Algemene politieke beschouwingen inzake het in 2006 te voeren beleid (30300)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 274-306

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

08-12-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 7, pagina 274-306

22-11-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen inzake het in 2006 te voeren beleid (30300)Pagina 307-338
Presentie en opening (dinsdag 22 november 2005)Pagina 273-273
Noot bij pag. 307: schriftelijke antwoorden van de minister-president, minister van Algemene Zaken, op vragen, gesteld in de eerste termijn van de algemene politieke beschouwingen inzake het in het jaar 2006 te voeren beleid (30300)Pagina 340-349
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen in verband met de afschaffing van de verplichte bundeling en integratie van gemeenschappelijke regelingen in samenwerkingsgebieden en daarmee samenhangende wijzigingen (27008) en het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enkele andere wetten met het oog op de instelling van Wgr-plusregio's (Wijzigingswet Wgr-plus) (29532)Pagina 306-307
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 in verband met intrekking Wet deelneming Grevelingen (30177), het wetsvoorstel Wijziging van de Wet toezicht Europese subsidies (30135), het wetsvoorstel Wijziging van de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen en de Wet op de geneesmiddelenvoorziening ter implementatie van richtlijn nr. 2001/20/EG inzake de toepassing van de goede klinische praktijken bij de uitvoering van klinische proeven met geneesmiddelen voor menselijk gebruik (Wetenschappelijk onderzoek met geneesmiddelen) (28804) en het wetsvoorstel Wijziging van de wet tot wijziging van de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen ter implementatie van richtlijn nr. 2001/20/EG inzake de toepassing van de goede klinische praktijken bij de uitvoering van klinische proeven met geneesmiddelen voor menselijk gebruik (Wetenschappelijk onderzoek met geneesmiddelen) (30194)Pagina 273-274
Algemene politieke beschouwingen inzake het in 2006 te voeren beleid (30300)Pagina 274-306
Lijst van besluiten (dinsdag 22 november 2005)Pagina 338-338
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 22 november 2005)Pagina 338-339

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 170 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde zijn:de algemene politieke beschouwingen
inzake het in 2006 te voeren beleid.De voorzitter:Ik heet de minister-president, de ministers en staatssecretarissen van
harte welkom in dit huis.De beraadslaging wordt geopend.De heer Noten (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Het is altijd een eer om als grootste oppositiepartij
te mogen aftrappen, hoewel een andere plek, als regeringspartij, mij ook welgevallig
zal zijn.Politiek gezien, was het voor de leden van mijn fractie geen fijn jaar.
Wij hebben hier een aantal wetten zien passeren waar wij niet blij mee waren
en, eerlijk gezegd, zijn de verwachtingen voor volgend jaar ook niet al te
hoog gestemd. Als dit onze opvatting is, is de kans vrij groot dat bij de
algemene politieke beschouwingen de toon wat chagrijnig wordt. Ook is de kans
vrij groot dat mijn wens om met de regering zelfs maar een begin van een gesprek
te voeren niet uitkomt en dat dit debat ontaardt in een soort rituele dans
waarbij iedereen vileine teksten spuit, maar vooral tevreden over zichzelf
is. Ik wil dat vandaag vermijden, maar dat wordt moeilijk. Ook ik voel die
verleiding, maar ik zal proberen haar tegen te houden. Ik ben er namelijk
van overtuigd dat als beide partijen in een eigen wereld leven met eigen opvattingen,
dit lastig communiceren is.Het doet mij denken aan het verhaal over de psychiater die er een hekel
aan heeft om vooral narcistische patiënten te behandelen, omdat zij zo
overtuigd van zichzelf zijn dat je niet naar binnenkomt, wat je ook probeert.
Ik wil hiervan het volgende voorbeeld geven. Een man, die ervan overtuigd
is dat hij dood is, is in therapie, wat mij overigens in dit geval gepast
lijkt. De psychiater vraagt op een gegeven moment aan de man: bloeden dode
mensen? De man antwoordt: nee, natuurlijk niet; dode mensen bloeden niet.
De psychiater pakt een mesje en maakt een sneetje in de vinger van de man.
En zie, de "dode" man begint te bloeden. Hij kijkt hier vol verbazing
naar en is helemaal stil. Na een halve minuut zegt hij: verrek, dode mensen
bloeden wel!Ik wil hiermee zeggen dat als twee partijen in hun eigen werkelijkheid
zitten en die twee werelden elkaar niet ontmoeten, het lastig praten is. Dat
gevoel heb ik het afgelopen jaar een paar keer gehad. Ik zeg hier overigens
niet bij dat de regering de dode man is en de PvdA-fractie de psychiater,
het mag van mij ook andersom zijn. Het gaat mij om het voorbeeld.Minister Balkenende:Ik ben opgelucht!De heer Noten (PvdA):Dat zou ik nog niet zijn. Ik heb een keuze gemaakt bij deze algemene politieke
beschouwingen. Ik zal proberen, een betoog te houden dat ik uit persoonlijke
ervaringen opbouw: geen cijfers, geen grote getallen en geen grote bewegingen.
Verder zal ik vooral spreken over wat het afgelopen jaar niet op de agenda
heeft gestaan en wat ook voor het komende jaar daar niet op staat. Tot slot
zal ik proberen, het kort te houden, omdat ik behoefte aan een gesprek heb.
Als dit niet lukt, moet u mij maar corrigeren en dan doe ik het het volgende
jaar beter. Ik ben namelijk van plan om hier nog een groot aantal jaren te
staan.Over de sociaal-economische kant wil ik drie punten naar voren brengen.
Over de rol en de betekenis van de overheid heb ik vier punten. Ik ben tien
jaar lang vakbondsbestuurder geweest en ik heb Arie Groeneveld nog meegemaakt.
Ik was een van de stakers voor banen. Dat was een bizarre bezigheid en het
lukte ook niet, maar ik deed het wel vanuit de overtuiging dat werkgelegenheid
ontzettend belangrijk is en dat de samenleving tot op zekere hoogte maakbaar
is. Daarom staak je voor banen, niet omdat je verstand hebt, maar omdat je
ziel hebt. In die tijd riepen wij ook: geen man de poort uit. Dat was het
uitgangspunt. Een aantal jaren daarna ben ik een van degenen geweest die de
slagzin "geen man de poort uit" heeft veranderd in "geen mens
de WW in". De eerste formulering is defensief en niet mobiel, de tweede
formulering zegt iets waarover het moet gaan. Mensen moeten in staat zijn,
zelf in hun inkomen te voorzien en om een rol te spelen in deze samenleving.Krul sprak in die tijd niet over "werk boven inkomen" –
dat veronderstelde namelijk een hiërarchie – maar over "werk
voor inkomen". Werk gaat voor inkomen: dat is tijdsvolgordelijk en niet
hiërarchisch. Als je echter de slagzin "geen mens de WW in"
voert en je kijkt naar onze economie en de rol van de overheid, moet je je
afvragen of de overheid daarbij een taak heeft. Volgens mij kan de overheid
een zeer belangrijke rol spelen bij het versterken van kansen voor mensen
op de arbeidsmarkt.Ik wijs op het volgende fenomeen. In deze Kamer hebben wij onder andere
de verlaging van de vennootschapsbelasting behandeld. Nu lees ik dat gedacht
wordt over het afschaffen van de belasting op dividend. Binnenkort wordt in
deze Kamer gesproken over het afschaffen van de belasting op het gebruikersdeel
van de ozb. Deze vormen van belasting drukken op kapitaal. Op het moment waarop
wij die belastingen afschaffen of verminderen is de consequentie eenvoudig.
Of dit betekent dat wij moeten gaan bezuinigingen op onze collectieve lasten,
of er vindt een verschuiving van belastingdruk plaats van kapitaal naar arbeid.
Een verschuiving van kapitaal naar arbeid betekent dat vooral de
onderkant van de arbeidsmarkt minder kans op werk krijgt.De economie trekt aan, maar de werkgelegenheid doet dat onvoldoende. Waarom
dient het kabinet geen voorstellen in waardoor via fiscale maatregelen bijvoorbeeld
de productiviteitsval van mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt wordt
gecompenseerd? Waarom komen er geen voorstellen waarbij ingezet wordt op het
oplossen van het vraagstuk van de armoedeval? Waarom zijn wij er zo bang voor
om participatiebanen te creëren? Ik wijs op het voorbeeld van de € 400-banen
in Duitsland. Wat is de achterliggende gedachte van de regering om op dat
vlak geen beleid te ontwikkelen? Of mis ik iets? Dit soort beleid kan perspectief
bieden aan mensen die momenteel buiten de boot dreigen te vallen of al daar
buiten staan. Dit kunnen wij ons niet permitteren.Wij hebben al tien jaar een oude tjalk uit 1904, een prachtig beest, die
ook al die tijd in revisie is. Ik heb het er druk mee, maar af en toe varen
wij er ook mee. Afgelopen najaar voeren wij het schip naar Harlingen omdat
bepaalde delen gestraald moesten worden. Het was slecht weer, we konden niet
buitenom, dus gingen we binnendoor via Bolsward. Ik had een prachtige route
via Hichtum bedacht. U zult Hichtum niet kennen, maar ik ondertussen wel.
De brug zou 2.50 meter hoog moeten zijn, maar dat was hij niet. De brug was
gereviseerd en bleek naderhand bij meting 2.18 meter hoog te zijn. Ons schip
is 2.20 meter hoog. En daar kwamen wij achter op het moment waarop het schip
onder de brug bij Hichtum vastzat. Muurvast en in de schemering. Ik verzeker
u dat er geen beweging in te krijgen was: 35 ton, het drijft, het zinkt godzijdank
niet, maar het beweegt ook niet. Op dat moment kwam er een Friese vrouw langs,
althans, ik denk dat ze Fries was omdat ik haar niet verstond. Volgens mijn
vrouw zei ze: er moeten meer mensen bij, hè? Binnen vijf minuten was
Hichtum leeggelopen – ik moet erbij zeggen dat het niet groot is –
en iedereen was via de brug op het voordek geklommen. Fietsers werden van
de fiets afgehaald en ook die moesten op het voordek gaan staan. U raadt het:
het schip zakte een beetje en een half uur later konden wij doorvaren. De
brug bij Hichtum.Als wij spreken over de verzorgingsstaat, hebben wij het dan alleen over
de kosten die dit met zich brengt? Hebben wij het er dan alleen over dat zorgverzekeringen
dure producten zijn? Praten wij er alleen maar over dat mensen langer moeten
werken, omdat hun oudedagsvoorziening niet meer betaalbaar is? Of praten wij
erover dat mensen de behoefte hebben om elkaar te vinden en te organiseren?
Zij hebben er behoefte aan om een bijdrage aan de samenleving te leveren.
De verzorgingsstaat is toch niet alleen een garantiestaat? De verzorgingsstaat
is toch ook een investeringsstaat? Het is toch ook de bedoeling dat er sociale
cohesie wordt aangebracht? Ik weet dat Hichtum niet hetzelfde is als de grote
steden, maar wat daar gebeurde, gebeurt iedere dag, overal. Er was niet alleen
sprake van zelforganisatie. Men kiest voor een samenleving.De regering wekt de indruk vooral gericht te zijn op het verlagen van
de kosten van de verzorgingsstaat. Waarom is dit zo belangrijk? Waarom gaat
het alleen om de kosten? Is het denkbaar dat er zodanig in die verzorgingsstaat
geïnvesteerd wordt dat dit ook een batig saldo oplevert? Denk daarbij
aan extra opleidingsvoorzieningen, kinder- en naschoolse opvang als basisvoorziening.
Denk ook aan voorzieningen die de participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt
bevorderen en aan voorzieningen voor jongeren die buiten boord dreigen te
vallen. In hun nekvel pakken en terugbrengen naar de samenleving! De leden
van mijn fractie menen dat dit niet vanzelf gebeurt. Daarvoor is beleid nodig.Tien dagen geleden zat ik in de stationsrestauratie in Oldenzaal. Ik had
een placemat voor me en daarop stond de volgende tekst: de stationsrestauratie,
de keuken, de kiosk, de hal en de koffiehoek zijn onderdeel van de Werkwijzer.
Hier werken mensen met een arbeidshandicap onder leiding van begeleiders.
In de keuken werken jongeren die vaardigheden moeten leren, alvorens zij aan
het arbeidsproces kunnen meedoen. Deze jongeren volgen een opleiding aan de
zmok-school De Kapstok of de praktijkschool het Twents Carmelcollege. Wij
hopen dat u tevreden bent, maar vragen u ook om enig geduld als het even wat
langer duurt. Onze mensen zijn allemaal lerende.Het duurde allemaal langer, eigenlijk vreselijk lang, maar ik kan het
u toch aanraden. De mosterdsoep was uitstekend. In onze samenleving kan niet
iedereen zich redden. Kiezen voor kanslozen is quatsch, zeggen ze bij ons
in Limburg. Volstrekte onzin, dus. Dit is geen uitspraak tegen meer keuzemogelijkheden,
het is een uitspraak voor ondersteuning van kansloze mensen. Het is geen paternalisme,
het is als samenleving de verantwoordelijkheid nemen.Volgens de regering moeten mensen langer doorwerken, omdat anders op termijn
de oudedagsvoorziening niet meer betaalbaar is. Gedeeltelijk arbeidsongeschikten
moeten een baan vinden, anders verdwijnen ze in de bijstand. Te veel jongeren
verlaten de school zonder startkwalificatie. Dat is heel verdrietig. Ik zie
op dat vlak onvoldoende beleid ontwikkeld worden. Ik zie dat wij deze mensen
vergeten. Nogmaals: geen pleidooi voor paternalisme, wel een pleidooi voor
zorg waar het nodig is.Ik ben een oud-vakbondsbestuurder, het onderhandelen zit mij in het bloed.
Als mijn zoon aan mij vraagt of hij zakgeld krijgt, vraag ik hem steeds: en
wat krijg ik dan? Dat is er niet uit te rammen.In juni zaten wij in deze zaal met groep acht van de basisschool De bonte
stegge. De kinderen hadden een wetsvoorstel voorbereid. Een aantal kinderen
achter de regeringstafel vormden de regering en in de zaal werd het voorstel
verdedigd. Het werd overigens afgestemd en dat deed me deugd. Je wilt in dit
huis ook wel eens iets afgestemd zien. Tijdens deze bijeenkomst was ook Hussein
aanwezig, de beste vriend van mijn zoon Bram, twaalf jaar en misschien wel
de enige allochtoon in Dalfsen. Hussein woont echter niet meer in Dalfsen,
hij is met zijn vader verhuisd. Zijn vader is politiek vluchteling uit Afghanistan
en woonde al tien jaar met een verblijfsvergunning in Nederland. Hij spreekt
uitstekend Nederlands, maar hij is naar Londen verhuisd omdat de vader van
Hussein hier geen werk kan vinden. Hij is een uitstekend opgeleide ingenieur,
maar kwam na tien jaar nooit verder dan het uitzendbureau. Ik kan daar hele
verhalen over ophangen, maar de werkelijkheid is dat een heleboel mensen in
onze samenleving niet geaccepteerd worden. Wij kunnen dat discriminatie op
de arbeidsmarkt noemen, maar dat maakt me niet uit. De werkelijkheid is dat
veel mensen niet aan de bak komen terwijl daar geen rationele verklaring voor
is, behalve de achternaam of de afkomst. Een andere verklaring is niet te bedenken en dat is eigenlijk een schande. Ik zie dat er op dat
vlak geen beleid wordt ontwikkeld. Het lijkt erop dat wij het feit dat die
mensen geen kans hebben accepteren. Mijn vraag aan de regering is of zij voornemens
is om de komende tijd op dat punt iets te gaan doen. Ik hoor hier graag iets
over, omdat mijn fractie overweegt om in tweede termijn hierover een motie
in te dienen.De regering heeft de SPAK afgeschaft. Ik ga niet in op de techniek van
deze loonsubsidiemaatregel, maar hij werkte wel. Aan de overzijde van het
Binnenhof is over de SPAK een jaar geleden de motie-Bussemaker/Bruls aangenomen
met de vraag aan de regering om het verdwijnen van de SPAK te compenseren
met iets wat hetzelfde effect heeft. De regering heeft de motie naast zich
neergelegd of voert haar niet uit, terwijl dit instrument heel eenvoudig kan
worden toegepast en juist aan de onderkant van de arbeidsmarkt mensen kans
op een baan biedt. Waar zit het verzet tegen een dergelijk instrument dat
effectief is gebleken en dat uiteindelijk niets kost? De baten daarvan zijn
even hoog als de kosten. Ik hoor graag de reactie van de regering.Ik kom nu bij de overheid. Ik denk dat iedereen in dit huis van mening
is dat een overheid betrouwbaar moet zijn. Overigens zal ik niet spreken over "de
kloof", want ik word bijna gallisch van dit begrip. Als je iedere keer
vanuit de kloof redeneert krijg je een somber gevoel, omdat een kloof iets
veronderstelt waar je niet overheen kunt komen. Het gaat om de vraag: wat
hebben wij te doen, gelet op de opdracht die wij hebben? Wij moeten langs
drie lijnen betrouwbaar zijn. Wij moeten kwaliteit leveren op het niveau van
de uitvoering. Het karakter van wetgeving moet mensen sterk maken en niet
zwak. De vernieuwingen moeten met verstand worden doorgevoerd. Ze moeten voorspelbaar
zijn. Je kunt bijna zeggen: in de Popperiaanse betekenis van het woord. Het
hoeft, bij wijze van spreken, niet te kloppen wat je doet, maar het moet begrijpelijk
zijn. Ook hebben wij een compromisloze rechtsstaat nodig. Op het moment waarop
daaraan wordt getornd, kun je niet verwachten dat burgers nog vertrouwen hebben
in de overheid. De rechtsstaat moet compromisloos worden verdedigd.Ik wil iets over de uitvoering zeggen en ik heb daar een vreselijke anekdote
over uit de tijd toen ik bij de NS werkte. Collega Van der Ham die met de
trein reisde, vroeg de toenmalige minister of deze wist dat in de nieuwe dubbeldekkers
tussen Amsterdam en Den Haag geen hamertjes meer zaten. Was de minister van
mening dat het onverstandig was dat er geen hamertjes meer waren en dat de
NS gesommeerd moest worden om ze weer in de dubbeldekkers te plaatsen? Het
klinkt grappig, maar het is triest. Het was ongetwijfeld goedbedoeld, maar
collega Van der Ham heeft niet geweten waar in het algemeen hamertjes in treinen
voor gebruikt worden en door wie. Vroeger, ik sluit dat niet uit, werden ze
gebruikt om in het geval van een ongeluk ramen in te slaan. De laatste tien
jaar worden hamertjes overal voor gebruikt, maar niet om ramen bij ongelukken
in te slaan. Wel om elkaar de hersenpan in te slaan en als boekenlegger op
studentenkamers. Het klinkt grappig, maar als je zo'n vraag krijgt voorgelegd,
kun je daar de humor niet van inzien. Ik stoof in ieder geval op tot aan het
plafond. Het krantenberichtje waarin dit stond heeft drie jaar op mijn bureau
gestaan met een gouden lijstje erom. Uitvoering is iets anders dan intenties van beleid. Hoe goed de intentie
ook kan zijn, uiteindelijk gaat het om het vraagstuk van de uitvoering. Als
wij er niet in slagen om ons beleid zodanig uit te voeren dat wij ook onze
bedoelingen realiseren, slaat het nergens op, hoe mooi bedacht en hoe ideologisch
gedreven ook. Uiteindelijk gaat het om de impact, het gaat niet om de bedoeling
maar om de betekenis van het beleid.Uitvoering van beleid zou terugmoeten naar het podium van het politieke
bedrijf. Ik constateer gelijktijdig dat wij een jaar geleden gedebatteerd
hebben over de kwaliteit van de uitvoering. Naar aanleiding van dat debat
is met algemene stemmen de motie-Van Thijn aangenomen. Wij zijn een jaar verder
en wij moeten constateren dat het nog steeds niet duidelijk is of deze motie
wel of niet wordt uitgevoerd. Verder constateren wij dat vragen over deze
motie worden beantwoord door minister Donner, terwijl het voor ons nooit een
juridisch vraagstuk is geweest. Het is een bestuurlijk vraagstuk. Het is geen
onderdeel van wetten, maar het is een onderdeel van de manier waarop je daarmee
omgaat. Waarom slaagt de regering er niet in om de uitvoering als een bestuurlijk
vraagstuk op te pakken? Waarom valt dit onder minister Donner en niet onder
de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties?Complexe wetten maken mensen klein. Als wij er niet in slagen om de wetten
zodanig vorm te geven dat mensen het gevoel hebben dat zij daadwerkelijk meer
grip krijgen op het eigen leven, is de kans dat zij afstand van die wetgever
nemen erg groot. Regeren is balanceren, het is duwen en trekken, het is verplichten
en verleiden, het is geven en nemen. Structuur moet worden geboden, zodat
vrijheid kan worden beleefd. Zonder structuur geen vrijheid, maar chaos. Als
we naar het afgelopen jaar kijken en naar de periode die voor ons ligt, vraag
ik of de regering van mening is dat zij erin geslaagd is om de nieuwe wetgeving,
de grote wetten, zodanig vorm te geven dat mensen in hun kracht zijn komen
te staan. Ik kijk naar de Zorgwet, los van de vraag of de wet qua intentie
goed is. Ik stel dan wel voor dat er, alles bij elkaar, op zijn minst zes
toezichthoudende organen en instanties nodig zijn om deze wet in goede banen
te leiden. Houdt dit geen waanzinnige transactiekosten in en een ongelooflijke
complexiteit? Uiteindelijk voelt de burger zich klein gemaakt in plaats van
groot. Met de intentie om meer keuzemogelijkheden te bieden, is het effect
meer bureaucratie en ingewikkelde regelgeving. Wil de regering hierop ingaan?Ik wil kort iets zeggen over het vraagstuk van de bestuurlijke vernieuwing.
In mijn begintijd als vakbondsbestuurder kwam ik op een gegeven moment de
kamer van mijn collega binnen die achter een pc zat. Hij was met pijltjes
bezig om op het scherm blokjes te verplaatsen. Ik vroeg hem wat hij deed en
het antwoord luidde: ik ben het GAK aan het reorganiseren. Met een nieuw programma,
Harvard Graffics, was hij met blokjes en pijltjes het GAK aan het reorganiseren.
Ik vond het een vreselijke ervaring dat iemand dacht dat hij vanachter een
pc een organisatie als het GAK kon reorganiseren. Ik heb dit daarna in vergelijkbare
situaties nog honderd keer meegemaakt. Mensen denken dat door grote administratieve
bewegingen organisaties fundamenteel veranderd kunnen worden.Ik zie dit terug in het denken over bestuurlijke vernieuwing. De leden
van mijn fractie krijgen het idee dat er een soort panacee voor bestuurlijke
vraagstukken ontstaat. Het gaat om een formule die erop neerkomt
dat, als wij verantwoordelijkheden decentraliseren – decentraal plus
directe democratie – dit betekent dat er in de samenleving dynamiek
ontstaat, meer betrokkenheid, en dat die democratie meer gelegitimeerd is.
Met andere woorden: de formule decentraal plus direct betekent dynamisch en
democratisch gelegitimeerd. Deze formule lijkt ook in het kabinetsbeleid te
zijn binnengedrongen. Er is sprake van een groot geloof in de decentralisatie
van de uitvoering van het beleid. Dit is onder andere terug te vinden in de
Wet werk en bijstand en in de WMO. Wij zeggen niet dat wij op voorhand tegen
decentralisatie zijn, maar decentralisatie als dogma lijkt ons een gruwel.
Is er nu sprake van beleid of van toeval? Ziet de regering op termijn meer
verantwoordelijkheden naar gemeenten gaan? Als zij dat ziet, ik noem bijvoorbeeld
de uitvoering van de WW, moet dan bij die toegenomen beleidsverantwoordelijkheid
niet meer beleidsruimte gedecentraliseerd worden? Als er meer beleidsruimte
gedecentraliseerd moet worden, betekent dit dan ook niet dat het belastinggebied
van de gemeenten op zijn minst in stand moet worden gehouden of misschien wel
moet worden vergroot? Wat voor tegenstelling wordt hier gecreëerd? Beleidsverantwoordelijkheid
decentraliseren en beleidsruimte verkleinen.Hoewel de verleiding groot is, wil ik hier niet discussiëren over
de ozb, maar ik wil weten of de regering ten principale de gemeenten een belangrijke
positie wil geven en of dat ook betekent dat zij meer beleidsruimte krijgen
en dat hun belastinggebied derhalve wordt vergroot. Ik heb begrepen dat een
onderraad van de Raad van Europa op dit punt uiterst negatief over het regeringsbeleid
heeft geoordeeld. Ook de VNG overweegt juridische stappen en dat is niet gering.De rechtsstaat is meer dan een stel regels en wetten, vastgelegd in boeken.
De rechtsstaat is ook een set van ongeschreven waarden en normen, iets waar
elk mens onder alle omstandigheden van op aan kan. Niet iedere burger, maar
elk mens en dat is iets anders. Iets dat beschermt en beschermd moet worden.
Ik kan op dit punt verwijzen naar mijn ervaring in de Eerste Kamer in het
afgelopen jaar. Ik heb zeer vaak het gevoel gehad dat wij langs de rand van
het rechtsstatelijke liepen bij de behandeling van wetsvoorstellen over bolletjesslikkers
en twee, vier of zes gevangenen op een cel. Ik heb regelmatig het idee gehad
dat ons wetgevingsproces de rechtsstaat niet beschermde maar de facto, uiteindelijk,
bedreigde. Afgelopen zaterdag las ik dat de Tweede Kamer wederom initiatieven
wil nemen voor antiterrorismewetten. De schrik sloeg mij toen opnieuw om het
hart. Ik hoor hierover graag een reactie van de regering.In mijn betoog heb ik niet gesproken over integratie. Ik realiseerde mij
dat afgelopen zondag, toen ik thuis op de bank zat. Ik heb niets over integratie
gezegd omdat het een verschrikkelijk moeilijk onderwerp is waarvan de bespreking
snel een verkeerde klank krijgt. Uit angst durfde ik er bijna niets over te
zeggen. Ik ervaar het als storend dat het debat over integratie de laatste
tijd verwordt tot een religieus debat, het afwijzen van een geloof en het
afwijzen van het boek waar dat geloof op gebaseerd is. Ik zat op de bank en
mijn vrouw las in het boek dat de NS Publieksprijs heeft gewonnen. Ik realiseer
mij dat dit een taboeonderwerp is en ik hoop absoluut dat ik niet verkeerd
begrepen word. Het gaat om het meest indrukwekkende boek dat ik ken en misschien
is het ook wel het mooiste boek dat ik ken. In Deuteronomium 7 staat over
de omgang met andere volken het volgende. "Wanneer de Heer, uw God, u
de overwinning op hen schenkt, moet u hen doden. U mag geen vredesverdrag
met hun sluiten en hun niet sparen. Sta ook geen huwelijksverbintenissen toe.
Sta uw dochter niet af aan een van hun zonen en zoek bij hen geen vrouw voor
uw eigen zoon, want zij zouden uw kinderen ertoe verleiden de Heer ontrouw
te worden en anderen goden te dienen. Daarmee zou u Zijn toorn over u afroepen
en dat zou u meteen met de dood moeten bekopen. Nee, u moet hun altaren slopen,
hun gewijde stenen verbrijzelen, hun Asharapalen omhakken en hun godenbeelden
verbranden. De Heer zal u de overwinning schenken en paniek onder hen zaaien
tot zij zijn uitgeroeid. Hij zal hun koningen aan u uitleveren en u zult het
land zuiveren." Dat staat in de bijbel. Het is een prachtige tekst. Het
is heel gemakkelijk om een dergelijke tekst uit de context van 2000 jaar geschiedenis
te halen en voor te lezen. Het is heel gemakkelijk om geen rekening te houden
met de mensen die geleefd hebben naar dat boek op een wijze die veel respect
afdwingt en de tekst enkelvoudig te gebruiken om politieke uitspraken te doen.
Ik zou mij er verschrikkelijk tegen verzetten als iemand dat met mijn boek
doet. Ik verzet mij er ook verschrikkelijk tegen als iemand dat met iemand
anders zijn boek doet. Ik vraag de regering op dit punt om steun.Ik dank de aanwezigen voor hun aandacht. Mijn fractie wacht de reactie
van het kabinet vol vertrouwen af.De heer Werner (CDA):Mevrouw de voorzitter. In de brief van de minister-president van 16 september
2003 is het beleidsprogramma van dit kabinet voor de periode 2004 tot en met
2007 helder weergegeven. Het betreft een ambitieus programma waarover ik vorig
jaar in mijn bijdrage aan de algemene politieke beschouwingen gezegd heb,
dat de regering op de steun van de CDA-fractie kan rekenen, maar dat het mijn
fractie niet zou verbazen als in de omvangrijke hervormingsagenda enige fasering
in de tijd noodzakelijk blijkt te zijn. Halverwege de rit kan echter worden
geconstateerd dat het kabinet nog steeds op schema ligt en dat een zeer omvangrijk
pakket aan diep ingrijpende veranderingen het volgende jaar daadwerkelijk
wordt ingevoerd. Niet eerder werd in zo korte tijd een dergelijk ingrijpend
pakket hervormingen in één keer doorgevoerd. Dat brengt natuurlijk
ook risico's met zich mee en veel onzekerheid bij de burgers omdat niet in
alle finesses duidelijk is hoe een en ander uiteindelijk zal uitpakken.Voor alles past een woord van erkentelijkheid jegens de zeer velen die
belast zijn met de uitvoering van deze immense operatie en de enorme administratieve
lasten die daar tijdelijk bij horen. Ik doel daarmee op de Belastingdienst,
de zorgverzekeraars, de pensioenfondsen, de levensverzekeraars, de loonadministrateurs,
het UWV, de overheden en op alle burgers van Nederland. Ik vraag de regering
dan ook om met dezelfde daadkracht als waarmee hervormingen worden doorgevoerd,
een besluit tot bijsturing te nemen als onverhoopt mocht blijken dat de maatregelen
anders uitpakken dan beoogd en zij niet volledig aan hun doel beantwoorden.
Ik heb begrepen dat het kabinet de belastingmeevaller van 3
mld. niet hiervoor wil aanwenden. Dat is mogelijk een punt van discussie.
Er is in elk geval voldoende ruimte om tegenvallers in de inkomensontwikkeling
volgend jaar te repareren.Het komende jaar moet het jaar van de uitvoering worden. Na het "anders"
nu ook het "beter", op weg naar een sterkere economie, een slagvaardiger
overheid en een veiliger en sociale samenleving. De vruchten van alle inspanningen
beginnen al zichtbaar te worden. Het begrotingstekort is binnen de perken
gebleven, de economie trekt weer aan, de werkgelegenheid stijgt weer, de inkomens
verbeteren, de criminaliteit loopt terug, het aantal uitkeringsgerechtigden
daalt en de wachtlijsten worden korter. De bezuinigingen van de afgelopen
jaren hebben weliswaar pijn gedaan, maar zij waren onvermijdelijk.Niettemin blijkt uit vele serieuze trendwaarnemingen, zoals het onderzoek
van 21minuten.nl en rapporten van het SCP en het CBS, dat velen in de samenleving
zich danig zorgen maken over de toekomst van ons land. "Wij hebben het
nu nog goed, maar zal dat over 25 jaar nog zo zijn?" Grootste zorgpunten
betreffen de veiligheid en de criminaliteit, de kosten van levensonderhoud,
de integratie van allochtonen, de sociale zekerheid, de gezondheidszorg en
met name de ouderenzorg. Voorts verwacht vrijwel iedereen een teruggang in
economische groei. Dit gebrek aan vertrouwen in de toekomst is fnuikend voor
het élan dat nodig is om te ondernemen en te investeren, en voor de
bereidheid om zich in te zetten voor een betere samenleving. De politiek ziet
zich dan ook gesteld voor de grote opgave om een duidelijk perspectief voor
de toekomst te bieden en dat volop uit te dragen om het somberen over de toekomst
van ons land te doorbreken. Niet piekeren, maar pieken in de delta: een aansprekend
perspectief waar wij trots op kunnen zijn en waarvoor mensen zich volop willen
inzetten. De CDA-fractie wil daar vanuit haar politieke inzichten aan bijdragen
en deze algemene beschouwingen zullen daar goeddeels over gaan.Mevrouw de voorzitter. De christen-democratie heeft aan gemeenschapszin
en gemeenschapsvorming altijd grote betekenis toegekend. Mensen leven niet
alleen, maar samen, in alle mogelijke verbanden. "Samenleven doe je niet
alleen" was de titel van ons vorige verkiezingsprogramma en "Betrokken
samenleving, betrouwbare overheid" is de titel van het huidige. Gemeenschappen
als familie, gezin en andere samenlevingsverbanden waarin mensen zich verplichten
tot elkaar, vormen de basis van onze samenleving en van daaruit wordt geparticipeerd
in andere gemeenschappen, zoals geloofsgemeenschappen en private en publieke
werkgemeenschappen, in een kleurrijk netwerk van de meest uiteenlopende verenigingen
en maatschappelijke organisaties, variërend van de plaatselijke harmonie-
en oranjeverenigingen tot deelname in tal van vrijwilligersorganisaties met
ideële en maatschappelijke doelen, zoals patiëntenverenigingen,
milieuorganisaties en politieke partijen. In al die gemeenschappen komen mensen
tot ontplooiing en wordt zin gegeven aan het leven; zin hebben om te participeren
en mee te doen in de buurt, het land en de wereld.Een actief burgerschap, in wederkerigheid tot elkaar, vormt zo de basis
van onze samenleving en de welvaart in ons land. De verantwoordelijke samenleving,
de civil society, waarin de burger zich niet alleen verantwoordelijk voelt
voor zijn eigen bestaan maar zich ook medeverantwoordelijk voelt voor de gemeenschap
is in de christen-democratie altijd het uitgangspunt geweest voor de inrichting
van de samenleving. De CDA-fractie waardeert daarom de inspanningen van het
kabinet om op tal van terreinen de burger beter toe te rusten om zelfstandig
en in vrijheid actief deel te nemen aan de vele maatschappelijke activiteiten,
betaald of onbetaald. De grotere aandacht voor het gezin, of het huishouden,
en de kinderen is alom aanwezig: afschaffing van het lesgeld, gratis meeverzekering
van kinderen beneden de 18 jaar in de nieuwe zorgverzekering, verhoging fiscale
kindkorting, grote aandacht voor de jeugdzorg, levensloopbeleid en levensloopregeling,
fiscale facilitering van vrijwilligerswerk. Dat zijn slechts enkele voorbeelden.
Recentelijk hebben wij in deze Kamer van de heer Van Eijck kunnen vernemen
hoeveel er op het terrein van de jeugdzorg nog moet gebeuren. Voor dit initiatief
van de regering bestaat bij mijn fractie zeer veel waardering.Ook de verschuiving van de inzet van de socialezekerheidsregelingen om
mensen te helpen bij en te stimuleren in maatschappelijke participatie en
werk, kan mijn fractie onderschrijven. Zowel in de bijstand als in de WW en
de WAO zijn en worden vorderingen geboekt. Van nazorg, "een uitkering",
naar voorzorg, "blijven participeren". Dat biedt mensen het vooruitzicht,
niet aan de kant te hoeven blijven staan om in een maatschappelijk isolement
te geraken. Zij die echt niet meekunnen, moeten kunnen rekenen op een duurzaam
en solide vangnet en daarin past een verhoging van het uitkeringspercentage
voor geheel arbeidsongeschikten van 70 naar 75. Hoe schat de regering de vooruitzichten
daarvoor in?Wij maken ook deel uit van de Nederlandse gemeenschap en het Nederlanderschap
vertegenwoordigt een waarde die verankerd is in onze Grondwet, in onze geschiedenis
en in onze cultuur. Er valt nog veel te winnen met het expliciet maken van
de waarden die in het Nederlanderschap verborgen zitten in het onderwijs,
in onze cultuuruitingen, in onze leefstijl en in de media. Kunnen onze musea,
onze cultuurhistorische monumenten, onze kastelen en landschapsparken, en
al het moois dat Nederland bezit aan cultureel erfgoed – dat doorgaans
met veel steun van de overheid in stand wordt gehouden – niet nog meer
gestimuleerd worden om daar ook een bijdrage aan te leveren?Dit kabinet heeft het aangedurfd om het integratiebeleid te vernieuwen:
minder vrijblijvendheid bij de inburgering, aanpakken van leerachterstanden
door middel van schakelklassen en stimuleren van arbeidsdeelname. Een ontwikkeling
die in een kwart eeuw ondanks alle goede bedoelingen is misgelopen, kan natuurlijk
niet in een paar jaar hersteld worden. Het is dan ook niet reëel om op
korte termijn grootse resultaten te verwachten. Toch stel ik de volgende vraag:
ziet de regering nog mogelijkheden om het proces in de komende jaren te intensiveren?
De CDA-fractie is ervan overtuigd dat de inzet van de regering onmisbaar is
om perspectief te bieden op een betere samenleving, maar er is nog meer nodig.
Ik kom daar later op terug.Mevrouw de voorzitter. Een samenleving kan niet zonder een slagvaardige,
integere en vertrouwenwekkende overheid. De regering heeft daar in haar beleid
terecht een speerpunt van gemaakt. De eerste aanvalslinie in het vergroten
van het vertrouwen en het herstellen van het respect voor de overheid, zit
voor de CDA-fractie in de kwaliteit van de wetgeving, in het
opheffen van onzinnige regelgeving en bureaucratie, in een onberispelijke
performance van de vele overheidsorganen en -diensten en in een verandering
van de politieke cultuur. Er is gelukkig veel in gang gezet om het functioneren
van de overheid te verbeteren. Zo heeft onze fractie waardering voor de wijze
waarop de regering het dreigend terrorisme aanpakt en de bedrijfsvoering van
de politie wil verbeteren om zo de slagkracht van de politie te vergroten.
Aangetekend zij, dat onze fractie bij het toetsen van de plannen te zijner
tijd nadrukkelijk zal kijken of de lokale overheden voldoende mogelijkheden
houden om hun verantwoordelijkheid op het gebied van de openbare orde te kunnen
blijven waarmaken.Bij alle overheidsinstanties zijn processen op gang gekomen om de prestaties
en het dienstbetoon te verbeteren. De administratieve lastendruk wordt verminderd,
in 2006 met een geraamde 3 mld. Dat is een indrukwekkend bedrag, maar toch
ervaren de burgers, het bedrijfsleven en het midden- en kleinbedrijf de inspanningen
op dit vlak nog als volstrekt onvoldoende. Deels wordt dit wellicht veroorzaakt
door de immense administratieve veranderingen die voortvloeien uit de vele
stelselwijzigingen, maar de "nieuwe" administratieve last die uitgaat
van "nieuwe" wetgeving en van het snel groeiende aantal toezichthouders
levert veel ergernis op. Zo hebben de zorgverzekeraars in het nieuwe bestel
te maken met zeven verschillende toezichthouders. Wij zullen daarop zeker
terugkomen bij de behandeling van het wetsvoorstel Marktordening gezondheidszorg.
Deze ergernis komt ook naar voren in het rapport van de commissie-Stevens
met de titel De top tien ergernissen van het bedrijfsleven. Ook het rapport
De bomen en het bos: vergunningen en het MKB, maakt duidelijk dat wij er nog
lang niet zijn. Wat gaat de regering met deze rapporten doen?Wat doet de regering met de uitkomsten van de door onze fractie enige
jaren geleden bepleite "regeldrukmonitor"? Worden de adviezen die
in het rapport Alle regels tellen van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en
Documentatiecentrum van het ministerie van Justitie dienaangaande worden gedaan,
door de regering overgenomen? Mogen wij ervan uitgaan dat in het komende begrotingsjaar
zowel in de Miljoenennota als in de toelichting van de verschillende departementale
begrotingen een kwantitatieve en kwalitatieve verantwoording wordt gegeven
van de ontwikkeling in de regeldruk?Minder perspectief ziet onze fractie in de "bestuurlijke vernieuwing"
als oplossing voor de bestaande onvrede over de overheid en de veronderstelde
kloof tussen burger en overheid. Ik wil de immense aandacht voor de veronderstelde
kloof tussen burger en overheid toch iets relativeren. Is een deel van het
probleem ook niet dat goed nieuws geen nieuws is, zodat een beeld in stand
wordt gehouden van "wij zeggen tegen de interviewers dat wij geen vertrouwen
hebben in de overheid en die vertellen het weer op het nieuws"? Blijven
wij elkaar zo niet napraten dat er geen vertrouwen is? Zijderveld zei daar
eens over dat de kloof zo langzamerhand tot mythische proporties is verheven.
Is een deel van de problematiek ook niet dat overheid en politiek op een hoop
worden geveegd? Is de in Den Haag ingeslopen cultuur van incidentenpolitiek
ook niet een factor, waar ieder incident breed wordt uitgemeten zodat het
beeld van een al maar falende overheid wordt versterkt en daarenboven de aandacht
wordt afgeleid van de dieperliggende achtergronden en meer fundamentele problemen
en oplossingen? De burger voelt dat feilloos aan en verliest andermaal vertrouwen.
Wij zitten niet te wachten op mediaspektakel en op een toeschouwersdemocratie.
De politiek zal het van de inhoud moeten hebben. Het gaat ons om een politiek
die aantoonbaar bezig is met de expliciete, maar vaak ook intuïtieve
vragen van burgers. Vormdiscussies moeten wat ons betreft niet de inhoud verdringen.
Spelregels moeten er zijn om het spel ten goede te komen en te versterken.
Versterking van de democratie vraagt om een versterking van de inhoud.Het gevleugelde, maar soms wel wat vage begrip van de bestuurlijke vernieuwing
hield het afgelopen jaar de gemoederen in deze Kamer behoorlijk bezig. De
droom van de heer Noten dat het kabinet dit voorjaar zou vallen over de gekozen
burgemeester, is niet bewaarheid geworden. Gelukkig maar, want wij zijn het
met hem eens dat er wel belangrijker zaken op een oplossing wachten. Het is
waar: de christen-democratie liep nooit voorop wanneer ingrijpende voorstellen
tot wijzing van staatsrechtelijke en staatkundige structuren werden gepropageerd.
De CDA-fractie is echter ook niet blind voor politieke realiteiten en voor
de grote veranderingen in onze samenleving. Bij haar ontbreekt echter de overtuiging
dat de burger vurig een verandering van het kiesstelsel, een gekozen burgemeester,
gekozen Commissaris van de Koningin en minister-president of een forse injectie
directe democratie wenst en dat hij of zij daar vóór alles mee
bezig is. Dat is eerder het geval met kwesties inzake de openbare veiligheid,
de integratie van minderheden, de kwaliteit van het onderwijs, de werkloosheid,
de wachtlijsten in de zorg of de verloedering in het maatschappelijk verkeer.
Daar komt nog bij dat het CDA niet erg geestdriftig kan worden van de ervaringen
die zijn opgedaan met mammoetoperaties zoals de dualisering van het decentrale
bestuur.De heer Schuyer (D66):Het zal de heer Werner misschien verbazen, maar ook ik ben van mening
dat burgers heel vaak met andere dingen bezig zijn dan met bestuurlijke vernieuwing.
Daar gaat het natuurlijk niet om. Het gaat erom of een overheid of een parlement
mankementen ziet en of het van belang is om die te veranderen. Ik denk bijvoorbeeld
aan het debacle van het Europareferendum, waar de kloof toch niet te ontkennen
valt tussen datgene wat de politiek of de regering vonden en datgene wat de
burger heeft uitgesproken.De heer Werner (CDA):Ik hoop dat de heer Schuyer het goedvindt dat ik mijn betoog over de bestuurlijke
vernieuwing afmaak alvorens ik op zijn woorden reageer. Ik begrijp de strekking
van zijn opmerking zeer wel. Mijn partij heeft natuurlijk wezenlijk een ander
standpunt in dezen dan D66. Dat hoeven wij niet weg te poetsen. Wij hebben
al van de nieuwe D66-minister begrepen dat wij in Den Haag duidelijk voor
onze meningen mogen uitkomen. Dat doe ik vandaag dan ook.Voorzitter. In zijn oratie Reinheid en democratie hekelt de nieuwe Tilburgse
hoogleraar Hendriks wat hij noemt "de wet tot behoud van de reorganisatiezucht",
de constante schoonmaakwoede in het Huis van Thorbecke en het zoeken naar
de Big Bang mede onder invloed van de media. Hij pleit terecht voor een voorzichtige
benadering waarin rekening wordt gehouden met de Nederlandse
bestuurlijke traditie. Onze reserve is niet slechts door praktische redenen
ingegeven. Wij zijn overtuigd, zo zeg ik tegen de heer Schuyer, van de grote
betekenis van de hoekstenen van ons bestel en de grote waarden die daarin
zijn belichaamd. In de vertegenwoordigende democratie dus; niet in de directe
democratie. In het parlementaire stelsel dus; niet in een presidentieel systeem.
In politieke partijen als de verenigingen, die het politieke bestel dragen,
in de grondslag van evenredigheid van ons kiesstelsel. Juist vanwege datzelfde
kiesstelsel kunnen steeds weer nieuwe partijen en de bevolkingsgroepen die
zij representeren hun stem laten horen. Zo kunnen zij hoe dan ook hun invloed
laten gelden aan het Binnenhof en in de provinciale en gemeentelijke volksvertegenwoordigingen.De CDA-fractie is er dan ook gelukkig mee dat ook in de nota over bestuurlijke
vernieuwing zowel het uitgangspunt van de vertegenwoordigende democratie als
het belang van politieke partijen wordt onderschreven. De CDA-fractie zal
echter de concrete wijzigingsvoorstellen te zijner tijd toetsen aan haar eigen
hierboven genoemde inzichten. Het zal niemand verbazen dat de CDA-fractie
geen behoefte heeft aan het burgerforum en aan de nationale conventie waarvan
alleen de naam al associaties oproept met de revolutionaire Franse vergadering
die het bestel op de kop zette en al doende de koning liet onthoofden, of
met de constituerende vergadering die aan de wieg stond van de Bataafse Republiek.
Wij begrijpen natuurlijk wel dat elke gelijkenis toevallig is. De introductie
van deze voor Nederland in deze vorm unieke gremia roept snel een dynamiek
op die veel misverstanden kan oproepen. Wij wachten met belangstelling de
resultaten af.In de voorgenomen grondwetswijziging inzake de gekozen burgemeester heeft
de CDA-fractie tevreden geconstateerd dat de regering alsnog gevoelig is gebleken
voor onze argumenten om de aanstellingswijze van de burgemeester in de Grondwet
te blijven verankeren. Mocht een volgende kabinetsperiode een gekozen burgemeester
brengen, dan spreekt het voor zich dat de CDA-fractie de vormgeving van deze
figuur zal toetsen aan de vraag hoe de vormgeving zich verhoudt tot het hoofdschap
van de raad en de overige fundamentele kenmerken van het gemeentebestuur.
Bij eerdere gelegenheden heb ik in deze Kamer al de zienswijze van de CDA-fractie
over de referenda kenbaar gemaakt. Wij achten deze in strijd met de eerder
door mij genoemde uitgangspunten voor de inrichting van ons staatsbestel.De heer Noten (PvdA):Ik begreep het even niet helemaal. Het ging mij te snel. Wat zei de heer
Werner nu over het referendum? Zei hij dat zijn eerder ingenomen standpunt
is veranderd? En hoe luidde dat eerder ingenomen standpunt ook alweer?De heer Werner (CDA):Ik had gedacht dat mijn fractie hier niet meer veel over hoefde te zeggen,
omdat zij tegenstander is geweest van alle voorstellen over referenda die
deze Kamer hebben bereikt, inclusief het Europees referendum. Ik dacht dat
dit heel duidelijk was, maar ik wil de argumenten nog wel een keer geven.De heer Noten (CDA):Dat is niet nodig; mijn vraag is beantwoord.De heer Kox (SP):De somberheid van het volk en het optimisme van het bestuur vormen de
rode draad in het betoog van de heer Werner. Hij heeft dit punt een aantal
keren genoemd. Tot nu toe is zijn veronderstelling steeds dat het volk het
niet snapt en de regering het goed gezien heeft. Is dat wel zo? Is het volk
wel gek en heeft het bestuur wel gelijk? Zou de somberheid van de bevolking
niet realistischer kunnen zijn dan het optimisme van de regering?De heer Werner (CDA):De heer Kox heeft mij een aantal malen horen zeggen dat de burger sommige
dingen beter aanvoelt dan wij hier in de politiek. Ik zeg echter dat de politiek
de opdracht heeft om het somberen van de mensen in een ander licht te plaatsen
en hen perspectief te bieden. Dat is mijn opdracht. Als wij weten dat de mensen
somberen en problemen hebben met allerlei zaken waarop ik in de loop van mijn
betoog nog uitvoerig terugkom, is het aan ons als bestuur om iets te ondernemen
om de burger nieuw perspectief te geven. Dat is mijn insteek.De heer Kox (SP):Dat is een nobel streven; dat siert collega Werner. De vraag is echter
of de somberheid van de bevolking dan wel het optimisme van de regering realistisch
is. Laat ik het nog wat verbijzonderen. Niet alleen de bevolking is somber,
maar ook een groot gedeelte van de CDA-achterban. Op dit moment stemmen er
meer CNV'ers op de SP dan op het CDA. 20% van de CDA-achterban overweegt
om op mijn partij te stemmen. Is de achterban van het CDA dan ook in de war?
Moeten die mensen ook worden opgemonterd? Of is de achterban van het CDA misschien
wel goed geïnformeerd en is die somberheid realistisch?De heer Werner (CDA):Ik denk dat de somberheid realistisch is. Dat staat in mijn hele betoog
centraal. Ik zie het als de opdracht van de regering en van de politiek om
die somberheid te doen keren. De maatregelen die het kabinet de afgelopen
twee jaar heeft genomen, zijn in de ogen van mijn fractie absoluut essentieel
om tot een beter perspectief te komen. Uit mijn verdere betoog zal blijken
dat ik nog niet tevreden ben met alles wat er gebeurt en dat er nog veel meer
moet gebeuren om dat perspectief geloofwaardig neer te zetten, zowel voor
mijn achterban als voor de kiezers van de heer Kox als voor geheel Nederland.De heer Kox (SP):Het verhaal van de dode man begreep ik overigens niet goed. Ik heb het
idee dat de heer Werner dat toch nog een keer moet doorlezen.De heer Werner (CDA):Ik zal nog eens nadenken over de dode man. Ik vond het verhaal echter
wat merkwaardig beginnen met de psychiatrie en ijdeltuiterij, want als alle
ijdeltuiterij bij de psychiatrie moet worden behandeld, komen er heel wat
mensen in een inrichting.De heer Noten (PvdA):Ik word graag goed geciteerd, mijnheer Werner. Ik had het niet over ijdeltuiterij,
want dan krijg ik het te druk. Ik had het over narcisme. Dat is echt iets
anders. Overigens komt dat in dit huis ook voor, maar wat minder frequent.De heer Werner (CDA):Laten wij hier niet redetwisten over de diagnose van ons ijdel gedrag.
De heer Noten weet echter ook dat het slecht afloopt met veel
mensen die in het psychiatrische circuit terechtkomen. Daarom is die dode
misschien ontstaan, misschien zat die in het verkeerde kanaal. Ik zal er nog
met de heer Noten over praten. Ik zei het al eerder: over het algemeen heerst
somberheid over het economisch perspectief van ons land. Het consumentenvertrouwen
is nog steeds laag, ondanks het optimisme dat uit de Miljoenennota en andere
documenten naar voren komt en er duidelijk sprake is van een herstel van de
economische ontwikkeling. Er is inderdaad een herstel van de economische ontwikkeling,
zo zeg ik nog maar eens tegen de heer Kox. Het regeringsbeleid heeft daartoe
zeker bijgedragen. Herstel van de economische ontwikkeling is wel voorwaarde
om perspectief te kunnen bieden.Terecht beziet de regering de economische groei vooral in de context van
de werkgelegenheidsontwikkeling. Het hebben van een baan en deelname aan het
maatschappelijke verkeer zijn voor veel burgers over het algemeen nog belangrijker
dan de hoogte van het inkomen, want werk biedt perspectief op verdere ontplooiing
en ontwikkeling. Ook voor het welslagen van het integratieproces van allochtonen,
is meer werk een belangrijke voorwaarde. Hetzelfde geldt voor het op arbeidsparticipatie
gerichte beleid dat ten grondslag ligt aan de hervormingen in de sociale zekerheid.
Dat vraagt om veel nieuwe banen, juist ook voor al die mensen die voorheen
niet op de arbeidsmarkt kwamen, maar nu op grond van het activerende sociale
zekerheidsbeleid voor hun bestaan wél aan de slag moeten. Dat betreft
de gedeeltelijk arbeidsongeschikten, de ouderen die langer moeten doorwerken
maar doorgaans duurder zijn voor de werkgever, de mensen met een bijstandsuitkering
die weinig werkervaring hebben en grote groepen allochtonen.De CDA-fractie vraagt de regering nadrukkelijk om tijdens de komende werkconferentie
met de sociale partners aan dit vraagstuk de hoogste prioriteit te geven.
Vooral van de werkgevers zal in dezen meer verantwoordelijkheidsbesef en inzet
gevraagd moeten worden, anders zal er van het activerende sociale beleid en
van de integratie van minderheden niet veel terechtkomen. Is de regering voornemens
hiervan een zwaar punt te maken op de werkconferentie met de sociale partners?
En is zij met ons van mening dat dit voor de werkgevers geen vrijblijvende
aangelegenheid kan zijn?De heer Noten (PvdA):Begrijp ik het goed dat de heer Werner de bal bij de werkgevers legt?
Hij zegt immers dat het voor de werkgevers niet vrijblijvend mag zijn. Spreekt
hij de werkgevers aan op het genereren van banen voor allochtonen? Roept hij
de werkgevers op, of roept hij de regering op om de werkgevers op te roepen?
Klopt dat?De heer Werner (CDA):De inspanningen moeten uiteindelijk van de werkgevers komen, want die
moeten werk creëren. Daar is het werk. De regering heeft voorwaarden
gecreëerd, waardoor bedrijven efficiënter kunnen werken en meer
winst kunnen maken. De heer Noten heeft zelf al die mooie dingen genoemd.
Ik vind dat de werkgevers kunnen worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid
om met de vruchten van het veranderde socialezekerheidsstelsel ook de andere
kant te bedienen en de mensen banen aan te bieden en te werk te stellen.De heer Noten (PvdA):De heer Werner mag van mij de werkgevers best aanspreken, maar waarom
zouden zij zich laten aanspreken, wat is hun belang? Is de heer Werner niet
bezig om de verantwoordelijkheid voor dat deel van de arbeidsmarkt neer te
leggen bij de werkgevers? Ligt die niet in dit huis, ligt die ook niet bij
de politiek? De bal kan toch niet zomaar aan de werkgevers toegespeeld worden?De heer Werner (CDA):Ik zeg dat vooral de werkgevers aangesproken moeten worden. Dat kan niet
allemaal in Den Haag geregeld worden, de werkgevers moeten daaraan meewerken.
Zij moeten uiteindelijk de mensen tewerkstellen.De heer Noten (PvdA):Werkgevers moeten meewerken, werknemers moeten meewerken, het weer moet
ook meewerken. De kern is dat híer een verantwoordelijkheid ligt om
zelf voorstellen te ontwikkelen, zelf initiatieven te nemen en die te presenteren
en niet anderen aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Dat helpt niet.De heer Werner (CDA):Dat zien wij dus anders. Er komt een werkconferentie. De heer Noten is
zelf bij de vakbonden geweest. Ik dacht dat hij vanuit die wereld wellicht
ook zou refereren aan de verantwoordelijkheden van werkgevers en werknemers
om samen cao-overleg te plegen en daarin aandacht te geven aan scholing van
werknemers en allerlei andere zaken. Nu is aan de orde dat werkgevers en werknemers
ook plaatsen beschikbaar moeten stellen voor die mensen aan de onderkant van
de samenleving die nu op de arbeidsmarkt komen. Slaagt dat niet, dan mislukt
het beleid van de regering. Er moet de regering alles aan gelegen zijn om
in de komende werkconferentie dit punt bovenaan de agenda te zetten! Ik wacht
het antwoord van de regering af. Als mensen hun verantwoordelijkheden niet
nemen, zijn wij er nog altijd als parlement om te kijken naar maatregelen
van overheidszijde. Het zou mooi zijn als het vanuit de werkgevers en werknemers
zelf kwam. Als die niet meewerken, wordt het immers nooit iets.Tegelijkertijd is er een aanzienlijk verlies van arbeidsplaatsen als gevolg
van het wegtrekken van veel economische bedrijvigheid – goederen en
diensten – naar lagelonenlanden zoals China, India, Zuid-Amerika en
Oost-Europa. Deze opkomende economieën worden door velen als een bedreiging
voor onze welvaart ervaren. Ik kom op de internationale dimensie straks nog
terug. De vraag is urgent, welke economische bedrijvigheid en welke werkgelegenheid
daarvoor in de plaats komen. Niet bij de overheid, waar als gevolg van bezuinigingen
het aantal arbeidsplaatsen zal afnemen. De grote onzekerheid over de olieprijs
en de economische malaise bij belangrijke handelspartners als Duitsland en
andere Europese landen, laten nog onduidelijkheid bestaan over wat wij van
het economische herstel mogen verwachten. Is de economische terugslag van
ons land niet veel fundamenteler en structureler van aard dan wij wellicht
bereid zijn toe te geven?Het lijkt erop, mijnheer Kox, dat de burger dat zo voelt: Ja zeker, nu
hebben we het nog goed, maar we maken ons grote zorgen over de toekomst. Waar
moet de nieuwe bedrijvigheid vandaan komen? Wordt het niet tijd dat
een helder, tot de verbeelding van mensen sprekend perspectief geschilderd
wordt van waar wij met Nederland naar toe gaan?De heer Kox (SP):Toen collega Werner mijn naam noemde, werd ik natuurlijk extra alert.
Gelukkig kunnen nog steeds een heleboel Nederlanders zeggen: nu gaat het nog
goed, maar straks? Dat is heel fijn, want dat betekent dat wij in ieder geval
nog iets voor de toekomst kunnen doen. Maar wat zegt collega Werner van die
15% van de gezinnen die op dit moment op het armoede niveau zitten?
Die kunnen niet zeggen: nu gaat het ons nog goed, maar straks? Nee, die mensen
gaat het heel slecht en die vragen: wat doet de regering voor ons? Dat is
toch ook een deel van de werkelijkheid? Het gaat een aantal mensen ontzettend
slecht. Ondanks al het gesnoei en al het gedoe zit op dit moment 15%
op het armoedeniveau. Dat verzin ik niet, dat bedenkt het CPB. Het CDA moet
toch ook staan voor deze mensen? Die mensen zijn niet alleen bang voor de
toekomst maar ook voor het heden.De heer Werner (CDA):Ik heb in een interruptiedebat met de heer Noten een heel duidelijk pleidooi
gehouden voor juist die groepen aan de onderkant van de samenleving die op
de armoedegrens zitten. Die zijn gebaat bij werk en daarom moet er een heleboel
gebeuren. De aandacht voor deze groep is volop in mijn betoog aanwezig.De heer Kox (SP):Aandacht is heel fijn, maar met aandacht en goede bedoelingen alleen komen
wij er niet.De heer Werner (CDA):Ik ben ook nog niet klaar.De heer Kox (SP):Nee, mijnheer Werner, maar uw regering is al zoveel jaren bezig. U bent
nog niet klaar en u zegt dat het in de toekomst beter moet worden, maar u
zou bij zo'n moment als deze algemene politieke beschouwingen kunnen zeggen
waarom het beleid van de regering niet werkt, waarom het aantal mensen op
het minimumniveau is gestegen in de afgelopen vier jaar. Dat moet u toch ook
zorgen baren? Het zijn uw kiezers!De heer Werner (CDA):In een tijd van conjuncturele teruggang is dat fenomeen helaas altijd
aanwezig.De heer Kox (SP):Dat is onvermijdelijk.De heer Werner (CDA):In het vervolg van mijn betoog zal ik aangeven wat ik de komende jaren
van de regering verwacht om ook voor die mensen het perspectief te verbeteren.
Ik wil niet dat er zomaar 10% meer inleveren uit de zak getoverd wordt,
als ware daarmee alle problemen opgelost. Er zal actief meegewerkt moeten
worden.De heer Kox (SP):Wanneer rekent de CDA-fractie deze regering af op haar beleid? De regering
is al lang bezig, de regering slaagt erin om het aantal mensen op het minimum
te doen stijgen. De CDA-fractie steunt deze regering, maar zij zal toch op
enig moment moeten zeggen dat het genoeg geweest is, dat de regering niet
het schild voor de zwakkeren is dat de CDA-fractie wil dat zij is. Dat moment
moet toch ooit komen?De heer Werner (CDA):Dat komt ook zeker een keer. Wij vinden dat dit moment nog niet daar is.
De heer Kox weet dat de afgelopen jaren een economische teruggang heeft plaatsgevonden,
dat er geweldig gepompt moest worden om niet te verzuipen en dat loonmatiging
heeft plaatsgehad. Dat was allemaal nodig. Geen mens kan daaraan voorbijgaan.
Mede dankzij dat beleid zijn er nu de eerste tekenen van herstel en neemt
de werkgelegenheid weer toe. Het gaat erom dat ook de nieuwe groepen die nu
op de arbeidsmarkt komen een kans krijgen en werk kunnen vinden. Daarover
gaat mijn betoog. Ik spreek de regering daarop aan en ik spreek de sociale
partners daarop aan. Ik wacht nu eerst even af wat daarvan komt.De heer Noten (PvdA):Ik wil het even scherp formuleren. Er zijn in Nederland 0,5 miljoen jongeren
met een chronische ziekte. Die zullen niet de productiviteit bereiken die
een werkgever van een werknemer verlangt vanuit het marktdenken. Dat is die
werkgever niet te verwijten en dat is die werknemer niet te verwijten. Het
gaat om 0,5 miljoen mensen. Wij kunnen de werkgevers en de sociale partners
aanspreken totdat wij een ons wegen, maar dat vraagstuk zullen wij in dít
huis moeten oplossen. Als wij daarvoor geen voorstellen zien of horen, ontbreekt
er iets wezenlijks in dit land en is het naar mijn gevoel echt flauwekul om
te praten over perspectief. Deze mensen moet perspectief geboden worden en
dat doen wij nu niet. Dat punt heb ik proberen te maken in aansluiting op
de heer Kox.De heer Werner (CDA):Dat heb ik genoteerd. Ik ga u nu vertellen wat er volgens ons nog meer
moet gebeuren om dat perspectief te krijgen.Mevrouw de voorzitter. Ik ga verder met mijn betoog. Wordt het niet tijd
dat helder aangegeven wordt waar onze kansen liggen en hoe wij die kansen
kunnen benutten en een en ander neerleggen in begrijpelijke realistische toekomstscenario's,
die anders dan de nogal macrogeoriënteerde cijfers van de MEV en het
CEP concreet zijn en tot de verbeelding van de bevolking spreken? Dat is iets
anders dan alleen maar aangeven dat wij er met de hervormingen nog lang niet
zijn, harder en langer moeten gaan werken, de lonen moeten matigen en het
ontslagrecht moeten versoepelen. Dat zal misschien wel nodig zijn, maar dat
zijn geen maatregelen waarvoor je mensen in beweging krijgt en waar zij achteraan
zullen lopen als niet duidelijk aangegeven wordt welk perspectief daarmee
geboden wordt.Wij hebben sterke troeven om de toekomst wel degelijk met vertrouwen tegemoet
te kunnen zien, maar laten wij dat ook duidelijk naar voren brengen. Onze
kennis op het gebied van waterwerken en de voedingsketen "van grond tot
mond" zijn wereldberoemd, onze geografische ligging is gunstig, met de
mainports, de haven van Rotterdam en de luchthaven Schiphol, hebben wij krachtige
trekkers en onze handelsgeest is vermaard over de hele wereld. De ouderenzorg
en medische sector zullen sterk groeien en bieden veel innovatieve kansen.
De fundamentele kennis rond nanotechnologie, de moleculaire biologie, de ICT
en milieukunde, bieden nieuwe, ongekende mogelijkheden op alle denkbare terreinen.
Biomassateelt geeft nieuwe kansen aan de land- en tuinbouw voor het leveren
van bijvoorbeeld energie uit koolzaad of bouwmaterialen uit olifantengras.
Ik vraag de regering om duidelijk te maken, anders dan met de
traditionele conjuncturele maatregelen, waar de nieuwe werkgelegenheid vandaan
kan komen. Past hier niet een grotere ambitie om met concrete verkenningen
de kansrijke economische bedrijvigheid voor ons land in kaart te brengen en
het beleid daarop af te stemmen? En past het niet om, in het besef dat de
economische malaise meer is dan een conjuncturelere terugval, nog veel harder
in te zetten op het verbeteren en daarop afstemmen van het onderwijs, bij-,
na- en omscholing, en de research- en developmentinspanningen op te voeren,
zodat de groeiende mismatch op de arbeidsmarkt wordt gecorrigeerd?Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Veel van wat de heer Werner naar voren brengt, spreekt mij zeer aan. Ik
denk dat hij goede vragen aan het kabinet stelt, maar het zijn niet alle vragen.
De tijd begint te dringen, niet zozeer de spreektijd van de heer Werner maar
wel de tijd van dit kabinet. Wij staan aan de vooravond van het laatste volle
regeringsjaar. Een partijgenoot van de heer Werner heeft niet al te lang geleden
gezegd dat in Nederland 2 miljoen economisch kwetsbare mensen wonen. Er kan
uiteraard een pleidooi gehouden worden voor de teelt van olifantengras maar
daarmee zijn die 2 miljoen mensen niet minder kwetsbaar geworden. Ik hoor
graag uit de mond van de woordvoerder van de CDA-fractie dat het kabinet duidelijk
tekortschiet met zijn plannen voor komend jaar voor het uit die kwetsbare
positie halen van die hele grote groep van mensen die te laag geschoold zijn,
weinig productief zijn, weinig kansen hebben op deze arbeidsmarkt vanwege
bijvoorbeeld hun allochtone afkomst, voor wie de loonkosten voor werkgevers
te hoog zijn, voor wie loonkostensubsidies zijn afgeschaft et cetera.De heer Werner (CDA):Ik kan er ook niets aan doen dat ik niet alle vragen stel die kunnen worden
gesteld. U hebt straks de gelegenheid uw vragen aan het kabinet te stellen.
Ik stel natuurlijk de mijne. Ik vind het een herhaling van zetten worden.
Ik heb van alle drie de oppositiepartijen, voorzover zij nu aan het woord
zijn geweest, gehoord dat ik moet opkomen voor die 2 miljoen kanslozen. Ik
heb tot twee of drie keer toe de regering opgeroepen daarvoor werkperspectief
te geven.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):U wilt werkgevers aanspreken en het kabinet oproepen, maar de concrete
vraag is of u vindt dat het kabinet voldoende beleidsvoornemens heeft voor
2006, zo ongeveer het laatste regeringsjaar van dit kabinet. Als u dat niet
vindt, is dit het moment om het kabinet daarop af te rekenen.De heer Werner (CDA):U wilt meteen weer zo graag afrekenen. Ik heb gemeld wat ik van het kabinet
verwacht en ik heb de vragen gesteld die ik interessant vind. Die gaan over
het bieden van perspectief op werk. Dat moet er zijn, want als er geen werk
is, is er geen perspectief. Dat is de kwintessens van mijn inzet. Ik moedig
het kabinet aan, daarin volgend jaar nog duidelijker te worden en ik geef
het daarvoor alvast een aantal voorbeelden. Ik begrijp dat u uw gevoelens
hier wilt neerleggen, maar u bent straks zelf aan de beurt. Ik geef in ieder
geval aan dat wij nog meer van het kabinet verwachten dan het tot nu toe heeft
gedaan. Wij zien dat als absoluut onvermijdelijk en noodzakelijk. Zeker, willen wij de kansen benutten, dan zal de arbeidsmarkt flexibeler
moeten worden en levenslang leren normaal. In navolging van het Innovatieplatform
is alom in het land de innovatiemotor op gang aan het komen. Het gebiedsgerichte
economische beleid genereert veel nieuwe dynamiek, maar ook hier de vraag:
moeten wij duizend bloemen laten bloeien of moet er meer focus aangebracht
worden in de talrijke initiatieven? De opkomende innovatieve regio's Oost-Nederland,
de triangel en Twente, Wageningen, Nijmegen, de Brainport, Oost-Brabant en
Zuid-Limburg met de versnellingsagenda, genereren veel nieuwe betekenisvolle
mogelijkheden voor ons land en reiken bouwstenen aan voor de toekomstige bedrijvigheden.
Mijn vraag aan het kabinet is: zou het voor de stimulering van innovatie van
duurzame economische ontwikkeling en van het gemeenschapsgevoel niet goed
zijn, een dergelijk toekomstscenario voor de lange termijn te ontwikkelen,
zo mogelijk in de vorm van een aantal nationale projecten? Daarmee kan een
meer concreet, tot de verbeelding sprekend toekomstperspectief voor Nederland
worden geboden en kan, mede met het oog op de volgende kabinetsperiode, het
debat over te maken keuzes op gang worden gebracht. Daarbij kan dan ook de
hier in deze Kamer door alle partijen onderschreven motie-Lemstra worden betrokken
waarin wordt gevraagd hoe geanticipeerd gaat worden op de langetermijnontwikkeling
rond zaken als klimaatverandering, zeespiegelrijzing, hoogwaterproblemen,
de ontwikkeling van Schiphol, de bereikbaarheid van de Randstad en de ontwikkeling
van de Maasvlakte. Ik zou nog wel even kunnen doorgaan met deze opsomming.Het is urgent om in de vorm van een nationaal project na te gaan hoe wij
in 2025 bijvoorbeeld in onze energiebehoefte kunnen voorzien en welke rol
bijvoorbeeld de landbouw daarin kan spelen. Dat zou ook wel eens een ander
licht kunnen werpen op het in de verkoop zetten van onze elektriciteitscentrales
nú. En is het geleidelijk wegvallen van de aardgasbaten, waarvan wij
nu nog zo uitbundig profiteren, in 2025 een niet minstens even groot probleem
als de vergrijzing? Waarom stellen wij ons niet tot doel dat Nederland in
2025 leading is in de wereld op het gebied van de milieukunde en duurzaamheid?
De kennis daarvoor is in ons land aanwezig. Zeker, 2006 is het jaar van de
uitvoering, maar daar kan het niet bij blijven. Het moet ook het jaar worden
van nieuw elan en het scheppen van nieuw perspectief voor ons land.Dit perspectief, mevrouw de voorzitter, kan niet los gezien worden van
de positie van ons land in Europa en de wereld. Onze kansen en perspectieven
zijn daarmee onlosmakelijk verbonden. De Europese integratie wordt, of moet
ik zeggen, werd wereldwijd gezien als het meest succesvolle naoorlogse project
van de politiek. Verzoening, wederopbouw, afweer tegen nieuwe totalitaire
dreigingen, het kon allemaal dankzij het bewijs, dat met vallen en opstaan
de politiek in staat bleek boven haar eigen schaduw en haar eigen kortetermijndenken
uit te stijgen. De christen-democratie heeft daarin altijd een leidinggevende
rol gespeeld, maar nu ervaren velen Europa als een bedreiging. Waarom? Europa
is in de ogen van veel burgers paradoxalerwijs het symbool geworden van verlies
van het eigene, de eigen bestemmingsmogelijkheid; het symbool van banenverlies,
van saneringen en van wegconcurreren, en daar komt nog de globalisering bij. Inderdaad, globalisering, cultureel, sociaal, economisch en politiek,
is een realiteit. ICT, mobiliteit, vrijhandel met zware concurrentie van lage
lonenlanden, andere politieke en economische machtsverhoudingen, het opkomen
van een wereldwijde amusementscultuur, en ook criminaliteit en terrorisme
en nieuwe, niet aan enige grens gebonden, internationale risico's van epidemieën,
het zijn de realiteiten van de 21e eeuw. En daarmee wordt ook de conjuncturele
neergang in de economie niet meer als iets cyclisch ervaren, ik heb dat al
eerder gezegd, maar als een structurele bedreiging van bestaanszekerheid,
die niet zelden leidt tot onzekerheid en zelfs existentiële angst.Dat burgers zich afkeren van Europa zou ook wel eens te maken kunnen hebben
met dat gevoel van onzekerheid en machteloosheid, omdat zo velen vrezen en
voelen dat nationale politiek tegenover deze allesbeheersende uitdaging en
dreiging machteloos staat. Het verklaart ook de felheid en het fanatisme van
de anti-globaliseringsbeweging. Daarvoor dienen naar onze mening allereerst
een visie en een antwoord te worden ontwikkeld op dit fenomeen van globalisering
en Europeanisering. Dat is – wij realiseren het ons – niet gemakkelijk.
Statistieken alleen helpen niet: de schilder of de truckchauffeur, die zijn
baan ziet weggesaneerd, koopt niet zoveel voor het verhaal dat wij per saldo,
ja saldo, aan bijvoorbeeld de uitbreiding van Europa verdienen. Hij wil perspectief
voor zichzelf!Wij realiseren ons dat dit kabinet er op microniveau en macroniveau veel
aan doet om de nadelen van de globalisering te beperken en de voordelen te
maximaliseren. Op microniveau door arbeidsmobiliteit te bevorderen bijvoorbeeld
door herscholings- en doorstromingsmaatregelen, op macroniveau door de concurrentiepositie
van onze economie te behouden en te versterken door loonmatiging en infrastructurele
voorzieningen.Dat is een andere visie dan klakkeloos de onvermijdelijkheid van een globale
marktwerking, zonder bescherming van het zwakke of zonder aanpassingstijd,
te accepteren en het is een andere visie dan krampachtig zich willen afschermen
van wereldwijde markten en beïnvloedingen.Het gaat er allereerst om dat wij de zegeningen van de globalisering durven
belichten. De volkeren van China, India, Brazilië en Vietnam lijken zich
in een hoog tempo aan de armoede te ontworstelen. Brachten wij twee decennia
geleden nog voedselhulp naar India, nu exporteert dat land zelf voedsel en
geeft het zelf hulp. Het is uiteraard dankzij de geweldige inspanningen van
die landen zelf, maar het is ook voor een gedeelte dankzij die ontwikkelingshulp
uit het verleden, en dat mag ook wel eens gezegd worden.Maar is globalisering ook goed voor ons? Het antwoord op die vraag kan
niet los gezien worden van Europa. Waar velen Europa zien als het probleem,
is het ook de oplossing voor de verder voortschrijdende globalisering, als
een brug daarnaar toe, als een antwoord erop. Alleen een krachtig, zelfbewust
Europa kan een eigen antwoord op die globalisering formuleren. Dat wil zeggen,
niet de afwijzing ervan, maar een bewuste, eigen invulling van dat fenomeen:
economisch, sociaal, cultureel en politiek. Economisch door te investeren
in waarin wij goed zijn, vooral in de hersens van de Europese burgers, maar
ook in de Lissabonagenda – waarom blijven wij daarbij toch zo achter?
- en in de structuur en modernisering van onze economieën. Het kan, zoals
sommige sectoren van de Nederlandse economie bewijzen, ook voor het midden-
en kleinbedrijf. Een nieuwe wereld met 2 miljard mensen meer in China en India,
die koopkracht hebben gekregen, biedt vooral grote kansen voor onze export
naar die landen, voor de bedrijvigheid in onze mainports, voor onze welvaart
(goedkopere producten komen op onze markt) en voor onze handel. Moeten wij
de inspanningen om de banden met deze nieuwe economische mogendheden verder
aan te halen, niet opvoeren? Doen wij genoeg met onze handelsmissies om contacten
te leggen? Prachtig om in de krant te lezen dat een paar Nederlandse ondernemers
een order van 400 mln. binnenhalen in India om 4 miljoen voertuigen en 1500
tankstations om te bouwen op LPG.Sociaal moeten wij het fenomeen globalisering invullen door hervormingen
ten gunste van arbeidsparticipatie en het opheffen van sommige belemmeringen
op de arbeidsmarkt, maar ook door niet klakkeloos het Angelsaksische economische
model na te apen. Soms bevordert een niet te laag sociaal vangnet juist die
arbeidsmobiliteit, omdat men eerder risico's wil nemen.Cultureel moet die invulling geschieden ook en vooral door ruimte te houden
voor het niet-commerciële in de media, in het vrijwilligerswerk en in
maatschappelijke voorzieningen.Politiek is die invulling nodig, omdat Brussel wel eens de neiging heeft
ook dit allemaal te ijken aan het vrije marktprincipe. Maar Europa kan en
moet juist een eigen, ook politiek antwoord op die eenheidsworst van globalisering
geven. Azië, Latijns Amerika, Afrika en de post-socialistische landen
kijken met spanning naar ons, of het ons lukt een eigen invulling te geven,
een alternatief te bieden voor een allesbeheersend vrije marktdenken. Inderdaad,
Europa als sociaal-economische mainpower kan het verschil uitmaken of dat
globaliseringproces humaan verloopt, dan wel vooral veel verliezers en een
paar grote winnaars kent. Als de globalisering blijft steken in het fenomeen
dat 200 miljardairs samen een groter vermogen hebben weten te vergaren dan
1,5 miljard medeburgers, dan is er iets grondig mis, wereldwijd en ook hier.
Die globalisering maakt burgers angstig en mismoedig. Maar juist een nieuwe
visie op Europa en zijn onmisbaarheid in dit proces, kan de burgers het gevoel
teruggeven weer macht te hebben over het eigen bestaan, dat te kunnen richten
en inrichten.Het referendum heeft de verdere ontwikkeling van Europa gestagneerd. Waar
de CDA-fractie overtuigd is van de noodzaak van een sterk Nederland in een
sterk Europa, betreurt ze de uitkomst van het referendum zeer. Vele elementen
in het nieuwe verdrag worden door de CDA-fractie nog steeds gezien als een
wenselijke, belangrijke stap voorwaarts, een stap waarvan het thans helaas
niet duidelijk meer is of deze nog gezet zal worden. Wat gaat de regering
nu ondernemen om het verloren terrein ten aanzien van Europa terug te winnen?
Als onze fractie aan de regering vraagt om een aansprekend toekomstscenario
voor ons land neer te zetten, dan kan zulks alleen in Europees en mondiaal
perspectief. Anders zal geen antwoord mogelijk zijn om de gevolgen van de
snelle en grootschalige Europese en mondiale herverkaveling van economische
bedrijvigheid en werkgelegenheid hier in ons land op te vangen. Of is er een
alternatief en keren wij als Nederland de rug naar Europa en
de wereld? Waar zullen wij dan over 25 jaar met Nederland staan? Wat is dan
het perspectief? Nederland museumland? Of Nederland het bejaarden­oord
van Europa? Het spreekt de fractie van het CDA niet aan.Mevrouw de voorzitter. Ik rond af met de wens dat de regering met nog
meer inzet de bevolking zal weten te overtuigen van nut en noodzaak van het
regeringsbeleid. Het gebrek aan vertrouwen in ons land in eigen kunnen en
in de toekomst van ons land is zorgwekkend, terwijl het kabinetsbeleid nu
juist terecht gericht is op die langere termijn om een antwoord te hebben
op de snel en sterk veranderende concurrentiepositie van ons land, op de vergrijzing,
op de zich drastisch wijzigende machtsverhoudingen in de wereld en op de steeds
snellere technologische veranderingen én om de nieuwe kansen die zich
aandienen te pakken en de daarbij behorende welvaart te kunnen meenemen. Juist
nu in het komende jaar verwacht mag worden dat de introductie van de diep
ingrijpende hervormingen ongetwijfeld gepaard zal gaan met veel onrust en
kinderziektes, zal dat perspectief, dat weten waarvoor wij het allemaal doen,
niet in de laatste plaats om onze kinderen een goede toekomst te verzekeren,
meer dan ooit noodzakelijk zijn.Ik wacht het antwoord van de regering met belangstelling af.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter. De laatste ronde, het laatste volle regeringsjaar alweer voor
dit kabinet dat de kiezers eigenlijk niet wilden. De laatste kans ook om de
beloftes van 2003 in te lossen, tijd om nog eens terug te lezen wat het kabinet-Balkenende
II allemaal met Nederland voorhad: een sterke economie, een slagvaardige overheid,
een levende democratie en een veiliger samenleving, meer eigen verantwoordelijkheid,
versterking van het innovatieve vermogen van Nederland, herstel van waarden
en normen en versterking van de internationale verantwoordelijkheid van Nederland
en Europa in de wereld.De groei van de arbeidsparticipatie stagneerde tot nu toe en het besteedbaar
inkomen van huishoudens nam in 2003, 2004 en opnieuw in 2005 af. Het aantal
huishoudens dat moeilijk of zeer moeilijk kan rondkomen, nam de laatste jaren
toe van bijna 10% naar bijna 15%. Het plusje dat in het jaar
voor de verkiezingen wordt uitgedeeld, steekt daar schraal bij af. In de aanloop
naar het oogstjaar van dit kabinet groeit de Europese economie bijna twee
keer meer dan de Nederlandse. Beleid waar de 2 miljoen kansarmen van De Geus
iets aan zouden kunnen hebben, is afgebroken. Denk aan de loonkostensubsidies
voor werklozen. Wat het kabinet participatiebevordering noemt, noemt een gewoon
mens het verlagen van uitkeringen. Wat Balkenende een prikkel tot werkaanvaarding
noemt, noem ik een enkele reis naar de bijstand. De statistieken zijn veranderd,
wat niet is veranderd is de werkelijkheid van de mensen achter die statistieken.
Er is nazorg noch voorzorg! Voor wie wel een baan vindt, valt er weinig te
juichen. Een belastingsubsidie voor "werkende armen" kan pas in
2008 worden ingevoerd, alsof deze mensen ook hun nota's tot 2008 kunnen laten
liggen. Het kostwinnersdenken met zijn voor vrouwen ontworpen armoedeval is
weer helemaal terug van weggeweest, kinderopvang is een luxeproduct geworden.Dit is niet de sterke economie, de eigen verantwoordelijkheid die mensen
willen. De Nederlandse bevolking pleit in meerderheid voor meer solidariteit:
60% van de mensen wil een meer solidaire samenleving tegenover 4%
die het omgekeerde bepleit. Mensen realiseren zich heel goed dat de kreet "meer
eigen verantwoordelijkheid" een valse slogan is waarachter een hardere
samenleving schuilgaat die onnodige risico's neemt. Bijvoorbeeld het risico
dat velen hun zorgverzekeringspremie niet kunnen betalen, van ouderen die
uit geldgebrek de deur niet meer uitkomen, van kansarme, gesegregeerde wijken,
van werkgevers die ongestraft arbeidsgehandicapten en moslims kunnen afwijzen.
Een kabinet dat mensen meer eigen verantwoordelijkheid wil laten nemen, moet
zich realiseren dat daaraan voorafgaat een betere toerusting van die mensen,
maar daar ontbreekt het aan.Geconfronteerd met de aanhoudende kritiek op het kabinetsbeleid doet de
minister-president graag de voorspelling dat de toekomst hem gelijk zal geven,
dat hij de voor de langere termijn noodzakelijke hervormingen volbracht. Mijn
fractie voorspelt iets anders, namelijk dat Balkenende II de geschiedenis
ingaat als het kabinet dat juist naliet te hervormen, het kabinet van de stagnatie,
dat niet de noodzakelijke investeringen deed in de participatie van economisch
kwetsbaren. Het kabinet dat wel sprak over het belang van de kenniseconomie,
maar te weinig deed om een kennissamenleving dichterbij te brengen, de kwaliteit
van het onderwijs te verbeteren. Het kabinet dat tegen alle deskundige adviezen
in – nu zelfs in CDA-kring geuit – de hypotheekrenteaftrek niet
beperkte en daarmee de hypotheek op de toekomst verzwaarde, dat zei dat de
schuld van de vergrijzing onbetaalbaar zou worden, maar de milieuschuld voor
volgende generaties liet oplopen. Het kabinet dat fijn stof over het hele
land laat uitwaaieren, zonder het probleem bij zijn bronnen aan te pakken,
dat werkloos toezag hoe etnische spanningen toenamen en toeliet dat de uitsluiting
van migranten op de arbeidsmarkt van jaar tot jaar maar erger werd.Want wat zijn op de keper beschouwd nu die hervormingen van dit kabinet?
Voor het verkorten van de WW is niet zoveel politieke moed en creativiteit
nodig. Dat is wel nodig voor een solide plan om niet langer de ongebreidelde
consumptie van grote groepen huizenbezitters en ouderen met een fors pensioen
te subsidiëren, maar juist te investeren in onderwijs, duurzame infrastructuur,
milieu en cultuur. Deze laatste opsomming is niet een toevallig GroenLinkswensenlijstje,
maar komt letterlijk uit het advies van de Raad van State over de Miljoenennota
2006.Alle oppositiepartijen presenteerden in september onafhankelijk van elkaar
tegenbegrotingen die op de verschillende economische parameters beter scoren
dan het kabinet. Dat geldt vooral voor de linkse partijen, PvdA, GroenLinks
en SP. Het kan echt anders, beter, veel beter. Van het stimuleren van consumptie
naar duurzame investeringen. Maar Balkenende reageerde al als door een adder
gebeten toen de minister van de levende democratie onlangs het H-woord in
de mond nam. Zelfs erover praten is verboden, laat staan erkennen dat de oppositie
hier echt een punt heeft!Het is natuurlijk allemaal een beetje gratuit, zoals deze minister de
sorrydemocratie weer een nieuwe dimensie geeft, maar hij maakt
ondertussen wel consequent duidelijk wat het probleem van Den Haag is: dit
kabinet, dat noodzakelijke keuzes voor de toekomst uit de weg gaat. Terzijde,
wat een ontzettend benepen discussie intussen over de uitingsvrijheid van
ministers. Hoezo levende democratie? Sinds wanneer mogen ministers niet meer
hardop denken, sinds wanneer mag een kabinet niet openlijk twijfelen, is debat
verboden? Staat dat echt allemaal in de Grondwet, ik kon het niet vinden.
Waar is de minister-president bang voor? Voor openbaarheid en debat? Is dit
de resultante van de roep om leiderschap? Elkaar de mond snoeren en doen alsof
er maar één waarheid is? Dat noemen wij geen leiderschap, maar
gewoon autoritair gedrag.Mevrouw de voorzitter. De dreiging van terroristische aanslagen zal niet
verdwijnen, maar over tien jaar zal men zich wel verbaasd afvragen hoe die
dreiging in zo'n korte tijd zo'n grote impact kon hebben op de verhouding
tussen overheid en burgers. Onder het mom van de strijd tegen terroristische
aanslagen tekent zich een dramatische verandering af in de benadering door
de overheid van het publiek. Maar liefst 50.000 mensen kregen in de eerste
negen maanden van dit jaar al een boete opgelegd wegens het simpelweg niet
kunnen tonen van een identiteitskaart. Steeds verder wordt de privacy van
mensen teruggedrongen. Anonimiteit wordt een verdacht begrip, op straat, waar
steeds meer camera's komen te hangen, maar straks ook op het internet. Behalve
voor AIVD-medewerkers; hun anonieme verklaringen moeten tot bewijs in strafzaken
gaan dienen. Apologie moet volgens het kabinet strafbaar worden, een maatregel
waaraan iedere ratio vreemd is. Wij krijgen na preventief fouilleren nog de
bestuurlijke aan-, op- en vasthouding van onschuldigen. Alles bij elkaar een
uitbreiding van bevoegdheden die zijn weerga in de naoorlogse geschiedenis
van het strafrecht niet kent, maar die de veiligheid hoogstens marginaal zal
verbeteren. En zodra ergens een terrorismeverdachte wordt vrijgesproken, klinkt
de voorspelbare roep van CDA en PvdA dat de wet opnieuw moet worden gewijzigd.Wat is de prijs? Waar leiden al deze inbreuken op fundamentele grondrechten
toe? Wie gelooft de regering nog als zij doet alsof privacy omgekeerd evenredig
is aan veiligheid? Wat oogst een overheid die vooral wantrouwen uitstraalt,
die burgers als potentiële verdachten aanmerkt? Het is waar, veel mensen
zullen zich veiliger te voelen, maar er is ook maar weinig psychologisch inzicht
nodig voor de conclusie dat zo'n overheid geen maatschappelijke verbondenheid
organiseert, maar onrust creëert en toenemende verharding.De verharding en het gebrek aan respect dat dit kabinet toont jegens fundamentele
burgerlijke rechten en vrijheden gaan gepaard met een toon van onverdraagzaamheid
jegens migranten. Ook op dit punt zal Balkende niet de geschiedenis ingaan
als de visionair hervormer die op het goede moment de goede dingen deed. Het
kabinet is namelijk ronduit verwijtbaar nalatig in het bevorderen van een
sfeer van openheid en tolerantie in een samenleving die, hoe je het ook wendt
of keert, multicultureel is en waarin, nog maar kort geleden, werd geconstateerd
dat de integratie van veel allochtonen succesvol was. In plaats van minister
Bot te dwingen zijn Irakstandpunt terug te nemen, zou Balkenende zijn minister
van Integratie moeten verzoeken haar woorden terug te nemen als zij stelt
dat iedereen die hier niet is geboren slechts te gast is en zich altijd als
gast moet gedragen of anders kan vertrekken, als zij suggereert dat een dubbele
nationaliteit staat voor een gebrekkige loyaliteit aan onze maatschappij.
Hoe denkt de minister-president dat deze onverdraagzame taal overkomt op mensen
die, komend uit het buitenland, al jaren hun bijdrage aan de Nederlandse samenleving
leveren? Hoe kijkt de minister aan tegen het feit dat steeds meer goed opgeleide
migranten het in Nederland voor gezien houden, omdat ons tolerante klimaat
is omgeslagen in een gesegregeerde samenleving? Voor integratie is nodig dat
mensen zich ingesloten voelen, maar insluiting heeft bij dit kabinet een andere
betekenis gekregen.Wat te denken van het feit dat Nederland het enige land in de eurozone
is met een negatief migratiesaldo? Juicht het kabinet dat toe omdat Nederland
misschien een beetje vol is, of is dat cijfer een reden om ons – met
oud-premier Lubbers, om maar iemand te noemen – zorgen te maken over
de aantrekkelijkheid van Nederland als vestigingsplaats voor buitenlandse
studenten, kunstenaars en bedrijven? Over de langzamerhand ondoordringbare
bureaucratische vesting om Nederland hoorden wij VVD-leider Van Aartsen niet
toen hij Nederland in zijn utopie met New York vergeleek!De vestingwerken om Europa hebben grimmige gevolgen. Met afschuw hebben
wij onlangs weer gezien hoe mensen zich letterlijk doodvechten op de prikkeldraadversperringen
om Europa, hoe tientallen mensen zonder verblijfstatus in Parijs de dood vonden
in brandgevaarlijke, afgekeurde pensions en hoe op 27 oktober een verwoestende
brand op Schiphol 11 dodelijke slachtoffers maakte, een brand die dringende
vragen heeft opgeroepen, omdat die ontstond in een complex dat in allerijl
was opgetrokken toen de Tweede Kamer twee jaar geleden opeens in de ban was
van het fenomeen van de drugskoeriers. De koeriers zijn gebleven, de politieke
belangstelling is verdwenen en de cellen blijken nu gebruikt te worden voor
vreemdelingen zonder papieren. Had die bestemmingswijziging geen gevolgen
moeten hebben voor de inrichting en het beveiligingsniveau? Waarom kunnen
de deuren niet centraal ontgrendeld worden? Was het complex voldoende brandveilig?
Zijn die cellen geschikt voor langdurig verblijf? Zijn alle relevante veiligheidsvoorschriften
nageleefd? Is de begeleiding van deze mensen eigenlijk wel werk waarvoor je
private bedrijven moet inhuren? Als het goed is krijgen wij op deze vragen
binnenkort antwoorden, dus wil ik daar nu niet op vooruitlopen, maar intussen
is het kabinet wel verplicht zich het lot van de overlevenden aan te trekken.
Mijn fractie vindt het in deze omstandigheden schokkend dat de minister van
Vreemdelingenbeleid en Integratie alleen maar hautain aankondigt in hoger
beroep te zullen gaan zodra een rechter uitspreekt dat de nazorg onvoldoende
was. Meer empathie en minder onverschilligheid waren hier geboden. Nog schokkender
vond ik trouwens de bureaucratische onverschilligheid waarmee uitgezette asielzoekers
in gevaar werden gebracht door onnodige informatievoorziening aan de autoriteiten
in hun herkomstlanden.Mevrouw de voorzitter. Het is alle hens aan dek in de binnenlandse strijd
tegen de dreiging van terreur, maar over het land waar dagelijks daadwerkelijk
slachtoffers van bomaanslagen vallen, houdt de minister-president zich angstvallig
stil, behalve toen minister Bot vraagte kens plaatste bij de
aanval op Irak in 2003. Helaas is de minister-president, zacht uitgedrukt,
selectief verontwaardigd. Belt hij president Bush wel eens voor een strategisch
overleg, de man met wie hij schouder aan schouder staat in de strijd tegen
terreur? En wat krijgt Bush dan van de minister-president te horen over mogelijke
geheime CIA-martelkampen, de rechteloze toestand op Guantánamo Bay,
het vermeende gebruik van wit fosfor in Falluja, de nog steeds niet voltooide
wederopbouw in Irak en bovenal het feit dat uitgerekend de proliferatie van
terreur het meest hardnekkige gevolg van de aanval op Irak lijkt te worden?
Een kabinet dat de internationale verantwoordelijkheid van Nederland in Europa
en de wereld zegt te willen versterken, kan dit soort vragen niet uit de weg
gaan. Een kabinet dat in de strijd tegen terreur relevant wil zijn, kiest
niet voor een overbodige aanschaf van kruisraketten, maar moet zich uitspreken
over het feit dat de oorlog van Bush tegen het terrorisme niet effectief maar
contraproductief is. Zwijgen is geen optie.Voorzitter. Het is het gebrek aan engagement van dit kabinet dat mijn
fractie het meeste stoort. Geen beleid voor 2 miljoen economisch kwetsbaren,
passiviteit ten opzichte van toenemende segregatie, niet willen praten over
werkelijk noodzakelijke keuzes, geen Europese initiatieven op het terrein
van migratie, te weinig zichtbare zorg om de toestand in het Midden-Oosten.
Wat urgent is, blijft liggen. Ministers die dat inzien, worden in het gareel
gedwongen. Volgens mij is dat het probleem van Den Haag; autoritaire onverschilligheid.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer Rosenthal (VVD):Voorzitter. Het kabinet zet door. Het gaat beter. Het Hoofdlijnenakkoord
en de Troonrede uit 2003 kondigden de hervormingsagenda aan. Die hervormingsagenda
krijgt nu vorm en inhoud: het nieuwe zorgstelsel, de vergroting van de arbeidsparticipatie,
de reïntegratie van arbeidsongeschikten, de prepensioenen, de nieuwe
levensloopregeling en de recente uitbreiding van de buitenschoolse opvang.
Wij steunen de hervormingsagenda en de doorvoering van deze hervormingen.
Het kabinet heeft in de afgelopen twee jaar de vernieuwingen voortvarend aangepakt.
Daar is drie decennia onafgebroken over gepraat. Eindelijk wordt nu de daad
bij het woord gevoegd.De verleiding is groot om het voor de komende twee jaar uitsluitend op
de uitvoering van de hervormingen te houden. Uitvoeren is niet eenvoudig,
onderschatting daarvan is het laatste dat mag gebeuren. Wij juichen het dan
ook toe dat het kabinet alles op alles zet om door een doeltreffende invoering
van deze vernieuwingen nieuw elan te geven aan de maatschappelijke verhoudingen.Toch willen wij hier het kabinet uitdagen nog één stap te
zetten en ons duidelijk te maken welk perspectief het voor de middellange
en langere termijn voor ogen heeft. De hervormingen zijn noodzakelijk, maar
wij willen een heldere visie van het kabinet, en wel om drie redenen: ter
toetsing aan onze liberale uitgangspunten, wegens bezorgdheid over het verminderde
vertrouwen in de overheid en vanwege onze behoefte aan een duidelijk toekomstbeeld
voor onze samenleving. Ten eerste onze liberale vertrekpunten. Wij liberalen in deze Kamer hechten
allereerst aan individuele vrijheid en verantwoordelijkheid. Wij weten dat
individuele vrijheid niet vanzelf komt en blijft. Wie wel eens in een dictatoriaal
land is geweest, beseft hoe wezenlijk die individuele vrijheid is. Bij verantwoordelijkheid
gaat het ons om wat je doet; niet om goede bedoelingen of mooie woorden. Het
kabinet spreekt de mensen terecht aan op hun individuele verantwoordelijkheid.De koppeling van vrijheid en verantwoordelijkheid houdt daarnaast in dat
het geheel meer is dan de som der delen. Wij hebben hierbij niet alleen de
maatschappelijke organisaties en instellingen op het oog, maar vooral ook
de bedrijvigheid van mensen die gezamenlijk ondernemen. Ondernemingen en zeker
ook het midden- en kleinbedrijf behoren tot de belangrijkste pijlers van de
samenleving.Voor liberalen is de samenleving gebaseerd op het sociale contract, waarin
de rechten en plichten van de burgers en de overheid zijn vastgelegd. Het
sociaal contract geldt voor iedereen in ons land, met als gulden regels: afspraak
is afspraak; regels zijn regels; je houden aan de wetten; geen radicalisme;
geen geweld tegen andersdenkenden; geen discriminatie – dus ook geen
discriminatie van Marokkaanse jongeren op de arbeidsmarkt.Duidelijkheid over wat het kabinet voor ogen heeft, is ook hard nodig
vanwege het verminderde vertrouwen in de overheid. In het jaar van het 25-jarig
regeringsjubileum van de Koningin staat de monarchie meer dan ooit symbool
voor de nationale eenheid. De vice-president van de Raad van State sprak daarover
kort geleden behartigenswaardige woorden: "Dat symbool van gezamenlijkheid
is (...) belangrijk, in een periode van maatschappelijke veranderingen, in
een land waarin het gevoel voor eigen identiteit (geschiedenis, taal, symbolen,
tradities) zwak is en in een staatsbestel waarin het besef van de eigen betekenis
van staatkundige instituties afneemt." Lange tijd mocht ons land zich
koesteren in onverminderd brede steun voor de staatsinstellingen. Maar het
vertrouwen in de staatsinstellingen is gedaald en dat laat de regering, zo
staat in de Troonrede, niet onberoerd. Zelfs het vertrouwen in de rechterlijke
macht, vroeger ver in de 90%, is gedaald. En dat is ernstig, want het
gaat hier wel om het hart van de rechtsstaat.De heer Kox (SP):Voorzitter. Het is fijn om te horen van de VVD dat de regering niet onberoerd
is door het afnemende vertrouwen van de bevolking in staat en instituties.
Maar vindt de fractievoorzitter van de VVD ook niet dat de regering op zijn
minst een deeloorzaak is van dat gebrek aan vertrouwen?De heer Rosenthal (VVD):Wij hebben het vertrouwen in de overheid zien dalen in de afgelopen jaren.
Ik denk dat dit te maken heeft met een aantal factoren; in ieder geval moeten
wij breder kijken dan alleen naar de regering.De heer Kox (SP):Het vertrouwen in deze specifieke regering is historisch laag; nog nooit
is het zo laag geweest. Het SCP en andere peilers geven aan dat deze regering
het slechtst scoort sinds de invoering van het algemeen kiesrecht. Is dat
misschien ook voor u een indicatie dat de regering ten minste een deel van
de oorzaak van het probleem is?De heer Rosenthal (VVD):Het is voor een regering lastig om een diepgaand hervormingsprogramma
in te zetten. Het zal er in het komende anderhalf jaar op aankomen om de hervormingsplannen
effectief door te voeren. Wij gaan ervan uit dat het vertrouwen in de regering
dan terugkomt.De heer Kox (SP):Tot slot: is het opmerkelijke contrast ook u opgevallen? Net als de fractievoorzitter
van het CDA spreekt u over het vertrouwen. De achterban van het CDA is buitengewoon
ontevreden, maar uw achterban blijkt buitengewoon tevreden. Zou het kunnen
zijn dat dit kabinet het vertrouwen schaadt van een deel van de achterban
van het CDA, maar uw achterban juist aanspreekt? Met andere woorden, het is
net als toentertijd met Bolkestein: "zij leveren de premier, wij leveren
het beleid."De heer Rosenthal (VVD):Het vertrouwen van mijn achterban heeft alles te maken met het feit dat
dit kabinet heel sterk heeft ingezet op een aantal diepgaande hervormingen.
De achterban van de VVD staat daarachter. Daarbij komt dat het perspectief
van economische groei, betere en meer bedrijvigheid in de samenleving, een
versterkt investeringsklimaat en een verbeterd belastingklimaat van groot
belang is voor mijn achterban. Maar ik benadruk dat dit ook de kurk is waarop
onze hele samenleving drijft.De heer Kox (SP):In dat geval constateer ik dat een groot deel van het volk zijn vertrouwen
kwijt is, terwijl dit niet geldt voor uw achterban. Dat zou ons allen aan
het denken moeten zetten.De heer Rosenthal (VVD):Het is belangrijk dat nu duidelijk wordt gemaakt dat de opgaande lijn
in onze economie voor de gehele Nederlandse bevolking van groot belang is;
ook voor de achterbannen van andere partijen.De heer Noten (PvdA):Voorzitter. Is dit voor de hele Nederlandse bevolking van belang, ook
voor de achterbannen van onze partijen? Gelukkig kunnen wij onze achterban
in de hele Nederlandse bevolking aantreffen. En economische bedrijvigheid?
Vennootschapsbelastingverlaging zou goed zijn voor de economische motor, maar
profiteert iedereen daarvan? Cijfers wijzen uit dat dit niet het geval is.
De heer Rosenthal is zich er toch ook bewust van dat het zuur en het zoet
niet gelijkelijk worden verdeeld?De heer Rosenthal (VVD):Ik kom straks terug op een aantal van deze zaken. Ik zal de vennootschapsbelasting
koppelen aan voor- en nadelen voor het midden- en kleinbedrijf. De bedrijvigheid
aldaar maakt het de motor van onze werkgelegenheid. Ik denk dat iedereen daarvan
profiteert.Het Sociaal en Cultureel Planbureau benadrukt dat het de laatste tijd
hard is gegaan: "Burgers hebben politiek niet veel meer te winnen, maar
wel veel en persoonlijk steeds meer te verliezen door toedoen van de politiek."
Dit maakt duidelijk dat het vertrouwen herwonnen moet worden.Nu het toekomstbeeld van dit kabinet. Bij zijn aantreden maakte het kabinet
duidelijk waarom het met zijn hervormingsagenda aan de slag ging. Het toonde
toen bevlogenheid, volgens sommigen zelfs ideologische bevlogenheid. Maar
omdat het kabinet nu zo sterk in beslag wordt genomen door de inspanningen
om de hervormingen goed door te voeren, lijkt die bevlogenheid weggeëbd
en dreigt de kernvraag in de knel te komen: welke visie heeft het kabinet
voor de middellange termijn? Wij vragen om een heldere visie, die verder reikt
dan 2007.Het kabinet zei bij aanvang in 2003 dat het in perspectief bieden een
opdracht zag. Dat is essentieel. De regering moet zich de concrete micronarigheid
en dagelijkse problemen van de mensen aantrekken, maar ze moet ook het diffuse
gevoel van onzekerheid onder de mensen serieus nemen. Die onzekerheid heeft
te maken met een aantal megatrends waarop de mensen geen greep hebben: de
globalisering; de uitbreiding van de Europese Unie; de mondiale migratie;
het internationale terrorisme; ontwikkelingen in wetenschap, technologie en
communicatie; en de moreel-ethische vragen waarmee die ontwikkelingen gepaard
gaan. Bovendien zien de mensen dagelijks de beelden van wat elders gebeurt.
Soms komt dat, zoals de Franse toestanden, erg dichtbij.We kunnen die ontwikkelingen niet afdoen met bezweringsformules als: "het
is nu eenmaal de internationale conjunctuur"; "we zitten nu eenmaal
vast aan de internationale verdragen"; "we moeten ermee leren leven"; "dat
ligt nu eenmaal wettelijk zo"; of "dat kan bij ons niet gebeuren".
De regering moet duidelijk zijn over wat ze van die ontwikkelingen vindt en
hoe ze daarop invloed wil uitoefenen. Ons land moet zichzelf daarbij natuurlijk
niet overschatten, maar we mogen van de regering wel een visie verwachten
op welke ontwikkelingen ze wil bevorderen en wat ze wil afremmen. In elk geval
moeten we niet doen alsof we alleen maar het lijdend voorwerp van al deze
ontwikkelingen zijn.Mijn fractie bepleit hierbij selectiviteit. Ten eerste is de overheid
niet de oplossing voor alles. Ten tweede moeten de burgers keuzes kunnen maken.
Ten derde heeft ook de nationale economie baat bij selectiviteit. Ten vierde
zijn wij voor een selectieve staat. Ten vijfde moet ook de Europese Unie niet
almaar meer willen.Het kabinet was bij de start in 2003 terecht heel duidelijk over wat we
wel en wat we niet van de overheid mogen verwachten, vooral ook dat de overheid
in elk geval niet de oplossing voor alle vraagstukken kan of wil bieden. Wouter
Bos zei twee maanden geleden bij de algemene politieke beschouwingen in de
Tweede Kamer tegen de minister-president: "de mensen in het land willen
dat u hun problemen oplost." Wij vinden dat een volstrekte overschatting
van de rol van de overheid en een onderschatting van wat vrije burgers zelf
en ook samen voor elkaar kunnen krijgen.Wij moeten de burgers in ons land serieus nemen en ze niet bij voorbaat
hun eigen verantwoordelijkheid afnemen; dus ook niet wanneer uit onderzoek
van het Centraal Planbureau over het overstappen naar een ander energiebedrijf
blijkt dat de mensen daar niet meteen massaal aan willen. Uit die aanvankelijke
beduchtheid van de mensen valt helemaal niet af te leiden dat de mensen keuzevrijheid
niet op prijs stellen. Het is treurig dat sommigen het kennelijk prima vinden
dat veel mensen in ons land er zo gewend aan zijn anderen voor hen te laten
beslissen. Burgemeester Gerd Leers van Maastricht zegt dat burgers er helemaal
niet op zitten te wachten om hun kinderopvang, huisvesting op
oudere leeftijd, onderwijs, ziekenzorg en energievoorziening zelf te kunnen
regelen: "Zo'n samenleving zal de verhouding tussen burger en staat alleen
maar verder doen verkillen." Wij zeggen: wat een paternalisme! En dat
ook al omdat er meer dan genoeg individuele kracht, energie en ambitie in
de Nederlandse bevolking blijkt te zitten; en dus ook het verlangen om wel
degelijk zelf beslissingen te nemen. dit onderzoek valt te lezen in www.21
Minuten.nl.De heer Noten (PvdA):Ik heb moeite met het woord "paternalisme". Als ik u goed begrijp,
zegt u dat mensen niet willen kiezen, maar van de VVD moeten ze kiezen. Dat
is niet paternalistisch?De heer Rosenthal (VVD):Dat zeg ik niet. Ik zeg dat mensen wel willen kiezen.De heer Noten (PvdA):Waaruit blijkt dat dan? Volgens mij zijn de uitspraken van Leers wel degelijk
gebaseerd op inzichten en onderzoeken waaruit blijkt dat mensen op een aantal
punten zekerheid willen. De keuzes die u hen aanbiedt, staan haaks op die
zekerheid. Los van de vraag hoe wij daarin moeten acteren, is het toch buitengewoon
paternalistisch om te stellen dat mensen tegen wil en dank moeten kiezen?
Zit daar niet het probleem van die kloof waar wij over spraken? U zegt dat
mensen moeten kiezen terwijl zij dat niet willen.De heer Rosenthal (VVD):Ik weet niet of de burgemeester van Maastricht zich alleen op zijn ervaringswijsheid
of ook op onderzoek heeft gebaseerd. Ik baseer mij op representatief onderzoek
onder de Nederlandse bevolking. Ik heb gezegd dat individuele kracht, energie
en ambitie in de Nederlandse bevolking volop aanwezig zijn, evenals het verlangen
om zelf beslissingen te nemen.De heer Noten (PvdA):Ik wil geen tegenstelling suggereren. Er is inderdaad veel individuele
kracht en een heleboel mensen willen en kunnen kiezen. Een heleboel anderen
kunnen dat echter niet en willen dat daarom ook niet. Voor hen is het te ingewikkeld.
Dat is niet paternalistisch, maar een concrete constatering. Voor hen brengt
die keuze onzekerheid met zich mee.De heer Rosenthal (VVD):Ik heb gesproken over de aanvankelijke beduchtheid van mensen omdat zij
gewend zijn geraakt aan een situatie waarin anderen voor hen beslissen. Dat
moeten mensen ontwennen. Wij zijn daar hard mee bezig. Het gevoel dat het
goed is om te kunnen kiezen, volgt daar vanzelf op. Het gaat vooral om individuele
kracht, ambitie en energie in de Nederlandse bevolking. Die lijken voor sommigen
ver weg te zijn geraakt en die moeten terugkomen. Mensen zijn aanvankelijk
beducht voor zelf kiezen, maar op een gegeven moment komen zij daarover heen.Uiteraard gaat dat niet vanzelf. Goed onderwijs is essentieel voor mensen
die zelf beslissingen willen nemen. Is het kabinet het met ons eens dat taal,
rekenen en andere basisvakken belangrijker zijn dan "leren netwerken",
wat een aanhanger van het studiehuis laatst als doelstelling van die onderwijsvernieuwing
noemde? Mogen wij erop vertrouwen dat het kabinet het binaire stelsel en het
verschil tussen hogescholen en universiteiten overeind houdt? Staatssecretaris
Rutte klaagt terecht over de neiging om alle verschillen onder tafel te werken.
In het interview met Elsevier van 15 oktober zegt hij daarover: "Onderscheid
is nog altijd taboe. Het is net of Nederland één universiteit
telt met dertien locaties, en hetzelfde geldt voor de 44 hogescholen."De VVD-fractie ziet ook selectiviteit met betrekking tot de economie.
In dat verband is de vraag: waar zijn wij goed in? Het kabinet ziet een herstel
van de conjunctuur. Een optimistische stemming is gerechtvaardigd. In de belastinginkomsten
doet zich een meevaller van 3 mld. voor. Het kabinet gaat voor volgend jaar
uit van een economische groei van 2,5%. Het bedrijfsleven is optimistischer
over de productie en de consumenten oordelen gunstiger over de economische
ontwikkeling. Het aantal personeelsadvertenties stijgt. Voor de langere termijn
komt 2,3 mld. aan investeringen uit het Fonds Economische Structuurversterking.
Het kabinet besteedt die gelden aan nuttige zaken. Bij de toedeling van de
gelden komt de oorspronkelijke doelstelling van het FES, economische structuurversterking,
echter niet goed tot zijn recht. De kernvraag op de langere termijn is: waar
zijn wij in Nederland goed in, waar kunnen wij nog beter in worden en hoe
bereiken wij dat? Wat kan de overheid daaraan bijdragen? In de onderbouwing
van de FES-bestedingen en in de macro-economische verkenningen vinden wij
hiervan te weinig terug. Ik verzoek het kabinet om een reactie op dit punt.Ons land moet onverminderd vechten voor een sterke concurrentiepositie.
Er zijn elders in de wereld meer dan 1 miljard werknemers die, steeds beter
opgeleid, bereid zijn om voor een bescheiden loon de handen uit de mouwen
te steken. Er zijn daarbij drie mogelijkheden. Ten eerste: wij kopen wat zij
produceren. Dat doen wij ook. Ten tweede: zij komen naar ons toe om te werken.
Dat gebeurt nog niet. Ten derde: wij investeren daar. Dat laatste gebeurt
in steeds hoger tempo. Ik wijs op het groeiende aandeel van India in de factor
arbeid voor ICT en wetenschappelijk onderzoek.Het kabinet zegt dat wij niet tegen de bierkaai moeten vechten. Het wijst
beleid af dat gericht is op het tegengaan van verplaatsing van banen. Het
kabinet stelt dat wij op de langere termijn voor de banen die verloren gaan,
betere, kennisintensieve banen terugkrijgen. Is deze stelling wel overeind
te houden nu landen als China en India in hoog tempo zelf ook goederen met
een hoge toegevoegde waarde beginnen te produceren? Als bedrijven in ons eigen
land hoog opgeleide mensen van elders nodig hebben, waarom maken wij het hen
dan nog zo moeilijk om hiernaartoe te komen?In ons land is nog veel winst te boeken met verhoging van de arbeidsproductiviteit
en door langer werken. Een forse meerderheid van de bevolking is het eens
met een verandering van werkcultuur en met langer werken. Dat blijkt uit representatief
onderzoek. Er is bovendien vooruitgang mogelijk dankzij een intelligente toepassing
van ICT in de arbeidsorganisatie waardoor managementlagen kunnen worden weggesneden.
Wij verzoeken het kabinet om de innovatie van bedrijfsprocessen op dit vlak
sterk te faciliteren.Het CPB heeft mooie langetermijnscenario's ontwikkeld voor de werkgelegenheid
in groei- en krimpsectoren: groei in de commerciële dienstenverlening,
krimp in de landbouw en de industrie. Moeten wij de industrie en landbouw
nu op langere termijn opgeven of kunnen die sectoren dankzij technologische
vernieuwing wel degelijk stevig blijven bijdragen aan ons nationaal product
en aan onze economische groei? Ook op dit punt hoor ik graag een reactie van
het kabinet.Het schort inmiddels niet aan platforms, rapporten, CD-roms en "management
by speech". Als het aankomt op innoverende kracht, hebben wij daar niet
zoveel aan. Wij hebben inderdaad gezien dat extra aardgasmeevallers worden
ingezet voor de drie sleutelgebieden "high tech systems and materials",
water en "food and flowers". Het blijft mondjesmaat. Deelt het kabinet
onze verbazing dat voor die kennelijk cruciale impulsen extra aardgasmeevallers
ingezet moeten worden?De Scandinavische landen hebben de afgelopen decennia zeer duidelijke
keuzes gemaakt. Dat heeft hen opmerkelijke resultaten opgeleverd. Kennelijk
geldt: niet alles kan. Ook wij moeten dus selectief zijn. De minister van
Economische Zaken roept Nederland op om zich meer te specialiseren. Wil het
kabinet nu wel of niet het voordeel van de sterkste sectoren van onze economie
uitbaten? Wat betreft de innovatie zegt het kabinet enerzijds generiek beleid
te willen voeren en anderzijds duidelijke keuzes te willen maken en sleuteltechnologieën
te willen stimuleren. Kan het kabinet duidelijkheid verschaffen over deze
schijnbare tegenstrijdigheid?Liberalen geloven sterk in de productieve kracht van mensen die samen
de schouders eronder zetten. In onze economie gebeurt dat bij uitstek in het
MKB. Dat is de ruggengraat van de bedrijvigheid in ons land. Een van de meest
opvallende ontwikkelingen in het MKB is dat ons de komende jaren per jaar
20.000 overdrachten van bedrijven te wachten staan. Wij juichen de verruimde
vrijstelling van de overdrachtsbelasting voor familieleden toe, maar het is
de vraag of die maatregel voldoende is. Een aantal van 20.000 bedrijfsoverdrachten
per jaar betekent een aantal van 20.000 kansen op vernieuwing en versterking
van onze economie. Welke maatregelen heeft het kabinet verder op het oog om
bedrijfsovernames in het MKB te faciliteren?Het MKB komt nog te vaak op het tweede plan. Wie hoort van de mooie verlaging
van de vennootschapsbelasting, denkt al gauw dat ook kleine zelfstandigen
ten volle daarvan profiteren. Van het MKB hebben ongeveer 400.000 bedrijven
niets daaraan; zij betalen immers geen vennootschaps- maar inkomstenbelasting.
Het kabinet heeft het MKB een gedeeltelijke compensatie gegeven in het licht
van de verlaging van de vennootschapsbelasting. Is een verhoging van de zelfstandigenaftrek
hier niet ook op zijn plaats? Wat is het kabinet bereid te doen aan de onbeperkte
aansprakelijkheid van eenmanszaken? Elders komt die niet voor. Wij horen nog
steeds te veel klachten van ondernemers over onnodige, onduidelijke of starre
regels. Collega Werner heeft al gesproken over de top tien ergernissen van
de commissie-Stevens. De nummer twee daarin is werkelijk ongelooflijk: de
Verklaring arbeidsrelatie van zelfstandigen zonder personeel en freelancers.
Wat gebeurt er om deze ergernissen weg te nemen?Volgens recent onderzoek blijken er veel kansen te liggen voor etnisch
ondernemerschap. Naast kleine kredieten helpen vooral hulp bij het voldoen
aan de vele administratieve verplichtingen. Welke maatregelen treft de staatssecretaris
van Economische Zaken hiervoor?Liberalen pleiten voor een selectieve staat; een staat die het niet moet
hebben van kwantiteit en volume, maar van kwaliteit en selectiviteit. Fukuyama
zegt dat het er niet om gaat alles te willen doen in de wereld van de staten
maar dat het gaat om de selectieve kracht waarmee de nationale staat zijn
kernfuncties uitoefent. Fukuyama heeft ook een toekomstbeeld, namelijk dat
van de nationale staat. Wij moeten onze nationale identiteit koesteren, gebaseerd
op ons cultureel erfgoed, de democratische rechtsstaat en onze constitutie.Een selectieve staat bevordert in elk geval de veiligheid voor de burgers
en voor bedrijven. In het liberaal manifest van mijn partij staat treffend
dat wij een ontwikkeling doormaken van "vrijheid veroveren op de staat"
naar "vrijheid veroveren met de staat". Wij hebben het daarbij over
het beschermen van de veiligheid en vrijheid in onze democratische rechtsstaat.
Het is een misverstand dat de rechtsstaat in gevaar komt als krachtige maatregelen
worden genomen om criminaliteit en terrorisme te bestrijden. Het is ook een
misverstand dat de rechtsstaat er enkel is ter bescherming van de rechten
van verdachten, criminelen en terroristen. De rechtsstaat is er eerst en vooral –
dat hebben wij te lang veronachtzaamd – voor de bedreigde burgers.Dit kabinet heeft de toename van de criminaliteit tot staan weten te brengen
en op een aantal fronten zien wij de criminaliteit dalen. Wij zijn echter
uitermate bezorgd over de geweldscriminaliteit en de afrekeningen in het criminele
milieu; onze rechtsstaat kan die niet tolereren. Nederland heeft ook te kampen
met de onverminderde dreiging van het internationale terrorisme. Is het kabinet
het met ons eens dat de terroristen de samenleving angst aanjagen, niet degenen
die het terrorisme bestrijden?De heer Noten (PvdA):Kan de Staat de burger en zijn vrijheid bedreigen door bijvoorbeeld geen
veiligheid meer te bieden als het gaat om persoonlijke gegevens en door die
burger, zonder voldoende aanleiding, voor te lange tijd op te sluiten? Kan
dat of is dat theorie?De heer Rosenthal (VVD):In een samenleving als die van ons, waarin wetsvoorstellen op dit gebied
onderwerp zijn van democratische besluitvorming, zie ik uw stelling verdampen.De heer Noten (PvdA):Als wij ons laten leiden door angst bij het beoordelen van wetsvoorstellen
zonder een zorgvuldige afweging te maken of de belangen van individuele burgers
daarbij te betrekken, dan ontstaat er een spanningsveld. U gaat daar te gemakkelijk
aan voorbij.De heer Rosenthal (VVD):Mijn betoog is gericht op het duidelijk maken dat het in de rechtsstaat
niet alleen gaat om de rechten van verdachten maar ook om de rechten van bedreigde
burgers. Ik hoor dat u het daarmee eens bent. Gelukkig. Een selectieve staat
bevordert een robuuste risico- en crisisbeheersing. Onze geavanceerde samenleving
is kwetsbaar voor verstoringen. Zij moet kunnen rekenen op een tijdige en
doeltreffende aanpak van risico's. De staat moet de mondiale risico's serieus
nemen; dus niet alleen de dreiging van het internationale terrorisme, maar
ook de toenemende waterrisico's en nieuwe risico's voor de volksgezondheid.
Wij komen er bij de afzonderlijke begrotingsbehandelingen zeker op terug.Een staat die zijn kracht zoekt in kwaliteit en selectiviteit laat ruimte
aan bedrijven en burgers. Dat vergt vooral een reductie van de regeldruk en
van de administratieve lasten. Ruim 1,5 mld. aan reductie van
administratieve lasten voor bedrijven zal eind dit jaar gerealiseerd zijn.
Het kabinet voorziet de 4 mld. in 2007 gerealiseerd te hebben. Dat is een
mooie prestatie. Het spreekt ons ook aan dat het kabinet bijna duizend vergunningenstelsels
gaat doorlichten op nut en noodzaak. De realisatie van de 25%-reductie
in 2007 van de administratieve lasten voor de burger is echter nog onzeker
en de stijging van de lastendruk ten gevolge van nieuwe regelgeving is daarbij
nog niet meegenomen. Graag hoor ik enige opheldering van het kabinet op dit
punt.Wij vergeten dat administratieve lasten en verplichtingen uit vele hoeken
op bedrijven, burgers en professionals afkomen. Voor onderwijsinstellingen
bijvoorbeeld blijkt de regel- en lastendruk niet alleen van OCW te komen,
maar ook van verschillende andere departementen en van de gemeenten. Het geeft
aan dat wij de fase van het kappen van dor hout binnenkort achter de rug hebben.
Het gaat er vanaf nu om, de regel- en lastendruk structureel terug te dringen
en met intelligente, selectieve ingrepen tot vergaande vereenvoudigingen te
komen. Daarbij moet ook de bureaucratisering van het toezicht gestopt worden.
Ons land lijdt aan "controlitis", wat ook doorwerkt in de administratieve
lasten voor de burgers. Is het kabinet het overigens met ons eens dat de minister
voor Bestuurlijke Vernieuwing aan dit probleem, naast natuurlijk de Antillen
en Aruba, zijn handen vol zou moeten hebben?Een selectieve staat bevordert een open markt en faciliteert een excellent
vestigingsklimaat. Hij geeft niet toe aan de verleidingen van protectionisme,
ook niet waar het mondiale kennisstromen en de toegang voor hoogwaardige kenniswerkers
betreft. Een excellent vestigingsklimaat staat en valt met onze internationale
reputatie. Den Haag maakt steeds meer naam als legal capital of the world,
maar er is veel kritiek op de alledaagse dienstverlening en faciliteiten voor
de werknemers bij de internationale instellingen in Den Haag. Ook zij hebben
te lijden van regeldruk en administratieve lasten. Velen van hen blijken Den
Haag te willen verlaten. Wat doet het kabinet hiertegen?Wat de betrokkenheid van de mensen bij de publieke besluitvorming betreft,
heeft mijn fractie net zoals die van het CDA weinig op met brede maatschappelijke
discussies, burgerfora en burgerconventies. Nederland staat elfde op de World
Competitiveness Index maar slechts zestiende op de Public Institutions Index.
Dat komt vooral door de ongekend grote bestuurlijke drukte in ons land, niet
in de laatste plaats in het veiligheidsbestel en het middenbestuur. Wetsvoorstellen
van het kabinet verdienen dan ook om getoetst te worden op vermindering van
die bestuurlijke drukte. De monitor inzake de bestuurlijke drukte lijkt ook
interessant.Ook wij hebben in dit verband kennisgenomen van het pleidooi van de Holland
Acht om de bestuurlijke drukte daar te verminderen. Gezien de forse terugval
van de Randstad op de ranglijst van Europese regio's juichen wij dat toe.
Het is wel opvallend dat de vier burgemeesters en Commissarissen van de Koningin
nu ook weer zelf vragen om een commissie te benoemen die voor mei 2007 met
voorstellen dient te komen. Moeten de acht niet het goede voorbeeld geven
door zelf met die concrete voorstellen te komen?Het is een heel verstandig besluit om de brede maatschappelijke discussie
over Europa af te blazen. De gang van zaken bij het EU-referendum geeft aan
dat de mensen alleen steun aan de Europese integratie geven als de politici
hen duidelijk weten te maken dat zij daar baat bij hebben. De mensen zijn
niet bereid om de nationale soevereiniteit blindelings aan de Europese Unie
over te dragen. Het grondwettelijk verdrag kan niet meer. Wij moeten realistisch
met Europese integratie omgaan. Bevlogen bespiegelingen over de Europese identiteit
helpen niet in de internationale politieke arena en op de wereldmarkt; laat
staan de vlucht naar voren die sommigen de afgelopen maanden weer hebben bepleit
naar een Europa als supermacht en als superstaat. De opdracht voor de politiek
bestaat nu uit de volgende punten: in de Europese besluitvorming de nationale
identiteit overeind houden; de subsidiariteit eindelijk serieus nemen; de
buitengrenzen beschermen en de Europese regeldruk drastisch verminderen. Vooral
moet vertrouwen worden herwonnen voor een economisch sterke Europese Unie
in mondiaal verband. Hoe denkt het kabinet dit te realiseren?Mijn volgende onderwerp betreft de Atlantische samenwerking. Ook daar
speelt het vraagstuk van de selectiviteit. Nu de Amerikanen hun handen nog
steeds vol hebben aan het geweld en het terrorisme in Irak, bestaat een groot
risico op een aanzienlijk veiligheidsvacuüm. Juist dan is Atlantische
samenwerking van groot belang. Wij moeten militaire samenwerking met andere
Europese landen in het teken van het Atlantisch bondgenootschap plaatsen.
Dankzij het huidige defensiebeleid heeft ons land op dat punt een sterke positie.
De Verenigde Staten blijven voor ons een cruciale pijler en de Europese Unie
zal nooit in de plaats kunnen komen van het Atlantisch bondgenootschap. De
transatlantische dialoog moet weer op gang komen, zowel in de NAVO als via
de EU. Is het kabinet het eens met deze prioriteitenstelling?De Verenigde Naties lijden aan chronische gebreken. Corruptie blijkt een
hardnekkig kwaad en steeds vaker blijkt dat de ongebreidelde bureaucratie
bij de Verenigde Naties veel jonge mensen elke motivatie ontneemt om er te
werken of te blijven werken. De meeste hervormingsvoorstellen missen overtuigingskracht,
temeer daar de Verenigde Naties voor een niet onbelangrijk deel uit falende
staten en schurkenstaten bestaat. De strijd tegen het internationale terrorisme
is niet echt aan de Verenigde Naties besteed. Decennialang zijn zij niet bij
machte gebleken om tot een sluitende definitie van terrorisme te komen. Is
het kabinet het ermee eens dat wij ons moeten heroriënteren en vooral
de banden met andere democratische staten in de wereld moeten aanhalen? Voelt
het kabinet er in dit verband voor, het initiatief van de conferentie van
Warschau van juni 2000 om te komen tot een gemeenschap van democratieën,
nieuw leven in te blazen?De heer Noten (PvdA):De heer Rosenthal houdt een zeer doorwrocht betoog waarnaar ik met plezier
heb geluisterd. Een aantal van zijn voorstellen is inspirerend. De heer Rosenthal
pleit voor minder regelgeving, voor het vergemakkelijken van de overdracht
van ondernemingen, voor een lagere belastingdruk op kapitaal en voor meer
flexibiliteit op de arbeidsmarkt. Hij heeft vertrouwen in de ontwikkeling
van de economie: als wij daarin investeren, komt het vanzelf goed.Als wij de economie stimuleren op de wijze die de heer Rosenthal voorstelt,
zal iedereen daarvan dan profiteren? Denkt hij dat de mensen
over wie wij het in een eerdere fase hadden, dus degenen die productiviteitsproblemen
hebben, dan de arbeidsmarkt worden binnengezogen? Denkt hij dat er voor hen
een plek zal zijn? De enige opmerking die hij hierover heeft gemaakt, is dat
Marokkaanse jongeren niet mogen worden gediscrimineerd op de arbeidsmarkt.
Verder heb ik hem daar niet over gehoord. Is hij er niet aan toegekomen of
is het volgens hem geen vraagstuk?De heer Rosenthal (VVD):Ik zal het voorbeeld geven dat ik al aan het begin van mijn betoog heb
vermeld. Wij stellen vertrouwen in de nieuwe regelingen met betrekking tot
de reïntegratie van WAO'ers. Wij moeten proberen om alles niet te veel
vanuit Den Haag te bekijken. Wij stellen er vertrouwen in dat in elk geval
in veel van de grote steden op dit ogenblik werkelijk heel stevige programma's
worden geïntroduceerd voor de toegang tot de arbeidsmarkt voor allochtone
jongeren. Wij stellen "over all" vertrouwen in het idee dat economische
groei, bedrijvigheid, een goed investeringsklimaat en een goed fiscaal klimaat
alle Nederlanders ten goede komen.Voorzitter, ik rond af. Mijn fractie steunt dit kabinet en zijn hervormingsagenda.
Dankzij die agenda heeft ons land een betere uitgangspositie in het licht
van de vergrijzing, de internationale concurrentie en de veranderingen in
de wereld. Dit kabinet heeft nog veel te doen tot mei 2007. Een kabinet dat
vier jaar bezig is, is als indicator van politieke stabiliteit internationaal
gezien op zichzelf een gunstig teken. Wij voegen er wel aan toe dat het kabinet
niet alleen de rit moet afmaken, maar ook visie voor de langere termijn moet
tonen. Wij willen weten welk toekomstbeeld van Nederland dit kabinet voor
ogen heeft en hoe het dat wil realiseren. Ik wacht met belangstelling de beantwoording
van het kabinet af.De heer Kox (SP):Voorzitter. Ik hoop dat iedereen volgens de regels het mobieltje uit heeft
staan. Voor je het weet, belt anders weer iemand de politie omdat ik heb gezegd
dat er een man met een kleed en een baard in de zaal zit. Dat is die man al
een keer overkomen toen hij in de trein zat. Daar schaam ik mij voor. Daarom
heb ik hem vandaag, nu wij de gehele regering over de vloer hebben, als gast
uitgenodigd. Ik zou het fijn vinden als in de loop van de dag iemand van het
kabinet even sorry tegen hem zei. Dat doen wij in de politiek wel voor minder;
voor mijn gast zou het in ieder geval veel betekenen.Deze regering lijkt wel te groot voor deze Kamer, maar dat is eigenlijk
ook wel weer knus. Zo dicht bij elkaar zittend is er een goede sfeer om elkaar
te zeggen wat wij denken. Dat is nodig, want anders wordt politiek een poppenkast.
Dat vereist overigens wel twee kwaliteiten: zeggen en denken, plus de bereidheid
om af en toe tot tien te tellen.Laat ik zeggen wat de SP-fractie denkt over het regeringsbeleid. Om met
de deur in huis te vallen: moet deze regering eigenlijk niet weg? Is deze
regering eigenlijk niet uitgeregeerd? Zijn de grote hervormingen waarover
de minister-president het vorig jaar met mij had, inmiddels niet door beide
Kamers geaccordeerd en is het geen tijd om nu het oordeel van de kiezers te
vragen? Ik behoor niet tot de politici die zeggen dat de regering niet deugt
omdat zij niet doet wat ik wil. De regering hoort te doen wat zij denkt dat
goed is. Mijn fractie stelt echter vast dat de bedoelingen van het kabinet
vooral veel slecht beleid voor de bevolking betekenen, en deze Kamer veel
gemankeerde wetgeving opleveren. Dat heeft geleid tot een grote kloof met
de bevolking en tot zware politieke pressie op deze Kamer om haar werk maar
half te doen. Wij nemen hier steeds vaker wetten aan, niet omdat zij goed
zijn, maar omdat het zo moet zijn.De nederlaag bij het referendum over de Europese grondwet liet zien –
nog los van de aversie van ons volk tegen de Europese grootheidswaan –
dat deze regering bij dit soort belangrijke vragen nog slechts een negatief
gewicht in de schaal legt. Hoe meer de regering zich inzette, hoe hoger het
aantal neestemmers werd. Laat ik met name de ministers Brinkhorst en Bot nog
even hartelijk bedanken voor hun grote steun aan onze campagne!1 juni was een mijlpaal, maar de afgelegde weg is langer. Deze regering
heeft de afgelopen jaren massaal huisgehouden in de verworvenheden van onze
samenleving, zonder te schetsen in welk perspectief van een beter Nederland
dat nodig zou zijn. Wij zijn de Bijstandswet kwijt, het ziekenfonds, de WAO,
de VUT, het prepensioen en de solidariteit. Rijk Nederland is weer 13%
rijker; de rest ging erop achteruit. De mensen aan de top graaiden uit publieke
en private potten terwijl van alle 100 gezinnen er nu vijftien in armoede
moeten leven. Wij weten wie het zijn en wij weten waar zij wonen. Wij kennen
de gevolgen van de armoede voor hun kinderen, maar de regering staat erbij
en kijkt ernaar, net zoals zij toelaat dat de armoede steeds meer een kleur
krijgt. Het zijn vooral de gezinnen van de nieuwe Nederlanders, met wortels
in Turkije en Marokko, waar de armoede huishoudt.De regering tolereert dat armoede naast een kleur ook een plek krijgt,
in bepaalde wijken van de grotere steden waar mensen veelal zonder werk, met
weinig inkomen, met veel onveiligheid, in slechte woningen en met achterblijvende
buurtvoorzieningen hun leven moeten slijten. In Amsterdam groeit bijna de
helft van alle jongeren van Marokkaanse afkomst in armoede en zonder veel
perspectief op. Deze burgers voelen zich door discriminatie en verdachtmakingen
bedreigd en steeds meer vreemdeling in eigen land. De regering, helaas met
minister Verdonk voorop, voert een beleid van "wij en zij" in plaats
van "ons".De regering kiest over de hele linie voor de winnaars en heeft geen oog
voor de verliezers. Dat zegt ook Bert de Vries. Is hij ziende blind, of ziet
hij met ons waar de regering de ogen voor sluit, namelijk dat het beleid van
deze regering op veel te veel terreinen averechts uitpakt?Internationaal zijn wij daardoor van gidsland in de B-klas beland. De
B van Bush, Blair en Berlusconi, met Balkenende als de braafste leerling in
de school van de neoliberale globalisering en de westerse overheersing. Ondertussen
doen wij mee met het bang maken van mensen. We roepen dat Bin Laden en Al-Qa'ida
onze samenleving bedreigen en dat wij daarom ons leger moeten versterken en
onze rechtsstaat inkrimpen. Wij roepen dat China en India onze welvaart bedreigen:
landen die samen nog geen 7% van de wereldhandel controleren, terwijl
wij samen met de andere westerse OESO-landen meer dan 75% in handen
hebben. Mág het de Chinezen en mag het de Indiërs wat beter gaan,
als van hun 2,3 miljard inwoners op dit moment nog 1,5 miljard
van minder dan € 2 per dag moeten rondkomen? Waar is onze compassie
gebleven, mijnheer de minister-president? Waarom noemen wij onze eigen spil-
en hebzucht niet als veel belangrijker bedreigingen en doen wij daar niets
aan?De instroom van asielzoekers is drastisch ingedamd, maar tegen welke prijs?
Ik vertegenwoordig deze senaat in enkele interparlementaire assemblees en
hoor daar hoe Nederland snel de naam kwijtraakt een fatsoenlijk land te zijn,
waar plaats is voor mensen die een schuil- en rustplaats zoeken. Deze regering
doet ons land op slot en zet mensen die zij liever niet heeft achter slot
en grendel, soms met fatale gevolgen. Te gemakkelijk noemt deze regering mensen
illegaal, waardoor mensen die niet crimineel zijn toch vrijwel rechteloos
worden. Zoals professor Van Kalmthout onlangs weer uitlegde, zouden zij als
gewone gevangenen soms beter af zijn met meer rechten en met garanties over
de duur dat zij vastgehouden mogen worden. Deze regering maakt zich drukker
om 26.000 uitgeprocedeerde asielzoekers het land uit te krijgen dan honderdduizenden
nieuwe Nederlanders de samenleving in, geïntegreerd en geëmancipeerd.De uitverkoop van de publieke sector heeft geld bespaard bij de overheid
maar de samenleving op kosten gejaagd en burgers in de zenuwen, nu ze ongevraagd
moeten kiezen waar ze stroom, gas, zorg en andere zekerheid zullen kopen,
behalve in huize Rosenthal waar elke avond gepraat wordt over de vraag waar
zij weer een nieuwe dienst zullen kopen. Het lijkt mij daar buitengewoon gezellig
te zijn, maar wij hebben thuis andere gespreksonderwerpen.Ons onderwijs- en wetenschapsniveau loopt terug door verkeerde zuinigheid.
En de commercie mag overal oprukken – ook in de media – ook al
kost dat de publieke omroep de kop en ons de goede smaak. Uitverkoop is er
ook in natuur en milieu. Economie gaat weer voor ecologie, van Waddenzee tot
kerncentrale. Allemaal politiek die valt te samen te vatten onder "penny
wise pound foolish". Het valt me zwaar dat dit gebeurt onder leiding
van een Brabander, van wie op het punt van voorzorg toch meer verwacht mocht
worden. Wij kennen elkaar.Deze regering wil volgend jaar vooral tweemaal modaal helpen, maar doet
dat ten koste van eenmaal minimaal. De regering noemt dat eerlijk en goed
voor de economie, maar eerlijk voor wiens economie eigenlijk? De WAO, ooit
het christen-democratisch kroonjuweel van onze sociale zekerheid – Veldkamp,
Klompé, u kent zo nog, mijnheer De Geus – is naar z'n mallemoer.
Nu moeten wij het doen met de WIA, waarmee mensen massaal arbeidsgeschikt
worden verklaard en veel feitelijk arbeidsongeschikten een enkeltje armoede
wordt gegeven. De kinderopvang is onder de marktwerking gebracht om geld te
besparen, maar daardoor holt de kwaliteit achteruit en is deze opvang voor
steeds meer mensen niet meer te betalen. De levensloopregeling, het stokpaardje
van deze regering, maakt het voor mensen met hogere inkomens mogelijk om vroeger
met werken te stoppen, terwijl de rest tot zijn 65ste moet blijven werken.Vanaf 1 januari geldt het nieuwe zorgstelsel. Dat is echter vooral
gebaseerd op nominale premies en eigen verantwoordelijkheid en niet op eerlijkheid
en solidariteit. Daardoor is de kans groot dat straks mensen moeten bezuinigen
op de zorg voor hun gezondheid, onverzekerd rondlopen en in plaats van minder
méér bureaucratie voor de kiezen krijgen en met zorgverzekeraars
op de stoel van de dokter. Het is fijn dat minister Hoogervorst opstapt als
het een zooitje wordt – zijn woorden – zoals minister De Geus
opstapt als hij zijn garantie dat de WIA ordentelijk kan worden ingevoerd,
niet kan waarmaken. Dat ruimt wel op, maar wat hebben wij eraan als wij blijven
zitten met de miserie die deze ministers achterlaten? Daarom is het volgens
ons beter als de hele regering opstapt en niet elke minister op zijn of haar
beurt. Verschillende ministers hadden overigens allang kunnen opstappen. Minister
Kamp bijvoorbeeld nadat was vastgesteld dat Nederland een illegale oorlog
in Irak heeft gesteund. Maar hij bleef en zeurde daarna net zo lang totdat
hij dertig kruisraketten cadeau kreeg en een wit voetje kon halen in het Witte
Huis. Minister Bot had kunnen opstappen toen hij onder druk van zijn collega's
de waarheid over Irak inslikte, boog en bleef. Minister Zalm had kunnen opstappen
toen hij als laatste Nederlander toegaf dat door de euro wél een heleboel
duurder is geworden. Minister De Geus had moeten vertrekken nadat hij het
vakkundig verbruid had bij de vakbonden. Minister Peijs toen ze de HSL voor
de zoveelste keer uit de rails liet lopen. Staatssecretaris Nicolaï toen
Nederland nadrukkelijk nee zei tegen zijn manier van Europese zaken doen.
Minister Pechtold toen hij zei ... Ach, wat zei hij niet? In ieder geval zei
hij steeds sorry voordat hij zijn volgend ei legde. Jan Marijnissen geldt
volgens Van Dale als de bedenker van het woord "sorrydemocratie",
Alexander Pechtold komt de eer toe zich de eerste volbloed "sorrydemocraat"
te mogen noemen. Overigens, om misverstanden te voorkomen: bewindslieden,
u bent mij allen even lief, wie ik niet noem, krijgt daarmee niet áutomatisch
een SP-verklaring van goed gedrag. Het is louter een tekort aan spreektijd.Vorig jaar heb ik de minister-president gevraagd wat hij dacht te gaan
doen om het geschonden vertrouwen te herstellen. Zijn antwoord was: Doorgaan
met het hervormingsbeleid en je niet laten leiden door dagkoersen. Maar de
dagkoersen tonen een trend, mijnheer de minister-president. Die trend laat
zien dat er nog nooit een regering was met zo weinig vertrouwen onder de bevolking.
Wat denkt u daarvan na bijna vier jaar?Regeringen hebben geen grondwettelijke verplichting om vier jaar aan te
blijven. Als een regering tussentijds het vertrouwen van het parlement verliest,
is zij weg. Maar als de regering tussentijds het vertrouwen van de bevolking
verliest, zou zij dan ook niet weg moeten gaan? Wat vindt de minister-president
daarvan? En wat vindt hij trouwens van een ander volkstegenwicht: het correctief
referendum?Ik heb in een interruptiedebatje met de heer Werner als gezegd dat met
name veel kiezers van het CDA het met deze regering gehad hebben. Als meer
dan 20% van de CDA-kiezers het mogelijk acht om bij de volgende parlementsverkiezingen
op mijn partij te stemmen, lijkt mij er toch écht iets aan de hand?
Jammer genoeg zijn dat vooralsnog geen CDA-senatoren. Af en toe lijkt hier
Hanny van Leeuwen de christelijk-sociale geest uit de fles te laten, maar
collega Werner weet hem er steeds bijtijds weer in te proppen. Mijn fractie
ziet uit naar de dag dat dit hem niet meer lukt en die geest vaardig over
ons allen wordt! U hoort het oprukken van het protestantse deel in onze fractie!Bert de Vries zegt dat dit kabinet gebaseerd is op een neoconservatieve
ideologie en zich laat leiden door een neoliberale visie op
de economie. Zo is het maar net, zou ik zeggen, maar wat denkt de minister-president
daar van? Zeker, wij hebben naast de neoliberalen en de neoconservatieven
ook nog D66 in het kabinet. Dat fungeert, zover ik kan zien, als een appendix:
zit niet in de weg als je hem hebt, maar er is ook niks aan de hand als je
hem mist, zeker niet met de LPF als super sub, die warm loopt zo gauw de liberaal-democraten
het weer even niet zien zitten.Ondanks de kennelijke redelijkheid van mijn betoog, zou het kunnen dat
de regering er na dit debat toch nog steeds zit. Ik zie de grote gretigheid
om na alle zuur nu het zoet te mogen uitdelen. Allicht, wij allen zijn liever
sinterklaas dan zwarte piet. Het is goed dat de regering in ieder geval erkent
dat zij de samenleving stevig heeft verzuurd. De gedachte dat al die zurigheid
met wat zoete maatregelen opgeheven zal kunnen worden, lijkt mij echter nogal
onnozel. Wie zoet bij zuur doet, krijgt zoetzuur. Drink maar eens een potje
augurkennat leeg en wij weten weer waarover we het hebben.Volgens mij zal bij de gemeenteraadsverkiezingen op 7 maart 2006
blijken dat het niet meer goed komt tussen de regering en de kiezers. Bovenop
de algemene onvrede komt dan de specifieke onvrede over hoe dit kabinet, met
minister Remkes voorop, met gemeenten en hun burgers omspringt. Ik wijs in
dit verband op de ingrepen in de onroerend zaakbelasting, het doorzetten van
gemeentelijke herindelingen, het falen van de dualisering, het gebrek aan
nationale steun voor de grote lokale problemen zoals de verloedering van wijken,
het afbreken van de sociale woningvoorraad en het toestaan van gettovorming.
Verder het ontbreken van verzet van de regering tegen het verdwijnen van postkantoren,
treinstations en buslijnen in de kleinere gemeenten. En wat te denken van
de nieuwe Wet op de maatschappelijke ondersteuning die van alles aan gemeenten
opdraagt maar niet het benodigde geld erbij levert? Als 7 maart 2006
voor de coalitie tegenvalt, krijgen wij een grandioze domino-D-Day in 2007,
mits de kiezers zich niet blij laten maken met wat dooie mussen van het kabinet,
maar durven kiezen voor een complete afrekening bij de verkiezingen dat jaar
voor Tweede én Eerste Kamer. Als zij dat doen, horen zij ook meteen
een andere politiek te kunnen bestellen. Mijn partij zal daarom komende tijd
graag aan de contouren daarvan meetekenen, onder de voorwaarde dat daarbij
onvoorwaardelijk gekozen wordt voor een socialer in plaats van een liberaler
Nederland.Zoals gezegd: deze regering kan beter opstappen. Maar zolang zij blijft
zitten, doen wij het ermee. Zo zijn de spelregels. Wij zullen als SP-fractie
alle wetsvoorstellen blijven afmeten langs onze eigen meetlat, die geijkt
is op menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Daarom zeggen
wij ook nee tegen de begroting van deze regering voor 2006, niet omdat het
allemaal niet goed bedoeld zou zijn, wél omdat het allemaal zo enorm
slecht uitpakt.Mijnheer de minister-president, wij waarderen uw bedoelingen maar wij
accepteren uw beleid niet want Nederland verdient beter!Vorig jaar kreeg ik hier de nieuwste Balkenende van de premier cadeau.
Dat was een bundel over Europa en die is, zeker na 1 juni, nog steeds
lezenswaard al was het maar om Bredero's "het kan verkeren" nog
meer te leren waarderen. Ik raad de minister-president aan om dit boek ook
zelf nog een keer te lezen. Er staan leuke dingen in. Inmiddels hebben we
alweer de volgende Marijnissen gezien, plus de eerste Halsema, de eerste Herben
en zelfs de eerste Wilders. Rond de kerst komt de nieuwe Bos, niet de atlas
maar het politieke boek. Ik weet dat de premier net zo benieuwd is als ik
naar wat dáárin staat en ik denk dat dit ook voor Wouter Bos
zelf geldt. Waar blijft de volgende Balkenende? Ik bedoel dan geen goed bedoelde
bundeling van eerdere toespraken, maar dit keer weer een echt boek zoals vroeger,
dat zicht geeft op de lessen die volgens de premier uit zijn twee kabinetten
te trekken zijn. Zou zo'n boek, zo vraag ik de minister-president, eigenlijk
niet een heel mooi afscheidscadeau kunnen zijn voor ons allemaal.Pluche plakt en macht trekt. Wij weten het allemaal. Maar ik zou bewondering
hebben voor een premier die na vier jaar proberen, zou durven zeggen: veni,
vidi, foetsie, ik kwam, ik zag en ik was weg, want wat ik wilde, werkte niet
en wat ik ook werkte, het wilde niet.De heer Schuyer (D66):Mevrouw de voorzitter. Ik wil beginnen met de minister-president te feliciteren.
Enkele weken geleden heeft hij een eredoctoraat ontvangen aan een Hongaarse
universiteit. Niet het doctoraat als zodanig is opmerkelijk, maar wel de reden
van verkrijging. De minister-president kreeg het vanwege zijn niet aflatende
inzet om in de internationale politiek de christelijke waarden en normen uit
te dragen. Dat in een land uit de vroegere Donaumonarchie daarbij niet gesproken
wordt van de joods-christelijke traditie, is bijna vanzelfsprekend te noemen,
maar ik twijfel er niet aan of in zijn dankwoord heeft de minister-president
die omissie wel herstelt. De gebeurtenis doet denken aan de bijbelse uitspraak
dat profeten in eigen land geen aanzien genieten.Ik heb bij een vorige beschouwing opgemerkt dat hoewel dergelijke accenten
voor mijn partij niet nodig zijn, ik er bepaald ook geen messen over wil trekken
als daarnaast andere waarden, zoals de humanistische, eveneens betrokken worden.
Beseffend wat erkenning van zijn inzet op dit terrein voor de minister-president
persoonlijk betekent, zijn mijn felicitaties ook oprecht gemeend.Dat ik desalniettemin ook een beklemmend gevoel heb, heeft een andere
oorzaak. Het beleid van de regering is naar de smaak van mijn fractie veel
te veel in zichzelf gekeerd en dan is de verdienste van de minister-president
op het terrein van de normen en waarden in internationaal verband niet iets
dat dit gevoel weg neemt. Er zijn enkele activiteiten op het terrein van de
vredesoperaties en er is ook op het terrein van de ontwikkelingshulp beweging,
maar er gaat geen leiding uit van het kabinet waar het gaat om de bewustwording
bij de bevolking te versterken dat in onze samenleving in zichzelf gekeerde
naties zich niet meer staande kunnen houden. Integendeel. Heel sluipend ontstaat
het beeld van een boze buitenwereld. Er is de niet terechte suggestie dat
terrorisme wordt geïmporteerd. Drugsproblematiek wordt veelal verbonden
met onze overzeese gebiedsdelen, maar Nederland is de belangrijkste exporteur
van XTC-pillen. De Europese Unie is te duur en te bureaucratisch. De werkelijke
cijfers laten een ander beeld zien, maar dat wordt niet gecommuniceerd. En
verzwegen wordt ook welke geweldige inkomsten bron de Europese
interne markt voor een exporterend land als Nederland is.En het kabinet schuurt gevaarlijk dicht langs artikel 1 van de Grondwet.
Het kan dat doen in de wetenschap dat er een sentiment is in onze samenleving
dat daar op dit moment geen probleem in ziet. Nu wordt voluit toegegeven dat
het lastig regeren is. Er zijn figuren in onze maatschappij waartegen niet
fel genoeg kan worden opgetreden. Ook mijn fractie ziet dat. Maar het gaat
om de maatvoering en vooral om de sfeer waarin beleid wordt gepresenteerd.
Sommigen zijn van oordeel dat het ontstaat door gebrek aan leiderschap, maar
een belangrijker factor is gebrek aan visie.Die visie is er wel op het terrein van de sociaal-economische aspecten
en de zorg. En daar ligt, naast de aandacht voor onderwijs, bestuurlijke vernieuwing
en duurzame ontwikkeling, de reden dat D66 verantwoordelijkheid nam om op
dat terrein de 21ste eeuw met perspectief – niet in de laatste plaats
voor jongeren – in te gaan. Dat ging niet zonder pijn, omdat onze opvattingen
over de rechtsstaat en hoe om te gaan met het vreemdelingenbeleid onvoldoende
zijn terug te vinden in het beleid. Die ingebouwde spanning is er en die zal
zo nu en dan ook wel naar buiten komen. Daar is niets mis mee en dat hoort
tot de eigen ruimte die partijen en bewindspersonen behoren te hebben. Zeker,
wanneer dat betrekking heeft op beleid na deze regeerperiode.Voorzitter. Het kabinet is halverwege de rit en er is in de eerste periode
een indrukwekkend wetgevend programma afgewerkt. Lof daarvoor. Nu komt het
aan op de uitvoering in de tweede helft. Ik kom daarover te spreken, maar
niet dan nadat ik heb stilgestaan bij twee gebeurtenissen uit de eerste periode:
de afstemming van het Europees grondwettelijk verdrag en de problemen die
bij de bestuurlijke vernieuwing zijn ontstaan. Wij spreken nog met de minister
en de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken over de Staat van de Europese
Unie, niettemin horen enkele opmerkingen ook thuis in de algemene politieke
beschouwingen. Want na het "nee" is de vraag: hoe nu verder? Het
kabinet dient bij de beantwoording van die vraag het voortouw te nemen. Stellen
wij voor om het grondwettelijk verdrag in delen op te knippen en de meest
urgente aspecten als daar zijn de start van een gemeenschappelijk buitenlands
beleid, een gemeenschappelijk defensiebeleid en een gemeenschappelijk vrede-
en veiligheidsbeleid, te ratificeren? Beperken wij ons tot de wijziging van
de besluitvormingsprocedures? Of kiezen wij voor volledig pas op de plaats
maken totdat er zicht is op de sociale ontwikkeling van Europa? Ik vraag de
minister-president in zijn antwoord hierover enige duidelijkheid te verschaffen.Evident is dat er inzake Europa een behoorlijk informatieachterstand is
bij de burgers, bij bedrijven en bij politici. Het is bekend, de minister
van Economische Zaken wijst daar bij voortduring op, dat Nederland bij alle
besluiten uit Brussel aan tafel zit. Maar het parlement wordt zich dat vaak
veel te laat bewust. Debatten vinden plaats op momenten dat beslissingen eigenlijk
al zijn genomen. Dat moet anders. De regering heeft daarbij ook een belangrijke
taak. Op het moment van indiening van voorstellen door de Europese Commissie
zou zij bijvoorbeeld kunnen verzoeken om een gedachtewisseling met de Kamer
als voorbereiding op het innemen van een standpunt. Het zou goed zijn als
dat te zijner tijd een gedachtewisseling met de Staten-Generaal zou kunnen
zijn, dus in de Verenigde Vergadering, maar dat zal nog wel even duren. Het
zou een mooie bijdrage zijn aan bestuurlijke vernieuwing als er een grondwetswijziging
zou worden voorbereid waarbij het ratificeren van Europese Verdragen door
de Verenigde Vergadering kan gebeuren. Het trekt aandacht en daardoor wordt
de burger via de media beter op de hoogte gebracht. Het kan door de Verenigde
Vergadering, omdat de bevoegdheid van beide Kamers niet verschilt. Immers,
amendementsrecht is niet aan de orde. Wil de minister-president eens op deze
gedachten reageren?Als het voorgaande wordt gerealiseerd, kan ook zinvol invulling worden
gegeven aan het subsidiariteitsbeginsel. De zojuist genoemde idee is in de
wandeling wel het Deense model gaan heten. Aanvankelijk werd daarover sceptisch
gedaan, omdat het ten minste tot grote vertraging zou leiden. In de praktijk
is dat meegevallen en als de opiniepeilingen juist zijn, blijkt dat in Denemarken
juist een beter begrip en steun voor Europa zijn ontstaan.Voorzitter. Het hoofdstuk bestuurlijke vernieuwing is met de komst van
minister Pechtold na het betreurenswaardige aftreden van De Graaf een nieuwe
fase ingegaan. Nu de Partij van de Arbeid en Groen Links in deze Kamer hebben
uitgesproken, dat het kiezen van de eigen burgemeester nog niet nationaal
aan de burger kan worden toevertrouwd, maar dat lokaal dient te worden bezien
of dat kan, dan wel of de lokale vertegenwoordigers die taak beter zelf kunnen
vervullen, blijft uiteraard de gekozen burgemeester nog op de agenda staan.
Daarnaast is de ervaring met het referendum er een die duidelijk maakt dat
ook dit instrument een kader behoeft. Er zal de komende periode voldoende
gelegenheid zijn om met de regering over de bestuurlijke vernieuwing van gedachten
te wisselen aan de hand van concrete voorstellen (bijvoorbeeld het burgerservicenummer
dat een belangrijke bijdrage kan leveren aan verbetering van de communicatie
van de burger met de gehele overheid op zowel nationaal als lokaal niveau).Voor vandaag wil ik mij beperken tot iets waarop de regering merkwaardigerwijs
nog niet heeft gereageerd. Ik doel op de voorstellen van de Holland Acht:
de vier commissarissen van de Randstadprovincies en de burgemeesters van de
vier grote steden. De kern van het betoog van die groep is duidelijk: te veel
bestuurlijke drukte, veroorzaakt door een te veel aan bestuursorganen. Toen
ik in 1970 in de gemeenteraad werd gekozen, was een centrale doelstelling
van vrijwel alle politieke partijen het voorkomen van een vierde bestuurslaag.
Wij kunnen constateren dat dit niet is gelukt. Terecht werd in een hoofdredactioneel
commentaar in de NRC gesteld dat de wildgroei in bestuursorganen mede is veroorzaakt
doordat er een democratisch tekort bestaat in de klassieke bestuursorganen
(gemeente en provincie) die worden geleid door benoemde bestuurders in plaats
van door gekozen bestuurders. Het probleem van de bestuurlijke overdaad werkt,
zoals voldoende kan worden aangetoond, verlammend en is daardoor een belemmering
voor een geleidelijke economische groei van onze Randstad. Een voorbeeld dat
mij onlangs ter ore kwam, is de urgente knelsituatie waarin een bedrijf als
Hoogovens is verwikkeld bij de aanvraag voor een noodzakelijke uitbreiding.
Tenminste vier bestuursorganen gaan daarover en spreken elkaar niet zelden
tegen. Het kan daarom niet zo zijn, dat de regering aan de oproep van de Holland Acht geen aandacht geeft. De minister-president kan vandaag
in zijn beantwoording daarmee een begin maken. De hartenkreet uit het lokale
bestuur en het middenbestuur en, niet in de laatste plaats, uit het bedrijfsleven
maakt dat nodig.Voorzitter. Zoals gesteld, zal het tweede deel van de regeerperiode van
dit kabinet in het teken dienen te staan van de uitvoering van hetgeen in
de eerste periode in wetgeving is vastgelegd. Dat is een geweldige uitdaging.
Sinds het bekende rapport van de Algemene Rekenkamer waaruit blijkt dat de
uitvoering van beleid bepaald onvoldoende is, heeft deze Kamer zich uitvoerig
beziggehouden met de problematiek van een adequate uitvoering. De woordvoerder
van de Partij van de Arbeidfractie wees er ook op. In de debatten die in deze
zaal zijn gevoerd, bijvoorbeeld over de wijzigingen in de zorg, is aarzeling
uitgesproken over de datum van invoering van de wetgeving. Dat is gedaan uit
bezorgdheid dat er voor een zorgvuldige invoering te weinig tijd wordt gegeven.
Hetzelfde geldt voor wetgeving inzake het sociale beleid. Het probleem dat
wij hierbij zien, zit vooral in het gegeven dat de overheid zich heel afhankelijk
maakt van een reeks van spelers en daarbij in feite onvoldoende instrumenten
behoudt om de regie te kunnen voeren. Die verantwoordelijkheid van het regie
voeren dient de overheid te behouden, en daarin zien wij tekorten ontstaan:
bij het openbaar vervoer en bij de energievoorziening, om een enkel voorbeeld
te noemen. Daar waar de overheid de regie wel heeft, zien wij vaak nog een
andere ontwikkeling. Onder het gemakkelijk in de mond liggend motto dat besluitvorming
zo dicht mogelijk bij de burger dient plaats te vinden en daarom bij voorkeur
bij de lokale overheid (een stelling waarop mijn fractie wel wat heeft af
te dingen) wordt nogal wat bevoegdheid overgeheveld naar de lagere overheid.
Maar terecht wordt de vraag gesteld of de instrumenten om beleid te voeren
ook worden meegegeven. Het antwoord daarop is vaak: nee. We kunnen het eens
zijn over het invalide instrument van de ozb.De heer Rosenthal (VVD):Alom wordt al een aantal jaren en ook vandaag de dag het woord regie opgevoerd.
Ik ken het regisseren van het toneel. Kan de heer Schuyer duidelijk maken
wat hij bedoelt met dat regie voeren?De heer Schuyer (D66):Laat ik maar het voorbeeld nemen van de Holland Acht. U zei in uw bijdrage
daarover: zouden die mensen niet zelf moeten komen met een voorstel? Ik wijs
erop dat dit de afgelopen jaren in ieder geval bij herhaling is gedaan door
de commissarissen van de Koningin van beide Hollanden. Beiden hebben bij hun
installatie gezegd dat zij hoopten de laatste te zijn. Zij hebben gezegd gemeenschappelijk
beide provincies te willen samenvoegen. Er is op geen enkele wijze een reactie
op gekomen van de rijksoverheid. Ik vraag daar om. Ik zie ook wel dat er een
interne strijd is en dat het allemaal niet zo gemakkelijk is als je met vier
commissarissen en vier burgemeesters zit. Dat er een vierde bestuurslaag is
gekomen en zelfs een vijfde, omdat wij Europa er nu ook bij hebben, dat was
iets wat wij allen wilden voorkomen. Dat is niet gelukt. Opschoning van dat
bestuurlijke klimaat zou nu heilzaam kunnen zijn.De heer Noten (PvdA):Zegt u nu in feite dat initiatieven die van daaruit worden genomen eerder
moeten worden beloond of op z'n minst serieus moeten worden genomen? Zegt
u dus dat het niet alleen maar een juridisch vraagstuk is dat hier moet worden
behandeld, maar dat het ook een kwestie is van anticiperen op wat daar gebeurt?De heer Schuyer (D66):Wat ik zei, is al vanaf de jaren tachtig aan de orde wat de beide Hollanden
betreft. Daar is niets van gekomen. Thorbecke heeft indertijd de Hollanden
gescheiden op grond van zijn vrees dat een gezamenlijke provincie Holland
een te grote macht zou krijgen. In de praktijk is daarvan niets gebleken.
Nu is er sprake van een bestuurlijke problematiek waarin de Randstad centraal
staat. Ik denk dat het het kabinet siert als het daarop reageert. Ik kan,
net zo min als iemand anders in deze zaal, zeggen dat wat daar wordt voorgesteld
moet worden overgenomen. Wij weten immers niet wat er wordt voorgesteld. Namens
mijn fractie pleit ik wel voor vermindering van het aantal bestuurslagen en
verkleining van het middenbestuur, dus voor minder provincies.De heer Rosenthal (VVD):Die Holland Acht klagen over bestuurlijke drukte in de Randstad. Zij komen
met een voorstel. Mijn idee is dat die vier burgemeesters en vier commissarissen
van de Koningin dan zelf met klip en klare voorstellen moeten komen tegen
mei 2007. Dan heb je eigenlijk geen regie nodig. Je zegt dan: kom zelf eens
met die oplossingen.De heer Schuyer (D66):Er zal toch nationale wetgeving moeten worden aangepast en misschien moet
zelfs de Grondwet worden aangepast. Ik geef volmondig toe dat ik had gehoopt
dat de Holland Acht iets verder waren gegaan dan dit, maar dat ontslaat het
kabinet niet van de verplichting die noodkreet als zodanig te horen.De heer Noten (PvdA):Het is buitengewoon volwassen van de Acht om te constateren dat er een
probleem is en om gelijktijdig vast te stellen dat zij gehoorzamend aan hun
eigen opdracht als bestuurder van hun provincie of hun stad, niet in staat
zijn om dat probleem zelfstandig op te lossen. Dat is naar mijn gevoel een
zeer volwassen inzet van deze bestuurders. De vraag is dan ook om de verschillende
belangen op een hoger niveau te verbinden. Daartoe zullen knopen moeten worden
doorgehakt en dat kunnen zij per definitie niet zelf.De heer Schuyer (D66):Ik ben dat in vergaande mate met u eens. Ik vind wel dat men iets verder
had kunnen gaan dan de rapportage alleen. Men had best wat kunnen doen. Ik
weet zeker dat de commissarissen zonder de burgemeesters erbij tot een veel
verdergaand standpunt hadden kunnen komen.Het had de regering gesierd als het voorstel tot afschaffing van de ozb
vergezeld was gegaan van een visie op het lokale bestuur: de bevoegdheden,
de omvang van dat lokale bestuur, de eigen financiële ruimte om beleid
te voeren naast taken in medebewind, die eigenlijk naar het oordeel van mijn
fractie tot een minimum zouden moeten worden teruggebracht. Nu die visie ontbreekt,
maakt mijn fractie zich zorgen over de sfeer die is ontstaan tussen de diverse
bestuurslagen. Graag krijg ik hieromtrent een reactie van de minister-president. Hoewel dit kabinet niet is gestart met het motto "werk, werk, werk"
is aandacht voor de werkgelegenheid niettemin een majeur punt. Terecht zet
het kabinet in op deelname van ouder wordende werknemers en van vrouwen. Terecht
ook is het thema van een beetje langer werken, het terugdringen van ziekte
en arbeidsongeschiktheid op de agenda geplaatst. Maar de regering heeft dan
ook de plicht alles uit de kast te halen om werkgelegenheid te scheppen. Want
op dit moment is de werkeloosheid licht stijgend en daarmee komt de doelstelling
onder spanning te staan. Hoewel het bekend is dat dit probleem zich over enige
jaren vanzelf zal oplossen, is het niet aanvaardbaar het vraagstuk daarom
maar op zijn beloop te laten. Bekend is, dat onderwijs en zorg straks duizenden
mensen moeten opnemen om enigszins de kwaliteit van het huidige aanbod te
kunnen bestendigen. Waarom dan daarop niet nu beleid gevoerd? Bijvoorbeeld
door nu tijdelijk financiële mogelijkheden te scheppen voor meer personeel
in die sectoren? Nu het naar ik heb begrepen inmiddels een feit is dat in
2006 meer financiële ruimte aanwezig is, heeft het de voorkeur van mijn
fractie om ook daaraan geld te besteden en niet alleen aan algehele lastenverlichting.
Hetzelfde pleidooi kan gehouden worden voor de politie, met als resultaat:
versterking van het veiligheidsgevoel, een terecht speerpunt van dit kabinet.Voorzitter. Tot het moeilijkste van het ambt van minister behoort in de
ogen van mijn fractie het werk op het gebied van de ontwikkelingshulp en van
integratie. Bij ontwikkelingshulp, omdat je zo direct geconfronteerd wordt
met de schrijnende situaties in grote delen van de wereld. Hulp is nodig bij
natuurrampen, bij hongersnood. Wij prijzen de regering dat daar ook aandacht
voor is. Bovendien wordt de meer structurele hulp meer dan voorheen geconcentreerd,
waardoor zij effectiever is en daarenboven aan strikte voorwaarden gebonden
die er op den duur toe kunnen leiden dat men minder afhankelijk van die hulp
wordt. Deze lijn verdient stevige steun en de minister-president heeft er
zorg voor te dragen dat de eenheid van beleid in die zin duidelijk naar buiten
wordt gebracht dat bijvoorbeeld de opvattingen over het Europees landbouwbeleid
daarmee in overeenstemming zijn en ook ter bestemder plaatse worden uitgedragen.
Immers, in zo'n situatie is het pas echt onwenselijk als de regering geen
eenheid van beleid uitstraalt.Bij integratiebeleid zijn schrijnende situaties aan onze voordeur waar
te nemen. Opmerkelijk is dat volgens de laatste cijfers Nederland het enige
land in de eurozone is dat geen migratieoverschot meer heeft. Dat noopt tot
bescheidenheid als het erom gaat om aan de bevolking duidelijk te maken dat
er voor echte politieke vluchtelingen hier altijd een opvang zal zijn. Ook
mijn fractie is voor een strikt toelatingsbeleid. Dat is te rechtvaardigen
als je het dichtstbevolkte land van Europa bent. Maar het kan bekend zijn
dat wij royaler zouden willen zijn met het beleid waar het gaat om mensen
die hier al jaren zijn. Geen minister heeft meer gebruik gemaakt van haar
discretionaire bevoegdheid om mensen een verblijfsvergunning te geven dan
de huidige bewindsvrouw. Maar juist dat maakt duidelijk dat een generaal pardon
voor de groep van 26.000 mensen waar het over ging en die in de praktijk hoogstens
nog 18.000 omvat een veel verstandiger beleidslijn zou zijn geweest met minder
bestuurlijke druk. Geaccepteerd door de bevolking, geen burgerlijke ongehoorzaamheid
die door de overheid zelf wordt uitgelokt, omdat in de beleving van velen
onredelijk beleid wordt gevoerd. En geen situaties waar onderwijzers petities
overhandigen om er ten minste zorg voor te dragen dat kinderen niet uit de
klas worden gehaald om er nooit meer in terug te keren, hetgeen immers ook
een onuitwisbare indruk is voor degenen die in de klas blijven. Dat zou enige
jaren geleden tot een golf van verontwaardiging hebben geleid. Het meest beklemmende
is nu, dat er nauwelijks aandacht voor is.Voorzitter. Met andere woorden – dan keer ik terug naar het begin
van mijn beschouwing – voor een kersverse eredoctor in normen en waarden
is er ook werk aan de winkel in eigen huis en in het uitdragen van een beleid
dat op dat punt glansrijk de toets der kritiek kan doorstaan. Zo ver is het
nu, helaas, nog niet!De heer Schuurman (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Toen ik de troonrede aanhoorde, wist ik meteen
welk thema ik bij de algemene politieke beschouwingen aan de orde zou stellen.
In de troonrede wordt meer dan eens gesproken over hernieuwd of nieuw evenwicht
in onze maatschappij en over stabiliteit. De regering en politici staan voortdurend
voor de opgave om evenwichtige oplossingen te vinden voor culturele problemen
en dilemma's. Een aantal zal ik noemen, een aantal zal ik wat uitvoeriger
behandelen. Graag ontvang ik op alle een reactie van de minister-president.Wij kunnen constateren dat er aan de ene kant een groeiende armoede is –
denk maar aan het ontstaan van voedselbanken – maar aan de andere kant
een toenemende "geldgulzigheid" van hen die op allerlei terreinen
aan de touwtjes trekken. Die spanning duidt op een groeiende onevenwichtigheid.Vijf jaar geleden werd prostitutie gelegaliseerd om deze zogenaamde bedrijfstak
doorzichtiger en meer controleerbaar te maken. Vandaag moeten wij constateren
dat illegale vrouwenhandel ons confronteert met een onaanvaardbare vrouwen-
en meisjesslavernij. Er schijnt helemaal geen balans te zijn.Er is, zo is algemeen de gedachte, iets mis in de verhouding tussen de
gekozene en de kiezer. De helft van het kiezerscorps dreigt zich van de parlementaire
democratie af te wenden. Spraakmakende politici willen vernieuwing via referenda
en grotere mogelijkheden voor burgers om met voorkeurstemmen in het parlement
te worden gekozen. Wij zijn daar geen voorstanders van en menen dat deze middelen
de kwaal van de hypedemocratie versterken. De echte problemen krijgen te weinig
aandacht en worden niet diepgaand besproken. Nederland heeft behoefte aan
politici die zich onttrekken aan de emotiedemocratie, met soms hysterische
trekjes. Wij kunnen niet door blijven gaan als acteurs in een politiek mediatheater.
Wat wij in onze representatieve democratie nodig hebben, zijn mensen die inzien
wat er aan onze cultuur schort, die de echte problemen durven benoemen, die
de juiste diagnose stellen en daarvoor een goede therapie aanprijzen; dat
zijn mensen met een coherente, gemeenschapstichtende visie, mensen met moed
en overtuigingskracht, mensen die verantwoord richting wijzen en weten wat
verantwoordelijkheid voor de publieke zaak betekent. Daarop zouden de politieke
partijen hun vertegenwoordigers moeten kiezen en daarop moeten vertegenwoordigers
worden afgerekend als zij niet hebben voldaan aan deze hoge eisen! Wij propageren eerder herbronning en vernieuwing van de politiek dan
vernieuwing van bestuur. Van dat laatste is het grootste gevaar dat het een
wispelturig en oppervlakkig beleid brengt, dat stuurloos mee dobbert op de
golven van de waan van de dag.Onder leiding van de minister-president heeft dit kabinet zich daarom
ook terecht ingezet voor herstel van waarden en normen. Ik sluit mij graag
aan bij de felicitaties van collega Schuyer aan het adres van de minister-president
in verband met zijn eredoctoraat. Ik denk dat dit thema van normen en waarden
het CDA bij de twee laatste landelijke verkiezingen winst heeft opgeleverd.
De mensen werd hoop gegeven om te midden van onzekerheid weer vastheid te
krijgen. In de afgelopen jaren is dat bepaald niet minder geworden. Naar mijn
overtuiging zullen ethiek en moraal de centrale thema's zijn van de 21ste
eeuw. Maar de troonrede zwijgt nu bijna helemaal over deze problematiek, of
het moest zijn dat met het intrigerende zinnetje in die rede "naast rechten
zullen ook plichten moeten worden erkend" meer wordt bedoeld dan een
constatering. De minister-president weet dat onze fracties hier en in de Tweede
Kamer er al meer dan eens op hebben aangedrongen om te komen tot een handvest
van burgerplichten of vrijheidsplichten dat in onze door en door individualistische
maatschappij weer enigszins sociale samenhang en evenwicht terug zou kunnen
brengen en een bijdrage zou kunnen leveren aan herstel van de publieke moraal.Langer wil ik stilstaan bij grote onevenwichtigheden in onze nationale
en Europese cultuur. In de oorspronkelijke betekenis van het woord cultuur, "cultus",
klinkt duidelijk door dat voor een gezonde cultuur een hart nodig is. Onze
cultuur mist meer en meer een ziel. De gevolgen van de zestiger jaren uit
de vorige eeuw met het aanhoudende verzet tegen traditie, gezag en waardebinding
hebben onze maatschappij in onbalans gebracht. Ongemerkt heeft er een uitverkoop
van de eigen cultuur plaatsgehad, die zijn weerga niet kent. Vrijheid in de
vorm van onverschilligheid en liederlijkheid constateren wij overal. In de
politiek van de integratie speelt dit nog altijd een grote rol. Veel immigranten
ervaren de ontstane situatie als decadent. Media en libertijnse politiek zijn
mede schuldig aan deze trend. Als de publieke omroep op prime time openlijk
het bedrijven van seks met een pornosterretje laat zien, moeten wij er niet
gek van opkijken dat immigranten het idee krijgen dat in onze cultuur kennelijk
niets meer heilig is. Als deze vreemdelingen Nederlands en de grondregels
van onze rechtsstaat kennen en ze volgen onderwijs en vinden voor een groot
deel werk, ontbreekt het vervolgens toch nog aan herkenning. Om eerlijk te
zijn constateer ik bij mijzelf ook desintegratie met deze decadente cultuur.Wat is daaraan van overheidswege te doen? Met een beroep op zoiets als
vrije meningsuiting kan de overheid de ondermijning van de maatschappij niet
langer ongemoeid laten. Van de media moet een verantwoord maatschappelijk
ondernemen worden geëist. Daarbij moeten ook de commerciële muziekzenders
worden betrokken. Naast steun aan het gezin als sociale bouwsteen bij uitstek
zou de overheid ook de inhoud van ons onderwijs op het herstel van het centrum
van onze cultuur moeten richten. Daarom moet in ons onderwijs weer de juiste
balans tussen gezag en ontzag worden gevonden. Wordt het niet hoog tijd om
meer aandacht te vragen voor het gezag van de onderwijzers en het ook daadwerkelijk
tot gelding brengen van dat gezag?Voorts zou in ons onderwijs een algemeen verbindend waarden- en normensysteem
moeten worden gepropageerd en versterkt. Onze geschiedenis kende die. Een
maatschappij die van haar geestelijke erfenis vervreemdt en haar eigen geschiedenis
niet kent, wordt als een kamer met open ramen, waarin de wisselende wind van
de tijdgeest alles bepaalt. Het kan daarom geen kwaad om voor onze eigen identiteit
meer aandacht te vragen. Wij moeten weer leren meer historisch te denken om
zinvolle tradities en autoriteiten te ontdekken. "Zukunft ist Herkunft".
Daarin gaat het niet om idealisering of restauratie van het verleden, maar
om zinvol overleven van onze cultuur, onze nationale en ook Europese cultuur.
Juist in de dynamiek van onze cultuur hebben wij een vaste basisoriëntatie
nodig. Zonder kompas bevinden wij ons op dwaalwegen en is geen evenwicht mogelijk.
Als dat terugkeert, is integratie eenvoudiger. Dan kun je vragen als wie moet
geïntegreerd worden, waarin en hoe, eenduidiger beantwoorden en dan zijn
de criteria om te beoordelen of integratie is gelukt ook weer duidelijk.Het referendum over de Europese grondwet heeft de schrijnende tegenstelling
aan het licht gebracht tussen de politieke leiders en de burgers. Onbewust
hebben de kiezers aangevoeld dat met zo'n grondwet en een groeiend Europa
nog meer van onze identiteit verloren zal gaan. Wanneer politici in de strijd
die aan het referendum voorafging, reageerden op het verwijt dat de eigenheid
van Nederland te veel onder druk zou komen te staan, kwamen de meesten van
hen niet verder dan te wijzen op het blijvend Oranjegevoel, ons drugsbeleid
of het homohuwelijk. Hoewel veel burgers deze "verworvenheden" misschien
ook nog geheel of ten dele bijvallen, hadden zij onbewust door dat daarin
onmogelijk onze nationale identiteit gelegen zou zijn.Ook voor een Europese identiteit zullen wij naar het verleden moeten kijken
om verantwoordingsvol de toekomst tegemoet te kunnen treden. Daarbij gaat
het om wat de troonrede noemt democratie, mensenrechten en vrijheid, maar
toch ook om de gezamenlijke geestelijke erfenis van jodendom en christendom.
Wij ontnemen onszelf maatstaven om tot goede afwegingen en oordelen te komen
als wij deze geestelijke bronnen van Europa van de joods-christelijke traditie
afzonderen en ons beperken tot de tweehonderd jaar oude geestesbeweging van
de Verlichting. Ik zeg duidelijk beperken, ik sta geen afscheid van de cultuur
van de Verlichting voor, maar wel van de verabsolutering ervan. Zij leeft
echter meer en meer van vooronderstellingen en grondslagen die niet van die
Europese geestesgeschiedenis afkomstig zijn. Als daar geen aandacht meer voor
is, zal met het verdwijnen van de rijke geestelijke geschiedenis ook de Verlichting
zelf in een heilloze crisis worden gestort. Op grote schaal kunnen wij constateren
dat het cultuurexperiment met alleen een fundament in de Verlichting is mislukt.
Wij kunnen momenteel overal de tekenen daarvan zien: sociale ontbinding in
een doorgeschoten individualisering en bedreiging van natuur en milieu zijn
tekenen aan de wand. De Verlichtingscultuur zit in het moeras. Materieel steenrijk,
maar geestelijk straatarm, dat getuigt van metafysische lichtzinnigheid en
ontbeert een hoognodig bezielend ideaal.In de recente discussies over Europa hoorden wij daarvan zeer weinig.
Wat ons opviel was dat het hoofddoel van de groeiende EU door
politici steeds vertaald werd in de ontwikkeling van techniek en economie.
Gezamenlijke vernieuwing en versterking van de economie werden als noodzaak
tegenover de opkomende machten uit het oosten met veel nadruk onder de aandacht
gebracht. Wij zullen de laatsten zijn om die noodzaak tot versterking te ontkennen,
maar waarom wordt dit niet gebracht binnen het kader van een omvattend toekomstconcept,
een toekomstvisie met als spits het bevorderen van publieke gerechtigheid
tussen de volkeren? Het was opvallend hoe weinig in het debat over Europa
de Europese taak werd benadrukt om er ook te zijn voor de achtergebleven landen,
voor de allerarmsten. En natuurlijk zou daarbij ook veel meer aandacht gegeven
moeten worden aan het herstel van natuur- en milieuschade en aan sociale ontwrichting
op wereldniveau, omdat men voornamelijk gericht is op de materiële waarden
van techniek en economie. Om daarin evenwicht te krijgen, moeten we ons laten
leiden door de aloude profetische wijsheid: "Laat het recht als water
stromen, en de gerechtigheid als een altijd vloeiende beek!."De strijd tegen groter wordende onevenwichtigheden maakt daarom bij elke
nieuwe stap in de technisch-economische ontwikkeling drie stappen in een verantwoordelijkheidsethiek
nodig. Een ethiek die een vastheid heeft die boven de mens zelf uitgaat. Een
ethiek die in de geschiedenis heeft bewezen, helend te werken en hoop te geven.
Wat wij onder invloed van het christendom hebben geleerd blijft zeer actueel:
naastenliefde en barmhartigheid, menselijke waardigheid, mensenrechten en
mensenplichten, bescherming van het leven, gemeenschapszin, publieke gerechtigheid,
de juiste balans tussen gezag en ontzag. We hebben geleerd dat de sterken
moeten opkomen voor de zwakken, de gezonden voor de zieken, de jongeren voor
de ouden en omgekeerd. We erkennen de verscheidenheid in verantwoordelijkheden
en dat allen gelijk zijn voor de wet. En dat we een scheppingsmandaat hebben:
in ons werk de schepping ontwikkelen en bewaren tegelijk. Gaan we deze weg
van heroriëntatie niet, dan ontwortelen we steeds meer. We bouwen dan
weliswaar torens van Babel, maar op drijfzand.Speciale aandacht moet er daarom zijn voor een nieuw Europa. Dat zal een
Europa van nationale staten moeten zijn: een "Europa van de vaderlanden".
Want een Europa zonder de vele en van elkaar onderscheiden nationaal gestempelde
culturen zal geen Europa meer zijn. Wanneer men dit oude perspectief voor
ogen heeft, kan men in de huidige Europese crisis grote kansen zien. Het is
nu opnieuw mogelijk te discussiëren over de vraag wat Europa moet zijn.
Alleen de noodzakelijkste kerntaken die op Europees niveau echt meerwaarde
bieden – en dat zijn er al vele – zullen gezamenlijk moeten worden
behartigd en tegelijk moeten zo veel mogelijk andere taken aan nationale overheden
worden overgelaten of worden teruggegeven. Van een zichzelf versterkende bureaucratie
moet men afscheid nemen. Wat ons betreft, zouden met het subsidiariteitsbeginsel
alle oude Europese regelingen tegen het licht moeten worden gehouden en herzien.
Dan voorkomen wij ongewenste machtsconcentratie. Bovendien is een gemeenschappelijk
ethos nodig. Onzes inziens past daarbij niet een cultuur als die van Turkije.
Dat land is van oorsprong in geestelijk-religieuze en culturele zin zó
onderscheiden dat het niet gauw Europees zal worden. Daarvoor de ogen sluiten,
zal opnieuw bij de bevolking grote argwaan en wantrouwen ten opzichte van
de bedoeling van Europese politici doen ontstaan. In plaats van een helder
en duidelijk afgebakend Europa ontstaat een huis dat tegen zichzelf verdeeld
is en dat, in strijd met de eigenlijke intenties, tot weinig goeds meer in
staat is.Tot slot. Wij steunen het kabinetsbeleid om terrorisme te bestrijden met
juridische en politionele middelen. Terroristen bedreigen het publieke terrein
en daartegen dient verzet en bescherming. Toch zou het goed zijn als de volgende
vraag ook in politieke discussies zou doorklinken: "Why do they hate
us?". Die vraag is in verschillende publicaties aan de orde geweest,
het meest diepgravend in Ian Buruma's boek "Occidentalisme. Het Westen
in de ogen van zijn vijanden". In de politiek horen we over de inhoud
van deze discussie weinig, te weinig. We moeten ons niet in zelfgenoegzaamheid
afkeren van de kritiek die op de westerse cultuur mogelijk is, temeer daar
in het genoemde boek wordt gezegd dat de oorsprongen van het terrorisme in
onze cultuur zelf te vinden zijn. Wij ontkomen er niet aan, er in elk geval
naar te kijken om met die kennis op een of andere wijze ons voordeel te doen.
Nogmaals, dat verandert niets aan onze tactische strijd tegen het terrorisme
op dit moment, maar misschien kan de strategie voor de lange duur er wel door
bepaald worden. Zonder diegenen te begrijpen die het Westen zo haten, hoeven
we ons geen illusies te maken dat we hen ervan kunnen weerhouden de mensheid
te vernietigen.Voorzitter. Voor het komende jaar willen we de regering als geheel en
elk lid afzonderlijk Gods zegen en wijsheid toewensen.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Het kabinet-Balkenende II heeft zijn derde Miljoenennota uitgebracht.
Er is er nog een te gaan voor de verkiezingen van 2007. Hoe staat de vlag
er thans bij? Het eerste kabinet-Balkenende beloofde bij zijn aantreden, zomer
2002, "herstel van vertrouwen". In de troonrede van september jongstleden
lezen wij echter: "Het vertrouwen in de overheid is gedaald. Dit laat
de regering niet onberoerd." De bijdrage van de SGP-fractie aan deze
algemene politieke beschouwingen is gericht op de vraag naar de mogelijke
oorzaken van het gebrek aan vertrouwen en op de vraag langs welke weg herstel
denkbaar zou zijn.Het is op het eerste gezicht vreemd dat een kabinet dat uitdrukkelijk
uit was op herstel van vertrouwen, zoveel cynisme en wantrouwen ontmoet. Uit
diverse onderzoeken en peilingen, onder andere het rapport "De sociale
staat van Nederland 2005" van het SCP, blijkt dat niet meer dan 20%
van de burgers "veel vertrouwen" heeft in het kabinet, een historisch
dieptepunt. In de loop van de jaren negentig was het vertrouwen van de burgers
in regering en overheid nog stapje voor stapje tot grote hoogte gestegen:
in 1998 had maar liefst 80% van de bevolking vertrouwen in de regering
en was 77% tevreden over de overheid. Dat vertrouwen in de overheid
blijkt niet direct gerelateerd te zijn aan de concrete dienstverlening door
de overheid. De cijfers van het SCP gaan niet zozeer over de overheid of het
openbaar bestuur, maar vooral over het vertrouwen in de regering en "de
politiek". Het SCP stelt steeds twee simpele vragen: "Bent u tevreden
over de regering?" en "Heeft u vertrouwen in de overheid?".
Het is niet toevallig dat de trend in beide antwoorden steeds hetzelfde is.
Weinig respondenten zullen het staatsrechtelijk relevante onderscheid kunnen
maken tussen regering, kabinet, Tweede Kamer, rijksoverheid, provincie, gemeente,
semi-overheid, et cetera. Het negatieve oordeel is daarom vooral een afkeuring
van het beleid van het kabinet-Balkenende. Uit de verdere cijfers van het
SCP blijkt dat financieel-economische factoren als het werkgelegenheidsbeleid,
de sociale zekerheid en de gestegen kosten van levensonderhoud bijdragen aan
het negatieve oordeel over de regering. Onder dat slechte rapportcijfer voor
het kabinet zit een brede trend van dalend vertrouwen in publieke instellingen,
een trend die in andere landen ook zichtbaar is. Ook uit een recente WRR-studie "Vertrouwen
in de buurt" blijkt dat vooral de bewoners van de voorheen homogene,
sociaal hechte arbeiders- en middenstandswijken hun vertrouwen in overheid
en politiek in hoog tempo verliezen.Deze gegevens roepen de vraag op hoe het mogelijk is dat een kabinet,
dat toch met een meerderheid van stemmen aan de slag is gegaan, nu maar zo
weinig steun van de bevolking krijgt voor zijn beleid. Is de vrij radicale
verbouwing van de verzorgingsstaat bij de verkiezingen van 2003 mogelijk wel
een voldoende indringend item geweest, náást de thema's van
veiligheid en integratie? Gebleken was immers dat verzorgingsstaten alleen
zijn af te slanken door regeringen die tegen de publieke opinie in durven
gaan en zonodig hun eigen achterban trotseren.Gebrek aan vertrouwen heeft veelal te maken met gevoelens van onzekerheid.
Toch kan het kabinet geen gebrek aan visie worden verweten, en zorg om de
toekomst evenmin. Die visie gaat uit van de versterking van gemeenschapszin
met tegelijk grotere individuele verantwoordelijkheid, en van de dynamiek
en productiviteit van de markt. Wat de verzorgingsstaat betreft, worden de
arrangementen herijkt, zodanig dat gedrag weer consequenties krijgt. Wenselijk
gedrag moet lonen, onwenselijk gedrag niet. Staat en maatschappij worden ingetoomd
om individuen onafhankelijker te maken en tegelijkertijd gemeenschapszin te
versterken. Deze neoconservatieve insteek is erop gericht om duidelijk te
maken dat welvaart geen recht is en dat voor instandhouding van rechten en
verworvenheden aller inzet en inspanning vereist is. Een verzorgingsstaat
die zelfvoldaan en zelfgenoegzaam maakt en arbeidsparticipatie ontmoedigt,
maakt zichzelf onbetaalbaar. Die insteek spreekt ons op zichzelf aan en het
hervormingsprogramma dat op deze visie is geënt, werd tot dusver opvallend
consistent afgewerkt.Waar het het kabinet tot dusver dramatisch aan lijkt te ontbreken, is
overtuigingskracht. Om een visie over te brengen, moet men beschikken over
communicatievaardigheden, zoals dat tegenwoordig in vacatureteksten heet.
De premier lijkt mij niet een "Great Communicator" à la Ronald
Reagan. Maar het is een misverstand te denken dat het hervormingsbeleid op
meer steun zou kunnen rekenen als het maar geïnspireerd aan de man zou
worden gebracht. Dat zou misschien helpen, maar niet wegnemen dat heel veel
Nederlanders de hervormingen eenvoudigweg niet moeten – of er minstens
argwanend tegenover staan. Uit overtuiging, niet uit onwetendheid. Vooralsnog
zijn zij meer verknocht aan de zekerheden van de verzorgingsstaat dan dat
zij onrustig en bezorgd zijn voor het risico van een fiasco. Wat is conservatiever,
het hervormingsbeleid of de behoudzucht van de burger?Gekissebis over cijfers, prognoses en percentages in koopkrachtplaatjes
zal in ieder geval weinig positiefs uitrichten. Het schermen met dergelijke
plaatjes kan en zal geen groot vertrouwen wekken, aangezien alleen iets zinnigs
over iemands koopkracht te zeggen valt als de persoonlijke situatie wordt
verdisconteerd in de rekensom. Verandering van werksituatie is van veel groter
invloed dan verschuivingen in het koopkrachtplaatje.De paradox van het kabinet is, dat een kabinet dat de vertrouwensbreuk
met de burgers wilde herstellen, bij die burgers zelf op een ongekend laag
vertrouwen kan bogen. Waar het kabinet niet in lijkt te slagen is het leggen
van een verbinding tussen het eigenbelang van de burgers en de stelselwijzigingen.
Burgers is blijkbaar niet duidelijk te maken dat de ingrepen voor hen een
zodanig gunstiger uitgangspositie scheppen dat zijzelf, op termijn, of de
volgende generatie baat hebben bij de verandering. Het lukt kennelijk niet
de stelselherzieningen te verbinden met een wenkend perspectief.Het blijft evenwel een feit dat een kabinet niet kan overleven van het
puur en alleen overtuigd zijn van het eigen gelijk. Wij gunnen het dit kabinet
niet dat het bij de eerstvolgende verkiezingen zou struikelen over het eigen
gelijk. Daarom stellen wij een aantal andere punten aan de orde die ook te
maken kunnen hebben met het brede onbehagen over de politiek en de overheid
en waarvan een positieve uitwerking zou kunnen uitgaan indien het kabinet
daar aandacht aan zou besteden.Zo dient regelgeving diverse doelen, maar getuigt ze niet altijd van veel
vertrouwen in de burger. Regels moeten de zwakkeren beschermen, maar de sterkeren
niet ontmoedigen. Dit kabinet heeft ingezet op vermindering van de regeldruk
en de administratieve lasten en spreekt intussen al van indrukwekkende resultaten.
Maar hoe komt het toch dat men in ondernemersland – en ik denk daarbij
speciaal aan het midden- en kleinbedrijf en beginnende, jonge ondernemers –
nog zo weinig zegt te merken van de inzet van het kabinet?Uit het onderzoek "De staat van het recht" dat TNP-Nipo in opdracht
van het dagblad Trouw hield onder 1088 volwassenen komt naar voren dat het
vertrouwen in politie en justitie, in vergelijking met vijf jaar eerder, verder
is afgekalfd. Concreet zal het gebrek aan vertrouwen vooral betrekking hebben
op de strafrechtspleging en het optreden van de politie. Een van de oorzaken
ligt in het feit dat men meer van het strafrecht verwacht dan het ooit zal
kunnen bieden, terwijl dit juist leidt tot frustraties. Enkele recente geruchtmakende
zaken kunnen dit bevestigen. Gelet op het grote onbehagen kunnen vraagtekens
worden geplaatst bij de constatering van het SCP van begin 2004 dat 70%
van de ondervraagden vertrouwen heeft in de rechter. Het SCP blijkt dan ook
gemeten te hebben in bedrijfseconomische termen van resultaten en prestaties.
Vertrouwen is echter voornamelijk gebaseerd op emoties. Wat kan er gedaan
worden? Zou de strafrechtspleging niet méér openbaar gemaakt
moeten worden? De voortdurende spanningen die met de strafrechtspleging gepaard
gaan, dienen telkenmale te worden uitgelegd, teneinde de maatschappelijke
acceptatie te vergroten. Ook lijkt er een taak weggelegd voor media en politici.
Verder zouden de zogenaamde "scoringsdrift" van politie en justitie – onder politieke en publicitaire druk – tot zelfonderzoek moeten
leiden.Ik kom op het bestrijden en voorkomen van terrorisme. Het grote gevaar
bestaat dat de bevolking veiligheid als een collectief consumptiegoed gaat
ervaren en daarbij van de overheid eist dat deze hierin voorziet. De inzet
van steeds meer maatregelen en geld vergt een prijs. De vrijheid van de burger
neemt af en de controlemogelijkheden van de overheid nemen toe. Het is belangrijk
dat de overheid helder communiceert over wat zij doet en waarop zij kan worden
aangesproken. Voor het vergroten van de veiligheid is de overheid aangewezen
op samenwerking met de bevolking. Die samenwerking verkrijgt men niet door
het afkondigen van nog meer wetten en het beperken van onze vrijheden.De laatste jaren is in toenemende mate weer een pleidooi te horen voor
de introductie van vormen van lekendeelname aan de strafrechtspraak. Daarmee
zou het mogelijk zijn om de kloof tussen de rechterlijke macht en de bevolking
te dichten. Burgers zou de gelegenheid geboden moeten worden om, in samenwerking
met professionele rechters, recht te spreken. Heeft de regering reeds een
standpunt bepaald over dit idee, dat wij overigens niet direct omarmen?Op het terrein van politie en justitie wijs ik ook op de aanhoudende reeks
liquidaties, moorden, in het criminele circuit. Politie en justitie lijken
daar geen vat op te krijgen. Men kan deze afrekeningen lacherig afdoen door
op te merken dat men elkaar opruimt maar ondertussen is er een staat in de
Staat ontstaan waarin veel geld omgaat en waarin geweld staat voor recht.
De Staat heeft dat laten gebeuren en heeft daarmee het eigen recht op uitoefening
van het geweldsmonopolie ondermijnd. Zoiets verhoogt het vertrouwen niet.
Overigens moeten ook politici die weten dat deze gewelddadige vrijstaat alles
te maken heeft met drugshandel drie keer nadenken voordat zij bepleiten dat
de Staat zelf maar producent van roesmiddelen moet worden.Een totaal ander punt betreft de verhouding tussen emigratie en immigratie.
Het NIDI verrichtte het onderzoek Emigratie 2005. In 2004 verlieten meer dan
112.000 ingezetenen ons land, terwijl er "maar" 90.000 mensen binnenkwamen.
Voor het eerst sinds eind jaren vijftig heeft Nederland weer te maken met
een echt vertrekoverschot: het aantal emigranten overtrof het aantal immigranten.
De impulsen voor emigratie zijn interessant. Het grootste deel van de potentiële
emigranten is relatief jong en hoog opgeleid. Het is hen niet zozeer te doen
om inkomensverbetering, maar om verbetering van de publieke ruimte waarin
zij verkeren. Het gaat hen dus niet om de eigen leefsituatie, maar om de kwaliteit
van de samenleving. De aspecten van de Nederlandse samenleving die dan het
meest negatief worden beoordeeld zijn de bevolkingsdichtheid, de mentaliteit
van de Nederlandse bevolking, de criminaliteit en het ontbreken van stilte.
De vraag die deze ontwikkeling oproept, is of datgene wat zich al decennialang
in grote steden voltrekt, namelijk dat kanslozen en kansarmen komen en blijven
terwijl kansrijken wegtrekken, zich nu op nationale schaal voltrekt. Is die
ontwikkeling voor de regering een aandachts- en zorgpunt?Wij komen op de vraag hoe het vertrouwen hersteld kan worden. Een bekend
cliché is dat vertrouwen te voet komt en te paard gaat. Het lijkt er
in elk geval op dat wie als bestuurder het vertrouwen van grote delen van
de bevolking wil terugwinnen, niet allereerst moet investeren in digitalisering
of privatisering van de publieke dienstverlening, maar in het bieden van een
veilige, overzichtelijke en vertrouwde leefomgeving. De voorspelling van economische
groei en maatregelen als lastenverlichting, koopkrachtverbetering, hogere
overheidsuitgaven en een pas op de plaats voor het financieringstekort, zullen
geen groot vertrouwen wekken als men weet dat verkiezingen in aantocht zijn.
De heer Lans Bovenberg waarschuwde in Trouw van 21 september jongstleden
tegen de verleiding voor het kabinet om het gebrek aan overtuigingskracht
af te kopen door de knollen van de conjuncturele meevallers te verkopen voor
de citroenen van de resultaten van de structurele hervormingen. Hij voegde
er het volgende aan toe. "Een overheid die in een hoogconjunctuur mooi
weer speelt door allerlei zoets te beloven om dat vervolgens in een laagconjunctuur
te bezuren door ongenadige bezuinigingen, is fnuikend voor het vertrouwen
in de economie, de politiek en de samenleving. Juist om verdere hervormingen
in de volgende regeerperiode enigszins te kunnen verzoeten, dient dit kabinet
zijn regeerperiode af te sluiten met een begroting die structureel zo goed
als in evenwicht is. Het verzoeten van sociale innovatie met stabiliteit vereist
verder dat hervormingen vroeg worden aangekondigd, zodat burgers niet worden
overvallen. Dat vraagt om moedige politici die burgers niet naar de mond praten,
maar wel perspectief bieden door vooruit te kijken." Ik ben benieuwd
of de regering het met hem eens is.Men kan op goede gronden menen met de regering van mening te moeten verschillen
over de wenselijkheid en effectiviteit van onderdelen van het beleid. Dat
behoeft niet zonder meer tot ontevredenheid en wantrouwen te leiden. Maarten
Luther zegt in zijn Grote Catechismus, als hij bij de behandeling van het
vijfde gebod ook over het gezag van wereldlijke overheden spreekt, als waren
zij vaders van een gezin, het volgende: "Want God geeft ons door hen,
evenals door onze ouders, tot ons onderhoud voedsel, huis en hof, bescherming
en veiligheid. Omdat zij dan een zodanige naam en titel als hun hoogste roem
met alle eer voeren, zijn wij ook schuldig hen te eren en hoog te achten als
de duurste schat en het kostelijkste kleinood op aarde." Het zijn gebeeldhouwde
zinnen, voorzitter.Het trekt sterk de aandacht dat Luther en de reformatoren de volken die
gebukt gaan onder de ramp van een slecht regerende overheid, niet als de verdrukte
onschuld beklagen, maar hen in de regel aansporen om de diepste oorzaak van
deze rampzalige toestand bij zichzelf te zoeken. De onderdanen moeten niet
alleen over de overheden, indien zij slecht leven en regeren, klagen tot God,
maar zij moeten ook dan voor hen bidden wanneer zij normaal hun plicht doen.
Zij moeten de mannen, en zoals wij er vandaag natuurlijk aan zouden toevoegen
de vrouwen, die in het hoge ambt der regering gesteld zijn voortdurend aan
de Heere opdragen met al de moeilijkheden waarvoor zij zich geplaatst zien,
en Hem smeken dat hij hun alles moge geven wat zij nodig hebben om hun heilige
taak op de rechte wijze te volbrengen tot Zijn eer en tot welzijn van het
volk. Zij moeten zich er steeds rekenschap van geven dat deze mannen en vrouwen
een opdracht hebben uit te voeren die ver boven hun macht gaat, en dat elke
regering die daar intussen gevoerd wordt, noodzakelijkerwijs één
mislukking moet worden, wanneer God hun niet van ogenblik tot ogenblik de kracht en de wijsheid geeft. Het is die wijsheid en die kracht die
christenen zonder ophouden voor hun overheden van God zouden moeten begeren.
Aldus Luther, die onbekend was met het verschijnsel van de parlementaire democratie
en de verzorgingsstaat. Niettemin willen wij ons zijn aanbevelingen en vermaningen,
ondanks noodzakelijke kritiek op het beleid, ten opzichte van het kabinet
en ons staatshoofd aantrekken. Bij voorbaat danken wij de regering voor haar
reactie.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Het kabinet komt voor februari met een uitgewerkt voorstel
voor een "huis van culturen", een ontmoetingsplaats waar de cultuur
van de migranten in Nederland centraal staat. Dat werd door de staatssecretarissen
Nicolaï en Van der Laan vorige week in Marrakech bekend gemaakt; een
passende plaats om met deze mededeling te komen. Het bezoek van de kroonprins
en kroonprinses aan Marokko was ook verder een waardevolle demonstratie van
de wil die in Nederland, ook bij het kabinet, leeft om serieuze belangstelling
op te brengen voor de herkomst en achtergrond van degenen die bij ons allochtonen
heten.Het is belangrijk om als samenleving belang te stellen in, en daarmee
ook waarde toe te kennen aan de eigen achtergrond en cultuur van ieder in
dit land. Van elke regio met zijn eigen identiteit, maar ook van de allochtoon,
ook met zijn eigen identiteit, en niet alleen om Franse toestanden te voorkomen.
Dat is niet een makkelijke "multicultigedachte" die geen rekening
houdt met de weerstanden in elke maatschappij tegen intensieve confrontatie
met wat vreemd is. Dat juist vanwege die weerstanden van iedereen die hier
wil komen wonen en werken, een grote mate van aanpassing gevraagd moet worden,
is intussen wel voldoende duidelijk. Aanpassing betekent weliswaar haast automatisch
ook aanpassing in de eigen beleving van wat je aan culturele bagage uit je
afkomst hebt meegekregen, maar het betekent niet dat er een heel nieuwe mens
ontstaat. Wij moeten er dus rekening mee houden dat nog zeker enkele generaties
lang een deel van onze bevolking zich Nederlander zal voelen, maar zich tegelijk
ook bewust zal zijn van zijn wortels in de Marokkaanse, Turkse, Surinaamse,
Antilliaanse of Chinese cultuur. Wellicht kiest men er zelfs vrijwillig voor
om ook bijvoorbeeld de Marokkaanse nationaliteit te behouden. En zeker, zelfs
tot in een nog veel verdere toekomst, zal een deel van onze bevolking zich
moslim voelen, zoals naar wij aan mogen nemen ook een deel van onze bevolking
tot in de even verre toekomst zich christen zal noemen.Integratie is noodzakelijk. In dit land is het noodzakelijk om Nederlands
te kunnen spreken. Er mag van eenieder verwacht worden dat hij of zij werkt
om in zijn onderhoud te voorzien en er mag verwacht worden dat de wetten die
in dit land gelden en de waarden en normen die hier dominant zijn, gerespecteerd
worden. Niet verwacht mag worden dat iedereen die waarden en normen ook als
de zijne accepteert. Dat vragen wij ook van oorspronkelijke Nederlanders niet,
want al sinds Willem van Oranje mag iedereen in dit land vinden wat hij wil,
maar hij mag niet alles doen of zeggen wat hij wil. Daaraan stellen onze normen,
en ook onze wetten, grenzen.Integratie kán dus, praktisch gesproken, niet betekenen dat ieder
zijn eigenheid, zijn identiteit opgeeft. Daarom is het verstandig daar ook
niet al te opzichtig toch naar te streven. Juist andersom, het zou verstandig
zijn om ook als natie zoveel mogelijk gebruik te maken van de eigenheid die
door iedereen wordt ingebracht. Het van jongs af opgroeien met meer talen
bijvoorbeeld, kan ook meer als een zegen dan – tegenwoordig gebruikelijk –
als een vloek gezien worden. Kortgeleden kwam van onderzoekers van de Groningse
universiteit nog eens weer de duidelijke uitspraak "Probeer niet iedere
ouder Nederlands te laten spreken tegen zijn kinderen", maar "spreek
met je kinderen de taal die je het best beheerst". Want "goede beheersing
van de eigen taal is de beste basis voor een vreemde taal". Wij hebben
het onderwijs in allochtone levende talen, oalt, afgeschaft en waarschijnlijk
werkte dat ook niet altijd zoals het had gemoeten. Het wordt nu echter intussen
wel tijd om naast de uitspraak dat iedereen Nederlands moet leren, ook de
conclusie te zetten dat Nederland er zeer veel baat bij zou kunnen hebben
indien onze onderwijzers en leraren naast het Nederlands niet alleen maar
Engels, Duits en Frans proberen te laten landen bij kinderen die opgroeien
met Turks, Arabisch, Koerdisch, Berbers enzovoort. Het is tijd om de culturele
en vooral ook de economische wenselijkheid te propageren van het zo goed mogelijk
gebruikmaken van wat er aan kennis van vreemde talen en culturen aanwezig
is in dit land. Met Fries kom je niet verder dan Wolvega, zeggen ze bij ons,
maar met Arabisch kom je verder dan alleen Nederland en met Chinees nog verder.
Het voortgezet onderwijs zou niet afgeremd maar juist gestimuleerd moeten
worden om, breder dan met alleen het zicht op West-Europa, talen aan te bieden
overal waar dat gelet op de schoolpopulatie kansrijk is. Het Inrichtingsbesluit
WVO biedt de mogelijkheid voor bijvoorbeeld Turks en Arabisch, maar wil het
kabinet het ook? Een islamitische universiteit, zoals die in Rotterdam, zou
een geweldige bijdrage kunnen leveren aan het integreren van de moslimculturen
in de Nederlandse cultuur, en daarmee ook aan het voor ons land bruikbaar
maken daarvan. Wanneer is het kabinet bereid dit particuliere initiatief te
financieren, zoals het ook altijd de Vrije Universiteit en katholieke universiteiten
heeft gefinancierd?De gedachte dat Nederland beseft dat het gebaat is bij de kennis die spontaan
aanwezig is, juist bij de nieuwe Nederlanders, kan een zinvol tegenwicht zijn
voor alle negatieve ervaringen die de meeste van die nieuwe Nederlanders in
dit land vooral de laatste jaren ondergaan. Dat hoeft niet af te doen aan
de integratie-eisen die gesteld worden. Nederland heeft moeite met het zien
van positieve aspecten aan immigratie. Het eerste wat Nederland denkt bij
een immigrant, is dat hij gevaarlijk zou kunnen zijn. De regering is daarbij
naar mijn overtuiging niet geheel schuldeloos. Zelfs waar het gaat om kenniswerkers
die hierheen worden gehaald omdat ze broodnodig zijn, valt het niet mee om
de toegang tot ons land zo vorm te geven dat de procedures een hartelijk welkom
uitstralen en geen hartgrondige weerzin. De regering wil wel, maar toch...
Na de procedures is ook het verblijf hier blijkbaar niet zodanig dat een vreemdeling
zich thuis voelt. Dat zijn ervaringen die negatief afstralen op Nederland,
en het is welbegrepen eigenbelang als de regering in haar regelgeving maar
vooral ook in haar houding en uitlatingen probeert de xenofobie de baas te
worden. En dat gaat dan nog om vreemdelingen waarvan wij eigenlijk allemaal
wel begrijpen dat zij waardevol zijn voor ons. Bij de categorie aan
de andere kant van het spectrum, de vreemdelingen die als asielzoeker of gelukzoeker
hierheen komen, is het nog moeilijker om de negatieve connotaties te compenseren
met positieve aspecten. En vooral hier lijkt de overheid toch mee te deinen
op de golven van het negatief gekleurde vermeende volksgevoel, het "gesundes
Volksempfinden". Vermeend volksgevoel, want het wel heel achteloos omgaan
met asielzoekers en illegalen wekt gelukkig ook veel weerstand in onze maatschappij.Die laakbare achteloosheid zit niet in de strenge asielwetgeving, in het
onaantrekkelijk maken van huwelijksmigratie of in een consequent optreden
tegen illegaliteit, maar in de ontsporing daarvan. Als illegalen worden opgeborgen
op een manier waarvan de commissie van toezicht vaststelt dat het kan maar
zeker niet te lang, en als de werkelijkheid is dat het soms veel langer duurt.
Als van Nederlandse kinderen een ouder wordt uitgezet en maar aangenomen wordt
dat als het gezin bij elkaar wil blijven het dan wel gezamenlijk zal opkrassen
naar een arm of gevaarlijk land. Als van asielzoekers die veel langer dan
vijf jaren hier zijn geweest en die gewoon gebruik hebben gemaakt van onze
regels, gevraagd wordt om met hun kinderen te vertrekken, terwijl die kinderen
geen ander land kennen dan Nederland en vaak geen andere taal goed spreken
dan Nederlands. Als scholen geconfronteerd worden met leerlingen die vlak
voor hun examen naar het land van hun ouders of naar een ander azc worden
gestuurd. Als gemeenten worden geconfronteerd met uitgeprocedeerden die blijkbaar
niet zomaar retour afzender gestuurd kunnen worden en daardoor op straat staan,
zelfs ook met hun kinderen; of met asielzoekers die nog in procedure zijn
dus legaal hier verblijven, maar geen recht op opvang meer hebben. Als een
kind van een illegaal wel leerplichtig is maar geen recht op bijstand heeft,
totdat de rechter constateert dat zoiets niet kan. Als een asielzoeker wordt
uitgezet naar een land dat vooraf inzage heeft geëist in alle aanwezige
belastende gegevens en de Nederlandse overheidsinstantie oordeelt dat het
verkrijgen van de mogelijkheid tot uitzetting voor ons belangrijker is dan
het risico dat de terugkerende asielzoeker loopt.Dit land heeft leergeld betaald met een te tolerante maar vooral te gemakzuchtige
houding en kiest nu voor een streng beleid. Daar is niets mis mee. Hoeveel
voordeel immigranten ons ook kunnen opleveren, een onbeperkte toestroom is
niet te verwerken en gaat ten koste van de samenhang in dit land. In alle
genoemde gevallen wordt echter niet de strengheid van de wet ter discussie
gesteld. Er wordt niet eens gevraagd om barmhartigheid, er wordt gevraagd
om rechtvaardigheid. Strengheid en rechtvaardigheid zijn immers niet te scheiden.
Het gaat niet meer om incidentele ontsporingen of ongelukkige samenlopen van
omstandigheden, maar om de wijze waarop het systeem wordt uitgevoerd. Die
maakt dat gemeenten de afweging tussen hun zorgplicht en de consequenties,
niet van de wet maar van de uitvoering daarvan, niet meer in redelijkheid
kunnen maken. Het is de uitvoering van het systeem dat scholen ertoe gebracht
heeft vandaag met elkaar te protesteren tegen wat er van het beleid zichtbaar
wordt in de klassen.Wij staan ver af van wat door de Europese Commissie geformuleerd werd
in de mededeling van 14 oktober 2002, op grond waarvan daarna een Europees
actieprogramma voor terugkeer werd opgesteld: "Kristalheldere consolidatie
is vereist van legale immigratiekanalen en van de situatie van legale immigranten,
en een doeltreffend en grootmoedig asielbeleid op basis van snelle procedures
die toegang bieden tot echte bescherming voor hen die dit nodig hebben."
Helderheid verdrinkt bij ons in de procedures en van grootmoedigheid is in
onze uitvoeringspraktijk te weinig sprake. Van het kabinet vraag ik niet om
een heel ander beleid in te zetten, maar wel om het beleid met aandacht en
redelijkheid uit te voeren en vooral ook om de vroeger door onszelf gemaakte
fouten – ik doel op de jarenlange procedures – niet ten koste
te laten gaan van vooral kinderen die "als ze al wat zijn, toch vooral
Nederlander zijn". Het overleg tussen de minister voor Vreemdelingenzaken
en Integratie en de VNG over de instelling van een onafhankelijke commissie
die de uitvoering van het terugkeerbeleid zou moeten onderzoeken, is blijkbaar
geëindigd met een ontstemde minister en commissieleden die hun opdracht
teruggaven. Zou het niet alsnog heel nuttig kunnen zijn, samen met de VNG
na te laten gaan hoe een echt sluitend terugkeerbeleid gerealiseerd kan worden?
Kunnen met de scholen dan ook geen regels afgesproken worden over wat wel
en wat echt niet toelaatbaar en acceptabel is? Ik zou erg graag zien dat het
kabinet hierop positief reageert.Buitenlanders worden vooral getroffen door het gebrek aan waardering van
het eigene, de eigen taal, cultuur en geschiedenis van de Nederlander, en
de trots op die onverschilligheid tegenover die eigenheid. De Nederlander
heeft dus een vreemd soort identiteitsgevoel. Het zijn Turkse culturele organisaties
die ons erop wijzen dat de hoog geprezen veilig verkeersactie "I love..."
ook in het Nederlands gevoerd had kunnen worden. Wij gaan daar wat aan doen
door een historische en culturele canon vast te stellen, die moet leiden tot
meer kennis en ook tot meer, niet zozeer trots maar wel betrokkenheid. Vooral
ook nieuwkomers moeten daaruit kunnen leren hoe en waarom Nederland werd,
wat Nederland is en waar het voor wil staan. Wij zijn dan wel moreel verplicht
om de hedendaagse werkelijkheid, ook voor die nieuwkomers, zelfs voor degenen
die wij niet als nieuwkomer hier willen hebben, in overeenstemming te laten
wezen met wat de door ons afgestemde Europese grondwet noemde "de waarden
van de Unie". Die moeten toch ook in onze geschiedenis en cultuur terug
te vinden zijn. Eerbied voor de menselijke waardigheid wordt daarbij als eerste
genoemd.De heer Hessing (LPF):Peilingen van Maurice de Hond laten zien dat het vertrouwen in de politiek
lager is dan ooit. Zelfs ogenschijnlijk populaire en gerespecteerde politici
als Wouter Bos, Jan Marijnissen en André Rouvoet slagen er niet in
om een voldoende te scoren bij de Nederlandse kiezer. De regering doet het
nog veel slechter, want zelfs de kiezers van de regeringspartijen CDA, VVD
en D66 zijn niet bereid om dit kabinet aan een voldoende te helpen.Als het gaat om regeringsvoorkeuren, haalt de niet erg waarschijnlijke,
linkse combinatie van PvdA, SP en GroenLinks nog de meeste stemmen. Voortzetting
van de huidige coalitie en Paars III – maar dan zonder D66 dat volgens
de peilingen nog slechts kan rekenen op drie zetels – komen amper boven
de 10% uit. Dit geldt overigens ook voor de na de verkiezingen
van 2007 voor de hand liggende combinatie PvdA-CDA.Het moge duidelijk zijn dat veel kiezers politici eerder zien als deel
van hun problemen, dan als de oplossers daarvan. De veelbesproken kloof tussen
politiek en burger lijkt wijder en dieper dan ooit tevoren. Dat is een veeg
teken gezien de economische problemen waarin ons land verkeert – denk
hierbij ook aan de opkomende economieën in Azië – alsmede
de dreiging die uitgaat van het (inter)nationaal terrorisme.De heer Kox (SP):Ik luister met interesse naar de opsomming van collega Hessing. Hij vergat
echter een partij te noemen die ook wat aan het teruglopen is in de peilingen:
zijn partij. Kan hij die ook bij zijn beschouwing betrekken of heeft hij daarvan
al zoveel afstand genomen dat hij hier het hele politieke spectrum beschouwt
als onafhankelijk waarnemer?De heer Hessing (LPF):Ik denk dat u ervan uit mag gaan dat u mij als de eerste en laatste vertegenwoordiger
van deze partij in deze Kamer zal zien. Dat is mijn verwachting, niet mijn
overtuiging.Over het dichten van de kloof tussen burger en politiek is al veel geschreven.
De gekozen burgemeester en het referendum hadden daarbij kunnen helpen en
het is triest om te moeten constateren dat het juist de partijen met de grootste
aanhang zijn geweest – PvdA, CDA en VVD – die de gekozen burgemeester
en het referendum in de Haagse ijskast hebben gezet. Maar ook zonder deze
twee zaken valt er nog genoeg te verbouwen aan het Huis van Thorbecke. Ik
denk hierbij in het bijzonder aan versterking van de positie van de Tweede
Kamer, die toch het hart vormt van onze representatieve democratie.De heer Werner (CDA):Misschien is het mij ontgaan, maar ik dacht dat de gekozen burgemeester –
althans het aandeel dat wij hier in de Eerste Kamer hebben gehad – toch
niet door CDA en VVD is geblokkeerd.De heer Hessing (LPF):Daarin hebt u gelijk.Vanuit het oogpunt van emancipatie is het toenemend aantal vrouwelijke
Tweede-Kamerleden misschien wenselijk, maar het is fnuikend voor de status
van het beroep. De zogenaamde wet van Sullerot, genoemd naar de Franse sociologe
en feministe Evelyne Sullerot, maakt duidelijk dat de status van een beroep
daalt naarmate het aantal vrouwen dat een dergelijk beroep beoefent, procentueel
toeneemt. Op dit moment telt de Tweede Kamer een recordaantal van 60 vrouwelijke
leden. Ook het feit dat er momenteel veel onervaren Kamerleden en jonge Kamerleden
zijn, kan als een zwaktepunt worden genoemd.Belangrijker evenwel is dat het de Tweede Kamer ontbreekt aan voldoende
instrumenten en mankracht om de controlerende taak naar behoren uit te voeren.
Tegenover de regering en haar tienduizenden ambtenaren en honderden adviesorganen,
kan de Tweede Kamer weinig meer stellen dan wat ondersteunende diensten en
een handjevol beleidsmedewerkers. Er zit voor de Kamer welgeteld één
ambtenaar in Brussel en dat ook pas sinds ongeveer een jaar. De problemen
rond de Betuwelijn en de HSL, om maar een paar voorbeelden te noemen, tonen
aan waartoe dit kan leiden.Daarnaast heeft de Tweede Kamer last van het optreden van de Eerste Kamer
en het Europees Parlement. Zo is de Eerste Kamer, in plaats van de bedoelde
kamer van reflectie, veel meer een kamer waarin behoudzucht, opportunisme
en zelfs revanchisme de boventoon voeren. Ik verwijs hier weer naar de betreurenswaardige
gang van zaken rond de invoering van de gekozen burgemeester en het referendum.
Let wel, wij hebben het over belangrijke en noodzakelijke politieke vernieuwing,
afkomstig van de rechtstreeks door het volk gekozen vertegenwoordigers in
de Tweede Kamer, die vervolgens door de indirect gekozen vertegenwoordigers
in de Eerste Kamer vakkundig de nek is omgedraaid. Bovendien zorgt alleen
al het bestaan van de Eerste Kamer voor een vertraging bij het implementeren
van nieuwe wetgeving, laat staan van grondwetswijzigingen.Het Europees Parlement is wat betreft haar bevoegdheden geen volwaardig
parlement te noemen. De referenda in Frankrijk en Nederland hebben duidelijk
uitgewezen dat er ook geen enkele behoefte bestaat aan een Europese superstaat
met een bijbehorend parlement. Waar alleen al de aanwezigheid van het Europees
Parlement wél voor zorgt, is dat Nederlandse parlementariërs zich
minder dan nodig bezighouden met Europese aangelegenheden. Ook is de afstand
tussen Brussel en de burger zo mogelijk nog groter dan die tussen Den Haag
en de burger.Dan nu een aanzet tot de oplossingen van de door mij geschetste problemen.
Ik zal hier maar geen pleidooi houden voor minder vrouwen in de Tweede Kamer.
Wel is er behoefte aan meer ervaren Kamerleden die zich ertoe verplichten
om minimaal vier jaar of – nog beter – acht jaar zitting te nemen
in de Tweede Kamer. Vervolgens verdient het aanbeveling om meerdere, kwalitatief
hoogstaande en op verschillende terreinen gespecialiseerde onderzoeksinstituten
onder te brengen bij de Tweede Kamer, zodat de Kamer zelfstandig, zonder afhankelijk
te zijn van de medewerking van de regering, onderzoek kan verrichten naar
bestaand of toekomstig regeringsbeleid. Ik denk hierbij overigens niet aan
topzware instituten waaraan tientallen, zo niet meer onderzoekers zijn verbonden.
Veeleer ga ik uit van enkele vaste onderzoekers per instituut die, indien
de situatie dat vereist, op tijdelijke basis externe expertise kunnen inhuren.
Wel zijn deze vaste krachten verantwoordelijk voor het bewaken van de objectiviteit
van het geleverde onderzoek.Ook zou serieus moeten worden overwogen om zowel de Eerste Kamer als het
Europees Parlement af te schaffen. Een Tweede Kamer die daadwerkelijk is toegerust
voor haar controlerende taak, zoals hierboven is beschreven, zou het moeten
kunnen stellen zonder een voor uitstel en soms zelfs afstel zorgende Eerste
Kamer. Bovendien is er als achtervanger altijd nog de Raad van State die eventueel –
ook vanuit deze Kamer – nog zou kunnen worden versterkt. Denk verder
aan de mogelijkheid om rechterlijke toetsing van wetten aan de Grondwet te
introduceren.In het Europa van de menselijke maat zouden de verschillende nationale
parlementen, waaronder ook dat van Nederland, als alternatief voor het Europees
Parlement, moeten komen tot een eigen permanente vertegenwoordiging in Brussel,
zoals die er ook al bestaat voor hun regeringen. Op deze vooruitgeschoven
Haagse post in Brussel houden Kamerleden een stevige vinger aan de Europese
pols, daarbij ondersteund door een toereikende ambtelijke staf. Voor de goede
orde: deze Kamerleden werken deels in Brussel en deels in Den
Haag, afhankelijk van de verschillende agenda's. Nationale parlementariërs
kunnen zo veel effectiever en efficiënter controleren wat de Europese
Commissie, de regeringsleiders en ministers in Europees verband van plan zijn.
Dat is met name op het gevoelige punt van de subsidiariteit van groot belang,
aangezien steeds meer wetgeving uit Brussel afkomstig is.Een verscherpte controle op de nationale regeringen door hun respectievelijke
parlementen brengt de Europese besluitvorming, meer dan nu het geval is, naar
de lidstaten zelf en daarmee dichter bij de burger. Bij het zoeken naar manieren
om het Nederlandse parlement meer greep te laten krijgen op het Europees besluitvormingsproces,
verdient het aanbeveling om te kijken naar Denemarken. Het Deense parlement
heeft de meest vergaande procedure voor overleg met de regering over vergaderingen
van de Raad in Brussel. Iedere week vergadert de Europacommissie om de minister
een mandaat te geven voor de onderhandelingen in de daarop volgende week in
de Raad. De minister mag alleen in overleg met het parlement van het mandaat
afwijken.Aangezien de minister-president vandaag in ons midden is, wil ik afsluiten
met een onderwerp dat hem na aan het hart ligt, namelijk de coördinatie
van het Nederlandse Europabeleid. Die is in handen van het ministerie van
Buitenlandse Zaken. Nog wel, want de recente motie-Herben die stelt dat de
minister-president meer sturing moet geven aan het EU-beleid – een motie
die met brede steun is aangenomen in de Tweede Kamer – is wat mij betreft
nog maar het begin. Europees beleid is geen buitenlands beleid meer, maar
binnenlands beleid dat naast bijna elk departement ook provincies en gemeenten
raakt. Om die reden ligt het voor de hand om de coördinatie van dit beleid
onder te brengen bij de minister-president en diens ministerie. Dit houdt
concreet in dat de staatssecretaris voor Europese Zaken en een flink aantal
ambtenaren die zich binnen het ministerie van Buitenlandse Zaken bezighouden
met het Europees beleid, worden ondergebracht bij het ministerie van Algemene
Zaken. Agendabepaling, strategie en tactiek worden in de toekomst niet langer
bepaald vanuit de Apenrots, maar vanuit het Torentje. Op het terrein van de
Europese politiek hoort de minister-president zich meer als "primus",
dan als "inter pares" op te stellen. Een minister-president die
dat inziet en ook wil, heeft naar mijn inzicht het juiste beroep uitgekozen.Mevrouw de Voorzitter. Graag zou ik na deze beschouwing over de Eerste
Kamer ook enige woorden willen wijden aan het door velen gekoesterde Huis
van Thorbecke, en dan met name de rol van provincies als middenbestuur. Om
maar met de provincie te beginnen. De provincie stamt uit een tijd dat er
niet alleen figuurlijk, maar ook letterlijk een afstand was tussen Rijk en
gemeenten. Thorbecke heeft de provincie in de negentiende eeuw bedoeld als
coördinerend lichaam om afstanden te overbruggen. Gaandeweg is de rol
van de provincies dan ook primair komen te liggen op de beleidsterreinen waar
die afstand ook nog echt een rol speelt, namelijk de fysieke omgeving. Toch
dienen wij ons ervan bewust te zijn dat de provincie stamt uit een tijd waarin
men er per trekschuit een dag over deed om vanuit het oosten van het land
in Den Haag te komen. Het was de tijd dat de veldwachter in het dorp in zijn
eentje de orde handhaafde. Het was de tijd dat koeien de gemeentegrenzen konden
bepalen. Een dorp of een stad was een verzameling huizen en bedrijven rond
de kerk. Eromheen lagen weilanden met koeien.Traditioneel heeft de provincie zich juist op die tussengebieden gericht,
in meer bestuurlijke termen: de inrichting van het landschap. Het dorp was
van de burgemeester en de pastoor of, zo u wilt, de dominee. Tegenwoordig
zijn er niet altijd meer tussengebieden tussen gemeenten. Er zijn nu gemeenten
met en gemeenten zonder koeien. De provincies hebben niet altijd goed geweten
wat zij met die stedelijke gebieden aanmoesten. Thorbecke heeft het verstedelijken
van gemeenten natuurlijk ook niet kunnen voorzien. Wij zijn inmiddels 150
jaar verder en dat dwingt ons oog te hebben voor ontwikkelingen die de afgelopen
anderhalve eeuw in ons land hebben plaatsgevonden. Daarmee voorkomen wij dat
wij opgescheept raken met een bestuurlijke organisatie die meer op theorie
dan op de praktijk van vandaag is gebaseerd.Wie herinnert zich nog de rol van de provincies tijdens de mond- en klauwzeercrisis?
Niemand, want die was er niet. Terwijl het Rijk bezig was met Europees MKZ-beleid
en importverboden, en gemeenten bezig waren met besmettingsbeperking en de
opvang van getroffen boeren, waren de provincies nergens te bekennen. Uitgerekend
de provincies die hier zulk belangrijk werk hadden kunnen doen bij deze gemeenteoverstijgende
problematiek. Hetzelfde kan gezegd worden over tal van onderwerpen die met
veiligheid te maken hebben. Juist hier kan de provincie een belangrijke rol
vervullen als tussenbestuur. De provincies zijn historisch gegroeide eenheden
die hun politieke en bestuurlijke positie ontgroeid zijn, zeker in de verstedelijkte
gebieden. Fysieke afstanden spelen minder een rol dan vroeger en problemen
houden niet op bij de vastgestelde grenzen.Het Huis van Thorbecke bestaat inmiddels 150 jaar en doorgaans verdienen
huizen met een dergelijke ouderdom een plaatsje op de monumentenlijst. Oude
gebouwen kunnen echter ook na lange tijd nog uitstekend functioneren, soms
onder totaal andere omstandigheden. Maar daarvoor is wel onderhoud nodig.
In de loop van de voorgaande decennia zijn er steeds meer bestuurslagen bijgekomen,
zoals de kaderwetgebieden en thans de Wgr-plusregio's. Om nog maar te zwijgen
van allerlei koepels, driehoeken en de opdeling van grote steden in deelgemeenten.
De extra bestuurslaag van de Wgr-plusregio is de facto ook nog eens een ondemocratische
toevoeging. Kiezers hebben immers niets te zeggen over hetgeen zich in deze
bestuurslaag voltrekt. De plusregio's zorgen er bovendien voor dat de provincie
nog minder te zeggen krijgt in het verstedelijkte gebied en worden door sommigen
aangeduid als een sluiproute naar een ander bestuur, namelijk die van stadsprovincies.
Naast deze intensivering van de bestuurlijke drukte tussen centrale en lokale
overheid, bestaan ook nog eens sinds vele eeuwen de waterschappen. Er is eigenlijk
sprake van een archeologisch proces. Er komt steeds een laagje bij, mar er
wordt nooit iets verwijderd. Goed onderhoud betekent dat er zo af en toe eens
iets moet worden vervangen in een huis, maar dat is iets anders dan steeds
maar iets blijven toevoegen.Talloze pogingen tot hervorming van het tussenbestuur zijn de afgelopen
decennia ondernomen met een aaneenschakeling van ambitieuze plannen en haperende
uitvoeringen die bij een buitenstaander gemakkelijk tot cynisme
zouden kunnen leiden. Met de hoogleraar Douwe Jan Elzinga deel ik de opvatting
dat het uitgangspunt voor bestuurlijke hervorming moet zijn dat bevoegdheden –
het is een geweldige open deur – horen te worden toegekend aan het niveau
dat voor de uitoefening ervan het meest in aanmerking komt. Elzinga voegt
daaraan toe dat er op ieder beleidsterrein niet meer dan drie bestuurslagen –
Rijk, middenbestuur en lokaal bestuur – betrokken mogen zijn in de uitoefening
van bevoegdheden. Voor het gemak laat Elzinga daarbij de rol van Europa even
buiten beschouwing, maar in feite praat je dan eigenlijk al over vier bestuurslagen
en soms over vijf. Daarom zou ik ook hier willen benadrukken dat het bij sommige
beleidsterreinen ook best minder bestuurslagen mogen zijn.De kern van de problematiek bestaat uit twee componenten. In de eerste
plaats de grootstedelijke problemen rond Rotterdam, Den Haag en Amsterdam.
In de tweede plaats de aanwezigheid van veel te veel hulpstructuren in de
rest van Nederland. De oplossing ligt derhalve voor de hand. Hef vrijwel alle
hulpstructuren op en leg deze op het niveau van de provincie en draag het
gros van de bevoegdheden over aan de provincie. In mijn opvatting betekent
dit ook dat de thans in ontwikkeling zijnde 25 veiligheidsregio's op het niveau
van de provincie worden gebracht. Daarnaast is er alles voor te zeggen om,
onder handhaving van de provincies buiten de Randstad, de bestuurlijke structuur
in met name het westen van het land beter af te stemmen op de toenemende verstedelijking.
Dit dient dan wel binnen de democratische kaders te gebeuren. De grootstedelijke
problematiek van Rotterdam, Amsterdam en Den Haag vormt naar mijn mening voldoende
rechtvaardiging voor een pleidooi voor de vorming van stadsprovincies à
la de stadstaten Hamburg en Wenen. Langs de hiervóór omschreven
weg kan dan een effectief en slagvaardig middenbestuur ontstaan van ongeveer
13 eenheden, waarvan de inrichting meer dan ooit aansluit bij de bestuurlijke
subsidiariteit zoals Thorbecke die bedoeld heeft.Mevrouw de voorzitter, als laatste zou ik graag iets willen zeggen over
het rechtssysteem.De voorzitter:Ik vraag u om tot een afronding te komen. U bent al over uw tijd heen.
Bovendien hebt u aangekondigd in tweede termijn mogelijkerwijs met een motie
te zullen komen, maar u hebt niet voor de tweede termijn ingetekend. U bent
echt over al uw tijd heen.De heer Hessing (LPF):Dan kom ik een volgende keer terug op het rechtssysteem. Ik had graag
willen spreken over de fundamentele herbezinning op ons rechtsstelsel en over
lekenrechtspraak. Afgelopen zondag heb ik van de minister begrepen dat hij
daar heel serieus over gaat nadenken, dus ik bewaar dit gedeelte van mijn
betoog voor een volgende keer.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 14.33 uur tot 15.45 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-274-306.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl