dan dat. Ik koppel aan
het thema veiligheid voor de burgers in de brede zin van het woord en het
rechtsgevoel dat daarmee gepaard gaat, ook de door mij in eerste termijn aan
de orde gestelde algemene identificatieplicht. Misschien kan de minister daar
nog even een opmerking over maken. Ik heb hem uitgenodigd om in elk geval
te bewilligen in een gerichte discussie over dat thema. Wij vinden dat het
daarvoor hoog tijd is.Het tweede punt betreft de juridisering, waarover veel gesproken is. Ik
ben het met de minister eens, dat hij in mijn richting naar aanleiding van
mijn eerste termijn wat preciezer wil zijn op het punt van wat ik heb genoemd
de scheefgroei tussen de machten. Maar het moge wel duidelijk zijn, dat het
werken aan een evenwicht tussen die machten continu veel aandacht vergt. Als
ik dan over gedogen hoor spreken, dat ooit enkel overgangsrecht was, en recht
voor overmachtssituaties, en dan zie hoe dit zich langzamerhand heeft uitgebreid,
zie ik daarin toch een symbool van een bepaalde scheefgroei in de verhouding
tussen de machten. Ik moge de minister in dat verband nog even herinneren
aan het door mij in eerste termijn aan de orde gestelde punt, dat het mogelijk
toch wel wenselijk is om de rechterlijke macht, daar waar dat mogelijk is,
een beetje te stutten. Ik heb gewezen op de kwestie van het sub-judicebeginsel
dat wat weggeëbd is. Zou de minister daarover een keer kunnen praten
met de mediavertegenwoordigers? Is hij het met de fractie van de VVD eens,
dat een al te activistische benadering van het openbaar ministerie op het
punt van de openbaarheid, dat sub-judicebeginsel nog wel eens onder druk zou
kunnen zetten?Ten slotte mijn derde punt, de thematiek van de multiculturele samenleving
en de dramatische kant die door de publicist Scheffer in NRC Handelsblad is
verwoord. De minister zegt: we weten er eigenlijk weinig van, veel speelt
zich af in de raadkamers van de zittende magistratuur. In de eerste plaats
gaat het niet enkel om de zittende magistratuur, maar om de hele strafrechtelijke
keten, dus ook de opsporing, ook de tenuitvoerlegging van straffen en ook
de reclassering. In de tweede plaats gaat het, wanneer wordt gevraagd dit
punt aan te kaarten, om heel wezenlijke kwesties betreffende de vraag welke
uitgangspunten men in feite in het rechts- en sanctiestelsel wil hanteren.
Met andere woorden, is de minister het ermee eens dat wij als uitgangspunt
dienen te hanteren de rechtsgelijkheid van alle burgers binnen het grondwettelijk
kader en dat dan ook voorzichtigheid met betrekking tot het toelaten van te
veel verweer op basis van etnische en multiculturele gronden wenselijk is?Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter! Dank aan beide bewindslieden voor de beantwoording van de
in eerste termijn gestelde vragen. Ik heb er zelfs iets bij geleerd, namelijk
dat internationale verdragen tegenwoordig depositarissen hebben en dat je
die via het Internet kunt bereiken.Minister Korthals:Dat heb ik ook geleerd.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Ik ben heel benieuwd hoe dat werkt en ga op zoek, voorzitter. Ik heb nog
wel een tweetal vragen aan beide heren, om te beginnen aan de minister.Ik heb in eerste termijn mijn verontrusting kenbaar gemaakt over het voorval
in het najaar in de EBI in Vught en met name over de reactie van de minister
daarop. Ik hoop dat hij toch nog ingaat op wat ik daarover in eerste termijn
heb gezegd en gevraagd.Mijn tweede vraag aan de minister betreft de kwestie Millinxbuurt. Ik
heb goed geluisterd naar wat de minister daarover zei. Hij
zegt: het is eigenlijk een project dat door de betreffende lokale driehoek
is opgezet en uitgevoerd en ik ben daar in formele zin verantwoordelijk voor
als verantwoordelijke voor het openbaar ministerie. Begrijp ik de minister
goed en heeft hij gezegd dat hij daar geen weet van heeft gehad? Zo ja, heeft
de minister dan aan alle driehoeken in Nederland die dat aanbelangt, laten
weten dat dit niet kan?Voorzitter! Ik begrijp de redenering van de staatssecretaris dat om een
humaan toelatingsbeleid te kunnen voeren een streng toelatingsbeleid nodig
is. Ik kan in die redenering ook een heel eind meegaan, maar ik zie niet in
waarom dit strenge beleid wordt toegepast op de Dublin-claimanten. Deze mensen
worden toch uit Nederland verwijderd en er is daarom geen reden om ze te onderwerpen
aan een heel streng opvangbeleid. Dit is echt niet nodig om een humaan beleid
voor de overige asielzoekers te kunnen voeren.De staatssecretaris zegt dat de internationale verdragen het niet toestaan
dat asielzoekers als groep worden uitgesloten van de sociale zekerheid. Kennelijk
mogen die verdragen echter wel zo worden geplooid dat asielzoekers de facto
nooit zullen voldoen aan de eisen die worden gesteld om aanspraak te mogen
maken op de sociale zekerheid. Handelt hij op deze manier niet in strijd met
de geest van die internationale verdragen?Mevrouw Le Poole (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Ik bedank de minister en de staatssecretaris voor
de uitvoerige beantwoording van de vragen.De minister is niet al te uitvoerig ingegaan op de problematiek rond de
zedendelinquenten. Ik heb echter begrepen dat men onderzoek doet naar mogelijke
verbeteringen, met inachtneming van de belangen van zowel de samenleving en
de slachtoffers als de daders. Dat is een verstandige benadering en ik wacht
dan ook met belangstelling de voorstellen van de minister af.Voorzitter! De minister heeft uitgelegd wat er rondom de Millinxbuurt
is gebeurd. Hij zegt verder niet te willen reageren op incidenten. Ook dat
is een verstandige benadering. Onderzocht zal worden welke wetgeving nodig
is om de politie op een verantwoorde manier de nodige bevoegdheden te geven
voor een betere controle op wapens. Mijn fractie staat achter deze benadering
en is het met de minister eens dat voorkomen moet worden dat in Nederland
"no-go areas" ontstaan. Hiervoor is overigens meer nodig dan het louter en
alleen handhaven van de wapenwetgeving.In zijn beantwoording heeft de minister niet veel woorden gewijd aan de
drugsproblematiek. Ik wilde hierop in tweede termijn niet meer ingaan, maar,
uitgedaagd door de heer Hirsch Ballin, zal ik hierover toch nog iets zeggen.
Ik sta volledig achter het standpunt van mijn fractie dat er, zowel voor de
volksgezondheid als voor de rechtshandhaving, grote voordelen zijn verbonden
aan de legalisatie van de softdrugs. De argumenten hiervoor zal ik nu niet
uitvoerig uiteenzetten, aangezien de argumenten voor en tegen inmiddels overbekend
zijn. Ik wijs er echter wel op dat de minister een aantal maanden geleden
met verve de opheffing van het bordeelverbod heeft verdedigd met het argument
dat op die manier een veel betere controle mogelijk is. Verder kan er zo voor
worden gezorgd dat er zo min mogelijk problemen voor de omgeving en de betrokkenen
ontstaan. Het lijkt mij dat veel van de argumenten die zijn gebruikt om het
bordeelverbod op te heffen ook zouden kunnen worden aangevoerd om iets te
doen aan de achterdeurvoorziening van de coffeeshops. Dan hoeven wij nog niet
te praten over legalisering van de softdrugs. Nogmaals, ik realiseer mij dat
dit heel ingewikkeld is.Het lijkt mij heel verstandig dat de minister er in Europees verband wat
behoedzaam mee omgaat. Er zijn verschillende onderzoeken gedaan. Ik heb vaak
gelezen dat uit onderzoek komt, dat ons beleid leidt tot veel betere resultaten
dan dat van andere landen. Laat dat alles nog maar eens goed bekeken worden.
Ik heb begrepen dat daar in Europees verband plannen voor zijn.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mag ik collega Le Poole voorstellen, dat wij de bevindingen over het functioneren
van het opheffen van het bordeelverbod en bijvoorbeeld de Schipholkwestie
betrekken in een discussie over het legaliseren van softdrugs?Mevrouw Le Poole (PvdA):Het lijkt mij verstandig om goed te bekijken hoe dat allemaal werkt. Er
is veel ervaring met softdrugs, in Nederland en in een aantal andere landen.
In landen waar een intensieve war on drugs is gevoerd, zijn het misbruik van
softdrugs en andere drugs en de volksgezondheidsproblemen voorzover mij bekend
aanzienlijk groter dan in Nederland.De minister gaat onderzoek doen naar de claimcultuur. Dat had hij al aangekondigd
in zijn beleidsnotitie. Dat lijkt mij prima. Ik hoop dat hij de artikelen
in het Nederlands Juristenblad meeneemt. Hij is het niet eens met de kritiek
van Faure en Hartlief. Er is een reactie van Bergkamp. Die kan hij dan ook
meenemen bij zijn onderzoek.Ik vond wel dat de minister heel ver ging toen hij zei, dat de afkalving
van de sociale zekerheid er helemaal niet toe doet. In de eerste notitie van
de regering stond, dat dit een van de factoren was die een rol spelen. Ik
zou niet op gezag van twee bladzijden van mijnheer Bergkamp willen aannemen,
dat dit er niets toe doet. Ik hoop dat dit punt meegenomen wordt in het nader
onderzoek van het ministerie. Ik vind het ook een goed idee dat in de wetgevingstoets
gevolgen voor de claimcultuur worden meegenomen. De conclusie is heel vaak,
dat voorstellen budgetneutraal zijn. Ik kan mij voorstellen dat wij nu vaak
te horen krijgen, dat voorstellen claimcultuurneutraal zijn. Dan schieten
wij er niet zoveel mee op, maar het is goed om er aandacht aan te besteden.Ik kan mij het antwoord van de staatssecretaris op mijn opmerking over
het van tijd tot tijd witten van illegalen voorstellen. Hij kent het argument
dat illegaliteit leidt tot andere problemen, zoals criminaliteit, en toch
niet helemaal tegengegaan kan worden, ook al maak je nog zo goede wetgeving.
Allerlei landen die met het probleem zitten doen er daarom van tijd tot tijd
iets aan. Het is een kwestie van de lange termijn, waarover maar verder gedacht
moet worden. Ik hoop dat de staatssecretaris dat doet. Op dit moment moet
hij eerst actuele kwesties rond illegaliteit oplossen.Ook ik vind dat het WODC vaak heel goed onderzoek doet. Mijn opmerkingen
moeten niet misverstaan worden.Het onderzoek van Köbben en Tromp beschrijft allerlei gevallen waarin
departementen de cijfers hebben willen beïnvloeden en daarbij onafhankelijke
onderzoekers voor heel grote dilemma's hebben geplaatst, omdat hun universiteit
bijvoorbeeld geld binnen moet halen en er, als zij niet ingaan op suggesties
van bijvoorbeeld het departement om cijfers op een bepaalde manier in te vullen
of anders te presenteren, geen vervolgopdrachten zouden komen. Het is mij
niet bekend dat dit soort dingen gebeuren bij Justitie; ik vind dat ze ook
niet moeten gebeuren. Ik vind wel dat men zich moet realiseren dat dit probleem
er is en ik ben er niet zeker van dat externe begeleidingscommissies een volledige
oplossing zijn voor dat soort problemen. Daarom heb ik er aandacht voor gevraagd
en zou ik graag willen dat de minister behoedzaam en waakzaam blijft op dit
punt.Tot slot zou ik de minister en de staatssecretaris veel wijsheid willen
wensen bij hun moeilijke taak.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Namens onze beide fracties zeg ik dank aan beide bewindslieden
voor de wijze waarop zij de Kamer hebben geantwoord en in het bijzonder aan
de minister van Justitie voor de wijze waarop hij op een aantal vragen en
opmerkingen van onze zijde is ingegaan. In vrij korte tijd is een veelheid
en ook een grote verscheidenheid van onderwerpen de revue gepasseerd. Van
mijn kant heb ik geen nadere vragen, maar wel wil ik op een tweetal punten
nog een nadere opmerking maken, te weten de juridisering en de Millinxkwestie.Allereerst de juridisering, voorzitter. Ook uit deze gedachtewisseling
heb ik het gevoel overgehouden dat de minister van Justitie en ik in hoofdzaak
op één lijn zitten. Dat was, zo moet ik bekennen, niet het geval
bij een eerdere discussie met de minister van Binnenlandse Zaken. Er is, er
was althans, zo lijkt mij, een verschil in benadering van de problematiek
tussen beide bewindslieden te bespeuren. Ik heb mij de vraag gesteld hoe dat
kon. Voor mijzelf heb ik die vraag beantwoord met de veronderstelling dat
er, even heel zwart-wit gesteld, misschien wel sprake is van een verschil
in door beide bewindslieden gehanteerde waarden. Het zeker aanvankelijk duidelijke
accentverschil in hun benadering is wellicht te verklaren uit een verschil
in rationaliteiten, waarbij ik dan de juridische naast de andere, bijvoorbeeld
de bestuurlijke, plaats. Bestuurlijke rationaliteit is nu eenmaal gericht
op effect, efficiency en slagvaardigheid, en de juridische is toch meer gericht
op respect voor het recht als waarborg voor de belangen van de burger, waarbij
rechtszekerheid, zorgvuldigheid en rechtsgelijkheid een grote rol spelen.
Maar hoe het ook zij, die verschillende accenten in benadering zullen elkaar
toch binnen het kabinet in een eenduidige koers moeten treffen.De minister van Justitie zoekt de aanpak van de onnodige, vermijdbare
juridisering in de wetgeving. Dat heeft onze instemming. Hij zoekt het met
name in de MDW-operatie en met hem ben ik van mening dat langs die weg wellicht
successen te boeken zijn, maar echt hoge verwachtingen heb ik er persoonlijk
nu ook weer niet van. Evenals het dereguleringsstreven kan die aanpak een
bijdrage leveren aan het beperken van de juridisering. De deregulering heeft
de groei van het aantal wetten echter niet kunnen stoppen, want veelal loopt
deregulering uit op herregulering, eventueel gedeeltelijke zelfregulering,
maar daarmee is de juridisering als zodanig nog niet verminderd.Ik kom bij de Millinxbuurt. De min of meer uitgelokte uitspraak van de
rechter vormt voor mij een bewijs voor mijn stelling in eerste termijn dat
de rechter compensatie moet bieden, wanneer de parlementaire controle op de
uitvoerende macht tekortschiet. De Tweede Kamer stemde immers in met de experimenten.
Het is mij nog niet helemaal duidelijk of zij dat stilzwijgend of uitdrukkelijk
heeft gedaan, maar zij verzette zich er niet tegen. Dat lijkt mij helder.
Men kan niet stellen dat de rechter in dit geval zijn boekje te buiten is
gegaan; het tegendeel lijkt mij het geval te zijn. Ofschoon ik mij kan voorstellen
dat het openbaar ministerie en de politie de grenzen van de huidige wet hebben
willen verkennen, maakt deze manoeuvre helaas geen erg verheffende indruk
op onze fracties. Dit is niet voor herhaling vatbaar. De koninklijke weg van
wetswijziging spreekt ons veel meer aan, althans in procedurele zin. Ik heb
begrepen dat de minister die weg wil volgen.De heer Rosenthal (VVD):Voorzitter! De heer Holdijk heeft in eerste en tweede termijn aangekaart
dat de rechtsstaat, de juridische rationaliteit, voor hem onder meer is gebaseerd
op de drie bekende rechtsbeginselen inclusief, nu expliciet uitgesproken,
rechtsgelijkheid. Ik heb dat ook voor de Millinxbuurt vertaald in rechtvaardige
en rechtsgelijke allocatie van veiligheid naar burgers. Ik krijg een ander
beeld van de rechtsstatelijkheid van overheidsoptreden tegenover burgers dan
de heer Holdijk.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ik interpreteer deze opmerking van de heer Rosenthal als volgt:
er is een rechterlijke uitspraak waarvan een paar mensen die zijn gearresteerd
profijt hebben, maar wat schieten de andere burgers ermee op; de doelstelling
zou toch moeten zijn dat bescherming wordt geboden aan de burgers in die wijk
en aan iedereen die daar komt? In die gedachtegang kan ik mij uiteraard vinden.
In die zin heeft deze operatie een teleurstellende uitkomst. Mede daarom ben
ik van mening dat die niet voor herhaling vatbaar is. De burgers zijn er niets
mee opgeschoten en het is überhaupt de vraag of zo'n eenmalige actie
op termijn veel effect heeft. Dit proefproces is natuurlijk een aardige juridische
operatie geweest, maar wie schiet er iets mee op?De heer Rosenthal (VVD):Past voor de heer Holdijk in de rechtsstatelijkheid ook een gelijke bedeling
van burgers, rijk en arm, in gegoede buurten en in "no-go areas", van de collectieve
voorziening "veiligheid"?De heer Holdijk (SGP):Ja.De heer Rosenthal (VVD):Dat leidt wat mij betreft binnen de discussie over de rechtsstatelijkheid
van overheidsoptreden om de veiligheid van groepen burgers te waarborgen –
dat is de waarborgfunctie van de rechtsstaat, van de overheid – tot
een heel andere afweging van overwegingen dan ik uit de woorden van de heer
Holdijk in eerste instantie heb opgemaakt.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ik begrijp dat ik de rechtsstatelijkheid en
de gelijke rechtsbedeling voor alle burgers even hoog in het vaandel houd
als de heer Rosenthal, maar dat wij misschien van mening verschillen over
de wijze waarop dat in casu is gebeurd. De uitvoerende macht heeft zich een
ruimte verschaft die de wet blijkbaar niet toestond. Het hoort voor mijn fractie
bij de eisen van rechtsstatelijkheid en waarborging van rechtsgelijkheid etc.,
dat de wetgever hierop wordt aangesproken. Als er behoefte is aan bevoegdheden
die bij hun uitoefening alle burgers in de desbetreffende wijk ten goede komen,
dan moet daarvoor de koninklijke weg worden gevolgd. Daarover verschillen
wij niet van mening. De gewone burgers of de zwaksten die vaak het slachtoffer
worden in zo'n wijk, willen wij niet verschillend behandelen. Maar met de
wijze waarop dat in dit geval in de Millinxbuurt of in de zogenaamde K-buurten
in Amsterdam en elders gebeurt, bewijzen wij de burgers per saldo geen grote
dienst.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter! Ik dank de minister in het bijzonder voor zijn welwillende
maar misschien wat zuinige reactie op mijn opmerkingen. Ik vraag hem op een
tweetal punten te reageren, misschien niet nu maar wellicht later en schriftelijk.Ten eerste blijf ik de discrepantie in aandacht voor geweldsdelicten op
straat en geweldsdelicten in de privé-sfeer curieus vinden. De minister
wees mij er terecht op dat het Nationaal actieplan tegen seksueel misbruik
van kinderen aanstaande is, maar dat is maar een deel van het probleem. Voor
de discussie en voor een mogelijke verklaring van de verschillen in aandacht
zou ik het op prijs stellen als de kennis over beide soorten geweldsdelicten
eens op een rijtje wordt gezet, zodat wij zien hoe beide soorten zich tot
elkaar verhouden. Ik kan mij voorstellen dat de minister dat niet zo uit zijn
mouw schudt, maar dat hij daarop schriftelijk op een later moment terugkomt.Ten tweede stuitte ik in de voorliggende stukken en in achtergrondstudies
daarover opnieuw op het curieuze verschil in uitkomsten tussen slachtofferenquêtes
enerzijds en de politiemonitor anderzijds als het gaat om geweldscriminaliteit.
Ik zou het prettig vinden als de minister toezegt dat hij daar nog eens naar
zal kijken, ook om ons op de hoogte te stellen van een mogelijke verklaring
van dit verschil. Uit slachtofferenquêtes blijkt dat het geweld op straat
niet toeneemt, terwijl uit de politiemonitor het tegendeel blijkt. Beide cijfers
lijken zo onverenigbaar, dat beleidsactiviteiten op dit punt verstandig lijken,
ofwel voor de ene kant, ofwel voor de andere kant. Daarom moeten wij nadrukkelijker
proberen om dat verschil te verklaren.Verder wil ik uitdrukkelijk opmerken dat ik mij niet kritisch heb uitgelaten
over de keuze die gemaakt is bij het ten uitvoer leggen van de voornemens
om nader onderzoek te doen naar aard, omvang en achtergronden van geweld op
straat. In de loop van de rit hebben de onderzoekers ervoor gekozen om niet
te kijken naar bedreiging met geweld, maar uitsluitend naar fysiek toegepast
geweld. Mij dunkt dat voor het maatschappelijke fenomeen beide relevant zijn:
bedreiging met geweld of agressieve bejegening aan de ene kant, en fysiek
geweld aan de andere kant. Dat onderzoek moet absoluut niet worden doorkruist,
want er is haast bij, ook al omdat daar in eerste instantie de maatschappelijke
commotie terecht op focust. Het zou mij bovenmatig interesseren om te zien,
wat er onder het topje van die ijsberg schuilgaat, en hoe zich dat ongeveer
verhoudt tot het aantal ervaringen, en de achtergronden daarvan.Het is misschien een onwerkbare gedachte, maar toch het volgende. In eerste
termijn heb ik al gezegd dat niet zozeer de handhaving van normen en waarden,
hoe dan ook geformuleerd, primair relevant is. Overigens is die handhaving
ook wel relevant. De gedragenheid van algemeen aanvaarde gedragsnormen is
de andere kant van diezelfde medaille. Is het een totale illusie, te denken
dat het voor de openbare ruimte nuttig zou kunnen zijn om eens te kijken,
of er zoiets als algemeen aanvaarde fatsoensnormen voor de openbare ruimte
zijn? De reden waarom ik dat in de discussie met deze bewindslieden naar voren
breng – hoewel dat niet direct wetgeving is, of een andere vorm die
justitie normaliter ter hand neemt – is dat het hierbij toch gaat om
normen waarvan ik vermoed, dat het informele toezicht daarop aanzienlijk zou
kunnen worden vergemakkelijkt als er zoiets zou zijn als een algemeen aanvaarde
wijze van gedrag ten opzichte van en in de openbare ruimte. Ik kan mij allerlei
methoden voorstellen waarop je die probeert uit te werken, om te kijken of
die überhaupt bestaan. Ik zou het plezierig vinden als de minister kan
toezeggen dat daarnaar zal worden gekeken.Voorzitter! Ik wens de minister en de staatssecretaris heel veel succes,
en kan het zijn af en toe plezier bij het ten uitvoer leggen van de voornemens,
die zijn neergelegd in de begroting over het jaar 2000. Ik bedoel maar: van
mijn fractie mogen zij de uitgaven doen die zij ons hebben voorgesteld te
doen.De heer Ruers (SP):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de bewindslieden hartelijk voor hun uitvoerige
en boeiende beantwoording. Het is toch een zeer interessante materie die hier
aan de orde is!De staatssecretaris sprak over de gefinancierde rechtshulp. In enigszins
felle bewoordingen vroeg hij mij, hoe ik met droge ogen – die had en
heb ik inderdaad – kon stellen dat de verhoging van ƒ 125 naar ƒ
154 als uurloon beperkt is. Dat gaat de overheid 65 mln. kosten wat inderdaad,
zoals de staatssecretaris opmerkte, een heel bedrag is. Maar ik ben uitgegaan
van de andere kant, namelijk dat ƒ 180 noodzakelijk is. Dan is het
beperkt, en is nog een eind te gaan. Ik denk ook niet dat de staatssecretaris
zal betwisten dat de ƒ 180 de bodem is die wij nodig hebben om tot
gefinancierde rechtshulp in kwalitatief goede zin te komen, en te voorkomen
dat wij de leemten in de rechtshulp weer terugkrijgen, waarvan wij verre moeten
blijven. Uit het recente rapport dat de minister twee weken geleden heeft
aangeboden aan de Tweede Kamer blijkt dat de leemten weer dreigen te ontstaan.
Als zij weer ontstaan, moeten wij dat voorkomen door opnieuw en tijdig geld
te steken in de sociale rechtshulp en de gefinancierde rechtshulp. Dat was
de achtergrond van mijn pleidooi voor een verhoging naar ƒ 180. Het
zou heel goed zijn het in die volgorde te doen, en dan mag wat mij betreft
de kwaliteitseis, die er altijd moet zijn, gesteld worden. In hetzelfde rapport
 blijkt dat er in stilte een vertrek uit de sociale rechtshulp
plaatsvindt: de meer ervaren advocaten laten het aan stagiaires over, en zij
vertrekken vaak "uit het veld", zij stemmen met hun voeten. Die ontwikkeling
wil ik tegengaan. Vandaar mijn pleidooi voor die verhoging.De minister is al ingegaan op de nevenfuncties van de rechters. Ik ben
van mening dat die nevenfuncties een ernstige situatie vormen. Wij zijn voor
openheid, zeker in de openbare functies. De wet die hieraan ten grondslag
ligt, is de Wet RRA, die per 1 januari 1999 in werking is getreden. Deze wet
heeft nogal wat teweeggebracht. Immers, voor die tijd was het vrij moeilijk
om erachter te komen of rechters nevenfuncties hadden, zo ja welke dat waren,
of deze bezoldigd waren en zo ja om welke bedragen het daarbij ging. Sinds
die wet er is, is er veel meer duidelijkheid gekomen. Sinds een en ander sinds
een paar maanden op Internet staat, is een versnelling opgetreden. Het staat
op www.rechtspraak.nl. Internet brengt overigens heel wat teweeg. Vanmiddag
schijnt de internetpagina van Binnenlandse Zaken helemaal down te zijn gegaan
vanwege het feit dat de heer Peper had aangekondigd dat hij zijn declaraties
zou gaan publiceren op Internet. Daaruit blijkt maar weer hoe gevaarlijk Internet
kan werken. Maar de www.rechtspraak.nl is nog niet down en daar is heel interessante
informatie op te zien. Daar kun je ook zien wat al die nevenfuncties van de
rechters zijn. Het heeft mij verbaasd dat er zoveel nevenfuncties zijn. De
meeste zijn keurige nevenfuncties, veel op het kerkelijke en sociale vlak.
Of men neemt deel aan redacties van vakbladen. Daar is niets op tegen. Dat
vind ik prima. Laat dat duidelijk zijn en ik vind ook niet dat wij dergelijke
nevenfuncties moeten tegengaan.Hier gaat het echter om het vervullen van andere nevenfuncties door rechters
en dan vind ik het gevaarlijk om een aantal redenen. Het tast de onafhankelijkheid
van de rechterlijke macht aan. Het gaat om aanzienlijke neveninkomsten. Het
is meer dan een maandsalaris van een raadsheer bij de Hoge Raad. Het is aan
justitiabelen niet meer uit te leggen dat er geen sprake zou zijn van belangenverstrengeling
en het geeft ook een slecht voorbeeld voor de andere rechters die zo'n nevenfunctie
niet hebben. Al met al vind ik het een aantasting van het vertrouwen in de
rechtstaat. Ik vind het een heel serieuze zaak en ik ben ook blij dat de minister
overleg wil voeren met de president van de Hoge Raad. Op welke termijn gaat
dat gebeuren? Graag krijg ik op schrift wat de resultaten van dat gesprek
zijn. Als de minister het evenals ik een verkeerde ontwikkeling vindt, zal
hij het er toch mee eens zijn dat er een wetswijziging moet komen. De voorbeeldfunctie
die van deze raadsheren van de Hoge Raad uitgaat – en het zijn toch
niet de minsten onder ons – is een negatieve. Ik zou dat graag in positieve
zin omgedraaid zien. Ik zie graag een toezegging van de minister op dit punt
tegemoet.Ten slotte kom ik nog bij de juridisering van de claimcultuur. Mij is
bij de bestudering van "Honderd jaar arbeidsrecht" opgevallen dat er een golfbeweging
te zien is van individueel claimen naar collectief claimen en dan weer terug
naar individueel claimen. Wij zitten nu in een tijdvak waarin veel individueel
geclaimd wordt. Er is echter een aantal groepsprocessen gaande die duidelijk
te zien geven dat individuele vorderingen beter behandeld kunnen worden via
collectieve regelingen, via fondsvorming. Ik denk aan de silicoseslachtoffers
en aan de asbestslachtoffers. Ik denk ook aan de tabaksslachtoffers. Internationaal
zijn er wat dat betreft veel ontwikkelingen. Ik zou graag zien als de minister
die informatie bij zijn overwegingen meeneemt. Het is het beste om dit soort
ontwikkelingen voor te zijn en daarmee veel individuele procedures te voorkomen,
met de belasting die dit met zich brengt voor de rechterlijke macht.Minister Korthals:Voorzitter! De heer Hirsch Ballin begon te zeggen dat ook hij verheugd
is met de reservecapaciteit in het gevangeniswezen en hij wees op 14 plaatsen
die vanavond in huizen van bewaring benut zullen worden. Er is overigens nog
meer capaciteit beschikbaar, dus wellicht _Voorzitter! Het tweede punt waar de heer Hirsch Ballin op ingaat betreft
de invoering van de minimumstraffen op de Antillen. Op 29 maart 1999 heeft
mijn collega van Justitie van de Nederlandse Antillen deze gedachte geopperd.
Ik heb hem duidelijk gezegd dat ik daar zeer veel moeite mee had, omdat het
zich in feite niet laat verenigen met de rechterlijke onafhankelijkheid en
de rechterlijke vrijheid bij de straftoemeting en wij in Nederland ook het
instituut van minimumstraffen niet kennen. Wij hebben toen besloten dat hij
een notitie zou maken over de zaken waarbij hij de minimumstraffen zou willen
laten gelden. Ik heb die notitie tot dusver nog niet ontvangen. Ik spreek
toevallig aanstaande maandag met de minister van justitie van de Nederlandse
Antillen. Het stond al op mijn programma om dit punt aan de orde te stellen
en zijn standpunt terzake te vernemen. Ik kan dan ook horen in hoeverre hij
al bezig is met wetgeving op de Nederlandse Antillen, zoals de heer Hirsch
Ballin zei, waarbij de minimumstraffen zouden worden geïntroduceerd.Voorzitter! Zowel mevrouw Le Poole als de heer Hirsch Ballin hebben gesproken
over het legaliseren van de drugs en de voor- en nadelen daarvan.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik heb in tweede termijn erop geattendeerd dat
alle vragen die met de Nederlandse Antillen en Aruba te maken hebben, in eerste
termijn onbeantwoord zijn gebleven. Dat geldt dus ook voor de vragen over
het werk aan de rijkswetgeving inzake de strafrechtelijke samenwerking tussen
de landen van het Koninkrijk en de positie van de rechterlijke macht en het
openbaar ministerie. Mijn vraag was of die projecten nog in een zeer langzaam
tempo lopen of dat zij helemaal zijn stilgelegd of misschien – een nadere
vraag na het antwoord van de minister van zo-even – aanstaande maandag
zullen worden vlotgetrokken.Minister Korthals:Ik wijs er op dat met betrekking tot de rijkswetgeving inzake de strafrechtelijke
samenwerking tussen de landen van het Koninkrijk op het gebied van de rijkswet
interregionaal strafrecht als de rijkswet uitlevering wordt gewacht op een
reactie van de zijde van de koninkrijkpartners. Ik heb deze vragen de laatste
keer ook onder de aandacht van mijn ambtgenoot van de Nederlandse Antillen
gebracht. Ik kan u zeggen dat dit aanstaande maandag wederom
zal gebeuren bij mijn collega van de Nederlandse Antillen.De heer Hirsch Ballin (CDA):Dan ten slotte nog een vraag over de geestelijke verzorging in het gevangeniswezen.
Ik had dat in tweede termijn nog even onder de aandacht moeten brengen, want
dat was in eerste termijn blijven liggen. Mocht het antwoord van de minister
ten aanzien van de benadering die wij daar hebben geschetst de waarde hebben
van "wie zwijgt, stemt toe", dan zou ik zeggen: "laat u het rustig liggen".Minister Korthals:Het pijnlijke is dat ik het antwoord op die vraag weggedaan heb, omdat
u er niet meer naar gevraagd hebt en dat ik het nu niet meer kan vinden. Er
is op 8 december overleg geweest tussen de geestelijk raadslieden en de mensen
van mijn departement. De gedachte van decentralisatie is verdwenen, maar men
is het erover eens dat ook de geestelijke verzorging zal moeten bijdragen
aan de bezuiniging van 115 mln. Daarover wordt nader overleg gepleegd. Dat
is voorzover ik mij kan herinneren de stand van zaken.Voorzitter! Ik was bezig aan de beantwoording van de vragen over de kwestie
van de legalisering van drugs. De heer Hirsch Ballin wees erop dat dit georganiseerde
criminaliteit aantrok en dat de vergelijking met de andere Europese landen
wel eens mank zou kunnen gaan. Laat ik hier heel duidelijk over zijn. Hier
zijn verschillende standpunten over in te nemen. Mijn stelling is dat de internationale
component niet uit het oog verloren moet worden. Mijn gedachte is ook dat
wij ons eigen beleid in deze kwestie niet moeten overschatten. Ik ben er daarom
een geweldig voorstander van om het onderzoek zoveel mogelijk internationaal
te richten en daar vergelijkingen uit te halen en de resultaten daarvan af
te wachten. Dat neemt niet weg dat ik een notitie heb toegezegd over de "achterdeur"-problematiek.
Deze is er wel degelijk, zie ook het feit dat uw collega de burgemeester van
Tilburg met een voorstel terzake is gekomen. Dit was nog maar nauwelijks klaar
toen al bleek dat er nogal wat haken en ogen aan zitten. Met andere woorden,
het laatste woord is er nog niet over gezegd. Wij denken nog bij het ministerie
van Justitie over deze problematiek verder na, dus hoed u voor wat daar uit
gaat komen. Begin april zullen wij voorstellen terzake indienen.De heer Hirsch Ballin was nieuwsgierig naar wat ik bedoelde met openbare
orde en heeft gevraagd of een en ander leidt tot verandering in het politiebestel.
Daar dachten wij niet direct aan. Ik geef een voorbeeld. Op basis van het
coffeeshopbeleid moet men aan bepaalde criteria voldoen. In de driehoek wordt,
bijvoorbeeld onder druk van de burgemeester, gezegd dat een bepaald criterium
niet erg belangrijk is en dat er niet tot vervolging moet worden overgegaan.
In dat geval trekt een korpsbeheerder zaken aan zich die niet aan hem zijn.
De strafrechtelijke lijn behoort het primaat te krijgen.Voorzitter! Het pleidooi van de heer Hirsch Ballin ten aanzien van de
incubatie van het geweld komt erop neer dat je ervoor moet zorgen, in een
zo vroeg mogelijk stadium erbij te zijn. Het gehele beleid is erop gericht,
jeugdigen die geweld plegen in een zo vroeg mogelijk stadium te ontdekken.
Er is een cliëntvolgsysteem. Als men al eens in de fout is gegaan, is
er het Halt-project. Voor jeugdigen tot 12 jaar is er het Stop-project. Het
beleid is er dus wel degelijk op gericht, in een zo vroeg mogelijk stadium
te onderkennen of iemand geweldpleging in zich heeft en om op te treden, niet
alleen strafrechtelijk, maar ook langs andere wegen.Ik heb de indruk dat zowel de heer Hirsch Ballin als ik verbaasd is, in
Opzij te staan. Het zij zo!Voorzitter! De heer Rosenthal vond de WODC-rapporten voortreffelijk. Hij
werd daarin, weliswaar iets minder stellig, bijgevallen door mevrouw Le Poole.
Het gaat haar met name om de onafhankelijkheid. Ik proef uit haar woorden
dat zij bang is dat alleen het WODC wordt ingeschakeld als justitie iets moet
doen. Er liggen al zoveel projecten voor het WODC op de plank, dat men niet
eens behoefte daaraan heeft. Het is wel prettig dat wij een zo goed werkend
instituut hebben. Dat neemt niet weg dat het ons niet slecht voorkomt dat
er ook andere instituten zijn. Er wordt momenteel subsidie verstrekt aan een
stichting in Leiden die ook wetenschappelijk onderzoek zal doen. Dat vergroot
ook de concurrentie.Mevrouw Le Poole (PvdA):Mijn opmerking betrof ook extern wetenschappelijk onderzoek. Zelfs met
een onafhankelijke begeleidingscommissie kunnen er nog problemen zijn op het
punt van beïnvloeding van de antwoorden op de vragen die vanwege de overheid
worden gesteld. Ik heb gevraagd of wel voldoende is gewaarborgd dat dit niet
gebeurt. Ik haakte daarbij in op het feit dat er ooit op aandrang van de Tweede
Kamer een adviescommissie extern wetenschappelijk onderzoek heeft bestaan.
Deze commissie is, met alle adviescommissies, verdwenen. Zou zo'n adviescommissie
toch niet nuttig zijn? Het gaat mij dus niet in de eerste plaats om het WODC,
alhoewel het theoretisch niet ondenkbaar is dat genoemde problemen ook bij
het WODC voorkomen. Het gaat mij om het gehele terrein van onderzoek in opdracht
van de overheid.Minister Korthals:Ik onderken dit gevaar. Of een adviescommissie de oplossing is, weet ik
niet. Wij zijn juist bezig, al die adviescommissies zo veel mogelijk af te
schaffen. Het is ook waar dat een wetenschappelijk advies alleen al door de
vraagstelling behoorlijk beïnvloed kan worden. Je kunt er bijna alles
uithalen wat je wilt. Juist daarom zorgen wij ervoor dat degenen die in de
begeleidingscommissie zitten, werkelijk wetenschappelijke en onafhankelijke
mensen zijn, zodat zij een goede begeleiding kunnen geven. Voor het overige
kan ik alleen zeggen dat wij het gevaar onderkennen en daar zoveel mogelijk
rekening mee houden als dat nodig is.Voorzitter! De heer Rosenthal ging nog eens in op de spanning die er is
tussen vrijheid aan de ene kant en het handhaven van de orde aan de andere
kant. Ik heb gezegd dat dit ook schaduwzijden heeft. Het kan ook wel eens
onveiligheid en onzekerheid met zich brengen. Natuurlijk is het de taak van
de overheid, en in die zin is het ook een waarborg, om ervoor te zorgen dat
er veiligheid in onze samenleving is. In dit verband kan ook de Millinxbuurt
ter sprake komen. Tegen mevrouw De Wolff zeg ik dat ik niet precies op de
hoogte was van hetgeen daar zou gaan gebeuren. Ik wist dat er een pilot werd
uitgevoerd en dat men gebruik zou maken van de middelen die werden gehanteerd
 door de politie in Rotterdam/Rijnmond. Wat is er vervolgens
gebeurd? Men heeft gedacht binnen de grenzen van de wet te handelen, maar
de rechter heeft daar anders over geoordeeld. Het requisitoir heb ik, overigens
achteraf, gelezen en dat was zeer gedegen. Het risico zit er natuurlijk altijd
in dat een zaak door de rechter niet voldoende wordt geacht. Er kan dan in
hoger beroep worden gegaan tegen het vonnis om te bezien of je je gelijk alsnog
kunt krijgen, maar wij kiezen ervoor om in ieder geval aan alle onduidelijkheid
en onzekerheid een einde te maken en voor een duidelijke wettelijke basis
te kiezen.De heer Rosenthal zei dat men recht heeft op veiligheid in de samenleving.
Natuurlijk is dat zo, maar dat is er geen reden voor dat alles gedaan mag
worden om die veiligheid te garanderen. In een rechtsstaat horen de grondrechten
van de burgers verankerd te zijn en twee van die grondrechten zijn vrijheid
en privacy. Als wij van mening zijn dat daar om een of andere reden inbreuk
op gemaakt kan worden, bijvoorbeeld omdat er een noodzaak is vanwege de onveiligheid
in een bepaalde buurt, moet daarvoor een voldoende wettelijke grondslag bewerkstelligd
worden. Dat kan dan bediscussieerd worden, zowel in de Tweede als in de Eerste
Kamer na advies van de Raad van State. Natuurlijk is het de rol van Justitie
en het strafrecht om de normen duidelijk te stellen, liefst zo duidelijk mogelijk,
want als er sprake is van onzekerheid over de normen, ontstaat er ook onzekerheid
bij de burgers en dat leidt alleen maar tot procedures. Daar zijn wij geen
voorstander van, al was het alleen maar om de juridisering tegen te gaan.Voorzitter! Ik ga nu in op de opmerking van de heer Rosenthal over de
Wet op de identificatieplicht, waarbij ik er overigens van uitga dat hij op
deze gedachte is gekomen vanwege de uitspraak van de rechtbank in Zwolle over
de bevoegdheid van de vreemdelingendienst om op identiteitspapieren te controleren
tijdens een controle van de arbeidsinspectie op grond van de Wet arbeid vreemdelingen.De heer Rosenthal (VVD):De strekking van mijn opmerkingen over de algemene identificatieplicht
is bepaald breder geweest dan naar voren komt uit de toevallige situatie dat
juist op dit moment deze kwestie in Zwolle speelt. De redenering koppelde
ik aan het thema van de generale preventie en aan het rechtsgevoel van burgers:
zij moeten veilig over straat kunnen lopen en de openbare ruimte veilig kunnen
benutten. Gezegd kan worden dat de algemene identificatieplicht zou kunnen
bijdragen aan een gevoel van algemene veiligheid in de samenleving. Langzamerhand
mogen wij dat zeggen.Minister Korthals:De discussie over de wet op de identificatieplicht is naar aanleiding
van deze uitspraak nu niet noodzakelijk. De Rechtseenheidkamer zal hierover
over een week een uitspraak doen. Ik wil die uitspraak afwachten om over het
gehele beeld nog eens na te denken, als dat al nodig is.Daarbij moet ook worden aangegeven wanneer wij behoefte hebben aan een
algemene identificatie. Er is namelijk al een identificatieplicht op de werkplaats,
bij bijzondere evenementen en bij grensover- gang. Volgens het Wetboek van
Strafvordering kun je ook gevraagd worden je te identificeren wanneer je een
overtreding begaat. Naar aanleiding van die uitspraak zullen wij ons nog beraden
of er nadere zaken bij nodig zijn.Dan kom ik op het multiculturele drama van de heer Rosenthal. Daar hebben
wij nu bij uitstek iets waarbij het volstrekt fout zou zijn, zowel om praktische
als om principiële redenen, om een oplossing van het strafrecht te verwachten.
Tegelijkertijd is het uit mijn optiek als minister van Justitie, die verantwoordelijk
is voor wat er binnen het bereik van het strafrecht gebeurt, van het grootste
belang dat alle betrokken ministeries hun uiterste best doen om te voorkomen
dat de problemen die door de aanwezigheid van vele culturen in onze samenleving
worden gesteld, uiteindelijk problemen worden die een strafrechtelijke reactie
vragen.Ik kan in dit stadium geen antwoord geven op de vraag hoe ik denk op mijn
terrein het ontstaan van een dergelijk drama te voorkomen. Dat zou ook onlogisch
zijn, omdat de heer Rosenthal zelf al zei dat er momenteel nog te weinig inzicht
in is. Laat duidelijk zijn dat het verkrijgen van dat inzicht en het ontwikkelen
van de door hem gevraagde visie voor mij een hoge prioriteit heeft.De heer Rosenthal (VVD):Voorzover mij bekend loopt er op dit moment één grootschalig
onderzoek in Nederland naar de problematiek van de multi-etnische kant van
de rechtspleging als geheel. Dat onderzoek zal waarschijnlijk over ongeveer
vier jaar tot resultaten leiden. De vraag is of wij zo lang kunnen wachten
met het inzicht naar ons toe te halen dat de minister zelf ook kennelijk ontbeert.Minister Korthals:Ik zal het WODC vragen daar onderzoek naar te doen, als mevrouw Le Poole
daarmee instemt. Het komt op de lijst van het WODC. Dat kost nog enige tijd.Ik had nog weinig antwoord gegeven op de vragen van mevrouw De Wolff over
de EBI. De EBI kent een regime van beperkte gemeenschap. Dit impliceert contacten
tussen gedetineerden onderling. Er bestaan geen voornemens deze contacten
verder te beperken. Dat betekent dan ook dat een incident zoals waar zij op
wees, nooit geheel is uit te sluiten, hoe betreurenswaardig ook. Met de voorgenomen
verbouwing wordt beoogd ruimere mogelijkheden voor contacten tussen personeel
en gedetineerden te bieden. De plannen stammen van voor het incident en houden
hier geen verband mee.Inmiddels heb ik door de universiteit van Nijmegen onderzoek laten doen
naar de invloed van het strenge regime op de gedetineerden, maar ook op het
personeel, om de doodeenvoudige reden dat ook ik vind dat wij dit voortdurend
moeten controleren.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Is het niet zo dat er iets niet deugt aan de beveiliging van de gedetineerden,
als het regime in de EBI zo is vormgegeven dat iemand op de luchtplaats zodanig
kan worden geslagen dat hij de dag erna overlijdt? Is het niet zo dat zo'n
feit aanleiding moet geven tot een heroverweging van dat regime?Minister Korthals:Zoals bekend komt er na dit soort incidenten altijd een onderzoek van
de rijksrecherche. Dat wacht ik af. Als blijkt dat dit aanleiding geeft tot
verandering van de bewaking, zal ik zorgen dat deze inderdaad wordt veranderd.
 Mevrouw Le Poole ging in op de zedendelicten. Ik dacht dat
zij er tevreden over was, dat er voor 1 april een notitie van mij naar de
Kamer komt. Ik dacht dat ik in eerste instantie ook had toegezegd, dat de
notitie naar de Eerste Kamer zou gaan. Zo niet, dan zeg ik dat bij dezen toe.Uiteraard worden de artikelen in het Nederlands Juristenblad meegenomen
bij de evaluatie inzake de claimcultuur. Laat ik wel zeggen dat ik hoop dat
de nota over de claimcultuur überhaupt besproken wordt, want daarin worden
ook aanbevelingen gedaan. Maar ook deze nota is al enige tijd geleden naar
de Tweede Kamer gegaan, maar er is, voorzover mij bekend is, nog geen datum
voor bespreking van de nota vastgesteld. Maar dat ligt natuurlijk in de schoot
van de Tweede Kamer. Zo dat niet gebeurt, gaan wij gewoon op de ingeslagen
weg voort. Deze gedachte is ook in de aanbevelingen opgenomen. Dat betekent
dat wij na verloop van tijd vanzelf tot een zekere evaluatie zullen overgaan.
Dat brengt met zich dat wij de genoemde artikelen daarbij zullen betrekken.De heer Holdijk maakte enkele opmerkingen over de juridisering, daarbij
opmerkend dat wij in hoofdzaak op één lijn zaten. Dat wil ik
wel beamen, maar vervolgens zei hij dat hij zo van opvatting verschilde met
minister Peper van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Dat zou dan
impliceren dat ik hierover ook met collega Peper van opvatting zou verschillen,
maar dat wil ik in dit stadium nog niet uitspreken. Wat dat betreft, durf
ik dus niet te zeggen dat ik het in hoofdzaak met de heer Holdijk eens ben,
al dacht ik dat dat wel het geval was.De heer Kohnstamm zei dat ik welwillend maar zuinig was. Hij wil op een
aantal punten nog nadere informatie krijgen. Zoals hij zelf al heeft opgemerkt,
proberen wij via allerlei brede kabinetsprogramma's, zoals het grotestedenbeleid,
het integraal veiligheidsbeleid en de aanpak van het geweld op straat zorg
te dragen voor een betere en veiliger samenleving. Het Platform tegen geweld
op straat komt dit jaar met een antigeweldcode die kan bijdragen aan een mentaliteitsverandering
in onze samenleving. Wij willen daarbij ook het onderzoek naar bedreiging
betrekken. Ik wijs er overigens op dat dit natuurlijk uit de aard der zaak
minder makkelijk is, want het geweld als zodanig is makkelijker vast te stellen
dan de bedreiging met geweld.Ik zeg tevens toe om met een notitie te komen waarin wordt ingegaan op
de kennis die wij nu hebben over geweld in de huiselijke sfeer, geweld op
straat en de relatie tussen beide. Maar ook daar zal enige tijd overheen gaan,
want wij weten nog betrekkelijk weinig van de verschillende vormen van geweld.
Als ik al een termijn zou moeten noemen, dan denk ik dat wij al snel op een
jaar zitten.De heer Kohnstamm heeft gevraagd of ik zou willen werken aan de algemeen
aanvaarde fatsoensnormen in de openbare ruimte. Hij wenste mij vervolgens
veel succes en af en toe plezier. Dat werd de staatssecretaris ook toegewenst.
Samen is dat niet zo makkelijk. Ik vind het moeilijk. Ik denk dat wij het
over het algemeen wel eens zijn over de definitie van fatsoen. Dat ligt in
regels vast, dat ligt in van alles en nog wat vast. Ik denk dat het ongelooflijk
ingewikkeld is om dat in een boekje vast te leggen. Dat zouden een soort van
Amy Groskamp-ten Have-fatsoensnormen van de openbare ruimte worden. Het lijkt
mij echt heel zwaar om dat te doen, terwijl ik de noodzaak ervan niet helemaal
inzie.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter! Dat ik ooit in een debat voor Amy Groskamp-ten Have zou worden
uitgemaakt ...De gedachte komt voort uit het gegeven dat het zo onwaarschijnlijk lastig
lijkt om in die openbare ruimte anderen aan te spreken op wat kennelijk iedereen
voor fatsoenlijk houdt. Als dat zo ingewikkeld is, houd ik het er voorlopig
op, dat die unanimiteit over dat soort gedragscodes niet bestaat. Ik zou mij
kunnen voorstellen, dat er in ieder geval eens over wordt nagedacht, mogelijk
in andere gremia, maar ik denk dat de minister er een rol in kan spelen. In
een willekeurige verzameling van doorsnee mensen, woonachtig in Nederland,
zou men kunnen bekijken welke regeltjes er gelden voor het gebruik over en
weer van die openbare ruimte. Het zou best kunnen, dat er dan een grote unanimiteit
blijkt te bestaan, zoals de minister veronderstelt. Als dat zo is, kan dat
behulpzaam zijn in informeel toezichtsverband. Ik denk dat daarin grote vooruitgang
te boeken zou zijn.Minister Korthals:Wanneer u bijvoorbeeld bedoelt dat tegenwoordig, als een oudere dame in
een volle bus binnenkomt en geen van de jeugdige reizigers opstaat, daarover
door niemand iets wordt gezegd, dan valt dat volgens mij niet onder die fatsoensnormen.
Men weet wel dat men het moet doen, maar doet het niet. Vroeger was er dan
altijd wel iemand die daar wat van zei en vroeg: Zou je niet eens opstaan?
Zo'n jongere deed dat dan met een rood hoofd. Tegenwoordig zegt men dat niet.
De werkelijke reden daarvoor is dat de mensen bang zijn, dat hun dan wat zal
overkomen. Ik denk dus niet dat het in de normen zit. Dat neemt niet weg,
dat ik aan alle onzekerheid een einde wil maken en eens moet bekijken of wij
hier wat aan kunnen doen. Dat lijkt mij het beste.Voorzitter! Dan de cijfers over geweldscriminaliteit. Wij hebben momenteel
geen verklaring voor de verschillen tussen de cijfers van de politie en van
de slachtofferenquêtes. Wij proberen daarvoor een verklaring te vinden,
maar het probleem is momenteel eerder dat de wetenschap met vele elkaar tegensprekende
verklaringen komt, dan dat we geen enkele verklaring kunnen vinden. Op zichzelf
is het natuurlijk wel merkwaardig, dat het geweld volgens de registratiecijfers
stijgt en volgens de slachtofferenquêtes niet. Daar moet een oorzaak
voor zijn. Wij proberen aan de hand van de verklaringen die er al zijn, na
te gaan welke dat is.Voorzitter! De heer Ruers kwam terug op de nevenfunctie van rechters.
Hij zei zelf al dat de situatie eigenlijk reeds wat is verbeterd sinds de
wet RRA op 1 januari 1999 in werking is getreden. Hij was er blij mee, dat
ik er nog verder over wil nadenken. De volgende vraag was op welke termijn
ik dat wilde doen. Dit zijn van die zaken die je als minister, zeker wanneer
het de rechterlijke macht betreft, met enige omzichtigheid aan de orde moet
stellen. Dat betekent dat je ook niet te gemakkelijk moet zeggen: dat doe
ik dan. Maar het heeft mijn aandacht.Voorzitter! De constatering van de juridische-claimcultuur soms individueel
en dan weer in groepsverband voorkomt en dat er sprake is van een golfbeweging,
is een notie die ik zeer waardeer. Ik dacht dat de heer Ruers
daaraan koppelde, dat wij toch eens moeten nagaan of individuele claims niet
vaker in groepsverband naar voren zouden kunnen worden gebracht. Of zich dat
wel verhoudt met het tegengaan van de claimcultuur, weet ik niet, maar die
gedachte zullen wij meenemen.Staatssecretaris Cohen:Voorzitter! Mevrouw De Wolff heeft een opmerking gemaakt over de strenge
behandeling van de Dublin-claimanten. Onze redenering daarbij is dat Nederland
in beginsel niet verantwoordelijk is voor de behandeling van de asielaanvraag.
Verder beschikt Nederland over de juridische mogelijkheid om dit te doen.
Met het oog hierop en gegeven de noodsituatie bij de opvang is deze strengheid
noodzakelijk.Mijn antwoord in eerste termijn op de vragen over het werken van asielzoekers
heeft bij mevrouw De Wolff wellicht de gedachte doen postvatten dat de getroffen
regeling in strijd is met de geest van de internationale verdragen. De regering
is echter van mening dat de mogelijkheid moet worden voorkomen dat asielzoekers
rechten opbouwen die zij gedwongen zijn buiten Nederland te effectueren. Omdat
dit moet worden voorkomen, staan wij alleen die vorm van werken toe waarbij
geen rechten worden opgebouwd. Verder hebben wij onderzocht of het mogelijk
is, voor deze groep een speciale regeling in het leven te roepen die het mogelijk
maakt meer te werken, zonder dat er rechten worden opgebouwd. Gebleken is
dat dit in strijd is met de internationale verdragen. Deze verdragen staan
het namelijk niet toe om hiertussen een verschil te maken.Ten slotte ga ik in op de verwijzing van de heer Ruers naar het rapport
waarin wordt gesteld dat er een leemte dreigt. Ik wijs er dan wel op dat dit
rapport is opgesteld in de tijd dat er sprake was van een uurvergoeding van ƒ
125. Met het oog hierop en op de andere door mij genoemde maatregelen vind
ik het veel te vroeg om te constateren dat er een leemte dreigt.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.Sluiting 22.17 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-677-722.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl