Debat naar aanleiding van de Europese top
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 3055-3079

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

17-12-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 38, pagina 3055-3079

17-12-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 17 december 1997)Pagina 3043-3043
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 17 december 1997)Pagina 3107-3108
Behandeling van de Najaarsnota 1997 (25771)Pagina 3003-3026
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin (II) voor het jaar 1997 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (25772); - en nog negentien andere wetsvoorstellen tot wijziging van begrotingen i.v.m. de NajaarsnotaPagina 3043-3044
Behandeling van: - wetsvoorstel Wijziging van enkele onderwijswetten en technische wijziging van enkele andere wetten in verband met het tot stand brengen van onder meer een Wet op het primair onderwijs en een Wet op de expertisecentra (25409); - motie-Koekkoek/Van der Vlies over de bundeling van de geldstromen binnen samenwerkingsverbanden (25409, nr. 25); - motie-Rijpstra c.s. over de aanpak van de veranderingstrajecten binnen de schoolbegeleidingsregio's (25409, nr. 26)Pagina 3026-3033
Interpellatie-Van der Vlies, gericht tot de minister-president en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over uitspraken van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het wetsvoorstel herstructurering varkenshouderijPagina 3046-3055
Regeling van werkzaamheden (woensdag 17 december 1997)Pagina 3044-3046
Behandeling van de nota Stedelijke vernieuwing (25427)Pagina 3033-3040
Debat naar aanleiding van de Europese topPagina 3055-3079
Presentie en opening (woensdag 17 december 1997)Pagina 3003-3003
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels inzake een stelsel van varkensrechten en een heffing ter zake van het houden van varkens (Wet herstructurering varkenshouderij) (25746)Pagina 3079-3107
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 1997 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (25786)Pagina 3040-3043

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 130 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat naar aanleiding van de Europese top.De beraadslaging wordt geopend.De heer Van den Bos (D66):Voorzitter! Eigenlijk was er reden voor een feestje. De Europese top heeft
immers een historisch besluit genomen. Met zes landen worden de onderhandelingen
over een vergaande uitbreiding van de Unie gestart. Mijn fractie is het eens
met deze keuze. Ook is uiteindelijk een goede formule gevonden om de overige
kandidaten zo nauw mogelijk bij het uitbreidingsproces te betrekken. De Nederlandse
regering heeft hierbij een zeer creatieve rol gespeeld. Opmerkelijk is dat
ook deze zogenoemde "preonderhandelaars" tevreden lijken met hun nieuwe status.
In de race wie het snelst de eindstreep – het lidmaatschap – haalt,
zouden zich overigens best verrassingen kunnen voordoen.Van alle kanten, behalve vanuit het Zuiden, wordt nu grote politieke druk
uitgeoefend om de meest kansrijke kandidaten zo snel mogelijk lid te maken.
Hoe wenselijk mijn fractie de uitbreiding ook vindt, zij is wel van oordeel
dat onverkort vastgehouden moet worden aan de Kopenhagencriteria. De toekomstige
samenhang in de Europese Unie vergt immers dat de verschillen tussen de lidstaten
niet al te groot zijn. Wij moeten voorkomen dat er te veel en te lange overgangstermijnen
worden gehanteerd. Daarom moet er in de fase vóór toetreding
meer steun worden gegeven dan de Commissie nu voorstelt. Ook tijdens het onderhandelingsproces
moet niet gesuggereerd worden dat wij het niet zo nauw met de criteria zouden
hoeven te nemen. In dit verband vraag ik de regering wat er wordt bedoeld
met de voorzittersconclusie dat de beoordeling van de vorderingen van de kandidaat-lidstaten
op dynamische wijze zal geschieden. Betekent "dynamisch" soepel?De gasten uit de toekomstige lidstaten hadden zich van deze gedenkwaardige
top waarschijnlijk iets anders voorgesteld dan het eindeloze gesteggel over
de informele EMU-bijeenkomsten en over Turkije. De besluitvorming over monetaire en economische zaken blijft bij de Ecofin-raad; dat is
goed. Kan de regering meer duidelijkheid geven over de agenda van de informele
bijeenkomsten? Kan elk lid, bijvoorbeeld Frankrijk, alles agenderen wat het
wil? Kan de regering vooral ook een toelichting geven op de conclusie dat
telkens wanneer vraagstukken van gemeenschappelijk belang aan de orde zijn,
deze besproken kunnen worden door de ministers van alle lidstaten? Wie mag
bepalen wat van gemeenschappelijk belang is?Mijnheer de voorzitter! Volgens de Britse premier Blair is de Europese
top geslaagd. De EU heeft volgens hem Turkije niet de rug toegekeerd; volgens
hem is het tegendeel waar. De Duitse bondskanselier noemde zich na afloop
zowaar "een groot vriend van Turkije" en commissaris Van den Broek vond dat
de uitnodiging aan de Turken om lid te worden van de Europese Conferentie
meer biedt dan op het eerste oog lijkt. De koppen van de Turkse kranten luidden
daarentegen heel anders: "Loop naar de hel met Europa", "De Europese Unie
is ontvoerd door de Grieken", "De Koran is goed genoeg voor ons" en "De Europese
Unie heeft de wereld verklaard dat het eigenlijk een christelijke club is".
Je vraagt je af of de Turkse media het over dezelfde bijeenkomst hebben als
de Europese leiders. Toch wel; de verwarring ligt aan de ene kant aan de dubbelzinnigheid
van de conclusies en aan de andere kant aan de behoefte van sommige deelnemers
om datgene wat krom is, recht te praten. Nederland was als EU-voorzitter gestart
met pogingen om Griekenland en Turkije dichter bij elkaar te brengen. Dit
verzoeningsproces lijkt nu abrupt afgebroken. De Europese Raad was vooral
een bijdrage aan een grotere verwijdering tussen de twee kemphanen. Mijn fractie
heeft ernstige twijfels of het Luxemburgse voorzitterschap er alles aan heeft
gedaan om tot een andere uitkomst te komen. Ook kunnen wij ons niet aan de
indruk onttrekken dat veel lidstaten onevenredig veel politieke ruimte hebben
gelaten voor het Griekse standpunt. Waarom zijn onze Griekse vrienden niet
door de grote landen in de tang genomen, zo kan men zich afvragen. Kan de
regering het verloop van de onderhandelingen en de Nederlandse rol daarin
schetsen?Voorzitter! Wij vinden het bepaald geen evenwichtig resultaat wat uit
deze top is gekomen. Wel is positief dat de regeringsleiders met inbegrip
van bondskanselier Kohl nog eens hebben bevestigd dat Turkije in aanmerking
komt voor toetreding tot de Europese Unie. Ook aartsvijand Griekenland gaat,
overigens in tegenstelling tot de VVD-fractie, akkoord met het uiteindelijke
Turkse lidmaatschap. Terecht zal dit land beoordeeld worden op basis van dezelfde
criteria als de andere kandidaat-lidstaten. Ook is het op zichzelf volstrekt
juist dat Turkije pas lid kan worden als het voldoet aan de eisen ten aanzien
van mensenrechten, minderhedenbeleid en een oplossing van de regionale problemen.Mijn fractie is echter van oordeel dat ook Europa aan zijn toezeggingen
aan Turkije tegemoet moet komen. Zo zouden de hulpgelden in het kader van
de douane-unie eindelijk beschikbaar moeten komen. Deelt de regering onze
opvatting dat een passage hierover in de conclusies niet had misstaan en dat
daarom de conclusies ook niet echt evenwichtig zijn?Mijn fractie betreurt dat aan Turkije expliciete voorwaarden zijn gesteld
voor toetreding tot de Europese Conferentie. De ontkenning door de Luxemburgse
voorzitter dat het hier om voorwaarden zou gaan, wordt in Turkije begrijpelijkerwijs
als een belediging van de intelligentie ervaren. Onder punt 5 van de conclusies
is immers wel degelijk sprake van voorwaarden. De conferentie is juist bedoeld
om ertoe bij te dragen dat de situatie in Turkije verbetert. Dan kan men niet
tegelijkertijd dit als toegangseis hanteren.Voorzitter! De Turkse regering heeft begrijpelijkerwijs zwaar gereageerd
en heeft aangekondigd de politieke relaties met de Europese Unie te verbreken.
Dit geldt gelukkig niet voor de bilaterale politieke betrekkingen. Daarom
vraag ik de Nederlandse regering er alles aan te doen om deze breuk te lijmen,
als het nog even kan voor de start van de Europese Conferentie in maart. Ik
vraag de minister van Buitenlandse Zaken of hij gisteren of van de week tijdens
de NAVO-top nog met zijn Turkse collega heeft gesproken.Ziet mijn fractie het wat betreft Cyprus goed dat de nu gebruikte formulering
scherper is dan in het verleden? In de conclusie staat dat ook vertegenwoordigers
van de Turks-Cyprische gemeenschap per se in de onderhandelingsdelegatie moeten
worden opgenomen. Wat zijn naar het oordeel van de regering hiervan de politieke
implicaties? Hoe beoordeelt zij deze? Wij moeten inderdaad volgens onze fractie
oppassen dat wij Turkije geen vetorecht geven over de Cyprische toetreding.
In wezen heeft de lidstaat Griekenland natuurlijk ook een veto. Alleen op
basis van een evenwichtige benadering is een oplossing van het Cyprische probleem
mogelijk.Voorzitter! Ik kom tot een afronding. De situatie rondom Turkije doet
mij denken aan de man die lid van een tennisclub wil worden, maar die al meer
dan dertig jaar niet door de ballotagecommissie komt. Eindelijk wordt tegen
hem gezegd dat hij nog lang niet op de hoofdbaan mag spelen, maar dat hij
welkom is op het bijbaantje om te oefenen. Nou ja, welkom, eigenlijk speelt
hij nog lang niet goed genoeg. Hij moet eerst beter leren tennissen voordat
hij bij de club mag komen oefenen. Wat doet deze man? Hij gooit zijn racket
in de hoek, maar hopelijk niet voorgoed.De heer Weisglas (VVD):In een dergelijk geval kan men beter doorgaan met stevig oefenen om beter
te kunnen tennissen, dan het racket weg te gooien.De heer Van den Bos (D66):Dan moet er wel een baan beschikbaar worden gesteld. Meer concreet gesteld,
is het wel verstandig om de genoemde voorwaarden te stellen aan Turkije om
lid te mogen worden van de Europese Conferentie, terwijl deze conferentie
nu juist bedoeld is om met Turkije via een intensieve dialoog tot een verbetering
van de situatie in dat land te geraken?Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Luxemburg, het had een historische top moeten zijn. Bijna
een decennium na de val van de Berlijnse Muur begonnen dan eindelijk serieuze
toetredingsonderhandelingen met Midden- en Oost-Europese landen. De uitkomst
is echter absoluut geen historisch hoogtepunt in de EU-diplomatie geworden.
Op alle vlakken is het succes vooral retorisch, maar in werkelijkheid
halfslachtig en schimmig. Ik zie de minister verbaasd kijken, maar ik herinner
mij de uitspraken in de media dat er pas tijdens de lunch ontroerende emoties
kwamen en dat de minister toen besefte dat het een historisch moment was.
Dat gebeurde tijdens de lunch, het moment waarop je zo gezellig aan tafel
rond de eenheid zit. Daarvoor, toen er concreet over de resultaten en de verdere
strategie werd gepraat, was dat besef nog niet doorgedrongen. Dit lijkt mij
terecht.Mijn fractie blijft het buitengewoon betreuren dat er niet gekozen is
voor het regattamodel, waarbij iedere lidstaat gelijke startkansen heeft en
waarbij de politieke erkenning dat er op termijn een kamer voor je in het
Europese huis gereserveerd is, geen vrijblijvende opmerking is. Ik spreek
uitdrukkelijk van het Europese huis, want ik meen dat het taalgebruik erg
belangrijk is. In het eerste punt van het verslag van de Europese Raad lees
ik dat de regering van mening is dat er een historische stap is gezet op het
pad van integratie van landen van Midden- en Oost-Europa in de westelijke
economische en politieke structuren. Is het niet beter in het vervolg te spreken
van het Europese huis en van toetreding tot Europese structuren? Was het niet
deze minister die vroeg: van wie is Europa eigenlijk? Ik krijg de indruk dat
door het taalgebruik West en Oost weer apart worden gehouden.De top had historisch kunnen zijn. Dit was ongelooflijk belangrijk voor
de stabiliteit op het gehele Europese continent in de komende tien tot vijftien
jaar, waarom het met dit uitbreidingsproces minimaal gaat. Dat er geen enkel
Balkanland, Bulgarije noch Roemenië, bij de eerste groep van zes hoort,
verhoogt de kans op instabiliteit in die regio, waar stabiliteit voor alles
hoort te gaan. Voor het nog enigszins verzachten van deze potentiële
deling op het Europese continent hangt er veel af van de manier waarop gelden
tussen beide groepen verdeeld worden en ingezet worden. Er zijn veel mooie
woorden over, maar er wordt geen enkel concreet bedrag genoemd of inzicht
gegeven in de activiteiten waarop het is gericht. Alle mooie bezweringsformules
dat je best van de tweede in de eerste groep kunt komen, zijn lucht zolang
deze gegevens er niet zijn. Staat er iets zwart op wit of moet het nog worden
uitgezocht?Het kiezen van de zes landen die echt mogen gaan onderhandelen en niet
aan het lijntje worden gehouden, is volgens mij voor alles een politiek proces
geweest. Het economische speelde nauwelijks een rol. Er was Scandinavische
politieke druk nodig om in ieder geval een Baltische staat op te nemen. Het
werd Estland en niemand kan mij tot op heden uitleggen waarom Litouwen niet.
Het is volstrekt arbitrair.Nog opmerkelijker is de keuze voor Cyprus in de eerste groep. Er mag geen
misverstand over bestaan dat het oplossen van het lang slepende conflict daar
ook voor ons heel belangrijk is. Het is echter wel een heel onorthodoxe en
riskante oplossing om toetredingsonderhandelingen hiervoor in te zetten. Een
conflict hoort toch in de daaraan voorafgaande fase te worden opgelost? Of
is hier plots de redelijk draaiende economie op Cyprus doorslaggevend? Vindt
de regering het acceptabel om straks alleen het Grieks-Cypriotische deel toe
te laten? Ik geef toe dat dit een oplossing is, maar wel een erg cynische.
De Europese Unie roept het wel enigszins over zich af met haar diplomatieke
geklungel.De rel met Turkije is ook voor mij het dieptepunt van deze top. Ik herhaal
mijn opmerking vorige week tijdens de behandeling van de begroting voor Buitenlandse
Zaken dat GroenLinks vindt dat er ook voor Turkije een kamer in het Europese
huis hoort te zijn. Een land dat aan het toetredingsproces gaat deelnemen,
moet echter wel aan de minimumeisen van de Europese Unie voldoen op het terrein
van de democratische rechtsstaat. Het is voor het eerst dat de Unie te maken
heeft met een potentieel lid dat al sinds jaar en dag tot de zwartste bladzijden
in de Amnestyrapporten behoort en zich niet inzet voor een vreedzame oplossing
van het Koerdische conflict, de oorlog in Zuidoost-Turkije. Turkije heeft
met de douane-unie een wortel gekregen, maar zijn gedrag is hierdoor in de
afgelopen jaren niet verbeterd, de handelsbalans wel. De lege huls van de
Europese Conferentie is opnieuw een worteltje op het verkeerde moment.Voorzitter! Ik wil nadrukkelijk vragen waarom de regering geen initiatieven
neemt om de barrière om verder te komen met Turkije, te slechten in
andere gremia die daarvoor uitgerust zijn: de OVSE en de Raad van Europa.
Ook onder het vorige kabinet hebben we daarover gesproken. Ik weet dat ook
de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken initiatieven ontplooide om samen
met de OVSE te gaan kijken hoe iets te doen aan de situatie in Zuidoost-Turkije.
Misschien is het nu het moment om daar eens verder over te gaan praten. Immers,
met alle krantenkoppen in Turkije, zoals "Europa naar de hel" of iets dergelijks,
is het wel zo dat de minister-president van Turkije de deur niet heeft dichtgeslagen,
maar wel aan de voorwaarden moet voldoen. Dan zou ik zeggen: daarbuiten, bij
de gremia die we daarvoor hebben. In de volle schijnwerpers van de Europese
Unie wordt het immers alleen maar een clash, met een door de verdeelde Europese
leiders getolereerde hoofdrol van Griekenland.Voorzitter! Tot slot nog enkele andere kwesties. Eerst de Euro-X. De troebelen
rond zowel de Euro-X, als de kandidatuur voor het presidentschap van de Europese
centrale bank, maken opnieuw duidelijk dat er onderhuids grote politieke verschillen
broeien rond de invoering van de euro. Het bewijst voor onze fractie opnieuw
dat de Europese samenwerking nog niet toe is aan dit riskante monetaire avontuur.
De Euro-X vond ik al een mistig en mysterieus begrip, en met het compromis
van het weekend is het er niet veel helderder op geworden. Misschien is de
variabele X iets kleiner geworden, maar de formulering hoe en onder welke
condities eurodeelnemers straks met elkaar kunnen praten over monetaire aangelegenheden
in het kader van de Ecofin-raad, is nu zo multi-interpretabel dat het volgens
mij gewoon wachten is op de eerste de beste ruzie tussen de Britten en de
Fransen.Aangenaam verrast was ik door de berichten over het uitgelekte rapport
van de Europese Commissie over het Rotterdameffect. Het schijnt dat minister
Zalm de Nederlandse bijdrage zo'n 2 mld. te hoog heeft berekend. De minister
weerspreekt dat op zeer hoge toon. Gezien al het, soms gênant verongelijkte
gedoe van Nederland over zijn EU-bijdrage, wil ik de minister-president vragen
of wij hierover een klip en klare brief kunnen krijgen, zodat
we weten waar we over praten.Voorzitter! Wij zijn ons ervan bewust dat de uitbreiding met de Oost-
en Midden-Europese landen veel geld gaat kosten. Ik vraag me af of dat besef
daar in Luxemburg inderdaad aanwezig was.Ik heb, ten slotte, gezien dat het millenniumprobleem serieus aandacht
heeft gekregen. Het is zelfs een "Chefsache" geworden. In dat kader wil ik
de minister-president vragen of er ook over gesproken is hoe we verder moeten
gaan met de pensioenen van de europarlementariërs.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Het is te begrijpen dat in de voorzittersconclusie van de
Europese Raad van Luxemburg wordt gesproken van een historische mijlpaal voor
de toekomst van de Unie en van Europa. De gemeenschappelijke lunch met de
kandidaat-lidstaten was zelfs een emotionele gebeurtenis. Ik doe daar niets
aan af, als we ons maar realiseren dat die emoties van korte duur zullen blijken
te zijn, want hierna begint het lange onderhandelingsproces en zullen toetreders
met het echte Europa worden geconfronteerd. Dat proces zal veeleisend, zeer
complex en weinig spiritueel blijken te zijn.De eerder gevreesde scheidslijn tussen de eerste zes toetreders en de
rest van het peloton is in Luxemburg een stippellijn geworden. De inclusiviteit
van het toetredingsproces is daarmee in elk geval voor het oog gegarandeerd
en dat is winst.In maart 1998 starten de onderhandelingen; een strategisch nieuw element
is het partnerschap voor toetreding. De Unie zal op bilaterale basis gaan
onderhandelen. Mag ik vragen wat het einddoel van deze strategie is? Wordt
gestreefd naar toetreding te zijner tijd van de eerste zes landen gezamenlijk,
of is ook een gefaseerde toetreding per individueel land mogelijk? Ik neem
aan het laatste, maar ik zou dat niet verstandig vinden. Ik zou ernaar willen
streven om zoveel mogelijk een aantal landen tegelijk te laten toetreden,
zoals in het verleden ook het geval is geweest met bijvoorbeeld Griekenland,
Portugal en Engeland, als ik mij tenminste niet vergis.Voor Cyprus, voorzitter, geldt een bijzondere pretoetredingsstrategie.
Klopt mijn waarneming dat Cyprus niet in aanmerking komt voor Phare, voor
de zogenaamde inhaalfaciliteit en voor het Cohesiefonds?De veiligheidspolitieke situatie op Cyprus is bekend. Het betrekken van
Cyprus bij de Europese Unie bergt zowel beloften als risico's in zich. Hoe
verhoudt zich nu eigenlijk de rol van de Europese Unie ten aanzien van Cyprus
tot die van de Verenigde Naties? Waarom lees ik daar zo weinig over? Naar
mijn oordeel heeft de VN ten aanzien van de oplossing van het Cyprusvraagstuk
een eerste verantwoordelijkheid. Vindt er coördinatie plaats tussen in
elk geval de EU en de VN? Hoe is daarin de rolverdeling? Graag krijg ik op
dit punt opheldering. Er is dus zeker geen Europese Alleingang.Het heikele punt was en is Turkije. Ik heb al vaker gezegd dat het een
ernstige misslag was toen in 1963 de toenmalige EEG Turkije een volwaardig
lidmaatschap in het vooruitzicht stelde. Het valt te betreuren dat Europa
zich daarvan tot in Luxemburg nooit heeft durven bevrijden. Hoe ook de eigen
identiteit van het Europa van de Europese Unie geformuleerd mag worden, het
is een fictie te denken dat er een echte plaats is voor Turkije in het Europese
huis. De politieke investering moet gericht zijn op een goed nabuurschap en
op de stabiliteit van de NAVO waarvan Turkije lid is. Waarom heeft overigens
de Europese Commissie afgezien van het opstellen van een rapport over Turkije?
Werd dat niet aangedurfd?Dat Turkije na Luxemburg de politieke dialoog met de EU verbrak, laat
zich verstaan. Het land wil serieus worden genomen. Het heeft goed aangevoeld
dat in Luxemburg de overheersende gedachte was: "liever paaps dan Turks".
Dat was een herkenbare reflex. Tweemaal eerder stonden de Turken voor de poorten
van Europa. In 1526 toen de Osmanen in de vlakte bij Mohacs het Hongaarse
leger versloegen, hetgeen leidde tot het einde van het Hongaarse koninkrijk
en in 1687 toen op dezelfde plek de Turken voor de Habsburgers moesten wijken.
Een interessant kerkhistorisch feit is dat in de tussenliggende periode onder
Turks-Osmaans bewind in Zevenburgen, Transsylvanië, de gereformeerde
godsdienst tot een ongekende bloei kwam. Tot op de dag van vandaag is dat
zichtbaar gebleven. Als het dus gaat over de vrijheid van godsdienst, hoeven
wij niet alleen maar negatief te denken over zelfs het Ottomaanse rijk.Voorzitter! Het historisch beeld is dus gemengd, zo ook het actuele. Turkije
is de gevangene van zichzelf. Als dat land geheel zou voldoen aan de criteria
van Kopenhagen voor toetreding, dan bezwijkt de seculiere staat Turkije, met
de dominante rol van het leger, vermoedelijk voor de islamitisch-fundamentalistische
krachten. Kortom, een Turkse toetreding lijkt zowel linksom als rechtsom een
onbegaanbare weg. Als de EU meer wil zijn dan een economisch blok en ook een
zekere politiek-culturele homogeniteit wil bezitten, dan past Turkije daar
gewoonweg niet bij. Het is lastig, maar het is beter om dat gewoon uit te
spreken.De heer Van den Bos (D66):Voorzitter! De heer Van Middelkoop zegt eigenlijk dat het een veel te
groot risico is om Turkije tot de EU toe te laten, want het zou daar nog wel
eens heel instabiel kunnen worden. Hij wijst vooral op de rol van het leger.
Maar Turkije kan helemaal geen lid worden van de EU als die stabiliteit er
niet is en als Turkije niet aan de politieke en economische criteria voldoet.
In die zin is zijn angst per definitie al ongegrond.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik heb mijn stelling als volgt geformuleerd. Turkije, zoals wij het land
nu kennen, is de gevangene van zichzelf. Het is daarbij een voordeel dat het
een seculiere staat is. Ik zeg dat met enige terughoudendheid, want ik heb
ook zo mijn opvattingen over een christelijke staat. Zoals het er nu voorstaat,
kan Turkije gewoon geen lid worden. Als het land zich zou veranderen in de
door ons gewenste zin en als het zou voldoen aan de criteria van Kopenhagen,
dan moet er zoveel veranderen in Turkije en in het bijzonder in de dominante
rol van het leger, dat Turkije daardoor zo'n andere gedaante zal aannemen
en de fundamentalistische krachten de overhand zullen krijgen, dat het land
om die reden geen lid zou kunnen zijn van de EU.De heer Van den Bos (D66):Maar als Turkije wel aan de politieke criteria voldoet...De heer Van Middelkoop (GPV):Maar dan is het een ander Turkije!De heer Van den Bos (D66):Hoe het land er ook uit zal zien, u bent het ermee eens dat het land lid
kan worden als het voldoet aan de criteria?De heer Van Middelkoop (GPV):Voor mij is dat nu een zeer academische situatie. Ik heb niet zonder reden
gezegd dat linksom of rechtsom het naar mijn gevoel nauwelijks mogelijk zal
zijn. U bent een van de laatste federalisten in dit huis en u moet dus een
notie hebben van een zekere politiek-culturele homogeniteit die onder zo'n
federatie zou moeten liggen. Die moet je wel heel breed trekken of zodanig
laten verwateren dat daarvoor voor een land als Turkije een normale, echt
geïntegreerde plaats kan zijn. Ik zie dat eerlijk gezegd niet gebeuren.De heer Van den Bos (D66):Zegt u eigenlijk niet, zonder dat u dat wilt toegeven, dat Turkije geen
lid mag worden omdat het een islamitische en geen christelijke staat is?De heer Van Middelkoop (GPV):Zo zal ik het nooit zeggen en dat weet u best, want dit debat hebben wij
vaker gevoerd. Ik beoordeel als politicus een staat niet op zijn godsdienstig
gehalte. Ik heb te maken met de wijze waarop een staat de mensenrechten respecteert,
of er wel of niet een parlementaire democratie zal zijn, wat de doelstellingen
zijn van het buitenlandse beleid. Kortom, ik vind de Kopenhagencriteria belangrijk.Daarachter ligt natuurlijk wel de zeer interessante politiek-intellectuele
discussie, of er misschien een zekere intrinsieke relatie bestaat tussen een
bepaalde levensbeschouwing – in dit geval het christendom – en
de opbloei van de parlementaire democratie aan de ene kant en aan de andere
kant de islamitische wereldbeschouwing, waarbinnen de parlementaire democratie
en de mensenrechten veel minder of heel anders tot opbloei zijn gekomen. Natuurlijk
speelt dat in mijn achterhoofd een rol. Dat is een onderdeel van de Huntingtonthese.
Daarom vind ik het ook voor de hand liggen om aan de grenzen die er zijn in
Europa, zowel ten aanzien van het islamitische Europa als ten aanzien van
de orthodoxe wereld waartoe Rusland behoort, een politieke relevantie toe
te kennen, omdat die er gewoon is. Dat wil niet zeggen dat je daarmee tegenover
elkaar staat. Ik sta hier niet als een soort anti-Turks parlementariër.
Maar als je Europa een zekere homogeniteit wilt geven, moet je ergens een
grens trekken.Ik zal het niet doen, maar ik zou u de vraag kunnen stellen of u vindt
dat als Turkije lid moet kunnen worden, ook Oekraïne en Rusland lid moeten
kunnen worden. Als zij aan de Kopenhagencriteria voldoen, moet dat volgens
mij op grond van uw redenering wel kunnen.De heer Van den Bos (D66):In theorie is dat zo. Als ik nog een korte vraag mag stellen, voorzitter.De voorzitter:Heel kort.De heer Van den Bos (D66):Mijnheer Van Middelkoop, bent u niet met mij van mening dat uw redenering
eigenlijk het feit buiten schot laat, dat ook onze westerse samenlevingen
veel méér multicultureel worden en dat het moslimelement op
termijn ook in onze samenleving zeer wezenlijk wordt? Uw redenering wil een
scheidslijn leggen vanwege dit soort overwegingen. In de praktijk is die scheidslijn
er al niet binnen onze samenleving.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik ben blij dat u zei "in theorie is dat zo", want u en ik zullen niet
meemaken dat de islamitische factor in West-Europa de grondslagen van onze
cultuur heeft omgezet en vermoedelijk – zo zeg ik zonder vervelend te
willen zijn – ook niet willen meemaken. In elk geval is dat theorie.Voorzitter! Als ik de kranten goed begrijp, zijn uit de slottekst de passages
die niet zijn opgenomen over de toekomstige financiering van de Unie, het
meest interessant. Zo is geschrapt het zinnetje dat het lidmaatschap "niet
alleen in geld kan worden uitgedrukt". Nederland en Duitsland wilden die schrapping.
Toch wat merkwaardig, want hoe vaak is mij in nationale debatten dit niet
voorgehouden, bijvoorbeeld als het ging over eigenmiddelenbesluiten? Mag ik
het oordeel van de regering over de feiten die de heer Oosterwijk, thesaurier-generaal,
gisteren in NRC Handelsblad vermeldde, namelijk dat de Europese Commissie
voortijdig een onderzoeksrapport over de nettobetalerspositie naar het Europees
Parlement heeft gestuurd en dat de heer Dankert daarmee, ondanks een tegenadvies
van de permanente vertegenwoordiging, onmiddellijk naar de pers is gelopen?
Ik weet best dat de Nederlandse regering niet verantwoordelijk is voor het
gedrag van de heer Dankert, maar misschien kan, refererend aan het debatje
van zo-even, de minister-president de PvdA-pet opzetten en daarover iets verstandigs
opmerken?Minister Kok:Dan krijg ik weer een interpellatie!De heer Weisglas (VVD):Met alle waardering voor de benadering die collega Van Middelkoop kiest
voor het stellen van die laatste vraag aan de minister-president – ietwat
ironisch – maar het is, nu dit geschreven is door de thesaurier-generaal,
een hoge ambtenaar, wel verstandig van de heer Van Middelkoop om aan de regering
te vragen of die opvattingen van de thesaurier-generaal correct zijn en daarmee
de politieke verantwoordelijkheid van de regering krijgen.Minister Van Mierlo:Voorzitter! Mag ik ter verheldering zeggen dat ik graag de suggestie van
de heer Weisglas overneem en aan de minister van Financiën zal vragen
om namens de regering hierover een korte notitie te sturen. Het is een beetje
raar. Het zijn opmerkingen van de heer Dankert en dan weer opmerkingen daarover
van een hoge ambtenaar.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik dank de heer Weisglas. Ik beschouw zijn interruptie als een toevoeging
aan mijn betoog. Ik dank ook de minister van Buitenlandse Zaken voor zijn
opmerking.Er blijft één punt hangen. Ik zou het wel op prijs stellen
als de Europese Commissie zou worden gevraagd of men inderdaad, zoals de heer
Oosterwijk heeft geschreven, dat onderzoeksrapport voortijdig aan het Europees
Parlement heeft gezonden. Zo staat het in NRC Handelsblad van gisteren. Daardoor
heeft het ook deze politieke lading gekregen.Minister Van Mierlo:Als ik de heer Zalm om een brief vraag, doe ik dat natuurlijk met de bedoeling
opheldering te krijgen over alle aspecten die hiermee verband houden. Dus
ook dit punt is dan aan de orde.De heer Van Middelkoop (GPV):Dan hebben we dit voldoende uitgesproken. Wij wachten de brief met belangstelling
af.Voorzitter! Ten slotte wijs ik nog op het volgende. Waarom is in Luxemburg
zo mager gereageerd op de uitkomst van de klimaatconferentie van Kyoto? Ik
lees iets over de beperking van de uitstoot van broeikasgassen met meer dan
5%. In Kyoto is de Unie evenwel akkoord met een reductiepercentage van 8.
Waarom is dit niet expliciet vermeld? De Europese Unie weet zich daaraan toch
wel gebonden?De heer Weisglas (VVD):Voorzitter! In de ogen van de VVD-fractie is de Europese Raad van Luxemburg
wel degelijk een groot succes. Het is terecht om de kwalificatie "historisch",
die soms te vaak en te snel gebruikt wordt, in dit verband wel te gebruiken.
De Europese Raad van Luxemburg heeft immers besloten te beginnen met onderhandelingen
over de toetreding van vijf Midden- en Oost-Europese landen, terwijl tegelijkertijd
voor een formulering en een werkwijze is gekozen die erop neerkomt dat de
overige Midden- en Oost-Europese landen die kandidaat-lid van de Europese
Unie zijn, niet te ver verwijderd worden van de andere landen. Er is dus terecht
gekozen voor de benadering van, zoals de Nederlandse regering die noemt, gelijke
kansen, rekening houdend met ongelijke capaciteiten, misschien beter gezegd:
ongelijke uitgangsposities. Ik meen dat deze werkwijze een compliment waard
is aan het adres van de minister van Buitenlandse Zaken. Immers, zijn brief
tijdens het laatste Gymnich-overleg vormde de basis voor deze benadering.Voorzitter! Ik heb vervolgens enkele, meer concrete en specifieke vragen
over de toetreding van en de toekomstige onderhandelingen met de Midden- en
Oost-Europese landen. Op bladzijde 8 wordt in de conclusies in nogal ruime
en vage bewoordingen gesproken over de deelname van de kandidaat-lidstaten
aan een aantal programma's van de Europese Unie en over de financiële
bijdrage van die lidstaten in het kader van die programma's. Gaat het dan
om alle elf of eerst om de vijf lidstaten? Is het mogelijk iets concreters
te zeggen over de deelname van de kandidaat-lidstaten aan de programma's?Op bladzijde 7 staat in de conclusies dat de pretoetredingssteun aanzienlijk
zal worden opgevoerd. Betekent dat ook in kwantitatieve termen een verandering
ten opzichte van Agenda 2000? Zo ja, is aan te geven wat die verandering inhoudt?
Is verder aan te geven op welke wijze de financiering van deze pretoetredingssteun
zal plaatsvinden?Op bladzijde 9 staat in de conclusies: De economische criteria en het
vermogen om de uit de toetreding voortvloeiende verplichtingen op zich te
kunnen nemen, zijn en moeten worden beoordeeld op een toekomstgerichte en
dynamische wijze. Dit punt is vorige week in het algemeen overleg met de staatssecretaris
aan de orde geweest. Ik vind de term "toekomstgerichte en dynamische wijze"
niet helemaal duidelijk. Kan hierop een toelichting worden gegeven? Zij betekent
toch niet dat het niet voldoen aan de criteria van Kopenhagen niet in iedere
omstandigheid een belemmering is om toe te treden? Nogmaals, wat moet ik verstaan
onder: een dynamische wijze?De heer Van den Bos (D66):Voorzitter! Vergist de heer Weisglas zich nu niet? De passage die de heer
Weisglas citeert betreft het beginnen van de onderhandelingen, maar hij doet
het voorkomen alsof die het einde van de onderhandelingen betreft.De heer Weisglas (VVD):Ik kan mij vergissen, maar dat hoor ik dan wel van de regering. Als ik
mij vergist heb, daarvoor dan mijn excuses. Ik heb de passage echter anders
gelezen dan de heer Van den Bos, maar ik hoor graag van de regering wat juist
is.Ik wil kort ingaan op de kwestie Turkije. Alle ophef die daarover is gemaakt
vanuit Turkije kan ik natuurlijk begrijpen. Wij zijn ook politici. Als ik
een Turks parlementslid was, zou ik dezelfde ophef maken om binnenlandpolitieke
redenen. Maar alle tranen die vervolgens daarover worden vergoten door de
huidige leden van de Europese Unie en ook in de Kamer en in de media door
Nederlandse politici vind ik soms krokodillentranen. Ik begrijp de commotie
vanuit binnenlandpolitieke overwegingen in Turkije. Maar als je laat doordringen
wat er is beslist, dan was dat toch absoluut te verwachten? Het was toch ondenkbaar
dat verder gekomen zou worden? Het is toch ondenkbaar om op dit moment te
spreken over een lidmaatschap van de Europese Unie voor Turkije, zoals voor
de Midden- en Oost-Europese landen waarmee zal worden onderhandeld? Als ik
een advies zou mogen geven aan Turkse politici, zou ik zeggen: tel je zegeningen
en kijk naar de mogelijkheden die er wel zijn, kijk naar de economische kant,
kijk naar de mogelijke uitwerking in het kader van associatieakkoorden en
douane-unies, kijk naar de mogelijkheid van een politieke dialoog, al dan
niet in een Europese Conferentie. Kortom, tel je zegeningen, stop de krokodillentranen
en ga over tot de orde van de dag. Tegen die achtergrond was de top van Luxemburg
wel degelijk een succes, want het hoofdpunt was de toetreding van de Midden-
en Oost-Europese landen, waarmee nu een begin is gemaakt.De heer Van den Bos (D66):Voorzitter! Is de heer Weisglas het niet met mij eens dat het niet ondenkbaar
was dat Turkije zou worden uitgenodigd tot de Europese Conferentie zonder
extra voorwaarden?De heer Weisglas (VVD):Dat was niet ondenkbaar. Maar de criteria die in de desbetreffende passage
van de conclusies staan, bijvoorbeeld dat landen die meedoen aan de Europese
Conferentie zich dienen te houden aan de regels van het internationaal recht –
ik zeg het in mijn eigen woorden – zijn toch niet zulke gekke criteria?
Ik zie niet in welk kwaad erin schuilt om dergelijke normale dingen van landen
te vragen.De heer Van den Bos (D66):Voorzitter! Het was toch evident en iedereen wist toch wat de reactie
hierop zou zijn? Door die voorwaarden zo uitdrukkelijk te koppelen aan de
Europese Conferentie is een nieuw feit geschapen. De bedoeling
van de Europese Conferentie is nu juist om Turkije in dialoog tot andere omstandigheden
te brengen en tot verbeteringen aan te zetten. Nu zeg je: het huis waarin
wij dit bespreken, mag je pas betreden als de problemen zijn opgelost die
wij juist willen bespreken. Dat is toch een rare situatie?De heer Weisglas (VVD):Ik vind het niet zo raar. Dat je kunt verwachten hoe een bepaalde reactie
zal zijn mag nooit een reden zijn om je standpunt te veranderen.De heer Woltjer (PvdA):Wij hebben vorige week donderdag in het algemeen overleg al de vraag besproken
in hoeverre de Europese Unie consistent handelt, zowel in de toepassing van
de criteria van Kopenhagen ten opzichte van de Midden- en Oost-Europese landen
én ten opzichte van Turkije als in haar Middellandse-Zeebeleid ten
opzichte van Turkije. Daar worden financiële protocollen, enzovoorts,
regelmatig geblokkeerd, juist ten opzichte van Turkije, terwijl die ten opzichte
van andere landen wel worden geaccepteerd. Het gaat erom dat Turkije zich
niet consistent behandeld voelt in het beleid van de Europese Unie.De heer Weisglas (VVD):Ik ben het met de heer Woltjer eens dat er soms, misschien zelfs vaak
door een lidstaat van de Europese Unie ook zaken worden geblokkeerd ten opzichte
van Turkije die niet geblokkeerd zouden moeten worden, met name in het kader
van de financiële samenwerking. Aan de andere kant vind ik dat de Europese
Unie zeer consistent handelt ten aanzien van de vraagstukken rondom een mogelijk
lidmaatschap van Turkije. In het vlugschrift van de PvdA van afgelopen week –
dat krijg ik iedere zaterdagmorgen via de fax toegezonden – vraagt de
heer Wiersma, europarlementariër en vice-voorzitter van de PvdA zich
af waarover wij het hebben als om het Turkije gaat. Als je Turkije economisch
vergelijkt met het economisch ontwikkelingsniveau van een land als Bulgarije,
dan loopt Turkije daar ver op achter, maar ook met Bulgarije worden geen onderhandelingen
begonnen over toetreding. Ik wil hiermee trouwens ook mijn dank uitspreken
voor het feit dat ik dit vlugschrift iedere zaterdag krijg.De heer Woltjer (PvdA):Ik zal die dank overbrengen aan het partijbureau, maar ook wat dit betreft
is de vraag hoe consistent de Europese Unie is. De Europese Commissie zegt
in de Agenda 2000 dat er op basis van de Kopenhagencriteria een aantal landen
is, waaronder Turkije, dat niet aan de politieke criteria voldoet. Het gaat
daarbij onder andere om mensenrechten. Daar hoort ook Slowakije bij. Toch
maakt de Unie een onderscheid tussen Slowakije – het Europees Parlement
doet dat anders – en Turkije. Slowakije wordt namelijk bij de toetredingsconferentie
uitgenodigd, terwijl Turkije slechts een uitnodiging voor de Europese Conferentie
krijgt. Later is die nog geclausuleerd ook. Dat zorgt voor enige problemen
als je het over consistentie hebt.De heer Weisglas (VVD):Ik vind van niet. Ik vind dat je best drie groepen kunt hebben. In de
eerste plaats een groep van vijf landen die nu kunnen beginnen op basis van
hun situatie, getoetst aan de criteria van Kopenhagen. Dan een groep van vijf
of zes landen die er dichtbij zijn. Met die landen gaat worden gesproken.
Ten slotte heb je een land als Turkije dat veel verder af staat van het halen
van de criteria van Kopenhagen. Ik verwijs wat dat betreft naar de opmerkingen
van de heer Wiersma. Vervolgens wordt beslist wat er is beslist. Ik vind dat
een heel logische en correcte beslissing.In het verslag van de regering staat dat de Europese Raad kort heeft stilgestaan
bij de andere aspecten van de Agenda 2000, waaronder de herziening van de
structuurfondsen, het gemeenschappelijk landbouwbeleid en het gehele financieringsstelsel.
De passages in de conclusies hierover zijn minder dan mager. Eigenlijk staat
er niets concreets in, maar dat was te verwachten. Ik complimenteer de regering
met het feit dat zij heeft gewezen op de noodzaak van een evenwichtige lastenverdeling.
Het is wel jammer dat dit niet in de conclusies terecht is gekomen, maar op
dit gehele punt zijn de conclusies vaag. Ik spreek wel de wens uit dat het
punt van de financiering iedere keer weer op een zo vroeg mogelijk moment
ter hand wordt genomen. Het zou namelijk verschrikkelijk zijn, wanneer je
er aan het eind van de rit aan toe bent om een aantal landen uit te nodigen
om toe te treden, dat je dan moet zeggen – dat is een beetje vergelijkbaar
met de situatie na Amsterdam met betrekking tot institutionele zaken –
dat je nog niet zover bent door het op orde brengen van de eigen financiën
en dat daar nog een paar jaar aan moet worden gewerkt. Die twee zaken moeten
parallel lopen. Het is bekend wat daarbij de invalshoek van mijn fractie is.
In steekwoorden: lagere bedragen voor de structuurfondsen, minder naar Zuid,
opdat je wat meer naar Oost kunt laten gaan en herstructurering van het gemeenschappelijk
landbouw, maar niet zodanig dat de meest efficiënte, vaak Nederlandse
agrariërs de dupe zijn. En natuurlijk de herziening van de nettopositie
opdat een land als Nederland niet langer zit in de buitengewoon onredelijke
en onterechte situatie waarin Nederland nu verkeert. Het is niet voor niets
dat een van de documenten aan het begin van de discussies over de Agenda 2000
van de kant van de regering spreekt over een situatie die niet acceptabel
is.Wij spreken onze waardering uit voor de Nederlandse regering, dat het
het initiatief inzake de toevloed van immigranten uit Irak naar de Europese
Unie heeft genomen in de JBZ-raad en daarna in de Raad van ministers van buitenlandse
zaken en voor het feit dat een en ander nu ook in de conclusies van de Europese
Raad terecht is gekomen. Wij zien met veel belangstelling het, naar wij hopen,
op korte termijn verschijnende rapport daarover tegemoet.In de passages over het Midden-Oosten wordt gesproken over de eventuele
oprichting van een Palestijnse staat. Ik ben benieuwd of dat een vertaling
is vanuit bijvoorbeeld het Engels en dat bedoeld wordt de uiteindelijke oprichting
van een Palestijnse staat of dat bedoeld wordt de mogelijke oprichting van
een Palestijnse staat. Het zal de minister niet verbazen dat het laatste de
opvatting van de VVD-fractie is.Ik vind het jammer dat in de passages over het Midden-Oosten wederom helemaal
niets staat over de problematiek rondom Irak en Iran, waarbij ik met name
doel op de ontwikkelingen van de nucleaire capaciteit in die landen, en over
de aangetoonde samenwerking tussen Iran en Rusland waar het gaat om het ontwikkelen
van nucleaire capaciteit. Het spijt mij dat dit niet terug te vinden is in
de conclusies van de Europese Raad, daar waar wel drie, vier
bladzijden lang over het Israëlisch-Palestijnse probleem wordt gesproken,
dat uiteraard ook van groot belang is.De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! De top van Luxemburg stond vooral in het teken
van de uitbreiding. Daarnaast is er nogal wat te doen geweest over het zogeheten
Euro-X-beraad. Zoals bekend, zit de SGP-fractie bepaald niet te wachten op
de voltooiing van de EMU. Er zijn een aantal landen die er voorlopig de voorkeur
aan hebben gegeven om niet met de derde fase van de EMU mee te doen. Helaas
behoort ons land daar niet toe. Wij doen dus wel direct mee. De lidstaten
die voorlopig nog niet meedoen met de derde fase van de EMU, hebben de behoefte
te kennen gegeven om over de verdere vormgeving van de EMU mee te praten.
Wij vinden die behoefte legitiem. Het is ook goed dat daar in zekere zin aan
tegemoetgekomen is. Anderzijds kan het niet zo zijn dat die lidstaten die
niet meedoen, verdere besluitvorming kunnen frustreren. De praktijk zal moeten
leren of men ook uit de voeten kan met het nu gevonden compromis. Het is voor
ons voorlopig nog wat ondoorzichtig. Onderonsjes van lidstaten kan niemand
beletten, maar men mag zich wel afvragen of ze niet contraproductief werken.
Heldere en doorzichtige besluitvorming is zeker ook op Europees niveau nodig.Wat is de betekenis van de vaststelling in de conclusies van het voorzitterschap,
dat de Ecofin-raad zelf het centrale en enige besluitvormende orgaan is? Betekent
het per saldo dat in het Euro-X-beraad alleen besluitvorming kan worden voorgekookt?
Is glashelder dat besluitvorming die bindend is voor alle lidstaten van de
Unie uitsluitend kan plaatsvinden in de Ecofin-raad?De uitbreiding van de Unie is met de top van Luxemburg een stap dichterbij
gekomen. Wij hebben steeds gepleit om prioriteit te geven aan de uitbreiding
met een aantal Midden- en Oost-Europese landen. In zoverre vinden wij dit
dus een positief signaal. De Europese Unie moet onderdak kunnen bieden aan
alle Europese naties, maar natuurlijk kon niet iedereen tevreden worden gesteld.
Turkije is de grote verliezer geworden, althans zo interpreteert men het daar
zelf. Griekenland daarentegen kan niet ontevreden zijn. Afgezien van het resultaat
kunnen wij natuurlijk wel de vraag stellen in hoeverre de Unie ondertussen
gijzelaar is geworden van Griekenland. Ik stel vast dat Griekenland erin is
geslaagd om het beleid van de Unie ten aanzien van Turkije danig te frustreren.
Ik noem de Griekse blokkade op de terbeschikkingstelling van financiële
middelen voor Turkije, voortvloeiende uit de douane-unie met dat land. Obstructie
kunnen wij, hoe je er ook over denkt, natuurlijk nooit tolereren.In Turkije is zwaar teleurgesteld gereageerd op de impliciete afwijzing
door de Unie. Volgens recente persberichten dreigt Turkije zelfs met pogingen
om de toetreding tot de EU helemaal op te geven. De Turkse premier zou een
ultimatum hebben uitgesproken en eist dat er voor juni een topconferentie
over de relatie tussen de Unie en Turkije zal plaatshebben.Wellicht kwam het bepaalde lidstaten niet zo slecht uit dat Griekenland
de rol heeft gespeeld die het gespeeld heeft. Maar de Unie moet natuurlijk
wel geloofwaardig blijven. Klaarblijkelijk is de Unie intern verdeeld over
een uiteindelijk lidmaatschap. Dat wordt alleen niet met zoveel woorden uitgesproken.
Waarom geeft de Unie Turkije geen hom of kuit? Daar hebben de Turken zelf
toch ook om gevraagd? Men moet ze niet aan het lijntje houden. Dat is geen
passend beleid.In het debat over de begroting van Buitenlandse Zaken van verleden week
heb ik reeds de opvatting van mijn fractie op dit punt uitgesproken. Wij hebben
toen een interessante discussie met minister Van Mierlo gevoerd. Naar de mening
van mijn fractie is, als wij letten op culturele, historische en geografische
dimensies, duidelijk dat Turkije niet thuishoort in de Europese Unie. Dat
hoeft overigens helemaal niet uit te sluiten dat een hechte samenwerking met
Turkije op bepaalde terreinen plaatsvindt en plaats blijft vinden. Dat hoeft
helemaal geen tegenstelling te zijn. Wat dat betreft vind ik dat de Unie duidelijk
een signaal moet afgeven en Turkije niet aan het lijntje moet blijven houden.
De verontwaardiging van de Turken over die benadering kan ik mij heel goed
voorstellen. Dat is ook slecht.Overigens kan ook de vraag worden gesteld hoe geloofwaardig de opstelling
is van de Europese Raad jegens Turkije, als men kijkt naar de normen en criteria
die in andere landen gelden. Dat moet natuurlijk wel duidelijk met elkaar
in overeenstemming zijn. Waarom stelt men bijvoorbeeld voor toetreding van
Turkije voorwaarden op het gebied van de mensenrechten, terwijl diezelfde
voorwaarden niet worden gesteld aan een land als Slowakije, waar toch ook
het nodige op aan te merken valt? Hoe moeten wij overigens de uitlatingen
die de Europese commissaris Van den Broek gisteren over Turkije heeft gedaan,
beoordelen? Blijft hij hiermee binnen de kaders van wat in Luxemburg is afgesproken?Ondertussen mag de Unie zich afvragen hoe de toetreding van Cyprus moet
plaatsvinden, nu Turkije heeft aangekondigd de banden met het Turkse deel
van Cyprus aan te halen? Er wordt in sommige berichten zelfs al gesproken
over een annexatie. Is het geen illusie om te eisen dat de Cypriotische onderhandelingsdelegatie
evenwichtig moet zijn samengesteld? Ook hier gaat het natuurlijk om de helderheid
van de signalen. Betekent een en ander niet dat nu allerlei avances in de
richting van Cyprus worden gepleegd, maar dat feitelijk de toetreding van
Cyprus buitengewoon ver weg is?Het topberaad heeft geen nieuws gebracht van het financiële front.
Wij moeten concluderen dat de hete aardappel eigenlijk vooruit is geschoven.
Ondertussen kan het toch niet zo zijn dat grote nettobetalers als Duitsland
en Nederland zich maar zouden moeten schikken in hun lot? Slechts een Unie
waarin de lasten en lusten eerlijk zijn verdeeld, biedt een duurzame basis
voor de Europese samenwerking. Ik denk dan ook dat die hele zaak volgend jaar
weer aan de orde komt. Het is de vraag of het verstandig is om alles maar
vooruit te schuiven. Volgend jaar zullen de knopen dan wel moeten worden doorgehakt.
Wij vragen de regering in ieder geval om wat de Nederlandse bijdrage betreft
de rug recht te houden, in die zin dat daar het een en ander aan moet veranderen.
Wij hoeven niet tot twee decimalen achter de komma ons gelijk te halen, maar
de huidige situatie kan toch niet tot in lengte van jaren voortduren.De heer Van der Linden (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ook de CDA-fractie wil zich aansluiten bij de
karakteristiek van deze Europese top. Het is een mijlpaal in de Europese geschiedenis.
Zeker voor de landen uit Midden- en Oost-Europa is het een emotioneel moment,
die begrijpelijk is, gezien het barre verleden van deze landen.Het was de top van de uitbreiding, maar helaas niet de top van Agenda
2000. Daarmee geef ik aan dat ik het betreur dat de samenhang die juist in
Agenda 2000 is aangebracht, hier is losgelaten. Het accent is nu komen te
liggen op de uitbreiding, waarbij van tevoren al duidelijk was dat er een
zekere scheidslijn binnen Europa zou optreden. Dat vreselijke moment is ook
nog eens overschaduwd door twee dwarsliggers: Turkije en het Verenigd Koninkrijk.
Ik kom daar nog op terug. De vraag of er nu wel of niet sprake is van een
scheidslijn, is door de drie bewindslieden achter de regeringstafel anders
geïnterpreteerd. Staatssecretaris Patijn zei: de terminologie is de grote
verzoener. Dus cosmetisch. Minister Van Mierlo zei: er is een haarscherp onderscheid
tussen beide groepen. En de minister-president zei: er is alles gedaan om
geen nieuwe scheidslijnen te creëren. Nu zou ik graag willen weten hoe
ik deze uitspraken moet plaatsen.Minister Van Mierlo:U moet ze gewoon naast elkaar leggen. Ze zijn alle drie waar.De heer Van der Linden (CDA):Dus is er een scheidslijn. Ik wacht het commentaar van de bewindslieden
graag af.Voorzitter! Wij betreuren het zeer dat de financieringsproblematiek is
losgekoppeld van de toetreding. Het is ongehoord dat zo'n gigantische operatie
niet in verband gebracht is met de financiële operatie binnen de Europese
Unie. Punt 3 van de conclusie geeft aan dat de uitbreiding van de Unie vergt
dat eerst de werking van de instellingen wordt versterkt en verbeterd overeenkomstig
hetgeen in het Verdrag van Amsterdam met betrekking tot de instellingen is
bepaald. Vindt de regering dat het Verdrag van Amsterdam voldoende institutionele
hervormingen aangeeft om die uitbreiding mogelijk te maken? Er zal nog gedebatteerd
worden over het Verdrag van Amsterdam. Ons oordeel is dat het verdrag daarin
tekortschiet. Wij konden ons ook vinden in de actie die Frankrijk, België
en Italië ondernomen hebben om voorafgaande aan het debat een paragraaf
aan het verdrag toe te voegen. Wij hadden graag gezien dat de Nederlandse
regering zich daarbij aangesloten had. Wellicht gebeurt dat nog wanneer de
activiteiten van de regering ten opzichte van Amsterdam wat verder in het
verleden liggen.Dan kom ik bij het financieringsvraagstuk. Ten eerste vindt mijn fractie
dat de financiële problematiek met betrekking tot de uitbreiding in het
algemeen volkomen wordt onderschat. Ten tweede vindt mijn fractie dat de individuele
lidstaten op dat punt schromelijk tekortschieten, met uitzondering van Duitsland.
Ten derde zou ik er met de regering voor willen pleiten dat er meer geld uit
de structuurfondsen aan Oost-Europa wordt besteed. Dat staat in het commentaar
van de regering op de Agenda 2000. Dat moet echter niet gebeuren in de vorm
van claims die Nederland legt op de structuurfondsen. Iedere claim die Nederland
doet zal als een financiële boemerang terugkomen, met uitzondering van
claims op grensoverschrijdende infrastructuurprojecten. Wat dat betreft is
er geen precedent in Europa en zal het niveau van claims niet omhooggetild
worden. Als Nederland bijvoorbeeld de Flevopolder onder de structuurfondsen
wil brengen, ben ik ervan overtuigd dat de totale aanspraken in Europa op
de structuurfondsen alleen maar zullen toenemen en dan wordt ons probleem
alleen maar groter.Tijdens de Europese top is de financiering slechts terzijde besproken.
Wij betreuren dat. Weet de staatssecretaris of de Europese Commissie de berekeningen
wel accepteert? Ik heb gelezen dat de Europese Commissie niet twijfelt aan
de conclusies dat Nederland minder afdraagt aan de Unie dan het ministerie
van Financiën zegt. Graag krijg ik helderheid op dit punt. Dit temeer
omdat ik vind dat wij een kans hebben laten liggen bij de uitwerking van Edinburgh
in dit parlement toen het ging om de ratificatie van het eigenmiddelenbesluit.
Ook hebben wij een kans laten liggen toen het ging om de conclusies uit de
top van Madrid. Wij hebben er toen voor gepleit om het Verdrag van Amsterdam
te koppelen aan de financieringsproblematiek. Nu blijkt dat wij in een achterstandspositie
komen te verkeren en dat wij in de discussie in de hoek dreigen te komen staan
van degenen die schraperig zijn en het alleen maar over het geld willen hebben
in Europa. Met de toetreding verschuift Europa oostwaarts en krijgen wij dus
meer te maken met de Europese Unie dan tot op heden het geval was. Heeft dat
invloed op het buitenlands beleid in de toekomst? Velen vragen zich af welke
positie Nederland inneemt in het nieuwe Europa als Berlijn de hoofdstad van
Duitsland wordt en het accent naar Oost-Europa verschuift. Heeft dat consequenties
voor ons? Wat zijn die consequenties? Verschuift de transatlantische oriëntatie
van Nederland nog meer oostwaarts? Wat betekent dit voor onze relatie met
de nieuwe Oost-Europese landen op termijn? Het zou heel goed zijn als dit
parlement een keer een fundamentele discussie houdt over Agenda 2000 en de
consequenties die de uitbreiding van de Europese Unie moet hebben voor de
Nederlandse buitenlandpolitiek. We hebben daar nu helaas onvoldoende tijd
voor. Immers, een nieuwe eeuw zal ook een ander nieuw Europa krijgen.De heer Woltjer (PvdA):Voorzitter! Ik stem graag in met de suggestie van de heer Van der Linden
dat het parlement zo snel mogelijk een intensieve discussie voert over de
andere aspecten van Agenda 2000. Ik zeg echter ook tegen hem dat wij als parlement
al een intensieve discussie met de regering hebben gevoerd over de uitbreiding
zelf, op basis van de notitie die de regering destijds heeft voorgelegd.De heer Van der Linden (CDA):Dat is juist. Ik zeg het ook een beetje als zelfverwijt. De regering heeft
het commentaar op de Agenda 2000 aan de Kamer doen toekomen. Ik vind dat het
parlement over de reactie van de regering op Agenda 2000 een fundamenteel
debat moet houden. Wij zijn nu fragmentarisch bezig. We spreken nu over de
uitbreiding. We zien dat niet in een totale context. Het parlement zal op
dat punt zelf initiatieven moeten nemen om direct na het reces met de regering
zo'n debat aan te gaan.Voorzitter! Ik kom bij Turkije. Dat is het enige land dat na de val van
de Muur van Berlijn in Europa aan betekenis gewonnen heeft. De geopolitieke
betekenis van Turkije is aanzienlijk groter geworden; de andere landen hebben
aan geopolitieke betekenis verloren. Wij betreuren de hele gang van zaken
tijdens de Europese top. Er dreigt een wederzijdse blokkade met binnenlandpolitieke
effecten in Turkije – fundamentalisme – en buitenlandpolitieke
effecten in de relatie met de Europese Unie. Wat zullen de strategische consequenties
zijn van een Turkije dat eerder vijandig ten opzichte van Europa staat dan
zich als een partner gedraagt? Niet Griekenland formuleert wat ons betreft
de voorwaarden, maar de Europese Unie. En de Europese Unie mag niet het vehikel
van Griekse ressentimenten worden. Tegen die achtergrond wil ik ook hier gezegd
hebben dat wat ons betreft de religie in de afweging überhaupt geen rol
speelt en mag spelen. Er zijn andere criteria voor.De minister van Buitenlandse Zaken heeft bij de behandeling van de begroting
nog gezegd dat hij eisen vooraf afwijst. Hoe staat de regering daar nu tegenover?
Wij vinden het vanzelfsprekend, niet alleen voor Turkije, maar ook voor andere
landen dat zij zich houden aan de internationale spelregels, zoals de mensenrechten
etc. Wij moeten ook als Europese Unie niet exclusief voor Turkije, maar voor
alle landen druk uitoefenen wanneer de mensenrechten geschonden worden. Dat
is geen exclusieve benadering voor Turkije. Het ligt nu alleen exclusief vast.
Daarmee riskeert de Europese Unie – zeker tegen de achtergrond van de
relatie tussen Turkije en de Europese Unie, waarbij de Europese Unie Turkije
vaak aan het lijntje houdt en accepteert dat Griekenland een blokkade opwerpt
wat de financiering van de douane-unie betreft – dat dit gezien wordt
als een exclusieve negatieve positie ten opzichte van Turkije. Hoe kan de
schade beperkt blijven? Kan de Europese Conferentie misschien toch nog als
een politieke brug gaan functioneren? Ik wil tegen die achtergrond ook aandacht
vragen voor een politiek in de Europese Unie om de Turken in Europa meer te
integreren. Dat is een taak die de lidstaten zelf hebben.Voorzitter! Ik stel vast dat Cyprus hiermee een grotere belasting is geworden
en dat de tijdbom die hieronder zit, alleen maar groter geworden is. Wij delen
de conclusie die de top getrokken heeft, dat inspanningen van beide gemeenschappen
noodzakelijk zijn. Het is ondenkbaar dat er een oplossing voor Cyprus gevonden
kan worden met behulp van één partij alleen. Wij betreuren daarom
ook de opvattingen die de Europese Commissie heeft neergelegd in haar document.
Wij steunen de regering in de kritiek die zij daarop had.Voorzitter! Wat betreft de euroclub is er sprake van zeer mistige afspraken.
Strauss-Kahn zei in een interview: "le bordel est complet". Ik zou graag willen
weten wat er is afgesproken. Wat is de positie van de Commissie? Wat is de
positie van de Ecofin-raad? Waar gaat het hier over? Hoe moet ik dat zien
in relatie tot de Europese centrale bank?Er zijn twee interessante kanttekeningen te plaatsen. De eerste is dat
het Verenigd Koninkrijk voor de eerste keer niet om een opting-out maar om
een opting-in heeft gevraagd. De tweede interessante kanttekening is dat hier
het bewijs is geleverd dat de harde kern een magneetfunctie uitoefent. Als
je maar doorgaat met een harde kern, dan heeft dat een magneetwerking. Dat
zijn twee interessante waarnemingen in deze discussie. Het is jammer voor
Blair, maar ik steun toch graag de uitspraak van Jospin en anderen: als je
erin wilt en je voldoet aan de criteria, maar je plaatst jezelf erbuiten,
dan kun je niet ook nog mee willen spreken over de modaliteiten van de euro,
enz. Tegen die achtergrond willen wij graag zien dat het Verenigd Koninkrijk
in die positie blijft. Wij hebben de ervaring dat het Verenigd Koninkrijk
tot het allerlaatste moment aan de rem trekt om vervolgens op het laatste
moment op de rijdende trein te stappen.De heer Van den Bos (D66):Zegt de heer Van der Linden nu niet eigenlijk dat alle niet-EMU-landen
wel mee mogen praten, behalve Engeland? Dat lijkt mij in politiek opzicht
nou niet zo'n wenselijke constructie. Engeland kan het wel, maar wil het niet
en mag dus niet meedoen, maar alle anderen willen wel, maar kunnen niet en
mogen wel meedoen. Dan krijg je toch een heel rare constructie?De heer Van der Linden (CDA):Uiteraard zeg ik dat niet. Ik spits het even toe op Engeland, omdat Engeland
zich tot op heden heeft verzet, maar wel graag over dit soort zaken wil meespreken.
Ik heb het daartoe beperkt, maar uiteraard geldt dat degene die buiten is,
niet kan meespreken. Als die club er informeel komt, moet het de club betreffen
die ook meedoet aan de derde fase van de EMU.De heer Van den Bos (D66):De heer Van der Linden is er niet bang voor dat de kloof tussen niet-EMU-leden
en aspirant-EMU-leden of mogelijke toekomstige EMU-leden dan veel groter wordt?
Dat gevaar hebben wij hier toch met z'n allen keer op keer vastgesteld?De heer Van der Linden (CDA):Dat weet ik. Ik stel hier vast dat de harde kern een magneetfunctie heeft.
Het is dus blijkbaar toch aantrekkelijk. Het oefent aantrekkingskracht uit
op het Verenigd Koninkrijk. Tegen die achtergrond vind ik dit een positieve
gewaarwording.De heer Woltjer (PvdA):Wat is nu de magneetfunctie voor een land, bijvoorbeeld Griekenland, dat
wel wil, maar niet mag?De heer Van der Linden (CDA):Dan moeten zij zich inspannen, zodat zij het kunnen.De heer Woltjer (PvdA):Dat is de magneetwerking, maar ze worden wel buiten de harde kern gehouden.De heer Van der Linden (CDA):Dat geldt ook voor de toetredingslanden. Zij krijgen ieder jaar een rapport.
Als zij zich goed inspannen, gaat het wat sneller.De heer Woltjer (PvdA):De heer Van der Linden is er niet bang voor dat je, doordat je de Unie
voor de besluitvorming steeds meer opdeelt in allerlei deelraden, de besluitvorming
blokkeert en Europa verdeelt?De heer Van der Linden (CDA):Ik heb daar een heleboel vragen over gesteld. Ik heb niet gezegd dat ik
daar een voorstander van ben. Ik heb wel interessante kanttekeningen geplaatst:
1. de harde kern heeft aantrekkingskracht en 2. Engeland spant
zich voor de eerste keer in om erbij te horen. Normaal willen ze er altijd
buiten staan.Dan kom ik op de benoeming van de president van de Europese centrale bank.
De minister-president heeft gezegd dat hij in Luxemburg beginselafspraken
heeft gemaakt. Met wie heeft hij die gemaakt, en waarover? Voorts heeft hij
gezegd dat na de jaarwisseling een akkoord wordt bereikt. Waarom pas na de
jaarwisseling? Is er nu een compromis in de maak?Minister Kok:Ik kan daar gelijk op antwoorden. Het ging om datumafspraken. Het ging
niet om inhoudelijke afspraken.De heer Van der Linden (CDA):Dan heb ik nog een paar aanvullende vragen.Accepteert Nederland dat een inbreuk wordt gemaakt op het Verdrag van
Maastricht? Een periode van acht jaar ligt vast. Ik ben er bang voor dat als
je bij de totstandkoming begint te sjoemelen met de datum of de criteria,
dit een vervolg heeft als het over de inhoud gaat, zoals over de euro, enz.
Wij vertrouwen erop dat de minister-president volgens de afspraken van het
Verdrag van Maastricht ervoor zorgt dat de heer Duisenberg voor acht jaar
wordt benoemd.Voorzitter! Ik ben toe aan mijn laatste punt. De Verenigde Staten willen
dat wij meer doen in Bosnië. Is dat aan de orde geweest op de top?Minister Van Mierlo:Voorzitter! Dat is een misverstand; dat is gisteren aan de orde geweest
in de NAVO.De heer Van der Linden (CDA):Dat begrijp ik, want daar hoort het ook thuis. Maar op de Europese topconferenties
worden ook politieke vraagstukken besproken.Minister Van Mierlo:Voorzitter! Ik kan kort zijn: dat is niet aan de orde geweest op de top.De heer Van der Linden (CDA):Dat betreuren wij dan. Voorts betreur ik het met de heer Weisglas dat
met name de hele kwestie Irak niet aan de orde is geweest.De heer Rouvoet (RPF):"Van wie is Europa?" Dat was de toespitsing die minister Van Mierlo gaf
aan het thema van de nationale identiteit, zoals ik dat vorige week bij de
begroting van Buitenlandse Zaken aan de orde stelde. De minister vatte het
vorige week wat erg makkelijk maar wel handzaam samen met de woorden: hangt
er een bordje aan Europa "niet voor Turken"? De hamvraag is echter niet of
Turkije wel lid kan worden van de Europese Unie, maar of de mogelijkheid van
toetreding, uiteraard samenhangend met het voldoen aan de politieke en economische
criteria die de Unie stelt, nog een dieptelaag heeft. Zijn er andere dan geografische
factoren die de grenzen van de Europese samenwerking bepalen? Welke betekenis
heeft verwantschap in identiteit en hoe ziet een eventuele Europese identiteit
er dan uit? Inderdaad: van wie is Europa?Een motie van D66, PvdA en CDA die vorige week werd ingediend en direct
weer werd ingetrokken, sprak met zoveel woorden uit dat bij de uitbreiding
van de Europese Unie geen historische, culturele, religieuze of etnische maatstaven
mogen worden gehanteerd. Ik ben erg gelukkig met het feit dat die motie niet
in stemming is gebracht, omdat daarmee het debat al zou zijn afgesloten nog
voordat het geopend is.In de conclusies van het voorzitterschap wordt eenvoudigweg gesproken
over "elk Europees land dat voldoet aan de criteria voor toetreding tot de
Unie". Nu moet ten aanzien van het meest heikele punt van de top – Turkije –
worden gezegd dat de stellingname van Griekenland de Europese regeringsleiders
tot nog toe heeft ontslagen van de plicht om hierover echt na te denken en
de gevolgen van een Turks lidmaatschap onder ogen te zien. Overigens heb ik
de uitspraak van minister Van Mierlo, dat de expliciete bevestiging van de
mogelijkheid van een lidmaatschap voor Turkije van groot filosofisch belang
is, beschouwd als zijn aftrapje voor de voortzetting van de gedachtewisseling,
waarvoor wij vorige week een afspraak maakten en waar ik zeer naar uitkijk.
Ik vraag hem wel wat hij hier nu precies mee bedoelde. Het blijft intussen
zeer onbevredigend dat dit debat op nationaal niveau en ook in Europees verband
eigenlijk nooit grondig is gevoerd. Intussen worden op de weg van de uitbreiding
wel allerlei stappen gezet.Voorzitter! De RPF-fractie is van mening, of het nu om Hongarije, Letland
of Turkije gaat, dat er voldoende herkenbaarheid en gemeenschappelijkheid
moet zijn, voldoende verwantschap, om toetreding van nieuwe lidstaten zinvol
en gewenst te doen zijn. Welke bandbreedte in verscheidenheid kan de Unie
aan zonder dat de noodzakelijke minimale eenheid in gevaar komt? Duidelijker
geformuleerd: zijn de verschillen tussen Ierland en Italië van eenzelfde
orde als die tussen België en Bulgarije?Het kabinet kent de opvatting van mijn fractie op het punt van de uitbreiding
met Midden- en Oost-Europese landen. Wij zijn vanzelfsprekend content dat
daarmee nu een start is gemaakt en dat de onderhandelingen met de zes en de
vijf parallel zullen plaatsvinden. Collega Van Middelkoop sprak in dit verband
over een stippellijn. Ik ben dat met hem eens. Natuurlijk hadden wij graag
gezien dat ook Roemenië, Letland en Litouwen bij de groep van eerste
toetreders waren opgenomen, maar het feit dat er sprake is van een stippellijn,
maakt dat onderscheid minder relevant dan in het verleden het geval was. Maar
ook in die richting zal moeten worden aangegeven waar de grenzen van de Europese
samenwerking liggen. Zou het werkelijk zo zijn dat Oekraïne en Rusland
vanzelfsprekend een ticket voor de Unie hebben, mits zij maar voldoen aan
de politieke en economische criteria? Met andere woorden: ook daar blijkt
dat het geografische criterium gewoon tekortschiet en aanvulling behoeft in
termen van verwantschap.Voorzitter! Turkije is niet alleen de meest actuele maar vermoedelijk
ook de duidelijkste illustratie van de noodzaak...De heer Woltjer (PvdA):Ik vind het begrip "verwantschap" zeer interessant, maar wat wordt daaronder
verstaan? Wordt daar religieuze verwantschap onder verstaan? Wat wordt daar
nu precies onder verstaan? Kan de heer Rouvoet dat eens helder aangeven?De heer Rouvoet (RPF):Ik heb die term vorige week ook gebruikt en ik refereer aan die discussie.
Mijn stellingname is dat wij met de uitbreiding zijn begonnen
zonder dat wij een zicht hebben op de – door mij genoemde – Europese
identiteit. Er is eerder sprake geweest van een soort cultureel-politieke
homogeniteit. De strekking van het debat van vorige week was dat wij bij dat
soort termen toch eerst ongeveer moeten weten wat wij met elkaar willen. Ik
geef daar nu een vooruitblik op. Die discussie moeten wij wel voeren. Noch
in nationaal verband noch in Europees verband is gesproken over vraag of er
sprake is van een Europese identiteit en waaruit die zou bestaan. Het is voor
mij duidelijk dat de religie daarin een rol speelt. Daarom heb ik gesproken
over de motie van collega Van den Bos waarin met zoveel woorden werd uitgesloten
dat religie, cultuur, etniciteit en historie een rol zouden mogen spelen.
Ik ben blij dat die motie niet is aangenomen.De heer Woltjer (PvdA):In 1963 is tegen Turkije gezegd dat het tot de EU zou kunnen gaan behoren,
als aan een aantal criteria werd voldaan. Dat is continu herhaald. Het staat
zelfs in de conclusies nu. Vindt de heer Rouvoet dat wij een dergelijk debat
nu moeten voeren, ondanks het feit dat Turkije regelmatig die toezegging heeft
gekregen? De omissie ligt bij ons en de rekening wordt naar Turkije gestuurd.De heer Rouvoet (RPF):Dat is een vertekening van mijn inzet, ook in dit debat. Ik heb vorige
week met de minister van Buitenlandse Zaken de afspraak gemaakt dat wij dat
debat gaan voortzetten. Ik spits het nu niet specifiek toe op Turkije. Op
de top van Luxemburg was het wel een heikel punt. In het algemeen is het de
verkeerde volgorde om eerst te spreken over potentiële uitbreidingen
en vervolgens te kijken of er misschien ook sprake is van een Europese identiteit.
Ik stel met enige treurnis vast, dat wij direct naar die vervolgvraag zijn
gestapt. Ik zeg niet dat wij vanmiddag dat debat moeten gaan voeren. Ik vind
het een omissie dat het tot nu toe niet is gevoerd. Het standpunt van mijn
fractie over de samenwerking in Europees verband is bekend. Dat ontslaat ons
niet van de verplichting om na te denken over de vraag van wie Europa is.Voorzitter! Turkije is niet alleen het meest actuele maar vermoedelijk
ook de duidelijkste illustratie van de noodzaak om er zicht op te krijgen
waarin zo'n verwantschap dan bestaat. Is Turkije werkelijk een Europees land
of is het vooral Aziatisch? Bij de beantwoording van die vragen spelen, of
wij het nu leuk vinden of niet, historische, culturele etnische en religieuze
factoren wel degelijk een rol. De RPF-fractie huldigt de opvatting dat toetreding
van Turkije niet in de rede ligt. Ik vind met de VVD dat Turkije met wat nu
wordt geboden, aan het lijntje wordt gehouden. Natuurlijk moet de relatie
met Turkije goed onderhouden worden, alleen al met het oog op de toetreding
van Cyprus. Het is zeer de vraag of dat moet in het perspectief van toekomstige
toetreding of toch vooral als een goede buur waarmee in termen van douane-unie
en verdieping van relaties kan worden verkeerd, maar waarop niet de hypotheek
van gewekte verwachtingen zou moeten berusten. Mijn fractie plaatst derhalve
de nodige kanttekeningen bij de Europastrategie voor Turkije, zoals die in
de conclusies worden geschetst, inclusief de deelname aan de Europese Conferentie.
Is het niet gewoon een verlenging voor onbepaalde tijd van het verblijf in
de wachtkamer? Het valt ook te betreuren dat de slotverklaring niet geheel
duidelijk is over de voorwaarden voor die deelname. Enigszins merkwaardig
in dit verband vond ik de opmerking van de minister van Buitenlandse Zaken,
dat bewust is gekozen voor een multi-interpretabele, dubbelzinnige en onheldere
formulering van de slotverklaring op dit punt. Dat lijkt mij nauwelijks een
verdienste en in ieder geval niet de bedoeling van een officiële verklaring.Voorzitter! Ik verneem graag een toelichting op punt 30 van de conclusies,
waarin wordt gesproken over de dynamische benadering.Ook is mij niet duidelijk hoe de relatie zal zijn tussen de Euro-X-raad
en de lidstaten die nog niet deelnemen aan de muntunie.Ook over de reikwijdte van de besprekingen en de rol van de Commissie
bieden de conclusies en het verslag van het kabinet geen echte helderheid.Voorzitter! Nog een opmerking over het vredesproces in het Midden-Oosten.
Mijn fractie heeft ernstige bezwaren tegen het voornemen van de EU om de steun
aan de Palestijnse instellingen in Oost-Jeruzalem op te voeren. Meent men
nu werkelijk dat dit een constructieve bijdrage vormt aan het weer op gang
brengen van het vredesproces?Ten aanzien van het millenniumprobleem is geen inhoudelijke voortgang
geboekt. Klopt dat?De heer Woltjer (PvdA):Voorzitter! Er is nogal wat deining ontstaan na de Europese top te Luxemburg.
Collega Weisglas wordt daarmee misschien wel op zijn wenken bediend, nadat
hij vorige week in een algemeen overleg klaagde dat de media zo weinig aandacht
aan de top besteedden.Wat een historische top had moeten worden door de uitbreiding van de Unie
met de Midden- en Oost-Europese landen plus Cyprus, leidde uiteindelijk tot
een bittere ruzie tussen de Europese Unie en Turkije. Daarmee is veel glans
van het besluit om op 30 maart a.s. een toetredingsconferentie te houden met
de tien Midden- en Oost-Europese landen en Cyprus helaas verloren gegaan.Toch wil ik beginnen met namens mijn fractie mijn vreugde uit te spreken
over de uitbreiding. Mede door de inzet van de Nederlandse regering heeft
het besluit om de onderhandelingen te beginnen met vijf plus één
kandidaat-lidstaten en met de andere vijf Midden- en Oost-Europese landen
een partnerschap voor toetreding aan te gaan, niet geleid tot een nieuwe scheidslijn
in Midden- en Oost-Europa en de daaruit voortvloeiende frustraties. Daarvoor
onze waardering.Helaas lijkt deze top niet erg veel meer te hebben opgeleverd. Het Europese
huis wordt definitief vergroot en wij weten dus nu met hoeveel kamers zowel
op korte als op langere termijn. Maar hoe het gebouw er dan uit komt te zien
en wie wat gaat betalen, zijn wezenlijke vragen waaraan de top zich niet lijkt
te hebben gewaagd, zelfs niet op hoofdlijnen. Komt tijd komt raad, lijkt deze
Europese Raad te hebben gedacht. Wat opvalt, is dat over de institutionele
vraagstukken die de uitbreiding meebrengt, zelfs met geen woord wordt gerept.
Het lijkt erop dat oud-president Delors gelijk krijgt met zijn voorspelling
dat de Europese Unie aan deze enorme verbouwing begint onder
het motto: wij zien wel wanneer de fundamenten van het bestaande gebouw het
begeven en kunnen dan altijd nog stutten aanbrengen. Blijkbaar waren de herinneringen
aan Amsterdam nog te pijnlijk om dit onderwerp opnieuw aan te snijden.Geven de regeringsleiders zich hiermee niet zelf een brevet van onvermogen
om als architecten van het onverdeelde Europese huis op te treden? Hoe moet
het verder? Zal de EU na het historische begin van de verbouwing op 30 maart
a.s. een bordje moeten ophangen met de mededeling "wegens verbouwing gesloten,
heropening onzeker"? Natuurlijk moeten wij oppassen dat het beruchte "eurotreurvirus"
niet weer toeslaat. Alle vraagstukken hoeven niet van vandaag op morgen te
worden opgelost. Maar beginnen met de verbouw zonder een begin van overeenstemming
over de bouwtekening vereist veel moed, zeker als de leidende rol binnen de
club van architecten steeds onduidelijker wordt. De as Bonn-Parijs loopt stroef
en dat op het moment dat de regeringsmacht in Bonn zich letterlijk en figuurlijk
oostwaarts wil verplaatsen. Mogelijk kan de regering hierover haar licht doen
schijnen.Is het voorstel van Delors om een aantal wijze mensen te vragen een ontwerpbouwtekening
op te stellen, een begaanbare weg? Het grote voordeel lijkt dat er dan tenminste
weer een concreet op tafel ligt. Elke architect zal uiteraard nog het zijne
eraan willen veranderen, maar dan wordt in elk geval weer over een gemeenschappelijk
concept gesproken. Graag verneem ik hierop een reactie van de regering. Vraagstukken
als besluitvorming, transparantie, functie en verantwoordelijkheden van de
instellingen, democratie, controle, enz. zouden aan de orde moeten komen.Voorzitter! Over de toekomstige financiering vinden wij weinig terug in
de conclusies van het voorzitterschap, noch over de hoogte noch over de verdeling
ervan. Alleen de noodzaak om zowel in de lidstaten als in de Unie een stringent
begrotingsbeleid te voeren, ook in de toekomst, wordt sterk beklemtoond. Zeker
in de wollige, ambtelijke taal, die overigens het hele stuk kenmerkt, lijkt
dit een toppunt van wilskracht tot uiting te willen brengen. Terwijl echter
nog geen begin van overeenstemming kon worden bereikt over hoogte en verdeling
van de Europese middelen, moet ironisch genoeg wel het landbouwrichtsnoer
worden bevestigd. De logica hiervan ontgaat mijn fractie. Dit geldt temeer
omdat over de noodzakelijke hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
alleen in zeer vage termen wordt gesproken. Kan de regering dit nog eens toelichten?
Is er al enig zicht op een mogelijke uitkomst van de discussie over het eigenmiddelenplafond?
Uitdrukkelijk wordt in de conclusies gesproken over een verhoogde financiële
inspanning van de EU tegenover de kandidaat-lidstaten ter ondersteuning van
de noodzakelijke economische aanpassingen aan het acquis. Is dit nu een loos
gebaar of is er inderdaad overeenstemming om hiervoor meer geld te reserveren?
Hoe wordt dit op korte termijn gefinancierd?Voorzitter! Mijn fractie juicht het besluit over de uitbreiding van de
EU zeer toe. Ik dank de regering voor haar inzet om te voorkomen dat landen
als Roemenië, Litouwen, Bulgarije, Letland en Slowakije zich terzijde
geschoven zouden voelen. Echter, zij maakt zich ook zorgen over het gebrek
aan en zelfs maar een begin van besluitvorming over alle overige onderwerpen
in het kader van Agenda 2000.Dit brengt mij terug bij het begin van mijn interventie. Er is nogal wat
deining ontstaan over de Europese top doordat Turkije boos de deur heeft dichtgesmeten
voor een verdere politieke dialoog met de EU. Deelname aan de Europese Conferentie
wijst de Turkse regering af, mede omdat in de conclusies van het voorzitterschap
twee eisen zijn gesteld. In hoeverre zijn deze Grieks geïnspireerde voorwaarden
de druppel geweest die de emmer deed overlopen? Mijn fractie betreurt deze
gang van zaken zeer. Natuurlijk moet de EU vasthouden aan haar beginselen
en van alle toetredende landen eisen dat ze de normen en waarden van de Unie
ten aanzien van democratie, mensenrechten en minderheden strikt toepassen.
Dit geldt uiteraard voor alle huidige en toekomstige lidstaten. Een bevestiging
van dit uitgangspunt had naar onze mening Turkije niet behoeven te verrassen,
laat staan te kwetsen. Ook de constatering dat Turkije nog een lange weg heeft
te gaan, is niets nieuws. Dat geldt zeker als wij ook andere criteria van
Kopenhagen laten meewegen voor kandidaat-lidstaten. Ik verwijs hierbij naar
Agenda 2000.Voorzitter! Mijn fractie kan de frustratie die Turkije overhoudt aan de
ambivalente houding van de EU begrijpen. De reactie van Turkije valt zeer
te betreuren, maar is onzes inziens wel begrijpelijk. Overigens lijkt deze
reactie zeer gedoseerd te zijn, zeker waar tijdens de NAVO-bijeenkomst Turkije
zich positief heeft opgesteld tegenover de uitbreiding van de NAVO. Daarmee
wil ik Turkije ook complimenteren. Weliswaar heeft de Europese Raad het toekomstige
lidmaatschap van Turkije nog eens bevestigd, maar een concreet perspectief
daarop is niet geboden. Dit maakt de EU kwetsbaar, óók in haar
beleid ten aanzien van de mensenrechten. Immers, te sterk wordt benadrukt
dat zolang Turkije de waarden en normen van de EU niet overneemt, over een
perspectief niet gesproken kan worden. Daarentegen zou onzes inziens benadrukt
moeten worden dat zodra Turkije deze normen en waarden toepast, perspectief
op lidmaatschap een feit is.Minister Van Mierlo wees er afgelopen donderdag terecht op dat binnen
de EU de tegenstellingen over het lidmaatschap van Turkije nog steeds niet
zijn weggenomen, waarmee de ambivalentie in de opstelling van de EU kan worden
verklaard. Eigenlijk is het te gek voor woorden dat de EU via een zogenaamde
drietrapsraket Turkije op afstand tracht te houden. Naast onderhandelingsconferenties
voor zes en sporadische toetredingsconferenties voor elf, zou de Europese
Conferentie voor twaalf Turkije politiek meer bij de EU moeten betrekken.
Dat zijn interessante, maar ook nogal gekunstelde constructies. Tellen wij
daarbij nog op dat er over deze Europese Conferentie nog veel vragen te stellen
zijn, zowel met betrekking tot de taken als ten aanzien van de bevoegdheden,
en dat aan Turkije twee Grieks geïnspireerde eisen zijn gesteld, dan
kan een afwijzende reactie de regeringsleiders niet hebben verrast. Was dan
geen van die leiders afgelopen zaterdagochtend wakker genoeg om dit echec
te voorkomen?Het heeft geen zin te speculeren over de vraag wat landen als Frankrijk,
Duitsland, Engeland enz. heeft bewogen om dit te accepteren, noch heeft het
zin om de politieke misstanden in Turkije nú te gebruiken
om het falen van de EU te rationaliseren. Uitgangspunt was immers, zowel van
de Europese Commissie alsook van de regering, om de dialoog met Turkije te
versterken en de binding van Turkije met Europa te intensiveren. Daar was
het geopolitieke belang van de Unie immers ook zelf mee gediend, zo werd gezegd,
en niet alleen het belang van het oplossen van de kwestie Cyprus. Deze poging
lijkt mislukt en mijn fractie betreurt het ten zeerste. Er zal veel werk moeten
worden verzet om deze miskleun van de Unie weer ongedaan te maken.In hoeverre kan de Nederlandse regering, en misschien zelfs wel breder
de Nederlandse politiek, hierbij een rol spelen? De regering heeft in haar
beleid het belang van de Europese binding met Turkije altijd benadrukt. Wij
hebben daarvoor ook onze waardering uitgesproken. Weliswaar heeft VVD-leider
Bolkestein helaas geprobeerd het lidmaatschap van Turkije ter discussie te
stellen, met cultuurhistorische argumenten, maar dit heeft gelukkig het beleid
van de regering ten aanzien van Turkije niet beïnvloed. Onze vraag aan
de regering om een actieve rol te spelen bij het herstel van politieke betrekkingen
met Turkije is mede ingegeven opdat niemand ons land kan verdenken van het
slaafs volgen van de Griekse regering. Dat lijkt mij een understatement. Het
zou dus als redelijk objectief bij Turkije kunnen overkomen. Graag krijg ik
hierop een reactie van de regering.Voorzitter! Op de traditionele vraag of de top nu wel of niet geslaagd
is, kunnen wij alleen maar een zeer ambivalent antwoord geven. Gemeten naar
onze politieke ambitie is het antwoord "nee". Gemeten aan onze verwachtingen
is het antwoord eveneens "nee". Dat er nu een concreet besluit ligt om de
toetredingsonderhandelingen met Midden- en Oost-Europese landen daadwerkelijk
te beginnen, stemt ons daarentegen weer positief. Het echec met Turkije neemt
helaas weer veel glans weg.Dat de informele Euro-X-raad weinig bevoegdheden en geen besluitrecht
krijgt, mede dankzij de inzet van de regering, voldoet aan onze opvattingen.
Dat echter de transparantie van de Unie steeds ondoorzichtiger wordt, doordat
de functie van de Algemene Raad vervaagt, zonder dat de taken van de Europese
Raad en ook de versterkte Ecofin-raad – welke ministers zitten daarin;
ik heb het al vaker gevraagd – helder wordt vastgesteld, stemt weer
tot aarzeling.Kortom, ook deze historische top – zo wil ik hem toch noemen –
heeft naast positieve elementen veel teleurstellingen opgeleverd, waarvan
het gebrek aan een goede strategie voor de relatie met Turkije de schrijnendste
is. Gelukkig kan ik iedere keer zeggen dat er over een halfjaar weer een vervolg
is, en dan onder Brits voorzitterschap. De ambities van minister-president
Blair zijn duidelijk.De heer Hendriks:Voorzitter! Ik dank de regering voor het toegezonden verslag van de onlangs
gehouden Europese top in Luxemburg en de erbijbehorende Agenda 2000. Twee
zaken wil ik eruit lichten.Om te beginnen vind ik het een goede zaak om de uitbreiding van de Europese
Unie concreet voor te bereiden en de kandidaten uit Midden- en Oost-Europa
hiervoor aan te wijzen.Een ander belangrijk gesprekspunt was naar mijn mening de meer evenwichtige
lastenverdeling binnen de Unie. Ik hoop dat de wens daartoe niet alleen staande
wordt gehouden, maar ook wordt geëffectueerd en niet door de uitbreiding
van de Unie zal worden vertraagd.Ik heb twee jaar geleden met de minister van Buitenlandse Zaken, de heer
Van Mierlo, over Cyprus gesproken. Ik heb hem toen gevraagd hoe dat land naar
zijn mening tot de Unie zou kunnen toetreden. Ik kreeg daarop ten antwoord:
een ongedeeld Cyprus. De toetreding van dat land vraagt bijzondere aandacht,
vooral omdat het zuidelijk deel ervan klaar is om toe te treden. Helaas is
het nog steeds een gedeeld land, omdat het noordelijk deel door Turkije is
bezet en UNO-troepen nog steeds de grens moeten bewaken. Desalniettemin ben
ik van mening dat het zuidelijk deel op korte termijn tot de Unie moet worden
toegelaten. Dat kan op een heel legitieme wijze, want in het verleden hebben
wij een soortgelijke situatie in Europa gehad. Ik wijs op de gedeelde Duitslanden.
In de jaren vijftig werd West-Duitsland toegelaten tot de EKSG, later de EEG.
Enkele jaren geleden hebben wij de hereniging van West-Duitsland met Oost-Duitsland
meegemaakt en zodoende is ook het andere deel van Duitsland tot de Europese
Unie toegetreden. Wat voor de Duitslanden kon, moet naar mijn mening in de
toekomst ook voor het gedeelde Cyprus kunnen.Ten slotte. Ten behoeve van de benoeming van de heer Duisenberg blijkt
er een consensus te zijn dat hij de eerste president van de Europese bank
zal worden. Ik vind dat heel lofwaardig. Wij kennen de kwaliteiten van de
heer Duisenberg. Het geeft ons enige geruststelling voor de problemen die
ongetwijfeld moeten worden opgelost bij de invoering van de euromunt.Minister Kok:Voorzitter! Hartelijk dank voor de inbreng van de Kamer. Toen wij vorige
week donderdag afreisden naar Luxemburg heb ik in het algemeen overleg in
de Kamer gezegd dat wij toch wat onbestemde gevoelens hadden met het oog op
de top die zou plaatsvinden. Wij hadden die gevoelens vanwege een aantal lastige
onderwerpen, die nog onvoldoende ver waren voorbereid om er met een gerust
hart van uit te kunnen gaan dat je die tot een afronding kon brengen. Dat
betrof de discussiepunten van de Ecofin-raad over de zogenaamde eurogroep
en een paar kwesties rondom de uitbreiding van de EU, de uitbreidingsstrategie
en het scenario daaromheen, met uiteraard de relatie met Turkije.Terugkijkend op de top, overheerst het positieve. Ik zeg dit absoluut
niet om dingen mooier te maken dan ze zijn, want daar houd ik helemaal niet
van. Ik vind het positieve dat wij het inderdaad onomkeerbare en zeker historische
besluit hebben kunnen nemen om het licht op groen te zetten voor uitbreidingsonderhandelingen
respectievelijk de voorbereiding daartoe met elf landen, waaronder tien landen
uit Midden- en Oost-Europa. Dat was de bedoeling van Amsterdam en het was
de bedoeling van het Luxemburgse voorzitterschap. Dat stond centraal op de
agenda voor dit tweede halfjaar van 1997. Het doet erg veel genoegen te zien
dat de formules die daarvoor zijn gevonden, zowel binnen de vijftien als bij
de kandidaat-landen op algemene instemming bleken te kunnen
rekenen. Dat was vóór de top in Luxemburg nog in mindere mate
het geval. Er is onderscheid gebleven tussen de eerste categorie van vijf
plus één, met hun intergouvernementele conferenties, bilateraal,
die snel zullen starten, en de andere categorie van vijf landen, waarvoor
de voorbereidingen voor onderhandelingen starten. Het is allemaal in een kader,
in een raamwerk gebracht. Dat kon binnen de huidige unie van de vijftien tot
volledige overeenstemming leiden. Het is ook in het gesprek met de elf landen
door die elf zeer positief gewaardeerd.Hebben wij andere kwesties die verband hielden met de uitbreiding op de
lange baan geschoven, zoals de Agenda 2000 en alle financiële kwesties
die daaraan zijn verbonden? Nee, er is niks op de lange baan geschoven. In
het algemeen overleg vorige week is al gezegd dat de besprekingen over het
nieuwe financiële kader, over het landbouwbeleid en over de toekomst
van het eigenmiddelenbesluit, de structuurfondsen en verdelingsvragen die
daaraan zijn verbonden, nog niet ver waren gevorderd vóór de
top in Luxemburg. De Kamer heeft dat op een of andere manier, zij het enigszins
passief, bevestigd door de nota van het kabinet over de Agenda 2000, inclusief
het financiële volet, wel in ontvangst te nemen, maar nog niet te bespreken
vóór Kerstmis. Dat is overigens niet de belangrijkste reden
geweest dat de conclusies van de top in Luxemburg op dit onderwerp nogal summier
zijn. Wij komen er straks over te spreken.De heer Van der Linden (CDA):De minister-president spreekt op dit punt terecht de Kamer aan. Ook ik
heb de hand een beetje in eigen boezem gestoken. De Kamer had wel de gerechtvaardigde
verwachting dat de top van Luxemburg de Agenda 2000 volledig zou behandelen.
Dan zouden wij een debat over de Agenda 2000 in zijn totaliteit hebben gehad.Minister Kok:Zo heb ik het de afgelopen maanden niet helemaal begrepen, maar dat vind
ik ook niet het belangrijkste. Ik heb ook geen reden om de Kamer toe te spreken.
De Kamer is baas van de eigen agenda en de eigen werkwijze.Er zijn twee belangrijke redenen waarom op de top van Luxemburg geen ingrijpende
conclusies over dit onderwerp zijn getrokken. De eerste is het gebrek aan
afgerond zijn van de besprekingen over de verschillende deelonderwerpen tussen
de lidstaten. De uitbreiding als zodanig heeft heel veel energie gevraagd
en was ook het hoofdpunt. De tweede is dat in de plenaire bespreking van de
Raad en bij de bespreking van ontwerpconclusies van verschillende zijden het
accent werd gelegd op ernstige verschillen van inzicht. Het gaat in veel gezelschappen
vaak zo: als de verschillen groot zijn en het moment van finaal knopen doorhakken
nog niet onomstotelijk daar is, wordt de oplossing gezocht in het versoberen
van teksten. Hierbij kwam dat sommige landen nadrukkelijk één
lijn trokken. Zij zouden gewoon afhaken als er meer in de tekst kwam te staan
bijvoorbeeld over het plafond of de toekomst van het landbouwbeleid. Dat zou
dan al een onoplosbaar probleem zijn. De passages in de conclusies over Agenda
2000 zijn dus mager door een nog slechts partiële voorbereiding en door
flinke verschillen van inzicht.Hierdoor liggen er op het financiële en op het institutionele vlak
in de komende periode heel zware taken op de weg van de Unie, die niet moeten
worden onderschat. Zij moeten ook worden aangepakt opdat het financiële
noch het institutionele een tijdige uitbreiding van de Unie in de weg staat
als overigens aan de vereisten van uitbreiding is voldaan.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Agenda 2000 is dus niet uitvoerig behandeld. Dit hoeft ook niet, in verband
met het pressurecookereffect waar u op duidt. Wanneer komt het wel? Zal dit
concreet tijdens het Britse voorzitterschap aan de orde komen en tot besluiten
leiden?Minister Kok:Een belangrijk deel zal in het eerste halfjaar van 1998 verder ontwikkeld
worden. Voor het financiële kader is een verzoek aan de Europese Commissie
gedaan. Dit is in de conclusies terug te vinden, waarbij gesproken wordt van
de tweede helft van 1998. 1998 is dus een belangrijk jaar, waarin gesprekken
zich zullen ontwikkelen en een aantal punten zodanig zullen uitkristalliseren
dat er meer bouwstenen zijn om verdere besluiten te nemen. Ik vermoed dat
ook hierbij zal gelden dat de verschillende onderdelen in een zekere samenhang
moeten worden afgerond: de structuurfondsen, het landbouwbeleid, de eigen
middelen, het plafond, de verdelingsvragen die hieraan verbonden zijn. Nederland
zal in de verdelingskwestie duidelijk voortgaan langs de lijnen die het eerder
heeft aangegeven. Straks zal de staatssecretaris op een enkel punt hiervan
reageren.Ik zei al: zowel de financiële component als de institutionele component
vraagt de komende tijd nadere behandeling. Ik wil hiermee overigens niet de
verkeerde indruk geven. Wij hebben in Amsterdam conclusies getrokken. Deze
zijn beperkt, onderscheidend tussen een uitbreiding van de Unie met meer dan
vijf leden en met maximaal vijf leden. Bij maximaal vijf leden erbij zullen
wij de stemverhoudingen opnieuw bezien in relatie met de commissarissenkwestie.
Er zijn immers vijf landen met twee commissarissen, die dan de tweede commissaris
inleveren. Voor het geval dat de Unie meer dan twintig leden krijgt, is in
het Verdrag van Amsterdam een bredere, ruimere institutionele herziening afgesproken.
Hoe het ook zij, de komende jaren zullen meer duidelijkheid geven over de
vraag hoe dit proces zich voltrekt en in welke orde van grootte een eerste
uitbreiding mogelijk is. In beide gevallen moet een tijdige agendering van
institutionele vragen opnieuw aan de orde zijn om in samenhang de uitbreidingsbesluiten,
de institutionele besluiten en meer zicht op de financiële toekomst aan
besluitvorming te kunnen onderwerpen.Voorzitter! Ik zal uiterst kort ingaan op Turkije, Griekenland en Cyprus.
Ik maakte me voor de top van Luxemburg al grote zorgen over dit onderwerp,
omdat er tegelijkertijd twee fenomenen zichtbaar waren. In de eerste plaats
is er tot twee keer toe overleg gevoerd tussen het voorzitterschap en Turkije –
de laatste keer op woensdag, vlak voor de top – waaruit duidelijk bleek
dat er geen optimaal klimaat was en dat Turkije nadrukkelijk de toezegging
wilde dat men in alle opzichten gelijkwaardig aan de andere, de echte kandidaat-landen
zou worden behandeld en worden betiteld. Het voorzitterschap had uiteraard
geen mandaten om daar "ja" tegen te zeggen, want de elf landen
hebben met hun relatie tot de Unie een ook in formele zin andere positie dan
Turkije vanuit 1963 met de eligibility, enz. Verder is ook in de Europese
Raad qua atmosfeer en klimaat geen optimale bijdrage geleverd. Er was af en
toe echt sprake van een onplezierige stemming en een onaangename atmosfeer
om vanuit de Europese Raad de goede uitstraling naar Turkije te kiezen. Een
goede uitstraling is er een, die een evenwicht vindt tussen enerzijds het
precies benoemen van de perspectieven en mogelijkheden van Turkije in relatie
tot die andere kandidaat-landen, die een andere positie hebben ten opzichte
van de Unie, en anderzijds het goed benoemen van kwesties die voor de Europese
Unie van majeur belang zijn en blijven, verbonden aan mensenrechten, democratie,
minderheden, Koerden enz. Kortom, het hele scala aan onderwerpen waarover
ik hier niet hoef uit te weiden. Ik wil tegelijkertijd wel de betekenis van
het creëren van zo'n multilateraal kader – de Europese Conferentie –
beklemtonen. Dat kader biedt namelijk de mogelijkheid voor een politieke dialoog
en vormen van overleg en toenadering, passend bij het niet willen sluiten
van een deur maar het juist willen openhouden en benutten van mogelijkheden.In onderdelen van de conclusies van het voorzitterschap van de top van
Luxemburg valt ook heel goed die open houding te lezen, waarop door sommige
woordvoerders ook is gewezen. Vanaf paragraaf 31 wordt ook met zoveel woorden
aangegeven dat naar de mening van de Unie aan Turkije het perspectief van
verdergaande samenwerkingsmogelijkheden en zelfs toekomstig lidmaatschap moet
worden geboden, maar in met name de beginpassages wordt op een wat andere
toon over dezelfde thematiek vanuit een wat andere invalshoek gesproken. Het
is heel erg te betreuren dat er een fikse portie spanning in die relatie tussen
Turkije en de Unie is ontstaan. Er is ook heel veel aan gelegen om te bevorderen
dat straks op weg naar de start van de Europese Conferentie en onder initiatief
van het Britse voorzitterschap – en met ondersteuning van Nederland
waar dat maar even kan – verbeteringen tot stand kunnen worden gebracht.De heer Van den Bos (D66):Voorzitter! Vindt de minister deze conclusies eigenlijk wel evenwichtig,
gezien de spanningen en de tegenstrijdigheid, dat enerzijds Turkije wordt
uitgenodigd om aan de Europese Conferentie deel te nemen en anderzijds expliciete
voorwaarden worden geformuleerd?Minister Kok:De conclusies waren voor de Nederlandse delegatie van een voldoende inhoud
om ze niet te blokkeren. U noemt het woord "voorwaarden"; er is zeer nadrukkelijk
in het debat op zaterdagochtend naar aanleiding van de ontwerpconclusies een
interpretatie gegeven aan de teksten, dat hier geen blokkerende of voorwaardenstellende
werking vooraf vanuit mag gaan. De minister zal daar straks uitvoeriger op
ingaan. Hij heeft daar zelf ook een heel grote rol in vervuld. Ook de ministers
van een groot aantal andere landen hebben zich in die zin uitgelaten. Op enig
moment heeft de Duitse minister van buitenlandse zaken een interpretatie van
dat blok aan conclusies gegeven. Ik praat nu over de eerste paragraaf. Minister
Kinkel heeft met nadruk aangegeven dat er belangrijke uitgangspunten werden
geformuleerd, maar dat daar niet het karakter van voorwaarden vooraf aan mocht
worden gegeven. Dit is in lijn met de andere passages in de conclusies. Vanaf
punt 31 is daar duidelijk een meer open houding in te lezen.De heer Van den Bos (D66):Ik moet vaststellen dat de uitleg die na afloop gegeven is, toch een andere
is dan die je als normale intelligente lezer aan bijvoorbeeld conclusie 5
zou geven. Daar staat namelijk letterlijk dat landen die aan bepaalde voorwaarden
voldoen en die bepaalde dingen onderschrijven, zullen worden uitgenodigd.Minister Kok:In conferenties als deze komen conclusies niet alleen als formuleringen
tot stand, maar krijgen zij ook een interpretatie in het besprokene. Ook inclusief
de interpretatie vindt er een vaststelling plaats. U merkt wel dat ik met
lange tanden antwoord op uw vraag of Nederland hier nu van harte achterstond.
Neen, wij hadden het graag opener gezien. De heer Woltjer heeft in zijn bijdrage
gevraagd of iedereen daar nou heeft zitten slapen en of niemand van de daar
aanwezigen gemerkt heeft dat dit een probleem zou zijn. Zeer velen hebben
gemerkt dat dit een probleem zou zijn, maar alle deelnemers aan dit debat
weten dat op enig moment een meningsvorming in het kader van de vijftien niet
verder kan reiken dan datgene waartoe je op basis van consensus kunt komen.
En dat was in zowel het informele overleg als in het formele overleg nou juist
de realiteit en dus een probleem. Je kunt zeggen dat de anderen dus geen knip
voor hun neus waard zijn, omdat zij de Grieken even over de tafel hadden moeten
sleuren en het hadden moeten oplossen. Zo werkt het echter niet, zoals men
weet. Het is niet het parlement van Taiwan.Voorzitter: Van der HoevenDe heer Van der Linden (CDA):Ja, maar het is wel evident dat de Europese Conferentie uitsluitend en
alleen voor Turkije is bedoeld en dat daarmee een scheidslijn is aangebracht.
In dat opzicht hebben de Turken zich teruggeplaatst gevoeld. Tegen die achtergrond
wil ik de minister-president vragen wat hij bedoeld heeft te zeggen, toen
hij zei: het tempo kan niet door de traagste kameel bepaald worden. Het gebruik
van een voorbeeld met een kameel is op zichzelf al uniek. Betekent dit evenwel
dat de minister-president vindt dat Griekenland eigenlijk over de streep gegaan
is bij het bepalen van het tempo van de Europese Unie in deze zaak?Minister Kok:Ik geef er alleen mee aan dat de grens inderdaad door de Griekse opstelling
werd bepaald. Wat de Europese Conferentie betreft wil ik erop wijzen dat Nederland
zich juist verzet heeft tegen twee internationale conferenties. Ik meen ook
dat dit met succes is gedaan. Met name door Duitsland is er tot in de Europese
Raad voor gepleit om in de eerste plaats een multilateraal raamwerk te maken
voor de huidige vijftien landen plus de vijf plus één plus de
vijf en om daarnaast een andere multilaterale conferentie te organiseren voor
al die landen en Turkije. Daar heeft Nederland niet aan willen meedoen. Wij
hebben die weg ontraden en gezegd dat wij één multilateraal
raamwerk moesten maken. Dit behoeft ook niet per se de begeleidende organisatie
van het uitbreidingsproces te zijn, maar het moet wel een
kader bieden voor periodiek overleg met de landen die reeds deel uitmaken
van het onderhandelingsproces, de landen waarvoor de voorbereidingen voor
onderhandelingen beginnen, en Turkije. En die interpretatie geven wij aan
de Europese Conferentie waarmee Groot-Brittannië in maart een begin zou
moeten kunnen maken.De heer Van der Linden (CDA):Dat begrijp ik, maar daarmee komt wel mijn vraag over de positie van Griekenland
terug. Griekenland speelt de ressentimenten die daar heersen al geruime tijd
via de band van Europa en gebruikt de Europese Unie als het voertuig om daar
een positie in te betrekken. Mijn vraag aan de minister-president is dan ook
of nu niemand binnen de Europese Raad de Grieken een keer verteld heeft dat
dit zo niet kan doorgaan, omdat zij die relatie al jaren achter elkaar blokkeren.Minister Kok:Ja, dat hebben zeer velen gezegd.De heer Van der Linden (CDA):Zijn de Grieken zich er door deze clash van bewust dat zij niet kunnen
doorgaan op dat spoor, en dat zij daarmee ook de ontwikkelingen op Cyprus
blokkeren?Minister Kok:Dat mag men hopen, maar ik ben er niet van overtuigd.De heer Van der Linden (CDA):Maar als de EU het gesprek terecht wil hervatten, moet zij iets aan te
bieden hebben, bijvoorbeeld het vrijmaken van de financiën, in te zetten
voor de douane-unie. Dit hebben de Grieken tot op heden geblokkeerd. Blijven
zij dat doen? Zo ja, dan kan er geen hernieuwde start met de discussie worden
gemaakt.Minister Kok:Ik kan u daar geen voorspellingen over doen. Ik geef alleen in mijn reactie
aan hoe grimmig het klimaat was. U vroeg of niemand de alertheid heeft opgebracht
om daarover assertieve taal te gebruiken. Het antwoord is "ja". Dat bedoel
ik met mijn schildering van een wat onplezierige atmosfeer. Ik weet niet wat
er de komende dagen gaat gebeuren. Ik heb begrepen dat de afgelopen 24 uur
in Brussel gedachten zijn ontwikkeld om naar nieuwe openingen voor vervolggesprekken
te zoeken. In mijn opmerking over het multilaterale raamwerk verwees ik naar
het feit dat de Europese Conferentie niet uitsluitend op Turkije is toegesneden.
Voor ons is dat multilaterale raamwerk iets waar we met een brede groep van
landen, om precies te zijn twaalf, overleg voeren over kwesties die van groot
belang zijn, en die niet specifiek op de uitbreidingsonderhandelingen gericht
zijn.De heer Van der Linden (CDA):Ik heb het niet over de mensenrechten, noch over de geschillenkwestie.
Maar vindt u dat de voorwaarde "medewerking verlenen aan de toetreding van
Cyprus tot de Europese Unie" niet eenzijdig is? Door de door de EU onder druk
van Griekenland gekozen positie raakt Cyprus in feite geblokkeerd. De vraag
zou, met andere woorden, moeten zijn of wij de onderhandelingen met Cyprus
überhaupt kunnen starten, als Griekenland die zaak niet deblokkeert?Minister Kok:Hoewel dat in die wat onschuldig aandoende conclusies misschien niet zo
direct te verwachten is, is ook over Cyprus meer dan een uur buitengewoon
grimmig gesproken. Daarbij ging het met name over de heel kleine onschuldig
lijkende laatste passage in de desbetreffende paragraaf van de conclusies,
waarin wordt gewezen op het belang van ten minste een evenwichtige aanwezigheid
vanuit de beide delen van de onderhandelingen. Ook de passage daarna over
de invloed vanuit het voorzitterschap en de Commissie met de bedoeling om
de uitkomsten daarvan straks weer te betrekken bij het geheel, heeft een heel
lange, moeilijke, taaie discussie opgeleverd, met een onplezierig karakter.De heer Van der Linden (CDA):Dat begrijp ik. Maar in de tekst had moeten staan dat dit een voorwaarde
was, en niet alleen dat het van belang is. Aan de ene kant leg je voorwaarden
op, en aan de andere kant laat je de ander als het ware vrij in het stellen
van voorwaarden, en ga je toch door met het proces, dat op een eenzijdig spoor
raakt. Ik heb die passage in mijn inbreng onderstreept; het is een passage
van wezenlijk belang. Maar ik zou dit eerder willen zien als een soort voorwaarde,
ook naar de Grieken.Minister Kok:Ik ben het veel meer met u eens dan u misschien denkt. Ook hier heeft
Nederland zich niet onbetuigd gelaten, maar het heeft de Grieken niet kunnen
vermurwen om tot een tekst te komen die verder gaat dan nu voorligt.Voorzitter! De europroblematiek heeft een onevenredige hoeveelheid tijd
van de Europese Raad gevraagd. Dat is echt ongelooflijk. De Ecofin-raad had
er te lang vruchteloos over gepraat om het de Europese Raad nog mogelijk te
maken de zaak af te ronden. Men had er een volle dag van 's morgens tien tot
's avonds half elf over gepraat en geen oplossingen gevonden. De standpunten
komen dan frontaal tegenover elkaar te staan, en dan wordt van de deelnemers
aan de Europese Raad een oplossing verwacht die weinig verheffend is. Het
enige dat nu is gebeurd, is dat een onderwerp waarover men in de Ecofin-raad
ruzie had, is opgelost met een paar heel globale formuleringen. Het is belangrijk
dat is vastgesteld dat de Ecofin-raad in alle gevallen het besluitvormend
orgaan blijft krachtens het verdrag met betrekking tot alle kwesties die verband
houden met de EMU en het monetair beleid, daaraan verbonden. Dat kan niet
genoeg worden beklemtoond, want daarmee is aangegeven dat het informele overleg
van de Euro-X-deelnemers inderdaad informeel is en op geen enkele wijze het
karakter heeft van besluitvorming in een groep. Het kan dus plaatsvinden op
initiatief van degenen die de euro hebben ingevoerd. In de conclusies van
Luxemburg wordt ook bevestigd dat die mogelijkheid er is, maar het heeft geen
enkele formele status. In de conclusies is uitgesproken dat, zodra wordt aangemerkt
dat het hier gaat om onderwerpen van gemeenschappelijk belang, alle vijftien
landen daarbij zijn betrokken. Wij hebben 's ochtends, ongeveer een halfuur
na de start van de vergadering, gesteld dat ten minste moet worden vastgesteld
hoe de procedure gaat verlopen om te komen tot een antwoord op de vraag wat
van gemeenschappelijk belang is. Wij hebben ook in de loop van de discussie
een aantal suggesties gedaan. Wij wilden geen limitatieve catalogus opstellen,
maar wel een routebeschrijving maken voor de te volgen procedure.
Dan bleek steeds dat het of voor de exponent van de ene categorie of voor
de exponent van de andere categorie te ver of niet ver genoeg ging.Uiteindelijk is het ook niet mogelijk geweest om verder te komen dan deze
conclusies, die ik nu niet direct van de typering wil voorzien zoals de Franse
minister van financiën heeft gedaan. Wel kan hiervan gezegd worden dat
zij breed kunnen worden geïnterpreteerd. Naarmate het gesprek tot een
einde kwam, werd ook veel vaker gesteld dat uitgegaan moest worden van te
goeder trouw zijn en van het vol vertrouwen met elkaar omgaan. Dus laten wij
het uiteindelijk maar eens proberen. Winst op dit punt is de herbevestiging
van de rol van de Ecofin-raad en de expliciete formulering dat overleg in
de groep van X altijd informeel moet zijn. Positief is op zichzelf de vaststelling
dat onderwerpen van gemeenschappelijk belang in het kader van de vijftien
moet gebeuren. Dat kan zijn via de Ecofin-raad als het om besluitvorming gaat
of via een informeel overleg "à quinze" als voortzetting van de informele
contacten in kleinere kring aan de orde is. Maar de antwoorden op de vraag
hoe in dat geheel te procederen, zijn door de Europese Raad niet gegeven.
De Ecofin-raad zou er verstandig aan doen, nu de Europese Raad in ieder geval
op dit punt het veld van conflicten wat heeft beperkt, om zich te buigen over
het op een verstandige manier opstellen van een paar spelregels. Het lijkt
mij namelijk niet goed als daarover straks onnodig explosieve situaties ontstaan,
omdat de dames en heren ministers van financiën dat onvoldoende hebben
voorbereid. Het Britse voorzitterschap kan zich ermee bezighouden hoe een
en ander in Ecofin-verband moet worden aangepakt.De heer Van den Bos (D66):Mevrouw de voorzitter! Ik begrijp dat er nog nadere spelregels moeten
worden vastgesteld als het gaat om deelneming van niet-EMU-leden. Hoe zit
het met de agenda van dit overleg los van die niet-EMU-leden? Kan bijvoorbeeld
een land als Frankrijk alles wat het zinnig acht op dit terrein op de agenda
zetten? Dat is politiek gezien een niet onbelangrijk gegeven.Minister Kok:Het gaat om informeel overleg. Als een land dat deel uitmaakt van de eurolanden
die de euro straks hebben ingevoerd, meent dat er aanleiding is om tot een
informeel overleg te komen, zal men zich moeten wenden tot het land dat het
voorzitterschap heeft. Ik ga er nu voor het gemak maar van uit dat dat land
dan ook tot de Euro-X-groep behoort. Dan zal dat voorzitterschap bekijken
of de onderwerpen die naar voren worden gebracht zich lenen voor een initiatief.
Er zal dan uiteraard opening van zaken moeten worden gegeven met betrekking
tot die agenda aan de andere lidstaten. Dan kan inderdaad dat interessante
moment komen dat anderen hun vinger opsteken en zeggen: hier wordt kennelijk
niet een zaak besproken die zo'n intern karakter heeft dat het mij niet echt
interesseert; hier zijn bredere kwesties aan de orde; ik vind dat er nu een
overleg in het informele kader of in het formele kader van de Ecofin-raad
moet zijn. Dat zal dan moeten worden bekeken door het vigerend voorzitterschap.De heer Van der Linden (CDA):Toen ik iets las over Euro-X, moest ik onmiddellijk denken aan het programma
"XY Ungelöst", omdat het geen helderheid verschaft. Overigens staat de
benadering die de minister-president gekozen heeft ons wel aan. Ik heb op
dit punt twee vragen.Ten eerste wil ik weten of de Nederlandse regering er van harte mee heeft
ingestemd dat het uitsluitend om eurodeelnemers moet gaan, zodat Engeland
als het ware aan de zijlijn wordt geparkeerd.De tweede vraag is of er het komende halfjaar niets gebeurt nu het Verenigd
Koninkrijk voorzitter wordt. Of is afgesproken dat een ander voorzitter speelt?Minister Kok:Het woord Euro-X is zo mysterieus omdat X staat voor het aantal landen
dat straks deelneemt aan de euro. Dat moet nog beslist worden. Vanaf het moment
dat de invoering van de euro is overeengekomen, kan X met een cijfer worden
ingevuld.U vraagt of er onder het Britse voorzitterschap niets gaat gebeuren. Qua
besluitvorming is dat niet nodig. Zoals u weet, is de euro nog niet ingevoerd
tijdens het Britse voorzitterschap. Dat treedt in werking in 1999. Ik zie
niet in dat er in de eerste helft van 1998 overleggen moeten zijn tussen landen
die pas na 1999 aan de euro deelnemen.De heer Van der Linden (CDA):Ik heb begrepen dat besluitvorming nú bedoeld was om juist in aanloop
daarheen reeds informeel overleg te kunnen voeren.Minister Kok:Dat dacht ik niet. Ik dacht dat het ging om een raamwerk van afspraken
om straks, als de euro is ingevoerd en de derde fase werkt, over het probleem
"mogen we wel of niet iets informeel en hoe verhoudt dit zich dan tot het
formele kader van de vijftien?" voldoende klaarheid te hebben. Er was een
zekere aandrang vanuit de waarschijnlijke eurodeelnemers om op de hoofdzaken
daarover juist een besluit te hebben voordat het Britse voorzitterschap zou
beginnen. Dat is precies om de reden die u daarbij ook aanduidt.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! De minister-president zegt dat hij er gemakshalve van uitgaat
dat de vigerende voorzitter ook tot de muntunie behoort, maar er komt natuurlijk
vroeg of laat een situatie dat dit niet het geval is. De vraag van collega
Van der Linden is dan wel degelijk relevant. Kunt u daar nader op ingaan?Toen we de geannoteerde agenda kregen, was er nog sprake van onduidelijkheid
over de betrokkenheid van de Commissie. Kunt u zeggen wat daar nu precies
over besloten is? Uw conclusies maken daar, anders dan dat zij uitgenodigd
wordt, niet veel over duidelijk.Minister Kok:De Commissie wordt uitgenodigd. De Commissie kennende, zal zij zeker komen.
Zij zal daar inderdaad een rol in vervullen, niet als X plus 1, niet als deelnemend
land, maar wel vanuit de verantwoordelijkheid die aan de Commissie toekomt.
Nederland heeft daar zwaar aan getild en tilt er nog zwaar aan. De Commissie
kan namelijk door de aanwezigheid bij dergelijke informele overleggen vanuit
het verdrag en haar verantwoordelijkheid een bijzondere rol vervullen als
hoedster van het algemeen.Als een voorzitterschap inderdaad bij een land is dat de euro nog niet
heeft ingevoerd, dan lijkt het logisch om te denken in trojkaverband,
zodat de eerstkomende of degene die het laatst voorzitter van de Unie is geweest
dan als een soort plaatsvervangend groepshoofd van de eurogroep zal functioneren.
Maar daar is geen besluit over genomen. Zo'n gedachte is er geweest. Die kan
verder door de Ecofin-raad ook nog worden bekeken. Daar moet een werkafspraak
over mogelijk zijn.Overigens ben ik het wel met de heer Van der Linden en anderen eens. Dwars
door dit alles heen speelt natuurlijk de onvrede rondom macht en invloed.
Het feit dat de landen die niet meedoen en vooral de landen die voorlopig
zelf hebben gekozen om niet mee te doen, hierin zo geïnteresseerd zijn,
hoeft niet per se negatief te worden geduid. Je kunt zeggen dat het pottenkijkers
zijn die op een erg gemakkelijke manier zonder zelf verantwoordelijkheid te
nemen, invloed willen uitoefenen. Dat is de meer afhoudende reactie. Daar
zit zeker wat in. Je kunt ook zeggen dat daaruit spreekt dat voor de drie
landen die het betreft – Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Zweden,
die om uiteenlopende redenen voorlopig buiten blijven – de behoefte
om niet alleen te kunnen meepraten over eigen belangen, maar ook zicht te
hebben en richting te kunnen geven aan het vervolg, erg groot is. Er gaat
dus aantrekkingskracht uit van het tot de harde kern behoren. Dat is positief.
Daar heeft de Nederlandse houding ook op ingespeeld. We hebben dus niet een
al te splijtende rol in dat geheel willen vervullen.Voorzitter! Tot slot een paar korte verspreide puntjes. Het eerste is
de Europese centrale bank. Ik zei dat er principeafspraken gemaakt zijn bij
het zoeken van data, het moment waarop je met een paar landen bilateraal over
de kwestie wilt spreken.Een volgend punt is hoe het hele denken zich verhoudt tot het verdrag.
Het verdrag is helder. Het geeft duidelijke artikelen op dat punt, ook wat
betreft de duur. Dat staat voor Nederland ook voorop. We moeten uiteraard
in de komende weken en maanden waarin nog overleggen kunnen plaatsvinden,
afwachten of er nog gedachten of suggesties op tafel komen die ons verder
aan het nadenken zetten over mogelijke ideeën die tot oplossingen kunnen
leiden. Ik wil er absoluut nu geen opening voor maken. Daar gaat een verkeerde
werking van uit, maar ik wil ook niet met de vuist op tafel formuleringen
gebruiken die onze manoeuvreerruimte voor het hardop denken en zoeken naar
mogelijkheden onnodig blokkeren.De heer Van der Linden (CDA):Dat respecteer ik, omdat dit uiteindelijk ook in het belang van Nederland
is. Mag ik hieruit begrijpen dat de minister het eens is met de CDA-fractie,
namelijk dat wij moeten vasthouden aan de criteria van Maastricht?Minister Kok:Ja zeker, en ook aan onze kandidaat.De heer Van der Linden (CDA):Daar heeft de minister zelfs de steun van de oppositie voor. Voor het
vasthouden aan de criteria van Maastricht – en nu doel ik op de termijn –
heeft hij ook onze steun.De minister heeft gezegd dat de Franse regering realistisch genoeg is
om de temperatuur aan te voelen. Hoe moeten wij dat verstaan?Minister Kok:Dat vind ik een heel goed citaat. Is dat van mij?De heer Van der Linden (CDA):Het is blijkbaar van u. Ik heb het aangereikt gekregen.Minister Kok:U wilt weten wat daarachter zit?De heer Van der Linden (CDA):Wat moet ik daarmee? Staan de kaarten er voor Nederland beter voor en
voelen de Fransen de temperatuur aan die voor hen wat minder gunstig is?Minister Kok:Ik bedoel daarmee te zeggen dat men erg veel waarde hecht aan de eigen
kandidaat. Daar gaat men voor op een manier die vergelijkbaar is met de manier
waarop Nederland staat voor de Nederlandse kandidaat. Iemand die aan internationale
politiek doet en dit soort mogelijkheden verkent, kijkt ook naar de opvattingen
en de stemming in de verschillende andere hoofdsteden. Het is Frankrijk nimmer
ontgaan, ook nu niet, dat de kandidatuur van de heer Duisenberg een heel stevige
kandidatuur is, niet alleen omdat Nederland daar achterstaat, maar omdat de
heer Duisenberg een enorme reputatie heeft. Als je de mogelijkheden bekijkt
voor de komende tijd, mag je ervan uitgaan dat dit natuurlijk niet wordt verwaarloosd.
Wij hebben contacten met Frankrijk, maar ook met anderen.Dan maak ik nog een opmerking over Kyoto. De heer Van Middelkoop maakte
een opmerking over de tekst. Hij is zelf als parlementariër bij de Kyoto-onderhandelingen
geweest. Wat daar staat, wordt absoluut niet negatief bedoeld. Er wordt gesproken
over meer dan 5%, maar in die passage staat ook "voor alle industrielanden".
Wij weten dat in de gemaakte afspraken een onderscheid is gemaakt van 6% voor
Japan, 7% voor de Verenigde Staten en 8% voor Europa. Er is dus geen poging
gedaan om de 8% voor Europa naar 5% af te ronden. Er is gewoon aangegeven:
voor alle industrielanden meer dan 5%. Daar moet dus niks achter worden gezocht.
Hoe straks wordt omgegaan met het risico dat de Verenigde Staten zich aan
de bindende werking onttrekken en de gevolgen die dat kan hebben voor Europa,
wordt wel een punt. Daar zullen de ministers van milieu deze week al over
gesproken hebben en daar zullen zij wellicht ook na de jaarwisseling over
spreken. Er is een stelling te verdedigen – en die wordt ook regelmatig
gehoord – namelijk dat Europa zonder meer een eigen prestatie moet leveren.
Je hoort soms ook wel zeggen dat Europa bovenop hetgeen in Kyoto is afgesproken,
committeringen zou moeten aangaan. Gelet op het kabinetsberaad van de afgelopen
weken en maanden, veroorloof ik mij toch de stelling dat de mate van binding
die in Europees verband wordt aangegaan ten opzichte van Kyoto wel een relatie
moet houden met de mate van binding van andere grote industrielanden. In de
conclusie van Luxemburg is geprobeerd neutraal aan te geven dat alle industrielanden
met meer dan 5% gaan reduceren. Wij vinden dat een nuttige eerste stap. Er
was rondom de tafel best enig verschil in toon tussen lidstaten over de waardering
van de gang van zaken op Kyoto. Nederland heeft naar aanleiding van de discussie
in de Raad daarop het volgende gezegd. 8% is aanmerkelijk minder dan de 15%
waarvoor wij ons hebben ingespannen, maar vijf of zes maanden geleden, toen
wij in Denver bij elkaar waren voor de top van de acht, waren de Verenigde
Staten zelfs aan stabilisatie absoluut niet toe. Ook de Japanners
namen daar een andere positie in dan die welke in Japan mogelijk was gebleken.
Om tot elkaar te komen heeft Europa zijn ambitieniveau verlaagd en daarbinnen
heeft ook Nederland het niveau waaraan men zich binnen die bindende aanpak
committeert, verlaagd. De grote winst van Kyoto is geweest dat de doelstelling
van anderen in belangrijke mate naar boven is opgetrokken.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik wil de minister-president bedanken voor dit antwoord, maar ik wil hem
wel nog even een vraag stellen over een tussenzinnetje. Ik wil hier overigens
nu geen heel debat gaan voeren over Kyoto. Ik had het, eerlijk gezegd, toch
iets normaler gevonden als de Europese Unie een dag of wat na Kyoto gewoon
had gezegd dat zij voor die 8% staat. Zij had moeten zeggen: wij zijn met
15% naar Kyoto gegaan, wij zijn op 8% uitgekomen en daar staan wij voor.Het gaat mij nu even om het tussenzinnetje. De Europese Unie heeft haar
ambities naar beneden gesteld, ook om internationaal vergelijkende redenen,
maar het tussenzinnetje was dat Nederland dat ook heeft gedaan. Daar weet
ik nog niets vanaf. Er zal nu binnen Europa opnieuw een discussie plaatsvinden
over de lastenverdeling binnen Europa. Ik heb de indruk dat de minister-president
wellicht een "slip of the tongue" maakte. Ik weet namelijk niets over een
veranderende positie van Nederland. Nederland heeft getekend voor 10%. Ik
weet niet of er al nieuwe percentages zijn afgesproken. Volgens mij is dat
niet het geval.Minister Kok:Ik weet niet of ik een "slip of the tongue" heb gemaakt. Het kan best
zijn dat ik iets te kort door de bocht redeneer. Mij staat bij dat wij hebben
ingezet op min 15% voor Europa en dat het daarbijbehorende aandeel van Nederland
min 10% was. Dat hebben wij van een aantal randvoorwaarden voorzien, waaronder
een gezamenlijke aanpak met de andere industrielanden. Wij zijn vanwege de
noodzaak van die gezamenlijke aanpak op min 8% voor Europa gekomen.Ik moet waarschijnlijk buigen voor de heer Van Middelkoop, want ik denk
dat hij beter in het dossier zit.De heer Van Middelkoop (GPV):Doet u dat voor een keer ook omdat die 8% niet meer te vergelijken is
met die 15%. Het zijn niet meer dezelfde percentages. Ik zou het zeer betreuren
als er nu met een stelligheid die de minister-president niet kan waarmaken,
uit zijn mond kan worden genoteerd dat de ambities van Nederland naar beneden
zijn geschroefd, terwijl er nog besluitvorming over moet plaatsvinden. Ik
wil de minister-president gewoon even waarschuwen.Minister Kok:Ik ben de heer Van Middelkoop dankbaar dat ik niet vlak voor Kerstmis
op deze bananenschil uitglijd. Ik zal nog even heel kort mijn eigen denken
toelichten. Wij hebben ingezet op min 15%. Dat hebben wij niet kunnen halen
en wij zijn op min 8% uitgekomen. Dat is dus wat minder. Bij min 15% hoorde
min 10% voor Nederland. Daarom dacht ik dat bij een lagere Europese bijdrage
van min 8%, de Nederlandse bijdrage ook minder zou zijn dan min 10%. Maar
dat blijkt niet zo te zijn. Dan heb ik helemaal niets gezegd. Ik begrijp nu
dat de hele wereld minder gaat doen, maar dat Nederland meer gaat doen.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik zal de minister-president niet vermoeien met de techniek, maar ik wil
hem aanbevelen om toch even af te wachten wat minister De Boer daarover in
het kabinetsberaad heeft te vertellen. De percentages zijn echt niet meer
te vergelijken, omdat wij naar Kyoto gingen met drie gassen en wij met zes
gassen zijn teruggekomen. Ik leg dat later graag nog een keer uit.Minister Kok:Ik ben razend benieuwd.Voorzitter! Ik wil tot slot nog iets zeggen over de millenniumproblematiek.
Toen wij dat onderwerp aan de orde stelden, dacht de Luxemburgse premier even
dat het om festiviteiten op 1 januari ging. Het gaat echter om het grote probleem
dat gepaard gaat met aanbreken van een nieuw millennium. Er is in de Europese
Raad uiteraard niet inhoudelijk over gesproken, maar wij hebben aan de hand
van een brief aan het Britse en Luxemburgse voorzitterschap en een brief aan
de Commissie aandacht gevraagd voor de noodzaak dat de Commissie met een mededeling
daarover komt en dat het nieuwe voorzitterschap dit met prioriteit opneemt.
Dat is in de conclusie opgenomen en het Britse voorzitterschap heeft expliciet
aangegeven dat men hier ook inderdaad met prioriteit aan werkt. Premier Blair
heeft ook als een van de eersten op dit terrein belangrijke initiatieven in
het eigen land genomen. Er heeft inhoudelijk dus geen bespreking plaatsgevonden.
Je zou derhalve kunnen zeggen dat er geen sprake is van voortgang. Maar er
is wel sprake van agendering in het Europese kader met de bedoeling daar een
follow-up aan te geven.De voorzitter:Alvorens het woord te geven aan de minister van Buitenlandse Zaken, wil
ik mevrouw Sipkes verontschuldigen wegens een noodzakelijke verplichting elders
in dit huis.Minister Van Mierlo:Mevrouw de voorzitter! De Kamer heeft eigenlijk meer opmerkingen gemaakt
dan vragen gesteld. Dat hangt waarschijnlijk samen met het feit dat wij nog
geen week geleden met elkaar alle onderwerpen redelijk goed hebben doorgenomen.
De minister-president heeft met een grote volledigheid weergegeven wat er
op de top gebeurd is. Aangezien ook de meeste opmerkingen door de regering
worden onderschreven, kan dat betekenen dat ik vrij kort kan zijn. Ik wil
iets zeggen over de uitbreiding en over Turkije en Cyprus. Dat is het belangrijkste.Wat de uitbreiding betreft is in algemene zin door de Kamer een verschillend
oordeel gegeven hoe groot wij de mijlpaal moeten zien. Velen zagen een mijlpaal,
anderen – mevrouw Sipkes – niet. De heer Woltjer zegt: wat een
historische top had moeten worden, eindigt in een bittere ruzie. Het is naar
mijn gevoel wel degelijk een historische gebeurtenis geweest. Uit de feitelijke
waarneming van wat is besloten, kan dit worden afgeleid. Je kunt het vooral
ook afleiden uit de reacties van de meest betrokkenen bij het proces, in dit
geval degenen die 50 jaar hebben moeten wachten. Misschien is de gevoeligheid
voor deze taxatie nog groter geworden na gisteren, waar mij weer eens bleek
hoe bij de uitbreiding van de NAVO in misschien nog sterkere
mate die emoties naar voren kwamen. Ik herhaal wat ik op de persconferentie
heb gezegd. Zo'n ingewikkeld proces is vaak een gezeur, een geruzie, gemillimeter
en een gedoe. Als je dan het resultaat presenteert aan degenen die daarop
50 jaar hebben gewacht, dan weet je ineens weer waarvoor je dit alles doet.
Dat had ik een week geleden. Wat dat betreft ben ik verwend, want ik had het
gisteren weer.Voorzitter! De heer Van der Linden heeft het zo beleefd dat de taxaties
van de drie betrokken bewindslieden min of meer strijdig waren, in ieder geval
totaal verschillend. Ik zal zeggen wat er precies aan de hand was. Men zal
zich uit het debat van verleden week en weken daarvoor herinneren dat de grote
vraag was hoe je de verzoening vindt – de heer Weisglas heeft het gezegd;
nog bedankt voor de complimenten aan het adres van de regering – tussen
ongelijke uitgangspunten. Dat is maandenlang een groot dispuut geweest. De
Nederlandse regering heeft geprobeerd een bijdrage te leveren om het minder
strijdig aan elkaar te maken, heel dicht bij elkaar te brengen. Ik moet erkennen
dat de kroon op het werk door het voorzitterschap is gezet door de vondst
om beide categorieën in het verdrag te huisvesten: in de artikelen O
en N. In artikel O van het Verdrag van Amsterdam is het gehele toetredingsproces
gehuisvest. De vondst was dat de onderhandelingen van het begin af aan gebeuren
in intergouvernementele conferenties die meteen beginnen. Je kunt heel gemakkelijk
een intergouvernementele conferentie aan het einde van een proces houden.
Dan heb je één dag zo'n conferentie. Dan voldoe je aan de noodzakelijke
voorwaarden die in artikel N staan. Als wij de eerste toetredingsconferentie
houden, dan gaan er een paar dingen van start. De gesprekken onder artikel
O met alle landen beginnen. Zes intergouvernementele conferenties beginnen
dan ook met de zes landen die dan zogenaamd gaan onderhandelen.De heer Van der Linden (CDA):Is het onderscheid dan zo haarfijn, dat er bij de start van het onderhandelingsproces
geen onderscheid meer is? Betekent dat dat de landen die volgen automatisch
in een intergouvernementeel proces schuiven?Minister Van Mierlo:Nee, het is geen automatisme. Er is sprake van een heel duidelijk onderscheid,
zelfs duidelijker dan het een paar weken geleden was. Er zijn landen waarmee
je onmiddellijk een IGC begint, ex artikel N, en alle landen zijn bezig onder
artikel O. Daardoor heeft geen der landen meer het gevoel dat het uit de boot
kan vallen. Alle nadelen die er voorheen aan vastzaten, gelden voor geen enkel
land meer. Tegelijkertijd is het onderscheid tussen de onderhandelende partijen
scherper. Voor de overgang van het een naar het ander is een besluit van de
Raad nodig met consensus.De reacties van alle betrokken landen waren buitengewoon positief. Waarom?
De landen die gaan onderhandelen, hoeven niet meer bang te zijn dat zij in
hun tempo geremd worden door de landen die er niet bij zijn, terwijl de landen
die er niet bij zijn, de zekerheid hebben dat zij in het verdrag hun plaats
hebben gekregen. Zo horen er in die zin al bij. Bovendien was er een gevoel
van opluchting bij de landen die bevoorrecht waren, dat zij er niet meer toe
bijdroegen de andere landen in de steek te laten. Dat was de winst. Daarom
vind ik dat er op dit punt alle reden is van een succes te spreken.Wat anders ligt het met de betrokkenheid van Turkije, een problematiek
die niet helemaal los kan worden gezien van het probleem Cyprus, een van de
landen waarmee een IGC wordt begonnen. Bij de behandeling van de begroting
hebben wij het er uitvoerig over gehad dat Nederland als land in Europa op
het punt staat een langdurige, heel belangrijke, fundamentele discussie te
beginnen over de vraag van wie Europa eigenlijk is. Juridisch is het heel
eenvoudig. In artikel F staat dat de landen die aan een x-aantal criteria
voldoen, het recht hebben tot de Europese Unie te behoren. Dat is een juridische
regel. Er zijn echter meer zaken die van toepassing zijn op het antwoord op
de vraag of het aan de orde is. Op dit moment is de toetreding van Rusland
of Oekraïne niet aan de orde. Is dat wel denkbaar? Zeker, dat is denkbaar,
maar wij moeten niet alles wat denkbaar is meteen behandelen. De toetreding
van Turkije is echter, gezien het feit dat dit land sinds 1963 een vue daarop
heeft, veel meer aan de orde als vraag. Dat is relevant voor de beantwoording
van de vraag van wie Europa eigenlijk is. Is er sprake van een religieuze
rechtvaardiging voor een betrokkenheid, of een etnische, of een historische?
Hoe ligt dit? Turkije ligt in mening opzicht historisch gezien in Europa,
maar hoe dan? Ik ben er sterk voor – de heer Van Middelkoop heeft zijn
bijdrage van vandaag daaraan toegevoegd – om daarover met de Kamer te
blijven praten en een debat zum Grunde te hebben, overigens niet alleen in
de Kamer maar ook daarbuiten.Nu, na de top, constateer ik met enige ongerustheid dat onder de juridische
en de politieke benaderingen een gevoel schuilgaat van "nicht erwünscht",
ook al voldoet men aan alle criteria. Daarom hoop ik dat wij niet door de
Turken ontslagen worden van de verplichting om dat debat met onszelf en met
hen te houden. Er is meer aan de orde dan alleen de vraag: Turkije? Ik herhaal
dat ik bijzonder blij ben met de opstelling van de CDA-fractie die in geen
enkel opzicht de indruk wekt het gevoel te hebben waarvan ik zojuist repte.De heer Van der Linden (CDA):Ik kan uw blije gevoel verhogen als u wilt, door te citeren uit het persbericht
van mijn collega en vriend Karl Lamers van de CDU in Bonn. Hij stelt daarin
nadrukkelijk: Die Türkei hat auch weiterhin eine Beitrittsperspective.
Met andere woorden, ook daar zijn de verschillen niet zo groot. Ik heb begrepen
dat ook de vooraanstaande christen-democraat Juncker, die u zo geprezen hebt
voor zijn voorzitterschap, deze opvatting heeft. Hij heeft dat kenbaar gemaakt
tijdens de top.Minister Van Mierlo:Dat is waar. Maar ik heb het eigenlijk meer over de dingen die niet uitgesproken
worden. De dingen die uitgesproken worden, deugen over het algemeen wel.De heer Van der Linden (CDA):Wilt u die blijheid ook uitspreken in de richting van uw coalitiegenoot
de VVD?Minister Van Mierlo:Ik heb het al in het openbaar gezegd: de discussie is er in Europa, de
discussie is er in bijna ieder land in Europa. Op heel veel
punten heeft die discussie niet het karakter dat ik zojuist aangaf, maar is
er gewoon een probleem om te wennen aan het idee. Ik heb er gisteren in mijn
gesprek met mijn collega Cem van Turkije de nadruk op gelegd dat Turkije moet
begrijpen dat Europa tijd nodig heeft om te werken en te wennen aan het idee
dat Turkije lid is van de Europese Unie. Als wij begrip hebben voor de Turkse
problemen, vraag ik Turkije ook om begrip te hebben voor ons probleem.Voorzitter! Vanuit deze achtergrond kan ik zeggen dat de discussie ging
over een tekst die voorlag en die ook voor ons op een aantal punten enigszins
nieuw was. De tekst week wat af van teksten die wij eerder hadden behandeld
in de Algemene Raad en waaraan de invloed van Griekenland niet voorbij was
gegaan. Vanaf dat moment ontstaat er een probleem. Als je in de tekst een
zin wilt wijzigen, heb je altijd consensus nodig. Bij consensusdiscussies
is het uitgangspunt heel belangrijk. Er lag een tekst die bij ons nogal wat
verbazing opriep. De tekst kreeg van ons in algemene zin de kritiek dat daarmee
tot uitdrukking werd gebracht dat de verbetering van de betrekkingen tussen
Turkije en Europa een soort eenzijdige verplichting was, rustend op Turkije.
Nergens klonk door dat de betrekkingen tussen twee partijen alleen kunnen
verbeteren door daden, acties, gestes en concessies van beide kanten. Zo zag
het papier er niet uit. Er waren een heleboel punten waarover wij hadden kunnen
twisten. Het was duidelijk dat wij via die weg niet tot consensus konden komen.
Deze discussie stond onder het beslag van de mogelijkheid dat er een voorbehoud
op de hele uitbreiding zou komen. Het is ook een keer als hypothetische mogelijkheid
naar voren gekomen, maar het was iets waarvan iedereen in de zaal zich zeer
bewust was. Je kunt de tekst zin voor zin proberen te verbeteren. Dat was
niet mogelijk.Toen is door ons het volgende gesteld. Hier ligt een tekst die je op verschillende
manieren kunt lezen. Het gaat over criteria, het gaat over commitments. Je
kunt de tekst lezen als harde voorwaarden waaraan moet worden voldaan voordat
je tot de permanente conferentie wordt toegelaten. Je kunt ook zeggen: de
landen die de permanente conferentie betreden, zijn gecommitteerd aan deze
criteria en praten dus in dat kader met elkaar, ook over de problemen die
het voor de vervulling oplevert. Toen is door ons gezegd dat het stellen van
harde eisen voor toelating in strijd is met de zaak waarom het gaat. Je kunt
iets stellen tegenover de voorwaarden voor toetreding. Te denken valt aan
de Kopenhagencriteria voor toetreding tot de Europese Unie. Het gaat hier
om een "hal van discussie" waarin de problemen worden besproken die onder
andere moeten leiden tot de mogelijkheid om bijvoorbeeld de Kopenhagencriteria
te halen. Wij zijn immers verschillend. Dat geldt net zo goed voor Slowakije
en voor Turkije. Voor Turkije geldt het in nog hogere mate en op meer punten.
Maar daar dient die discussieruimte voor. Het is niet logisch om te zeggen:
voordat u met ons in gesprek komt op die plaats, moet u de vragen die wij
daar behandelen al positief beantwoord hebben. Daarop heb ik gewezen.Die gedachte wordt door het overgrote deel van de gemeenschap gedeeld.
Het is dus niet zo dat vijftien lidstaten het gevoel hebben dat er exameneisen
staan. De minister-president heeft het al naar voren gebracht, maar ik punt
het nog wat aan: daarom is op ons verzoek aan het einde van het debat, eerst
door Kinkel en vervolgens door de voorzitter gezegd dat wordt gevraagd om
commitments aan de genoemde uitgangspunten en principes. Dat vragen wij aan
alle mensen daar. De mensen die daar komen, zijn gecommitteerd aan deze criteria
en principes. Maar er worden geen exameneisen gevraagd. Er wordt niet gevraagd
om eerst een papier te overleggen, waarna men pas binnen mag komen. Dat is
aan het einde van de conferentie door de voorzitter vastgesteld. Ik begrijp
dat deze beeldvorming naar buiten is ontstaan. De tekst die daar staat, nodigt
als je er niets meer van weet uit tot die andere interpretatie. Ik heb dat
ook op de persconferentie in Luxemburg gezegd.Wij hebben inderdaad een beetje bewust gekozen voor die ambiguïteit.
Waarom? Dat is heel eenvoudig: omdat wij er anders niet uit waren gekomen,
omdat de prijs van een conferentie die zoveel belangrijke aspecten heeft en
die wordt verloren, ons te hoog was. Als wij alles helder hadden gemaakt,
was er niets binnengehaald. Zo zit het internationale leven soms in elkaar.
Nu is de vraag wat je ermee doet. Ik geef toe dat in de presentatie naar buiten
van de zijde van het voorzitterschap, deze interpretatie ten minste op de
achtergrond is gebleven. Er is niet een overdonderend beeld gegeven van deze
conferentie. Ik ben daarmee akkoord gegaan. Ik heb dat ook vastgesteld en
gisteren besproken met collega Cook, die het voorzitterschap nu over zal nemen.
Ik heb gezegd: wat doen wij nu met die permanente conferentie? Want wij kunnen
niet ontkennen dat die er ook was voor Slowakije en de landen waarmee nog
geen intergouvernementele conferentie is begonnen. Er zijn echter een heleboel
zaken die je gezamenlijk wilt bespreken. Dus er is een raison d'être
zonder Turkije. Maar ik ontken niet dat Turkije heel belangrijk was. En het
huis heeft een zekere besmetting opgelopen. Wat moet je doen? Moet je de gedachte
prijsgeven? Is het een prestigezaak of is het beter om het te vergeten en
iets anders te bedenken? Moet je zeggen: wij gaan die loods toch bouwen, wij
hebben het afgesproken, wij gaan het doen, wij beginnen met elkaar, er is
een standing invitation voor Turkije? Ik kan zeggen dat Robin Cook vrij snel
tot de conclusie kwam – hij moest er natuurlijk over denken en praten –
dat toch maar voor de laatste mogelijkheid moest worden gekozen. En inderdaad,
het zou een negatief teken en het zou een symbool van afbraak zijn geworden
als werd gezegd: nu doen wij ook de permanente conferentie niet.De heer Van den Bos (D66):Je kunt uiteindelijk concluderen dat het een algemene uitnodiging aan
Turkije is. Maar dan ga je voorbij aan de politieke prestige van de kant van
Turkije. Dan stuur je een uitnodiging, waar onderaan echter staat dat je eigenlijk
liever niet hebt dat men erbij komt, dat men niet helemaal welkom is. Immers,
er moet aan een aantal criteria worden voldaan waarvan iedereen weet dat die
niet haalbaar zijn. Dat is natuurlijk een heel vreemde uitnodiging. Dat is
een uitnodiging waaraan Turkije, los van alles, moeilijk zomaar kan voldoen.
Ik denk dan aan wat in de conclusie staat.Minister Van Mierlo:Voorzitter! De reactie van Turkije in eerste instantie was
hevig, zeer duidelijk en zeer negatief. Wij verwachten dus op het ogenblik
helemaal niet dat Turkije zal toetreden als de permanente conferentie tot
stand komt. De vraag is überhaupt of je om die reden het hele huis niet
bouwt. Of doe je dat toch en zeg je dan: wij zullen wel zien. Er komen ontwikkelingen.
Het hangt natuurlijk van het volgende af. En dat is mijn hoofdboodschap geweest
in het gesprek met collega Cem: In 's hemelsnaam, breek de discussie niet
af. Ik begrijp dat Turkije verontwaardigd is, teleurgesteld is etc. Ik begrijp
die reactie, omdat ik een beetje weet hoe dit dispuut in dat land ligt. Ik
begrijp de felheid. Zo moet je de kranten ook lezen. Dit is een antwoord op
een vraag van de heer Van den Bos. Maar er staat ook voor Turkije heel veel
op het spel. Het is niet evident waartoe je je wel keert, als je er ontzettende
behoefte aan hebt om in ieder geval de rug te keren tot iets in een opwelling
of met een bepaald gevoel. En dat weet Turkije ook. Ook Robin Cook is zich
daarvan bewust. Wat dat betreft heb ik vertrouwen in het voorzitterschap van
de Engelsen. Zij weten dat het hier over historisch goed gaat en dat het gaat
over meer dan een land erbij of niet. Wij moeten ervan uitgaan dat de permanente
conferentie tegelijk met de start van alle gesprekken en de intergouvernementele
onderhandelingen, in maart, begint. Ik zeg dit echter onder voorbehoud. Het
kan zijn dat wij er later in de discussie anders over gaan denken.De heer Van den Bos (D66):Ik ben het met de minister eens dat de wederzijdse belangen van Turkije
en Europa uiteindelijk de kans vergroten dat beide partijen tot elkaar komen.
Maar ik vind het enigszins bizar dat, zoals de minister zegt, een meerderheid
van de aanwezigen iets wil en dat er uiteindelijk toch een ander resultaat
uitkomt omdat je een bepaald voorstel van de Luxemburgse voorzitter alleen
met consensus, en dus niet, kunt veranderen. Daaruit moet de conclusie worden
getrokken, dit mede in de richting van de heer Van der Linden, dat het Luxemburgse
voorzitterschap wel erg de oren naar Griekenland heeft laten hangen. Het Luxemburgse
voorzitterschap is dus onevenredig verantwoordelijk voor deze merkwaardige
gang van zaken.Minister Van Mierlo:Iedereen trekt zo zijn eigen conclusies. De regering heeft er geen behoefte
aan om daarop in te gaan. Ik constateer dat er een gecompliceerd beeld ligt.
Ik zal mij ervoor inzetten om Turkije op gehoorsafstand te houden en daarna
dichterbij te krijgen, om Turkije dus in gesprek met Europa te krijgen, met
name over de vraag of toetreding van Turkije tot de Europese Unie een keer
mogelijk is. Daarvoor is meer tijd nodig.In dit kader kom ik kort over Cyprus te spreken. Ik ben bang dat wij al
heel gauw het probleem Turkije voelbaar krijgen in de behandeling van Cyprus.
Per slot van rekening moeten wij met Cyprus een intergouvernementele conferentie
beginnen, tegelijk met de andere kandidaten. De vraag is gesteld door de heer
Hendriks en de heer Van den Bos of het acceptabel is om alleen het Griekse
deel te laten deelnemen. Dan moet je een onderscheid maken tussen het einde
van het proces en het begin. Het is dwaas om over het einde van het proces
nu al definitieve uitspraken te doen. Wij moeten aan het begin heel duidelijk
zeggen dat het de bedoeling is dat de eindpositie is: een ongedeeld Cyprus.
Dat wil zeggen: een Cyprus ontdaan van de problematiek die het nu heeft. Wanneer
het een vorm van gedeeldheid betreft die hanteerbaar is en waarmee heel goed
kan worden geleefd, ook in de Unie, dan is het iets anders. Maar in principe
moet dat probleem opgelost zijn. Dat is het belangrijkste uitgangspunt geweest,
waaraan het verlangen was gekoppeld om de weg daar naartoe te bewandelen met
een Griekse delegatie die was samengesteld uit de twee gemeenschappen. Deze
twee punten zijn aanvankelijk als harde condities geformuleerd, maar zijn
voor iedereen meer acceptabel geworden door ze niet als harde condities maar
als zeer belangrijke uitgangspunten neer te zetten. Dat was inderdaad niet
het allerplezierigste moment in de discussies. Maar dat staat er dus nu wel.
Ik ben bang dat de komende maanden de medewerking van het Turkse deel zal
afhangen van de medewerking die Turkije bereid is te geven aan dat proces.
Die bereidheid is niet gestimuleerd door de top in Luxemburg. Ik ben daar
bezorgd over. Er liggen nog een paar akkefietjes, zoals de voornemens van
de Cypriotisch regering om raketten in te voeren uit Rusland en het absolute
voornemen van Turkije om dat nooit toe te staan. Als je dat allemaal bij elkaar
zet, is er reden om met grote behoedzaamheid en waakzaamheid tewerk te gaan,
om eens een paar clichés achter elkaar te gebruiken. Daarom heb ik
hierover langdurig met de Amerikanen, met mevrouw Albright en haar medewerkers,
gesproken. Er is ook van die kant grote zorg. De heer Van Middelkoop heeft
gevraagd hoe zich onze activiteiten verhouden ten opzichte van die van de
VN of de VS. Wij benadrukken nog steeds – en ook Robin Cook is dat van
plan – om alle verschillende invalshoeken te bedienen vanuit één
gezamenlijke gezichtshoek. De VN heeft de opdracht om ervoor te zorgen dat
de deling van Cyprus verdwijnt. Wij hebben er belang bij dat de VN daarin
slaagt. Wij moeten er ook voor zorgen dat de manier waarop wij tewerk gaan,
niet de VN in de weg zit. Want dan zitten wij onszelf in de weg. Die samenhang
wordt erkend. De Amerikanen kunnen een belangrijke rol spelen, omdat zij niet
direct betrokken zijn bij de verschillende belangen van Cyprus. Er is dus
alle reden om de samenwerking met de Amerikanen daadwerkelijk op te zoeken.
Het proces is gestart. Ik zal de Kamer nauwkeurig op de hoogte houden van
de ontwikkelingen.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Wil de minister ook kort ingaan op het Midden-Oosten?Minister Van Mierlo:Zeker. De heer Weisglas heeft het betreurd dat Irak en Iran niet in het
communiqué voorkwamen. Die komen er regelmatig wel in voor, maar niet
in dit communiqué. Irak staat trouwens als probleemleveraar wat asielzoekers
betreft, wel in het communiqué. Over de problematiek van Iran, op het
ogenblik zeer in ontwikkeling, hebben wij niet in het communiqué gesproken,
omdat dit communiqué heel expliciet ging over het Midden-Oostenprobleem
in zijn kortste versie. Het gaat dan om de directe Israëlisch-Palestijnse
kwestie, met een paar verwijzingen naar Libanon, Syrië en Egypte. Maar
dat is dus de kleinste vorm van het Midden-Oostenvredesproces. Dat hebben
wij willen behandelen. Ik kan zeggen dat wij er nog steeds zeer voor ijveren
om met de Amerikanen ook op dit dossier te komen tot gezamenlijke
verklaringen. Ook hierover heb ik gisteren met mevrouw Albright gesproken.Gevraagd is of het bij het woord "eventual" ging om "eventueel" of "mogelijk".
"Eventual" betekent inderdaad: uiteindelijk. Hier is "mogelijk" bedoeld: de
mogelijke oprichting van de Palestijnse staat. Er heeft ooit gestaan: de oprichting
van de Palestijnse staat. De Nederlandse regering heeft dat toen afgezwakt
tot: de mogelijke oprichting. Maar achter die zin staan wij dan ook echt.
Wij vinden dat met "de oprichting van de Palestijnse staat" vooruit wordt
gelopen op de uitkomst. Wij hebben altijd gezegd dat wij de uitkomst aan de
partijen overlaten. Wij willen de verschillende haalbare opties niet blokkeren.Er is gesproken over steun aan Palestijnse instellingen in Jeruzalem.
De Palestijnse instellingen in Jeruzalem staan op het ogenblik zo zwaar onder
druk dat zij enige steun wel degelijk kunnen gebruiken. Dat hoeft helemaal
niet ten koste van het vredesproces te gaan.Voorzitter: BukmanStaatssecretaris Patijn:Voorzitter! Ik bevestig dat de minister van Financiën op korte termijn
schriftelijk zal rapporteren over de discussie over het Rotterdameffect. Het
is goed om op een rijtje te zetten waar de discussie over gaat en wat de onderliggende
feiten zijn.De heer Woltjer (PvdA):Over dit rapport wordt thans in het openbaar gediscussieerd. Is het juist
dat het al lang bij de lidstaten ligt? Wordt het inderdaad al een week of
vier op de ministeries van financiën bediscussieerd?Staatssecretaris Patijn:De vraag waar het rapport allemaal ligt, kan ik niet beantwoorden. Het
enige wat ik weet, is dat er aanwijzingen zijn dat het rapport niet goed is.
Daar gaat de discussie over. Het lijkt mij belangrijker om dat eerst gezamenlijk
vast te stellen, voordat wij ons druk maken over de verspreiding van het rapport.De heer Woltjer (PvdA):Ik respecteer het antwoord van de staatssecretaris, maar wij moeten ervoor
oppassen dat wij elkaar niet gaan verketteren. De discussie over het Rotterdameffect
is wel degelijk een element in de totale discussie over de nettobijdrageproblematiek.
Als het rapport fout is, moet er zo snel mogelijk een beter rapport komen.Staatssecretaris Patijn:Er is een discussie over het Rotterdameffect. Wij vragen wetenschappelijke
instituten om daar nader onderzoek naar te doen. Verder worden er verkeerde
statistische gegevens gebruikt, waardoor de discussie weer van voren af aan
begint. Helaas is het rapport op de een of andere manier in de publiciteit
terechtgekomen. In de politieke discussie zijn mensen er te ver op vooruitgelopen.
Het is goed dat de minister van Financiën nog eens aangeeft wat het rapport
precies inhoudt, waar de discussie over het statistische materiaal om draait
en welke conclusies de Commissie al of niet heeft getrokken.De heer Weisglas (VVD):De staatssecretaris heeft vorige week zelf een antwoord gegeven op de
vraag van de heer Woltjer waar het conceptrapport zich bevindt. De staatssecretaris
beantwoordde die vraag in het algemeen overleg met: in de prullenmand. En
daar moet het maar blijven.Staatssecretaris Patijn:De minister van Financiën zal dat nader toelichten.Voorzitter! Komen er extra middelen voor de hele preaccessiestrategie?
Ja, dat staat heel uitdrukkelijk in het communiqué. Naast Phare zullen
extra faciliteiten in het leven worden geroepen. Na het jaar 2000 zullen extra
middelen, hetzij onder het landbouwrichtsnoer, hetzij uit de preaccessiestrategie,
voor de landbouwhervormingen worden aangewend. Er zal een financiële
acceleratie plaatsvinden van de Europese bijdrage aan het herstructureringsproces.De heer Weisglas heeft gevraagd naar de programma's en instituten waar
de toekomstige leden van de EU nu al in kunnen participeren. Dit staat gedeeltelijk
in het communiqué. Het gaat met name om onderwijs en onderzoek, dus
de technologieprogramma's. Die discussie is nog niet afgerond. Er zullen ad-hocbesluiten
over moeten worden genomen. Het zal niet zo zijn dat alle elf tegelijk aan
één programma gaan deelnemen. Dat hangt ook van de belangstelling
en de capaciteit tot deelneming af. Wij denken zeker ook aan programma's die
ontwikkeld worden onder de derde pijler op het punt van criminaliteitsbestrijding.
Dat lijkt mij een van de belangrijkste onderwerpen in dit verband.Ik wil kort reageren op de bouwkundig-filosofische vraag van de heer Woltjer.
Hoe kun je in godsnaam een uitbreiding ingaan zonder dat de bouwplannen gereed
zijn? Het belang van dit besluit is het politieke signaal aan Centraal-Europa.
De strategische keuze om deze landen te integreren in de westerse politieke
en economische structuur is gemaakt en wordt in uitvoering genomen. De eis
dat wij zo'n proces alleen kunnen ingaan als alles op het punt van de Agenda
2000 inhoudelijk of institutioneel tot in de puntjes is uitgezocht, leidt
tot een aanzienlijk uitstel van het besluit. Er is bewust gekozen om dat niet
te doen. Per slot van rekening zijn deze landen al zes, zeven jaar in transitie.
Op een gegeven moment moet het proces een aanvang nemen.Er is nog een andere reden. Het is onverstandig om allerlei besluiten
te nemen over de toekomstige beleidsinhoud en de toekomstige institutionele
structuur op ons huidige waarnemingsbeeld en ons huidige referentiekader.
Er zullen bepaalde dingen drastisch strategisch veranderen in de Europese
samenleving. Wat betekent de enorme stijging van het aantal leden überhaupt
voor het functioneren van de Unie? Van zes, negen, twaalf, vijftien, naar
25, 30 over vijftien jaar. Het gaat ook over de heterogeniteit. Wat betekent
de heterogeniteit aan welvaart, aan politieke tradities, aan culturele tradities
überhaupt voor het door ons na te streven Europese samenwerkingsmodel?
Ik denk aan de institutionele inrichting, aan de bevoegdhedentoedeling, enz.
Tekent de heer Woltjer ook voor de radicale mening over zoveel mogelijk meerderheidsbesluitvorming
op belastinggebied, op het gebied van strafrecht in een zo heterogene Unie?
Ik wil die discussie graag met hem aan. Men herinnert zich de discussie over
de flexibiliteit, over de verschillende modellen van integratie. Het uitsluitend
beschrijven van het Uniemodel in de voltalligheid geeft ons onvoldoende beeld
van de manier waarop de Unie zich de facto zal ontwikkelen, mede op basis van flexibiliteit. De EMU is daarin het eerste praktische
voorbeeld, maar met het Verdrag van Amsterdam hebben wij de rechtsbasis voor
versnelde en andersoortige ontwikkelingen in de Unie. Het lijkt mij goed om
dat op ons te laten inwerken, voordat wij hoge eisen gaan stellen aan de toekomstige
structuur. Dan kom je in discussies terecht over de bandbreedte die Europa
aankan en over de strategische oriëntaties. Die moeten wij meenemen,
voordat wij onszelf de eis stellen dat wij op korte termijn een blauwdruk
invullen. Dan zou deze te veel bestaan uit simpele extrapolaties van bestaande
ideeën, die niet het antwoord bieden op de vraag hoe de Unie in het jaar
2005, 2010 geïntegreerd moet zijn. Wij moeten diep ademhalen en die strategisch-politieke
discussie aangaan.De heer Woltjer (PvdA):Ik kan de staatssecretaris wel volgen, zij het dat hij af en toe dingen
in mijn mond legt die onjuist zijn. Het gaat er niet om of je kiest voor verdieping
en pas dan uitbreiding. Uitbreiding is een goede zaak. Het gaat nu om de discussie
over de verdieping. Die moeten wij nu aangaan. De staatssecretaris zegt dat
wij daar nog wel tijd voor hebben. Ik zeg dan: nee, want zo werkt de Unie
niet. De langzaamste bepaalt de richting. Wij moeten daar niet al te gemakkelijk
over doen. Wij moeten de diepgaande discussie zo snel mogelijk aangaan. Dat
is ook de stellingname van Delors.Staatssecretaris Patijn:Ik ben een groot voorstander van de gedachte van Delors, om een wijze
man of wijze mannen aan het werk te zetten om het materiaal te verzamelen
om de gedachten en de discussie te verbreden. In termen van formele onderhandelingen
of intergouvernementele conferenties moeten wij echt de tijd nemen. Die tijd
hebben wij ook. Laten wij wel wezen, de eerste echte uitbreiding zal zich
niet voor het jaar 2004, 2005 voltrekken. Als wij die tijd hebben, is het
onverstandig om de discussie nu te forceren op een politieke input, op een
begrippenapparaat dat naar mijn gevoel onvoldoende is om in te schatten hoe
de situatie er in de tweede helft van het volgende decennium werkelijk zal
uitzien. De strategische oriëntatie, de bandbreedte die Europa aankan,
de invloed van een sterk stijgend ledental van een veel grotere heterogeniteit,
hebben ook consequenties voor onze nationale positionering. Die discussie
moeten wij aangaan, maar wij moeten niet te snel conclusies trekken.De beraadslaging wordt gesloten.De vergadering wordt van 19.05 uur tot 19.20 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-3055-3079.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl