Behandeling van de wetsvoorstellen:  - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 1999 (26200 VII) (inclusief Politie);  - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Gemeentefonds voor het jaar 1999 (26200 C); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Provinciefonds voor het jaar 1999 (26200 D)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 550-605

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-02-1999

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 17, pagina 550-605

26-01-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26200-VIIToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26200-CToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26200-DToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 26 januari 1999)Pagina 605-606
Presentie en opening (dinsdag 26 januari 1999)Pagina 549-549
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 1999 (26200 VII) (inclusief Politie); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Gemeentefonds voor het jaar 1999 (26200 C); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Provinciefonds voor het jaar 1999 (26200 D)Pagina 550-605
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Herstel van wetstechnische gebreken en leemten in diverse wetten alsmede intrekking van enkele wetten die geen betekenis meer hebben (Reparatiewet I) (25836); - Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1997 (slotwet) (26072); - Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 1997 (slotwet) (26073); - en 31 andere slotwetten en suppletore begrotingenPagina 549-550
Lijst van besluiten (dinsdag 26 januari 1999)Pagina 605-605

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 253 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van de wetsvoorstellen:Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 1999 (26200 VII) (inclusief Politie);Vaststelling van de begroting
van de uitgaven en de ontvangsten van het Gemeentefonds voor het jaar 1999
(26200 C);Vaststelling van de begroting van de
uitgaven en de ontvangsten van het Provinciefonds voor het jaar 1999 (26200 D).De voorzitter:De minister van Justitie en de staatssecretaris van Financiën hebben
mij gevraagd hen hier te willen verontschuldigen.De beraadslaging wordt geopend.De heer Van Dijk (CDA):Mijnheer de voorzitter! Om des tijds wille beperk ik mij tot een viertal
onderwerpen waarvan de eerste drie betrekking hebben op onderwerpen waarover
recentelijk beleidsnota's zijn ontvangen. Dat zijn de politie, het minderhedenbeleid
en de gemeentelijke herindeling. Mijn vierde chapiter bestaat uit een aantal
vragen die bij ons leven over de rampenbestrijding.De minister van Binnenlandse Zaken en zijn collega van Justitie verblijdden
ons de vorige maand met een kerstgeschenk in de vorm van het Beleidsplan Nederlandse
politie voor de periode 1999 tot 2002. Ik gebruik het woord "verblijden" niet
in cynische maar in positieve zin omdat het plan de verwachting rechtvaardigt
dat we de gênante en onverkwikkelijke situatie onder het eerste paarse
kabinet, waarin de verantwoordelijke minister zich met opgeheven
handen achter de Politiewet verschool om zijn machteloosheid uit te drukken,
achter ons hebben gelaten. We hebben nu te doen met een minister die zijn
verantwoordelijkheid wil nemen en daaraan zijn politieke lot verbindt. Dat
is op zichzelf al een hele verbetering, die wij op prijs stellen. De minister
kan in dat opzicht op onze steun rekenen, zij het niet ongeclausuleerd.Ik gebruik de woorden "niet ongeclausuleerd" omdat we niet in alle opzichten
even gelukkig zijn met het gepresenteerde beleidsplan. Het heeft twee zwakke
plekken. Allereerst zijn de structurele elementen van het plan onvoldoende
scherp uitgewerkt, hetgeen tot eindeloze misverstanden, meningsverschillen
en vertragingen kan leiden. In de tweede plaats zijn de beleidsinhoudelijke
voornemens op zichzelf niet slecht maar ze hebben geen handen en voeten; ze
zijn onvoldoende geconcretiseerd, er hangt geen prijskaartje aan en het is
onmogelijk om na te gaan of de middelen die de minister kan inzetten, toereikend
zijn om de prijs van dit plan te betalen. Indien beide tekortkomingen niet
tijdig worden weggenomen, is de kans groot dat dit stoutmoedige plan als een
nachtkaars uitgaat.Voorzitter! Laat ik beginnen met een aantal structurele elementen. Het
plan bevat een stevige portie centralisatie van het politiebeleid en de vraag
rijst of we hiermee op weg zijn in de richting van een landelijke politie.
Ik citeer: "De korpsen zullen extra moeten investeren in de landelijk aangegeven
beleidsthema's." Voorzitter! Dat zijn er blijkens dit plan nogal wat. De korpsen
zullen op hun prestaties worden afgerekend en ook financieel worden beloond
of gestraft naarmate zij, gemeten met de maatstaven van de ministers, beter
of slechter presteren.De indruk van een straffe centrale leiding wordt nog versterkt door de
metafoor van de concernstructuur: een moedermaatschappij met dochter- of werkmaatschappijen.
Wij vinden dit een nogal ongelukkige metafoor want de rentabiliteit van een
dochtermaatschappij is heel wat eenduidiger te meten dan de prestaties van
een politiekorps. Bovendien beschikken de ministers niet over de mogelijkheid
om een slecht presterende dochter op te heffen of af te stoten.De centraliserende teneur van het plan wordt weliswaar afgezwakt door
de zinsnede: "Er zal ook altijd rekening moeten worden gehouden met de prioriteitsstelling
op het lokale en regionale niveau", maar dit roept natuurlijk de vraag op
wat zal prevaleren. Waar houdt de beleidsbepaling door de ministers op en
waar begint die van de korpsbeheerders? Hoeveel vrije beleidsruimte zullen
de regionale korpsen nog hebben? Gaarne verkrijgen wij een antwoord op deze
vragen.Een tweede belangrijk structuurbepalend element is wat we beschouwen als
te behoren tot de taken van de politie. Het plan verschaft daarover weinig
duidelijkheid. Dat ook anderen dan de politie zullen moeten worden aangesproken
op hun verantwoordelijkheid en dat daarover afspraken moeten worden gemaakt
en convenanten worden gesloten, zeggen we al zolang. Wat dit hoofdstuk nogal
rafelig maakt, zijn zinsneden die openen met woorden als "het is de vraag
of", "bezien zal moeten worden of", "een nader standpunt zal worden bepaald
over", "in het integraal veiligheidsplan zal dit of dat nader worden uitgewerkt"
enz. Veel duidelijkheid verschaft dit hoofdstuk niet. De conclusie lijkt gewettigd
dat de discussie over de taken van de politie nog wel enige tijd zal voortduren,
evenals de maatschappelijke realiteit dat die taken voortdurend zwaarder worden
en de mondige burger steeds veeleisender.Het derde structurele probleem, dat in het beleidsplan wel wordt vermeld
maar niet opgelost, is dat van het gezag en beheer van de regionale korpsen.
"Het gezag blijft in elk geval", zo lees ik in het beleidsplan, "bij de burgemeester
en het OM." Ik denk dat heel wat burgemeesters, die ervaren dat ze zeer weinig
of geen invloed op het politiebeleid hebben, bij het lezen van deze woorden
hun wenkbrauwen zullen fronsen. De burgemeester/korpsbeheerder daarentegen
is wat geïsoleerd komen te staan, ook ten opzichte van zijn eigen gemeenteraad.
"De positie van het regionaal college is op dit moment onbevredigend, mede
door de gebrekkige democratische legitimatie", zo lezen wij verder. Maar ook
deze paragraaf, die de titel "Een heldere verdeling van verantwoordelijkheden"
meekreeg, gaat weer als een nachtkaars uit in de laatste zinnen, waarin gesproken
wordt over een "mogelijke oplossing", die nog nader uitgewerkt moet worden,
"op korte termijn". Maar dat stond ook al in het regeerakkoord. Die korte
termijn is zo langzamerhand wel verstreken.Ook de verhouding tussen de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken
verdient aandacht en kan spanningen veroorzaken. "De opsporingstaak van de
politie is en blijft justitieel", zo lezen we in een recent antwoord op door
ons gestelde vragen in de vaste commissie voor Justitie. "De centrale beheersbevoegdheid
over de politie is bij de minister van Binnenlandse Zaken komen te liggen.
De minister van Justitie stelt de justitiële kaders vast waarna de minister
van Binnenlandse Zaken zorgdraagt voor een adequate beheersmatige vertaling
hiervan." Zo eenvoudig ligt het kennelijk, of toch niet?Zeker in een tijd van hoge eisen en beperkte middelen zal de minister
van Binnenlandse Zaken vanuit zijn beheersmatige verantwoordelijkheid voortdurend
keuzen moeten maken, ook in verband met de niet-justitiële taken van
de politie, en prioriteiten moeten stellen. Niet alles kan wat eigenlijk zou
moeten. Voor dat afwegingsproces draagt de minister van Justitie geen verantwoordelijkheid
meer. Dat zou misschien wel goed kunnen gaan als de relatie tussen beide ministers
goed is en er geen grote meningsverschillen bestaan, al zijn wij daarvan ook
niet geheel zeker. Indien dat niet het geval is wordt het voor de minister
van Justitie eenvoudiger om voor inadequaat justitieel optreden van de politie
de minister van Binnenlandse Zaken integraal in gebreke te stellen. Deelt
deze minister die inschatting?Erg veel inzicht in een oplossing van de structurele problemen die ik
opsomde biedt dit beleidsplan niet. Toch is enige haast geboden om te voorkomen
dat de politieorganisatie in de komende jaren niet optimaal functioneert.
We lezen dat de Politiewet op een aantal terreinen zal worden aangepast om
gebreken te herstellen en meer duidelijkheid te scheppen. Welk tijdschema
staat de bewindslieden bij deze wetswijziging voor ogen?Ik kom tot het tweede zwakke punt, de beleidsinhoudelijke voornemens.
Lezing van het beleidsplan, met name ook hoofdstuk 4, dat over de landelijk
vastgestelde beleidsthema's voor de politie gaat, maakt allereerst
duidelijk dat veel, zeer veel van de politie zal worden gevraagd. Naar onze
mening mag dat ook worden gevraagd en moet dat worden gevraagd. De landelijke
thema's waarop de ministers kennelijk willen sturen, beslaan niet het gehele
veld van het politiewerk, maar wel een groot deel ervan. Zij omvatten de jeugdcriminaliteit,
het geweld op straat, de zware georganiseerde criminaliteit (waaronder mensenhandel
en mensensmokkel, zedencriminaliteit, wapencriminaliteit en fraude) en vervolgens
de verkeersveiligheid en het milieu. Zeker als de minister de korpsen op deze
landelijke thema's gaat afrekenen, ook financieel, mag worden aangenomen dat
hier het zwaartepunt van het politiebeleid zal komen te liggen en minder bij
andere thema's, zoals drugsdelicten, woning- en auto-inbraken, winkeldiefstallen
en hulpverlening aan burgers. Is dat de bedoeling?Het tweede dat opvalt is dat, met één uitzondering, geen
van de onder deze thema's vermelde doelstellingen is geconcretiseerd in de
vorm van verifieerbare taakstellingen; dat moet kennelijk nog komen. Maar
zonder een dergelijke concretisering is de minister over enkele jaren nergens
op af te rekenen. Hoe zit dat precies? Er is één uitzondering
bij deze lacune, namelijk het thema verkeersveiligheid, waarvoor de taakstelling
is geconcretiseerd in een verlaging van het aantal verkeersdoden en -gewonden
met respectievelijk 50% en 40%. Een daling ten opzichte van welk basisjaar?
Ten opzichte van 1985. Ik dacht even dat ik het verkeerd had gelezen, maar
het staat er twee keer: 1985. Maar dat ligt alweer ruim 13 jaar achter ons.
Wat waren de cijfers in een meer recent jaar, bijvoorbeeld 1997 of 1998? En
wanneer moet die taakstelling zijn bereikt? In 2010. Dat wil dan zeggen dat
de minister drie termijnen van vier jaar kan uitdienen voordat er wat af te
rekenen is. Erg overtuigend klinkt dit alles niet.Het derde dat opvalt, is de afwezigheid van enige informatie, hoe globaal
ook, over de middelen in menskracht en materiaal die nodig zullen zijn om
de doelstellingen van dit beleidsplan te realiseren. Kort gezegd: het prijskaartje
ontbreekt. En dat laatste maakt het ons ten slotte onmogelijk te bepalen of
de in deze kabinetsperiode voor de politie beschikbaar gestelde middelen toereikend
zullen zijn. Zeker in een situatie waarin de ministers zelf een aantal landelijke
beleidsthema's voor de politie vaststellen, zal de neiging bij de korpsen
en bij politievakorganisaties toch zeker groot zijn om boter bij de vis te
eisen. Over de toereikendheid van de beschikbare middelen zijn wij niet optimistisch.
Er staan op dit moment te veel waarschuwingslichten op rood. Ik noem er enkele.Er zijn nogal wat signalen dat de financiële situatie van de korpsen
niet gezond is en dat voor een aantal ondercuratelestelling dreigt. Korpsen
melden dat de normvergoeding niet meer toereikend is. Er dreigt achterstallig
onderhoud in de vorm van uitstel van investeringen en van de invulling van
vacatures. Op het platteland dreigt blauw van de straat te verdwijnen. De
invoering van de 36-urige werkweek heeft de beschikbaarheid in uren verminderd.
De vergrijzing van sommige korpsen is zorgelijk. De uitstroom is in een aantal
grote steden fors en die zal in de komende jaren ook elders groeien. Werkdruk
en ziekteverzuim nemen toe. Er dreigt een negatieve spiraal te ontstaan waarbij
het imago van de politie schade zou kunnen oplopen en het steeds moeilijker
zal worden, nieuwe mensen aan te trekken, nog afgezien van de beperkingen
die de huidige opleidingscapaciteit oplegt. Ik denk dat de minister heel wat
van de beperkte middelen nodig zal hebben om die spiraal te doorbreken, voordat
hij aan de beoogde beleidsintensiveringen toekomt.Een tweede beperkende factor ligt in het arbeidsvoorwaardenoverleg, dat
een extra beslag op de middelen legt, en in de tamelijk rigide rechtspositionele
regelingen, die het bereiken van de beoogde efficiencywinst zouden kunnen
beperken.Ten slotte wat de politie betreft, het idee van een systeem van prestatiebeloning
bij de financiering van de korpsen heeft op zichzelf zeker aantrekkelijke
kanten, maar het veronderstelt wel de beschikbaarheid van eenduidige maatstaven
om die prestaties te meten op een wijze waarin ook het veld zich kan vinden.
Die zijn er momenteel niet en over de vraag of ze voor een zo complexe zaak
als de politiezorg überhaupt ontwikkeld kunnen worden, is nog niets te
zeggen. Wij wachten met belangstelling de verdere plannen hieromtrent af.Voorzitter! Ik kom bij het minderhedenbeleid. Het belang van een goede
integratie van wat wij de minderheden zijn gaan noemen in de Nederlandse samenleving
kan nauwelijks worden overschat. En dat niet alleen vanuit onze plicht de
betrokkenen een volwaardig bestaan in die samenleving te bieden, maar zeker
ook omdat een haperende of onvolledige integratie een zware hypotheek legt
op de stabiliteit van ons land in komende generaties. Die zullen straks de
wrange vruchten plukken van het bestaan van grote groepen binnen onze grenzen
die Nederland in onvoldoende mate als hun land beschouwen. Al vele jaren vormt
het integratiebeleid dan ook een speerpunt op de politieke agenda waarvan
Binnenlandse Zaken de coördinerende verantwoordelijkheid draagt. Niet
geheel zonder resultaat – ik wijs op de Molukkers, die nog maar zelden
als echte probleemgroep worden gesignaleerd – maar de eerlijkheid gebiedt
te erkennen dat de resultaten tegenvallen. Het recente onderzoek van het Sociaal
en cultureel planbureau heeft ons wat dat betreft weer eens met de neus op
de feiten gedrukt. Wij stellen het dan ook op prijs dat minister Van Boxtel
enkele maanden na zijn aantreden met een doorwrochte nota is gekomen die inzicht
verschaft in zijn filosofie en in zijn actieprogramma's en speerpunten. Tijdgebrek
belet mij erg diep in te gaan op de beleidsinhoudelijke kanten van de nota.
Vele kanten hebben onze instemming. Ik beperk me tot enkele kanttekeningen.Allereerst een enkel woord over de duidelijkheid van de gehanteerde begrippen
omdat de zaak er zeker mee gediend is als we weten waarover we het hebben.
Om te beginnen noem ik het begrip "multiculturele samenleving". Deze woorden
nemen velen met enige vertedering in de mond, maar laten velerlei uitleg toe.
De minimalistische uitleg is dat de overheid minderheden niet het recht mag
ontzeggen hun eigen cultuur te beleven. Velen zullen daaraan in gedachten
toevoegen: mits die minderheden dat dan maar doen binnen de grenzen van onze
Nederlandse openbare mores en rechtsregels.Een veel bredere uitleg van het begrip multiculturele samenleving zou
daarin bestaan dat afwijkende culturele waarden van minderheden mede bepalend
gaan worden voor de geldende normen en rechtsregels, allereerst
binnen de eigen culturele gemeenschap maar op de duur ook voor de gehele samenleving.
De minister besluit zijn beschouwing over dit onderwerp met de cryptische
uitspraak dat multicultureel ook en meer fundamenteel consequenties heeft
voor de democratische rechtsstaat. Wat bedoelt hij hier precies mee?Even verder tekent de minister wat hij van onze nieuwe landgenoten verwacht.
Ik citeer: "Zij kiezen voor deze samenleving en zetten er zich met al hun
talenten voor in. Zij realiseren zich dat bij elk recht een plicht hoort.
Beheersing van het Nederlands is absoluut nodig. Zij maken zich de spelregels
en omgangsvormen zoals die in ons land gelden eigen. Mogelijkheden die onze
samenleving biedt moeten ze met beide handen aangrijpen. Het is onacceptabel
als iemand zich daarvan afzijdig houdt." Ik ben het met deze benadering eens
maar erg veel multicultureels zit hier niet meer in.Bij de laatste algemene politieke beschouwingen in dit huis raakte de
minister-president even aan dit onderwerp toen hij opmerkte dat we tolerant
zijn op het terrein van de lijkbezorging en het ritueel slachten, maar geen
afwijkingen van de Nederlandse rechtsstaat zullen dulden als het gaat om zaken
als eerwraak, lijfstraffen, besnijdenis van meisjes en ondergeschiktheid van
de vrouw. Nu zullen maar weinigen het met deze voorbeelden oneens zijn, maar
erg scherp worden de grenzen zo uit de vrije hand niet getrokken. Gaarne hoor
ik van deze minister een nadere verduidelijking.Een tweede begrip dat onduidelijkheid heeft opgeroepen is het begrip "immigratieland".
Woorden zijn signalen. Een verandering van woordkeuze roept althans de verwachting
op van een verandering in de onderliggende zaak. Dit nu, zo heb ik begrepen,
is niet het geval. De minister bedoelde slechts een reeds jarenlang bestaande
feitelijke situatie te benoemen. Het gevolg was een kortstondig strovuur in
de vorm van een nutteloze publieke discussie die ons geen stap verder heeft
geholpen. Sommigen meenden, niet geheel ten onrechte in historische context
gezien, dat het woord impliceerde de ontwikkeling van een immigratiebeleid
met jaarlijkse quota en dergelijke. Niet dus! Anderen wezen op verwachtingen
van een ruimhartige toelating, ook van economische gelukzoekers buiten onze
grenzen. Ongefundeerd dus. Weer anderen verwachten dat het woord "immigratieland"
zal leiden tot een zakelijker benadering van het minderhedenvraagstuk. Onzin,
naar ik meen. Als er niets verandert aan de onderliggende feiten, noch aan
de beleidsuitgangspunten, zal een verandering van woordkeuze het minderhedenbeleid
niet zakelijker maken dan het in het verleden al was. Is de minister het hiermee
eens?Een laatste begrip dat ik wilde noemen, omdat het slordig wordt gebruikt,
is het woord "minderheden". Nu eens wordt het gebruikt als groepsaanduiding,
dan weer voor individuele personen. De laatste betekenis heeft het op blz.
4, waar gemeld wordt dat het aantal etnische minderheden zich gaat verdubbelen
tot 2 miljoen. De eerste betekenis vind ik op blz. 8, waar gesproken wordt
van "leden van etnische minderheden". Gaarne een wat consequenter taalgebruik.Zoals reeds gezegd kunnen wij ons in veel van de beleidsinhoudelijke voorstellen
vinden, al bekruipt ons hier en daar enige twijfel over de vraag of ze alle
even realistisch en uitvoerbaar zullen blijken te zijn. Het verbale, beschrijvende
karakter geven de vele, vele goede voornemens ook een zekere vrijblijvendheid.
Ze zijn nergens vertaald in concrete, meetbare taakstellingen, waardoor het
onmogelijk wordt de uitvoering en het resultaat in de loop van de komende
jaren te volgen. Komt dat wellicht nog? Zijn er met de departementen die een
eerste verantwoordelijkheid zullen dragen voor de uitvoering van deze plannen,
al concrete afspraken gemaakt? Zo ja, bieden deze uitzicht op een voortvarende
aanpak? Gaarne wat meer informatie over deze uitvoeringstechnische kanten
van het hier gepresenteerde beleid.Het zou ons hebben verheugd als deze nota wat dieper en uitvoeriger zou
zijn ingegaan op de vraag hoe het maatschappelijk draagvlak voor het minderhedenbeleid
onder de autochtone bevolking kan worden versterkt. Helemaal afwezig is dat
aspect niet, want de nota bevat op zichzelf goede passages over voorlichting
en beeldvorming en bestrijding van racisme en discriminatie. Wij kunnen ons
daarin vinden. Ik ben bang dat dit soort verbale acties weinig indruk zal
maken op mensen die dagelijks geconfronteerd worden met voortgaande verloedering
van hun wijk, met toenemende overlast en ongerief en met groeiende onveiligheid
en criminaliteit. Hier is een sterker medicijn nodig in de vorm van concrete
actie om de neergang van wijken te stuiten en het kwaad aan te pakken. Gaarne
de mening van de minister over deze zijde van de medaille.Voorzitter! Ik kom toe aan de beleidsnotitie gemeentelijke herindeling,
waarmee de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zijn belofte
van september jongstleden aan deze Kamer heeft ingelost, waarvoor onze dank.
Ons oordeel over de notitie is tamelijk kritisch. Voor ik daaraan toe kom,
wil ik eerst een mogelijk misverstand wegnemen. Mijn fractie verwerpt niet
categorisch gemeentelijke herindeling, lees schaalvergroting, als een van
de mogelijke instrumenten voor oplossing van problemen op gemeentelijk niveau.
Herindeling kan in bepaalde gevallen aan die oplossing bijdragen, maar de
bewijslast ligt wel bij degene die het initiatief tot herindeling neemt en
deze doorzet. En het bewijs zal wel overtuigender moeten zijn dan in het verleden
het geval was. Onze fractie was, is en blijft zowel terughoudender als kritischer
dan de minister blijkens zijn notitie is.De notitie heeft in zekere zin het karakter van een spierballennotitie.
Woorden als "robuust", "vitaal", "sterk", "versteviging", "slagkracht" en
"volwaardige speler" komen met opvallende regelmaat voor. Gemeenten waar je
niet omheen kunt, zo heet het elders. Dat wordt dan aardig dringen in bestuurlijk
Nederland. De onderliggende hypothese schijnt te zijn: groter is sterker en
sterker is beter. Indien deze notitie uitgangspunt van beleid wordt zal zij
een krachtig vliegwiel gaan vormen voor steeds verdergaande schaalvergroting.
Als 20.000 inwoners beter is dan 10.000, waarom zou op grond van dezelfde,
in de notitie gebruikte, argumenten 50.000 niet beter zijn dan 20.000 en 100.000
niet beter dan 50.000?Ik denk dat de voorliggende notitie laboreert aan een aantal onevenwichtigheden,
waarvan ik er enkele noem. De notitie start met een beschrijving van een aantal
maatschappelijke en bestuurlijke ontwikkelingen die van invloed
zijn op de taken van gemeenten, en waarvoor deze moeten zijn toegerust. Met
de beschrijving zelf is niets mis zolang men in het oog houdt dat ze een perspectief
van de top naar beneden biedt en zeer algemeen van karakter is. Hoe deze opgaven
en problemen er van onderaf uitzien, is het ontbrekend perspectief. Hoe ervaren
inwoners van kleinere gemeenschappen en hun bestuurders deze zaken? Misschien
gevoelen ze minder behoefte om hun gemeente op te stoten in de vaart der volken,
willen ze helemaal geen gemeente waar niemand omheen kan en nemen ze gaarne
genoegen met een wat lager voorzieningenniveau. Het algemene karakter van
de beschreven ontwikkelingen verbiedt ze te gebruiken als een soort "passe-partout"-argumentatie
voor gemeentelijke herindeling, zoals in de afgelopen jaren wel is gebeurd.
In de praktijk lopen de problemen tussen regio's en gemeenten sterk uiteen,
ze verschillen van aard en omvang, ze doen zich niet alleen voor bij kleine
gemeenten maar ook bij grotere, zodat het verband tussen schaalgrootte en
problemen niet goed is vast te stellen. De ontbrekende schakel is een deugdelijke
knelpuntenanalyse van geval tot geval, een voldoende sterke indicatie dat
de herindeling die knelpunten ook zal helpen wegnemen en het leveren van maatwerk.Ik noem als voorbeeld het veel gebruikte argument van de decentralisatie
en de daaruit voortvloeiende taakverzwaring van de gemeenten. Afgaande op
deze notitie ligt de grote decentralisatiegolf achter ons en vallen voorlopig
geen grote nieuwe projecten te verwachten. Als dat zo is, dan moet toch nu
zo langzamerhand uit een knelpuntenanalyse kunnen worden aangetoond welke
gemeenten die decentralisatie niet aankunnen en of dat iets te maken heeft
met de schaalgrootte?Een tweede onevenwichtigheid bespeur ik als ik op grond van deze notitie
de vraag tracht te beantwoorden welke belangen het herindelingsbeleid in de
praktijk zal blijken te dienen. Er is in de afgelopen jaren al een opmerkelijke
verschuiving geweest in de argumentatie. Spraken we in de jaren tachtig nog
overwegend over herindeling als instrument om de levensvatbaarheid van kleine
gemeenten te versterken, de laatste jaren schijnt het oplossen van de problemen
van de grotere gemeenten, met name centrumgemeenten, op de voorgrond te staan.
Dat ook het platteland en typische plattelandsgemeenten een waarde op zich
vertegenwoordigen, kom ik steeds minder tegen. Ook niet in deze notitie.Een derde onevenwichtigheid is het ontbreken van een behandeling van alternatieve
oplossingen. Nu hadden we daar vorig jaar ook niet om gevraagd. Ik zou me
dan ook wat bescheidener opstellen, ware het niet dat de minister in deze
notitie een aantal van deze alternatieven, expliciet of impliciet, afschrijft.
Intergemeentelijke samenwerking deugt niet; de stadsprovincie wordt om zeep
geholpen en differentiatie in gemeentelijke en provinciale taken en bevoegdheden
wordt ook afgewezen. Zo wordt de instrumententrommel wel erg leeg en blijft
gemeentelijke herindeling vrijwel het enige instrument ter verbetering van
de bestuurlijke organisatie.Wij zijn het daar niet mee eens. Gemeentelijke herindeling is een zware
chirurgische ingreep waarbij heel wat gezond weefsel wordt weggesneden. Als
de arts minder ingrijpende middelen tot zijn beschikking heeft zal hij die
eerst moeten beproeven. Ons huidige drieledige bestuursmodel van Rijk, provincies
en gemeenten biedt een voldoende ruim kader, mits inventief en flexibel gebruikt,
om bestuurlijke problemen op te lossen. Die oplossing hoeft wat ons betreft
niet overal identiek te zijn. Als differentiatie in taken en bevoegdheden
ons helpt maatwerk te leveren en recht te doen aan de verschillen in ons land,
zijn we daar zeker niet op voorhand tegen.Recent onderzoek heeft ons gesterkt in onze neiging terughoudend en behoedzaam
te zijn met gemeentelijke herindelingen. Kortheidshalve beperk ik me tot enkele
aanhalingen uit het rapport "Gemeenten in ontwikkeling - herindeling en kwaliteit",
dat licht doet schijnen op de waargenomen effecten van gemeentelijke herindelingen
in het verleden. Gemeentelijke herindeling, zo lees ik, leidt wel tot een
robuustere, minder kwetsbare en professionelere ambtelijke organisatie –
wie had anders verwacht? – maar niet tot waarneembaar beter bestuur.
Van verbetering in de kwaliteit van bestuurders en bestuur is, zeker in de
ogen van de burger, geen sprake. Wel wordt melding gemaakt van een verminderde
betrokkenheid en participatie van de burger ten gevolge van de herindeling.Herindeling heeft ook niet bijgedragen aan het oplossen van de problemen
van intergemeentelijke samenwerking. De onderzoekers concluderen dat er alle
reden is, de discussie over herindeling en de effecten ervan op te rakelen
en zwaarder aan te zetten; hetgeen ik bij deze doe. In plaats van een discussie
over de schaalgrootte zou een kwaliteitsdebat centraal moeten staan in het
denken over herindeling. De optimale schaal voor een gemeente bestaat niet,
heeft nooit bestaan en zal nooit bestaan, aldus de onderzoekers.Ik keer terug naar mijn uitgangspunt. Gemeentelijke herindeling is voor
het CDA niet per se verwerpelijk. Gemeentelijke herindeling is één
van de instrumenten, maar wel één van de meest ingrijpende,
die kunnen worden gebruikt ter verbetering van de bestuurlijke organisatie.
De keuze van die instrumenten zal met grote precisie moeten gebeuren.Herindeling komt voor ons aan de orde indien overtuigend kan worden aangetoond
dat dit instrument nodig is om evidente knelpunten weg te nemen en problemen
op te lossen, die door de burgers en bestuurders van de betrokken gemeenten
als zodanig worden ervaren. De herindeling zal niet alleen de ambtelijke slagkracht
maar ook, en veel meer, de kwaliteit van het bestuur moeten verbeteren. Daarvoor
is maatwerk nodig. Grootschalige herindelingsoperaties, waarbij vanuit één
algemeen gezichtspunt hele landsdelen op de schop worden genomen passen daar
niet in. Wij zullen daarom elk voorstel zeer kritisch op zijn merites bekijken.Wat ook de uitkomst van onze afwegingen moge zijn, de onzekerheid die
als een wolk boven de betrokken regio's hangt mag daar niet langer dan strikt
noodzakelijk blijven hangen. Ons bereiken alarmerende berichten – onder
andere uit het Overijsselse – over grote vertragingen in de besluitvorming
als gevolg van centraliserende tendensen in het beleid en van de rol die de
Wet op de ondernemingsra den gaat spelen, waardoor de onzekerheid
onaanvaardbaar lang blijft voortduren. Kunnen de bewindslieden dit bevestigen?
Zijn zij bereid het uiterste te doen om de periode van onzekerheid te bekorten?Als laatste onderwerp een aantal vragen over de organisatie en toerusting
van de rampenbestrijding. Allereerst iets over de spoedeisende medische hulpverlening.
Uit recente informatie is mij gebleken dat door de minister van Volksgezondheid
een dertiental traumacentra is aangewezen en van extra middelen voorzien;
vier ervan beschikken zelfs over een helikopter. De uitrukkende traumateams
zullen steeds de juiste beslissing moeten nemen op de vraag naar welk ziekenhuis
de patiënten moeten worden vervoerd. Of ze daarvoor steeds zijn toegerust,
kan alleen proefondervindelijk worden vastgesteld. Wordt daaraan gewerkt?Een lacune in de geneeskundige voorziening blijkt nog daarin te bestaan
dat bij een ramp van enige omvang de ziekenhuizen niet zullen blijken te beschikken
over voldoende intensive care units en voldoende trauma-artsen en -verpleegkundigen.
Zij moeten nog worden opgeleid. Kan de minister dat bevestigen?In breder verband interesseert ons hoe goed die medische zorg zal blijken
aan te sluiten op de taakvervulling van brandweer, politie en het openbaar
bestuur, vooral ook in gevallen dat foutloze aansluiting moet plaatsvinden
bij de commandocentra van Binnenlandse Zaken. Volgens de brandweer is de huidige
professionele voorbereiding ver onder de maat. Er moeten goede draaiboeken
komen en er dient meer te worden geoefend. Er zouden daartoe proefregio's
worden opgestart, maar wij vernamen enkele maanden geleden dat de brandweer
stopt met de voorbereiding op grote rampen als het kabinet niet snel met de
benodigde middelen over de brug komt. Is het waar dat het departement eerder
dit jaar die benodigde middelen schatte op 145 mln. maar dat slechts een fractie
daarvan beschikbaar is gesteld? Hoe denken de bewindslieden dit probleem op
te lossen? Wanneer zal met de proefregio's worden gestart?Ten slotte, tot welke rampencategorie bieden de ontwikkeling van de huidige
plannen een afdoend antwoord? Voor welke categorieën zullen ze blijken
ontoereikend te zijn?Voorzitter! Ik zie de reactie op de gemaakte opmerkingen en gestelde vragen
met belangstelling tegemoet.De heer De Beer (VVD):Mijnheer de voorzitter! Bij het begrotingshoofdstuk Binnenlandse Zaken
is een veelheid van allerlei onderwerpen aan de orde. Een deel daarvan is
of komt aan de orde bij de behandeling van wetsvoorstellen. Een ander deel
is uitvoerig besproken in afzonderlijk mondeling overleg in de Tweede Kamer.
Wat het openbaar bestuur betreft willen wij ons daarom beperken tot een tweetal
onderwerpen, die én actueel én politiek van belang zijn. Collega
Rensema zal straks de openbare orde en het vraagstuk van de juridisering behandelen.
Ik begin met de zojuist verschenen notitie over gemeentelijke herindelingen.De notitie laat er geen twijfel over bestaan dat de regering van oordeel
is dat de beslissing over gemeentelijke herindelingen volledig bij de regering
en de Staten-Generaal moet blijven berusten. Opvallend is echter de vanzelfsprekendheid
waarmee dit uitgangspunt wordt ingenomen. Het zal de minister niet zijn ontgaan
dat her en der ook wel pleidooien worden gehouden om niet de wetgever, maar
de provincie de eindbeslissing over herindelingen te laten nemen, althans,
voorzover die zich binnen de grenzen van de eigen provincie afspelen. Daar
zouden ook goede argumenten voor aan te wijzen zijn. Ik behoef hier slechts
twee termen te laten vallen: "krachtig middenbestuur" en "decentralisatie
van rijkstaken". In de notitie wordt echter op geen enkele wijze beargumenteerd
waarom de wetgever en niet de provincie de eindverantwoordelijkheid voor de
gemeentelijke herindelingen blijft behouden.Laat ik vooropstellen dat de VVD-fractie het eens is met dit uitgangspunt.
Heel in het kort is ons voornaamste argument dat weliswaar de opvatting van
de provincie zwaar moet wegen, maar dat meer nog het bestuursniveau waar de
beslissing dient te worden genomen, distantie dient te hebben tot het bestuursniveau
waar de herindeling speelt. Wij twijfelen niet aan de bestuurskracht en de
wijsheid van de provincies, maar zij zitten er te dicht op. Al zijn wij het
dus op dit punt eens, wij zouden het toch op prijs stellen om alsnog van de
minister te vernemen op welke gronden de regering tot haar standpunt is gekomen
dat de wetgever de volle verantwoordelijkheid voor gemeentelijke herindelingen
dient te behouden.Nu wordt wel eens een soort tussenoplossing bepleit waarbij de provincie
in principe beslist, en de wetgever nog slechts marginaal toetst. Welnu, wij
hebben er geen vertrouwen in dat zo'n oplossing werkbaar is. Immers, zolang
iedereen het eens is met het provinciale voorstel, is er niets aan de hand.
Maar zodra het omstreden is, spreken opposanten de Eerste en Tweede Kamer
aan op hun wettelijke bevoegdheden en vragen zij om een inhoudelijke beoordeling.
Dat is de praktijk, zoals wij die nu al jarenlang meemaken, en eerlijk gezegd
zien wij dit niet veranderen zolang de hoogste bestuurslaag op de een of andere
wijze bij de gemeentelijke herindelingen blijft betrokken.Reeds bij eerdere gelegenheden hebben wij erop gewezen dat de huidige
Arhi-procedure omslachtig is en dubbelop. Na een uitvoerig voortraject beslissen
provinciale staten over een compleet uitgewerkt voorstel. Daarmee wordt ten
onrechte de illusie gewekt dat daar de eindbeslissing valt. Vervolgens doen
regering en Staten-Generaal alles nog eens een keer helemaal over. Indien
wordt afgeweken van het provinciale voorstel, leidt dat niet zelden tot frustraties
bij de lagere overheden. De Wet Arhi moet daarom flink worden gedereguleerd.
Met enkele cosmetische verbeteringen komen wij er niet. Ook de ministeriële
notitie wijst op de stroperigheid van de procedures, maar beperkt zich helaas
tot de aanbeveling om tot afhandeling van het aanhangige voorstel tot wijziging
van de Wet Arhi te komen. Welnu, dit wijzigingsvoorstel, waarvan de behandeling
in deze Kamer werd geschorst, houdt niet alleen de dubbele procedure in stand,
maar versterkt zelfs de rol van de provinciale staten door hun beslissingsbevoegdheid
voor zogeheten grenscorrecties uit te breiden tot een maximum van 15% van
de bevolking van de kleinste gemeente. Dat het daarbij om veel meer kan gaan
dan om een simpele grenscorrectie, is in de Haaglanden inmiddels wel gebleken.
Het wetsvoorstel staat daarmee haaks op het uitgangspunt dat
de wetgever het primaat heeft voor gemeentelijke herindelingen en biedt ook
overigens onvoldoende oplossing voor de mankementen van de huidige Wet Arhi.
De VVD-fractie nodigt de regering dan ook uit om in plaats van het aanhangige
voorstel met een veel radicalere wetswijziging te komen.Wat kan die behelzen? Een grondige deregulering van het traject bij de
lagere overheden. Wat ons voor ogen staat, is een informele, maar inhoudelijk
goede consultatie- en overlegronde tussen Rijk, provincie en gemeenten. Het
initiatief kan van elk van die drie bestuurslagen uitgaan. Ook groeperingen
uit de bevolking moeten daarin aan bod kunnen komen. Juist omdat de nadruk
op de inhoud en op de kwaliteit van het overleg moet vallen, kan voor dit
traject worden volstaan met een minimum aan procedurele eisen. Het traject
wordt afgesloten met een advies van GS aan de minister, waarin de grote lijnen
van de herindeling worden geschetst. De minister dient vervolgens een wetsvoorstel
in bij de Staten-Generaal. Provinciale staten behouden de mogelijkheid om
eenvoudige grenscorrecties binnen de provincie zelf af te handelen. Maar in
plaats van een maximum als percentage van de bevolking valt een maximum als
nominaal getal te verkiezen, bijvoorbeeld duizend. Uit gegevens door de regering
verstrekt bij de behandeling van de Wijziging van de Wet Arhi in de Tweede
Kamer, kan worden afgeleid dat van de 45 grenscorrecties sinds 1993 het in
slechts drie gevallen om een hoger aantal inwoners ging. Een dergelijk maximum
zou dus zeer wel werkbaar zijn als waterscheiding tussen herindelingen en
grenscorrecties. Ten slotte kan een aantal positieve punten uit het aanhangige
wijzigingsvoorstel worden meegenomen zoals een overzichtelijker geheel, een
leesbaarder tekst, een verbeterd financieel toezicht en de schrapping van
de Commissie van deskundigen. De reactie van de regering op deze ideeën
wachten wij met belangstelling af.Ik kom nu tot een zeer bediscussieerd beleidsaspect, te weten de na te
streven omvang van de gemeenten. De heer Van Dijk heeft daar ook al het een
en ander over gezegd. De minister heeft het over "vitale, robuuste gemeenten,
die zich kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden", maar weigert om
zich uit te spreken over een minimumaantal inwoners. Dat hangt immers af van
het gebied en de omgeving waarin de gemeente is gelegen, zo beargumenteert
hij. Met dat laatste kunnen wij instemmen. Naar onze opvatting blijft herindeling
een kwestie van maatwerk. Niettemin krijgen wij sterk de indruk dat de regering
in het algemeen zal streven naar gemeenten die niet kleiner zijn dan 20.000
inwoners; zij zal bij voorkeur streven naar een nog groter aantal. De hele
bewoording van de notitie en de uitspraak door de minister gedaan tijdens
het congres over gemeentelijke herindeling in Amsterdam, namelijk dat 12.000
inwoners in zijn algemeenheid een maatje te klein is, wijzen in die richting.
Als dit een totaal verkeerde inschatting onzerzijds is, vernemen wij dat wel
in het antwoord van de regering."In veel gevallen zal betekenisvolle schaalvergroting nodig zijn", zo
luidt het einde van hoofdstuk II. Daarvoor hanteert de regering hoofdzakelijk
twee argumenten: de decentralisatie van taken naar de gemeenten en de maatschappelijke
schaalvergroting, met name het wegvallen van de Europese binnengrenzen. Op
beide argumenten valt wel wat af te dingen. Om te beginnen moet decentralisatie
niet worden verward met deconcentratie. Inderdaad, de uitvoering van heel
wat rijkstaken is in de loop der tijd naar de gemeenten overgeheveld. Maar
zolang de regelgeving in handen van het Rijk blijft en de gemeenten in feite
weinig of geen eigen beleidsruimte hebben, is dat deconcentratie en geen decentralisatie.
Wij vragen de minister om pakweg tien concrete taken van enige importantie
te noemen die naar de gemeenten zullen worden gedecentraliseerd wanneer zij
"robuust" genoeg zijn. Dat zijn dus taken op grond waarvan de gemeenten echt
eigen beleid kunnen gaan voeren en ook over het daartoe benodigde budget zullen
beschikken. Er is des temeer reden voor enige scepsis op dit punt omdat in
de notitie zelf wordt erkend "dat op dit moment niet direct grote decentralisatievoorstellen
opportuun zijn". Verder moet worden gewezen op het feit dat de laatste jaren
op een aantal terreinen ook een tegengestelde ontwikkeling plaatsvindt. Dat
geldt bijvoorbeeld voor de politie, het ruimtelijkeordeningsbeleid, de volkshuisvesting,
de energievoorziening, de kabelnetten en de algemene bijstandsuitkeringen;
en juist nu is een discussie gaande over de Centra voor werk en inkomen. Het
andere argument, dat van de Europese schaal, kan zich wellicht in een enkel
geval voordoen, met name in de euregio's. Dan hebben wij het echter over steden
van minstens 100.000 inwoners. Voor de discussie over de vraag of een gemeente
minstens 10.000, 20.000 dan wel 30.000 inwoners zou moeten hebben, is de Europese
schaal geheel irrelevant.Zeer zijdelings wordt in de notitie nog een derde argument voor gemeentelijke
schaalvergroting genoemd. Dat betreft het teruglopend aantal inwoners in kleine
plattelandskernen, waardoor allerlei lokale voorzieningen, zoals buurtwinkels
en postagentschappen, verdwijnen. Het doet ons genoegen dat de notitie aandacht
schenkt aan dit probleem. Tegelijkertijd moet ons van het hart dat samenvoeging
van gemeenten hier natuurlijk geen soelaas biedt. Het draagvlak van kleine
kernen wordt niet verbeterd als een gemeente met drie kernen wordt samengevoegd
met een gemeente met vier kernen. De enige echte oplossing moet in dit geval
komen van een ruimhartiger ruimtelijkeordeningsbeleid van Rijk en provincies
voor de kleine kernen, maar dáár wil de minister van VROM nu
juist niets van horen!Dan is er een aspect dat in de notitie nauwelijks aan de orde komt: het
tijdpad van de herindelingen. Thans bevat Nederland 548 gemeenten. Daarvan
heeft meer dan de helft, om precies te zijn 291 gemeenten, minder dan 18.000
inwoners. Leidt de door de regering voorgestane schaalvergroting er niet toe
dat een zeer groot deel daarvan, wellicht de helft van alle bestaande gemeenten,
moet worden heringedeeld? Dat is een gigantische operatie! Hoeveel jaar denkt
de regering daarvoor nodig te hebben? Als men daarbij de opvatting van de
regering voegt dat er geen A- en B-gemeenten (met verschillende takenpakketten)
moeten komen, betekent dit dan niet dat het nog vele, vele jaren zal duren
alvorens de laatste "robuuste" gemeente is gevormd en eindelijk met de beloofde
decentralisatie van taken kan worden begonnen? Hoe stelt de
regering zich dit precies voor, in de tijd gezien?Is de mogelijkheid van gemeentelijke differentiatie trouwens werkelijk
zo verwerpelijk? De notitie levert daar geen argumenten voor. Op verschillende
beleidsterreinen wordt op dit moment in de praktijk en soms zelfs formeel
reeds onderscheid gemaakt tussen gemeenten. De notitie nuanceert dit punt
zelf al door te wijzen op de G4-gemeenten. Bij de toedeling van budgetten
voor stadsvernieuwing en nieuwbouw – om maar eens een voorbeeld te noemen –
wordt al jarenlang onderscheid gemaakt tussen wel- en niet-fondsbeherende
gemeenten. Waarom zou dat niet voor een groot aantal andere beleidsterreinen
geformaliseerd kunnen worden? Aldus krijgen gemeenten die actief meewerken
aan schaalvergroting, gelijk al meer eigen beleidsruimte. Gaarne een reactie
van de regering.Het zal intussen duidelijk zijn dat de VVD-fractie het nut van gemeentelijke
herindelingen niet betwist en zich met een flink aantal aspecten van de ministeriële
notitie kan verenigen, maar daarnaast zien wij – dat zeg ik met enige
nadrukkelijkheid – afhankelijk van de regionale situatie wel degelijk
bestaansrecht voor gemeenten met een inwonertal beneden de 20.000 inwoners
en dan niet alleen bij wijze van uitzondering.Dan de centrumgemeenten. In de notitie wordt opgemerkt dat het Gemeentefonds
en het grotestedenbeleid niet in alle gevallen een oplossing bieden voor de
problematiek van de centrumgemeenten. Wij zijn het daarmee eens. Een sprekend
voorbeeld is Den Haag, dat bij een slinkend inwonertal en dus een teruglopend
financieel draagvlak toch zijn centrumfuncties moet blijven vervullen. Voor
ons staat echter nog lang niet vast dat, indien een dergelijk geval zich voordoet,
herindelingen dan wel grenscorrecties een oplossing zouden moeten bieden.
In ieder geval is onze opvatting dat deze instrumenten niet mogen worden ingezet
om het financiële probleem van in de knel geraakte centrumgemeenten op
te lossen. Dat zou wel heel oneigenlijk zijn. De enige juiste weg is hier:
een verdere herverdeling binnen het gemeentefonds. Binnen het budget van 22
mld. moet dat mogelijk zijn. Aanvullend is er nog het budget voor grote steden.
Waar de centrumgemeente te kampen heeft met planologische problemen, zal eerst
uit alle macht moeten worden getracht om die via Vinex-convenanten en gemeenschappelijke
regelingen te regelen. Indien de centrumgemeente een dikke vinger in de pap
heeft bij de toewijzing van woningen in nieuwe uitleggebieden en de uitgifte
van grond in nieuwe bedrijfsterreinen, behoeven die uitleggebieden en bedrijfsterreinen
niet per se op het grondgebied van de centrumgemeente te zijn gelegen. Naar
onze overtuiging zou gemeentelijke herindeling tussen centrum- en randgemeenten
pas aan de orde moeten komen indien zulks noodzakelijk is voor het verbeteren
van de ruimtelijke structuur van de agglomeratie. Dit kan bijvoorbeeld het
geval zijn bij aan de centrumgemeente vastgegroeide kleine dorpskernen waartussen
dan de uitbreiding van de centrum gemeente zou moeten plaatsvinden.Mijnheer de voorzitter! Ik kom op het tweede onderwerp dat ik vandaag
wil bespreken en dat betreft het correctief referendum. Het wetsontwerp voor
het correctief referendum in tweede lezing is thans bij de Tweede Kamer in
behandeling. Hoewel hier en daar nog wat vraagtekens overblijven, zijn de
voorstellen voor een nationaal referendum voldoende duidelijk geworden om
zich een oordeel – positief of negatief – te kunnen vormen over
dit onderdeel van het wetsvoorstel. Dit laatste kan zeker niet worden gezegd
van de voorstellen die betrekking hebben op provinciale en gemeentelijke referenda.
Immers, ingevolge de voorliggende tekst zijn referendabel alle besluiten houdende
algemeen verbindende voorschriften – behoudens bij wet te stellen uitzonderingen –
en voorts andere bij wet aan te wijzen besluiten. Een dergelijke omschrijving
laat alle mogelijkheden open. Ondanks herhaalde pogingen onzerzijds om tot
een duidelijker inzicht te geraken omtrent de referendabiliteit van gemeentelijke
en provinciale besluiten, is daarover geen klaarheid gekomen van de zijde
van de regering.Het was dan ook niet voor niets dat de voorzitter van de Eerste-Kamerfractie
van de VVD daar opnieuw op heeft gewezen bij de laatstgehouden algemene beschouwingen
in dit huis. De minister-president heeft daar positief op gereageerd met de
toezegging de uitvoeringswetgeving zodanig terstond ter hand te nemen dat
op het moment van de behandeling van de grondwetswijziging daarover door de
regering het nodige kan worden gezegd. Wij brengen dat hier in herinnering
om de regering nog eens duidelijk te maken hoezeer de VVD-fractie aan deze
toezegging hecht. In de Tweede Kamer is de nota naar aanleiding van het verslag
reeds uitgebracht. De regering heeft dus geen zeeën van tijd meer om
de toezegging gestand te doen, al heb ik vernomen dat daar nog een tweede
schriftelijke ronde plaatsvindt.Er zal straks, wanneer de regering met de toegezegde informatie komt,
nog genoeg gelegenheid zijn om hier inhoudelijk op in te gaan. Niettemin willen
wij op dit moment reeds één niet onbelangrijk punt naar voren
brengen, zodat de regering daarmee haar voordeel kan doen. Wij zouden het
niet juist achten indien ook planologische beslissingen zoals streekplannen,
bestemmingsplannen, structuurplannen en stadsvernieuwingsplannen referendabel
zouden zijn. Daarvoor hebben wij twee argumenten. Ten eerste volgen deze besluiten
een uitgebreide procedure waarin ruimschoots gelegenheid wordt geboden voor
inspraak, bezwaar en beroep in meerdere instanties voor tegenstanders van
dergelijke plannen. Niet zelden neemt dat jaren van wikken en wegen in beslag.
Om daaraan nog eens een correctief referendum te koppelen zou geheel in strijd
zijn met het streven naar marktwerking en deregulering van onze toch al stroperige
procedures. Ten tweede: de planprocedure op nationaal niveau – de pkb –
is niet referendabel. Het is dan onlogisch om de lokale en regionale planologische
besluiten, die veelal een nadere uitwerking van deze pkb's zijn, wél
aan een correctief referendum te onderwerpen.Wij zien het antwoord van de regering met belangstelling tegemoet.De heer Rensema (VVD):Mijnheer de voorzitter! In de Nederlandse speelfilm "De Poolse bruid"
zien wij een Groningse boer, een akkerbouwer in Ulrum, die als hij in financiële
moeilijkheden verkeert een grote mond opzet tegen de mensen
van zijn bank. Hij kan zich dit kennelijk veroorloven, want hij is eigenaar
van een boerderij, ook al heeft hij dan een overbruggingskrediet nodig dat
de bank niet wil geven. In grote delen van de landbouw en vooral in de traditionele
akkerbouw worden al tientallen jaren in economische zin verliezen geleden
of winsten behaald beneden het minimumloon. Dat dit niet heeft geleid tot
een grote sociale ramp ten plattelande is voornamelijk te danken aan het feit
dat de landbouwers hun bedrijf hebben op eigen grond en die grond in waarde
stijgt. Daardoor hebben de boeren hun aanzien, kredietwaardigheid en zelfrespect
kunnen behouden.Een vergelijkbaar gunstig effect had zich in beginsel ook kunnen voordoen
in onze grote steden in verband met de waardestijging van onroerende zaken
in de steden. Dit effect is echter grotendeels uitgebleven omdat de burgers
van grote steden in zeer overwegende mate wonen in huurwoningen. Dat ik deze
situatie ter sprake breng, heeft niet te maken met de belangen van de volkshuisvesting,
waarover mijn collega de heer De Beer beter kan oordelen, maar uitsluitend
met de veiligheid, het sociale klimaat en de en leefbaarheid van de steden.
Deze situatie is niet toevallig tot stand gekomen maar ook het gevolg van
bewust politiek beleid. In Amsterdam is het juridisch splitsen in appartementsrechten
om die vervolgens aan de bewoners te kunnen verkopen, bewust tegengewerkt.
Er was eens een linkse politicus in Amsterdam die kans zag om in een onbewaakt
ogenblik, toen een nieuwe verordening nog geen rechtskracht had zijn pand
te splitsen in appartementsrechten. Deze politicus handelde geheel legaal
maar kwam politiek in grote problemen. Thans moeten wij echter vragen of deze
man toch niet enige sympathie en misschien wel een standbeeld had verdiend.
Het op grote schaal splitsen van verhuurde panden in appartementsrechten om
die te verkopen aan de burgers van de grote steden zou naar onze mening grote
voordelen hebben gehad. Het hebben van een eigen woonhuis brengt identiteit,
zelfredzaamheid, betrokkenheid bij de buurt en welvaart. Dit zou ook van groot
belang geweest zijn voor de problemen in de grote steden waarover wij vandaag
spreken.Het erfpachtstelsel heeft ook het bezwaar dat de burgers in feite de waardestijging
van de grond niet wordt gegund. De in vele gemeenten voorkomende antispeculatiebedingen
die door moeilijke kettingbedingen moeten worden gehandhaafd waren en zijn
wel zeer bezwaarlijk, maar hebben geen nuttig effect gehad.Niet iedereen zal aanstonds ten volle met deze opmerkingen kunnen instemmen,
maar de gedachte dat ook de mensen in de steden en in de achterstandswijken
zo veel mogelijk moeten kunnen profiteren van de waardestijging van de huizen
zal toch velen aanspreken. Zou het afschudden van enige ideologische veren
ook hier niet nuttig kunnen zijn?Voorzitter! Ik kom over de politie te spreken. Het is goed dat er voor
de versterking en de uitbreiding van de politie extra middelen ter beschikking
komen. De minister heeft als resultaatsverplichting op zich genomen, ervoor
te zorgen dat er 3000 meer agenten en surveillanten komen. Bovendien komen
er 2000 mensen meer beschikbaar door het politieapparaat efficiënter
te laten werken. Op de aanpak hiervan is de minister ingegaan in het inmiddels
verschenen Beleidsplan Nederlandse politie. Dat rapport is vanochtend door
ons ontvangen, zo meen ik, maar wij hebben het nog niet kunnen bestuderen
zodat wij hierover geen opmerkingen kunnen maken. Wel zouden wij willen vragen
of alle mogelijkheden om bureauwerkzaamheden te laten uitvoeren door ambtenaren
die geen volledige politieopleiding hebben gehad, volledig worden benut.De nadruk op wijkgerichte politiezorg juichen wij toe. Over de bestrijding
van jeugdcriminaliteit merken wij op dat enige tolerantie in verband met de
jonge leeftijd voor de hand lijkt te liggen maar niet altijd verstandig is.
Mede in verband met de lage pakkans zou die tolerantie kunnen betekenen dat
het pas tot een echte bestraffing komt als het criminele patroon geheel is
ingesleten. Dat zou slecht zijn voor de maatschappij, maar ook voor de jonge
dader.Voorzitter! De politie moet voldoende middelen hebben om de veiligheid
te bewaken. Het maken en bewaren van videobeelden van plaatsen waar veel publiek
komt, zien wij niet als een ernstige inbreuk op de privacy, mits aan enkele
voor de hand liggende voorwaarden wordt voldaan. Hetzelfde geldt voor het
verzamelen van gegevens over personen die zeggen geen inkomen of vermogen
te hebben maar wel heel veel geld uitgeven. Het toenemende bezit van vuurwapens
is zeer ernstig, vooral wanneer die wapens op straat en in cafés worden
gedragen. Voorts vragen wij aandacht voor de regionale verschillen in de politiezorg.
Er zijn rijke en arme korpsen. Heeft dit ten gevolge dat in sommige plattelandsgebieden
door geldgebrek de noodzakelijke zorg achterwege blijft, terwijl er elders
geld over is? Zouden de plannen die de vorige minister had om een betere grip
te krijgen op de budgetten van de politie, nu kunnen worden uitgevoerd?Voorzitter! Wij hebben kennisgenomen van het kabinetsstandpunt over de
juridisering in het openbaar bestuur. Het rapport geeft een helder maar nogal
defensief beeld van de problematiek en van de diverse standpunten. Het kabinet
heeft een aantal voornemens om niet beoogde en onnodige juridiserende effecten
van de bestuursrechtelijke wetgeving tegen te gaan. Deze voorstellen, die
gedeeltelijk reeds zijn geconcretiseerd en gedeeltelijk nog nader moeten worden
onderzocht, zijn ongetwijfeld goed en nuttig. Het is echter zeer de vraag
of dit probleem dat ongetwijfeld heel moeilijk is, hiermee ten gronde wordt
opgelost. Het probleem is vooral dat allereerst door de inspraakprocedures,
daarna de politieke besluitvorming en vervolgens nog eens de jaren vergende
juridische procedures, de slagvaardigheid van het bestuur ernstig wordt aangetast.
Het ziet er nog niet naar uit dat dit probleem zal worden opgelost.Het komt de leden van de fractie van de VVD voor, dat het probleem van
de juridisering in het openbaar bestuur ernstiger is dan in het rapport over
het kabinetsstandpunt wordt verwoord. Ik geef een voorbeeld. De gemeente Amsterdam
heeft tientallen malen voor de rechter gestaan in verband met de bouw van
één bankgebouw. Dit heeft geleid tot jarenlange vertraging en
renteverliezen voor de gemeente van miljoenen guldens. Hierbij valt nog te
bedenken dat een bankgebouw uiterst milieuvriendelijk is en bij uitstek in
Amsterdam thuishoort. Men moet er toch niet aan denken dat
de bank had kunnen besluiten om in verband met de vertraging het hoofdkantoor
in Londen of Brussel te vestigen.Het kabinet is van mening dat de juridisering in belangrijke mate een
gewenst verschijnsel is. De vraag is echter wél door wie die wens is
geuit. Door de juristen die gespecialiseerd zijn in het bestuursrecht? Voorzitter!
Van bestuurlijke zijde is jarenlang weerstand geboden tegen de rechterlijke
controle op het bestuurshandelen. Dit is van belang omdat het bestuur in Nederland
op democratische wijze is gekozen; het standpunt van het bestuur zegt dus
wel iets. Op voorhand is niet uit te sluiten dat de bestuurlijke weerstand
in overeenstemming was met de openbare mening.Het primaat van de politiek moet niet ter discussie staan. Zou daarom
niet het uitgangspunt moeten zijn dat de politiek de beslissingen neemt en
dat de rechter de rechtsgevolgen regelt, dat wil zeggen zich voornamelijk
beperkt tot het vaststellen van de schadevergoeding? Dit zou kunnen gelden
voor infrastructurele werken en soortgelijke zaken. Uitzonderingen zouden
desgewenst kunnen worden gemaakt voor enkele zwaarwegende belangen en ernstige
procedurefouten. Langs deze weg, die nader zal moeten worden uitgewerkt, zou
de juridisering kunnen worden teruggedrongen en de democratische rechtsstaat
volstrekt in stand blijven.In beginsel kan alle nieuwe wetgeving tot verdergaande juridisering leiden.
Nu de knellende gevolgen daarvan duidelijk worden, moet de Kamer in het bijzonder
letten op zorgvuldigheid en ook op soberheid in de wetgeving.Ik wijd een enkel woord aan de paspoortproblematiek. Meestal wordt daarbij
gedacht aan het "fraudebestendig paspoort". Maar aan het paspoort is ook een
tweede probleem verbonden, namelijk hoe de aanmaak, de distributie, de uitreiking
en te zijner tijd ook de vernietiging zodanig te beheersen zijn, dat de mogelijkheid
van fraude en misbruik door diefstal geminimaliseerd wordt en de burgers toch
snel en gemakkelijk bediend worden. De discussie daarover is thans volop gaande
tussen de diverse departementen. Dat vereist enerzijds een centrale registratie
en uitgifte en anderzijds decentrale uitreiking op het gemeentehuis. Op het
eerste gezicht lijken die twee niet te verenigen.Het wiel behoeft echter niet opnieuw te worden uitgevonden. Vrijwel dezelfde
problematiek doet zich voor met het rijbewijs; en met het daar geldende systeem
is al meer dan tien jaar een uitstekende ervaring opgedaan. Het rijbewijs
wordt namelijk onder regie van de verzelfstandigde Rijksdienst voor het wegverkeer
aangemaakt door de drukkerij die toevalligerwijze ook het paspoort verzorgt.
Vanaf dat moment tot en met het moment van vernietigen van het document wordt
door de Rijksdienst voor het wegverkeer een on-line real-time registratie
bijgehouden in het Centraal Rijbewijzen- en Bromfietscertificatenregister
(CRB). Drukken, transport en blanco opslag bij de gemeenten worden geregistreerd.
Bij een eventuele diefstal, bijvoorbeeld bij een gemeentehuis, worden de blanco
rijbewijzen van een signaal "gestolen" voorzien. Eventueel misbruik van de
buit wordt direct gesignaleerd. Bij de uitgifte bij de gemeenten wordt on-line
gecontroleerd of iemand al een rijbewijs heeft of dat er iets anders mis is.
Na invulling van het blanco exemplaar wordt het geregistreerd. Eventueel verlies
of diefstal wordt eveneens onmiddellijk geregistreerd; alsmede intrekking
van het rijbewijs. Aldus is zeven dagen per week en 24 uur per dag opvraagbaar
of het document nog deugt. Met name de politie maakt daar veel gebruik van,
maar kennelijk ook banken en andere belanghebbenden. Omdat het rijbewijs vaak
als legitimatie wordt gebruikt, is op die manier een waterdicht systeem ontwikkeld,
dat ver uitgaat boven de eigenlijke betekenis en dat in de praktijk uitstekend
en met maximale betrouwbaarheid functioneert.De gemeenten hebben destijds, in de jaren 1980-1985, flink moeten investeren.
De extra investeringen om ook paspoorten onder dit betrouwbare systeem te
brengen zijn relatief gering. Wat zou nu meer voor de hand liggen dan om ook
de paspoorten op die manier te beheren? Wij vragen de minister op dit moment
niets meer dan om deze oplossing serieus te bekijken.Mijnheer de voorzitter! Het komt kennelijk regelmatig voor dat Nederlanders
hun paspoort verkopen, aan illegalen of op de markt. Vervolgens vragen zij
een nieuw paspoort aan. Dat moet hun dan gegeven worden. Dan kan het opnieuw
beginnen. Is het niet vreemd dat een reisdocument dat verkregen is op basis
van een valse aangifte niet kan worden ingetrokken, anders dan wanneer de
aanvrager reeds eerder binnen vijf jaar voor een gelijk delict is veroordeeld?
Kan de regering aangeven hoeveel gevallen het betreft? Welke maatregelen gaat
zij treffen om aan deze situatie een einde te maken. Kunnen deze maatregelen
op korte termijn geëffectueerd worden? Wij wachten de reactie van de
regering met belangstelling af.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Het debat over de verhouding tussen de private en publieke
moraal in een veranderende samenleving, gevoed door de onvoorspelbare gewelddadigheden
op straat, heeft behoefte aan een nieuw begrippenkader. Voor het formuleren
van een antwoord op de vraag wat een stad bewoonbaar maakt, bepleit de Franse
stadstheoreticus Alain Medam een dynamisch evenwicht van tegengestelde waarden.
Volgens Medam moet er een balans worden gevonden tussen openheid en geslotenheid,
tussen continuïteit en vernieuwing, tussen pluriformiteit en uniformiteit,
tussen ordening en verrassing. Waar dit spanningsveld ontbreekt, ontaarden
alle positieve waarden in hun tegendeel. Te veel ordening leidt tot tirannie,
maar te veel verrassing tot desoriëntatie. Te veel uniformiteit leidt
tot monotonie, te veel pluriformiteit tot chaos. Te veel geslotenheid veroorzaakt
verlamming, te veel openheid onbeheersbaarheid. Te veel vernieuwing veroorzaakt
onzekerheid, te veel continuïteit leidt tot verstarring.Waar het op aan komt, is het ontdekken van de juiste balans tussen al
die tegenstellingen. De waardenregisters in de oude formuleringen blijken
niet meer te werken, maar er is nog geen doeltreffende nieuwe balans gevonden
tussen de verschillende tegenstellingen. Iedereen is naarstig op zoek naar
die nieuwe balans. Het lijkt mij dat Medam een handvat aanreikt, niet alleen
aan de minister voor het Grote Steden- en Integratie beleid
bij het invullen van het grotestedenbeleid, maar ook aan de minister van Binnenlandse
Zaken bij het invullen van het veiligheidsbeleid. Zijn de bewindslieden dat
met mij eens? Kunnen zij zich vinden in de visie van Medam? Verleden week
heb ik dit zelfde thema aangekaart bij de behandeling van de begroting van
Economische Zaken. Toen heb ik er nauwelijks een reactie op gekregen, ik hoop
op wat meer respons van deze bewindslieden.Voorzitter! Ik begin met het veiligheidsbeleid. Op een symposium over
lokaal veiligheidsbeleid vorige week in museum Naturalis in Leiden bleek samenwerking
het sleutelbegrip te zijn, samenwerking tussen alle maatschappelijke actoren
op het gemeentelijk gebied, tussen gemeente, sociale diensten, scholen, politie
en bedrijfsleven. Werk is belangrijk als toekomstperspectief. Het concept
van de brede school verdient navolging en het begrip veilige school verdient
uitwerking. Bij maatregelen in het kader van de veilige school is vooral de
signaalfunctie belangrijk, het feit dat er aandacht is voor de problemen.
En het werkt bovendien preventief. De GroenLinkse wethouder Van Leijenhorst
uit Utrecht was een van de sprekers op dat symposium over veiligheidsbeleid.
Hij verwoordde de politieke benadering van het veiligheidsprobleem die ook
mijn fractie kiest. De werkelijkheid is niet zo somber als vreselijke incidenten
soms doen vermoeden. Wij moeten elkaar geen onveiligheid aanpraten, maar wij
moeten ook weer niet de ogen sluiten voor problemen. Waar het fout gaat, moet
direct worden ingegrepen. Daarbij moet rekening worden gehouden met het waterbedeffect:
je drukt op één punt het probleem weg en het duikt op een andere
plaats op.Wat de jeugd betreft moeten wij ook niet overdrijven. Met het grootste
deel van de jeugd gaat het gelukkig goed. Het is dan ook van belang dat niet
alle aandacht wordt gericht op een kleine minderheid, maar dat er een positief
jeugdbeleid wordt gevoerd. Als jeugd in de fout gaat, moet er echter worden
ingegrepen. Daartegen moet principieel en consequent worden opgetreden. Dat
jeugd wil experimenteren, is van alle tijden, maar er moeten grenzen worden
gesteld. Het lik-op-stuk-beleid blijkt goed te werken. HALT werkt ook goed
in de praktijk; er kunnen verschillende soorten straffen worden opgelegd.
Daarbij is nazorg belangrijk en bij individuele problemen moet individueel
hulp worden verleend. En van cruciaal belang is dat jongeren zelf worden betrokken
bij de oplossingsmogelijkheden, zowel in situaties met problemen als in het
"gewone" jeugdbeleid.Criminaliteit van jongeren moet worden aangepakt. En als er sprake is
van criminele groepsvorming bij jongeren, al dan niet van allochtone afkomst,
dan moet daar niet geheimzinnig over worden gedaan. Elke groep vraagt om een
specifieke aanpak. Tevens is een individuele benadering van elke jongere nodig,
waarbij ouders, scholen en anderen moeten worden betrokken.Een van de positieve effecten van het grotestedenbeleid is dat gemeenten
genoodzaakt zijn om een visie op de ontwikkeling van de stad op te stellen,
een visie op stedelijkheid. Wat moet worden gestimuleerd in de stad en wat
juist moet worden afgeremd? Het investeren in sociale infrastructuur is voor
GroenLinks een speerpunt in het GSB. Voor het bevorderen van sociale cohesie
is continuïteit van het beleid noodzakelijk. Er moeten dan ook niet alleen
kortlopende projecten worden gefinancierd. Een structurele financiering is
onontbeerlijk voor een effectief GSB. Is minister Van Boxtel dat met mij eens?
Is er een structurele financiering voor het GSB?Lokaal veiligheidsbeleid beperkt zich niet tot de stad. Ook buiten de
grote steden is een veiligheidsbeleid noodzakelijk. Hoe ziet het landelijke
veiligheidsbeleid er eigenlijk uit? In het voorjaar wordt het integrale veiligheidsplan
uitgebracht. Kunnen de bewindslieden daar wat over vertellen, vooral in relatie
tot het lokale veiligheidsbeleid? Welke steun krijgen de gemeenten? Worden
in het veiligheidsplan criteria geformuleerd over het moment waarop dit beleid
is geslaagd? Dit lijkt mij belangrijk in verband met de uitspraak van minister
Peper dat hij opstapt als Nederland niet veiliger is geworden. Ik heb nog
geen tijdslimiet van hem gehoord. In het jargon wordt dat "een outputcriterium"
genoemd.De politie heeft een belangrijke rol in het maatschappelijk leven. De
vraag wordt nu gesteld of dat niet te ver is doorgeschoten, of de rol van
de politie niet moet worden teruggedrongen. De politie zou terug moeten naar
haar kerntaak: boeven vangen. De politie is geen welzijnswerker, daar is ze
niet voor opgeleid, maar mijn fractie zou het betreuren als in de maatschappelijke
inbreng van de politie zou worden gesneden. Het is namelijk belangrijk dat
wordt samengewerkt met andere maatschappelijke actoren, zoals met het onderwijs.
Preventie neemt een belangrijke plaats in de politiek van GroenLinks in. Volgens
mij is dat ook bij het kabinet het geval. Nou, dit is je reinste preventie:
een maatschappelijk georiënteerde politie.Vooral op scholen in stedelijke kansarme gebieden is de politie een vaste
gast. Scholen worden door de politie geadopteerd. In Rotterdam is dat het
"Doe effe normaal"-project. Dit is bij de minister bekend. Politiemensen komen
daar in vol ornaat in de klas. De kinderen vinden het geweldig.Achtergrond van het project is het besef dat je beter een kind kunt opbouwen
of vormen dan een volwassene repareren. Het project kent twee doelstellingen:
1. kennen en gekend worden. 2. kinderen die dreigen te ontsporen worden in
beeld gebracht, zodat daar beleid op kan worden gevoerd. Kern van dit project
is jeugd het besef bijbrengen dat je baas kunt zijn over je eigen optreden.In 14 lessen worden in de laatste twee jaar van de basisschool op een
bijzonder aardige de jeugd aansprekende manier allerlei thema's behandeld.
De hoofdfiguur is een stripfiguurtje. Niet alleen de voor de hand liggende
thema's als milieu, gedrag in het verkeer en openbaar vervoer, maar ook moeilijker
thema's als vandalisme, geweld, verslaving aan gokken, roken, alcohol en drugs.
De reeks wordt afgesloten met een lesprogramma over vooroordelen en discriminatie.Veel scholen met een overwegend allochtone bevolking zijn aangesloten.
Het plan is door een Rotterdamse politie-inspecteur in Nederland geïntroduceerd
en het is aangeslagen. In Rotterdam wordt het in alle politiedistricten toegepast
en in Nederland in 23 van de 26 regio's. De hoofdinspecteur zoekt een bekende
Nederlander die ook gezag heeft bij de allochtone bevolking, om als ambassadeur
bij dit project op te treden. Het leek mij een heel goed idee.
Hebben de bewindslieden misschien suggesties?Het scholenadoptieplan is dus een geweldig project, maar het kost wel
geld. Lokale overheden zijn enthousiast en betalen ook mee aan de uitvoeringskosten.
Er zijn echter ook ontwikkelingskosten. Het project is zeer gedegen opgezet
en onderwijskundig verantwoord uitgevoerd. In vier jaar heeft het Rotterdams
politiekorps in totaal ruim 1 mln. geïnvesteerd. Op landelijk niveau
is er bestuurlijk enthousiast op het project gereageerd. Ook is instemmend
gereageerd op de vraag om een bijdrage in de ontwikkelingskosten. Op de een
of andere manier lukt het niet om dat te vertalen in een terugsluizing van
dat geïnvesteerde kapitaal. Zou dat nu eigenlijk toch niet moeten?Er bestaan plannen om het project uit te breiden naar middelbare scholen,
vooral met het oog op het wapenbezit op school. Het om zich heen grijpen van
wapenbezit is een groot probleem. De bewindslieden zullen dat met mij eens
zijn. Deze uitbreiding van het project lijkt mijn fractie dus een uitstekend
idee. Een andere leeftijdsgroep vereist echter een totaal andere benadering.
Daarvoor moeten opnieuw ontwikkelingskosten worden gemaakt. De ervaring met
de voorfinanciering van het schooladoptieplan heeft de politie huiverig gemaakt
om de uitbreiding naar het voortgezet onderwijs voor te financieren. Het zou
een "bloody shame" zijn als zo'n project niet van de grond kan worden getild.
Er moet een oplossing zijn, een mogelijkheid om de ontwikkelingskosten te
financieren. Ik wacht op een creatieve oplossing van de ministers. Heeft het
kabinet overigens een visie op wapenbezit? Wordt hierop beleid ontwikkeld?Er is een discussie gaande over betaling voor de inzet van politie bij
grote evenementen, zoals voetbalwedstrijden. Deze discussie kreeg voor mij
een extra impuls door het naar de beurs gaan van Ajax. Daardoor zit er iets
scheef aan het inzetten van politie bij voetbalwedstrijden van deze club,
aan het inzetten van gemeenschapsgeld om de aandelen omhoog te stuwen. Of
het lukt of niet, is natuurlijk een andere zaak. Er kleven veel bezwaren aan
rechtstreekse betaling voor politie-inzet, want wie betaalt bepaalt. Bovendien
zouden organisaties die geen geld hebben, maar wel grote demonstraties op
touw zetten, in de problemen kunnen komen. Er zijn echter creatieve oplossingen
mogelijk. Als met een manifestatie veel geld is gemoeid en er is veel politiebewaking
nodig, dan zou de gemeente leges kunnen heffen. De gemeente kan dat naar rato
terugsluizen naar de politie. Wat vinden de bewindslieden van dit idee?Ik kom op de gemeentelijke herindeling. Voor GroenLinks is gemeentelijke
herindeling op zich geen kwestie van principes, maar zij kan een middel zijn
om gemeenten beter toe te rusten voor hun taak. Om te weten welke eisen aan
de gemeente van de toekomst kunnen worden gesteld, moet eerst een discussie
worden gevoerd over de vraag of de diverse functies goed zijn belegd. Daarbij
is een onderscheid tussen beleidstaken en uitvoerende taken van belang. Om
de discussie goed te kunnen voeren, moet er eerst meer zekerheid zijn over
de positie van de burgemeester en de wethouders in de toekomst. Er is een
begin van duidelijkheid als de staatscommissie dualisme en lokale democratie
haar eindrapport uitbrengt. De discussie bij gemeentelijke herindeling gaat
nu vaak over structuren en over een ideaaltypische grootte van gemeenten in
plaats van dat inhoudelijk wordt gediscussieerd. Het is een kwantiteitsdiscussie
in plaats van een kwaliteitsdiscussie. In deze Kamer ontstond steeds meer
weerstand tegen deze vorm van discussie, geënt op het beleidskader gemeentelijke
herindeling van 1995. Bij het eerste optreden in de Eerste Kamer van minister
Peper werd hem dan ook een beleidsvisie op gemeentelijke herindeling gevraagd.
Als antwoord daarop kwam de minister op 27 november met een beleidsnotitie
Gemeentelijke herindeling. Niet helemaal wat mijn fractie ervan verwacht had.
Teleurstellend is dat ook in die notitie geen visie van de overheid is neergelegd
over welke taken en welke bevoegdheden door welke overheid het best kunnen
worden uitgeoefend.De minister heeft robuuste gemeenten voor ogen, die ook in de toekomst
toegerust moeten zijn voor het uitvoeren van gemeentelijke taken. Als ik het
goed gehoord heb, sprak het CDA in dit kader van spierballentaal. De discussie
zal dan ook straks weer gaan over structuren en over de grootte van gemeenten,
weer over kwantiteit in plaats van kwaliteit. Is de minister zich ervan bewust
dat samenwerking tussen de steden altijd nodig zal blijven, welke grootte
je ook kiest?Minister Peper neemt in zijn notitie een vlucht voorwaarts in grootschaligheid,
maar ik ben benieuwd wat de fracties van de PvdA en van de VVD hier nu van
vinden. Van de woordvoerders van die partijen heb ik de laatste jaren toch
andere geluiden gehoord hier in deze Kamer. Ik heb van de VVD nu toch ook
weer gehoord dat het allemaal niet zo grootschalig zou moeten zijn. Ik ben
benieuwd of dat andere geluid straks vertaald wordt bij de beoordeling van
concrete wetsvoorstellen.De heer De Beer (VVD):Dat verbaast mij een beetje, want de VVD heeft vandaag geen ander standpunt
verkondigd dan zij al jaren lang inneemt.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Ik zeg net dat de laatste jaren ook door de VVD langzamerhand een ander
standpunt is ingenomen en dat ik dit nu vandaag ook weer gehoord heb. Dat
doet mij genoegen. Ik ben benieuwd of de VVD en de PvdA straks bij de beoordeling
van concrete wetsvoorstellen deze lijn zullen doortrekken.Het lijkt mijn fractie beter dat minister Peper eerst komt met een visie
op bijvoorbeeld de taken- en bevoegdheidsverdeling voor de verschillende bestuurslagen,
voordat een stroom van herindelingsvoorstellen door het parlement zal worden
behandeld. Maar voor zo'n visie heeft hij de uitkomst nodig van bovengenoemde
staatscommissie. GroenLinks stelt dan ook voor dat concrete herindelingsvoorstellen
in de ijskast worden gezet, totdat er een zinnige inhoudelijke discussie kan
worden gevoerd. In het geval de minister daarop niet ingaat, zal ik voor de
zekerheid toch maar het standpunt van GroenLinks neerzetten.Bij gemeentelijke herindeling zijn maatwerk en samenwerking sleutelwoorden.
En de geografische situatie is van groot belang. Daarnaast heeft GroenLinks
voor het beoordelen van voorstellen tot gemeentelijke herindeling de volgende uitgangspunten geformuleerd.Gemeentelijke herindeling is geen gezelschapsspel voor landelijke politici,
maar herindeling moet een oplossing bieden voor gesignaleerde problemen.Gezien de betrokkenheid van de burger bij zijn/haar gemeente moeten niet
alleen de gemeenteraden, maar ook de burgers vanaf het begin bij het proces
worden betrokken. Gaande het proces kan een adviserend referendum een doeltreffend
instrument zijn. De bevolking wordt tot nu toe bij herindeling niet serieus
genomen. Dat leidt tot grote frustraties, wat weer negatief uitwerkt op de
politieke betrokkenheid van burgers.De gemeentegrens behoeft niet samen te vallen met de grens van het stedelijk
gebied. Dat wil zeggen dat annexatie voor GroenLinks niet de meest voor de
hand liggende oplossing is voor de grootstedelijke problematiek. Ik heb daarover
ook de VVD behartigenswaardige opmerkingen horen maken. Annexatie is wel de
weg van de minste weerstand. Oplossing van de grootstedelijke problematiek
ligt op een ander vlak. Herstructurering van de binnenstad, het hanteren van
een op de problemen gericht volkshuisvestings-, veiligheids- en sociaal beleid
zijn hiervoor instrumenten. Het grotestedenbeleid kan daarbij een grote rol
vervullen.De omvang van het ambtelijk apparaat behoeft niet samen te vallen met
de bestuurlijke omvang. Dat wil zeggen dat uitvoerende taken kunnen worden
uitbesteed aan een private onderneming of aan een andere gemeente. Dat kan
een centrumgemeente zijn, maar er zijn ook samenwerkingsvormen in een regio
mogelijk, waarbij er een taakverdeling tussen gemeenten tot stand komt. Dan
denk ik aan taakdifferentiatie.Een proces van gemeentelijke herindeling vereist zorgvuldigheid, ook gezien
de soms grote emotionele betrokkenheid van burgers bij hun gemeente. Zorgvuldigheid
mag niet ondergeschikt worden gemaakt aan snelheid van procedures.Stimuleer functionele samenwerking in een gebied en geef die samenwerkingsvormen
gelegenheid, zich te ontwikkelen. Provinciebesturen moeten dat proces van
samenwerking coördineren. Geef provincies, indien nodig, bevoegdheden
om dat proces van samenwerking te organiseren. Structuur van samenwerkingsvormen
dient inzichtelijk te zijn.Voorzitter! De minister heeft besloten, de procedurewet Arhi geheel over
te nemen. Ik vind de argumentatie van dat besluit onder de maat. Ik ben dan
ook benieuwd naar de discussie met minister Peper over de gemeentelijke herindeling.Voorzitter! Ten slotte drie losse eindjes. Een groot deel van de gemeenten
is nog niet zo ver gevorderd in het aanpakken van de millenniumproblematiek,
om het voorzichtig te formuleren. Heeft minister Van Boxtel maatregelen op
dit terrein in petto?Wanneer en hoe gaat de minister het probleem van de niet op elkaar passende
regio-indelingen aanpakken? Ik weet niet welke minister ik hierop aan moet
spreken. Elk beleidsveld heeft een andere regio-indeling.Hoe verlopen de afspraken met de ministeries over een betere vertegenwoordiging
van vrouwen in hogere functies? En hoe staat het met het actieplan? Mijn fractie
wil ook graag meer informatie inzake maatregelen om een betere vertegenwoordiging
van vrouwen in hogere functies bij de politie te bevorderen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie vond zowel de memorie van toelichting
op de aan de orde zijnde begroting als het optreden van deze minister bij
de behandeling van deze begroting in de Tweede Kamer een verademing. De minister
heeft, zo is ook aan de overzijde geconstateerd, een heldere visie neergelegd.
Sommige onderdelen daarvan spreken ons zeer aan. Zo verheugen wij ons over
de waarde die de minister hecht aan het publiek domein en aan de rol die de
overheid dient te spelen: een sterke overheid die zorgt voor houvast, initieert,
ordent en in staat is om, naast de waarborgfunctie, de samenleving steeds
opnieuw te versterken.Voorzitter! Dat is ons uit het hart gegrepen. Dat wil uiteraard niet zeggen
dat alle beleidsvoornemens op een onverdeeld enthousiasme van mijn fractie
kunnen rekenen, maar wij hebben begrepen dat de ministers niet alleen bereid
zijn tot een open gedachtewisseling, maar dat debat ook nodig vinden. Zoals
minister Peper in de Tweede Kamer zei: "Democratie functioneert ten volle
bij het openbaar debat, floreert bij kritiek en groeit door ideeën."
Dat belooft wat, voor dit debat en voor de komende jaren.Begrotingsbehandelingen in deze Kamer hebben meer het karakter van een
beleidsdebat dan van een begrotingsbehandeling in de strikte zin van het woord.
Dat geeft ons de gelegenheid om wat dieper in te gaan op een aantal thema's
die in de begroting aan de orde komen. Om te beginnen is daar het gemeentelijk
herindelingsbeleid. Verschillende fracties in deze Kamer hebben in de afgelopen
jaren kritische kanttekeningen geplaatst bij het herindelingsbeleid. In de
beleidsnotitie geeft de minister aan dat hij er om een aantal redenen bewust
voor kiest, het proces van versterking van gemeenten, onder andere door het
middel gemeentelijke herindeling, voort te zetten. Over die argumenten willen
wij graag nader met de minister van gedachten wisselen.Van de motieven die de minister noemt, lichten wij er drie uit: - gemeentelijke herindeling kan nodig zijn om te voorkomen dat de steden
worden uitgehold doordat welgestelde bewoners en hoogwaardige bedrijven uit
het stedelijk gebied wegtrekken;- gemeentelijke herindeling is nodig
om ervoor te zorgen dat de Europese schaalvergroting binnen een relatief kleinschalig,
overzichtelijk bestuurlijk-sociaal verband kan worden geplaatst, beleefd en
bestuurd;- gemeentelijke herindeling is nodig omdat er sprake is
van een voortgaande concurrentie tussen gemeenten en gemeenten die concurrentie
ook aan moeten kunnen.Voorzitter! Wij delen de zorg dat welgestelde bewoners en hoogwaardige
bedrijven uit het stedelijk gebied wegtrekken en daarmee, zoals ook de minister
signaleert, de groene en open gebieden verder dreigen aan te tasten. Ook wat
ons betreft is een gemêleerde samenstelling van de steden, zowel wat
bewoners als wat bedrijvigheid betreft, essentieel voor de sociale cohesie
van de stad. En wij hechten evenzeer aan het zoveel mogelijk onaangetast laten
van de nog resterende groene ruimte. In feite is hier sprake van twee gewenste
 ontwikkelingen. En het zou wel eens zo kunnen zijn dat, bezien
vanuit de optiek van de gemeente, een succesvol beleid op het ene terrein
een negatief effect heeft op het andere beleidsterrein.Zoals ook de minister aangeeft, neemt de concurrentie tussen gemeenten
toe. Mijn collega Jaarsma heeft bij de begrotingsbehandeling Economische Zaken
vorig jaar een aantal voorbeelden gegeven van de wijze waarop gemeenten concurreren
om bedrijven binnen hun grenzen te halen. Daarbij wordt alles uit de kast
gehaald. Zo boden Heerenveen en Lelystad tegen elkaar op in het verstrekken
van financiële tegemoetkomingen om een toch niet bepaald armlastig bedrijf
binnen hun grenzen te krijgen. En ook elders is de concurrentie groot. Bedrijfsterreinen
worden goedkoop of zelfs om niet ter beschikking gesteld. Vanuit de individuele
gemeente gezien is deze handelwijze logisch, want zo worden begerenswaardige
groepen binnen de grenzen gehouden. Maar geredeneerd vanuit het algemeen belang
roept het toch wat vragen op.Is deze concurrentie tussen gemeenten, met behulp van gemeenschapsgeld,
eigenlijk wel een toe te juichen ontwikkeling? Zou het niet verstandiger zijn
om samenwerking tussen gemeenten te bevorderen? En, een tweede vraag, wie
beschermt in deze soms genadeloze concurrentie dat wat beschermd moet worden?
Kan van gemeenten worden verwacht dat zij afzien van bedrijfsterreinen of
duurdere bouwlocaties, omdat dit de druk op de groene ruimte verder zou vergroten?
Wellicht zou het meer soelaas bieden om, naast sterke stedelijke gemeenten,
sterke plattelandsgemeenten te vormen die de uitdrukkelijke opdracht hebben,
verdere aantasting van de resterende open groene ruimte zoveel mogelijk te
voorkomen.Het laatste motief voor het voortzetten van gemeentelijke herindeling
ligt in de voortgaande Europese schaalvergroting. Vrij vertaald komt de opvatting
van de minister erop neer dat het binnen een verder van de burger afstaand
Europees verband noodzakelijk is om de directe leefwereld van de burger relatief
kleinschalig en overzichtelijk te houden. Burgers moeten zich betrokken weten
bij de sociale en economische verbanden waar zij deel van uitmaken, zo heeft
de minister gezegd. Ook deze zienswijze delen wij. Maar de vraag is dan, zoals
ook al door anderen is gezegd, wat dan de optimale schaal is van dit bestuurlijk-sociale
verband. Uit een recent rapport van het SCP blijkt dat een grotere schaal
niet altijd tot betere resultaten leidt, en dat geldt niet alleen bij gemeentelijke
herindeling. Overigens is, met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk, in
geen enkel land in de Europese Unie de schaal van gemeenten zo groot als in
Nederland.Wellicht ligt de kern van de discussie in het ook door deze minister gehanteerde
uitgangspunt dat gemeenten in principe in staat moeten zijn, hun taken zelfstandig
uit te oefenen. De vorige staatssecretaris voegde daar expliciet aan toe dat
dit op eigen grondgebied diende te gebeuren. Wij hebben twijfels bij dit uitgangspunt,
want iedere gemeente zal, ook na herindeling, altijd aan een andere gemeente
blijven grenzen en zal dus ook altijd te maken blijven houden met grensoverstijgende
problematiek. Door mijn collega Wöltgens is al eens beeldend geschetst
dat als herindeling dáár een oplossing voor moet bieden, zij
pas ophoudt bij de grens van Nederland.Tot slot een laatste opmerking over dit punt. Naarmate wij meer taken
decentraliseren naar de gemeentelijke overheid, wordt het van groter belang
om de voorwaarden te scheppen waaronder gemeenten die taken ook aan kunnen.
Een grotere omvang van de gemeente alléén is daarvoor niet voldoende.
Uit onderzoek blijkt dat daarmee wel de kwaliteit van de ambtelijke dienstverlening
vergroot wordt, maar dat dit veel minder geldt voor de bestuurlijke kwaliteit.
Wij zouden er eens over moeten nadenken welke initiatieven de overheid zou
kunnen nemen om de bestuurlijke kwaliteit van lagere bestuurslagen te vergroten,
want het gebrek aan bestuurlijke kwaliteit geldt niet alleen voor gemeenten.Een benadering die uitgaat van noodzakelijke samenwerking tussen gemeenten
veronderstelt een bestuurslaag die in geval van botsende belangen waar gemeenten
zelf niet uitkomen, bemiddelend en sturend kan optreden. Dat kan de centrale
overheid zijn, of een nieuw te vormen bestuurslaag. Maar als het kabinet inderdaad
hecht aan het handhaven van drie volwaardige bestuurslagen ligt het voor de
hand om deze rol bij de provincie te leggen. Dat is het niveau waarop overzicht
van belang is en de schaal waarbij overzicht mogelijk is. Op dit moment is
de provincie niet in staat deze verantwoordelijkheid waar te maken. Het is
een beetje een kip-of-het-ei-kwestie: heeft de provincie te weinig bevoegdheden
en kan zij daarom de mogelijkheden die zij heeft onvoldoende benutten of moet
zij eerst maar eens de bestaande mogelijkheden benutten voordat zij aan uitbreiding
van bevoegdheden moet denken? Voor mijn fractie staat voorop dat handhaving
van drie volwaardige bestuurslagen impliceert dat de provinciale bestuurskracht
versterkt en de betrokkenheid bij de provincie vergroot moet worden. Alleen
dan kan de provincie een grotere rol krijgen in het ordenen tussen gemeenten.Misschien gaat het daarbij niet zozeer om het vergroten van de betrokkenheid
van de burger bij de provincie als wel om het vergroten van de betrokkenheid
van de gemeenten. Is het misschien te overwegen om de betrokkenheid van de
gemeenten te vergroten door de provinciale staten te laten kiezen door de
gemeenteraden binnen die provincie? Uiteraard met gewogen stemrecht. Dat zal
dan wel gevolgen hebben voor de positie van deze Kamer, maar dit terzijde.
Wij horen graag de reactie van de minister op deze gedachte.Robuuste gemeenten, zoals de minister ze graag ziet, dienen niet alleen
hun taken in principe zelfstandig te kunnen vervullen, ze horen daar ook een
zekere beleidsvrijheid in te hebben. Hier ligt – het is ook in de Tweede
Kamer gesignaleerd – een spanningsveld met het landelijk beleid. Daarbij
gaat het om zaken die de essentie van de waarborgfunctie van de overheid raken:
goed onderwijs, rechtsgelijkheid tussen gehandicapten of bijstandsgerechtigden
in verschillende gemeenten en een vergelijkbare lastendruk. Vorig jaar is
de zalmsnip ingevoerd om de stijging van de lokale lasten enigszins te beperken.
Maar ook de zalmsnip kan niet verhinderen dat de lokale lasten sterk uiteenlopen.
Een belangrijke oorzaak van de verschillen is dat de waarde van het onroerend
goed als grondslag geldt voor de lokale belastingen. En de
marktwaarde van vergelijkbare woningen is in de ene regio nu eenmaal veel
hoger dan in de andere. Onlangs meldde de NVM dat in sommige gebieden starters
op de woningmarkt überhaupt niet meer voor een woning in aanmerking komen.
De hoge lasten in deze gebieden versterken deze ontwikkeling.Wij ondersteunen het streven naar differentiatie in de steden om gettovorming
te voorkomen en draagkrachtige inwoners aan de stad te binden. Maar hoe verhoudt
deze beleidslijn zich tot de beleidslijn om in de randgemeenten Gods water
maar over Gods akker te laten lopen? Geldt niet ook in de randgemeenten de
noodzaak van differentiatie en sociale cohesie? Moet hier niet geordend worden
om te voorkomen dat randgemeenten een uitwijkplaats voor meervermogenden worden,
met alle gevolgen van dien? Het lijkt ons dat de volgende zin uit de memorie
van toelichting bij uitstek op deze situatie van toepassing is. "Juist omdat
onze economische en maatschappelijke omgeving sterk in beweging is, is een
overheid nodig die in staat is om – naast de waarborgfunctie –
de samenleving steeds opnieuw te versterken."Dat brengt ons op het laatste onderwerp waar wij op in willen gaan: het
grotestedenbeleid. In grote lijnen ondersteunen wij de door minister Van Boxtel
ingezette lijn: het betrekken van culturele minderheden bij de samenleving,
onder meer door meer samenhang en samenwerking tussen de verschillende instellingen.
Wij plaatsen daar op twee punten een kanttekening bij. De minister stelt dat
het grotestedenbeleid op elk van de drie hoofdaccenten – economische
infrastructuur, fysieke infrastructuur en sociale infrastructuur – resultaat
moet boeken, zodat "ook de bewoners van de huidige achterstandswijken, ook
de stadsbewoners behorend tot de etnische minderheden, weer trots worden op
hun stad, op de wijk waarin ze wonen en het zelfrespect terugkrijgen dat de
dingen die zij doen betekenis hebben voor de stad". Het komt mijn fractie
voor dat het woordje "weer" uit deze zin weggelaten zou moeten worden. Een
deel van het probleem is naar onze overtuiging juist dat veel mensen uit culturele
minderheden te weinig het gevoel hebben gehad dat zij onderdeel vormen van
de wijk waarin zij wonen en die dus ook niet als van hen ervaren. Dat wordt
mede veroorzaakt door het feit dat "veel allochtone inwoners hun culturele
kapitaal in onze samenleving niet kunnen verzilveren", zoals Herman Meijer,
wethouder in Rotterdam, het zo mooi omschrijft. Dat wil zeggen dat hetgeen
zij te bieden hebben, in onze samenleving niet als waardevol wordt gezien.
Om in dit opzicht een omslag te bewerkstelligen, zal de Nederlandse samenleving
zich moeten inspannen om voor minderheden mogelijkheden te scheppen om hun
cultureel kapitaal op een andere wijze te benutten en hun daarnaast de gelegenheid
te bieden zich "nieuw cultureel kapitaal" eigen te maken. Op hun beurt zullen
minderheden méér dan tot nu toe moeten beseffen dat zij onderdeel
uitmaken van deze samenleving en dat zij daar dus mede vorm aan geven. Een
apart punt dat wij in dit verband onder de aandacht van de minister willen
brengen, is wat wij maar "het millenniumprobleem onder de eerste generatie
allochtone inwoners" zullen noemen. Er wordt veel over het millenniumprobleem
gesproken, maar daarbij gaat het altijd over de overgang van 1999 naar 2000;
er doet zich echter ook iets anders voor. Binnenkort zal een grote groep allochtone
inwoners de pensioengerechtigde leeftijd bereiken en dan geconfronteerd worden
met het feit dat zij een ontoereikende AOW hebben omdat zij niet vanaf hun
vijftiende jaar premie hebben betaald. Onderkent de minister dit millenniumprobleem
en heeft hij ook al ideeën ontwikkeld om dit probleem op te lossen?Een tweede kanttekening betreft de door de minister gewenste grotere samenhang
en samenwerking tussen instellingen en organisaties. Wij zijn het met de minister
eens dat verkokering en eigenbelang van instellingen hinderpalen zijn voor
doelgerichte samenwerking. Daar valt nog veel winst te behalen, maar dan zullen
wij ook de hand in eigen boezem moeten steken. Tot nu toe is het beleid erg
gericht geweest op steeds grotere efficiency, waarbij instellingen worden
"afgerekend" op hun resultaten. Daar zit een keerzijde aan. Het afrekenen
op resultaten leidt niet automatisch tot een effectievere werkwijze. De neiging
wordt dan groot om "moeilijke" gevallen buiten de deur te houden of te verwijzen
naar anderen, met als gevolg dat niemand meer verantwoordelijk is. Samenwerking
kan dit doorbreken, maar samenwerking en het afrekenen op resultaten gaan
niet probleemloos samen: de tijd die nodig is voor overleg en het doorsturen
van cliënten waar al in geïnvesteerd is, verschijnen niet in de
boeken. Wellicht moeten we dit beleid opnieuw tegen het licht houden.Voorzitter! Ik rond af. Het gevoel onderdeel te zijn van een bepaalde
gemeenschap is belangrijk, zowel bij het grotestedenbeleid en het integratiebeleid
voor minderheden als bij het herindelingsbeleid. Mensen ontlenen hun identiteit
aan verschillende verbanden waarin zij leven: het gezin waarin zij opgroeien,
het land waar zij vandaan komen, hun werk en hun gemeente. Een Rotterdammer
is geen Amsterdammer – de minister zal dat beamen – en een Nederlander
met een Antilliaanse achtergrond is anders dan een Nederlander met een Turkse
achtergrond. Daar moet ook ruimte aan gegeven worden. Mensen kunnen pas optimaal
participeren als zij zich binnen de verschillende verbanden waarin zij functioneren,
thuis weten en als zij het gevoel hebben dat hun inspanningen ertoe doen.
Dat geldt voor een succesvolle integratie van minderheden, maar ook voor een
succesvolle organisatie van het openbaar bestuur. Soms leidt herindeling wel
tot een grotere efficiency van de gemeente, maar ook tot verlies van betrokkenheid
bij de gemeente. Die afweging zou wat ons betreft ook wel eens anders gemaakt
mogen worden. Mijn collega Wöltgens heeft bij een vorige gelegenheid
de suggestie gedaan om in het gebied waar herindelingen hebben plaatsgevonden,
na 12 jaar eens te kijken wat de politieke gevolgen en de gevolgen voor de
participatie zijn geweest. Wij zijn benieuwd of de minister bereid is om deze
suggestie over te nemen en wachten ook verder de antwoorden van de bewindslieden
met belangstelling af.De heer Stoffelen (PvdA):Voorzitter! "Politie in verandering" was een geruchtmakend rapport dat
in 1976 uitkwam. Ik had dat rapport trouwens enige jaren eerder vertrouwelijk
gekregen, omdat het zodanig in een ministeriële la was gelegd dat niemand
eraan kon komen. Het was toen een schokkend rapport van een projectgroep waarvan
onder meer ene Straver en ene Nordholt deel van uitmaakten. Het rapport gaf
aan dat de politiemensen voor ongeveer 65% bezig zijn met indirect politiewerk;
anders gezegd: met ondersteunende werkzaamheden. Dat betekent dat ongeveer
35% zich bezighield met het executieve politiewerk, dus op straat. Het rapport
gaf aan dat vooral op incidenten en meldingen reactief gewerkt wordt. Verder
werd bepleit dat de politie zich zou vermaatschappelijken van bovenal justitiële
politie tot bovenal bestuurlijke politie die volop in de samenleving staat.
Dat is inmiddels 20 jaar geleden, maar is nog steeds actueel. De politie zou
veel meer in nauw overleg met het sociaal en maatschappelijk leven en ook
het bedrijfsleven voor een grotere veiligheid moeten zorgen. Ik heb over dat
veiligheidsbeleid en die noodzaak van veranderingsprocessen bij de politie,
dus over politie in verandering, gesproken bij de eerste politiebegroting
die in die ik in het parlement mocht bespreken. Het was als ik me niet vergis
in het jaar 1977 in de Tweede Kamer. Over de zelfde onderwerpen wil ik nu
namens de PvdA-fractie in de Eerste Kamer spreken bij mijn laatste begrotingsbehandeling.Bij het bestuderen van de Politiebegroting en van het Beleidsplan Nederlandse
politie 1999-2002 vond ik dezelfde beleidsdoelstellingen en een verheugende
nieuwe sterke impuls voor een beter en effectiever veiligheidsbeleid. De begrotingstoelichting:
"De zorg voor de veiligheid is een kerntaak van zowel de rijksoverheid als
de provincies en gemeenten. Burgers hebben recht op een veilige leefomgeving.
Een veilige leefomgeving heeft vele aspecten. De inzet van het kabinet is
om het openbaar bestuur meer regie te laten voeren in het integraal veiligheidsbeleid."
Het beleidsplan komt met een heldere tijdsaanduiding: "Nederland moet in 2002 –
aan het einde van deze kabinetsperiode – veiliger zijn. De overheid
heeft daarbij een bijzondere maar geen exclusieve verantwoordelijkheid voor
de veiligheid."Voorzitter! Het is duidelijk dat de beleidslijn van 1976, 1977 wordt voortgezet,
maar nu wel met het elan van vernieuwing en vastbeslotenheid tot resultaten
te komen. Dit brengt mij toch tot een aantal conclusies.Het is terecht dat de lijn wordt voortgezet van een effectief veiligheidsbeleid
en een in de samenleving functionerende efficiënter en effectiever werkende
politie.Het is relatief gezien eenvoudig wetten te veranderen of nieuwe wetgeving
tot stand te brengen. Het is nog steeds een illusie te denken dat alleen al
die wetgeving de maatschappelijke werkelijkheid verandert.Het tot stand brengen van veranderingsprocessen vergt zoal niet decennia
dan toch een lange reeks van jaren. Dat blijkt al en zal verder blijken bij
wat ik kortheidshalve de reorganisatie van de rechterlijke macht noem. Via
u, voorzitter, spreek ik de minister van Justitie ad interim aan die ook in
ons midden aanwezig is. Het gaat immers, spreek ik in het algemeen, niet alleen
om voorlichting over de veranderingen maar ook om mentaliteitsverandering
en wijziging van een ingesleten werkwijze.Ook hier hangt alles met alles samen. Zo werkt het niet oplossen van bijvoorbeeld
financiële problemen betreffende normvergoedingen frustrerend en belemmerend.Het is goed ook bij de behandeling van de politiebegroting te beseffen
dat, zoals ik zo-even al zei, even wezenlijke veranderingsprocessen in gang
gezet zijn bij de reorganisatie van het openbaar ministerie en de rechterlijke
macht.Voorzitter! Vandaag heb ik tot nu toe niet gesproken over iets anders
wat essentieel is voor een effectiever veiligheidsbeleid namelijk een forse
uitbreiding van de politie. De minister van Binnenlandse Zaken heeft de ambitie
de politiesterkte uit te breiden met 3000 en te proberen via efficiencywinst
2000 extra politiemensen meer waarneembaar voor het publiek beschikbaar te
krijgen. De vorige minister van Binnenlandse Zaken schetste in maart 1998
het beeld dat in de periode 1995-2000 de sterkte zou stijgen met 3713 mensen.
Dat aantal zal op basis van het regeerakkoord fors hoger worden. Zou de minister
nu inzicht willen en kunnen geven in de sterkteontwikkeling, prognoses en
realisering? Ik doel dan op het antwoord op de vele vragen die aan de overkant
zijn gesteld en in een meeslepend betoog slechts algemeen, dus eigenlijk niet
beantwoord zijn in de Tweede Kamer, maar wij hebben nog een kans hier. Wij
maken ons zorgen over de geringe politiesterkte op het platteland, vooral
buiten de randstad en de geringe tijd en aandacht voor jeugd- en zedenzaken.
In de Tweede Kamer is daarover kamerbreed gesproken. Mogen wij verwachten
dat de regering hier voor de gevraagde oplossingen zorgt?Een tweede probleem is dat uit een gezamenlijke brief van de korpsbeheerders,
hoofdofficieren en de Raad van Commissarissen blijkt dat er een tekort is
op de normvergoeding van zo'n 1,8 mld. Nu heb ik begrepen dat de minister
van Binnenlandse Zaken nog eens nuchter, zakelijk opnieuw wil laten kijken
naar het tekort op de normvergoeding. Dat lijkt mij op zich prima. Uit dat
nadere onderzoek zal ongetwijfeld blijken dat er inderdaad een fors tekort
is van meer dan 1 mld., een zeer betekenend bedrag. Het lijkt mij dus van
tweeën één. Of de rekening van de tekorten op de normvergoeding
wordt geheel of ten dele niet betaald of de voorgenomen sterkte-uitbreiding
wordt niet gehaald. De eerste mogelijkheid lijkt mij uitgesloten. Ik ken deze
minister van Binnenlandse Zaken al buitengewoon lang als een door en door
betrouwbare, eerlijke goede bestuurder. Die betaalt openstaande rekeningen.
Tenzij binnenkort forse hoeveelheden geld gevonden worden zal dus de voorgenomen
sterkte uitbreiding niet gehaald worden. Als het anders is hoor ik dat wel.
Dat is op zich niet rampzalig, maar de feiten moeten nu wel duidelijk worden.
De PvdA-fractie vraagt de minister van Binnenlandse Zaken de nodige verheldering
te geven.Een derde probleem is de arbeidstijdverkorting die in de praktijk de nodige
problemen geeft, onder meer omdat er maar een gedeeltelijke herbezetting is.
Zou de minister van Binnenlandse Zaken hierop willen ingaan?Ten slotte wijzen wij op de vele problemen die er zijn rond de automatisering
en de informatie- en communicatietechnologie. Er is te weinig geld en er is
in de praktijk een chaotische situatie ontstaan. Hoe wordt ruimte geboden
en hoe wordt orde op zaken gesteld? Alvorens onze slotconclusie weer te geven wil ik nog kort ingaan op het
voorgenomen beleid om tot een grotere efficiency en effectiviteit van de politie
te komen. Wij waren en zijn het van ganser harte eens met het werken aan het
tot stand brengen van veiligheidscontracten afgesloten tussen Rijk, politieregio's
en gemeenten. Daarin wordt dan vastgelegd welke prestaties verwacht worden
van de betrokken partijen. In dat kader wordt nader ingegaan op de te bereiken
verbeteringen wat betreft doelmatigheid, doelgerichtheid en productiviteit.
In die veiligheidscontracten zal ook de versterking van het executieve politiewerk
worden vastgelegd. Terecht wordt ook gesproken over het zo mogelijk doen vervallen
van oneigenlijke taken. Essentieel is dat de ministers en het kabinet ervoor
zorgen dat allerlei diensten en hulpdiensten bereikbaar zijn op de momenten
dat het nodig is. Zo kan voorkomen worden dat de politie toch weer problemen
moet oplossen omdat niemand anders het doet. De PvdA-fractie hoopt verder
dat nu eindelijk mogelijk zal worden dat de politie bovenal ook beschikbaar
is op de momenten dat het echt nodig is. Flexibele werktijden dus. Willen
de bewindslieden hierop nader ingaan en concreter dan in het beleidsplan?Ik sprak al over "Politie in verandering". Dit beleid wordt dan nu krachtig,
met nieuw elan voortgezet, prestatiegericht. Ik constateer ook met vreugde
dat nu eindelijk uitvoering wordt gegeven aan de door de Tweede Kamer in 1994
aanvaarde motie-Stoffelen/Van der Heijden waarin onder meer gevraagd werd
om het tot stand brengen van vrij harde afspraken tussen Rijk en politieregio's.
In die overeenkomsten zou vastgelegd worden welke prioriteiten en doelstellingen
gerealiseerd zouden worden in die regio. Als het voorgenomen beleid gerealiseerd
zou worden door die regio, zou dat beloond worden. Als de doelstellingen niet
uitgevoerd zouden worden zouden Rijk en politieregio's nagaan wat er mis is
gegaan. Dat zou kunnen leiden tot een vorm van financiële terechtwijzing
door het Rijk van die regio. Het doet ons goed dat in verbeterde vorm de motie
na vijf jaar wordt uitgevoerd.Voorzitter! Onze slotconclusie. Graag ondersteunen wij het politiebeleid
van dit kabinet. De doelstellingen en de beleidsvoornemens zijn prima; bemoedigend
en inspirerend. De PvdA-fractie hoopt en verwacht dat het zal lukken ervoor
te zorgen dat Nederland in 2002 veiliger zal zijn.De heer Holdijk (SGP):Mijnheer de voorzitter! Aan deze Kamer is bij brief van 21 december 1998
door de minister van Binnenlandse Zaken, mede namens de minister van Justitie,
het kabinetsstandpunt "Juridisering in het openbaar bestuur" toegezonden.
De heer Rensema sprak er al even over. Onze fracties vinden dit onderwerp
van dermate groot belang dat zij deze begrotingsbehandeling willen benutten
om een bijdrage te leveren aan de discussie over juridisering en dejuridisering
in het openbaar bestuur.Uit bijlage 2 bij het kabinetsstandpunt, waarin een overzicht van de discussie
over juridisering sinds eind 1996 wordt gegeven, blijkt dat het debat reeds
enige tijd gaande is. In bijlage 1 wordt bijzondere aandacht besteed aan het
eind 1997 door een aantal bestuurders op eigen initiatief en op persoonlijke
titel aan de voorganger van de huidige minister aangeboden rapport "Bestuur
in geding" en aan de daarin vervatte 27 voorstellen. Dit rapport was een reactie
op het Evaluatieverslag Awb 1994-1996 van de commissie-Polak. In het vervolg
van ons betoog zal "Bestuur in geding" nog nader aandacht krijgen, niet in
de laatste plaats vanwege het feit dat onder de namen van de opstellers ook
die van de huidige minister van Binnenlandse Zaken, toen in andere hoedanigheid,
voorkomt.Voorzitter! Zonder aan de waarde van de overige bijdragen aan de discussie
ook maar enigszins tekort te willen doen, memoreer ik hier ook de bijdrage
van de griffies van de Eerste en Tweede Kamer aan het jaarcongres 1997 van
het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, getiteld "Wetstoepassing: verankering
of molensteen". Vervolgens wil ik stil staan bij de ernst en omvang van de
verschijnselen die terecht of ten onrechte als probleem worden ervaren en
bij de mijns inziens foutieve en juiste diagnoses van de kwaal, om te eindigen
met enige aanbevelingen en vragen aan de regering.Voorzitter! Een algemeen gehanteerde omschrijving van het verschijnsel
"juridisering" bestaat bij mijn weten niet. Desalniettemin blijkt er toch
een redelijke mate van overeenstemming van overeenstemming tussen de diverse
definities te bestaan. Van mijn kant zou ik "juridisering" willen omschrijven
als het proces van juridificatie, de ontwikkeling waarin steeds meer verhoudingen
tussen burgers onderling maar ook die tussen overheid en burgers in steeds
sterkere mate door formele rechtsregels worden beheerst. Over andere omschrijvingen
wil ik niet strijden. Mijn omschrijving geeft, meen ik, de kern van de zaak
aan.Vervolgens moet de vraag aan de orde komen hoe "erg" juridisering eigenlijk
is en voor wie. Is het uitsluitend een negatief te duiden verschijnsel? Wie
"Bestuur in geding" leest, krijgt die indruk wel, maar is dat terecht of is
dat een eenzijdige kijk op de zaak? Ook al ben ik niet blind voor de schaduwzijden,
ik ben niet geneigd degenen te volgen die vooral negatieve associaties aan
het begrip juridisering verbinden, zeker niet wanneer het om de relatie tussen
burgers en overheid gaat.In onze eeuw heeft het juridiseringsproces weliswaar een eigen dynamiek
gekregen, maar de juridiseringsgedachte op zichzelf is nog ouder dan de weg
naar Rome. Plato klaagde er al over. Hij schreef: "Wanneer in een samenleving
het evenwicht verloren is, dan is het gevolg dat overal rechtbanken en ziekenhuizen
verrijzen. 'Medicijnen' en 'rechten' worden dan respectabele studies die ook
door ontwikkelde mensen serieus worden genomen." Plato verklaarde de toenemende
behoefte aan gespecialiseerde juristen overigens uit het verloren gaan van
het natuurlijke rechtsgevoel bij de burger zelf. En daar kon hij wel eens
gelijk in hebben gehad.Met een grote sprong in de tijd belanden wij in de 18de eeuw bij de codificatiegedachte,
terwijl in de 19de en 20ste eeuw de opkomst en uitbouw van de rechtsstaat
en later van de verzorgingsstaat valt waar te nemen. Het zijn deze laatste
eeuwen die een vloed aan gedetailleerde wet- en regelgeving, bijvoorbeeld
op het gebied van de sociale zekerheid, maar ook een sterke
groei van het bestuursrecht en het ordeningsstrafrecht te zien hebben gegeven.
Deze ontwikkeling is bewust nagestreefd en is niet het product van despoten
of regenten, maar is ontstaan op een democratische voedingsbodem. Het is dan
ook een universeel verschijnsel in de westerse wereld.Dat juridisering ook een negatieve zijde heeft, behoeft geen betoog meer.
Wat ik, mét het regeringsstandpunt, wil benadrukken is dat juridisering
grosso modo niet maar een soort onkruid of wilde woekerplant op het erf van
de samenleving is, maar een door zeer velen gewenste ontwikkeling.Vervolgens moet de vraag gesteld worden hoe het nu eigenlijk met de (negatieve
kant van de) juridisering is gesteld. Is er van een serieus probleem sprake?
Volgens "Bestuur in geding" is het antwoord duidelijk. Het rapport is bijna
een noodkreet te noemen. Een citaat uit de mond van de voorzitter van de werkgroep
die het rapport samenstelde, maakt dat overduidelijk: "Het gaat om een in
bestuurlijke kring breed ervaren probleem en om het functioneren van ons staatsbestel.
Het huidige stelsel van administratieve rechtsbescherming ondermijnt het gezag
van de democratische overheid en van de politieke democratie in ons staatsbestel."
Dat zijn geen geringe woorden, zo zal eenieder met mij eens zijn.Het primaat van de politiek is in gevaar, zo laat men ons weten. Is dat
geen beangstigend perspectief? Trouwens, ook in het kabinetsstandpunt kan
men lezen dat, weliswaar overmatige, juridisering "één van de
grootste vraagstukken in het huidige tijdsgewricht" is.Voor een goed, evenwichtig zicht op de zaak is het mijns inziens geboden
enige kanttekeningen bij "Bestuur in geding", alsook bij het kabinetsstandpunt,
te maken.In de eerste plaats merk ik dan op dat het rapport heel algemeen over
juridisering spreekt, zonder veel onderscheid naar beleidsterreinen. Bij lezing
blijken de beschouwingen echter – misschien moet ik toevoegen: slechts –
duidelijk betrekking te hebben op complexe besluitvormingsprocedures op het
gebied van (grote) infrastructurele werken, de zogenaamde projectbesluiten.
Gelukkig wordt dit in het regeringsstandpunt onderkend en is de reactie hiermee
in overeenstemming.In de tweede plaats is de teneur in het rapport te beluisteren, dat voorzover
er dan van één overmaat aan juridisering sprake blijkt te zijn,
de oorzaak gezocht moet worden in de rechtsbescherming van de burger en het
optreden van de bestuursrechter. Weliswaar heeft men na verschijning van het
rapport verklaard, dat men de rechter niets heeft willen verwijten en dat
men evenmin antirechtsbescherming was, maar het rapport zelf heeft een andere
indruk nagelaten. Hoe dan ook, ik zou in elk geval met kracht stelling willen
nemen tegen de suggestie dat de bestuursrechter de neiging zou vertonen of
zou hebben vertoond, de grenzen van zijn taak en bevoegdheden te overschrijden
en dat hij onvoldoende oog zou hebben voor het beginsel van de scheiding der
machten.Om met dat laatste verwijt te beginnen, het is natuurlijk wél waar
dat de rechter soms om een oordeel wordt gevraagd in politiek gevoelige kwesties
waar de politiek niet uitkomt. Maar dat is een geheel andere kwestie, die
weinig met het verschijnsel juridisering heeft uit te staan. Maar ook dan
doet de rechter trouwens niet méér dan het beantwoorden van
rechtsvragen, al zijn het rechtsvragen met een politieke lading.Wat doet de bestuursrechter nu eigenlijk? De bestuursrechter oordeelt
niet over het gevoerde beleid, noch toetst hij in volle omvang de redelijkheid
van een bestuurlijke beslissing. Hij maakt geen inhoudelijk-politieke afweging,
maar ziet er wel op toe dat in een belangenafweging alle relevante belangen
worden meegewogen. Hij toetst besluiten van lagere overheden aan de regels
van hogere overheden. Hij wordt geconfronteerd met gebrekkige kwaliteit van
wetgeving, met name van decentrale wetgevers, die als gevolg van het fenomeen
kaderwetgeving nogal eens geroepen zijn, invulling te geven aan vage normen.
De bestuursrechter moet onheldere definities en vage normen van de wetgever
interpreteren en expliciteren. Kortom, hij controleert – let wel, op
verzoek van de burger – de naleving van de rechtsregels. Dat is zijn
rechterlijk primaat, als ik mij even zo mag uitdrukken. Op dat punt staat
hij niet naast maar boven het bestuur.Voorzitter! Sommige bestuurders voelen zich blijkbaar toch gehinderd door
de bestuursrechter. Zij willen meer vrijheid en zien de rechter als medebestuurder.
Deugt dat beeld? Blaast men trouwens de positie van bestuurders niet tot onwerkelijke
proporties op? Immers, slechts een zeer gering deel van de beslissingen van
bestuurders is werkelijk van bestuurders afkomstig. De meeste beslissingen
worden "namens" het bestuur door ambtenaren genomen. En als de rechter al
op een andere stoel dan hem eigen is zou gaan zitten, dan is dat niet die
van het bestuur, maar die van de ambtenaar.Als ik de taakuitoefening door de bestuursrechter gadesla, kan ik niet
inzien hoe hierbij het primaat van de politiek in het geding gebracht kan
worden. Dat een bestuurder, laat staan een volksvertegenwoordiging die een
kabinet, een college van B&W of van gedeputeerde staten "dekt", in staat
geacht mag worden om voldoende controle uit te oefenen op de vierde macht,
die in naam van het bestuur beslist of die het bestuur juridisch op het verkeerde
been heeft gezet, is een illusie. Die controle ligt terecht voor een belangrijk
deel bij de rechter.Ik zou ten aanzien van de verdediging van de positie van de bestuursrechter
nog wel verder willen gaan. Het respect voor de bestuurlijke belangenafweging
vormt het wezen van de attitude van de bestuursrechter. Het voordeel daarvan
is dat een bestuursorgaan dat de regels betreffende de totstandkoming van
zijn besluiten in acht neemt, het resultaat van zijn afweging doorgaans gerespecteerd
zal zien. Het nadeel daarvan is dat de bestuursrechter, in zijn ijver om de
inhoud van het besluit onaangetast te laten, zich veelal concentreert op de
spelregels inzake de totstandkoming van zo'n besluit.Met andere woorden, een minder gelukkig besluit dat volgens het boekje
is voorbereid, zal door de bestuursrechter eerder in stand worden gelaten
dan een volkomen juist besluit waaraan een formeel gebrek kleeft. De bestuursrechter
is, met zijn grote aandacht voor de formele rechtsaspecten van de besluitvorming,
wellicht de meest bureaucratische van alle rechters. De Algemene wet bestuursrecht,
bijvoorbeeld artikel 6:22, geeft de bestuursrechter de bevoegdheid
om deze concentratie op de vorm wat te verlaten en meer op de inhoud te letten.
Dit artikel geeft de bevoegdheid om de rechtsgevolgen van vernietigde besluiten
in stand te laten en de bevoegdheid om zelf in de zaak te voorzien.Juist uit respect voor het primaat van het bestuur, is de bestuursrechter
hier echter heel voorzichtig mee. Bij een gebrek in de besluitvorming laat
de rechter het bestuur liever "het huiswerk overdoen" dan dat hij zelf in
de zaak voorziet. Hierdoor krijgt de bestuursrechter wel de naam van formalist
en vertrager van de besluitvorming. Het alternatief is echter dat de rechter,
vaker dan nu, zijn besluit in de plaats stelt van dat van het bestuur. Dan
treft hem echter weer gemakkelijk het verwijt dat hij op de stoel van het
bestuur plaatsneemt.Het voorgaande wettigt mijns inziens voldoende de conclusie dat, voorzover
er van een probleem sprake is, het doen en laten van de bestuursrechter daar
niet debet aan is. Maar nu hebben de opstellers van het rapport Bestuur in
geding achteraf gezegd dat de kern van hun verhaal niet is de competentieverdeling
tussen bestuur en rechter, maar dat het ging om een betere waarborging van
de effectiviteit en legitimiteit van het openbaar bestuur. Een vraag die hier
rijst is of dat ook wordt bedoeld als in het kabinetsstandpunt de overmatige
juridisering als een van de grootste vraagstukken van het huidige tijdsgewricht
wordt getypeerd. Meent ook de regering dat de bestuurskracht van ons land
in het geding is, met andere woorden dat het gevaar bestaat dat het openbaar
bestuur verlamd zou raken?Een dergelijke ultieme stelling acht ik onbegrijpelijk, behalve dan voorzover
daarmee gedoeld wordt op het vraagstuk hoe serieus het recht wordt genomen
door degenen die verantwoordelijk zijn voor het openbaar bestuur en voor de
bescherming van een cultuur van handhaving van het recht en de "rule of law".
Dan denk ik bijvoorbeeld aan het gedogend besturen als een vorm van juridisch
riskant gedrag, aangezien de geloofwaardigheid van het openbaar bestuur staat
of valt met het stellen en handhaven van rechtsregels. Als bestuurders de
juridische randvoorwaarden voor hun activiteiten als te knellend ervaren,
is het begrijpelijk dat zij rechterlijke toetsing als een lastige verstoring
van effectief bestuur willen beperken.Ondanks de algemene waardering die ik voor het kabinetsstandpunt heb,
vind ik toch dat het stuk wat te defensief is, het is te veel vanuit het bestuur
geschreven. Het gaat wel in op de klacht dat het evenwicht in de trias zou
wankelen, maar niet op het probleem van de legitimiteit van de gezagsuitoefening
door het openbaar bestuur. Van verplaatsing van de besluitvorming over de
inrichting van de samenleving van de wetgever c.q. de gekozen volksvertegenwoordiging
naar de onafhankelijke rechter, is geen sprake, aldus de regering. Maar hoe
zit het volgens haar met de beweerde uitholling van de democratie en de aantasting
van het primaat van de politiek? Ik zei het al, dit zijn geen geringe woorden.
Is het kernprobleem niet de vraag wat het algemeen belang is en hoe dat op
een rechtsstatelijk verantwoorde wijze kan worden gediend? Democratische legitimatie,
alleen in de zin van een politieke meerderheid, kan van onrecht toch geen
recht maken? Ik formuleer het maar eens wat uitdagend. Misschien ligt hierin
wel de kern van het probleem én van de oplossing ervan, namelijk dat
de politiek helder moet zijn bij de afweging van individuele en groepsbelangen
tegenover het algemeen belang, die niet altijd automatisch in elkaars verlengde
liggen. Bij die afweging kan niet iedereen zijn zin krijgen en dat vergt behalve
helderheid ook moed en zorgvuldigheid van de politiek. Dat is een eis die
aan het primaat van de politiek is verbonden.Indien de overheid het algemeen belang laat prevaleren boven de bijzondere
belangen van individuele burgers of groepsbelangen van minderheden, dient
zij daarbij de zorgvuldigheidsnormen in acht te nemen die deels in de Algemene
wet bestuursrecht zijn gecodificeerd. Dit gegeven vormt een van de belangrijkste
pijlers van de democratische rechtsstaat, zelfs indien daarmede afbreuk in
directe zin wordt gedaan aan de efficiency of de effectiviteit. De overheid
is nu eenmaal gehouden aan andere normen dan het bedrijfsleven.Hiermee kom ik tot het laatste onderdeel van mijn betoog: de oorzaken
van juridisering en de aanpak van dejuridisering. Daaromtrent is het regeringsstandpunt
aanzienlijk, maar dan ook aanzienlijk evenwichtiger dan "Bestuur in geding".
Ik denk dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties dat
zal onderkennen. Over de algemeen-maatschappelijke en politieke oorzaken van
juridisering behoef ik geen opmerkingen te maken bovenop datgene wat in het
regeringsstandpunt staat te lezen. Het zijn juist deze oorzaken, die het tot
een illusie maken dat het juridiseringsfenomeen in aanmerkelijke mate kan
worden teruggedrongen. Slechts de dynamiek ervan kan misschien worden vertraagd.Het probleem dat bij juridisering centraal staat, is naar mijn wijze van
zien terug te voeren tot de spanning tussen het recht als instrument voor
het bestuur en als waarborg voor de burger. Of, zoals sommige bestuurders
beweren, de waarborgfunctie van het recht te ver is doorgeschoten, valt moeilijk
in algemene zin vast te stellen. Niet uitgesloten moet worden dat op sommige
beleidsterreinen juist de instrumentele functie te ver is doorgeschoten. Per
beleidsterrein kan dat anders liggen. Waar het juiste evenwicht ligt, kan
niet in algemene en objectieve zin worden vastgesteld.Dat er naast de algemeen-maatschappelijke oorzaken van juridisering ook
oorzaken zijn waar wél iets aan te doen valt, staat vast. Daarbij moet
zowel naar de kwaliteit van het bestuur als naar de kwaliteit van de wetgeving
worden gekeken. Wat de kwantiteit van wetgeving betreft, merk ik allereerst
op dat alle pogingen tot deregulering en harmonisatie van de wetgeving nog
maar weinig substantieels hebben opgeleverd. De dereguleringsoperaties uit
de jaren tachtig hebben niet geleid tot minder wetten en regels. Zelfs van
een trendbreuk in de stijging van het aantal wetten kan niet worden gesproken.
Hooguit zal de groei wat afgeremd zijn.Wat in het algemeen de taak van de wetgever betreft, meen ik dat die leidend
moet zijn en blijven bij de rechtsontwikkeling, zowel bij de vaststelling
van regels waarbij bevoegdheden aan het bestuur worden gegeven, als bij de
regels waarin deze bevoegdheden worden begrensd. Die twee vormen samen een
package-deal. De wetgever zal ook leidend moeten zijn als het gaat om beantwoording
van de vraag welke objectief hanteerbare toetsingscriteria
de rechtmatigheid van hei overheidshandelen bepalen, de zogenaamde algemene
beginselen van behoorlijk bestuur, zijnde rechtsbeginselen. Ik ben het eens
met de regering dat het de rechter is die bepaalt of dat handelen in concreto
aan deze criteria beantwoordt. Dat hierin een zekere mate van rechtsonzekerheid
voor het bestuur besloten ligt, is aan dit stelsel inherent en moet daarom
niet, als zijnde een nadeel van dit stelsel, worden overdreven. Wat dacht
men trouwens over de rechtsonzekerheid voor de burger als gevolg van de juridisering
met haar talloze vergunningsvereisten, bezwaar- en beroepsmogelijkheden? Die
kant van de zaak komt in de stukken slechts terloops aan de orde. Is men vergeten
dat rechtsregels mede beogen aan burgers rechtszekerheid en rechtswaarborgen
te verschaffen, óók tegenover het "politiek" bestuur?Als we het hebben over de kwaliteit van de producten van de formele wetgever
en dus van zijn samenstellende delen, regering en Staten-Generaal, zou het
aan te bevelen zijn dat er wat meer aandacht aan de juridische functie zou
worden besteed, bijvoorbeeld door de soms zeer negatieve adviezen van de Raad
van State niet dan met zeer veel argumenten te passeren. Ik constateer nog
wel eens dat dit niet altijd het geval is, hetgeen vervolgens weer risico's
schept, ook risico's van onnodige juridisering.Behalve bij de wetgever liggen er ook oorzaken en oplossingen bij het
bestuur. Eén van de oorzaken waarom het bestuur nogal eens gecorrigeerd
moet worden door de rechter is gelegen in de verzwakking van de juridische
functie met name bij de decentrale besturen. Het verschijnsel is bekend. De
verzakelijking heeft toegeslagen, terwijl het bestuur zich tegelijkertijd
een informele stijl van besturen heeft eigen gemaakt. Men spiegelt zich aan
het bedrijfsleven. Resultaten hebben de overhand genomen op kwaliteit. Ambtenaren
zijn uitvoeringsgericht, moeten scoren en ontberen, hoewel inhoudelijk deskundig,
de juridisch-kritische geest. Terwijl overheidsorganisaties werden verzelfstandigd,
gereorganiseerd en volgens moderne managementtechnieken zoals zelfbeheer,
contractmanagement en outputsturing nieuw vorm werden gegeven, bleef de juridische
functie stiefmoederlijk bedeeld.Niet vergeten moet worden dat overheden bijzondere "bedrijven" zijn omdat
ze opereren in een speciale context, namelijk die van de democratische rechtsstaat.
Hun activiteiten moeten gebaseerd zijn op het recht. Bovendien is het "bedrijf"
van de overheid er niet voor zichzelf maar voor de burgers. Wat nodig is,
is dat de juridische functie bij de overheden weer herkenbaar in beeld komt.
Toegegeven, sinds de invoering van de Algemene wet bestuursrecht in 1994 is
er wat verbeterd, maar het blijft zaak er naar te streven de kwaliteit en
de positie van juristen bij de overheid op te waarderen. Het ontbreekt vaak
niet aan specialistische kennis, maar wel aan kennis van actuele algemene
bestuursrechtelijke vraagstukken. In een nog verder perspectief is hierbij
uiteraard ook het juridisch onderwijs in het gezichtsveld, maar dat laat ik
nu rusten.De herpositionering van de juridische functie moet er toe leiden dat de
eindverantwoordelijkheid bij de deskundigen komt te liggen; inhoudelijk bij
de inhoudelijk deskundige, juridisch bij de jurist. Dat moet ertoe leiden
dat minder zaken bij de rechter terechtkomen of daar stuk gaan. Verbetering
van de kwaliteit van het bestuur zal ertoe bijdragen dat effectiviteit en
legitimiteit elkaar versterken.Ik kom tot een afronding. De algemene conclusie van het kabinetsstandpunt
dat er geen aanleiding is om grote veranderingen aan te brengen, maar dat
wel verbeteringen mogelijk zijn op onderdelen, kan ik onderschrijven. Het
is mij overigens wel opgevallen dat er bij tien van veertien actiepunten naar
de noodzaak van nadere studie wordt verwezen. Er zal met name worden ingezet
op vereenvoudiging en versnelling van procedures. Ook dat heeft mijn instemming.In het kader van de door regering of anderen genoemde actiepunten, heb
ik over twee zaken nog een vraag. Hoe gaat het verder met de toetsingsmogelijkheid
van de wet aan de Grondwet? En dezelfde vraag wat betreft de openstelling
van beroep tegen algemeen verbindende voorschriften en beleidsregels. Het
betoog van de heer De Beer brengt mij nog op de vraag hoe het verder gaat
met het referendum. De toetsing aan de Grondwet, het beroep tegen algemeen
verbindende voorschriften en ook het referendum kunnen naar mijn mening sterk
juridiserende effecten hebben. Als het thema van de juridisering aan de ode
is, mag ik toch aannemen dat deze ideeën en voornemens ook in dat kader
worden bezien.Voorzitter! Met grote belangstelling zullen wij uitzien naar de reactie
van de minister op onze beschouwingen en vragen.De heer Hessing (D66):Mijnheer de voorzitter! "De belangen van Oost-Souburg zijn voor de komende
vier jaar veiliggesteld. De inwoners van het dorp hebben daar bij de gemeenteraadsverkiezingen
woensdag zelf voor gezorgd. Dankzij het fenomeen voorkeurstem telt de Vlissingse
gemeenteraad (27 zetels) voortaan vijf Souburgers. Tot nu toe waren dat er
drie..." Dit bericht komt uit de Provinciale Zeeuwse Courant van 6 maart 1998.
Een ander bericht: "De 819 kiezers van Schiermonnikoog, de kleinste gemeente
van Nederland, hebben drie winnaars aangewezen, van wie één
zeer opmerkelijk: voormalig politiehoofd René Lancée. De man
die landelijk in het nieuws kwam (...) is gisteren met 55 voorkeurstemmen
gekozen tot gemeenteraadslid." Dit bericht komt uit de NRC.Al met al, voorzitter, is vorig jaar het beeld ontstaan dat de verruiming
van de mogelijkheid om via voorkeurstemmen een zetel te bemachtigen bepaald
heeft bijgedragen tot verlevendiging van de gemeenteraadsverkiezingen. Hiermee
is uiteraard niet de vraag beantwoord in hoeverre instrumenten zoals de voorkeurstem
een bijdrage hebben geleverd aan de opkomst, maar toch. Ook lijkt duidelijk
dat allochtonen hebben kunnen profiteren van de nieuwe mogelijkheden.Zo bezien kan de regering voorzichtig optimistisch zijn over dit bescheiden
stukje bestuurlijke vernieuwing. Blijkbaar wordt het instituut van de voorkeurstem
door burgers naar waarde geschat en dat is bemoedigend te noemen in een tijdsgewricht
waar het moeilijk lijkt te zijn, burgers te motiveren hun stem uit te brengen.
Mijn fractie kijkt dan ook om meer dan één reden met bijzondere
belangstelling uit naar de opkomst bij de komende statenverkiezingen.In het verlengde van het fenomeen van de voorkeurstem ligt uiteraard het
voorstel om het kiesstelsel meer ingrijpend te wijzigen en dat betreft de
gedachten rond het districtenstelsel. Mijn fractie heeft het op prijs gesteld
dat de toenmalige staatssecretaris Kohnstamm na de bekendmaking van zijn eerdere
voorstellen op dit punt – die niet over de hele linie een positief onthaal
hebben gekregen, om een understatement te gebruiken – zijn best heeft
gedaan om de gedachten op dit punt verder te ontwikkelen. Democratie is geen
rustig bezit en ook de instrumenten die vorm geven aan onze democratische
rechtsstaat behoeven voortdurende aandacht en dat geldt dus ook voor het kiesstelsel.En inderdaad, het eerdere voorstel van staatssecretaris Kohnstamm om te
werken met een vijftal districten, was vatbaar voor kritiek. Als het gaat
om versterking van de band tussen kiezer en gekozene is het nog maar de vraag
in hoeverre een beperkt aantal districten een stimulans daarvoor kan zijn.
De districten zijn daarvoor te groot, zo moet gevreesd worden. Dat betekent
dat aan de ene kant niet wordt bereikt wat wordt beoogd, terwijl aan de andere
kant met name de kleinere partijen het moeilijk krijgen vanwege de aanmerkelijk
hogere kiesdeler.Het nieuwe voorstel dat ontwikkeld is door de wetenschappers Kummeling
en Van Schagen vormt een beter uitgangspunt voor een nadere discussie. In
vijftien districten zijn in totaal honderd zetels te vergeven. Kiezers worden
in de gelegenheid gesteld, kandidaten te rangschikken in de volgorde van hun
voorkeur. Bij de verdeling van de aan partijen toegekende zetels wordt rekening
gehouden met de aldus tot stand gekomen voorkeur voor personen. Het aardige
is dat kiezers op die manier duidelijk meer kunnen doen dan alleen de krachtsverhoudingen
tussen de partijen bepalen. In het eigen district kunnen zij niet alleen voorkeuren
voor kandidaten voor de eigen partij, maar ook voor kandidaten van andere
partijen tot uitdrukking brengen, hetgeen overigens geen afbreuk doet aan
de krachtsverhouding tussen partijen. Met deze mogelijkheid wordt het voor
kandidaten die in een district actief campagne hebben gevoerd en aldus een
herkenbaar profiel hebben verkregen, makkelijker om verkozen te worden. Zij
zijn niet langer afhankelijk van de mediahype rond de lijsttrekkers, maar
kunnen op eigen titel een zetel verwerven. Maar goed, dit is allemaal theorie.
Het is lastig om een beeld voor ogen te krijgen van de mogelijkheden in de
praktijk. Want het zal duidelijk zijn dat een effectieve persoonlijke campagne
toch ook voor een goed deel zal staan of vallen met de mogelijkheid om de
media te bereiken. Zijn kandidaten aantrekkelijk genoeg om bijvoorbeeld op
TV West te verschijnen en daar "sound bites" af te geven?Er valt uiteraard nog veel te zeggen over dit onderwerp, maar op dit moment
is het nog afwachten op welke wijze uitvoering gegeven gaat worden aan het
regeerakkoord op dit punt. En daar staat dat met het oog op enige versterking
van het regionale element en de herkenbaarheid van personen bij de Tweede-Kamerverkiezingen,
op korte termijn een nieuw voorstel voor aanpassing van het kiesstelsel aan
de Kamer wordt voorgelegd. Daarbij wordt acht geslagen op resultaten van nader
onderzoek en alternatieven die op tafel liggen. Kunnen de bewindslieden een
tipje van de sluier oplichten en aangeven in welke richting de gedachten gaan
op dit punt en op welke termijn een en ander wellicht in bespreking kan worden
gebracht?Voorzitter! Ik kom op de inrichting van het binnenlands bestuur, een onderwerp
dat naar de indruk van mijn fractie steeds minder bestuurders tot begeestering
weet te brengen. Niettemin moet hier toch iets gebeuren. In ieder geval stelt
mijn fractie het op prijs om nog een enkel woord over deze materie naar voren
te brengen. Met de Kaderwet bestuur in verandering – bijna al een antiek
stuk – is naar het oordeel van mijn fractie op zichzelf een serieuze
stap gezet om voor grootstedelijke problemen passende oplossingen te vinden.
Het groeimodel dat in deze wet zat besloten, had aantrekkelijke kanten. Op
die manier kon zoveel mogelijk van onderop de samenwerking in de onderscheiden
gebieden gestalte krijgen. Aan de andere kant gaf de lengte van het proces
echter alle ruimte aan tegenkrachten om zich te ontplooien. Dat is dan ook
in ruime mate gebeurd. Wie nu de balans opmaakt van de resultaten van de kaderwet
komt tot teleurstellende bevindingen.Mijn fractie wil niet verhelen dat het compromis dat destijds aan de overzijde
is gesloten om vooralsnog alleen Rotterdam en Eindhoven uit te laten groeien
tot stadsprovincies, weinig enthousiasme heeft weten op te wekken. De reeks
"Rotterdam-Eindhoven" deed wat mij betreft meer denken aan een treinverbinding
dan aan een serieuze benadering van de problematiek van de grote steden. De
houdbaarheidsdatum van dit compromis heeft zich dan ook niet uitgestrekt voorbij
de afgelopen kabinetsformatie.Voor de grote steden biedt het regeerakkoord weinig bemoedigends op dit
vlak. Negatief geformuleerd staat daar met zoveel woorden "wie het weet mag
het zeggen". Voor de huidige bewindslieden – hier en daar wel aangeduid
als supertrio – mag verwacht worden dat het ambitieniveau verder reikt.
Maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de perspectieven weinig rooskleurig
zijn. Wie de "comedy of errors" rond de grenscorrecties bij Den Haag heeft
gevolgd, kan niet optimistisch zijn. Daar staat tegenover dat inmiddels de
verwachtingen op het terrein van de bestuurlijke inrichting laag zijn en dat
tegen deze achtergrond elke vooruitgang, hoe klein ook, als winst kan worden
beschouwd. Als het gaat om de toekomst van de kaderwetgebieden, dan is het
op zichzelf iets te kort door de bocht om zonder meer over te stappen op het
alternatief van herindeling. Dat neemt niet weg dat deze optie, nu andere
perspectieven zijn vervaagd, serieuze bestudering verdient.Met de casus Den Haag in het achterhoofd moet het dan wel gaan om een
voldragen operatie die voor de centrumstad ook echt perspectief kan bieden.
En dan valt dus een stevige herindelingsoperatie niet geheel uit te sluiten.
In de meeste gevallen zullen de problemen die met behulp van herindeling kunnen
worden opgelost of verminderd, zich immers manifesteren in een samenhangend
gebied dat het territoir van meerdere bestaande gemeenten beslaat. Deze laatste
zin komt uit de notitie over het gemeentelijk herindelingsbeleid van de minister
van BZK en wordt door mijn fractie onderschreven. Eigenlijk staat er: als
wij het doen, moeten wij het in één keer goed doen. Kan de minister van BZK tegen deze achtergrond zijn licht laten schijnen
over de toekomst van de kaderwetgebieden in het algemeen en de vier grote
steden meer in het bijzonder?In het verlengde hiervan past uiteraard een opmerking over de notitie
van de minister over het gemeentelijk herindelingsbeleid waaruit ik zojuist
een zin citeerde. Andere fracties zijn mij daarin voorgegaan. Mijn fractie
kan de hoofdlijnen van deze notitie ondersteunen. Dat geldt zowel voor hetgeen
is aangegeven op het punt van de versterking van de centrumgemeenten als voor
de versterking van de kleine gemeenten. De minister streeft naar robuuste
gemeenten die opgewassen zijn tegen de taken van de toekomst. Veel zaken spelen
daarbij een rol, niet het minst het streven om het takenpakket van gemeenten
verder te doen laten groeien. Ik zeg overigens net als de heer De Beer dat
het geen kwaad kan, daarbij een enkel concreet voorbeeld voor de geest te
halen. Ook mijn fractie acht het noodzakelijk dat de kwetsbaarheid van gemeenten
wordt teruggebracht. In het geheel van maatschappelijke en bestuurlijke ontwikkelingen
lijkt een verdergaande schaalvergroting daarbij onontkoombaar te zijn. Argumenten
voor het tegendeel heb ik in ieder geval nog niet met kracht naar voren horen
brengen.Als er ergens tussen droom en daad heel wat in de weg staat, dan is het
wel bij herindelingen. Vandaar dat mijn fractie kritisch kijkt naar het vehikel
waarmee herindelingen tot stand worden gebracht. Het gaat hierbij om het wetsvoorstel
tot wijziging van de Wet Arhi. Dit voorstel is vrij rechtelijk, op 15 januari
jongstleden, in Binnenlands Bestuur bij monde van prof. Elzinga in negatieve
zin besproken. Terecht constateert hij dat zorgvuldig naar dit voorstel gekeken
moet worden, omdat gemeentelijke herindeling de belangrijkste kurk zal zijn
waarop de bestuurlijke reorganisatie de komende jaren zal gaan drijven. Volgens
prof. Elzinga, die daarbij verwijst naar de Groningse wetenschappers Engels
en Herweijer, is de accentverschuiving van het provinciale naar het nationale
niveau niet voldoende onderbouwd. Naar ik meen, bracht de heer De Beer ook
dit punt naar voren. Het draagvlak voor herindelingen kan daardoor aanzienlijke
schade ondervinden. Volgens Elzinga is het bewijs dat de huidige Arhi-procedure
niet deugt, niet geleverd. Hij verwijst daarbij naar herindelingsprocedures
in gebieden die niet met het stadsprovinciale virus waren besmet. Daar is
het gegaan om betrekkelijk evenwichtige procedures en afhandelingen, waarbij,
vooral in de tijd gezien, geleidelijk draagvlak groeide voor de diverse varianten.
Mijn fractie is gevoelig voor de argumenten vanuit Groningen en wil daarom
de minister vragen daarop in te gaan, met name op de verschuiving van het
accent van de provincie naar het nationale.Het is overigens goed dat Elzinga zelf nadrukkelijk de perikelen rond
de stadsprovincies uitzondert. Zeker wanneer de strijd rond de grenscorrecties
bij Den Haag tegen het licht wordt gehouden, kan begrip worden opgebracht
voor de verschuiving van het accent van het provinciale naar het nationale
niveau.De heer De Beer haalde een argument naar voren om de nationale bemoeienis
te ondersteunen. Hij noemde daarbij het begrip distantie tussen de betrokken
gemeenten en het besluitvormend lichaam. Dat argument kan mijn fractie niet
geheel volgen. Als je dat doortrekt, moet je je afvragen waarom provincies
wel streekplannen kunnen vaststellen. Daar zijn gemeenten ook direct bij betrokken.
Ik zie ook niet in waarom je daar enige distantie bij zou moeten betrachten.
Waarom provincies niet in staat zouden zijn, puur theoretisch, om een eindoordeel
te geven over de inhoud van gemeentelijke herindelingsvoorstellen, heb ik
nog niet direct voor de geest.Overigens, nu in het wetsvoorstel het accent is gelegd bij de minister,
past daarbij niet goed de verruiming van het begrip grenscorrectie. Het gaat
hierbij om de bekende, misschien wel beruchte, 15%. Mijn fractie blijft moeite
houden met dit onderdeel, ook al geeft de minister aan dat hij in voorkomende
gevallen de procedure kan overnemen. Dat mag zo zijn, maar de bestuurlijke
durf is in dit land, als puntje bij paaltje komt, niet zodanig ontwikkeld
dat onze zorgen op dit vlak geheel zijn weggenomen. Misschien kan de minister
daarop nog even reageren.Bij het onderwerp bestuurlijke vernieuwing past op dit moment een zekere
terughoudendheid. De tweede lezing van het referendumartikel in de Grondwet
is in vol bedrijf en de Staatscommissie is aan het werk; daar past de stilte
van de studeerkamer bij, hoewel, de commissie wil interactief te werk gaan.
Dat biedt dus mogelijkheden. Maar dat overigens het denken stilstaat als het
gaat om bestuurlijke vernieuwing, is geenszins het geval. Recentelijk heeft
minister Van Boxtel zich naar aanleiding van het referendum in Gorinchem over
de asielzoekersproblematiek uitgelaten over de reikwijdte van het gemeentelijk
referendum. Discussies als deze vormen voor mijn fractie eens temeer het bewijs
en derhalve een aansporing om de ins and outs rond het referendum met voorrang
goed te regelen. Overigens is het opvallend te noemen dat burgemeesters van
VVD-huize bij de discussie over de grenscorrecties bij Den Haag maar wat graag
gebruik wilden maken van dit instrument om naderend onheil af te wenden. Het
kan verkeren!Dan maak ik nog een opmerking over het referendum tegenover de heer De
Beer. Hij wilde inzicht hebben in de uitvoeringswetgeving. Ik neem aan dat
hij bedoelt dat die uitvoeringswetgeving pas gereed moet zijn wanneer wij
in deze Kamer het grondwetsartikel behandelen. Ik neem niet aan dat hij bedoelt
aan te geven hoe de VVD-fractie in de Tweede Kamer daarmee om moet gaan. Als
dat het geval is, hebben wij nog enig respijt en heeft de regering ook nog
enig respijt om daar antwoord op te geven. Ik zie hem bevestigend knikken.
Dat is winst.In het kerstnummer van Vrij Nederland hebben de ministers Peper en De
Vries hun eerste bevindingen over het ministersambt ten beste gegeven. De
indruk is dat het allemaal niet is meegevallen en dat de "grandeur" van het
ambt vooralsnog door de flux van stukken die verwerkt moet worden naar de
achtergrond wordt gedrukt. Ik stel dat met leedwezen vast. In zijn column
in NRC Handelsblad heeft Mark Kranenburg in dit verband een markante uitspraak
van Felix Rottenberg geciteerd over Nederlandse politici die op de achterbank
van de dienstauto dossiers in hun hoofd stampen alsof het "Schwere Wörter"
zijn. Kranenburg noemt dit "het loodgieterstasbestuur". Beide ministers klagen
over de beperkte ruimte die voor echte politieke sturing op
hoofdlijnen beschikbaar is; in de woorden van minister Peper: "met de benen
op tafel en met de hersens in de aanslag". Het verwondert niet dat zij de
suggestie doen om een kernkabinet van generalisten aan te stellen en om daarnaast
meer staatssecretarissen aan te stellen, die de ministers kunnen ontlasten.
Dat is een interessante suggestie, die in ieder geval in kringen van D66 al
eerder is geopperd, onder meer in het verkiezingsprogramma van 1994. Mijn
fractie moedigt de minister van BZK dan ook aan om op dit vlak verder te denken.
Uiteraard leg ik hem de vraag voor in hoeverre hij bereid is om deze suggestie
serieus op te pakken. Een verdere uitwerking kan in ieder geval op de sympathie
van mijn fractie rekenen.Als het gaat om een andere belangrijke verantwoordelijkheid van de minister
van BZK, kom ik – hoe kan het ook anders? – uit op de politie.
Wie de stukken leest die hebben bijgedragen aan de nieuwe Politiewet 1993,
zal niet bevangen worden door de gedachte dat de reorganisatie van de politie
vooral bedoeld is geweest voor de burger. Dat is ook niet het geval. De belangrijkste
reden voor de reorganisatie is opgeschreven in de memorie van toelichting
van de nieuwe Politiewet: "(...) dat met een verbrokkeld, ondoelmatig en in
verhouding kostbaar politieapparaat als thans bestaat geen passend antwoord
valt te geven op de uitdagingen waarvoor de politie zich in tegenwoordige
omstandigheden ziet gesteld. Zonder een belangrijke schaalvergroting en daaraan
inherente verbetering van de bedrijfsvoering zullen de kosten (...) op den
duur onbeheersbaar worden." Schaalvergroting, efficiency en effectiviteit
zijn hier de steekwoorden. De hier beschreven doelstelling van de reorganisatie
van de politie houdt, hoe belangrijk ook, niet direct een herkenbare boodschap
in voor de burger. In de beleving van burgers speelt immers niet zozeer de
bestrijding van de zware, georganiseerde criminaliteit een rol als het gaat
om het functioneren van de politie; de roep van de burgers om meer politiezorg
richt zich vooral op de bestrijding van de kleine criminaliteit en op zaken
als bereikbaarheid en aanwezigheid van de politie. Het is dan ook goed dat
het politiebestel relatief snel na het van kracht worden van de Politiewet
1993 tegen het licht is gehouden. Het gaat immers uiteindelijk niet om structuren
en posities, maar om goede politiezorg en een veilige leefomgeving voor de
burgers.De politieministers hebben in het Beleidsplan Nederlandse politie een
voorzet gegeven voor de verdere ontwikkeling van het Nederlandse politiebestel.
Mijn fractie heeft daar met belangstelling en op hoofdlijnen met instemming
kennis van genomen. Niettemin plaats ik een enkele kanttekening. In de nota
geven de ministers aan dat zij vertrouwen hebben in de samenwerking met de
spelers in het veld als noodzakelijke basis voor het uitvoeren van het beleidsplan.
Verder wordt in het beleidsplan melding gemaakt van een open dialoog op bestuurlijk
niveau en een jaarlijks afstemmingsoverleg. Samenwerking, open dialoog en
afstemmingsoverleg klinken prachtig, maar zouden wel eens niet voldoende kunnen
blijken te zijn. Ik ken de minister van BZK als een persoon die een zekere
allergie voor dit soort vrijblijvende overlegvormen – bestuurlijke drukte –
aan de dag heeft gelegd. Wellicht vallen, op deze wijze opererend, wel zaken
te doen met de korpsbeheerders, maar het is nog maar de vraag of de onderscheiden
regionale colleges daar één op één mee instemmen;
zij zitten immers niet aan tafel. Het is nadrukkelijk de bedoeling dat de
korpsen de komende jaren extra investeren in de landelijke beleidsthema's;
zij zullen immers resultaten moeten laten zien. Moet de minister tegen deze
achtergrond geen stok achter de deur hebben? Mijn fractie gaat ervan uit dat
hij inderdaad expliciet de bevoegdheid zal moeten hebben om beleidsmatige
voorwaarden te stellen. Pas dan is immers verzekerd dat het beleidsplan in
alle korpsen – uiteraard met de nodige regionale inkleuring –
tot uitvoering zal worden gebracht. Deelt de minister deze opvatting?In dit verband maak ik nog een opmerking over de landelijke beleidsthema's.
Op zich kan mijn fractie zich vinden in de gemaakte keuzes. Onderwerpen als
jeugdcriminaliteit, geweld op straat, zware georganiseerde criminaliteit,
verkeersveiligheid en milieu spreken tot de verbeelding, maar de vraag is
wel in hoeverre deze keuzes zich verhouden tot de regionale prioriteiten.
Daarvan stelt de nota dat aangezien de meeste onveiligheidsvraagstukken zich
in alle regio's voordoen, er in de praktijk weinig spanning zal zijn tussen
de landelijke beleidsthema's en de regionale prioriteiten. Het is nog maar
de vraag of deze spanning zich inderdaad niet zal voordoen. Om het eens scherp
te stellen: als de keuze van de landelijke beleidsthema's zodanig voor de
hand ligt dat er geen problemen opdoemen, kan de vraag gesteld worden wat
de toegevoegde waarde van het benoemen van landelijke thema's is. Maar aangezien
het toch de bedoeling is dat met de beleidsthema's een richtinggevende voorzet
wordt gedaan, kan toch niet worden uitgesloten dat er hier en daar spanning
ontstaat. En daar is op zich niets mis mee, want dan gaat de discussie tenminste
echt over de inhoud van het politiewerk. In die gevallen zal in ieder geval
voluit gebruik gemaakt moeten worden van de open dialoog en het afstemmingsoverleg.
Graag een reactie van de minister op dit punt.Mijn fractie heeft voorts bijzondere belangstelling voor de nota die in
het voorjaar aan de Tweede Kamer zal worden aangeboden en die onder meer zal
gaan over de verhouding tussen gezag en beheer, de rol van het regionale college
en de gebrekkige democratische legitimatie. In dit verband wordt onder meer
gedacht aan een commissie van gemeenteraadsleden waaraan dan de korpsbeheerder
verantwoording voor zijn beleid moet gaan afleggen. Het zal niet verbazen
dat mijn fractie sympathiek staat tegenover initiatieven om het democratisch
gat aan te pakken, maar deze sympathie mag niet verbloemen dat mijn fractie
nog niet direct helder voor de geest staat op welke wijze deze suggestie reële
inhoud kan krijgen. In ieder geval moet worden voorkomen dat papieren tijgers
worden geconstrueerd, want daarmee wordt alleen het overlegcircuit een fenomeen
rijker en daar zit niemand op te wachten. Op dit punt wenst mijn fractie de
minister de nodige creativiteit toe.Dan ten slotte op dit punt nog een opmerking over de voorziene sterkte-uitbreiding.
In dat verband wordt in het Beleidsplan Nederlandse politie aangegeven dat
de toekenning van extra budget niet plaats zal vinden zonder bestedingsvoorwaarden.
Om daarvoor in aanmerking te komen moet een korps voldoen aan
zekere eisen als het gaat om doelmatigheid en effectiviteit. In dat verband
is duidelijk dat de minder goed presterende korpsen een inhaalslag moeten
maken. Mijn fractie steunt deze benadering, want ook de politie moet –
meer dan tot nu toe – laten zien welke prestaties voor de ter beschikking
gestelde middelen worden geleverd. Op deze transparantie kan niet genoeg worden
aangedrongen. Maar de kanttekening die hierbij past, is dat aldus goede korpsen
worden beloond voor goed beleid en minder goed functionerende korpsen niet.
En het kan uiteraard wel eens zo zijn dat juist de veiligheidssituatie in
de minder goed functionerende korpsen op zich een financiële impuls rechtvaardigt.
Dan hebben wij het toch over een zeker spanningsveld. Hoe gaat de minister
daarmee om?De minister valt te complimenteren met de bereikte CAO. Het is goed dat
daarover overeenstemming is bereikt. Uiteraard gaat het bij CAO-onderhandelingen
om geven en nemen, maar het heeft mijn fractie goed gedaan dat de minister
voor wat betreft het aspect flexibilisering voet bij stuk heeft gehouden.
Het zal duidelijk zijn dat de maatschappelijke wens om de beschikbare politiecapaciteit
effectiever in te zetten, staat of valt met de mogelijkheid om meer flexibiliteit
aan te brengen in arbeidspatronen. Dit punt is onder meer naar voren gekomen
bij de discussie over de voorkoming en bestrijding van geweld op straat. Uitgaansgeweld
valt pas goed aan te pakken wanneer politiemensen ingezet kunnen worden op
momenten die er toe doen: de uitgaansmomenten in het weekend.Kan de minister aangeven welke resultaten precies op het punt van de flexibilisering
in het CAO-overleg zijn bereikt? In hoeverre is er voor de regio's ruimte
om daar inkleuring aan te geven? En kan hij in het verlengde daarvan aangeven
wat de stand van zaken is met betrekking tot de uitbreiding van de onderkant
van het politiegebouw, de gedachte bijvoorbeeld om het areaal functies uit
te breiden met die van politieassistent – ik geef er maar een titel
aan – om op die manier een brug te slaan naar de positie van toezichthouders
en veiligheidsassistenten.Voorzitter! Mijn fractie wil nadrukkelijk waardering uitspreken voor de
minister voor het Grote Steden- en Integratiebeleid, die met zijn nota integratiebeleid
1999-2002 voor een verfrissende aanpak heeft gekozen. Met gevoelens van verbazing
heeft mijn fractie kennis genomen van de inmiddels wel genuanceerd, maar toch
enigszins krampachtige pogingen van CDA en VVD om de geest weer terug in de
fles te krijgen door min of meer te ontkennen dat Nederland een immigratieland
zou zijn, alsof daarmee ook alle problemen er niet zijn. Een land dat sedert
1970 ruim 1 miljoen allochtonen heeft verwelkomd, kan niet aan deze kwalificatie
ontkomen. En deze nuchtere constatering maakt de weg vrij voor een beleid
dat meer dan tot nu toe daarvoor oog heeft. Alleen al de wetenschap dat van
degenen die zich hier te lande vestigen per saldo een fors deel valt buiten
de geijkte definitie van het begrip "politieke vluchteling", geeft ruimte
voor een andere benadering.De heer Van Dijk (CDA):Voorzitter! Ik zou de geachte afgevaardigde graag een vraag willen stellen.
Waaruit leidt hij af dat het CDA de geest van het gebruik van het woord immigratieland
weer in de fles zou willen stoppen? Het enige dat wij hebben laten blijken,
is dat wij weinig betekenis hechten aan deze naamsverandering. Als iemand
hem wil gebruiken, ons best, maar er is niets veranderd in de onderliggende
omstandigheden en er is niets veranderd aan de beleidsuitgangspunten. Dus
ik denk niet dat het anders benoemen van een situatie iets bijdraagt aan de
oplossing van de problemen.De heer Hessing (D66):Ik reageer op de eerste bijna reflexmatige reacties van het CDA. Er werd
ontkend dat Nederland een immigratieland is. Alsof daarmee de problematiek
in een ander daglicht kan worden gesteld. Met de erkenning van het feit, dat
Nederland een immigratieland is kan op een zakelijke manier worden gesproken
over het vorm geven aan de voorwaarden.De heer Van Dijk (CDA):Hieraan moet vooraf gaan de vraag wat de definitie van immigratieland
is. Gezien de maatschappelijke discussie geeft iedereen hieraan zijn eigen
uitleg. Dat leidde tot misverstand en niet de oplossing van de problemen.De heer Hessing (D66):De feitelijke constatering dat Nederland een immigratieland is omdat zich
hier per saldo meer mensen vestigen dan er vertrekken geeft ruimte voor mogelijkheden
om goed te zorgen voor degenen die hier binnenkomen. Ik denk dat de minister
voor het Grote Steden- en Integratiebeleid ook niet anders heeft bedoeld dan
die ruimte te scheppen voor het beleid.De heer Van Dijk (CDA):Op welke wijze zijn de middelen die wij ter beschikking hebben om de mensen
hier goed op te vangen verbeterd?De heer Hessing (D66):Ik denk dat de minister in zijn nota tal van speerpunten heeft geduid
en tal van maatregelen heeft aangekondigd die vorm geven aan het beter doen
opvangen van mensen die hier in dit land komen.De heer Van Dijk (CDA):En het gebruik van het woord "immigratieland" heeft hem daarbij op geen
enkele wijze geholpen. Hij had precies hetzelfde kunnen voorstellen zonder
het gebruik van dat woord. Maar hij mag het van ons gebruiken.De heer Hessing (D66):Ik enige wat ik heb gezegd is dat ik het merkwaardig vond dat het CDA
en de VVD op dit punt in eerste instantie – daarna is het gecorrigeerd –
naar voren brachten dat met alle geweld moet worden voorkomen dat Nederland
een immigratieland is waar een bijbehorend beleid bij hoort, alsof wij mensen
hier gericht naartoe willen sturen. Dat is niet aan de orde. Nederland is
een immigratieland en wij moeten een daarop geënt beleid voeren. Ik geef
aan dat de nota van de minister voldoende handvatten biedt.Ik herneem de laatste zin. Alleen al de wetenschap dat van degenen die
zich hier te lande vestigen per saldo een fors deel valt buiten de geijkte
definitie van het begrip "politieke vluchteling", geeft ruimte voor een andere
benadering. Want het gaat hier om mensen die om andere op zich respectabele
motieven die ongetwijfeld deels economisch gekleurd zijn de weg naar Nederland
hebben gevonden. De nota "Kansen krijgen, kansen pakken" is ambitieus van
toon en inhoud. Er is een groot aantal speerpunten benoemd. Daar is aan de
overzijde op 16 december jongstleden uitvoerig over van gedachten
gewisseld. Op dit moment bestaat bij mijn fractie geen behoefte om dat debat
over te doen. Wel nog de vraag hoe met deze brede inzet en de betrokkenheid
van vele andere bewindslieden, deze minister in staat is zicht te houden op
de voortgang in de uitvoering en de samenhang in het beleid, opdat tijdig,
zo nodig, kan worden bijgestuurd. Een motie-Noorman-den Uyl heeft daarover
het nodige opgemerkt, maar wellicht dat de minister hierop kan reageren. Het
is niet zonder belang.Voorzitter! De kwetsbaarheid van de samenleving is groot. Begin december
1998 is bij de wekelijkse test van de noodstroomvoorziening in het IJssellandziekenhuis
brand ontstaan in de transformatorruimte, waardoor kortsluiting ontstond.
Niet alleen de reguliere stroomvoorziening viel uit, maar ook het noodaggregaat.
Patiënten moesten direct handmatig worden beademd en heteluchtkanonnen
vervingen de uitgevallen verwarming. Wat een eenvoudig brandje al niet kan
veroorzaken. En dan is er nog het millenniumprobleem. De berichtgeving in
de media hierover is zeer divers. Zo viel op 19 december jongstleden in NRC
Handelsblad bijvoorbeeld te lezen dat computerdeskundige Frank Slobbe zijn
huis in Haarlem heeft onderverhuurd en inmiddels vertrokken is naar Australië.
Over een jaar – hij gaat uit van het ergste – zullen banken geen
geld meer uitgeven, de koeling in supermarkten het begeven, voedselvoorraden
opraken, water en licht niet meer tot de woningen komen, de verwarming uitvallen
en anarchistische elementen hun slag slaan. Hij wil niet in Nederland zijn
als het doemscenario van een ontregelde samenleving waar doden en gewonden
vallen en chaos meester is, werkelijkheid wordt. Aan de andere kant van het
spectrum staat bijvoorbeeld de opvatting van cultuurhistoricus Van Herwaarden,
die in het dagblad Parool van 15 december jongstleden laat aantekenen dat
het hele millenniumprobleem wel eens een idée fixe zou kunnen zijn.
Misschien gebeurt er wel helemaal niets. Als historicus gelooft hij niet in
een lineair tijdsverloop met een tijdbalk waarop duidelijk een begin en een
eind staat aangegeven.Voorzitter! Het is hier en nu niet de plaats en het moment om alle aspecten
van het millenniumfenomeen aan de orde te stellen. Minister Van Boxtel heeft
als coördinerend minister uiteraard hier een bijzondere verantwoordelijkheid,
die overigens de overige bewindslieden niet ontslaat van een eigen verantwoordelijkheid
voor het eigen terrein. Mijn fractie zou in ieder geval thans vooral aandacht
willen vragen voor het communicatieaspect rond de millenniumproblematiek.Verwacht mag worden dat met een toenemende intensiteit burgers dit jaar
bestookt gaan worden met gedetailleerde informatie van de zijde van de rijksoverheid,
gemeenten, provincies, waterschappen, nutssectoren en zeker ook tal van bedrijven
en instanties. Als het gaat om wat in vaktermen zo fraai wordt aangeduid met
"managing public confidence", ligt hier dan ook een complex vraagstuk. Mijn
vraag aan de coördinerend minister is of hij de overtuiging heeft dat
het mogelijk is om voor de burgers de rode of wellicht groene lijn zichtbaar
te houden, ondanks de cumulatie van informatiestromen en de daarmee gepaard
gaande informatiedichtheid. Voorkomen moet immers worden dat burgers in zekere
zin "immuun" worden voor relevante informatie en als gevolg daarvan juist
het gedrag gaan vertonen wat gepoogd is te voorkomen met de ingezette communicatietechnieken.
Timing van communicatie en uiteraard afstemming van communicatieactiviteiten
binnen in ieder geval de overheidskolom is daarvoor van groot belang. Is het
in dit kader bijvoorbeeld de bedoeling dat de informatie van provincies en
gemeenten aanvullend is op de van rijkszijde in te zetten massamediacampagne?
Zo ja, in welke zin is dan die afstemming te bereiken? Het lijkt mijn fractie
in dit kader ook zinvol dat er een algemeen informatienummer komt, een soort
112-nummer, maar dan voor millenniumvragen. Wanneer wordt dat nummer operationeel?Een laatste opmerking betreft het grotestedenbeleid. Ook daarover valt
op zich veel te zeggen. De verantwoordelijkheid voor de realisatie van dit
beleid ligt voor een belangrijk deel bij de gemeenten zélf. Om het
sociaal herstel in de grote steden van de grond te kunnen tillen, moeten de
steden zelf ontwikkelingsplannen maken die het perspectief bieden dat er in
de probleemgebieden echt resultaten geboekt worden. Mijn fractie heeft vertrouwen
in de enthousiasmerende aanpak van deze minister en in de bereidheid van de
steden om deze uitdaging aan te gaan. Een echt oordeel over een en ander kan
uiteraard pas worden gegeven wanneer de ontwikkelingsprogramma's gereed zijn,
maar de aanzet is veelbelovend.Mijn fractie heeft nog wel een vraag over de uitbreiding van de groep
van steden die aanspraak kunnen maken op gelden uit deze hoek. Met enige regelmaat
melden zich steden met treurige verhalen bij de minister aan. Hij heeft daarover
recent gesproken met een aantal gemeenten. Op zich is het natuurlijk waar
dat zich ook buiten de groep van 25 manifeste problemen in steden voordoen,
maar mijn fractie is toch enigszins beducht om aan de huidige groep te veel
te gaan sleutelen. Dat zou de spoeling mogelijk te dun maken, nog voordat
het vernieuwingsbeleid in de groep van 25 kans heeft gehad zich te bewijzen.
Dat laatste is van wezenlijke betekenis. Gaarne verkrijgen wij een reactie
van de minister op dit punt.Het zal niemand verbazen dat mijn fractie nog even inhaakt op de noodkreet
van burgemeester Franssen van Zwolle, die recent forse kritiek heeft geuit
op het grotestedenbeleid. Hij vindt onder meer dat er in het doorstartconvenant
geen sprake is van een volwassen relatie tussen Rijk en medeoverheden. Er
worden daarin zoveel eisen gesteld aan de steden, dat dit fnuikend kan zijn
voor het proces, zo meent hij. Hij onderstreept dat het doorstartconvenant
in arre moede toch maar is getekend, omdat men geen confrontatie wilde met
deze gedreven minister. Voorzitter! Dat valt de minister in positieve zin
aan te rekenen, maar de burgemeester maakt ook gewag van de grote verkokering
op de Haagse burelen en noemt dan met name de departementen van VWS, Onderwijs
en Justitie. Er zijn zijns inziens evenzovele belemmeringen voor het op het
op gang brengen van het integrale beleid, waarvan iedereen de mond vol heeft.
Kan de minister reageren op de kritiek van burgemeester Franssen? Heeft hij
in zijn beleving voldoende "doorzettingsmacht" ter beschikking om de Haagse
knopen te ontwarren?Voorzitter! Mijn fractie sluit zich ten slotte aan bij de vragen van de
heer Van Dijk over de rampen bestrijding, waaronder die over
de beschikbaarheid van voldoende middelen.De heer Bierman:Mijnheer de voorzitter! Voor een zinnige discussie over wat ons op de
terreinen Binnenlandse Zaken, grotestedenbeleid en juridische aspecten te
doen staat, is het misschien handig om even stil te staan bij het kader van
de maatschappelijke ontwikkelingen waarin het een en ander zich zal moeten
voltrekken. Op grond daarvan kunnen wellicht vragen en antwoorden worden geformuleerd.
Onvermijdelijk is een aan de ene kant ontgroenende en aan de andere kant vergrijzende
samenleving. Daaruit komen effecten voort waarmee Binnenlandse Zaken als groot
werkgever geconfronteerd zal worden. Het zal er iets mee moeten, of het dat
nu leuk vindt of niet.Aan de kant van de vergrijzing heeft een uitstroom plaats, door pensionering.
Aan de ontgroenende kant krijgen wij echter te zelfder tijd niet een stuwmeer
terug om voldoende nieuwe manschappen, nieuwe mensen voor de rijksdienst uit
te putten. Dat houdt in dat alleen al de bevolkingsontwikkeling tot een kwantitatief
tekort zal leiden. Er ontstaat een recruteringsprobleem. Dat is gewoon uit
te rekenen.Als wij jongelui vragen in welke richting zij straks een functie in de
maatschappij denken te gaan vervullen, blijkt dat zij niet meteen denken aan
een functie in de ambtelijke dienst. Zij kennen meer imago toe aan het snelle
werk in de maatschappij, in de onderneming. Naast een kwantitatief tekort
zullen wij dus ook worden geconfronteerd met keuzes van jongelui in een andere
richting dan de ambtelijke dienst: alweer een tekort dat eraan zit te komen.Aan de vergrijzende kant is er een toenemende zorgclaim te constateren.
Er zullen op grotere schaal mensen in een situatie van hulpbehoevendheid raken.
Wij mogen daar extra zorgzaamheid vanuit de overheid verwachten. Niet alleen
is er aan de ene kant een tekort aan mensen voor dit werk, maar aan de andere
kant wordt de zorgtaak groter.Het kabinetsbeleid moet er ook toe leiden, dat in het bedrijfsleven een
banengroei plaatsvindt. Door het aanzwengelen van werkgelegenheidsbeleid zal
een steeds grotere concurrentie ontstaan met de bestaande diensten, zodat
men daar misschien zelfs vandaan trekt om elders te gaan werken. Ook daardoor
neemt het tekort toe.Ik heb nu al vijf punten opgesomd waarmee Binnenlandse Zaken al te maken
heeft of te maken krijgt. Voor sommige taken binnen de rijksdienst, bijvoorbeeld
politie of rampenbestrijding, moet je een bepaalde leeftijd hebben. Op hogere
leeftijd gaat het niet en op jonge leeftijd eigenlijk ook niet. Dat houdt
in, dat er een bepaalde marge is die beperkend werkt voor de rekrutering.
Dan is er nog het gegeven van de arbeidstijdverkorting. De flexibilisering
blijft achter. Naar ik meen staatssecretaris Kohnstamm gaf ooit aan, dat in
de nachtelijke uren, wanneer zo'n 80% van de delicten plaatsvindt, ongeveer
2% van de politie actief is. Willen wij dat veranderen, dan zal dat een nieuwe
aanspraak op de arbeidsmarkt vergen.Resumerend moet ik vaststellen dat er meer mensen nodig zijn dan op het
moment beschikbaar zijn. Er zullen steeds minder mogelijkheden zijn om een
groter aantal mensen goed werk te laten doen. Daaruit zullen in ieder geval
looneisen voortvloeien. Als er op een of ander moment in een heel schrale
markt moet worden geconcurreerd, zullen de ambtelijke diensten zeer duur worden.
Er is op het moment geen duidelijk kostenplaatje, maar wij kunnen verwachten
dat de kosten steeds hoger zullen worden.Wat maakt de overheid sterker? Er zijn alleen maar ontwikkelingen gaande
die de kansen van de overheid om goed te functioneren, beter dan tot nu toe,
beperken. De inhoudelijke drainage komt daar nog bij. Mensen die erg goed
zijn zullen, nadat zij een blitzcarrière hebben gemaakt bij de ambtelijke
dienst, ook nog eens afvloeien naar het lonkende bedrijfsleven, dat meer biedt.Dit alles overziend, zijn er verschillende denkrichtingen om naar een
oplossing te streven. De meest voor de hand liggende zal wel zijn het reorganiseren
van diensten. Ik heb het nu in het algemeen over rijksdiensten en misschien
ook over gemeentelijke diensten. Verder zal worden gedacht aan verbeteringen
van de efficiency, herindeling, centralisatie en natuurlijk technologie: camera's
op tal van hoeken. Kortom, een koude, afkoelende bestuurscultuur. Je zou het
kunnen vergelijken met het van de tram halen van de conducteurs. Hoeveel spijt
hebben wij daar nu niet van? De reparatie daarvan heeft niet geleid tot dezelfde
impact die de conducteur vroeger had. Er is dus veel meer verloren gegaan
dan alleen een arbeidsplaats, er heeft een domeinverschraling plaatsgevonden
voor de reparatie waarvan enorme investeringen nodig zouden zijn, als het
al mogelijk zou zijn. En wij staan eigenlijk nog aan het begin van dat proces
dat de conducteur van de tram zou moeten worden gehaald. Wij moeten dus niet
verwachten dat een koude bestuurscultuur een oplossing zal bieden. Ik denk
dat die een onleefbare en ook niet aan te sturen samenleving zal opleveren.
Wie garandeert mij immers dat als er met de camera is vastgelegd dat er zich
een delict heeft voorgedaan, de politie binnen twintig minuten of een half
uur ter plaatse is? En hetzelfde geldt voor het geval dat er zich een ramp
heeft voorgedaan. Ik denk dat zulke maatregelen niet bijdragen aan een zorgzame
samenleving en dat dit tegenover het op drift raken dat je hier en daar al
kunt constateren, niet het juiste antwoord is. Herindeling brengt het bestuur
daar nog verder van af; voor mij is het gemeentehuis in een kleine gemeente
zo'n beetje als de conducteur die op de tram zou moeten blijven om alleen
al door zijn aanwezigheid dat domein te bestrijken. Het zou de leefbaarheid
voor ouderen al bevorderen als zij weten dat er een conducteur op de tram
is.Dan de andere lijn. Als het tekort aan personeel steeds groter zal worden,
moeten wij dan niet in een heel andere richting denken? Zou er behalve van
burgerzin niet ook van een burgerplicht sprake moeten zijn? Zouden wij niet
opnieuw een maatschappelijke dienstplicht moeten instellen, maar dan zowel
voor jongens als voor meisjes, om al deze zaken die nu niet meer tot hun recht
komen en die in de toekomst onbetaalbaar zullen zijn, op de een of andere
manier in te kaderen in onderwijs en opleiding? Dit is geïnspireerd door
een tekort aan arbeidskrachten, maar je zou je ook kunnen voorstellen dat
hiervan een veel groter oplossend vermogen uitgaat, omdat er zonder stigmatise ring mensen uit alle lagen van de samenleving in bepaalde bestuursfuncties
hulpdiensten verrichten. Zo krijgen zij een inzicht in de samenleving dat
zij anders niet zouden kunnen krijgen. Op deze wijze zou er ook een soort
inburgering kunnen ontstaan waarmee niet alleen een ordeprobleem zou kunnen
worden opgelost, maar misschien nog vele andere. Ik zeg niet bij welk departement
of bij welk onderdeel van een departement dit zou moeten plaatsvinden, maar
ik kan me voorstellen dat dit verder gaat dan de politie en de rampenbestrijdingsdiensten
en dat dit ook een belangrijk instrument zou kunnen zijn om heel veel voor
het grotestedenbeleid te doen. Dit zou op een zeer soepele wijze zonder aanzien
des persoons kunnen worden doorgevoerd. Zo zou je vermoedelijk een aantal
problemen kleiner kunnen maken waarvoor je anders nog meer personeel in dienst
zou moeten nemen. Dit lijkt mij toch wel iets voor een nota, na overleg met
andere bewindslieden. Ik praat nu een beetje ontkokerd, maar hetzelfde probleem
doet zich natuurlijk ook in het onderwijs, in de zorgsector en bij de defensie
voor.Nu ik het toch over recruteringsproblemen heb, de carrousel van burgemeesters
en commissarissen van de Koningin draait weer op volle toeren. De benoemingen
zijn daarbij gestoeld op de politieke verhoudingen zoals die landelijk zijn
uitgekristalliseerd. Ik zou toch ook op deze minister van Binnenlandse Zaken
een beroep willen doen, te beseffen dat er toch ook andere groeperingen zijn
die een zekere omvang hebben gekregen en dat het voor de hand ligt, ook deze
bij de besluitvorming inzake benoemingen te betrekken. Dit lijkt mij niet
alleen een kwestie van rechtvaardige verdeling, het kan de minister ook verlossen
van bepaalde dilemma's, als er twee kandidaten zijn tussen wie hij eigenlijk
liever niet zou kiezen, omdat hij nog verder wil regeren. Dan zou hij misschien
iemand kunnen kiezen uit de contreien die ik vertegenwoordig. Ik geef dit
ter overweging.Ik blijf nog even bij het thema rekrutering. De bevolkingsontwikkeling
is van dien aard dat een verschuiving in allerlei begrippen optreedt. De vraag
rees al of Nederland nog een migratieland is. Het gaat echter verder. Enige
tijd geleden zei burgemeester Patijn van de stad Amsterdam dat kort na 2000
daar een burgemeester uit de minderheden kan worden benoemd. Maar die zijn
dan in de meerderheid. Als je goed doordenkt, betekent dit dat een autochtoon
aan de beurt is omdat die in Amsterdam tot de minderheden gaat behoren. Wij
zijn er voor in de race om voor dat burgemeesterschap iemand uit onze minderheid
aan bod te laten komen.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mede dat rekening moet worden gehouden met een dinerpauze
en een avondvergadering.De vergadering wordt van 16.59 uur tot 17.10 uur geschorst.Minister Peper:Mijnheer de voorzitter! Ik begin met het uitspreken van een woord van
dank voor de stimulerende beschouwingen en opmerkingen van de zijde van uw
Kamer. Veel van deze beschouwingen beschouw ik als een extra aansporing om
de taken ter hand te nemen op het terrein van het openbaar bestuur, de veiligheid
en het publieke domein, waarbij de overheid en de politiek een belangrijke
rol spelen.Ik begin met een aantal algemene opmerkingen. Met betrekking tot de onderscheiden
onderwerpen kom ik wellicht in tijdgebrek. Als bepaalde vragen noch in eerste
termijn, noch in tweede termijn kunnen worden beantwoord, dan zullen ze schriftelijk
worden beantwoord.Ik ben mij er zeer van bewust dat het al vaker is gezegd, maar de afgelopen
jaren is de verhouding tussen overheid en burger, samenleving en politiek
dramatisch veranderd, overigens grosso modo in positieve zin. Een paar decennia
overziend, zijn vrijheid en welvaart toegenomen. Door die vergroting van de
vrijheid van individuele mensen zijn klassieke maatschappelijke verbanden
vergruisd en minder statisch geworden. Groepen worden nu netwerken genoemd,
hoewel ze in onze nog fantastisch goed georganiseerde samenleving met vrijwilligersorganisaties
gelukkig nog volop aanwezig zijn. Het lijkt er vaak op dat overheid en maatschappij
uit elkaar zijn gegroeid. De heer Van Dijk sprak in een ander verband over
de beelden die met woorden worden aangeduid. De overheid wordt wel eens als
een vreemde gezien. Daarnaast kan worden vastgesteld dat diezelfde overheid,
in al haar geledingen en gedaanten, steeds sterker verstrengeld is geraakt
met de samenleving. Ze zijn steeds sterker van elkaar afhankelijk geworden.
Door de groeiende individualisering en democratisering zijn overheid en samenleving
steeds afhankelijker van elkaar geworden.Het zicht van de burger op de politiek is hierdoor op zijn minst gecompliceerd.
Aan de ene kant is het bereik van de overheid sterk toegenomen en is de overheidsorganisatie
steeds veelvormiger, complexer en vaak ook groter geworden. Ondanks of misschien
zelfs dankzij decentralisatie, privatisering en het nemen van een zekere afstand,
lijkt het publieke domein aan de andere kant steeds anoniemer te zijn geworden.
Je weet niet meer van wie het is. Door het grotere bereik en de veelvormigheid
van de overheid ontstaat soms de beeldvorming dat bijzaken hoofdzaken worden.
Welhaast iedereen is er het over eens – er zijn nauwelijks partijpolitieke
verschillen – dat de overheid toch een centrale rol heeft als het gaat
om het ordenen van dat publieke domein, om het vaststellen van de verkeersregels
in dat publieke domein. Verkeersregels in de overdrachtelijke zin, om in een
turbulente, vaak verwarrende samenleving burgers houvast te geven. Herstel
van de rol van de overheid als uitdrukking van het gemeenschappelijk belang
en van wat ons bindt – reinventing government, zou ik bijna zeggen –
is wel heel erg nodig in dat publieke domein. Ik ben verheugd dat over partijpolitieke
verschillen heen, wanneer het hart van de overheid in het geding is –
ik denk aan het veiligheidsdebat – er betrekkelijk weinig verschil van
mening bestaat over de essenties van de opvatting dat het publieke domein
integer behoort te zijn. Politiek is toch immers de toedeling van gezaghebbende
waarden, het bewaken, bijstellen en aanscherpen van normen en waarden. Ik
ben ervan overtuigd dat voor het functioneren van onze democratie, het van
het grootste belang is, dat burgers voorts weten wie voor wat verantwoordelijk
is. Daarbij dient tegelijkertijd duidelijk te zijn dat de overheid niet op
alles aanspreekbaar is. Dat is de grote betekenis geweest van alles wat zich de laatste jaren onder de term sociale vernieuwing heeft
afgetekend. Het is daarbij in toenemende mate van belang dat duidelijk gemaakt
wordt wat nationaal is, wat Europees is, wat des rijks is, wat van de regio
is en wat van de stad is. Een betere overheid is een overheid die vooruit
durft te zien, die verantwoorde risico's durft te nemen. Dat vraagt om versterking
van de strategische beleidsvoering van de overheid die uiteraard vaak verkiezingsperiodes
overstijgt. Daar zit wel eens een moeilijkheid. Een betere overheid neemt
tijdig heldere besluiten, gesteund door een bekwaam en gemotiveerd ambtenarenkorps.Kortom, de burger moet ervan overtuigd zijn dat het publieke belang in
goede handen is. Dat betekent niet dat wij minder overheid moeten nastreven
maar wel vooral een doeltreffender en betere overheid. Dat is overigens een
beweging die over de gehele wereld gaande is. Hoe moet een moderne en betere
overheid er uit zien?Ik hanteer daarvoor een aantal kernbegrippen. In een democratie past een
overheid die gezaghebbend, richtinggevend en coöperatief is. Een overheid
die tegelijkertijd met beide benen in de maatschappij staat, die in kan spelen
op voorkeuren en belangen van burgers, die soms de lijn, de norm moet aangeven
en die soms maatschappelijke initiatieven mede moet mogelijk maken. Een overheid
die mensen en organisaties enthousiasmeert en mobiliseert, die burgers aanspoort
meer verantwoordelijkheid te nemen en die daarnaast aanspoort zaken zelf aan
te pakken. Bij mensen bestaat een sterke behoefte aan saamhorigheid, aan het
deelnemen aan de burgerplicht, om verantwoordelijkheid te nemen wat betreft
solidariteit en gemeenschappelijke oriëntatie. Ik meen dat wel eens wordt
onderschat dat de politiek de opdracht heeft om dat vermogen om zelf verantwoordelijkheid
te nemen, ook wat betreft de normen, te activeren, te articuleren en aan te
scherpen. Er gaat een grote betekenis uit, anders dan in de formele zin van
het optreden van overheidsdienaren, van het faciliteren en ondersteunen van
die behoefte aan het gemeenschappelijk ervaren van verantwoordelijkheid.Voorzitter! De heer De Beer heeft gesproken over de grondwetsherziening
in verband met het referendum. Kort voor het kerstreces is de nota naar aanleiding
van het verslag inzake de grondwetsherziening (referendum) in tweede lezing
aan de Tweede Kamer aangeboden. De regering is nog bezig, de voor- en nadelen
van de verschillende varianten voor de uitvoeringspraktijk te bestuderen.
Daarover zal ik op dit moment dan ook geen nadere opmerkingen maken. Te zijner
tijd zullen over het voorstel voor de uitvoeringswetgeving de Raad van State
en belanghebbenden, waaronder IPO en VNG, adviezen uitbrengen.De heer De Beer bracht de wens van de VVD-fractie in herinnering om inzicht
te krijgen in de uitvoeringswetgeving van het correctief referendum, in het
bijzonder op het decentrale niveau. Hij wees daarbij op hetgeen de minister-president
daarover eerder in dit huis heeft gezegd. De minister-president heeft bij
de algemene politieke beschouwingen benadrukt dat er een principieel onderscheid
is tussen de grondwetgever en de gewone wetgever. Het huidige in tweede lezing
te behandelen wijzigingsvoorstel is des grondwetgevers en de uitvoeringswetgeving
waartoe de grondwetgever opdracht geeft, is een taak van de gewone wetgever.Beide wetgevers moeten niet op elkaars stoel willen gaan zitten. Het principiële
onderscheid moeten wij niet uit oog verliezen. Op het decentrale niveau draagt
de grondwetgever veel ter uitwerking op aan de wetgever. Die keuze staat hier
straks ter discussie en niet de vraag hoe de regering zich voorstelt dat straks
de gewone wetgever zich van de taken omtrent de uitvoering zal kwijten. Dat
alles neemt niet weg – dat heeft de minister-president ook gezegd –
dat bij de behandeling van deze grondwetswijziging in de Eerste Kamer door
de regering wel wat meer te zeggen valt over enige aspecten van de uitvoeringswetgeving.
Het is bekend dat dit vooral gaat om de kwestie van de onderwerpkeuze en de
kwestie van de drempel voor geldigheid.De heren Holdijk en Rensema hebben over de juridisering gesproken. De
heer Holdijk heeft een indringend betoog over de geschiedenis hiervan gehouden.
De heer Rensema stelt dat het probleem van de juridisering in het openbaar
bestuur ernstiger is dan in het kabinetsstandpunt wordt verwoord. De heer
Holdijk is hier minder van overtuigd. Hij erkent echter wel dat er problemen
zijn, ook bij de burgerij.Voorzitter! Het is bekend dat ik deel heb uitgemaakt van de commissie-Van
Kemenade. Ik ben blij dat het kabinet de juridisering in het openbaar bestuur
als een belangrijk vraagstuk aan de orde heeft gesteld. Het kabinetsstandpunt
is buitengewoon genuanceerd; zelfs zo dat niet helemaal helder is dat het
een groot vraagstuk betreft. Ik zit dus ietsje meer in de richting van de
heer Rensema dan in die van de heer Holdijk. In de aanloop tot de nota heb
ik dat een politiek-bureaucratisch involutieproces genoemd. Ik bedoel daarmee
dat het toch goed zou zijn om een moment te kiezen, zeker in een Kamer van
reflectie, waarop wij ons afvragen waar wij mee bezig zijn. Het gaat om het
fenomeen van steeds preciezer en ingewikkelder worden, dus om involutie, om
een soort inbreiproces waarbij het zicht op de essentie van de besluitvorming
wel eens aan het oog wordt onttrokken. Ik denk niet dat het goed is om dat
te zien in termen van "dan de rechter of het bestuur". Het betoog van de heer
Holdijk kan ik op dit punt in essentie onderschrijven. Ik wil echter niet
de indruk wekken dat wij hier met een vraagstuk te maken hebben dat niet buitengewoon
ernstig is.Ik zeg wel eens dat wij ons in Nederland geen zorgen hoeven te maken over
de zorgvuldigheid. Gelukkig maar. In Nederland heb je je wel vaak zorgen te
maken over de vraag wanneer een besluitvormingsproces tot een einde is gebracht.
Daarom erkent het kabinet ook dat juridisering een fenomeen is dat doorgaat.
Het is een gewenst verschijnsel voorzover het uitdrukking geeft aan het belang
van de "rule of law", de scheiding der machten. De wet is immers het democratisch
instrument bij uitstek waarmee de samenleving gezaghebbende normen aangereikt
kunnen worden. Wij hebben het allemaal samen gemaakt. Naar mijn mening verdient
het vraagstuk van de controle op de samenleving door politieke organen grote
aandacht. Daar zou nog veel langer over te spreken zijn.Ik heb wel eens het gevoel dat door die enorme ingewikkelde procedures
die wij met elkaar hebben verzonnen, velen de belangstelling
verliezen voor de einduitkomst. Ik heb ook wel eens het gevoel dat zij die
het best uitgerust zijn, het het langst kunnen volhouden. Maar kennelijk heb
ik als lid van de commissie-Van Kemenade een wat grofmazig beeld van de beleidspraktijk
die ik scherp voor de geest heb. Ik kan talloze voorbeelden aanhalen waarmee
ik kan aantonen dat er niets tegen is om een proces te ontdoen van zijn ingewikkeldheden
en van een doorloopsnelheid die met het woord "stroperig" opwindend is aangegeven.
Ik geloof dat met name in allerlei beleidsprocessen waar de bevolking bij
betrokken is, onvoldoende wordt onderkend dat de democratie zeer gebaat is
bij het feit dat ook de burgerij weet aan welk proces zij begint en wanneer
dat wordt beëindigd. Het is buitengewoon interessant om aan te geven
dat de democratie ook op tijd tot het nemen van besluiten in staat is. In
het ene geval kan dat korte tijd duren, gelet op het onderwerp, in het andere
wordt er wat meer tijd voor genomen. De involutie, dus het automatisch ingewikkelder
maken van de samenleving – het doet het altijd goed als je zegt dat
de samenleving ingewikkeld is, in elk geval ingewikkelder dan vroeger –
rechtvaardigt niet altijd een ingewikkelde reactie daarop. Ik zeg wel eens
een enkele keer dat beleid ook reductie van complexiteit is in ons democratisch
stelsel, waarin de rechten goed zijn gewaarborgd. Dat vereist wel eens een
zekere versnelling. Een projectgroep in de gemeente Rotterdam heeft voor mij
in een andere hoedanigheid uitgezocht wat allemaal niet nodig is – ik
zeg het niet juridisch – en hierover onlangs gerapporteerd. Dat heeft
terecht veel tijd gekost. Deze groep bestond uit juristen. Twaalfduizend pagina's
zijn uit toelichtingen geschrapt. Naar ik meen heette het rapport: een beetje
opruimen in Rommeldam. Niemand is in opstand gekomen. Ik heb geen klagende
types om mij heen gezien. Wij hadden het gewoon maar zo laten lopen en ons
eens afgevraagd of het niet aardig zou zijn om alles wat wij de afgelopen
decennia hebben verzonnen, eens te screenen. Daar hebben ze vijf of zes jaar
over gedaan. Je kunt dus moeilijk zeggen dat de Rotterdammers eens even met
de bijl door de subsidiariteit heen hebben gejaagd. Nee, knappe mensen hebben
dat voor ons gedaan en ik meen dat het een stuk beter is geworden.Het is duidelijk dat het kabinet het niet vruchtbaar acht om naar wie
dan ook of naar welke instelling dan ook te wijzen. Wij moeten ons ervan bewust
zijn dat wij hiermee bezig zijn. In een wetgevingsorgaan, waar vooral wetten
worden gemaakt, kun je bij dat automatisme eens een enkele keer een vraagteken
zetten. Uiteraard is het de taak van de wetgever om door middel van wetgeving
aan te geven hoe diverse belangen in de samenleving moeten worden beschermd.
Het algemeen belang dat wij aan in de rechtstaat hechten en dat terecht in
alle standen wordt verdedigd, vereist dat er af en toe keuzen worden gemaakt.
De wetgever probeert die belangen op een inhoudelijke en procedurele wijze
te beschermen. Dat resulteert in de normen en procedures.De heer Holdijk sprak ook over het primaat van de politiek. Over die term
bestaat misschien geen eenduidigheid, maar empirisch is het primaat van de
politiek vastgelegd door de besluiten van de Kamers. Misschien is er dus een
nuanceverschil met de nota juridisering. Ik stel mij veel voor van het debat
met deze Kamer en de Tweede Kamer. Ik zou al veel winst zien als wij even
afstand nemen van onze wijze van werken en bekijken wat wij eigenlijk doen
en of het wel allemaal nodig is. Ik meen dat het goed is om ons los te maken
van het feit dat de rechterlijke macht of de bestuursrechter zegt: wij doen
gewoon wat u heeft neergelegd in wetten. Ja, natuurlijk, doe dat vooral. Ik
vind het echter een onderschatting. Ik heb mij in de nota enigszins ingehouden
over de analyse van de achtergronden van de juridisering. Dat is een expressie
van een bepaalde wijze van werken met elkaar. Daarin is toch heel veel geslopen
dat naar mijn mening heroverweging verdient. De heer Holdijk noemde in zijn
bijdrage de burger al. Ook op dat gebied is er veel ingewikkeldheid die absoluut
niet nodig is. Letten wij eens op de bemiddelingscapaciteit van de overheid.
Wij stoppen veel dingen in commissies. Die worden dan juridisch getoetst,
terwijl vooraf een beleidsmatige toets kan worden gemaakt. Denk eens even
aan de bezwaarschriften bij de sociale diensten. Veel wordt gejuridiseerd,
terwijl het vaak een dialoog betreft tussen een dienst en een burgerij waarbij
niet goed wordt bekeken hoe die dienst functioneert. Dat merk je pas na een
paar jaar aan allerlei schrifturen. Die komen dan bij het bestuur en dat wil
daar dan wel eens naar kijken. Voor dat soort oplettendheid pleit ik zeer.De heer Holdijk vroeg naar de stand van zaken bij de toetsing van wetten
aan de Grondwet. Het onderwerp is al een tijd aan de orde. Op verzoek van
het vorige kabinet heeft de Hoge Raad een advies over een conceptkabinetsstandpunt
uitgebracht. Een definitief kabinetsstandpunt is er in de vorige kabinetsperiode
niet meer gekomen. Dat betekent dat het huidige kabinet aan zet is. De Kamer
zal het met mij eens zijn dat, gelet op de ingewikkeldheid van het onderwerp,
er nog wel enige tijd nodig is om de interne gedachtevorming af te ronden
na afweging van de voors en tegens. Zodra de besluitvorming is afgerond, zal
ik de Staten-Generaal hier uiteraard over rapporteren.Voorlopig wordt het niet mogelijk gemaakt om beroep aan te tekenen tegen
algemeen verbindende voorschriften. Bij de behandeling van het wetsvoorstel
dat ertoe strekt om vooralsnog geen beroep tegen AVV's in te stellen, heb
ik in aanwezigheid van mijn collega van Justitie reeds aangegeven dat het
kabinet voorlopig – dat wil zeggen: in deze kabinetsperiode –
niet met voorstellen zal komen. Ter gelegenheid van de tweede evaluatie van
de Algemene wet bestuursrecht zal het kabinet uiteraard op dit onderwerp terugkomen.
Het is mij bekend dat deze Kamer hier grote belangstelling voor heeft.Ik kom nu op het punt van de gemeentelijke herindeling. Al bij mijn eerste
optreden voor de Staten-Generaal is mij gebleken dat deze Kamer daar heel
veel belangstelling voor heeft; ik zal dat moment niet vergeten, omdat de
Kamer mij aanspoorde om een notitie over dit onderwerp te schrijven. Die notitie
is op korte termijn gemaakt. Met het woord "notitie" wordt een zekere bescheidenheid
geëtaleerd, maar tegelijkertijd geeft het ook blijk van het inzicht dat
de Kamer niet op dissertaties over dit onderwerp zit te wachten; dit huis
is immers bedoeld om te sturen.De heer Van Dijk heeft geciteerd uit een rapport, maar ook ik ken dat
rapport en ook ik kan daaruit een serie citaten geven die zich
niet alleen enigszins voegen in de denktrant die men in de notitie kan vinden,
maar die ook duidelijk maken dat het gaat om visie en beleid en dat politici
dat moeten bedenken. Daarom zeg ik bij het begin van dit onderdeel van het
debat over deze notitie dat ik van mening ben dat daarmee een lijn is neergezet;
daar zijn natuurlijk veel meer woorden aan te besteden dan in deze notitie
is gebeurd.In veel bijdragen van Kamerleden heb ik alle overwegingen teruggevonden
die bij gemeentelijke herindeling aan de orde zijn. Misschien is er echter
te weinig aandacht besteed aan het feit dat ik op die betrekkelijk korte termijn
vrij veel bestuurders heb geraadpleegd over de ervaringen met gemeentelijke
herindelingen en wat dies meer zij. Ik denk dat mijn opmerkingen over de gemeentelijke
herindeling in ieder geval zijn ingegeven door de overtuiging dat dit dossier
verder gebracht moet worden en door de visie dat het heel goed zou zijn als
gemeenten – ik doel daarbij met name op kleinere gemeenten en ik heb
het dan over de gemeentebesturen; dat is niet hetzelfde als de gemeenschap –
er over 10, 15 of 20 jaar robuuster uit zien, opdat zij in staat zijn om decentralisatietaken
op te vangen. Men kan zeggen dat het regeerakkoord op dat punt niet erg ambitieus
is; dat is niet geheel onjuist, maar ik wijs erop dat ik als "gemeenteman"
van opvatting ben dat het voor Nederland ongelooflijk goed zou als gemeenten
sterk zouden zijn. Gemeenten worden vaak vergeten als het gaat om decentralisatie
van taken. De heer De Beer vraagt: noem er eens een stel. Dat is op zichzelf
niet zo moeilijk. Er zijn de afgelopen jaren verschillende taken bij gemeenten
gekomen die voor die tijd – ik herinner mij dat nog – als niet
voor mogelijk werden gehouden. Daarvan werd gezegd dat de gemeenten dat niet
zouden kunnen. Ik denk dat de maatstaf daarvoor vaak ligt in te kleine gemeenten,
maar ik kom daarop straks nog wat uitvoeriger terug.Ik herhaal dat het Nederlands openbaar bestuur en met name de gang van
zaken bij gemeentelijke herindelingen bij uitstek een voorbeeld zijn van stroperige
besluitvorming. Herindelingen die jaren en jaren voortslepen. In het wetenschappelijk
onderzoek van Herweijer wordt gezegd: wij hadden destijds een tandje hoger
moeten gaan zitten in de schaal, want gemeentelijke herindelingen zou je op
een zodanige wijze moeten doen dat je er weer 20, 25 jaar tegen aan kunt.
Ik herinner aan het debat dat hier is gevoerd over de Bommelerwaard. Velen
hebben toen opgemerkt – ik zeg het wat huiselijk –: hadden wij
toen maar niet één Bommelerwaard gemaakt, want wij zijn in 1976
begonnen en hebben die in 1998 afgerond. Het getuigt niet van een opwindend
tempo als je 22 jaar doet over een vraagstuk dat op zichzelf vrij inzichtelijk
is.Bij mijn aantreden als minister trof ik een aantal zaken aan. Natuurlijk
het regeerakkoord dat overigens wel belangwekkende passages bevat over bestuurlijke
organisatie, belangen van gemeentelijke herindeling en de versterking van
het lokaal bestuur. In regeerakkoord staan ook wel zinsneden die de minister
van Binnenlandse Zaken in het bijzonder aansporen een zekere beweging te maken
op dat terrein. Daarvoor heb ik geen extra aansporing nodig, maar ik wordt
welk geconfronteerd met een geschiedenis waarin een en ander redelijk rustig
verloopt. Bij mijn aantreden trof ik ook – daarover is door velen van
u gesproken – een wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Arhi. De behandeling
in uw Kamer is opgeschort om het nieuwe kabinet de gelegenheid te geven zich
hierover een oordeel te vormen. In de beleidsnotitie Gemeentelijke herindeling
wordt dit kort verwoord. Van het thans voorliggende wetsvoorstel kun je veel
zeggen, maar – in ieder geval vergeleken bij het huidige wetsvoorstel –
het beoogt een stroomlijning van de procedures, een duidelijke verdeling van
bevoegdheden en een voorzichtige, maar onmiskenbare versnelling van de besluitvorming.
Ook ik vind dat de grondwettelijke afbakening van bevoegdheden duidelijk in
de wet tot uitdrukking moet komen. Bij wijziging van de gemeentelijke indeling
is het de wetgever die uiteindelijk beslist, want de wetgever is verantwoordelijk
voor de inrichting van het openbaar bestuur. De heer De Beer vroeg waarom
die verantwoordelijkheid voor de herindeling bij de wetgever ligt en niet
bij de provincie. Artikel 123 van de Grondwet bepaalt dat de instelling en
opheffing van een gemeente bij wet geschiedt. Grenswijzigingen en discussie
over de vraag: wanneer definieer je een grenswijziging – bij 10 of 15%
of de duizend inwoners van de heer De Beer – kunnen worden gedelegeerd
aan de provincies. Volgens de Grondwet gaat de wetgever dus over de wijziging
van de gemeentelijke indeling. Indien men de provincie beslissingsbevoegdheid
geeft – en dat willen wij niet – vereist dat wijziging van de
Grondwet. De inschakeling van de provincie bij een en ander is overigens geen
gekke gedachte. Zij kent een directe relatie met de gemeenten; ze zit dichter
op de gemeenten. Wanneer er in een vroeg stadium enig contact is, is een goede
werkwijze te ontwikkelen. De wetgever heeft in de bestaande wet die positie
aan de provincie gegeven, gelet op de ideeën omtrent de decentrale eenheidsstaat
in het kader waarvan die bestuurslaag een zekere taak krijgt. Niettemin blijft
het een voorbereidende rol. Ik weet wel dat de praktijk is zoals de heer De
Beer heeft geschetst. Men zou kunnen zeggen dat hieraan iets kan worden gedaan
in het vooroverleg dat de minister op dit punt met de provincie zou kunnen
hebben. Een dergelijke meer informele werkwijze is heel goed mogelijk, maar
het is en blijft een advies aan regering en Staten-Generaal en dat moet tot
uitdrukking komen in de Wet Arhi. Daartoe strekt de wetswijziging.Voorzitter! Ik vind het voorstel dat nu voorligt vergeleken met de bestaande
praktijk een verbetering; dat hebben wij met elkaar onder ogen te zien. Het
is misschien niet moeders mooiste, maar de huidige situatie verdient mijns
inziens absoluut geen voortzetting. Ik zeg het in tegenstelling met de visie
van de heer Elzinga, zoals neergelegd in diens artikel. De volgende keer verschijnt
er weer een ander artikel. Wat hij aangeeft, is interessant maar wij hebben
nu eenmaal te maken met het feit dat het voorstel dat nu voorligt, een aanzienlijke
verbetering inhoudt. Ik zou er niet aan moeten terugdenken dat wij weer terug
zouden vallen op de bestaande praktijk. Als deze wetswijziging nu de eindstreep
niet haalt, worden de door velen gewenste verbeteringen – het is allemaal
op Nederlandse schaal; revolutionair is het niet – voor een lange tijd
illusoir, zulks ten nadele van het openbaar bestuur en de overheid. Dan blijven
wij nog jaren zitten met discussies over de bevoegdhedenverdeling
en met de veel te omslachtige Arhi-procedures, inclusief de langdurige onzekerheden
die daaruit voor burgers en gemeenten voortvloeien. Dat zou toch haaks staan
op de ambities die in het regeerakkoord zijn verwoord met betrekking tot de
bestuurlijke organisatie. Den Haag is al even genoemd. Ik zit zo in elkaar
dat ik voortgang wil boeken. Daartoe biedt het wetsvoorstel dat nu voorligt,
meer mogelijkheden dan de bestaande situatie. Een slagvaardig Arhi-instrumentarium
is onontbeerlijk.Voorzitter! Er zijn enkele kanttekeningen geplaatst bij het begrip "grenscorrectie".
Ik ben bereid met uw Kamer van gedachten te wisselen over dit onderwerp bij
de behandeling van het genoemde wetsvoorstel. Ik hoop dat de Kamer het totale
dossier wil beoordelen.De heer Van Dijk (CDA):Voorzitter! Is de minister bereid om in te gaan op de mogelijke effecten
van de Wet op de ondernemingsraden op de beoogde versnelling van de besluitvorming?
Dit aspect is recent sterk naar voren gekomen.Minister Peper:Ik denk dat daar geen probleem zit. Ik ken het Haagse geval nu een slag
beter dan enkele maanden geleden het geval was. Ik heb het wel het "Haagse
drama" genoemd. In het kader van dat geval werd de vraag gesteld of de ondernemingsraad
moest worden ingeschakeld gelet op de personele gevolgen van de herschikking.
Daar is overigens tijdig op gewezen, alleen al door de ondernemingsraden zelf.
Ik ben niet in de positie om daarover nu ten aanzien van de provincie Zuid-Holland
een oordeel uit te spreken, maar het signaal is wel gegeven. Het is niet een
overval geweest. De ondernemingsraden hebben een adviesrecht. Het had ook
binnen de gestelde termijn gekund. Ik zie niet in dat wanneer de ondernemingsraden
een adviesrecht hebben bij herschikkingen van gemeentelijke organisaties die
samenhangen met gemeentelijke herindelingen, dat de voorspoedige afhandeling
daarvan in de weg staat. Dat blijkt uit wat mij geworden is en uit wat de
rechter heeft uitgesproken, hoewel er hoger beroep is aangetekend door de
provincie Zuid-Holland. Het is een deel van de procedure, waar een paar weken
voor staan. Ik geloof dat die hobbel wel te nemen is als dat rechtens geürgeerd
is.De heren Van Dijk en De Beer spraken over criteria inzake inwoneraantallen.
Ik heb die niet genoemd, omdat ik dat te mechanisch vind. Er zouden meer woorden
aan gewijd kunnen worden in een notitie, maar ik heb wel gezegd, dat ik mij
op termijn zorgen maak over het vermogen van gemeenten om taken op te vangen.
Daarvoor hebben zij een bepaalde omvang nodig en vooral ook een bepaalde politiek-bureaucratische
capaciteit. Misschien praat ik over de huidige regeerperiode heen, maar dat
gebeurt bij dit soort processen. Ik geloof zeer dat gemeenten meer aankunnen
dan nu het geval is. Wij doen in dit land verschrikkelijk veel centraal. Ter
ontlasting van het centrale bestuur zou het heel goed zijn als de gemeenten
meer deden, maar je moet dan een politieke en ambtelijke schaal nastreven
die enkele decennia mee kan.Van bestuurders en anderen hoor je dat gemeenten met een schaal van 12.000,
ook in het voorbeeld genoemd, te klein zijn. Ik herinner mij die burgemeester
uit Noord-Overijssel, van Brederwiede, betrokken bij een herindeling, nog.
Ik had toen een direct antwoord voor hem, waarmee ik wil doorgaan. Er zijn
op alle regels uitzonderingen, maar ik geloof dat wel. Ik heb uitvoerig gesproken
met 25 à 30 bestuurders uit verschillende delen van het land die bij
herindelingen betrokken zijn geweest. Samengevat zegt de een, dat als toch
gevraagd wordt naar een minimumaantal dat niet lager dan 20.000 moet zijn.
Je kunt niet blijven doorgaan met herindelen, maar als gevraagd wordt met
welke schaal men ook langer uit de voeten kan, dan hoor je vaak 40.000.Het is geen probleem van bestuurders en politici. Het probleem is hoe
bestuurders en politici hun gemeenten organiseren. Binnen de schaalvergroting
ben ik een groot voorstander van binnengemeentelijke decentralisatie van allerlei
signatuur. Dat staat in een enkele zin in de notitie, maar daarachter gaat
een hele wereld schuil. Waar houdt het op in Nederland? Het gaat maar door,
maar het wordt niet steeds beter. Het kwaliteitsprobleem is een probleem van
de democratie, van de wijze waarop wij die met elkaar organiseren. Het wordt
op integraal bestuurlijk lokaal niveau wel in belangrijke mate opgelost als
men kan zeggen: "Deze deskundigheid hebben wij, men kan niet meer om ons heen,
wij zijn een interessante gesprekspartner." Ik geloof hier erg stellig in,
want ik heb hierbij niet precies een kabinetsperiode voor ogen, maar enkele
decennia. Ik verklaar mij dus zeer sterk tot een gemeenteman. Het winstpunt
van het debat in de afgelopen decennia vind ik dat wij zijn afgestapt van
het getalscriterium. De heer Van Dijk heeft als minister ook gemeentelijke
herindelingen bevorderd en hij zegt ook niet dat hij ertegen is – niemand
doet dit trouwens – maar de toekomst noopt mij te zeggen dat er nog
heel wat gemeenten in Nederland zijn die bij het eerste windje omvallen.Nu zijn er mensen die vinden dat het allemaal te grootschalig wordt, dat
de mensen uit het zicht verdwijnen. De opdracht van de politiek is echter
juist om een gemeente, hoe groot ze ook is, zo te organiseren dat de mensen
aan bod komen. En dat doen grote steden soms beter dan kleine gemeenten, absoluut!De heer De Beer heeft in dit verband gevraagd naar de beleidstaken die
overgedragen zijn. Ik heb dat nu niet allemaal paraat, dat zou graaien in
een bakje worden. Ik kan wel zeggen dat de gemeenten in de afgelopen tien
jaar met veel meer taken belast zijn dan daarvóór mogelijk werd
geacht. Je ziet het ook aan de groei van het Gemeentefonds. En ik denk dat
dit aantal gemakkelijk uit te breiden is.De heer De Beer (VVD):Maar als u dit afmeet aan het Gemeentefonds, moet ik toch even wijzen
op wat ik gezegd heb over de deconcentratie. Er zijn natuurlijk ook heel veel
gedeconcentreerde taken bij, waarbij de gemeente geen echte beleidsvrijheid
heeft.Minister Peper:Inderdaad, maar daar zijn er ook bij die zich zeer goed lenen voor decentralisatie.
Tot nu toe ben ik alleen maar taken tegengekomen waarvan men zei dat het niet
kon, maar ik wijs bijvoorbeeld op het onderwijs. Dat was tot voor kort volstrekt
gecentraliseerd, maar het blijkt toch te kunnen. Ik wijs verder op het jeugdbeleid
en op het grotestedenbeleid, waarbij dingen bij elkaar komen
waar de gemeente wel degelijk over gaat: het beleid voor nieuwkomers, het
additionele werkgelegenheidsbeleid, de nieuwe Algemene bijstandswet. Ik geloof
er sterk in dat het, net als bij de juridisering waarvan de heer Holdijk sprak,
bijna onontkoombaar is dat wij tot het inzicht geraken dat het voor een goede
organisatie van het openbaar bestuur en voor de ontlasting van het centrale
bestuur erg goed is dat gemeenten in staat worden gesteld, die taken op zich
te nemen. Je kunt niet zeggen dat het niet kan omdat er zo'n 150 gemeenten
zijn met 10.000 inwoners of minder. Dat is ook de betekenis van het grotestedenbeleid
geweest; men vond dat de grote steden dit niet zouden kunnen. De heer Van
Dijk heeft er als minister een enorme impuls aan gegeven door tegen de VNG
te zeggen dat het, als de grote steden het zouden kunnen, vanzelf zou doordruppelen
naar de andere gemeenten in het land.De heer De Beer heeft naar het tijdpad gevraagd. Het aantal gemeenten
bedraagt per 1 januari jongstleden 538. Inderdaad telt meer dan de helft minder
dan 18.000 inwoners. Wij willen echter, zoals gezegd, in de beleidsnotitie
geen minimuminwonertal noemen. Ik kan dus ook niet zeggen hoeveel gemeenten
opnieuw worden ingedeeld. Uiteindelijk is een en ander afhankelijk van de
beleidsopvattingen die in de notitie zullen staan. Ik geef de heer Van Dijk
toe dat men lang kan doorgaan met de bewijsvoering, maar ik wil, waar dit
maar enigszins verantwoord is, naar een grotere schaal in verband met die
kwetsbaarheid. Binnen deze grotere schaal is er voluit ruimte voor de relatie
tussen burger en bestuur. Wij geven overigens prioriteit aan versterking van
de centrumgemeenten. In de loop van dit jaar wordt een inventarisatie van
de kleine gemeenten gemaakt. Hiertoe zullen gesprekken worden gehouden. Indien
mogelijk zal aan de hand van deze gesprekken en de ervaringen die hiermee
zijn opgedaan over ongeveer een halfjaar worden gerapporteerd.De centrumgemeenten moeten, zoals in het regeerakkoord en de beleidsnotitie
staat, in staat zijn hun centrumfuncties te vervullen. Indien zich taakstellende
of ruimtelijke problemen voordoen of indien samenwerkende gemeenten er onvoldoende
in slagen daarvoor een bevredigende oplossing te vinden, kan worden overgegaan
tot grenscorrectie tussen gemeenten dan wel tot gemeentelijke herindeling.
Dit heb ik in een aantal herindelingsvoorstellen in Gelderland en Limburg
vastgesteld. Ik tracht daar tot een eindoordeel te komen met betrekking tot
de voorliggende voorstellen. Inderdaad is de provincie soms partij, maar het
is niet altijd te vermijden dat een enkele herschikking sterk is ingegeven
doordat gemeenten met hun rug naar "de grote stad" gaan staan.Ik begrijp heel goed op welke richting de heer Van Dijk doelt en ik ben
er blij mee dat gemeentelijke herindeling voor hem bespreekbaar is. Ik deel
niet de opvatting over de vergroting, maar ik ben er blij mee dat zijn fractie
de argumenten wil afwegen en een poging zal ondernemen om oplossingen te vinden.Ik ben het eens met de opmerking van mevrouw Schoondergang over het herindelingskwaliteitsbeleid,
maar kwaliteit is zo moeilijk te objectiveren. Soms moeten herindelingsvoorstellen
worden uitbesteed. Daarbij zijn wij geheel afhankelijk. Wij moeten de gemeentelijke
autonomie niet mythologiseren, want vaak bestaat die niet. Men moet vaak gaan
buurten bij buitenstaanders die het voor het zeggen hebben. Dat kwaliteitsbeleid,
afgeleid van dingen die je zou kunnen doen ter versterking van democratische
vaardigheden, is toch in eerste instantie een opdracht van politieke partijen.Ik ben blij dat mevrouw Linthorst de opvatting van het kabinet deelt,
dat met name prioriteit wordt gelegd bij versterking van de centrumgemeente
en dat niet slechts sprake is van de uitholling ervan en versterking van de
kleinere gemeenten. Dat spoort met de opvattingen die in de beleidsnotitie
naar voren zijn gebracht. Zoals gezegd, moet je proberen de kwaliteitstoets
te objectiveren buiten degenen die de politieke lichamen bevolken. En die
kwaliteitstoets lijkt mij vrij behoorlijk te objectiveren.Mevrouw Linthorst heeft de gedachte geopperd – een gedachte die
ik nog nooit heb gehoord – om provinciale staten te laten kiezen door
de gemeenteraden. Ik ben daardoor zo van mijn apropos gebracht dat grote stilte
passend zou zijn. Ik denk dat zij daarmee in deze Kamer iets aanricht, waarvoor
minimaal twee lezingen noodzakelijk zijn. Zij maakte ook opmerkingen over
de provincie. Ik hoop met haar en met deze Kamer dat de provincialestatenverkiezingen
een behoorlijke opkomst te zien geven.De provincie als bestuurslaag heeft echter wat problematische trekjes.
Je kunt natuurlijk proberen de provincie te versterken door meer bevoegdheden
te geven, maar ook in ander verband werd door één van u opgemerkt,
door de heer Stoffelen over de politie en de rechterlijke macht, dat het ook
een kwestie is van anders naar je eigen functie kijken. Er staat ook enige
indicatie in het regeerakkoord, maar niet ongehoord dwingend. Ten aanzien
van de provincie, waarbij je in Nederland ook grote verschillen ziet, en een
heel actief werkende, bemiddelende en conflictoplossende provincie heeft het
IPO heeft zich wel in die richting uitgesproken, maar daar is misschien nog
wel een jaren durende slag te maken. Als de heer Stoffelen het zo bedoelde
en als ik die analogie mag trekken, zou ik nu toch een zekere aarzeling hebben
om te zeggen dat ik dat werk in de versnelling ga brengen door wetswijzigingen
voor te stellen, opdat de provincie dit alles kan en heel sterk wordt. Het
lijkt mij van belang om eerst de mogelijkheden die de Provinciewet biedt,
te beproeven. Het is niet elke dag dat ik van de Provinciewet kennisneem,
zoals u mij mogelijkerwijs zult excuseren, maar als je deze leest, kan de
provincie heel wat en mag de provincie ook heel wat. Dat is de reden dat ik
zou vinden, afgezien van het voorstel van mevrouw Linthorst, dat wij de provincie
zelf moeten aansporen om die actieve rol te vervullen.Mevrouw Linthorst heeft de suggestie gedaan om de politieke gevolgen en
de gevolgen voor de participatie in een herindelingsgebied te onderzoeken,
bijvoorbeeld na twaalf jaar. In het onderzoek van prof. Toonen is hieraan
aandacht besteed. Over de periode 1982-1994 is een flink aantal gemeenten
in beschouwing genomen. Aan het verzoek van de heer Wöltgens is dus in
hoge mate voldaan. Er wordt aandacht gegeven aan de effecten van de herindeling
op de betrokkenheid en participatie van de burgers en op vele andere zaken.
De onderzoekers hebben volgens henzelf geprobeerd de discussie
tussen doven van haar onhoorbaarheid te ontdoen.Mevrouw Linthorst wees op de spanning tussen de vergroting van de efficiency
en het mogelijk verlies aan betrokkenheid bij de gemeente. Dat hoeft niet
zo te zijn. Ik kom zelf uit een gemeente waar duizenden mensen in permanentie
betrokken zijn bij het bestuur, bijvoorbeeld via deelgemeenteraden. Als een
van de mensen die zich indertijd sterk hebben gemaakt voor sociale vernieuwing,
onderstreep ik hoezeer ik deze invalshoek van het lokale bestuur van belang
acht.Ik dank de Kamer voor de vele waarderende opmerkingen over de politie.
Vanwege de tijd zal ik mij niet verliezen in algemene beschouwingen over de
politie. Wel maak ik een enkele opmerking vooraf. In 1976, 1977 verscheen
het serieuze werkstuk "Politie in verandering". Als de auteurs zou worden
gevraagd de politie van die tijd te vergelijken met de politie van nu, zouden
zij constateren dat er verschrikkelijk veel ten goede is veranderd. Dat staat
als een paal boven water. Stel dat de auteurs – als denkconstructie –
twintig jaar niet zouden hebben bestaan en nu geconfronteerd zouden worden
met het functioneren van de politie. Zij zouden werkelijk hun ogen bijna niet
geloven, juist ook omdat de heer Stoffelen er al op wees hoe lang dat soort
zaken neemt. De uniformen lijken nog wel dezelfde, behalve dat ene embleempje.
De auto's zijn nu een slag moderner, maar die had je toen ook al. De pistolen
lijken ook nog erg op elkaar en ook honden en paarden hebben nog ongeveer
dezelfde lay-out. Dat geldt voor meer van dat soort uiterlijke verschijningsvormen.
Maar er is geweldig veel veranderd. Om aan de top te beginnen: de driehoek
bestond niet. Het kwam nauwelijks voor dat korpschefs met burgemeesters overlegden,
laat staan dat daar aantekening van werd gemaakt. Nog een paar jaar geleden
zeiden burgemeesters van vrij grote gemeenten tegen mij: ik hoor nooit iets
van de gemeenteraad; ik roep ze nooit bij elkaar. Dat bestaat niet meer. Ik
noem ook de wijkagenten. In 1984 kwamen zij naar mij – wij hadden er
toen 35 in Rotterdam – met de vraag: burgemeester, wij bestaan 45 jaar
en zou u ons niet een keer op het stadhuis willen ontvangen? Vriendelijk als
ik van nature ben, zei ik: dat lijkt mij een goed idee. Zij werden op het
stadhuis ontvangen en dat was een erkenning. Het systeem van de wijkagent
bestond al heel lang. Maar je werd wijkagent als er op de een of andere manier
wat met je aan de hand was. Je kuierde wat rond en je deed niet mee aan het
echte werk. Maar er is een ommekeer ontstaan. Daar zou ik nog tijden over
kunnen spreken. Ik geef hiermee alleen even aan, hoeveel er veranderd is.Voorzitter: TalsmaMinister Peper:Voorzitter! In diezelfde tijd – de heer Stoffelen is mede bij de
geboorte daarvan aanwezig geweest – zie je dat na ongehoord lange discussies
wordt besloten dat wij gaan regionaliseren. Dat was in 1989. Mijn hoop was
altijd dat dit ooit nog iets te maken kon hebben met bestuurlijke reorganisatie;
dat is dat stroperige onderwerp waar wij eerder over spraken. Het was namelijk
wel opvallend dat er 48 gemeentepolitiekorpsen en het rijkspolitiekorps waren,
terwijl Nederland zo langzamerhand in een andere omgeving functioneerde. De
heer Hessing heeft de overwegingen voor die operatie genoemd. De regionale
politie en het Korps landelijke politiediensten bestaan formeel pas sinds
1994. Het is naar mijn beste weten de grootste bestuurlijke operatie van Nederland
geweest. Het ging om bijna 40.000 mensen die allemaal moesten bewegen, die
allemaal in andere kaders kwamen. Wij zijn zo haastig of wij willen zo graag
iets zien, dat wij vaak vergeten dat die regionale politie qua constructie
pas een jaar of vijf werkt. In 1994 had iedereen ongeveer zijn plaats en toen
moest men gaan werken aan een regionale identiteit. Men moest tegelijkertijd
ook lokaal werken.Als je naar de regio's kijkt, zie je dat de verscheidenheid vrij groot
is. Er vinden ook buitengewoon belangrijke vernieuwingen plaats. Je ziet ook
dat sommige regio's achterlopen. Soms heeft men in regio's ook keuzes gemaakt
die wel te begrijpen zijn, maar waar weinig inzicht achter zit. Mijn voorganger
heeft in dat perspectief van het laten functioneren van de zeer verzelfstandigde
regio's moeten werken. Ik wil in uw Kamer graag gezegd hebben, en dat niet
uit een vorm van politieke correctheid, dat hij daaraan een grotere bijdrage
heeft geleverd dan misschien wel eens is overgekomen. Het niet interveniëren
in de regio's, een grote terughoudendheid betonen met interventie in regio's,
heeft ook iets te maken met het inzicht dat de regio's enige tijd nodig hadden
om zich te zetten. Dat gebeurt dan vanuit de mening dat het Nederlandse politiebestel
sterk regionaal en lokaal moet zijn gegrondvest. Dat staat ook in het regeerakkoord.
Daar wordt niet aan getornd. Ik heb de metafoor van het concern met de werkmaatschappijen
gebruikt om duidelijk te maken dat de minister van Binnenlandse Zaken op hoofdlijnen
sturing geeft. Op hoofdlijnen treedt hij daarover in debat met de Staten-Generaal,
maar daar ga ik niet over.Er is gekozen voor een lokaal en regionaal gepositioneerde politie die
al het werk kan doen waar mevrouw Schoondergang over gesproken heeft. Dat
gebeurt ook. Daarin past – in tegenstelling tot hetgeen de heer Van
Dijk meende te bespeuren in het beleidsplan inzake de Nederlandse politie –
geen sterk centralistische interventie. De regio's kunnen nu, na vier jaar,
op een volwassen manier worden aangesproken. Sommige regio's zijn door schade
en schande zo ver gekomen, terwijl andere regio's direct al fantastische prestaties
hebben geleverd. Het Beleidsplan Nederlandse politie is het eerste beleidsdocument
waarin er uitdrukking aan wordt gegeven dat regering en parlement op hoofdlijnen
hiervoor verantwoordelijkheid willen dragen.Er is nu een Nederlandse politie en daarvoor zijn regering en parlement
verantwoordelijk. Ik zal mij, zo nodig, verzetten tegen elke vorm van decentralisatie
die geen meerwaarde is voor het functioneren op regionaal en lokaal niveau.
Ik heb het nu uiteraard niet over de justitiële kant van de zaak. Ten
aanzien daarvan is sturing meer gewenst. Ik hoef hier niet te zeggen dat de
Nederlanders, met alle verschillen, grosso modo op eenzelfde niveau van politiezorg
moeten kunnen rekenen. Daarvoor is nodig dat de beleidsruimte van de regionale
korpsen wordt voorzien van doelstellingen en accentverschuivingen. Met die
beleidsruimte wordt op het ogenblik onvoldoende recht gedaan aan de verantwoordelijkheid
die mijn collega van Justitie en ik jegens het parlement hebben.
Dit laat onverlet de gebiedsgebonden zorg, die in sommige delen van het land
veel menskracht vraagt.Op nationaal niveau dient er inzicht te zijn in de prestaties van de werkmaatschappijen,
maar ik ben uiteraard niet geïnteresseerd in allerlei kleinigheden. Zeer
recent is er een instrument ontwikkeld voor de financiële doorlichting.
Ik zeg uit ervaring dat politiewerk wel degelijk gestuurd kan worden. Het
is niet zo dat prestaties niet gemeten kunnen worden. Dat kan zeer goed. Politiemannen
en -vrouwen vinden het ook heel leuk om gericht aan het werk te zijn. De opvatting
die nog niet zo lang geleden zonder veel commentaar naar voren werd gebracht –
waarschijnlijk omdat deze naar de werkelijkheid verwees – door een Rotterdamse
korpschef, die ik dus heel goed heb gekend, was dat het volstrekt toevallig
was als er een relatie bestond tussen wat de leiding wil en wat de agent op
straat doet. Gelet op zijn ervaring en die was niet gering, geloof ik wel
dat deze opvatting verwees naar de werkelijkheid. Deze uitspraak werd zes
à zeven jaar geleden gedaan op een ontspannen wijze en in alle mogelijke
gezelschappen.Dat kan niet meer en dat willen wij niet meer; dat is de slag die nu is
gemaakt. De mogelijkheid die ik met mijn collega van Justitie heb gecreëerd,
is om dit gaarne te doen in overleg met de korpsbeheerders en hoofdofficieren
die richting geven aan dat beleid, omdat er ook moet worden overgedragen aan
de Kamer waarom wij bijvoorbeeld de jeugd- en zedenpolitie een wat zwaarder
accent willen geven en wat dat betekent. Dit is ook terug te vinden in de
beleidsplannen; dat is niet zo moeilijk.Het Beleidsplan Nederlandse politie dat in korte tijd tot stand is gekomen,
is ook het product van een dialoog die er in diezelfde korte tijd is geweest
tussen mijn collega van Justitie en mij. Wij hebben op 24 oktober een hele
zaterdag met onder anderen hoofdofficieren van justitie bij elkaar gezeten
en indringend gesproken over de richting waarin wij willen. De conceptrapportage,
die in dit geval bescheiden is uitgelekt omdat wij haar naar veel mensen hebben
gestuurd, is in die korte tijd opnieuw voor commentaar voorgelegd aan de zogeheten
gremia. De richting wordt ook door hen in hoge mate gedragen en wij weten
dat alle gegevens in de jaarlijkse beleidsbrief zullen staan. Daarom heb ik
ook de wat drieste uitspraak gedaan dat wij Nederland veiliger willen en moeten
laten worden. Deze ambitie moeten wij hebben. Als die niet meetbaar is, gaat
het om een loze uitspraak.Er werd gevraagd of ik niet te weinig geld had. Om die reden heb ik mijn
collega's van Justitie en Financiën gezegd dat ik voor eens en voor altijd
af wil van het debat over de normkosten. Ik wil ze nu vastgesteld hebben.
Daarover zal in maart worden gerapporteerd in een interdepartementaal beleidsonderzoek,
het IBO, onder leiding van prof. Van der Zwan. Hij kan in elk geval heel goed
rekenen en heeft heel veel ervaring met het doorschouwen van de politie, het
meten van prestaties en het vergelijken daarvan. Dan zal niet alleen duidelijk
worden wat de normkostenvergoeding zou moeten zijn, maar ook wat mogelijkerwijs
gewijzigd moet worden in het BVS, het systeem op grond waarvan het geld nu
wordt toegekend. Eén ding staat vast: 96% van het bedrag van 5 mld.
waarover wij spreken, gaat naar de regio's. Daarmee is het duidelijk dat de
vrije beleidsruimte voor ons naar mijn idee te klein is. Daarom heb ik ook
gevraagd of men naar het BVS wilde kijken. Daarom sprak het betoog van de
heer Stoffelen mij zo aan, niet omdat ik geen haast heb. Er moet elke dag
heel hard gewerkt worden. Ik zou mijzelf als mislukt beschouwen als ik niet
al dit jaar – in het jaar daarop wordt het beter – voor de Kamer
zichtbaar kan maken hoe de politiekorpsen ervoor staan. Dat moet te beoordelen
zijn aan de hand van parameters die alleszins redelijk zijn. Dat betekent
uiteraard niet dat een korps dat slecht zou functioneren, straf krijgt. Daar
denk ik niet meteen aan. De korpsen hebben hun begroting voor 1999 voor 15
november moeten indienen. De beoordeling daarvan is nu bijna beëindigd.
Wij weten nu veel eerder hoe de korpsen ervoor staan en wij weten ook veel
eerder waaraan dat ligt. Daarbij zullen wij meedenken, niet bestraffen. Dan
weten wij waarom het ene korps het wel goed doet en het andere niet, of de
vermogensposities inderdaad verschillend zijn, of het aan het beleid van de
korpsleiding ligt of niet, of het geobjectiveerd is of niet. Al dit jaar zal
de Kamer daarin veel meer inzicht hebben, waardoor zij haar controlefunctie
voluit kan uitoefenen. Daar gaat het om. Dit jaar is 143 mln. extra beschikbaar
gesteld voor evidente, geobjectiveerde tekorten. Sommige spreken daarbij over
plattelandsgemeenten. Ik vind het terecht dat wij inzicht krijgen in de prestaties
van de Nederlandse politie – dat wordt niet echt bestreden – en
dat is ook heel goed mogelijk.Over twee maanden zal een hoofdlijnennotitie verschijnen waarin wordt
ingegaan op de vraag hoe de posities van de onderscheiden partijen op regionaal
niveau moeten worden gedefinieerd. Deze notitie zal zo concreet zijn dat de
Staten-Generaal daaraan mede richting kunnen geven. Daarin wordt bijvoorbeeld
ingegaan op de functie van het regionaal college. Is het wel mogelijk om de
gemeenteraadsleden op het regionale niveau een rol te geven? Dat is een hersenbreker
van formidabele omvang. Dat moet immers wel in wetgeving kunnen worden neergelegd.
Het is ook de vraag of het nodig is. Wat is bijvoorbeeld de positie van de
hoofdofficier? Het regionaal college opereert nu met een grote zelfstandigheid
en is sui generis. Dat heb ik gehoord van juristen. Het staat helemaal op
zichzelf. Maar wat is dan de positie van de korpsbeheerder? Hoe is hij aan
te sturen als dat gerechtvaardigd is? De eerste uitgewerkte notities heb ik
al onder ogen gehad. Hierbij vertoont zich naar mijn mening een spanning met
mijn collega van Justitie. Ik weet het niet, maar ik denk van wel. De heer
Van Dijk vraagt ook naar de posities van de minister van Justitie en de minister
van Binnenlandse Zaken: heeft de minister van Justitie geen bevoegdheden en
kan hij de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in gebreke
stellen? De minister van Justitie is verantwoordelijk voor de strafrechtelijke
handhaving in dit land. Een enkele keer is hierover misverstand ontstaan,
maar dat is nooit een punt van discussie geweest. Daaraan wordt vanzelfsprekend
niets afgedaan. De minister van Justitie zal zich zeker ook in de nieuwe wet
een oordeel hebben te vormen over opleidingen en aanstellingen. Ik zit psychisch
zo in elkaar dat ik geen zin heb om oude gevechten tussen Justitie en Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, waar je wel eens over hebt gehoord,
op de spits te drijven. Gelet op de rapportage van vorig jaar hecht ik er
wel aan dat de bestuurlijke druk wordt verminderd. Op het regionale vlak is
het immers erg druk. Op het nationale vlak wordt dat enigszins uit elkaar
gehaald, hoewel ik om de veertien dagen een geïnstitutionaliseerd bestuursoverleg
met mijn collega van Justitie heb en hoewel de Raad voor bestuur, justitie
en veiligheid – de RBJV – een onderraad van de ministerraad is.
Voor het eerst wordt ook op dat niveau door een groot aantal ministers, die
in die raad zitting hebben, aandacht besteed aan bestuur, justitie en veiligheid.
Ik heb goede hoop dat wij daar uitkomen. Als de minister van BZK voor het
beheer kan worden aangesproken, is de relatie tussen de minister van Justitie
en mijzelf, afgezien van de noodzaak en wederzijdse wil om samen te werken,
eigenlijk niet veel anders dan de relatie voor 1993 tussen de hoofdofficieren
van justitie en de burgemeester van een grote stad. De burgemeester van een
grote stad was verantwoordelijk voor de openbare orde, het personeel, het
beheer en wat dies meer zij; de hoofdofficier had wensen. Dat leidde in de
praktijk nauwelijks tot problemen. Ik zie op dat punt dus geen probleem en
ik heb al iets gezegd over het tijdschema.Ik voeg hieraan toe dat de in het Beleidsplan Nederlandse politie gelegde
accenten – dat zijn oriëntaties, sectoren of thema's – teruggevonden
moeten kunnen worden, maar dat er geen uitspraak is gedaan over de mate waarin
zij teruggevonden worden. Dat zal men wel zien wanneer de beleidsplannen voorliggen;
dan kun je getotaliseerd zeggen of in overeenstemming met de wens van de Kamer
ergens meer aan wordt gedaan – sommigen dachten dat er überhaupt
geen jeugd- en zedenpolitie meer was, maar die was anders georganiseerd, soms
veel effectiever dan centraal – en ook waar die sector is ondergebracht,
hoeveel mensen zich daarmee bezighouden en welke prestaties er worden geleverd.
Daar krijgt men dan inzicht in. Ik herhaal dat dit los staat van het feit
dat de hulpverlening door de politie 24 uur beschikbaar moet zijn; je moet
altijd de politie kunnen bellen. Ik heb ook gezegd dat het nogal wat capaciteit
kost als de gebiedsgebonden zorg over heel Nederland wordt uitgebreid.De vraag van de heer Van Dijk over de verkeersongevallen zal ik schriftelijk
beantwoorden, omdat ik het antwoord niet paraat heb. Hij heeft ook gevraagd
of de middelen toereikend zijn. Het eerder door mij genoemde onderzoek zal
duidelijk maken of de middelen toereikend zijn. Mensen om mij heen weten dat
ik geen financieel wonderkind ben, maar ik kan wel een beetje rekenen en dat
onderzoek is een van de redenen om geen discussie meer te hebben over het
systeem en de normvergoeding; dat wil ik nu weten, want er waren te veel smaken
en sferen en dan zijn wij daar echt voor jaren van af. De normkostenvergoeding
zat tussen circa ƒ 105.900 en ƒ 112.000. That makes a difference,
want je praat dan wel over een vermenigvuldigingsfactor van 40.000; daar wil
ik van af.Ik vond de opdracht in het regeerakkoord om er, ongeveer met een verhouding
70:30, vanaf 1 juli 1998 3000 agenten en surveillanten "bij te maken", spannend.
Er is niets zo concreet als dat in het regeerakkoord. Ook op dit punt zal
ik dus geheel toetsbaar zijn. Het bedrag is natuurlijk niet uitbundig, want
je praat in een oplopende reeks over een intensivering van ruim 400 of 425
mln. of daaromtrent; de Kamer moet mij niet op 10 miljoen nemen, maar dat
staat ook in de stukken. Wat ik het aantrekkelijke en tegelijkertijd ook moeilijke
vond, was het debat aan te gaan met de regiokorpsen. Overigens is daarmee
nu al meer bereikt dan naar buiten is gekomen. Ik vond het aantrekkelijk om
te zeggen: akkoord, wij krijgen er geld bij, maar dit wordt niet zomaar met
een soort formule verdeeld om het probleem op te lossen, er worden prestaties
aan verbonden. De politie van haar kant zou bereid moeten zijn in haar huidige
personeelsbestand nog eens goed te kijken waarmee de mensen bezig zijn. Daar
waar het mogelijk is zouden mensen meer met politiewerk bezig moeten zijn,
hetzij direct of indirect. De vraag is waarom er altijd een agent achter het
bureau moet zitten. Dat hoeft natuurlijk niet altijd. Ik heb het voor me gezien
in Utrecht, waar dames de telefoon opnemen. Zij doen fantastisch werk opdat
de agent maar in de wijken bezig kan zijn. In het intensieve contact met korpsbeheerders
en korpschef is mij dit als een haalbare opdracht toegevoegd. Zij hebben gezegd
dat zij als zij willen – het zal niet overal even gemakkelijk gaan in
het land – die 2000 wel kunnen maken. Nogmaals: dan wordt nader gedefinieerd
wat zij zullen doen, want het gaat niet alleen om de mensen op straat, maar
ook om alles wat direct te maken heeft met het functioneren van de politie.
Dat vond ik fascinerend. Ik zeg tegen de heer Van Dijk – maar ik herhaal
mezelf nu – dat de maatstaven daarvoor natuurlijk eenduidig zijn, anders
begrijp ik het zelf ook niet en dat moeten wij zien te vermijden. Dus daarmee
zijn wij nu bezig.Ik kom nu op de opmerkingen die zijn gemaakt over de hulpverlening politie.
Dit is ook weer zo'n operatie waarover – de heer Stoffelen zei het terecht –
al in 1977 werd gesproken. Het integraal veiligheidsplan dat uw Kamer in het
voorjaar zal bereiken, is een poging anderen aan te spreken op hun verantwoordelijkheid
voor de hulpverlening. Daarover praten wij met de collega's. Ik weet maar
al te goed hoezeer de politie er natuurlijk overal bij is, maar de vraag is:
wat moet je dan. Het negen tot vijf model dat in veel instellingen functioneert,
kan niet meer. In het kader van een integraal veiligheidsbeleid moeten andere
gemeentelijke instellingen, het particulier bestel of het maatschappelijke
middenveld slim worden ingeschakeld. Dit is een van de grootste opgaven die
er zijn, omdat de politie natuurlijk heel veel dingen doet. Er is vaak geen
alternatief. De politie wil mensen helpen, maar besteedt daaraan vaak vele
uren. Dat is heel roerend, maar daarvoor zijn op andere fronten vaak instellingen
die, niet door geldgebrek, maar door het feit dat zij niet daarop zijn gericht,
zich niet herorganiseren.Voorzitter! Ik dank de heer Hessing voor zijn complimenten naar aanleiding
van de politie-CAO. Ik kan hem verzekeren dat in die CAO de flexibilisering
nadrukkelijk is opgenomen. Dit is een belangrijk punt. De cijfers die een
van de woordvoerders in dit verband gaf, waren wellicht wat overdreven maar
qua bezetting is het vaak stil in de nacht. Het is overigens een ingewikkeld
onderwerp. Ik ben dan ook blij met de constructieve opstelling van de bonden.
Het is duidelijk dat de politiemensen zelf niet in gebreke willen blijven.
Het is een uitdaging voor de korpsbeheerders om, nu er ruimte
is geboden, er met hun regionaal georganiseerd overleg iets van te maken.
Daarnaast wijs ik erop dat – misschien vindt men dit niet spectaculair,
maar dat is het wel – een overeenkomst is gesloten met betrekking tot
de pensionering. De financiering die nu begrotingstechnisch plaatsvindt, zal
op termijn kapitaalgedekt worden. Er zijn dus ook in dit opzicht belangrijke
structurele winstpunten behaald.De voorzitter:Hoeveel tijd denkt u nog nodig te hebben om uw betoog af te ronden? Ik
moet erop wijzen dat u al ruim anderhalf uur aan het woord bent. Er zijn nog
twee bewindslieden die het woord willen voeren.Minister Peper:Ik denk nú, voorzitter.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Ik zou nog graag een antwoord krijgen op mijn vragen over de opschaling
van het schooladoptieplan naar het voortgezet onderwijs. Ik gebruik hier het
woord "opschaling" in positieve zin. Daarnaast vraag ik aandacht voor het
euvel dat voor allerlei beleidsterreinen verschillende regio-indelingen worden
gehanteerd. Wie moet nu het voortouw nemen om dit een beetje gelijk te trekken?Minister Peper:Op het eerste door u genoemde punt zal collega Van Boxtel ingaan. Wat
het tweede punt betreft stel ik vast dat u een vraag stelt die in bestuurlijk
Nederland van een zó hoge moeilijkheidsgraad is dat ik er nauwelijks
een antwoord op kan geven. Immers, alles loopt door elkaar. Als we het toch
hebben over autonomie en democratische legitimatie, is er wat dit betreft
nog een wereld te winnen. Daar laat ik het voorlopig bij.Minister Van Boxtel:Mijnheer de voorzitter! Ik dank de woordvoerders voor hun belangstelling
voor de zaken die tot mijn portefeuille behoren. Het gaat om het integratiebeleid,
het grotestedenbeleid en, niet in de laatste plaats, om het millenniumprobleem.
Ik ben gezegend met de coördinatie met betrekking tot het laatste vraagstuk.
Dat is een aardige uitdaging, om dit politieke eufemisme maar weer eens uit
de kast te halen.Ik ben blij dat de heer Van Dijk vrij uitvoerig op de nieuwe integratienota
is ingegaan. Ook anderen hebben daarover gesproken, maar ik ga nu vooral op
zijn inbreng in. Ik vond het bij mijn aantreden echt nodig om een nieuwe integratienota
te maken. Er was in Den Haag een ritueel ontstaan, als gevolg waarvan er elk
jaar een overzicht-minderheden bij de begroting voor Binnenlandse Zaken werd
gevoegd. Dat overzicht blonk uit in het optellen van de maatregelen van de
verschillende departementen. Door Binnenlandse Zaken werd onderstreept dat
een en ander goed werd gecoördineerd, maar van dit ritueel ging nog maar
weinig vernieuwing uit. Het is een goede zaak geweest, hieraan een nieuwe
impuls te geven. Het stuk dat uiteindelijk op tafel is gekomen, sluit mijns
inziens dicht bij de maatschappelijke werkelijkheid van vandaag aan. Ik maak
hier de medewerkers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en ook die
van andere departementen nog maar eens een compliment. Zij hebben al hun energie
aangewend om in een vrij korte tijd toch een behoorlijke nota op tafel te
leggen. De heer Van Dijk gebruikte het woord doorwrocht. Ik was er trots op,
dat het in die soms moeilijke, departementaal verkokerde, wereld in Den Haag
mogelijk was in zo'n hoog tempo een dergelijk stuk uit te brengen.Daarmee wil ik volstrekt niet gezegd hebben dat wij er zijn, integendeel.
De heer Van Dijk, de heer Hessing en anderen hebben gezegd, dat er iets achteraan
moet komen, uiteraard een plan van aanpak. Mevrouw Noorman-den Uyl heeft in
het Kamerdebat over integratie een motie ingediend waarvan ik toen al heb
gezegd, dat die in mijn ogen overbodig was. Mijn eigen wens is geen andere
dan om tot een snelle uitwerking te komen. De motie is vervolgens aangenomen.
Zij paste perfect in de planning die wij zelf voor ogen hadden, om tegen april
naar de Kamer te komen met een uitwerking van alle actiepunten die in de nota
zijn opgenomen, overigens wel met een nadere prioritering, want er zijn wel
70 actiepunten. Mijn aandacht gaat echt uit naar de actiepunten die een relatie
hebben met de bevordering van werkgelegenheid en met het bevorderen van goed
onderwijs voor etnische minderheden. Ik heb de heilige overtuiging dat investeren
in zelfredzaamheid, weerbaarheid en het worden van volwaardige burgers in
de samenleving begint met een inkomen, met een baan, met het kunnen onderhouden
van gezin of samenlevingsverband en met de mogelijkheid om opgroeiende kinderen
een goede scholing te bieden, zodat zij vervolgens zelf hun eigen weg in onze
samenleving kunnen vinden. Uiteraard zal de overheid, in het spoor van het
beleid van de afgelopen jaren, alert blijven op de gebieden van racismebestrijding
en antirassendiscriminatiebeleid. Dat wij de actiepunten die daarbij verwoord
zijn ook zullen uitwerken, vind ik zeer vanzelfsprekend.De heer Van Dijk heeft mij gewezen op een paar begripsverwarringen die
door de nota zouden kunnen ontstaan. Hij heeft de vinger gelegd bij het begrip
multiculturele samenleving. Ik kom daar straks nog op terug bij de verhouding
van het begrip met de democratische rechtsstaat. Ik ga ervan uit, dat er altijd
een vorm van dynamiek in zit. De begrippen zijn niet statisch en afgrendelbaar.
Er wordt ook niet van uitgegaan dat de culturele waarden die mensen van buiten
binnen brengen dominant zullen worden over onze traditionele normen en waarden
in de autochtone samenleving. Met de komst van vele mensen van buiten in de
afgelopen twee, drie decennia gaat niet ineens onze democratische rechtsstaat
op de kop. Wij gaan niet andere normen introduceren. De heer Van Dijk refereerde
aan een uitspraak van de premier in dit huis, dat besnijdenis van vrouwen
hier bij wet verboden is. Op andere terreinen zie je wel een ontwikkeling.
Wij hebben de Wet op de lijkbezorging aangepast om een andere manier van teraardebestelling
mogelijk te maken voor mensen met een bepaalde geloofsovertuiging.Ik kan niet een harde grens aangeven tussen wat niet kan en wat wel kan.
In mijn ogen is er een dynamisch proces, dat zich uitsluitend kan bewegen
langs de lijnen van onze democratische rechtsorde. Als wij tot aanpassingen
zouden overgaan, moet dat via aanpassing van wet- en regelgeving conform de
spelregels die wij kennen in dit land. Ik gebruik hier nu heel
formele woorden, over een formeel proces. Dat neemt niet weg, dat in de praktijk
van alledag de multiculturele samenleving in allerlei vormen tot uiting komt.
Of het nu gaat om de introductie van nieuwe gerechten, om het helpen van startende
ondernemers uit die hoek – op een wat andere manier dan wij andere mensen
misschien willen helpen om hun weg te vinden – dat palet is echt heel
breed. Ik denk dat de begrippen die in de nota gebruikt zijn, toch ook in
die zin uitgelegd moeten worden.De heer Van Dijk wees wel terecht op het gebruik van het begrip "minderheden"
in relatie tot "etnische minderheden", "buitenlanders" en "allochtonen". Ik
ben het met hem eens dat die termen in de kranten en in het dagelijks spraakgebruik
volkomen door elkaar heen gebruikt worden. Het overheidsbeleid is al sinds
1983 dat wij in formele zin van "etnische minderheden" spreken. Als daar in
de nota toch nog van blijkt te zijn afgeweken, dan zullen wij dat nog eens
goed moeten nakijken, maar het begrip "etnische minderheden" is dus al sinds
jaar en dag gebruikelijk om aan te geven over wie wij het in dit verband hebben.De heer Van Dijk (CDA):Het was een klein puntje in mijn inbreng. Ik constateerde dat het begrip
soms wordt gebruikt als een groepsaanduiding, een minderheid met een bepaald
karakter, en soms als een aanduiding van individuen. Vandaar dat ik heb gevraagd,
waarom u die begrippen in de nota door elkaar heeft gebruikt.Minister Van Boxtel:U wees op een passage waarin gesproken wordt van "leden van etnische minderheden".
Dan gaat het inderdaad niet om de aanduiding van de groep waarover de Integratienota
gaat, maar er zijn natuurlijk beleidsterreinen waarbij verder gespecificeerd
wordt, zoals het beleid ten aanzien van Antilliaanse jongeren. Dan gaat het
om een specifieke groep binnen de groep.De heer Van Dijk (CDA):Laat ik dan de vraag eenvoudig stellen: Is Achmed een minderheid?Minister Van Boxtel:Dat hangt er helemaal van af; als hij in Nederland geboren is en alleen
een Nederlands paspoort heeft, is hij geen minderheid, maar deel van de Nederlandse
samenleving. Maar hij kan wel van etnische herkomst zijn.De heer Van Dijk (CDA):Maar wat betekent dan de passage in de nota dat er over een paar jaar
"2 miljoen etnische minderheden" zullen zijn? Zo staat het er.Minister Van Boxtel:Dat moet dus gelezen worden als: 2 miljoen mensen, afkomstig uit etnische
minderheden. U heeft volkomen gelijk.Voorzitter! Het lijkt mij goed om ook even stil te staan bij een ander
begrip dat de heer Van Dijk noemde, want ook andere leden hebben daar nog
aan gerefereerd, namelijk het begrip "immigratieland". Dit is al sinds jaar
en dag een beladen woord en het speelt ook al jaren een rol in de politieke
discussie, maar zonder dat het in een formeel stuk van het kabinet terecht
was gekomen. Nu is het in een nota van het kabinet wel als begrip gebruikt.
Ik heb ook onmiddellijk na het verschijnen van die nota uitgelegd hoe ik dit
begrip zag. Zo is het in het kabinet verdedigd en zo is het ook naar buiten
gebracht. Het houdt eigenlijk een onderstreping in van wat er in de afgelopen
jaren in ons land aan de gang is geweest; een proces dat voorlopig niet tot
stilstand zal komen. Het is eigenlijk vooral gebruikt om intern, in Nederland,
aan de autochtone samenleving het signaal te geven dat het niet gaat om "van
buitenlanders en de dingen die voorbij gaan", maar om mensen die hier structureel
een plek in de samenleving vinden en die ook op een volwaardige wijze mee
gaan doen. Ik bespeur nog heel vaak bij de mensen op straat het idee dat dit
verschijnsel ook weer zal verdwijnen, dat het tijdelijk is, terwijl het gaat
om vele mensen die in de afgelopen jaren op legale wijze ons land zijn binnengekomen
en die hier ook gewoon hun plek zullen moeten kunnen vinden, een toekomst
voor zichzelf en voor hun kinderen. Dat dit ook een uitwerking zou hebben
in het buitenland, dat men in dit land mensen van buiten ging halen omdat
het goed was voor de economie en dergelijke, die context had dit begrip niet.
Ik zeg er wel bij dat het gebruik van dit begrip in de nota in die zin toch
een functie zou kunnen vervullen. Het kabinet is druk bezig met een herziening
van de hele vreemdelingenwetgeving en de asielproblematiek. Ik heb dit, net
als staatssecretaris Cohen, al eerder publiekelijk verkondigd, en ik zeg het
nu ook in dit huis: wij moeten op korte termijn forse maatregelen nemen. Wij
doen dit het liefst in Europees verband en dat is een moeizaam traject. In
Europees verband zullen afspraken gemaakt moeten worden over een bepaald verdeelmechanisme
om een Europees asielbeleid daadwerkelijk te kunnen uitvoeren. Op deze manier
moet voorkomen worden dat wij bij tijd en wijle meer dan evenredig mensen
opnemen. Ook zorgvuldige aanpassing van onze wetgeving vergt tijd. Wij moeten
deze route echter volgen.De heer Van Dijk maakte een opmerking over het maatschappelijke draagvlak
bij de autochtone bevolking. Hier koppelde hij de voortgaande verloedering
van bepaalde stadswijken aan. Deze relatie is echter niet 1:1. Bepaalde stadswijken
vallen al onder het grotestedenbeleid. Ook het integratiebeleid op onderdelen
biedt een oplossing. Verloedering van stadswijken ontstaat echter niet alleen
omdat mensen van buiten toevallig in sommige stadsdelen zijn gaan wonen. Ik
ben het met u eens dat wij ons moeten inspannen om het draagvlak bij de autochtone
bevolking te stimuleren. Het begrip "immigratieland" past daarin alsmede een
aantal actiepunten die in de integratienota staan verwoord. Ik wijs ook op
actieve voorlichtingscampagnes die ertoe moeten leiden dat het draagvlak in
de samenleving overeind blijft.De heer Van Dijk (CDA):Ook wij leggen niet de relatie 1:1. Als bepaalde groepen in de bevolking
constateren dat hun wijk onveiliger en onleefbaar wordt en zij dit –
terecht of onterecht – toeschrijven aan minderheidsgroepen, luidt altijd
het antwoord dat het serieus nemen van deze klachten, het draagvlak van het
minderhedenbeleid ondersteunt. Bij de bestrijding van misdaad in zo'n wijk
mag niet racistisch te werk worden gegaan. Gooi het net maar uit om ze te
vangen. Wie erin zit – blank, geel, zwart of bruin – doet er niet
toe. De klachten van de mensen worden in ieder geval serieus genomen en het
draagvlak voor wat wij de multiculturele samenleving zijn gaan
noemen wordt vergroot.Minister Van Boxtel:Wij verschillen op dit punt niet van mening. De afgelopen maanden ben
ik zeer regelmatig in moeilijke wijken op bezoek geweest, soms met bestuurders
en soms dwars door alle protocollaire vereisten heen. Ik weet verdraaid goed
waar wij het over hebben. Ik vind het echter mijn plicht om uit te leggen
dat verloedering, soms het verslonzen van wijken, niet een 1:1-relatie heeft
met de aanwezigheid van buitenlanders of leden van etnische minderheden. Wel
is het vaak zichtbaar dat mensen die laaggeschoold het land in kwamen of geen
baan meer hebben, in wijken terechtkomen met lage huren waaruit de koopkrachtigen
zijn weggetrokken. Dit heeft ook alles te maken met het gevoerde beleid op
het punt van de ruimtelijke ordening. Wij hebben de koopkrachtigen van harte
gevraagd om naar de overloopgemeenten te gaan en niet in de steden te blijven
zitten. Speelvoorzieningen zijn verdwenen en scholen verschieten soms van
kleur. Het gaat hier om een groot pakket vraagstukken, maar ik wil absoluut
niet verdoezelen dat sommige mensen klachten hebben. Daar luister ik serieus
naar en voor hen is de formule van de complete stad bedacht. Hiervoor worden
integratie-instrumenten ingezet.Het plan van aanpak wordt rond april naar de Tweede Kamer gezonden. Er
zal dan uitwerking aan een groot deel van de voornemens gegeven worden. Uiteindelijk
is de inzet erop gericht, dat ook deze mensen het volwaardige burgerschap
bereiken. De titel van het stuk luidt niet voor niets "kansen krijgen en kansen
pakken". Het gaat om twee kanten van de medaille. Als mensen hulp nodig hebben,
kunnen ze die van de overheid krijgen, maar als mensen zelf een oplossing
vinden en een bijdrage aan de integratie kunnen leveren – over en weer;
wit en zwart, geel en bruin – moet toch een aanmoediging plaatsvinden.Mevrouw Linthorst vroeg in het kader van deze nota naar het AOW-millenniumprobleem
van etnische minderheden. Het kabinet onderkent dit probleem. Er is ook in
de zomer een richtlijn van de minister van Sociale Zaken uitgegaan dat de
mensen die met dat AOW-gat te maken krijgen, aanspraak hebben op aanvullende
bijstand. Het grote probleem is dat veel van deze groepen die maatregel niet
kennen of niet helemaal begrijpen. Wij bekijken hoe wij actief kunnen voorlichten,
want niemand is erbij gebaat om onder een aanvaardbaar minimum weg te zakken.In de nota Kansen krijgen, kansen pakken is overigens aangekondigd dat
wij nog separaat met een notitie komen over specifieke problemen van etnische
minderheden in relatie tot hun leeftijd. Wij zullen daarin ook wat dieper
op deze vragen ingaan.De heer Rensema heeft een vraag gesteld over de paspoortenproblematiek.
Ik wil die zorgvuldig beantwoorden. Hij verwees naar de informatievoorziening
rond de productie, verstrekking en vernietiging van rijbewijzen en de manier
waarop dat is vormgegeven. Ik kan u meedelen dat wij in februari aanstaande,
over een paar weken, aan de Tweede Kamer voorstellen zullen voorleggen voor
een nieuwe generatie reisdocumenten. Die moeten dan rond 1 januari 2001 zijn
ingevoerd. In die voorstellen geef ik aan welke onderdelen van de paspoortketen,
de productie, personalisatie, uitgifte en vernietiging, centraal of decentraal
moeten plaatsvinden. Een onderdeel van die voorstellen zal ook de registratie
van reisdocumenten zijn. Dat is wat bij rijbewijzen al gebeurt en wat bij
paspoorten van de grond moet komen. Voor reisdocumenten bestaat op dit moment,
evenals voor rijbewijzen, een on line raadpleegbaar register, dat zeven dagen
per week en 24 uur te raadplegen is, om vast te stellen of een paspoort zich
al dan niet terecht in het maatschappelijk verkeer bevindt. Ik ben wel van
mening dat het wellicht vreemd en in elk geval onbevredigend is dat bij een
valse aangifte van vermissing van een reisdocument nauwelijks een weigering
tot verstrekking van een nieuw paspoort of vervallenverklaring van het paspoort
kan plaatsvinden. Bij een valse aangifte kan wel strafrechtelijke vervolging
plaatsvinden. Het openbaar ministerie kan ook op grond van artikel 18 van
de Paspoortwet verzoeken om het reisdocument vervallen te verklaren. Daarnaast
bestaat de mogelijkheid tot strafrechtelijke inbeslagname.De heer Rensema (VVD):Ik heb begrepen dat het in veel gevallen van die strafrechtelijke vervolging
niet komt, omdat dit door de officier van justitie geseponeerd wordt. Die
vindt het niet zo belangrijk.Als je een creditcard kwijt bent, bel je op en wordt deze ogenblikkelijk
geblokkeerd. Kan dit ook niet bij een paspoort dat gestolen wordt of dat verkocht
wordt? Als iemand meldt dat hij zijn paspoort kwijt is en een nieuw wil hebben,
kan dat vanaf dat moment geregeld worden. Dan moet dat paspoort ongeldig worden.
Technisch is dat alles mogelijk.Minister Van Boxtel:Technisch kan het. Het probleem is echter dat je niet weet waar het zich
op dat moment bevindt en dat iemand het toch kan gebruiken om ermee te reizen.
Het wordt geregistreerd. Ik zal dit overigens nog eens goed laten nagaan.
De facto is iemand met een gestolen paspoort gewoon op pad. Hij gebruikt het
om het na te maken of om er zelf mee te reizen.De heer Rensema (VVD):Ik zie de mogelijkheid dat het in de computer van de marechaussee wordt
gestopt en dat het ongeldig verklaard wordt.Minister Van Boxtel:Die lijsten worden ook wel gemaakt. Wij weten dat er ook gedistribueerd
wordt. Bij de douane komen lijsten te liggen met paspoorten die ontvreemd
zijn.De heer Rensema (VVD):Ik bedoel het in technische zin, door een chip.Minister Van Boxtel:Dat begrijp ik. In dat kader zijn ook de studies naar de nieuwe generaties
reisdocumenten aan de gang. Ik kan u eerlijk melden dat na de zaak rond de
Iraanse meestervervalser wij ongeveer alle vragen die toen aan de orde zijn
gekomen, ook geplaatst hebben in het traject van dat nieuwe paspoort en gekeken
hebben of wij alle technieken konden inbouwen die het mogelijk maken dat je
feitelijk kunt ingrijpen.De heer De Beer (VVD):De minister heeft gezegd dat er ook voor verloren gegane of gestolen paspoorten
een centraal register is dat 24 uur on line te raadplegen is. Dat gebeurt
bij het Bureau Kredietregistratie in Tiel. Dat is echter een zeer beperkt
register, omdat het alleen voor verloren gegane documenten kan worden geraadpleegd.
Het is geen positieve registratie van wie welk document heeft
gehad. Een nummer-persooncheck is bijvoorbeeld niet mogelijk. Op gefraudeerde
paspoorten kan evenmin gecontroleerd worden. De registratie is dus niet zo
volwaardig als bij de rijbewijzen.Minister Van Boxtel:Dat is waar. Ik zeg toe dat wij in het traject naar de nieuwe voorstellen
deze vragen zullen meenemen om te bezien wat wij kunnen verbeteren.Artikel 24 van de Paspoortwet behelst de bestuurlijke maatregel, los van
het strafrechtelijke traject. Het is opgenomen om bij vermissing van reisdocumenten
afgifte van een nieuw document te weigeren. Momenteel is een wetsvoorstel
in voorbereiding op grond waarvan de mogelijkheid om de afgifte van het paspoort
te weigeren zal worden verruimd. Dit wetsvoorstel zal nog dit kwartaal aan
de Tweede Kamer worden aangeboden. Er is ook de wettelijke verankering van
de maatregel in opgenomen dat bij vermissing van een reisdocument altijd aangifte
bij de politie moet worden gedaan. Daarmee wordt de huidige situatie een stuk
verbeterd. Een proces-verbaal is voorgeschreven bij uitgifte van een nieuw
reisdocument.Inmiddels is gebleken dat reisdocumenten op grote schaal als vermist worden
opgegeven. Daaronder zullen zich ongetwijfeld ook valse aangiften bevinden.
Betrouwbare cijfers over de omvang van dit verschijnsel kunnen wij niet geven,
omdat gewoonlijk pas achteraf, meestal in het kader van andere opsporingsmethoden,
kan worden vastgesteld dat de houder een valse aangifte van vermissing heeft
gedaan. De opmerking dat Nederlandse paspoorten gretig aftrek vinden, kan
ik slechts onderschrijven. Er zijn internetpagina's waarop de prijzen voor
een Nederlands paspoort staan vermeld. Dat maakt dat ik echt zeer secuur met
dit onderwerp omga. Men heeft gezien tot welke commotie het in de Tweede Kamer
leidde toen ik meldde dat er met een paar paspoorten toch weer iets mis was.
De emotie rond dit dossier zullen wij nooit helemaal kunnen beteugelen.Voorzitter! Ik kom op het grotestedenbeleid. Mevrouw Schoondergang vroeg
waar zij iemand kan vinden die het schooladoptieplan wil gaan trekken. Dit
is geen taak van het ministerie of van de minister van GSI. Het is een lokaal
proces. Er zijn natuurlijk zo mensen te noemen van wie het aardig zou zijn
als zij hierin een rol zouden willen vervullen. Ik noem de bondscoach van
het voetbalteam, Frank Rijkaard. Er zijn andere "token-achtige" mensen die
zo'n rol zouden kunnen vervullen. Wij kunnen er individueel nog een keer contact
over hebben. Ik hecht eraan om het vooral lokale projecten te laten zijn die
een olievlekwerking hebben, zonder dat het meteen tot een centraal gestuurde
aanpak komt.Mevrouw Schoondergang heeft een interessant betoog gehouden over Alain
Medam, over de manier waarop wij naar steden moeten kijken. Medam geeft de
paradoxen weer die in steden een rol spelen en heeft een aanduiding gegeven
van de manier waarop daarmee kan worden omgegaan. Ben je te strikt, dan sla
je ieder initiatief dood. Ben je te vrij, dan heb je kans dat de mensen er
niet goed mee kunnen omgaan.Ik ben heel erg geïnspireerd geraakt door een boek van René
Boomkes, een Nederlandse hoogleraar filosofie, thans popprofessor. In dit
boek, getiteld "Een drempelloze wereld", kijkt hij als filosoof en niet als
planoloog of als volkshuisvestingsdeskundige of als klassieke deskundige binnen
het stedelijk beleid, naar de vraag wat er met de stad aan de hand is. Hij
schetst het prachtige beeld van de drempel die je over moet op het moment
dat je van je private domein naar het publieke domein gaat, bijvoorbeeld van
je huis naar een theater of van je huis naar de markt. Dan passeer je een
gedeelte publiek domein dat te lang van niemand is geweest. Die situatie kom
je vrij breed in de Nederlandse steden tegen. De uitdaging in het grotestedenbeleid
is om, los van de concrete afspraken die wij met de steden maken, in de gaten
te houden of die leemtes worden opgevuld, niet alleen door de overheid, maar
ook door de burgers, door bewonerscomités, met participatie van derden.
Het is net als met het integraal veiligheidsbeleid: een stad weer in balans
brengen of compleet maken is een verantwoordelijkheid die je niet meer alleen
bij de overheid kunt leggen. Daar heb je partners bij nodig. In het grotestedenbeleid
willen wij samenhang bereiken tussen economie, de fysieke of gebouwde omgeving
en de sociale infrastructuur. Juist vanwege de verwevenheid proberen wij de
leemten daartussen te vullen. Daar hebben wij allerlei partners bij nodig,
ook het bedrijfsleven. Ik ben er trots op dat ik vorige week namens het kabinet
een handtekening heb mogen zetten onder een afspraak tussen de gemeente Enschede,
een groep bedrijven en het departement, waarbij iedereen zijn deel levert
voor de aanpak van een wijk. Het bedrijfsleven en de overheid investeren daarin;
het bedrijfsleven krijgt daar ook iets voor terug. Ook de woningbouwvereniging,
de schoolbesturen en de wijkagent zijn daar actief in. Met zo'n benadering
trek je al die partijen bij elkaar. Op die manier moeten wij proberen de contracten
met de steden aan te gaan.Er zijn nog een paar andere vragen gesteld over het grotestedenbeleid
die ik het best kan beantwoorden door te zeggen dat wij op dit moment het
doorstartconvenant met de steden hebben getekend. De heer Hessing zei: de
heer Franssen zegt in Binnenlands Bestuur, dat dit toch wel een dik document
is dat is vergeven van de regeltjes. De heer Franssen weet echter ook dat
wij in dat doorstartconvenant een soort menukaart hebben samengesteld. Wij
willen samenhang tussen de drie domeinen economie, fysieke omgeving en sociale
infrastructuur. Daarbij kun je aan allerlei zaken denken. Het is dan aan het
stadsbestuur om met zijn bewoners, bedrijven en instellingen een plan te maken
voor zijn stad. Daarvoor kijkt men dan in de menukaart. Wij leggen niet dwingend
op dat alle zaken uit het doorstartconvenant moeten worden teruggevonden.
Met de collega's Pronk en Remkes heb ik goede afspraken gemaakt om de routes
van hun plannen over stedelijke vernieuwing en van het grotestedenbeleid zoveel
mogelijk aan elkaar te plakken, zodat men niet toch voor allerlei verschillende
onderdelen naar verschillende vakministeries moet. Dat wil ik ook met de andere
collega's afspreken. Wij gaan dat echt proberen. Ik heb het interview met
de heer Franssen maar beschouwd als een steuntje in de rug, dat hij ook mijn
collega's af en toe wil alerteren door te zeggen dat hij bijvoorbeeld op het
gebied van sociale infrastructuur wat meer wil zien. Ik ben
blij dat hij mij in ieder geval het etiket "enthousiast en hard werkend" meegeeft;
daar mag hij mij ook op aanspreken. Belangrijker vind ik wat de heer Hessing
ook mooi verwoordde, namelijk of ik ook doorzettingsmacht heb. Doorzettingskracht
heb ik zeker, maar macht heb ik ook. Dat is in het regeerakkoord goed afgesproken.
Ik ben financieel medeverantwoordelijk voor veel terreinen. Ik vind eigenlijk
dat je niet van die formele bevoegdheden moet hebben, al zijn die prettig
om op terug te vallen als dingen niet goed gaan. Ik heb tot nu toe in het
kabinet nog niet gemerkt, dat ik op mijn strepen moest gaan staan omdat anderen
wegliepen van het grotestedenbeleid. Ik ben meer dan volwaardig betrokken
geweest bij de houtskoolschets, bij het MIT, bij allerlei keuzen die direct
raken aan het grotestedenbeleid. Dat kost veel energie, want het is natuurlijk
een heel breed terrein, maar dat doe ik graag. Veel van dat werk ligt niet
iedere dag op straat, want dat gebeurt natuurlijk in de hele voorbereiding
van de stukken. Maar de samenhang bewaken wij daar wel in.Een aantal woordvoerders heeft gevraagd: hoe staat het nu met het millenniumprobleem?
Met name de heer Hessing zei: u gaat nu veel energie besteden aan "managing
public confidence", zoals dat in goed Nederlands heet. Ik noem dat maar een
geruststellingscampagne. Een geruststellingscampagne is overigens niet zoiets
als "ga maar slapen, de overheid zorgt wel dat het goed komt". Het is geen
Colijnse variant. Wat wij proberen te doen – morgen hebben wij daarover
een overleg in de Tweede Kamer – is als overheid eerlijk en straight
naar de Nederlandse samenleving communiceren en precies vertellen wat wij
doen, welke inspanningen wij leveren vanuit de overheidsverantwoordelijkheid
en welke inspanningen wij leveren richting derden waarvoor wij niet primair
of misschien helemaal niet verantwoordelijk zijn. Wij stralen de urgentie
uit van: Nederland, word wakker, werk aan de oplossing van het millenniumprobleem.
Voor het bedrijfsleven, het MKB, is het millenniumplatform opgericht. De heer
Timmer heeft de particuliere sector de afgelopen periode opgejaagd. Het komend
jaar zal mijn rol als coördinerend bewindspersoon steeds meer nadruk
krijgen.De vraag is wat de overheid doet aan voorlichting aan het publiek. Op
dat punt is advies ingewonnen bij zeer competente organisaties, zoals het
Crisisopvangteam (COT) van de heer Rosenthal. Wij laten ons op dit punt goed
adviseren. Het gedurende een jaar managen van de voorlichting aan het publiek
inzake de millenniumproblematiek is een vak apart. Er wordt zeer zorgvuldig
een pad uitgestippeld. In het voorjaar zal een deel van de informatie verstrekt
worden. Na de zomer zal hierop eventueel een follow-up worden gegeven. Tegen
de tijd dat wij zo ver zijn, zullen wij precies kunnen zeggen wat men kan
verwachten.De rijksoverheid ligt behoorlijk goed op schema. Ik heb er het volste
vertrouwen in dat het nodige zal worden gedaan. Ik zie nu ook dat de handschoen
wordt opgepakt door gemeenten, waterschappen en provincies. Daarop is ook
een aantal acties gericht. Betrokkenen zijn soms op een onorthodoxe methode
hierop geattendeerd. Een minister schrijft niet elke dag een brief aan een
burgemeester met de mededeling: let op! Dat was echter nodig en het blijkt
te werken. Er is ten behoeve van gemeenten een helpdesk ingericht, waar alle
noodzakelijke informatie te krijgen is. Er wordt een financiële bijdrage
gegeven om een nationaal testcentrum op te zetten zodat niet iedere gemeente
het wiel behoeft uit te vinden. De gemeenten wordt een aantal handreikingen
gedaan om op tijd klaar te zijn.Als coördinerend minister heb ik regelmatig contact met alle collega's
die primair verantwoordelijk zijn voor hetgeen binnen hun departement en de
daarmee verbonden organisaties gebeurt. Collega De Vries heeft vorige week
het Platform millennium openbare orde en veiligheid opgericht onder voorzitterschap
van de heer Alders. Dit platform gaat zich bezighouden met het oplossen van
het millenniumprobleem of, als dat niet meer lukt, het opstellen van noodplannen
om ervoor te zorgen dat de vitale processen doorgaan. In een latere fase zal
dit platform een cruciale rol krijgen bij de inschakeling van manschappen
en materieel van politie en brandweer. Eventueel kan hierbij een beroep op
defensie worden gedaan.Voorzitter! Er wordt dus niets vergeten. De boodschap mag echter ook niet
zijn dat nu iedereen gemobiliseerd wordt omdat wij denken dat er van alles
fout gaat. Ik heb er het volste vertrouwen in dat gedaan wordt wat gedaan
moet worden. Daarbij kunnen wij niet rustig achterover leunen. Wij moeten
betrokkenen achter de broek zitten om ervoor te zorgen dat de planningsschema's
gehaald worden. Op enig moment moeten wij de bevolking kunnen melden: zo staan
wij ervoor en dit mag u verwachten.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb minister Peper gevraagd naar de ontwikkelingskosten
van de uitbreiding van het schooladoptieplan tot het voortgezet onderwijs.
Minister Peper heeft mij doorverwezen naar minister Van Boxtel.Minister Van Boxtel:Voorzitter! Daar heeft mevrouw Schoondergang gelijk in. Ik ben bij mijn
beantwoording blijven steken bij de vraag of ik mensen wist die dit uit konden
dragen. Collega Peper – veiligheidsbudget – en ik – stedenbeleid –
zullen samen nagaan of wij op dit punt iets kunnen betekenen. Ik ben echter
zeer voorzichtig, want er zijn veel van dergelijke initiatieven. Zij moeten
primair gedragen worden door degenen die er behoefte aan hebben. Het departement
facilieert al zeer veel. Wij zullen de Kamer berichten over onze beslissing
terzake.De voorzitter:Krachtens de regelingen in dit huis moeten wij eigenlijk uiterlijk om
half acht stoppen voor de dinerpauze. Als de staatssecretaris in tien minuten
kan antwoorden, mag dat. Ik wil hem wel de volle gelegenheid geven, maar dan
moet dat na de dinerpauze.Staatssecretaris G.M. de Vries:Voorzitter! De lengte van de beantwoording hoeft niet noodzakelijk parallel
te lopen met het belang van het onderwerp, dus ik zal trachten, aan uw dringende
wens te voldoen.De minister voor het Grote Steden- en Integratiebeleid begon zijn beantwoording
met de uitspraak dat hij gezegend was met de coördinatie van het millenniumvraagstuk.
Tot mijn zegeningen behoort de zorg voor de rampenbestrijding en de brandweer
in ons land. Op dat terrein hebben de geachte afgevaardigden
de heren Van Dijk en Hessing enige korte, maar belangrijke vragen gesteld.
De wateroverlast in september en oktober van vorig jaar in delen van ons land
heeft weer eens buitengewoon indringend duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar onze
samenleving is. De industriële ontwikkelingen, de infrastructurele ontwikkelingen
en de groei van de bevolking maken dat de kans op rampen en daarmee samenhangend
de kans op slachtoffers toeneemt. Dit betekent dat de eisen die moeten worden
gesteld aan de organisatie en de kwaliteit van de brandweerzorg en de rampenbestrijding
dienovereenkomstig toenemen.Het mag nog wel eens worden benadrukt dat veiligheid meer is dan het voorkomen
en bestrijden van criminaliteit. Veiligheid houdt ook in het voorkomen van
rampen en zware ongevallen, en het organiseren van de hulpverlening op een
zodanige wijze dat, als die calamiteiten zich toch voordoen, op een adequate
manier kan worden voorzien in de hulpvraag van de bevolking. Dit betekent
in de eerste plaats dat de organisatie van brandweer en rampenbestrijding
op orde moet zijn. De heer Van Dijk heeft daarover gesproken. Twee projecten
op dit gebied hebben gestalte gekregen: het Project versterking brandweer
en het Project geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen. Inmiddels
zijn de brandweerregio's bijna klaar met het inventariseren van de risico's
per regio. Dat is een belangrijke vraag die voorafgaat aan de vraag hoe de
organisatie en de hulpverlening gestalte moet krijgen. De tweede fase gaat
nu van start en die houdt in dat op basis van de inventarisatie van risico's
plannen moeten worden gemaakt om de rampenbestrijding fatsoenlijk en adequaat
te organiseren. Dat is het werk dat in het kader van het Project versterking
brandweer op dit moment gestalte krijgt. Het is buitengewoon belangrijk dat
dit project voortgang vindt.Bij het Project geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen speelt
op dit moment de inrichting van traumacentra. De minister van VWS heeft mede
namens mij vorig jaar een beleidsvisie traumazorg laten uitgaan waarin ziekenhuizen
worden uitgenodigd om zich aan te melden om in aanmerking te komen voor aanwijzing
tot zo'n centrum. Een belangrijke taak van de traumacentra zal zijn het opzetten
van een netwerk traumazorg, waarvan ook mobiele medische teams onderdeel uitmaken.
Een twaalftal aanvragen is binnengekomen en wordt op dit moment beoordeeld.
In dat kader speelt ook de aanwijzing van de helikoptercentra op dit moment
een rol en ik verwacht dat deze traumacentra over twee maanden zullen kunnen
worden aangewezen.Natuurlijk hoort bij een verbetering van de kwaliteit van de organisatie
ook een financiële impuls. Die is een gedeelde verantwoordelijkheid van
Rijk en gemeenten. De gemeenten zijn volgens de wet primair verantwoordelijk
voor brandweerzorg en rampenbestrijding. Dat is de systematiek van de Brandweerwet,
de Wet rampen en zware ongevallen en de Wet geneeskundige hulpverlening bij
rampen. Bij de gemeenten ligt het zwaartepunt, maar ook het Rijk heeft een
taak, de zogenaamde systeemverantwoordelijkheid, die tot uiting komt in wetgeving
en medefinanciering. Zeker bij de rampenbestrijding is er dus sprake van complementair
bestuur. Ik vind dat buitengewoon belangrijk. Ik verheug mij erover dat gemeenten
zelf van mening zijn dat zij, ook financieel, meer aandacht moeten besteden
aan rampenbestrijding en brandweerzorg, onder andere aan het opleiden en oefenen
van brandweerpersoneel.Om de ergste knelpunten te kunnen bestrijden, heeft het Rijk vorig jaar
16 mln. structureel vrijgemaakt door herschikking binnen de begroting van
mijn departement. Voor een groot deel van dat geld is vorig jaar een honderdtal
voltijds eenheden extra personeel aangetrokken ten behoeve van de regionale
brandweer. Die vacatures zijn inmiddels grotendeels vervuld. Bovenop die 16
mln. is door mij een structureel bedrag van 11 mln. vrijgemaakt, waardoor
dit jaar onder andere begonnen kan worden met een verdere versterking op het
terrein van scenario-ontwikkeling. Ook wordt gekeken naar de organisatie van
de geneeskundige hulpverlening. Dat heeft een belangrijke prioriteit. Met
deze bedragen is de voortgang van de beide projecten die ik noemde, voor 1999
verzekerd. Het geld is onvoldoende – daarover is iedereen in Nederland
het eens – om de integrale kwaliteitsverbetering die noodzakelijk is,
volledig gestalte te geven. Er is dus meer geld nodig, zowel van gemeenten
als van het Rijk. Over het rijksaandeel zal dit voorjaar discussie plaatsvinden
in het kabinet in het kader van de begrotingsvoorbereiding 2000. Er heerst
brede overeenstemming in het veld over de noodzaak van de maatregelen die
op dit moment worden voorbereid. Ik acht het van essentieel belang dat die
overeenstemming wordt gevolgd door de nodige politieke besluiten om ook de
financiële middelen op dit moment ter beschikking te stellen. Als die
financiële kwaliteitsimpuls uitblijft, bestaat het risico dat het enthousiasme
dat in het veld is opgebouwd, wegebt. Nogmaals, gelet op de kwetsbaarheid
van onze samenleving lijkt mij dat niet verantwoord.Dan geef ik nog een antwoord op een vraag die in algemene zin is gesteld
door de heer Bierman. Ik zie dat hij de zaal even heeft verlaten. Hij sprak
over de personele aspecten van onder andere de rampenbestrijding. Bij brandweer
en rampenbestrijding, maar ook bij geneeskundige hulpverlening spelen vrijwilligers
een buitengewoon belangrijke rol. De Nederlandse brandweerzorg is uniek door
het grote accent dat daarbij wordt gelegd op vrijwilligers. Meer dan 22.000
Nederlanders stellen avonden per week hun tijd ter beschikking voor dit verantwoordelijke
en belangrijke werk. Die vrijwilligheid staat, zoals ook elders in de samenleving,
onder druk. Het is dus belangrijk te investeren in de kwaliteit van de vrijwilligers.
Dat is niet alleen een kwestie van financiën, maar ook van organisatie.
Ik denk aan het beschikbaar zijn van personeel tijdens kantooruren, maar ook
aan het verhogen van het opleidingsniveau van leidinggevend personeel. Ik
wil de heer Bierman in dat opzicht dus graag bijvallen. De personele aspecten
dienen de nodige aandacht te blijven krijgen.De vergadering wordt van 19.35 uur tot 21.05 uur geschorst.De heer Van Dijk (CDA):Voorzitter! Ik dank de drie bewindslieden voor de uitvoerige beantwoording
van de voornaamste vragen die in de eerste termijn zijn gesteld.
Allereerst reageer ik op het antwoorden op onze vragen over de gemeentelijke
herindeling. Naarmate het betoog van de minister over dit onderwerp voortschreed,
voelde ik mij steeds verder van hem wegdrijven. Gelet op de beperkte tijd,
voel ik er niet voor om argumenten te herhalen, maar ik bedacht op een gegeven
ogenblik hoe sterk en onwankelbaar zijn geloof in de waarde en betekenis van
de schaalvergroting moet zijn om zo nadrukkelijk en eigenlijk zonder enige
onderbouwing – in eerste termijn hadden wij om onderbouwing gevraagd –
te stellen dat hij naar een grotere schaal toe wil. Ik moet zeggen dat de
stoppen bij mij zo langzamerhand doorslaan als in dat opzicht verwezen wordt
naar de decentralisatietaken. Wat is de situatie? Wij hebben een grote golf
van decentralisatieprojecten achter de rug; blijkens de notitie van de minister
staan op dit ogenblik geen grote projecten op stapel. Op de vraag die dienaangaande
door collega De Beer gesteld werd, kwam geen goed antwoord. Hoe eenvoudig
moet het dan op dit ogenblik zijn om vast te stellen welke gemeenten in staat
zijn om de golf van decentralisatietaken van de afgelopen jaren goed op te
pakken en of dat patroon enige relatie vertoont met de schaalgrootte van de
gemeenten?In het eerste debat met de minister over deze zaak waren wij het erover
eens dat je problemen in dat opzicht aantreft bij kleine gemeenten, maar ook
bij grotere gemeenten. Dan rijst natuurlijk steeds opnieuw de vraag wat dat
argument – ik heb dat in eerste termijn een soort "passe-partout"-argument
genoemd – met het beleid inzake gemeentelijke herindeling te maken heeft,
tenzij er alsnog overtuigende argumenten komen dat kleinere gemeenten aantoonbaar
minder in staat zijn om die taken op hun kleinere schaalgebied op te pakken.
Dan is er weer de vlucht naar voren die wij ook onder de vorige bewindsman
en bewindsvrouwen tegenkwamen: "Het gaat ons niet om de huidige, bestaande
problemen, maar om het rijp maken van de gemeenten voor wat er over 20 of
25 jaar aan de orde is." Ik plaats daar drie heel korte kanttekeningen bij.
Ten eerste heeft de minister net als ikzelf geen idee voor welke taken de
gemeenten over 20 of 25 jaar gesteld zullen zijn. Ten tweede weten wij niet
of de taken en opgaven van dat moment met de schaalgrootte te maken hebben.
Ten derde: het zal mij niet verbazen – het is immers al eerder gebeurd –
als soms hier en daar de conclusie getrokken wordt dat kleine organisaties
soms flexibeler en beter kunnen inspelen op nieuwe uitdagingen dan grote organisaties.
De minister zei niet voor niets – zo vatte ik het althans op –
dat de overheid voor de burger steeds complexer en anoniemer is geworden.
Dat is inderdaad een probleem en ook dat zegt iets over de wenselijkheid van
schaalvergroting.Ik had niet verwacht dat mijn voorspelling dat de lijn van de minister
tot steeds verdergaande schaalvergroting zou leiden, zo snel zou uitkomen.
Ik werd in feite op mijn wenken bediend. Als ik het goed heb begrepen, zit
de minister nu in feite al dicht tegen de 50.000 aan. Hij had de Bommelerwaard
liever tot één gemeente gemaakt. Ik kan voorspellen dat als
wij de 50.000 hebben bereikt, wij zullen moeten constateren dat een gemeente
van 100.000 nog weer robuuster is en nog weer professioneler. Dit vliegwiel
houdt niet op.De minister kwam tot de conclusie dat de gemeentelijke herindeling ook
bij het CDA bespreekbaar is. Zeker, wij verwerpen niets onmiddellijk, maar
ik kan hem verzekeren dat de CDA-fractie ook in de komende jaren bijzonder
kritisch zal kijken en zich steeds en consequent van geval tot geval, niet
over hele landsdelen of grote ingrepen, maar van geval tot geval de vraag
zal stellen of de voorgestelde gemeentelijke herindeling kan worden geacht
bij te dragen tot de oplossing van problemen en knelpunten die al als zodanig
door de bevolking en de bestuurders van die regio worden gekend en niet langs
andere weg kunnen worden opgelost.Voorzitter! Ik ga snel over tot het tweede onderwerp: de politie. Ik moet
zeggen dat ik op zichzelf niet ontevreden was met het antwoord van de minister
op mijn vraag of wij met betrekking tot de politie bezig zijn met een exercitie
die leidt tot snelle centralisatie van het politiebeleid, tot een Nederlandse
politie. Hij antwoordde daarop dat dit zeer beslist de bedoeling niet is.
Van grotere betekenis is natuurlijk hoe korpsbeheerders en korpschefs die
verantwoordelijk zijn voor de regionale politiekorpsen dit ervaren. Kunnen
zij zich vinden in de landelijk voorgestelde politieprioriteitenthema's of
zijn er ook prioriteiten in hun eigen regio? Een tweede vraag is of dit beleid
nog voldoende ruimte overlaat voor een eigen op regionale prioriteiten afgestemd
beleid.Ter geruststelling maakte de minister de opmerking dat deze notitie het
product is van overleg met de regiobeheerders. Dat stelt natuurlijk gerust,
althans omdat over de grote lijn overeenstemming bestaat. Dat is een goede
zaak, want die notitie moet gedragen worden door de regiokorpsen. Maar, die
notitie is nog tamelijk vaag voor wat betreft de concrete taakstellingen.
De crux komt natuurlijk bij de invulling en die moet – als ik het goed
heb begrepen – nog komen; de concrete taakstellingen moeten nog worden
vastgesteld. Daarom wil in tweede instantie aan de minister deze specifieke
vraag stellen: is er binnen afzienbare tijd iets concreets waarop wij ons
kunnen baseren bij het beoordelen van zijn gelofte dat hij wil worden afgerekend
op bereikte prestaties met betrekking tot de veiligheid. Dat kan alleen als
de zaken met grotere precisie in taakstellingen zijn neergelegd. Dat komt
dus nog?Ik koppel daaraan een vraag waarop ik nog geen antwoord heb gekregen.
Door het stellen van landelijke prioriteiten waarop korpsen zullen worden
afgerekend, zal ongetwijfeld sterk de neiging ontstaan die prioriteiten tot
prioriteiten van het politiebeleid in het hele land te maken, waaraan voorrang
zal moeten worden gegeven. Daardoor zullen andere taken – ik heb ze
opgesomd in mijn eerste termijn – een lagere prioriteit krijgen. Is
dat de bedoeling? Is het de bedoeling dat door het vaststellen van landelijke
prioriteiten waarop de korpsen zullen worden afgerekend, andere zaken die
niet genoemd zijn een lagere prioriteit krijgen?Voorzitter! Ik heb aangetekend dat verder onderzoek duidelijk zal maken
of de middelen die ter beschikking staan, voldoende zijn. Dat moeten wij dus
nog horen. Wij houden onze vragen in dat opzicht.De minister heeft toegezegd dat wij binnen twee maanden een notitie krijgen
over de positie van partijen op regionaal niveau. Dat was mijn vraag
echter niet. De minister heeft in de notitie aangekondigd dat er wetgeving
komt om een aantal knelpunten te verbeteren. Ik heb gevraagd naar het tijdschema
voor die wetgeving. Een notitie is prima en interessant maar wij weten dat
in wetgeving duidelijk moet worden neergelegd wat de bedoeling is. Wanneer
kunnen wij die wetgeving tegemoet zien?Voorzitter! Ik dank minister Van Boxtel voor zijn toelichting die in sommige
opzichten duidelijk was maar in andere opzichten niet. Dat kan ik hem overigens
niet kwalijk nemen. Wat de term "immigratieland" betreft vraag ik de aandacht
van de minister voor het volgende. De constatering dat de instroom groter
is dan de uitstroom, dat die instroom niet van tijdelijke aard is maar waarschijnlijk
blijvend en dat daarop het beleid moet worden gebaseerd om die instroom een
volwaardige plaats te geven, dateert niet van 1998 of 1999. Ik zie hem het
hoofd al schudden. In elk geval heeft deze term niet zoveel toegevoegd aan
de zaken waarvan wij reeds uitgingen.Ik herinner de minister voorts aan mijn vraag of hij al voldoende overeenstemming
heeft bereikt met andere departementen die verantwoordelijkheid gaan dragen
voor het invullen van concrete elementen van zijn plannen. Stellen zij in
het vooruitzicht dat met voortvarendheid aan die zaken zal worden gewerkt?Staatssecretaris De Vries heeft gesproken over de voortgang in de versterking
van de brandweer. Voorzitter! Mij gaat het om een wat breder terrein, niet
alleen om de brandweer maar om de context van andere spelers op het terrein
van de rampenbestrijding, de politie en het openbaar bestuur. Wat het project
versterking van de brandweer betreft stelt de bewindsman dat de financiële
impuls daarvoor een gedeelde verantwoordelijkheid van Rijk en gemeenten betreft.
De laatste zijn verantwoordelijk voor de brandweer. Ook stelt hij dat de voortgang
van dit project in 1999 is verzekerd.Voorzitter! Enkele dagen geleden ontvingen wij een brief van de Koninklijke
Nederlandse Brandweervereniging, ondertekend door een burgemeester. Op grond
daarvan constateer ik dat er een verschil van mening bestaat tussen de staatssecretaris
en de brandweer. Graag hoor ik van de bewindsman of hij bereid is, op korte
termijn contact op te nemen met het veld om én over de financiële
problematiek én over de voortgang van het project overeenstemming te
bereiken. Immers, de voorzitter van de genoemde vereniging stelt: "Anders
dan de staatssecretaris stelt, kan van een extra financiële bijdrage
van de gemeenten geen sprake zijn. Het eerder aangehaalde onderzoek" –
bedoeld wordt het door het departement uitgevoerde onderzoek – "toont
aan dat de gemeenten in vergelijking met 1985 al 240 mln. meer per jaar uit
eigen middelen bijdragen, dus zonder compensatie uit het Gemeentefonds. De
grens van wat in dit kader in financiële van gemeenten gevraagd kan worden,
is hiermee wel bereikt." Voorzitter! Dit wekt althans bij mij de indruk dat
de staatssecretaris niet met de gemeenten tot overeenstemming is gekomen over
de gedeelde financiering. Ik denk dat het voor de voortgang van de rampenbestrijdingsvoorbereiding
van het grootste belang is dat die overeenstemming wél wordt bereikt.Overigens stelt dezelfde vereniging in haar brief van 18 januari dat de
voortgang van beide projecten door een en ander in ernstig gevaar komt. Dat
is toch een ander signaal dan dat, afgegeven door de staatssecretaris, namelijk
dat de voortgang van de projecten is verzekerd. Ik vraag hem, duidelijk aan
te geven wat hij beoogt, in 1999 te bereiken. Wat zijn voor 1999 de taakstellingen?
Waarop baseert hij zijn optimisme?De heer De Beer (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ook wij danken de bewindslieden voor de gegeven
antwoorden.Er zijn best argumenten aan te voeren om in het kader van de gemeentelijke
herindeling tot schaalvergroting over te gaan. Ze zijn dan ook door de minister
aangevoerd. Maar die argumenten zijn niet zo overtuigend, dat ook is aangetoond
dat er helemaal geen bestaansrecht meer zou zijn voor gemeenten met minder
dan pakweg 18.000 of 20.000 inwoners. Met alle respect voor het nut van grenswijzigingen,
herindelingen en opschalingen, wij vinden dat, afhankelijk van de regionale
situatie en niet bij wijze van uitzondering, het mogelijk moet zijn, dat ook
kleinere gemeenten, met minder dan 18.000 of 20.000 inwoners, blijven voortbestaan.Minister Peper heeft niet exact kunnen zeggen hoeveel jaren hij nodig
dacht te hebben om het opschalingsproces tot een einde te brengen. Het is
duidelijk dat dit ver over de huidige regeerperiode heen gaat. Het wordt een
proces van vele jaren. Daarmee komen wij op eigenlijk het enige punt dat wij
in eerste instantie in het midden hebben gebracht waarop de minister niet
heeft geantwoord. Als men de opschaling werkelijk wil, als men wil dat de
gemeenten niet eindeloos moeten wachten totdat het hele opschalingsproces
heeft plaatsgevonden en de decentralisatie kan plaatsvinden, is het dan niet
verstandig intussen een zekere differentiatie aan te brengen in de takenpakketten
die men de gemeenten wil toedelen? Op die manier kan worden aangemoedigd dat
gemeenten die actief meewerken aan een opschalingsproces onmiddellijk meer
verantwoordelijkheden gaan dragen en een eigen beleidsruimte krijgen. Zij
hoeven dan niet te wachten totdat de laatste robuuste gemeente is ontstaan,
over vele jaren, voordat het paradijs van de decentralisatie open gaat.De minister heeft een groot probleem van een centrumgemeente, namelijk
van Den Haag, op zijn stoep liggen. In eerste termijn spraken wij over centrumgemeenten
in het algemeen. Wij onderkennen zonder meer de, ook financiële, problematiek
van centrumgemeenten die knel zitten tussen omliggende gemeenten. Als voor
hun financiële problemen een oplossing kan worden gevonden via het Gemeentefonds
en eventueel een fonds voor grote steden, als de toewijzing van woningen voor
die centrumgemeenten kan plaatsvinden via de Vinex-convenanten evenals de
toewijzing van nieuwe bedrijfsterreinen in de randgemeenten, wat zijn dan
nog de overblijvende problemen voor zo'n centrumgemeente die alleen via grenswijziging
kunnen worden opgelost? Dat wordt voor ons het toetsingskader bij hetgeen
de minister straks nog voor de centrumgemeenten, dus ook voor Den Haag, gaat
doen. Als naar de overtuiging van de minister grenswijzigingen de enige oplossing
zijn, dan zullen wij dat bekijken. Voorshands zijn wij van
mening, dat de problemen van centrumgemeenten op een andere wijze kunnen en
ook zouden moeten worden opgelost.Een punt dat een beetje is blijven liggen is wat wij moeten met de wijziging
van de Wet Arhi, die nog in ons huis ligt. De minister noemde dat een eerste
stap naar deregulering en versnelling van de procedures. Dat is waar, maar
het is wel een heel kleine stap. Het enige dat echt wordt versneld is de afschaffing
van de commissie van deskundigen. Dat kan zonder meer een flink aantal weken
schelen. Ik heb in eerste termijn ook andere nuttige voorstellen in het wetsontwerp
genoemd. Daar hoef ik niet meer op terug te komen. Wezenlijk is en blijft,
dat de dubbele procedure, een volledige procedure bij de provincies en een
volledige procedure bij de wetgever, overeind blijft. Dat is toch de grote
makke van de huidige Wet Arhi, en daar zouden wij van af willen. De voorgestelde
verandering is zeker niet onnuttig, maar ze is verhoudingsgewijze eigenlijk
maar zeer beperkt. En zoals ik al in eerste termijn gezegd heb, de 15%-grens
als maximumpercentage inwoners die betrokken kunnen raken bij een grenscorrectie,
is voor ons volstrekt onverteerbaar. De minister moet nu zijn plan maar trekken,
hij moet maar zien wat hij met het wetsvoorstel doet, maar wij kunnen bij
deze beraadslaging niets anders doen dan eerlijk zeggen hoe wij over deze
zaak denken.Een volgend punt, het correctief referendum. De minister heeft erop gewezen –
het staat ook in de nota naar aanleiding van het verslag aan de Tweede Kamer –
dat de grondwetgever geen toezeggingen kan doen die eigenlijk des wetgevers
zijn. Om een vriendelijke kwalificatie van deze opvatting te geven, wij vinden
het theoretische gehalte ervan zeer hoog. Uiteindelijk gaat het in beide gevallen
toch om hetzelfde kabinet, dezelfde fracties en dezelfde personen in beide
Kamers. En dan vraag je je af of het in de praktijk wel juist is om dit onderscheid
te maken. Niettemin, als de minister vasthoudt aan dit theoretische onderscheid,
zal ik de zaak eenvoudig maken. Wij hebben de vraag, wat de regering met de
uitvoeringswet inzake het decentrale referendum gaat doen, ook niet aan de
grondwetgever, maar aan de wetgever gesteld, die dat wetsvoorstel aan het
voorbereiden is. Daarmee is de minister wat ons betreft van dit formele punt
af.Maar belangrijker is het dat de minister ons inhoudelijk een voortreffelijk
antwoord heeft gegeven, op een klein, maar misschien niet onbelangrijk detail
na. Hij zei dat de minister-president heeft gezegd dat als de grondwetswijziging
straks in tweede lezing aan dit huis wordt voorgelegd, waarschijnlijk alle
informatie kan worden gegeven over de uitvoeringswetgeving. Dat woordje "waarschijnlijk"
heeft de minister-president niet gebezigd, dus als de minister dit in gedachten
nu even weglaat, zijn wij het volstrekt eens met zijn antwoord in eerste termijn.De fractie van de VVD was er in deze Kamer niet over begonnen, maar toen
de minister voor het Grote Steden- en Integratiebeleid inging op de vraag
of Nederland een immigratieland is, betrok hij onze fractie er wel bij, dus
ik voel mij toch geroepen, er nu iets over te zeggen. Na de Tweede Wereldoorlog
volgden een twintigtal jaren met een actief emigratiebeleid. Toen waren er
een aantal emigratielanden: Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. Immigratie
is sindsdien in het Nederlandse spraakgebruik verankerd als een beleid dat
een land voert om zeer bewust om economische en sociale redenen bevolkingsgroepen
naar zijn territoir te brengen. Nu is het natuurlijk best denkbaar om vandaag
de dag een andere betekenis aan dit woord te geven, en dat heeft de minister
ook gedaan, maar als hij er nu over klaagt dat hij misverstaan is, dan is
dat natuurlijk niet terecht. Het misverstand dat het gebruik van dit woord
met zich meebracht, heeft hij over zichzelf afgeroepen, zo moet ik in alle
nuchterheid constateren. Hier zal ik het maar bij laten.Ten slotte een punt met een anekdotische inslag.De heer Hessing voerde een computerdeskundige uit Haarlem ten tonele die
zijn huis voor een jaar had verhuurd. Hij zelf was vertrokken omdat hij de
barre ellende die ons bij het millenniummoment te wachten staat niet in Nederland
wil meemaken. Of all places is deze persoon naar Australië verhuisd.
Je moet je realiseren dat Australië en Nieuw-Zeeland de eerste gecomputeriseerde
landen zijn die aan onze kant van de datumlijn liggen. Als er straks echt
vliegtuigen uit de lucht vallen, liften blijven steken, enz., dan is dit het
eerste manifest in Australië en Nieuw-Zeeland! Als al die ellende al
gebeurt – maar ik geloof dit niet – dan hebben wij nog 10 uur
de tijd, nadat Melbourne en Sydney in elkaar zijn gestort. In 10 uur kun je
nog van alles doen. Als er nu één plaats is, waar iemand niet
naartoe moet vluchten als hij bang is voor het millenniummoment dan is dat
Australië of Nieuw-Zeeland. Deze mijnheer mag een goede computerdeskundige
zijn geweest, benul van geografie heeft hij niet!De heer Rensema (VVD):Voorzitter! Wij danken de bewindslieden voor hun antwoorden. Met bewondering
hebben wij naar het betoog van de heer Holdijk over de juridisering geluisterd.
Wij zijn het vaak met hem eens, maar deze keer slechts zeer ten dele. Het
betoog was fraai en idealistisch. Daardoor is het moeilijk te bestrijden.
Dit betoog sluit echter naar onze mening geenszins uit dat het allemaal te
ingewikkeld wordt en dat de procedures te lang zullen duren. Het betoog sluit
ook niet uit dat het systeem te perfectionistisch is. Verder sluit het niet
uit dat er misbruik van wordt gemaakt. Er worden wellicht, en de aanwijzingen
daarvoor zijn er, procedures gevoerd niet met de bedoeling om ze te winnen,
maar om te vertragen. Men wil als het ware zand in de machine gooien. Ik wijs
op opmerkingen van burgemeester Rombouts van 's-Hertogenbosch.De mogelijkheden van de rechter worden wellicht overschat. De rechter
kan de taak van het bestuur niet overnemen, omdat de rechter meestal niet
het gehele probleem kan beoordelen. Hij moet de belangen van twee procespartijen
afwegen. De bestuursrechter heeft enige vrijheid, maar hij is min of meer
gebonden aan het dossier dat partijen hebben aangeleverd. In zoverre moeten
wij enige kanttekeningen plaatsen bij het overigens bewonderenswaardige verhaal
van de heer Holdijk.Wij hechten verder zeer aan het positieve effect van het eigen woningbezit
in de steden. Helaas bedraagt in Amsterdam het eigen woningbezit maar 13%,
terwijl het landelijk hoger dan 50% is. Dit is een ernstige situatie. De bewindslieden
hebben op dit punt niet geantwoord, maar zij zullen dat alsnog
in tweede termijn doen.De heer Hessing (D66):Ik wijs u op het initiatiefwetsvoorstel dat toeziet op individuele koopbijdragen.
Ik ga ervan uit dat de VVD-fractie, na het krachtige betoog van de heer Rensema,
daar positief tegenover staat.De heer Rensema (VVD):Ja...De heer Hessing (D66):Dank u!De heer Rensema (VVD):Mijn collega De Beer behandelt dit onderwerp. Op zichzelf zijn wij voor
bevordering van het eigen woningbezit in de grote steden. Ik heb de bijdragen
voor koop van een eigen huis niet bestudeerd, dus ik kan daarover op dit moment
geen mening geven. Ik moet de fractie daarover raadplegen. Wij hebben gesproken
over het gegeven dat de grote steden de verkoop van huizen aan de burgers
hebben tegengewerkt. Daar zijn wij tegen. Wij begrijpen dat de ministers daar
ook niet alles aan kunnen doen, want het zal in grote mate autonomie van de
gemeenten zijn. Zij zouden misschien wel iets kunnen doen. Wat Amsterdam nodig
heeft, ook om demografische reden, is inderdaad splitsing in appartementen
(appartementsrechten) en uitponding aan de burgers. Dat zal even duren, maar
dan krijgen wij op de lange duur buitengewoon positieve sociale effecten.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de ministers voor de beantwoording. Ik had de staatssecretaris
geen vragen gesteld; dus hij kon mij niet beantwoorden.Minister Peper heeft terecht geconstateerd dat de relatie tussen overheid
en burgers sterk is veranderd – hij heeft zelfs het woord "dramatisch"
gebruikt – en dat onder andere door de grotere vrijheid en de grotere
welvaart klassieke verbanden vergruizeld zijn. Hij heeft ook geconstateerd
dat de overheid en de burger enerzijds uit elkaar zijn gegroeid, maar anderzijds
steeds sterker verstrengeld zijn en dat er dus sprake is van een grotere wederzijdse
afhankelijkheid. En het is nu zaak om in de spanning tussen die tegenstellingen
een balans te vinden.Ik vond het ook bijzonder aardig om te horen dat de overheid de taak heeft
om dat publieke domein, dat geanonimiseerd is, weer te ordenen. In verband
daarmee had ik gevraagd naar een beleid op wapenbezit, maar misschien heb
ik het antwoord gemist. De burger heeft dus recht op de doeltreffende overheid.
Minister Van Boxtel is ingegaan op dat publieke domein, ook naar aanleiding
van mijn verhaal over Alain Medam. Hij heeft René Boomkes ten tonele
gevoerd, juist over dat publieke domein. Ik vond dat bijzonder aardig, want
hij is een studiegenoot van mij geweest. Ik ben laat gaan studeren en hij
gewoon op tijd, zoals dat heet, en wij hebben samen in werkgroepen gezeten.
Ik ken het boek niet, maar ik ga het onmiddellijk kopen. Dus propaganda.Wat de gemeentelijke herindeling betreft is minister Peper niet echt ingegaan
op mijn bijdrage, maar ik heb in elk geval wel begrepen dat wij niet tot elkaar
zijn gekomen in onze standpunten. De bewijsvoering over het nut van de schaalvergroting
is niet te geven, wat het onderzoek van Toonen, Van Dam en nog een paar mensen
aangeeft. Het enige wat vaststaat, als je dat onderzoek gelezen hebt, is dat
gemeenten groter zijn geworden na de gemeentelijke herindeling. Voor de rest
is er geen conclusie uit te trekken. Ik had graag nog een reactie van de minister
gehoord over de plaats van het referendum in de procedure van de gemeentelijke
herindeling. Minister Peper heeft ook gezegd dat hij een sterke gemeenteman
is. Dat is wel grappig, want dan ga je je dus afvragen waar je de verbinding
legt. Leg je die tussen "sterk" en "gemeente" of tussen "gemeente" en "man".
Duidelijk is in elk geval geworden dat hij een voorstander is van grote gemeenten.
Ik vind het jammer dat ik nu geen tijd heb om daar inhoudelijk op in te gaan.
Ik zou daar graag eens een discussie over hebben en ook met de benen op tafel.Op de procedurewet ga ik nu niet inhoudelijk in, want daar heb ik geen
tijd voor. Als de behandeling in de Eerste Kamer in tweede termijn in lijn
ligt met de eerste termijn, denk ik dat er grote kans is dat die afgestemd
wordt in de Eerste Kamer.GroenLinks is voorstander van een beter beleid voor de grote steden. Echter
niet alleen voor de steden, maar ook voor de plattelandsgemeenten. GroenLinks
hecht namelijk ook aan diversiteit. Wij zijn voorstander van grotestedenbeleid.
Ik had nog aan minister Van Boxtel gevraagd of daar inderdaad een structurele
financiering voor is.Ik wil er nog de nadruk op leggen dat het mij gaat om de ontwikkelingskosten
van het concept van de uitbreiding van het schooladoptieplan naar het voortgezet
onderwijs. Het gaat niet om de uitvoeringskosten.Wat de inzet van politie bij evenementen betreft is het grappig dat ik
wel een reactie heb gekregen van de voorzitter van de Eerste Kamer, maar niet
van de bewindslieden.Ik hoop verder niet dat mijn vraag over het stimuleren en bevorderen van
vrouwen in hoge functies te moeilijk is om te beantwoorden.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter! Voor ik aan mijn tweede termijn begin, wil ik iets zeggen
tegen de heer De Beer. Uit 1990 zijn mij Rotterdamse beleidsnota's bekend,
waarop het minderhedenbeleid aldaar mede gebaseerd was en waarin het woord
"immigratieland" wordt gehanteerd in de zin zoals minister Van Boxtel het
nu ook gebruikt, namelijk als land waar zich de facto meer mensen vestigen
of willen vestigen, dan dat er willen wegtrekken.De wijze van beantwoording vond ik overigens zeer aangenaam en stimulerend,
helder, zakelijk en open.Ik kom op de inhoud. Aansluitend bij mijn collega Van Dijk benadruk ik
dat groter niet altijd beter is. Naast efficiency zou herkenbaarheid van belang
moeten zijn. De terreinen waarop verbetering gerealiseerd wordt, liggen vooral
op het vlak van de ambtelijke dienstverlening en veel minder op het vlak van
bestuurlijke kwaliteit. Minister Peper zegt met zoveel woorden dat bestuurlijke
kwaliteit samenhangt met de democratie die wij nu eenmaal hebben. Met andere
woorden, het zij zo als mensen niet het bestuur kiezen dat zij zouden moeten
kiezen. Voor een groot deel zou dit opgelost kunnen worden door de ambtelijke
kwaliteit te verhogen. Dat lijkt mij echter niet afdoende. Als het Rijk ervoor
kiest om steeds meer taken te decentraliseren naar de lagere
bestuurslagen, dan zouden wij misschien de volgende conclusie moeten trekken:
wij hebben weliswaar geen greep op wie zij kiezen, maar als de mensen eenmaal
gekozen zijn, kunnen wij misschien wel iets doen aan coaching, training en
versterking van kwaliteit.Gemeenten krijgen niet alleen meer, maar ook verschillende taken toebedeeld.
Soms staan de taken in onze opvatting haaks op elkaar. Expliciet heb ik genoemd
de taak om zoveel mogelijk aantasting van de nog resterende open, groene ruimte
te voorkomen versus de taak om te zorgen voor voldoende werkgelegenheid en
woningbouwlocaties. Ik heb de suggestie geopperd om naast stedelijke gemeenten
sterke landelijke gemeenten te vormen die met name inzake de open, groene
ruimte een expliciete opdracht krijgen. Ik zou hier graag nog een reactie
op horen.Er is vaak sprake van concurrentie tussen gemeenten om een bepaald bedrijf
binnen hun grenzen te halen. Het is in de ogen van mijn fractie vooral van
belang dat zo'n bedrijf zich in Nederland vestigt. Of het in Heerenveen, Lelystad
of waar dan ook gebeurt, is veel minder van belang. Zouden wij die concurrentie
niet moeten ombuigen naar samenwerking?Eenzelfde soort problematiek doet zich voor bij instellingen die worden
afgerekend op hun resultaten, hetgeen zich niet probleemloos verhoudt tot
samenwerking.Ik heb geconstateerd dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
stil was bij mijn suggestie om provinciale staten te laten kiezen door gemeenten.
Ik vind dat gedenkwaardig. Ik ben eerlijk genoeg om te zeggen dat ik niet
weet of dat de goede oplossing is. Dat neemt niet weg dat er reden is voor
bezorgdheid over de legitimatie van de provincie als democratisch gekozen
bestuurslaag. Als het opkomstpercentage erg laag is, houdt die legitimatie
een keer op. Het gaat niet alleen om de legitimatie, maar ook om de –
laat ik het positief formuleren – niet altijd even optimale communicatie
tussen provincie en gemeenten. Welke oplossing er ook gekozen wordt, het lijkt
mij in ieder geval de moeite waard om na te denken over de vraag of wij misschien
niet toch nog iets moeten met dat provinciaal bestuur.De heer Hessing (D66):Mevrouw Linthorst heeft het over de legitimatie van de provincie. Op zichzelf
is dat terecht als het gaat om de lage verkiezingsopkomsten. Maar haar oplossing
van een getrapte verkiezing lijkt mij dan niet de meest voor de hand liggende
uitweg om die legitimatie op te vijzelen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Misschien zouden wij de ene getrapte verkiezing, namelijk die van deze
Kamer, moeten vervangen door een andere getrapte verkiezing. Wij kunnen ook
eens aan een ruil doen.De heer Hessing (D66):Als alles getrapt wordt, stel ik voor dat deze Kamer vervolgens de Tweede
Kamer kiest.Mevrouw Linthorst (PvdA):Laat ik even serieus worden, want wat ik net zei, was niet helemaal serieus.
Een getrapte verkiezing hoeft niet per definitie minder democratische legitimatie
te verschaffen. Zeker als de provincie een rol heeft in het ordenen tussen
gemeenten, kun je stellen dat de gemeenten direct betrokken zijn bij wat de
provincie doet en dus ook belang hebben bij het kiezen van de provinciale
staten. Los daarvan constateer ik dat het voor de gemiddelde burger volstrekt
buiten het gezichtsveld ligt wat de provincie doet. Wij moeten nadenken wat
wij daarmee doen.De heer Hessing (D66):Dan komt u tot de conclusie dat het provinciebestuur vooral bestuurdersbestuur
is. Als dat zo is, is er een titel om te zeggen: laat de gemeentebesturen
maar de provinciale staten kiezen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik kom tot geen enkele conclusie. Ik opper alleen wat prikkelende gedachten
in de hoop dat dit andere mensen weer tot nadenken stimuleert. Wanneer je
voor een bestuurlijk bestel kiest met sterke lokale gemeenten en wanneer je
vervolgens zegt dat provincies moeten kunnen bemiddelen als gemeenten er niet
uit komen, dan kan ik mij ook voorstellen dat je de provincies een aparte
plaats geeft door het provinciebestuur te laten kiezen door de gemeentebesturen.
Dat is echter geen voorstel. Het is niet meer dan een prikkelende gedachte.De heer Stoffelen (PvdA):Voorzitter! Ik dank de bewindslieden, wat mij betreft vooral de minister
van Binnenlandse Zaken, voor hun beantwoording. De minister van Binnenlandse
Zaken heeft waargemaakt dat hij tot een echte discussie wilde komen. Dat verbaasde
mij niet, want ik ken hem al wat langer. Hij bood weerstand aan de verleiding
om dikke pakken papier voor te lezen die ter beantwoording klaarlagen door
te pogen echt in discussie te gaan. Ik werk al wat langer bij deze baas, als
ik het zo mag zeggen, en ik weet daarom dat dit vrij uitzonderlijk is.Ik heb gesproken over "Politie in verandering", niet omdat ik zo gek ben
op historische gebeurtenissen, maar wel omdat dit een aantal dingen aantoont.
Het toont aan dat veranderingsprocessen buitengewoon lang duren; dat is donders
vervelend, maar het is wel waar. Het is een gevaarlijke illusie, dat je alleen
door een wet aan te nemen de samenleving verandert. Evenzo heb je in alle
gevallen een mentaliteitsverandering nodig, een verandering in ingesleten
werkwijzen. Natuurlijk is in de periode van 20 jaar onnoemelijk veel verbeterd;
daarover bestaat geen twijfel. Het is echter evenzeer een feit dat wij nog
steeds met elkaar praten over wat verder uit de kast kan worden gehaald om
te komen tot een grotere veiligheid, tot een verdergaande vermaatschappelijking,
tot een integraal veiligheidsbeleid en tot het terugdringen van bureauwerk
dat niet per se nodig is. Hoe kun je ertoe komen dat de politie niet meer
doet dan wat echt de taak van de politie is? Die taakstellingen gelden nog
steeds.De wetgever maakt dat noodzakelijkerwijs steeds ingewikkelder. Deze Kamer
is bezig met de voorbereiding van de behandeling van twee wetsvoorstellen
waarvan ik de eer heb die te mogen behandelen. Ten eerste is dat het wetsvoorstel
inzake de politieregisters. Dat is niet het meest simpele of makkelijk uit
te leggen wetsvoorstel. Het is echter niet te vergelijken met het tweede wetsvoorstel,
namelijk het wetsvoorstel bijzondere opsporingsmethoden. Dat is een pak papier
dat zeer ingewikkeld is. Ik denk daarbij: als wetgever zijn
wij weer, zeer terecht, bezig met wetgeving tot stand te brengen die grote
repercussies heeft voor de werkwijze van de politie. Ik hecht eraan, nogmaals
op te merken dat wij grote bewondering hebben voor de politie, die met alle
veranderingen toch steeds in staat is, ondanks alle vernederingen, agressiviteit
en ellende die over haar wordt uitgestort, op een fantastische wijze haar
werk te doen. Vergelijking met de politie elders in Europa brengt mij tot
de uitspraak dat wij trots kunnen zijn op onze politie.De minister van Binnenlandse Zaken is het met ons eens dat er een oplossing
moet worden gevonden voor het integraal veiligheidsbeleid. Er komt bijna iets
van vermoeidheid in mijn stem nu ik dit zeg. Die overeenstemming is er al
enige decennia. Het is ons tot nu toe niet gelukt. Tot op de dag van vandaag
werken veel hulpdiensten van negen tot vijf. Daarna is men vrijwel niet te
bereiken. In de loop der tijden heb ik zeer vaak 's avonds en 's nachts politiediensten
meegedraaid. Opgeteld heb ik er nu ongeveer twee of drie maanden politiewerk
op zitten. Ik vaak mogen meemaken dat het na 23.00 uur hopeloos is. De politie
heeft dan de keuze: of iemand laten verrekken of zelf maar proberen te helpen.
Het is onjuist om te zeggen dat de politie dit niet meer moet doen. Wij moeten
er nu eindelijk eens voor zorgen dat de andere hulpdiensten effectief werken.
De minister heeft dit toegezegd. Ik probeer nu te verdringen dat de afgelopen
zes, zeven jaar geleden bewindslieden dit ook toegezegd hebben. Ik heb echter
vertrouwen in deze minister en ik zeg nu tegen mijzelf dat het nu ongetwijfeld
zal lukken.Ik krijg graag schriftelijk antwoord op een aantal praktische vragen over
de sterkte-uitbreiding. Dit geldt ook voor mijn vragen over de normvergoeding.
Heb ik overigens goed begrepen dat in een indringend gesprek met de minister
van Financiën een akkoord is bereikt en dat dit probleem zodanig wordt
opgelost dat het verder niet belemmerend werkt bij de sterkte-uitbreiding?Mijn vragen over de effecten van de arbeidstijdverkorting en de problemen
op het terrein van communicatie- en informatietechnologie zullen ongetwijfeld
schriftelijke worden beantwoord.Voorzitter! Bij de rondgang door de korpsen is gebleken dat het streven
van 2000 mensen extra op straat redelijk haalbaar is. Leidt een en ander ook
tot een effectieve uitvoering?In de Tweede Kamer zijn moties aangenomen op het punt van de flexibiliteit.
Ik heb begrepen dat in het oorspronkelijke voorstel voor een politie-CAO wel
passages waren opgenomen over flexibiliteit, maar dat die er in de allerlaatste
fase uit weggevallen zijn. Op die veronderstelling was mijn vraag terzake
gebaseerd. Als het inmiddels goed geregeld is, ben ik uiteraard geheel tevreden.
Het is echter duidelijk dat flexibiliteit absoluut nodig is.Voorzitter! Ik heb er alle vertrouwen in dat de minister het zal klaren.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! In strikte zin genomen kan ik alleen de minister van Binnenlandse
Zaken bedanken en dat doe ik dan ook graag. Hij heeft mij echter toch met
één groot vraagteken achtergelaten en dat is de reden waarom
ik in tweede termijn terugkom op het hoofdpunt van mijn bijdrage, namelijk
de juridisering.Laat ik mijn vertrekpunt nemen in de eerder genoemde nota Bestuur in geding.
De grote verdienste van dat stuk vind ik dat het thema juridisering daardoor
boven het niveau van borrelpraat is uitgetild en dat een serieus debat op
gang is gebracht. Het taboe is doorbroken, aldus de voorzitter van de werkgroep.
Verder merk ik op dat er op het rapport brede, vrijwel eensgezinde kritiek
is gekomen van wetenschap, advocatuur en rechterlijke macht. Het was bijvoorbeeld
staatsraad Konijnenbelt die het rapport iets antirechtstatelijks verweet.
Ook merk ik op dat de minister die het rapport indertijd in ontvangst nam,
de heer Dijkstal, nogal afstand nam van het stuk.Nu heeft de heer Rensema gezegd, althans zo heb ik zijn woorden geïnterpreteerd,
dat hij vindt dat het kabinetsstandpunt niet ver genoeg gaat. Dat zou erop
duiden dat wij het op dit punt oneens zijn, of zoals hij het zojuist zelf
zei: zeer ten dele eens. Wij zijn het vaker eens en het is voor mij de vraag
of wij het nu niet eens zouden zijn. Ik merk in ieder geval op dat ik het
kabinetsstandpunt heb onderschreven. Ik voel mij in die zin liberaal –
ik houd dat althans voor liberaal – dat ik ingrepen door de overheid
in het particulier belang op grond van het algemeen belang, hoe onvermijdelijk
soms ook, graag tot het uiterste beperkt zie. Tegelijkertijd besef ik dat
wij in een werkelijkheid verkeren van een dichtbevolkt land met een overheid
die zich intensief bemoeit met vrijwel alle aspecten van het leven. Ik herinner
mij een uitspraak van Freedman, die zei dat er "fewer and fewer zones of immunity
from law" zijn, en dat is volgens mij waar. Om die reden hecht ik zeer aan
een deugdelijke rechtsbescherming van de burger. Ik heb daarom ook nadrukkelijk
aandacht gevraagd voor de positie van de burger die de gevolgen van de juridisering
te verwerken krijgt. In die context kan ik ook aansluiten bij de paradox die
de minister heeft gebruikt in de aanvang van zijn betoog, namelijk dat de
overheid en de maatschappij enerzijds uit elkaar zijn gegroeid, maar anderzijds
steeds sterker van elkaar afhankelijk zijn geworden.Nu is het opmerkelijke dat de minister het kabinetsstandpunt inzake de
juridisering een buitengewoon genuanceerd stuk noemde. Naar ik meen, haal
ik hem letterlijk aan. Het lijkt er dus op dat hij daarmee de opvatting van
de heer Rensema onderschrijft. De nota Bestuur in geding heb ik een buitengewoon
ongenuanceerd stuk genoemd. Daartegenover heb ik het kabinetsstandpunt als
aanmerkelijk evenwichtiger getypeerd, en daarin sta ik niet alleen. Het valt
op dat in bijlage 1 bij het kabinetsstandpunt expliciet, maar elders in het
stuk impliciet, duidelijk afstand wordt genomen van vele, vooral van de meest
vergaande voorstellen in de nota Bestuur in geding. Daar zouden diverse voorbeelden
van te geven zijn. Ik noem nu alleen maar even wat ik op blz. 22 tegenkom.
Het gaat daar over het verbod van willekeur en de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur. In het rapport Bestuur in geding werd erop aangedrongen
alleen het verbod van willekeur overeind te houden. In het regeringsstandpunt
staat: het kabinet kan deze kritiek in haar algemeenheid niet onderschrijven.Mijn vraag zal inmiddels duidelijk zijn. Staat de minister nog steeds
achter het rapport Bestuur in geding? Of deelt hij werkelijk voluit het kabinetsstandpunt,
dat aanmerkelijk gematigder is? Ik vraag de minister niet om
zijn verleden te verloochenen, maar wij hebben wel recht op duidelijkheid
over het standpunt dat hij actueel namens het kabinet inneemt.De heer Hessing (D66):Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor hun inbreng en voor hun antwoorden.Ik begin met het gemeentelijk herindelingsbeleid. Ik ben geprikkeld door
de inbreng van de heer Van Dijk op dit punt. Ik heb hem wel kritisch horen
spreken over de notitie van de minister, maar ik heb hem niet zo gehoord over
de analyse van de minister die in deze notitie is neergelegd: er zijn tal
van ontwikkelingen die in hun onderlinge samenhang bezien wijzen in de richting
van een verdergaande schaalvergroting. Dat is niet omdat wij dat nu als een
doel voorop hebben gesteld, maar omdat dit een ontwikkeling is die wij moeten
constateren.De heer Van Dijk (CDA):Als de heer Hessing naar mijn eerste termijn had geluisterd, had hij gehoord
dat ik daarop juist wel ben ingegaan en die analyse op zichzelf heb gewaardeerd.
Ik heb haar echter niet beschouwd als een verzameling van argumenten die je
zonder meer kunt plakken op het gemeentelijk herindelingsbeleid omdat zij
voor verschillende uitleg vatbaar zijn.De heer Hessing (D66):Zij geven in ieder geval een richtinggevende indicatie voor het goed kunnen
besturen van gemeenten. Dat lees ik er wel in. Ik begrijp dat de heer Van
Dijk die conclusie niet trekt.De heer Van Dijk (CDA):Misschien mag ik nog even herhalen wat ik in eerste termijn heb gezegd.
Ik vind dat de analyse die daar wordt gegeven, waardevolle elementen bevat.
Er zitten echter twee zwakke punten in. In de eerste plaats is het een analyse
van bovenaf naar beneden, en ik ben ook geïnteresseerd in het perspectief
op deze zaken van beneden af. In de tweede plaats zijn de argumenten van zo
algemene aard dat je ze niet zonder meer kunt gebruiken als argumenten voor
gemeentelijke schaalvergroting.De heer Hessing (D66):De constatering dat de schaalvergroting doorgaans leidt tot een beter
ambtelijk product, een betere ambtelijke performance, vind ik niet zonder
belang. Voorts moet je constateren dat het bestuursniveau niet steeds dezelfde
sprong vooruit maakt, maar daar kunnen wij nog aan werken. Burgers hebben
echter met het daarachter liggende feit te maken, namelijk met de vraag of
gemeenten goede producten leveren. Zij zijn in grote mate afhankelijk van
de wijze waarop ambtelijke apparaten functioneren. Als wij moeten constateren
dat op dat gebied vooruitgang wordt geboekt, wil ik dat als winst incasseren.De heer Van Dijk (CDA):Dat was juist de uitkomst van het onderzoek. Gemeenten worden door een
gemeentelijke herindeling over het algemeen groter en de ambtelijke organisatie
wordt ook wat sterker. Zij voeren echter niet noodzakelijkerwijs een beter
beleid. En daarom komen dikwijls niet alleen kleine gemeenten, maar ook middelgrote
en grote gemeenten in de problemen.De heer Hessing (D66):Op bestuurlijk niveau valt er winst te boeken. Dat is zeker. Dat moeten
de politiek en de politieke partijen zich ook aantrekken. In dat opzicht heb
ik nog enige hoop op de resultaten van de commissie-Elzinga. Zij gaat bekijken
in hoeverre dualisering – een betere scheiding tussen macht en controle
op de macht; wellicht wethouders van buiten – winstpunten kan opleveren.
Dat kunnen elementen zijn die ook het bestuursniveau omhoog brengen. Als dat
kan, ziet mijn fractie geen beslissende argumenten om zich tegen schaalvergroting
en verdere vergroting van gemeenten te verzetten en over te gaan tot de robuuste
gemeenten waar de minister voorstander van is.Ik heb nog één vraag voor de minister over herindeling en
de vier grote steden. Wat Den Haag betreft, wijzen de sterren nadrukkelijk
in die richting, maar de vraag is in hoeverre die optie ook voor de andere
grote steden in beeld komt als wij de knelpuntenbenadering ernaast leggen.
Of vindt de minister dat op dit moment een brug te ver en denkt hij bij het
oplossen van problemen van de vier grote steden door herindeling eigenlijk
alleen aan de "kwestie Den Haag"?Op het punt van de Wet Arhi onderstreep ik het argument van de heer De
Beer. Ook wij hebben nog steeds moeite met het punt van de 15%; dat is toch
wel een graat in de keel. Ik constateer dat de minister het huidige voorstel
op het punt van stroomlijning, versnelling en een betere bevoegdheidsverdeling
beter vindt dan de huidige situatie. Op zich is dat juist, maar de heer De
Beer heeft gezegd dat je je, als je een bepaalde keuze hebt gemaakt, kunt
afvragen of je dan niet meer moet "doorpakken" dan nu het geval is. Het punt
van de 15% breng ook ik dus onder de aandacht van de minister.De minister heeft nadrukkelijk gesteld dat de politieministers weten dat
zij verantwoordelijk zijn voor de hoofdlijnen van het politiebeleid; hij is
daar ook op afrekenbaar: het moet veiliger worden in dit land. Die krachtige
woorden spreken mijn fractie zeer aan.De beleidsthema's waar de regio's mee aan de gang moeten, zijn geduid.
De minister heeft gewag gemaakt van een bijeenkomst op 24 oktober jongstleden,
waarbij een soort gemeenschappelijk draagvlak is ontstaan voor de richting
die met betrekking tot de inhoudelijke thema's moet worden ingeslagen. Dat
is natuurlijk winst, want zonder draagvlak kom je niet ver. Dat neemt niet
weg dat je in theoretische zin in ieder geval de vraag kunt stellen of de
minister om de door hem geschetste centrale rol uit te kunnen voeren, op enig
moment niet de bevoegdheid nodig heeft om regio's meer sturend te kunnen benaderen
als dat ondanks bemoedigende uitkomsten van het gezamenlijk overleg nodig
blijkt te zijn. Een prettig gesprek kan heel wat tot stand brengen, maar niet
altijd kan dat de oplossing zijn. Heeft de minister dus nog een stok achter
de deur nodig?Met betrekking tot het kiesstelsel krijg ik graag nog een antwoord over
de procedure: is het duidelijk op welke termijn op dat punt iets gaat gebeuren?
Dat staat nadrukkelijk in het regeerakkoord en daar moet op enig moment dus
iets mee worden gedaan.De opmerking van de minister over het kernkabinet was misschien vrijblijvend,
maar vond ik toch waardevol.Ik heb minister Van Boxtel een vraag gesteld over de verbreding van het grotestedenbeleid naar andere gemeenten en over de resultaten
van zijn recente gesprek.De heer De Vries heeft gesproken over een gedeelde verantwoordelijkheid
ten aanzien van de rampenbestrijding; die gedeelde verantwoordelijkheid uit
zich ook in een gedeelde financiële bijdrage aan versterking van de rampenbestrijding.
Daar kan ik mij iets bij voorstellen, maar ik kreeg de indruk dat de staatssecretaris
bij het streven naar die versterking een soort verdeelsleutel tussen de gemeenten
en het Rijk voor ogen heeft. Kan hij die "en-en"-benadering nader invullen?Mijn laatste opmerking gaat over de millenniumproblematiek. In Rotterdam
maakt een zeer spraakmakend raadslid, de heer Kneepkens, zich grote zorgen
over de millenniumproblematiek. Hij vertrouwt het met name in Rotterdam niet
door de samenballing van petrochemische industrie aldaar. Hij heeft daarom
aangekondigd dat hij zich rond de jaarwisseling zal terugtrekken achter Dalfsen,
omdat hij het daar veilig acht. Dat lijkt mij een buitengewoon veilige omgeving,
maar ik kan mij voorstellen dat er ook op het grote continent Australië
nog wel plaatsen zijn waar het rond de eeuwwisseling rustig toeven is, zonder
dat je al te veel last hebt van millenniumproblemen.Minister Peper:Mijnheer de voorzitter! De opmerking van de heer Stoffelen dat ik, los
van papieren, de Kamer toch anderhalf uur heb toegesproken, is eigenlijk een
aansporing om zo door te gaan, maar er zijn preciseringen noodzakelijk waarmee
de gewaardeerde ambtenaren mij en de Kamer behoeden voor uitspraken die misschien
niet zo verantwoord zijn, vooral over het buitengewoon ingewikkelde staatsrecht.De heer Van Dijk gebruikte het beeld dat hij steeds verder van mij weg
dreef, toen hij mij aanhoorde. Dat vind ik zorgelijk, zowel voor de heer Van
Dijk als voor mijzelf, want wij stonden op dit dossier niet zo ver van elkaar,
dacht ik. Ik wil hierbij zeggen dat het natuurlijk niet zo is. Er wordt steeds
gevraagd naar onderbouwing. Als de heer Van Dijk het boekje leest van prof.
Toonen c.s. dan vindt hij daarin een onvoorstelbare hoeveelheid argumenten.
Uiteindelijk zeggen zij ook in hun beoordeling dat die niet de plaats in kunnen
nemen van het beeld dat je hebt en dat je uitdraagt. In dat beeld kun je wel
of niet geloven. Ik geloof dat het goed is in ieder geval te proberen te ontsnappen
aan wij zij noemen de "dialoog tussen doven". Want er wordt natuurlijk ook
in de notitie onderbouwing gegeven van een en ander, zij het daar nog best
wel enkele tientallen pagina's aan zouden kunnen worden gewijd. In de eerste
plaats wordt verwezen naar de literatuur in dit opzicht, die een concentratie
is van kennis. In de tweede plaats is een werkwijze gekozen waarin nogal wat
ervaringen van bestuurders zijn samengevat. Ik kan de heer Van Dijk niet overtuigen,
maar het is niet zo dat er geen stevige onderbouwing ligt in deze notitie.
Ik wijs erop dat wij, als wij zo'n 25 jaar terugkijken, een heel ander beeld
hebben van Nederland dan nu het geval is. Als u de geschiedenis bekijkt, ziet
u dat die argumenten toen ook werden gewisseld. Ik geloof toch dat die operatie
van 800 gemeenten naar 542 of nog langer geleden van 1000, tegelijkertijd
een uitdrukking is van een zekere schaalvergroting in Nederland. Er is wel
een bepaalde grens, maar ik stel vast dat heel veel gemeenten in Nederland
erg kwetsbaar zijn. Daarbij komt dat ik vind dat het dossier gemeentelijke
herindeling te veel wordt geregeerd door zorgen van bestuurders of plaatselijke
politici. Ik vind dat het wel of niet expliciet gelijkstellen van een gemeenschap
met een gemeente niet juist is. Ik zie dat sommige gemeenten die zijn heringedeeld
en uit verschillende kernen bestaan, serieus werk maken van meer zelfbestuur
in de kern. Ik geloof dat deze ontwikkeling door de moderne communicatietechnologie
meer mogelijkheden krijgt. Waarom is die grotere schaal van belang? Omdat
de politiek, de gekozen politici in beginsel sturing kunnen geven aan ambtelijke
medewerkers die beschikken over een bereik en de mogelijkheid van integraal
bestuur. Die ontbreekt als de schaal te klein is en de kwetsbaarheid groot.
De differentiatie binnen de gemeenten naar maatwerk, waarmee wij nog maar
net een begin hebben gemaakt, moet dus nog in heel veel opzichten beginnen.
Hierbij moet ook aandacht worden gegeven aan de investeringscompetentie van
een gemeente en de mogelijkheid om te komen tot integraal bestuur. Mogelijkheden
op die terreinen van een gemeente van 8000 inwoners zijn niet te vergelijken
met die van een gemeente met 20.000 tot 25.000 inwoners.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik zou het jammer vinden wanneer de nuances die tot nu toe in de discussie
aanwezig zijn geweest en die ook kunnen worden gevonden in het rapport-Toonen
c.s. dat wij allemaal hebben gelezen, zouden wegvallen. U zegt nu dat het
dossier-herindeling te sterk wordt bekeken met de optiek van de bestuurders,
maar ik vind het juist aardig dat er in deze discussie veel nuances zijn op
alle niveaus. Ik ken bestuurders van middelgrote en grote gemeenten die het
slechter doen dan bestuurders van kleine gemeenten en bestuurders van kleine
gemeenten die het slechter doen dan bestuurders van middelgrote en grote gemeenten.
Er is in dezen geen waarheid. Er zijn gemeenten van 8000 inwoners waar de
bestuurders een zó goed zicht hebben op wat er in de gemeente speelt,
dat er wel degelijk sprake is van integraal bestuur. Ik zou het jammer vinden
wanneer wij nu in een zwartwitdiscussie zouden vervallen en de stelling zouden
loslaten dat het steeds per geval moet worden bekeken. Er is op dit terrein
geen absolute werkelijkheid die op alle gemeenten in gelijke mate van toepassing
is. Als het die kant opgaat, vind ik dat een verschraling van het debat.Minister Peper:Voorzitter! Ik wil de nuances in dit debat niet verliezen. Als ik tot
een dergelijke conclusie aanleiding heb gegeven, onderstreep ik dat dat niet
de bedoeling is. Echter, wij zijn hier wél bij elkaar om na te gaan
of in bestuurlijk Nederland her en der een herschikking moet plaatsvinden.
Uiteraard heb ik mij bereid verklaard om maatwerk te leveren en te kijken
naar de specifieke situatie.Ik verwijs naar wat mevrouw Linthorst heeft gezegd over de versterking
van de plattelandsgemeenten in samenhang, als een serieuze bestuurlijk-politieke
optie tegen het urbanisatieproces. Ik denk aan een gemeente in Overijssel
die in het kader van de voorstellen van de provincie een heel
grote gemeente is. Op het moment dat die gemeente zelf kiest voor een profiel
dat kenmerkend is voor behoud en versterking van functies waarin men sterk
is, kan er sprake zijn van een positieve buffer tegen een incrementeel proces
in de zin van: u breit er maar wat aan want u, gemeente, moet óók
overleven. Een beleidsconcurrentie met de omgeving is niet nodig als men tot
bundeling komt om de capaciteit te verwerven die gewenst is om een interessante
dialoog met de omgeving te houden. Voorkomen moet worden dat de schakering
van de nieuwe gemeente, waarvoor is gekozen, wordt aangetast.Voorzitter! Ik geloof dat de beleidsfilosofie die mevrouw Linthorst aanduidt,
overeenkomt met mijn overweging dat nagegaan moet worden wat voor een nieuwe
gemeente er wordt gemaakt. Waarom doe je dat? Doe je dat omdat het in technische
zin allemaal zo handig is? Dat kan een argument zijn, maar het kan nooit de
werkelijke motivering zijn wanneer men niet ook een goed perspectief voor
de nieuwe gemeente ziet. Daar moet de discussie over gaan en wat dat betreft
kan aan het werk van de provincie nog een extra accent worden gegeven. Het
gaat om andere redenen dan alleen het feit dat een gemeente haar kwetsbaarheid
verliest. Als er iemand ziek is op de secretarie dan blijkt uit verhalen dat
een onderdeel van de serviceverlening aan de burgers stilligt. Een gemeente
moet ook zodanig zijn ingericht dat zij voor de toekomst de moeite waard is.
Ik herhaal dat de bijdrage van mevrouw Linthorst mij bijzonder aanspreekt.
Zij is misschien een aansporing, niet alleen voor ons, maar ook voor de provincie,
om na te gaan welk profiel de nieuwe gemeente in nieuwe samenstelling eigenlijk
heeft. Welke relatie is er tot de omgeving die niet wordt heringedeeld, een
centrumgemeente of wat dan ook? Misschien mag daar inhoudelijk nog wel wat
meer energie in gestopt worden. Ik wijs ook op wat collega Van Boxtel in een
ander verband wel eens heeft gezegd over moderne communicatie, waardoor mensen
heel goed kunnen worden betrokken bij hun eigen publieke domein, terwijl zij
zich ondersteund weten door een competentie die er alleen is als een gemeente
een bepaalde schaal heeft. Dat vind ik een interessante invalshoek.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Als argument voor schaalvergroting wordt steeds aangevoerd, dat in een
kleinere gemeente het beleid stil ligt als er een ambtenaar ziek is. Maar
ik heb aan den lijve ondervonden dat in een grote gemeente – Amsterdam
is toch een grote gemeente? – het beleid op stadsvernieuwingsgebied
een jaar stil lag omdat een ambtenaar ziek was.Minister Peper:Wij kunnen elkaar natuurlijk ongelofelijk belasten met casuïstiek.
Dan heb ik ook nog wel wat te melden. Het gaat om de vormgeving van het bestuur.
Overal is wel wat ongerechtigds, groot of klein. Ik kom uit een gemeente waarbinnen
de differentiatie fenomenaal is. Wij hebben dorpen, centraal stedelijke gebieden
en buitengebieden van nieuwe signatuur. Toch hebben alle wat. Zij zijn alle
zeer verschillend. Op een grotere schaal kan de differentiatie binnen een
gemeente voluit en misschien wel beter gestalte krijgen. Als het nodig is
kan van het hogere schaalniveau een competente ondersteuning worden betrokken.
De heer Van Dijk zeg ik dat ik het nog steeds niet heb opgegeven. Dat kleinschaligheid
zonder meer mooi zou zijn, verdient een nadere toelichting, gelet op de grotere
verscheidenheid in het land.Hoe ervaren korpschefs en korpsbeheerders bij de politie centralisatie?
Het uitgangspunt voor de organisatie van de politie in Nederland wordt gevormd
door de regio's en de daarbinnen lokaal functionerende politiedistricten en
-afdelingen. Ik heb geen aanwijzingen dat de wijze van werken die wij met
elkaar beproeven en die in gang is gezet, door de korpsbeheerders en korpschefs
als centralistisch wordt ervaren. Men vindt die werkwijze op zichzelf heel
redelijk.De heer Van Dijk vroeg of er in de landelijke prioriteiten sprake is van
accentverschillen. Dat hoeft helemaal niet samen te gaan met een vermindering
op andere punten. Ik heb al gezegd, dat de extra inspanningen in het gebiedsgebonden
werk een uitbreiding van het regionale werk en de regionale prioriteiten betekenen.
Daar is dus mee om te gaan, denk ik. Ik wil eigenlijk af van het idee dat
er vanuit Den Haag in detail zou worden gestuurd. Zo is het nooit geweest;
dat kan niet, zo werkt het niet. Er kan wel vanuit Den Haag worden gevraagd,
ergens aandacht aan te besteden omdat het een extra inspanning waard is. Welnu,
daar is het beleidsplan voor bedoeld en daar is het ook op gericht. Er is
geen uitgesproken concurrentie en veel van die punten zijn overigens natuurlijk
ook onderwerp van reguliere politiezorg. Ze krijgen alleen een extra accent
en dat heeft een doorwerking in de beleidsinspanningen op regionaal niveau.Mij staat voor ogen dat er een notitie over wetgeving komt, omdat er in
het regeerakkoord nog wat vragen opengelaten zijn. Er staat in het akkoord
dat wij niet zullen overgaan tot grote, ingrijpende veranderingen in het politiebestel.
Er zullen wel verantwoordelijkheden verhelderd moeten worden. Er staat ook
in het akkoord dat er eens gekeken zou kunnen worden naar de positie van de
korpsbeheerder. De notitie is bedoeld om een en ander wat scherper uit te
lijnen en het is ook de bedoeling dat die notitie met wetsteksten wordt begeleid
en dat daarover nog een debat met de Kamers volgt. De heer Van Dijk kan zeggen
dat hij de wetgeving wel afwacht, maar gelet op de evaluatierapporten van
verleden jaar vind ik het wel van belang om deze hoofdlijnennotitie met concrete
wetsteksten aan de Kamers voor te leggen. Ik hoop dat men dan kan instemmen
met de oplossingen die de regering heeft gevonden. Denk maar aan de positie
van het regionale college, dat op dit moment, at the end of the day, bepaalt
wat er moet worden gedaan. Er zijn nu interventies in aantocht waardoor wat
meer centrale sturing mogelijk is, maar dat hele pakket zal de Kamer nog bereiken,
in zo'n concrete vorm dat er in ieder geval in de Tweede Kamer nadere richtingen
kunnen worden bepaald.Ik ben het met de heer De Beer eens dat gemeentelijke herindeling een
proces van jaren is. Hij geeft een zekere indicatie en hij wil geen precieze
cijfers noemen. Ook ik vind het de moeite waard om pogingen tot differentiatie
te doen, voorzover wetgeving dat mogelijk maakt. In feite is natuurlijk het
hele G4-beleid een voorbeeld van mogelijkheden om tot meer differentiatie
te komen, maar ik sluit het voor andere gemeenten zeker niet
uit. En omdat gemeentelijke herindeling een proces van jaren is, probeer ik
in die notitie in elk geval wat verder te kijken naar het type gemeente waarnaar
wij zouden moeten streven. Het is natuurlijk niet te bewijzen dat het die
kant op zou moeten gaan, maar ik heb al aangegeven, waarom ik vind dat die
ruimere jas gemeenten in staat zou stellen, in de richting van differentiatie
en decentralisatie te gaan. Decentralisatie kan ook wel eens zomaar ontstaan,
al zijn de aanwijzingen in het regeerakkoord niet dwingend. Dit waren ze ook
niet in de jaren tachtig. Veel decentralisatiemanoeuvres waren het gevolg
van pure crisissituaties of van bezuinigingen. Soms was hierbij sprake van
een budget en soms niet. Ik wijs op de thematiek van de sociale infra- structuur.
Gemeenten hebben in de tussentijd vele miljoenen vrijgemaakt voor investeringen
in de sociale infrastructuur.De heer De Beer had enige voorstellen in verband met de problemen van
de centrumgemeenten. Hij wees op Vinex-gebieden, bedrijfsterreinen en een
financiële regeling. Deze voorstellen bieden echter geen duurzame oplossingen.
Het zijn GSB-achtige oriëntaties die voor de bestuurlijke structuur en
de duurzame vitaliteit van een grote gemeente – en ik denk hierbij even
aan Den Haag – geen oplossing bieden. In het gemeentefonds heeft een
herziening plaatsgevonden waarover 13 jaar is gedaan. Je vindt in het gemeentefonds
voldoende specifieke criteria terug die juist op grote steden zijn toegesneden.
Op zichzelf is het redelijk geregeld, maar men spreekt hier over het beeld
van een meer complete stad die niet alle terreinen en bedrijven de deur kan
uitdoen. Voor wie zich de problematiek van de grote steden eigen maakt, is
het duidelijk dat dit geen echte oplossing biedt voor de Haagse situatie,
die u waarschijnlijk allemaal kent. Daarvoor komen meer duurzame formules
in aanmerking.Ik kom bij de Wet Arhi. Als ik u zo hoor, lijkt het wetsontwerp dat de
Tweede Kamer in uw richting heeft gestuurd een mission impossible. Ik heb
al gezegd dat deze wetgeving niet de mooiste is. Ook zie ik het probleem rondom
die 10 en 15%. Misschien is daar in een interessant staatsrechtelijk verkeer
tussen de Eerste en Tweede Kamer nog iets op te vinden. Ik moet er echter
niet aan denken dat wij met de bestaande wet door gaan, tenzij de bestaande
wet – maar dit is niet de bedoeling – de zaak zo rustig laat voortkabbelen
dat dit dossier nooit een stap verder komt. De druk uit gemeenten neemt, gelet
op de wetsontwerpen, toe. Wanneer komt die wet er eens een keer? Ik wil een
zekere Rotterdams getinte daadkracht uitproberen op dit punt en ik zou het
zeer betreuren als u zou zeggen: Arhi, weg ermee!De heer De Beer citeerde in verband met het correctieve referendum de
minister-president. Ik wijs hem op het volgende: de uitvoeringswetgeving van
het correctief referendum zal over enige maanden nog niet klaar zijn. Dit
behoort ook niet klaar te liggen. U begrijpt dat een staatsrechtsgeleerde
mij bij de hand heeft genomen. Eerst moet de grondwetgever zich uitspreken.
De heer De Beer vraagt wat dit allemaal uitmaakt, maar het staatsrecht doet
mij zeggen: uitvoeringswetgeving wordt in procedure gebracht, zodra de grondwetswijziging
het Staatsblad heeft bereikt. De Raad van State zal op staatsrechtelijke gronden
de advisering over de uitvoeringswetgeving niet in behandeling nemen. Kortom,
geen theorie, maar staatsrechtelijke zuiverheid. Dat betekent – en dat
zei de minister-president ook – dat ideeën van wat er in de uitvoeringswet
zou kunnen staan, wel gewisseld kunnen worden, maar dit leidt nog niet tot
een wetsontwerp. Dat kan namelijk niet volgens de staatsrechtgeleerden, waar
het departement toch ruim over beschikt. U hoort echter aan de gedragen toon
waarop ik dit naar voren breng, dat ik niet helemaal opsta en naar bed ga
met deze materie. Maar hier is voorzichtigheid misschien geboden.De heer De Beer (VVD):De laatste woorden van de minister stellen mij weer iets meer gerust.
Ik zou het als volgt willen formuleren en dan is wat mij betreft de discussie
vandaag afgerond. Brengt u ons niet in de positie dat wij ons op een glijbaan
moeten begeven waarvan wij niet weten waar die uitkomt.Minister Peper:Maar dan onderschat u toch uzelf. Dat klinkt wel aantrekkelijk, maar ik
mis het talent om u op dat spoor te zetten. Wij begrijpen echter allen waar
het over gaat bij het correctief referendum. In de criteria die daarin voorkomen
en de uitvoering moeten wij precies zijn. Wij moeten precies zijn in wat daar
wel en niet onder valt, waar het uiteindelijk om gaat, en wanneer het geldig
is. Sommige referenda, die misschien een curieuze achtergrond hadden, zijn
ook in Den Haag geldig gebleken, maar nu begin ik misschien erg cryptisch
te worden.Met mevrouw Schoondergang ben ik een fervent voorstander van het debat
over de aard van het publieke domein. Als iets ons bindt, is het om daarover
in discussie te gaan. Daar lopen wij, daar ontmoeten wij mensen die wij niet
kennen. De vrijheid wordt gediend met voorspelbaarheid, met de grootst mogelijke
voorspelbaarheid in dat publieke domein. Die voorspelbaarheid veronderstelt
dat de politiek ook aan burgers duidelijk maakt onder welke condities in dat
publieke domein het sociale verkeer zich afspeelt. Waar wij vrij goed zijn
in verkeersregels, uitbundig goed, en waar je zegt dat het misschien wel goed
zou zijn om niet te drinken in het verkeer, ontstaat er veel commotie, overigens
in positieve zin, maar je geeft als het ware wel even een norm aan. Je moet
dan niet altijd vragen hoe je dat handhaaft. In zichzelf onderschat de politiek
het vermogen om gewoon een norm te stellen. Dat is in zichzelf een waarde.
De vraag of je het wel kunt handhaven is ook interessant, maar de vraag is
of je niet eerst die norm zou moeten stellen in dat publieke domein. Daarvan
zeg ik dat het iets is dat ons buitengewoon sterk zou moeten binden. Daarom
ook zullen wij moeten praten over de vraag van het wapenbezit en over de camera's.
Dat zijn dingen waarvan mensen het heel gewoon vinden dat daarmee wordt gecontroleerd
en dat daar in specifieke situaties controle op wordt uitgeoefend. Dat is
althans mijn ervaring. Op het moment dat een wapen is gebruikt, mag de politie
een kilometer omtrek vaststellen waar mensen zich ophouden – het kunnen
duizenden mensen zijn – waar mensen niets meer mogen, anders dan te
luisteren naar de politie. Op het moment dat er indicaties zijn en soms bijna
de wetenschap bestaat dat je in een bepaald café of pand wapens kunt
kopen, mag je niets. Ik vind dat wij daar eens overheen moeten komen. De heer Stoffelen heeft gelijk dat Nederland een politie heeft, die
bij mijn weten de meest democratische is qua attitude en qua inrichting. Er
zijn buitengewoon solide democratische landen die er een staatspolitie op
nahouden. Onze politie is echter buitengewoon sterk geïntegreerd in onze
samenleving. Het zou erover moeten gaan hoe wij de integriteit van het publieke
domein met elkaar in stand kunnen houden. Laten wij daar creatief in zijn.
De politie, de raad van hoofdcommissarissen, heeft daar suggesties voor gedaan.
Met de collega van Justitie ben ik bezig met het voorbereiden van wetsvoorstellen.
In een andere hoedanigheid heb ik ze al geschreven, dus dat kan niet zo ingewikkeld
zijn.De inzet van politie bij evenementen is een onderwerp van onderzoek. Er
is heel veel creativiteit in beweging gekomen. De minister-president heeft
de fraaie uitspraak gedaan dat openbare orde niet te koop is. Wij moeten ons
openstellen voor uitvindingen waarvan wij nu nog niet weten wat zij zouden
kunnen opleveren. Met het kunnen inkopen van politiesterkte heb ik de grootst
mogelijke moeite. Vaak vergeet men buitengewone eisen te stellen aan de organisatoren.
Vaak is het ook zo dat men grote aarzelingen heeft bij het verplaatsen van
een voetbalwedstrijd. In de pers heet het dan dat een voetbalwedstrijd wordt
verboden, maar het gaat gewoon om een verplaatsing. Deze heilige koe loeit
altijd snel en hard. Het is niet omdat je wilt opvallen, maar omdat je meent
dat mensen op een normale manier naar dit soort evenementen moeten kunnen
gaan.Er is net een rapport verschenen over vrouwen in hogere functies. Dit
rapport is door een onderraad van het kabinet behandeld en voorzien van een
standpunt. Het zal de Kamer spoedig bereiken.Mevrouw Linthorst had gelijk met haar opmerkingen over de opleiding van
bestuurders en politici. Daar bestaan al wat voorzieningen voor, ook zijdens
het departement. Allerlei politieke activiteiten worden gesubsidieerd.Ik heb moeite om een goed antwoord te vinden op het probleem van de concurrentie
tussen gemeenten. Er is overigens ook samenwerking bij de acquisitie. Nogmaals,
ik heb op dit moment geen middel voorhanden om concurrentie te verbieden.Een nieuwe manier van verkiezen van provinciale staten vereist grondwetswijziging.
De provincies hebben een aantal jaren geleden ook ontdekt dat hun legitimiteit
aan de orde is. Er is een debat gaande dat ik heel bemoedigend vind. Ik zeg
mevrouw Linthorst na dat een versterking van het gevoel van urgentie rond
de positie van de provincie geen kwaad zou kunnen. Het is een bestuurslaag
die het moeilijk heeft als het gaat om de vraag of men erbij hoort. In Friesland,
Zeeland en wellicht Drenthe ligt het een slag anders, maar voor grote delen
van de bevolking geldt dat zij aan provinciale statenverkiezingen deelnemen
omdat je nu eenmaal gaat stemmen.Ik zal de heer Stoffelen schriftelijk antwoord geven ten aanzien van de
cijfers waarom hij vroeg. Ik deel de grote waardering die hij heeft uitgesproken
voor de politie. Wij weten allebei wat daar gebeurt en hoe weinig daar wordt
gezeurd over dingen die men doet, omdat men zijn werk, de mensen om wie het
gaat, zo belangrijk vindt, terwijl anderen niet thuis geven of niet thuis
zijn. Juist de verdere oriëntatie van de politie op wijken en buurten,
die in het land gaande is, maakt dat werk ongehoord belangrijk en voor de
individuele politieman fascinerend en ook moeilijk. Men is niet alleen gezagsdrager,
maar ook hulpverlener. Men is gekend, maar men moet tegelijkertijd corrigeren.
Degene die dat goed doet, verricht een buitengewoon belangrijke rol op hoog
professioneel niveau. Wanneer het IBO-onderzoek van de minister van Financiën
tot eenduidige uitkomsten leidt, is dat op zichzelf een politiek feit van
belang. Daaruit mag men niet afleiden dat er meer financiële mogelijkheden
in het geding zijn. Ik heb goed kennis genomen van dat onderzoek, want ik
word in ieder geval wel geconfronteerd met de noodzaak om per 1 juli 1998,
per 1 juli 1999, enz. te zeggen: zoveel waren het er en bent u daar wel gekomen?Dan kom ik op het betoog van de heer Holdijk. Ik sta geheel achter het
kabinetsstandpunt. Ik neem geen afstand van de in zijn ogen her en der wat
ruw getoonzette notitie "Besturen in geding". Toen ik daaraan meewerkte, heb
ik de ruwheid niet tot mij laten doordringen, want ik werd verpletterd door
de degelijkheid van de rapportage. Er werkten ook allerlei buitengewoon fantastische
en keurige juristen aan, van allerlei signatuur. Dat is mij dus niet geworden.
Ik deel wel zijn opvatting dat door dit rapport en door het feit dat het rapport
ook zijn weerslag heeft gevonden in het regeerakkoord, een taboe is doorbroken.
Er wordt namelijk wel vaak erg correct gereageerd: wij hebben het niet gedaan;
wij doen het keurig. Iedereen doet het keurig in dit land, iedereen is fantastisch.
Ik spreek niemand aan. Maar wij doen het wel heel erg ingewikkeld. Ik wil
wel ruimte hebben voor dat gedachtegoed, namelijk dat het echt vaak veel sneller
kan en toch buitengewoon keurig en netjes. Ik acht de rechtsbescherming van
de burgerij van essentiële betekenis, maar ik stel wel vast dat sommigen
daar buitengewoon bedreven in zijn. Anderen hebben wel de stem van de democratie
en haar besluitvorming nodig om ook gehoord te worden. Daar is in onze samenleving
een zekere scheiding aan de gang tussen zij die er feitelijk wel toegang toe
hebben en zij die er niet toegang toe hebben. In de politieke besluitvorming
zegt men: het besluit is toch genomen, de gemeenteraad heeft toch besloten,
maar nu gebeurt er maar niks, hoe zit dat eigenlijk? Met andere woorden: het
is ook voor de kwaliteit van onze democratie van de grootst mogelijke betekenis
dat dat taboe eraf is gehaald en dat wij zonder vooroordelen het debat met
elkaar aangaan.Tegen de heer Hessing zeg ik dat het inderdaad de bedoeling is dat wij
de bevoegdhedendiscussie nog zullen voeren. De heer Stoffelen wees natuurlijk
ook terecht op het culturele klimaat dat er nu is. In de loop van dit jaar
zal samen met de korpsbeheerders en met de hoofdofficier een instrumentarium
voor het meten van de prestaties van de politie worden ontwikkeld dat over
het gehele land gebruikt wordt. De eerste rapportages terzake worden in april
verwacht. De metingen van prestaties moeten uiteraard uniform verlopen. Als
dit instrumentarium operationeel is, zal duidelijk worden hoe wij er voor
staan en kunnen regio's, zo nodig, gestuurd worden.De heer Hessing heeft voorbeelden gegeven van een zekere personalisering
van het kiesstelsel. Ik zal hem schriftelijk laten weten of er nog meer op
stapel staat. Ik heb dat op dit moment niet paraat. Ik geloof
niet dat er revolutionaire veranderingen in aantocht zijn, want die zouden
mij ongetwijfeld zijn opgevallen. Er is nu al meer mogelijk dan vroeger. Het
kernkabinet, een gedachte uit het programma van D66, is ook door de heer Wiegel
uitgedragen. Het wil nog maar niet lukken, maar ik vind het een aantrekkelijke
gedachte.Minister Van Boxtel:Voorzitter! De heer Van Dijk is teruggekomen op het begrip "immigratieland".
Ik geef hem onmiddellijk toe dat gezien de feitelijke ontwikkelingen van de
afgelopen jaren en het toekomstperspectief er geen nieuw feit is geïntroduceerd.
Natuurlijk is dit niet in 1998 uitgevonden. Mevrouw Linthorst heeft er terecht
op gewezen dat de WRR in 1986 dit begrip al gebruikte. De achtereenvolgende
kabinetten hebben zich echter deze term niet eigen willen maken. Nu heeft
dit kabinet dit wel gedaan. Dit kan ertoe leiden dat de discussie wat dieper
in de genen doordringt van de autochtone samenleving. Er is daadwerkelijk
een verandering in ons land aan de gang. Eenieder zal hier letterlijk en figuurlijk
mee moeten leren leven. Men moet hier ook voor open staan.De heer De Beer heeft terecht opgemerkt dat er eind jaren veertig, begin
jaren vijftig immigratielanden waren, zoals Canada, Nieuw-Zeeland en Australië.
De ambassades van die landen waren daar ook op gericht. In Nederland was er
zelfs een emigratiedienst. Als VNG-ambtenaar heb ik de restanten daar nog
van meegemaakt. In die tijd was er uiteraard sprake van een andere context.
Ik heb nu geen ambtsbericht aan de ambassades laten uitgaan met de mededeling:
vertel het buitenland dat Nederland immigratieland is. De facto is dat echter
al jaren het geval.Ik heb in eerste termijn gezegd dat de discussie over de herziening van
de vreemdelingenwetgeving en het asielrecht in dit perspectief moet worden
geplaatst. Het gaat om vragen zoals, hoe gaan wij daarmee om, op welke wijze
kunnen de procedures worden versneld en hoe kan een betere en evenredige verdeling
in Europees verband worden bereikt? Uiteindelijk moet de vraag beantwoord
worden wat Nederland wil, gegeven de vrij eenvormige demografische ontwikkeling,
de krapte op de arbeidsmarkt enz.De heer Van Dijk heeft gevraagd of er voldoende overeenstemming met mijn
collega's is bereikt over het plan van aanpak om het te kunnen uitvoeren.
Voorzitter! Dat is het geval. Dit gaat gepaard met het nodige duw- en trekwerk,
want dat hoort erbij. Maar dit gebeurt binnen een tijdsproces. Wij hebben
ons aan de Tweede Kamer gecommitteerd door te stellen dat in april de uitwerking
van het plan van aanpak komt. De motie van mevrouw Noorman sprak over april/mei.
Ik oefen druk uit op de aansturing hiervan, ook in de richting van mijn collega's.
Ik heb hier alle vertrouwen in. Men heeft namelijk ook enthousiast het eerste
stuk gemaakt. Je moet dan innerlijk een commitment voelen om dit tot stand
te brengen. Natuurlijk worden prioriteiten gesteld, maar ik heb hier een goed
vertrouwen in. Overigens geschiedt dit alles onder solide financiële
afspraken. Alles wat aan vernieuwing tot stand moet worden gebracht, gebeurt
binnen de budgettaire kaders van de verschillende departementen. Ik spreek
iedereen aan op die creativiteit om de oplossingen tot stand te brengen.De heer Rensema heeft in tweede termijn een interessante vraag herhaald.
Hij wilde weten of ik in mijn beleid ook keek naar instrumenten als splitsing,
erfpacht en bevordering van eigenwoningbezit. Uiteraard. Hij begon alleen
met het voorbeeld van een bekend Amsterdams politicus die ooit "het slachtoffer
werd van". De anekdote wil dat ik op dat moment zowel onderhandelaar was in
de college-onderhandelingen en tegenover die persoon zat, maar tegelijkertijd
iets later ook gemeenteambtenaar was en zijn zaak mocht afwerken. Ik heb dat
dus van alle kanten meegemaakt. In die tijd, eind jaren zeventig, begin jaren
tachtig, was er in feite een andere discussie aan de gang. Toen was er een
versnelling van splitsing van grote woningen, omdat er behoefte is aan een-
en tweepersoonshuishoudens. Voor veel huiseigenaren was het een interessant
middel om snel veel goed te verdienen. De gemeente Amsterdam had er op dat
moment alle belang bij om dat proces te beheersen. Later is daar in de stadsvernieuwing
de bouw van HAT-eenheden voor in de plaats gekomen. Ik ben het wel met de
heer Rensema eens dat wij in het kader van dit beleid de gemeentelijke bevoegdheden
ter discussie moeten stellen, zodat wij op dit moment instrumenten kunnen
vinden die eigenwoningbezit, maar ook het behoud van gezinnen in steden weer
stimuleren. Op dat punt is veel misgegaan. Het is dan terecht dat u zegt:
heb het lef om dat in discussie te brengen. Het is dan interessant om in de
relatie tussen regering en parlement te bezien in hoeverre wij het bezit van
de eigen woning kunnen stimuleren. Er ligt een initiatiefwet van de heer Duivesteijn
en u weet dat de regering met een eigen verhaal hierover zal verschijnen.
Ik ben ervan overtuigd dat, wanneer het mogelijk wordt gemaakt een eigen goed
in handen te krijgen, dit met zich brengt dat geld gestopt wordt in het behoud
en het ontwikkelen van dat bezit. Twintig of dertig jaar geleden ervoeren
wij huren in de steden als een normaal maatschappelijk aanvaard gegeven. Op
dit moment bevinden wij ons bijna in de situatie dat huren "not done" is.
Ik ben ervan overtuigd dat er altijd een grote groep mensen afhankelijk zal
blijven van huurwoningen. Er moet een balans blijven bestaan tussen een deel
huurwoningen en het bevorderen van eigenwoningbezit. In die zin krijgen wij
binnen de steden de gewenste diversiteit terug.Ik dank mevrouw Schoondergang voor haar woorden over het proefschrift
van de heer Boomkes. Ik wist niet dat zij met hem gestudeerd had. Ik sprak
hierover omdat ik het aardig vind dat er een oorspronkelijkheid in zit die
verder gaat dan de klassieke blik van planologen en mensen die zich met ruimtelijke
ordening bezighouden. Hier zit een meerwaarde in, waardoor een combinatie
van fysieke aanpak, sociale aanpak en economische aanpak ontstaat.Gevraagd is of de financiering van het grotestedenbeleid structureel is.
In het regeerakkoord staan aan de ICES-kant, de uitgavenkant, forse oplopende
bedragen in deze kabinetsperiode voor het grotestedenbeleid. Er is zelfs een
doorkijk gerealiseerd voor de komende tien jaar. Het convenant dat wij met
de steden hebben afgesloten, loopt tot 2003. Dat gaat dus deze kabinetsperiode
voorbij. Dat is een interessante staatsrechtelijke beweging. Daarmee
geven wij in feite het stokje door aan een volgende kabinet om dit structurele
beleid voor de steden door te zetten. Dat lijkt mij van belang. Wij hebben
op het niveau van de rijksoverheid immers geen kapitaaldiensten. Gemeenten
hebben dat wel. Zij kunnen investeringen op een andere manier boeken en wegzetten.
Dat kunnen wij niet op nationaal niveau. Dat vind ik af en toe heel lastig,
zeker als je in structurele zin wilt doorbouwen aan de versterking van de
steden. Overigens zeg ik hier onmiddellijk bij dat ik er zeer voor ben om
sterke steden in een fatsoenlijke bestuurlijke jas te koppelen aan een sterke
plattelandsomgeving. In het grotestedenbeleid zullen wij alle moeite doen
voor een versterking van het groenbeleid in de stad. In die zoektocht naar
complete steden moet je echter soms ook naar inbreiding zoeken, omdat je ook
de koopkrachtige gezinnen een plaats wilt geven in die stad. Daarom zul je
in bepaalde steden – wij kunnen zo de verschillen benoemen – voor
het groen je heil moeten zoeken in een heel fraai en sterk buitengebied. Ik
meen dat de schaal daarmee bepaalt dat je die buffer kunt zijn en dat je het
tegenwicht van die stad voor langere tijd kunt bieden. Dan moeten wij inderdaad
een beetje af van het model waarbij wij iedere twee, drie of vier jaar opnieuw
discussiëren over het feit dat gemeenten tegen hun grenzen aanlopen.
Den Haag is eigenlijk het mooiste voorbeeld. Ik meen dat de oplossingen daar
niet gezocht kunnen worden in houtje-touwtjewerk. Dan moet je over twee jaar
weer met elkaar discussiëren omdat het vastloopt. Dan zijn wij op de
verkeerde manier bezig. Dat doet niets af aan hetgeen collega Peper heeft
gezegd over de waarde van kleinere gemeenten. Het gaat niet alleen om het
getal. Het gaat om het bestuurlijk evenwicht en de economy of scale die men
heeft om investeringen te kunnen doen. Collega Peper zei het al even: als
je wilt kunnen investeren in nieuwe methoden van communicatie met de inwoners –
overheidsloket 2000, digitaal communiceren – vereist dat vaak kennis,
talenten en investeringen. Als je te klein blijft, wringt daar af en toe de
schoen, want dan kun je niet meedoen met dit soort ontwikkelingen waarom de
burgers autonoom vragen. Dat staat nog los van de vraag of zij het leuk vinden
om in – ik betrek het maar eens op mijn gemeente – Dalem te wonen.
Dat was vroeger een afzonderlijke gemeente en is nu een onderdeel van Gorinchem.
Die mensen voelen zich prima thuis in Gorinchem, mits je de sfeer van Dalem
weet te behouden. Dat is de uitdaging en dat speelt in dit soort discussies
heel vaak een rol.Mevrouw Linthorst heeft mijn mening gevraagd over de concurrentie tussen
de steden. De oud-EU-voorzitter Delors heeft eens gezegd dat Europa faalt
als de steden falen. Het is mijn innerlijke overtuiging dat sterke steden
onderling moeten kunnen concurreren. Ik ben wat dat betreft een beetje een
aanhanger van mijnheer Porter. Hij zei dat het om de competitiveness gaat.
Je moet concurrentie organiseren, want daar komen de beste krachten uit naar
boven. Dat zal in ieder geval op Europese schaal tussen steden en stadsregio's
plaatsvinden, maar soms ook binnen Nederland. Daar is niks mis mee, tenzij
het belachelijk wordt en je zo zwaar met elkaar concurreert, dat de derde
ermee heen gaat. Dat is in feite de vraag die je moet beantwoorden. Als Lelystad
en Heerenveen elkaar zo kapot concurreren dat de vestiging van Honeywell uiteindelijk
in het Roergebied terechtkomt, doen wij geen goede dingen. Provincies kunnen
op dat vlak een aardige ordenende functie vervullen, binnen hun provincie,
maar ook op IPO-niveau, bijvoorbeeld als je denkt de slag in Nederland te
verliezen. Om die fout te voorkomen zul je modellen moeten ontwikkelen.Mevrouw Linthorst heeft ook een opmerking gemaakt over de samenwerkingen
in de steden van stedelijke organisaties, de functioneel aangestuurde organisaties
vanuit de verzekeringen, de thuiszorg, het welzijnswerk, maar ook de sportinstellingen.
Ik meen dat wij af en toe het lef moeten hebben om een beetje naar binnen
te kijken: wat hebben wij de afgelopen tien of vijftien jaar gedaan? Wij hebben
heel veel organisaties aanbodgestuurd op pad gestuurd, met een taakstelling,
met een bepaalde omzet die gehaald moest worden. Daardoor kwam men licht in
de verleiding om te focussen op een doelgroep die deze omzet genereerde, terwijl
daardoor de samenhang in de keten van de vragen die op je af komt, uit het
oog verloren dreigt te raken. Die discussie voeren wij op dit moment met de
steden, maar ook binnen het kabinet: hoe geven wij verder uitwerking aan die
sociale infrastructuur? Wat kunnen wij steden, maar ook anderen bieden om
de samenwerking weer goed op het netvlies te krijgen? Daarbij is echt essentieel
dat je de vraag durft te benoemen: wat is er aan de hand en waar vallen de
gaten? Ik zeg niet dat wij onmiddellijk van aanbodsturing moeten afstappen,
maar wel dat je binnen die mechanismen moet nagaan hoe je de instellingen
verplicht om zodanig naar de buren te kijken dat die vragen niet tussen wal
en schip dreigen te raken. Ik geef de Kamer op een briefje dat er op dat punt
nog een oorlog te winnen is.Hetzelfde geldt voor het integraal veiligheidsbeleid: ook op dat punt
zijn collega Peper en ik betrokken bij de uitwerking in de grote steden en
ook daarbij gaat het om netwerken, waarbij voor mij datgene wat in het beleidsplan
over de politie staat, maatgevend is. Tegelijkertijd moet je de antennefunctie
van de politie echter continu blijven gebruiken om andere organisaties te
allerteren en duidelijk te maken dat zij niet kunnen blijven zitten in het
model waarin de politie het vuilnisvat van de hulpvragen op straat is; vanuit
die antennefunctie moet het zo georganiseerd worden dat anderen oppakken wat
anders zou blijven liggen. Dat ben ik met de heer Stoffelen eens.De heer Hessing heeft gevraagd hoe het overleg met de groep gemeenten
is verlopen die zo graag bij het grotestedenbeleid wil horen. In het regeerakkoord
is een passage opgenomen waarin letterlijk staat dat onder door ons nader
te stellen condities sommige steden niet volwaardig, maar wel op onderdelen
gebruik kunnen gaan maken van het grotestedenbeleidsinstrumentarium. Ik heb
een soort "standing invitation" doen uitgaan; daar kwamen 17 gemeenten op
af en na de bijeenkomst heb ik van 3 andere gemeenten gehoord dat zij net
te laat waren, maar ook graag in aanmerking willen komen; dat zijn dus al
20 gemeenten. Zo'n model maakt dat ik heel snel weer met de hele VNG om de
tafel kan gaan zitten, maar dat kan niet, want als wij het zo zouden gaan
uitsmeren, zouden wij van iedere gulden voor het grotestedenbeleid dubbeltjes
maken en dan is het een druppel op een gloeiende plaat. Ik heb
met die 17 gemeenten afgesproken dat zij binnen 2 weken vanaf nu een brief
zullen krijgen waarin ik de indicatoren – de door ons nader te stellen
condities – benoem op grond waarvan een enkele gemeente aanspraak kan
maken op onderdelen van het GSB-instrumentarium. Ik heb echt de neiging om
te vertellen wat daar uitkomt, maar ik vind dat niet zo chic, omdat ik beloofd
heb dat ik dat eerst aan die gemeenten zou melden. Het gaat echter om een
handvol gemeenten en niet veel meer; voor de andere gemeenten geldt: "sorry".
Tegelijkertijd bouwen wij echter wel aan een soort virtueel expertisecentrum,
waardoor andere steden kunnen leren en kunnen oppakken wat in de deelnemende
steden tot een succes leidt, met alle voordelen van fondsachtige constructies,
doordecentralisatie en "rechtstreekse gemeenten" in ISV-kader; dat laatste
kunnen die andere gemeenten niet à la minute worden, maar zij kunnen
er wel van leren.Mijn slotopmerking gaat over het millennium. Er zijn voorbeelden over
de tafel gekomen van mensen van naam en faam die "hide and seek" spelen. De
een gaat naar Nieuw-Zeeland, de ander gaat naar Dalfsen. Van die laatste hoor
ik wel eens het gerucht dat sommigen hopen dat dat een enkele reis zal zijn.
Ik moet eerlijk zeggen dat wij op dit moment ontzettend moeten oppassen voor
allerlei indianenverhalen en ononderbouwd vluchtgedrag. Dat gedrag krijgt
een grote exposure in de pers en dan denkt iedereen: moet ik mij dan echt
zorgen gaan maken, want als die het zegt, zal het toch wel ernstig zijn? Ik
heb in eerste termijn al gezegd dat ik er het volste vertrouwen in heb dat
wij op rijksoverheidsniveau alles doen om dit probleem goed in de vingers
te krijgen en op tijd klaar te zijn, zodat wij het publiek op het punt van
de vitale processen – bijvoorbeeld gas, water, elektriciteit, voedselketen
en betalingsverkeer – in de loop van het jaar kunnen melden dat wij
ons daar door de bank genomen geen grote zorgen over hoeven te maken. Er kan
natuurlijk wel eens iets misgaan, maar dat gebeurt ook nu; ook nu valt wel
eens apparatuur in een ziekenhuis uit, maar het gaat natuurlijk om de schaal
en de manier waarop je je georganiseerd hebt om dat te voorkomen. Ik zou iedereen
aanraden die plannen heeft om toch maar te vertrekken uit zenuwachtigheid,
thuis te blijven. Het voorbeeld van Nieuw-Zeeland is eigenlijk verkeerd, want
daar gebeurt het zelfs tien uur vroeger. Dit doet mij denken aan mensen die
ik wel eens gesproken heb die in de oorlog nog net dachten onder te duiken
en uit Zuid-Nederland naar Noord-Nederland gingen en daar vervolgens nog een
half jaar langer in de ellende zaten. Dat zijn de verkeerde stappen. Mijn
devies is: zoals het klokje thuis tikt, tikt het nergens, en dat bedoel ik
letterlijk en figuurlijk.De voorzitter:Tot slot is het woord aan de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties.Staatssecretaris G.M. de Vries:Voorzitter! De brandweerzorg en de rampenbestrijding zijn in Nederland
niet op het niveau waarop de burgers recht hebben in dit rijke, maar kwetsbare
land. Dit is een punt dat velen in dit land zorgen baart en ik deel die zorgen
met hen. Dat is de reden waarom ik besloten heb om ondanks het ontbreken van
extra middelen in het regeerakkoord, uit de eigen begroting van het ministerie
extra miljoenen vrij te maken om het vliegwiel van het vernieuwingsproces
dat de afgelopen tijd op gang is gekomen, toch te laten doordraaien.Dit betekent om concreet te zijn, dat wat betreft de brandweerorganisatie
en de rampenbestrijding dit jaar extra investeringen mogelijk zijn in zaken
als scenario-ontwikkeling, planvorming, preparatie en organisatie.Dit betekent ook dat dit jaar in het kader van het project geneeskundige
hulpverlening bij ongevallen en rampen 26 regionale functionarissen in dienst
zullen treden, in elke regio één, die een sleutelrol zullen
vervullen in de kwaliteitsverbetering van het geneeskundige deel van de rampenbestrijding.Vandaar mijn stelling dat de voortgang van het noodzakelijke verbeteringsproces
dit jaar op belangrijke deelterreinen gewaarborgd is. Dit jaar, maar vooralsnog
niet in voldoende mate in de jaren daarna. Daarvoor is meer nodig.Een extra financiële impuls van het Rijk acht ik onvermijdelijk.
Ik zeg dit in het volle besef dat de discussie de komende maanden, ook binnen
het kabinet, mede zal draaien om de vraag of er per saldo wellicht hier en
daar bezuinigingen noodzakelijk zullen zijn. Maar gelet op de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen Rijk en gemeenten in de wet acht ik het aangewezen, realistisch en
van goed bestuur getuigen dat ook gemeenten een aandeel in de noodzakelijke
voortgang van dit proces op financieel gebied gestalte geven. De heer Hessing
heeft mij gevraagd of ik wat dat betreft bedragen zou willen noemen. Ik zou
dat in dit debat met zijn welnemen nog niet willen doen. Ik wil graag een
open overleg met de gemeenten en met de VNG hierover en het lijkt mij van
een goede overlegmentaliteit getuigen om dat overleg niet in te gaan met machtswoorden,
niet van mijn kant, maar dan ook niet van de kant van de partners. Dit lijkt
mij belangrijk.Ik ken de brieven niet van de voorzitter van de Koninklijke Nederlandse
brandweervereniging waaraan de heer Van Dijk zojuist refereerde, maar ik wil
wel dit zeggen. Het heeft mij zeer verbaasd en onaangenaam verrast dat de
Koninklijke Nederlandse brandweervereniging nog voordat overleg mogelijk bleek
met het nieuwe kabinet, een aantal maanden geleden de samenwerking en de dialoog
met het kabinet eenzijdig heeft menen te moeten beëindigen. Gelukkig
is men van die dwaalweg teruggekeerd en is er thans een goed contact. Ik hoop
en vertrouw erop dat dit contact ook leidt tot zakelijke afspraken. Die zouden
namelijk volstrekt in de geest zijn van de motie die de Tweede Kamer bij de
begrotingsbehandeling van dit departement een aantal maanden geleden aannam
en waarin zij de betrokken overheden, ik wijs met nadruk op deze meervoudsuitgang,
met zoveel woorden opriep om zich gezamenlijk sterk te maken voor de zo noodzakelijke
verbetering op dit terrein. De betrokken overheden, dat betekent alle. Ik
moet u zeggen dat ik een hekel heb aan prestigegevechten tussen bestuurders.
Bestuurders moeten daarboven kunnen staan. De burger koopt hoegenaamd niets
voor een welles-nietesdiscussie tussen verschillende overheidslagen. De burger
van dit land heeft recht op veiligheid, niet alleen op bescherming tegen criminaliteit
maar ook op het voldoende voorkomen en bestrijden van grootschalige ongevallen en rampen. Ik acht dat een gezamenlijke verantwoordelijkheid
en ik ga de mijne niet uit de weg. Ik verwacht van de partners niet minder.De heer Van Dijk (CDA):Hoe verklaart u nu het verschil van perceptie en inzicht tussen u en de
brandweer? Uw standpunt houdt in dat de werkzaamheden ten behoeve van het
genoemde project kunnen doorgaan, maar de brandweer meent dat die voortgang
ernstig wordt belemmerd. Wat kunt u doen om weer op één lijn
te komen? Kennelijk moet toch een verschil van inzicht uit de weg worden geruimd.Staatssecretaris G.M. de Vries:Voorzitter! Ik denk dat in de praktijk zal blijken dat dit verschil van
inzicht geringer is dan men op het eerste gezicht wellicht denkt. Het zit
'm vooral in de appreciatie van de mogelijke gevolgen wanneer duidelijkheid
over de financiering in toekomstige jaren onverhoopt mocht uitblijven. Velen
in het brandweerveld verwachten dat in die hypothetische situatie het opgebouwde
enthousiasme wegebt. Er moet ook van de lagere overheden bestuurlijke energie
worden gevraagd omdat immers op het niveau van de gemeenten knelpunten bestaan
bij het vormgeven van de rampenbestrijding. Daarvoor bestaat vaak nog onvoldoende
aandacht. Men vreest dat de opbouw van die bestuurlijke aandacht opnieuw een
belangrijk knelpunt zou kunnen worden wanneer onverhoopt geen zekerheid voor
komende jaren wordt geboden. Vandaar mijn pleidooi dat alle betrokkenen hier
de schouders onder zetten om die zekerheid toch tot stand te brengen. Dat
is ook mijn inzet in de dialoog met betrokkenen. Ik denk dat wij op deze lijn
voldoende mogelijkheden hebben om dit voor het land zo noodzakelijke proces
te laten voortgaan.De beraadslaging wordt gesloten.De drie wetsvoorstellen worden zonder stemming aangenomen.Sluiting 23.15 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19981999-550-605.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl