Voortzetting van de behandeling van de brief van de ministers van Justitie en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het vervolgingsbeleid inzake euthanasie (23877, nr. 16)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 1469-1483

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

04-05-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 28, pagina 1469-1483

21-04-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23877Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de wetsvoorstellen: - Goedkeuring van de op 26 februari 1996 te Brussel tot stand gekomen Euro-Mediterrane Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en haar Lid-Staten, enerzijds, en het Koninkrijk Marokko, anderzijds (25303); - Wijziging van de Wet melding ongebruikelijke transacties (25378); - en nog twee andere wetsvoorstellen (25817 en 24219)Pagina 1410-1410
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet algemene regels herindeling, de Provinciewet en de Gemeentewet (Wijziging procedurele bepalingen) (25234)Pagina 1467-1469
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 21 april 1998)Pagina 1483-1485
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van nieuwe regels met betrekking tot de (re)integratie van arbeidsgehandicapten (Wet op de (re)integratie arbeidsgehandicapten) (25478)Pagina 1410-1425
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van nieuwe regels met betrekking tot de (re)integratie van arbeidsgehandicapten (Wet op de (re)integratie arbeidsgehandicapten) (25478)Pagina 1433-1451
Behandeling van de brief van de ministers van Justitie en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het vervolgingsbeleid inzake euthanasie (23877, nr. 16)Pagina 1460-1467
Presentie en opening (dinsdag 21 april 1998)Pagina 1409-1410
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs inzake bestuurlijke fusie tussen openbare en bijzondere scholen (24137)Pagina 1425-1433
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet algemene regels herindeling, de Provinciewet en de Gemeentewet (Wijziging procedurele bepalingen) (25234)Pagina 1451-1460
Lijst van besluiten (dinsdag 21 april 1998)Pagina 1483-1483
Voortzetting van de behandeling van de brief van de ministers van Justitie en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het vervolgingsbeleid inzake euthanasie (23877, nr. 16)Pagina 1469-1483
Het verlenen van instemming met het standpunt van de regering bij de toetsing van de in artikel 109J, eerste lid, van het Verdrag van Maastricht neergelegde criteria inzake de deelname van Nederland aan de derde fase van de Economische en Monetaire Unie (25107, nr. 13)Pagina 1410-1410

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 76 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:de brief van de ministers van Justitie en van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport over het vervolgingsbeleid inzake euthanasie (23877,
nr. 16).De beraadslaging wordt hervat.Minister Sorgdrager:Mijnheer de voorzitter! De heer Holdijk maakte de belangrijke opmerking:
"Wat voorligt is niet veel meer dan een enigszins aangepaste
vormgeving van een praktijk waarvoor al eerder is gekozen." Dat is er in feite
aan de hand. Wat zijn wij nu aan het doen? Een aanpassing van de meldingsprocedure
waarin een aantal evidente nadelen zijn opgeheven en een element is toegevoegd
waardoor belangrijke voordelen zijn verkregen. De heer Dees heeft gevraagd
waarom de tijd nog niet rijp is voor wetgeving, zoals wij in de stukken hebben
gemeld. Waarom meent het kabinet dat de tijd nog niet rijp is voor wetgeving?
Ik zou kunnen verwijzen naar het regeerakkoord waarin is afgesproken dat er
in feite geen wijzigingen worden doorgevoerd in die zin dat euthanasie uit
het strafrecht gehaald zou worden wat dit dan ook moge zijn. Er zijn nog een
paar andere argumenten. Wij zien de wettelijke regeling van het euthanasievraagstuk
als een proces dat zich stap voor stap voltrekt. Eerst was er de rechtspraak
van de Hoge Raad. Daarmee is de huidige meldingsprocedure tot stand gekomen.
Vandaag bespreken wij de wijziging van die procedure. In de toekomst zal er
een wettelijke regeling komen. Een voorstel daartoe is door de drie coalitiepartijen
als initiatiefwetsvoorstel ingediend. In het meest recente voorstel van die
regeling staan de volgende elementen. Euthanasie blijft strafbaar. Ik zeg
dit met zoveel woorden omdat hier een misverstand aanwezig is: als wij een
wettelijke regeling maken, dan is euthanasie niet meer strafbaar. Dat is niet
het geval. Het enige dat wordt geregeld is dat in de wet een strafuitsluitingsgrond
wordt opgenomen. Er moet gemeld worden. De melding wordt getoetst door regionale
toetsingscommissies. Daarover spreken wij vandaag ook. De commissies krijgen
straks een formeel wettelijke basis. Er is nu al behoefte aan, maar die stap
nemen wij nu nog niet. De commissies kunnen nu worden gezien als een goede
opmaat voor de wetgeving. Werkenderwijs kunnen wij een regeling in het leven
roepen waarbij de regeling van nu min of meer naadloos kan overgaan in de
werking van een wettelijke regeling. Wij moeten ons er wel rekenschap van
geven, dat het initiatief nog lang geen wet is.De heer Hirsch Ballin (CDA):De minister geeft blijk van sympathie voor het initiatiefwetsvoorstel.
Hoe is dat te rijmen met wat zij en minister Borst minder dan drie maanden
geleden schreven: "Het gegeven dat ruim de helft van het aantal gevallen van
levensbeëindigend handelen niet wordt gemeld betekent dat van volledige
toetsbaarheid ervan nog geen sprake is. Dit vormt voor ons gelet op de aard
van de problematiek en de op het spel staande belangen eerder een argument
tegen dan voor versoepeling van de wettelijke norm die met redenen strafrechtelijk
is."? Hoe kunt u, minder dan drie maanden later – tenzij u van opvatting
bent veranderd – het standpunt innemen dat een versoepeling van de wettelijke
norm in het verlengde van uw benadering ligt?Minister Sorgdrager:Ik heb altijd gezegd dat de toetsingscommissies wat mij betreft een eerste
stap waren. Ik heb niet uitgesloten dat er ooit een wettelijke regeling zou
komen. De regering heeft het wetsvoorstel niet ingediend, maar nu het uit
de Kamer is voortgekomen, ingediend door D66, VVD en PvdA, en ik heb kunnen
zien wat het ontwerp inhoudt, kan ik zeggen dat het ontwerp bij mij sympathiek
overkomt. Het lijkt mij een ontwerp dat in de toekomst ook door de regering
ingediend had kunnen worden. Nu het door de Kamer is ingediend, wellicht eerder
dan de regering zou hebben gedaan, sta ik er inderdaad sympathiek tegenover.De heer Hirsch Ballin:Ik richt mij nog even op het argument dat drie maanden geleden nog tegen
zo'n wetswijziging werd aangevoerd, namelijk dat er nog te weinig meldingen
plaatsvinden. Is dit criterium straks nog van belang voor de beoordeling van
het wetsvoorstel?Minister Sorgdrager:Wellicht, maar er zijn nog andere criteria. Wij hebben de onderhavige
AMvB opgesteld omdat wij in de veronderstelling leven dat hiermee de meldingsbereidheid
zal toenemen. Wanneer die tendens er is, kan de stap naar een wetswijziging
worden gemaakt. Het maakt natuurlijk wel wat uit wie uiteindelijk het wetsvoorstel
indient. Als de regering dat doet, heeft de regering in feite al het besluit
genomen dat die wet er moet komen, ook al is duidelijk dat het nog enige tijd
zal duren voor de wet er is. Als de Kamer het wetsvoorstel indient, zal de
regering uiteindelijk, bij de beoordeling van het initiatief, ook haar mening
moeten geven. Nogmaals, als ik naga wat men heeft opgesteld en hoe de constructie
in elkaar zit, kom ik tot de conclusie dat het een goede opzet is.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Als de minister nu geen afstand neemt van het criterium dat
eerst het aantal meldingen aanzienlijk moet toenemen voordat aan wetswijziging
kan worden gedacht, rijst de vraag of dan niet in elk geval moet worden geconcludeerd
dat het wetsvoorstel te vroeg komt, in relatie met een mogelijke nadere evaluatie.Minister Sorgdrager:Neen, want voorlopig behoeft de regering zich niet formeel over het wetsvoorstel
uit te laten. In de tijd waarin het wetsvoorstel de procedure doorloopt, kunnen
wij nagaan of de veronderstelling die wij nu hebben – het aantal meldingen
zal toenemen – wordt bewaarheid of niet. Mocht dat absoluut niet het
geval zijn, dan treedt een andere situatie in en moeten wij bezien hoe wij
een en ander kunnen aanpakken en beoordelen.Voorzitter! De heer Dees heeft aangegeven dat de elementen rechtszekerheid,
duidelijkheid, zorgvuldigheid in besluitvorming en kwaliteit van de zorg beter
kunnen worden gerealiseerd met behulp van een wettelijke regeling. Het is
inderdaad een kwestie van goed-beter-best. Intussen meent het kabinet dat
al deze elementen ook bij het voorstel dat wij vandaag bespreken, wel degelijk
aanwezig zijn. In antwoord op vragen van de heer Hirsch Ballin heb ik al gezegd
dat wij op dit moment volledig achter het voorstel staan dat wij nu hebben
gedaan. Wij vinden dat nu deze stap moet worden gezet en dat op dit moment
een wetsvoorstel niet in dit huis verdedigd had moeten worden. Dat gebeurt
dan ook niet.Mevrouw Le Poole en de heer Dees vragen of een wettelijke regeling voor
de nieuwe procedure niet nodig zou zijn. Wordt de geheimhoudingsplicht van
de arts niet geschonden, zo vragen zij zich af. Neen, voorzitter. Vanwege
ongewijzigde strafbaarstelling van euthanasie of hulp bij zelfdoding blijft de formele vervolgingsbeslissing berusten bij het OM. Met
de hieraan voorafgaande beoordeling door de regionale toetsingscommissies
wordt beoogd, voor deze beslissing een evenwichtig, zowel juridisch als medisch-ethisch
fundament te bieden. Formeel juridisch blijft de wettelijke meldingsprocedure
in wezen gelijk. Naar de toetsing in eerste instantie door de commissies wordt
verwezen in het modelformulier voor de melding van gevallen van levensbeëindiging
op verzoek of hulp bij zelfdoding, door de gemeentelijke lijkschouwer, hetgeen
is vastgesteld in het voorliggende besluit krachtens artikel 10 van de Wet
op de lijkbezorging. De betrokkenheid van beide Kamers der Staten-Generaal
bij het besluit is dus verzekerd via deze voorhangprocedure.Bij de totstandkoming van de huidige meldingsprocedure op grond van de
Wet op de lijkbezorging is de wetgever ervan uitgegaan, dat de arts, die verplicht
is tot het melden van de niet natuurlijke dood als gevolg van levensbeëindiging
op verzoek of hulp bij zelfdoding, via het in de AMvB vastgestelde modelformulier
voor de lijkschouwer, waarvan het modelverslag voor de behandelend arts als
bijlage een onderdeel vormt, ook verplicht is tot het geven van alle voor
de toetsing benodigde inlichtingen. In dit uitgangspunt komt met de instelling
van de toetsingscommissies geen verandering. Het uitgangspunt voor de meldingsprocedure
is nu juist, dat de arts volledige opening van zaken geeft, teneinde toetsing
van zijn zo precaire handelen mogelijk te maken. Wij gaan er vooralsnog van
uit, dat er voor het geven van deze opening van zaken op zichzelf een wettelijke
basis is.Mevrouw Le Poole betwijfelt in feite of door de voorgestelde regeling
de bereidheid tot melding inderdaad zal toenemen. Zij heeft daarbij als kanttekening,
dat de procedure zwaarder en tijdrovender wordt. Op zichzelf is het natuurlijk
waar dat er een element wordt toegevoegd. Er zou meer tijd mee gemoeid kunnen
zijn. Daar staan een aantal andere dingen tegenover.Artsen kunnen erop vertrouwen, dat hun handelen in de eerste plaats wordt
beoordeeld door een onafhankelijke commissie, waarin de eigen beroepsgroep
ook is vertegenwoordigd. Dan kan er nauwkeurig gekeken worden naar zowel de
medisch-ethische kant als de juridische aspecten van de zaak. Het oordeel
van de commissie dat de arts zorgvuldig heeft gehandeld, impliceert dat deze
in rechte een geslaagd beroep op noodtoestand zou kunnen doen. De arts kan
er dan dus van op aan, dat wanneer de commissie heeft geoordeeld dat de arts
zorgvuldig heeft gehandeld, het openbaar ministerie alleen dan tot vervolging
zal overgaan wanneer daartoe, in afwijking van het oordeel van de commissie,
een gegronde aanleiding bestaat. Er is dus een minder directe dreiging van
een strafvervolging.Ik zou de procedure niet zozeer als zwaarder willen aanmerken, maar juist
als een procedure waarmee het vertrouwen van artsen in een evenwichtige en
zorgvuldige beoordeling kan toenemen, waardoor zij met een wat meer gerust
hart dan voorheen openheid van zaken zullen geven. Over de tijdrovendheid
van de procedure zou ik willen opmerken dat wij bij de vormgeving van de procedure
juist naar bekorting van de doorlooptijden hebben gestreefd. In beginsel beperken
wij de beoordelingstermijn van de commissies tot 6 weken en de definitieve
afdoening door het openbaar ministerie tot 3 weken.Mevrouw Le Poole heeft gevraagd hoe het staat met de meldingsprocedure
voor levensbeëindiging zonder uitdrukkelijk verzoek. Vervolgens heeft
zij ook de vraag gesteld of een dergelijk verzoek niet anders aangeduid zou
moeten worden. Ik denk dat zij met dat laatste in feite gelijk heeft. Alhoewel
wij met de uitwerking van de procedure vergevorderd zijn, hebben wij toch
moeten constateren dat het nogal wat voeten in de aarde heeft en dat het buitengewoon
ingewikkeld is om de zeer verschillende soorten gevallen onder de grote paraplu
van "niet op verzoek" te brengen. Dat "niet op verzoek" moet in feite ook
nog gerelativeerd worden omdat er soms sprake is van "wel op verzoek", waarbij
de vraag is hoe je een dergelijk verzoek moet kwalificeren. Kortom, het kost
enige tijd. Vandaar dat wij hebben gewacht op het oordeel van de Raad van
State over dit besluit. Dit oordeel hebben we inmiddels ontvangen. Bovendien
hebben wij nadrukkelijk acht geslagen op het eindrapport van de Commissie
aanvaardbaarheid levensbeëindigend handelen van de KMNG en het rapport
van de Overleggroep toetsing zorgvuldig medisch handelen rond het levenseinde
bij pasgeborenen. Zo zie je dus heel verschillende categorieën patiënten
aan de orde komen.Kortom, wij zijn er bijna uit, maar zullen een en ander toch nog nauwkeuriger
moeten bekijken. Het is wel de bedoeling om daar niet al te lang mee te wachten.De heer Dees (VVD):Ik zou nog even willen ingaan op de verhouding tussen de toetsingscommissie
en het openbaar ministerie. U gebruikt de formulering: het openbaar ministerie
moet een gegronde reden hebben om af te wijken van het zwaarwegend advies –
soms staat er in de stukken "het zwaarwegend oordeel"; dat is wel even wat
anders – van de toetsingscommissie. Is dit niet een wat rare formulering
als u tegelijkertijd zegt dat het openbaar ministerie een vervolgingsmonopolie
heeft? Als u dat zegt – dat is de letter van de wet – dan hoeft
het openbaar ministerie toch geen gegronde reden te hebben om af te wijken
van een oordeel van niet wettelijk geregeld instituut, in dit geval de toetsingscommissie?
Het openbaar ministerie kan toch gewoon een reden hebben, die overigens gegrond
moet zijn, om tot vervolging te besluiten?Minister Sorgdrager:Voorzitter! De heer Dees zegt het zelf al: het openbaar ministerie kan
een reden hebben om te vervolgen, maar het moet wel een gegronde reden zijn.De heer Dees (VVD):Dat geldt toch altijd?Minister Sorgdrager:Ja, maar in dit geval is er dan wel een commissie die een gemotiveerd
oordeel heeft gegeven, dat tot een zwaarwegend advies leidt. Als dat er is,
zal het openbaar ministerie een aantal andere redenen moeten hebben om tot
vervolging over te gaan. Het kan dat wel doen, maar...De heer Dees (VVD):Dan tast u toch het wettelijk georganiseerde vervolgingsmonopolie van
het OM aan? U zegt immers dat een commissie die geen wettelijke basis heeft,
die zonder wettelijke regeling werkt, een zwaarwegend advies geeft, op grond
van welk enkele feit het openbaar ministerie niet kan volstaan
met een redengeving. Het OM moet dus als het ware a contrario een gegronde
reden hebben. Dan tast u toch materieel het vervolgingsmonopolie aan?Minister Sorgdrager:Voorzitter! Dat niet, maar wel de kans op veroordeling door de rechter.
Als er een commissie van deskundigen is die een advies uitbrengt en het openbaar
ministerie tegen dat advies in gaat vervolgen, dan zal het OM daarmee alleen
succes bij de rechter hebben als het daar gegronde redenen voor heeft, als
het dus gegronde redenen heeft om af te wijken van het advies van die commissie.
Het OM kan altijd vervolgen, maar zonder gegronde redenen daarvoor heeft het
geen kans op succes bij de rechter. Ik vind dat het OM zijn vervolgingsmonopolie
dan op een onjuiste wijze gebruikt. Er is nu in zekere zin sprake van een
vervlechting van de formele mogelijkheid die het openbaar ministerie te allen
tijde heeft, en het praktische feit dat het openbaar ministerie, als het daar
ongegrond gebruik van maakt – en daarbij kom je eerder op "ongegrond"
uit dan wanneer er niet zo'n commissie tussen zit – zal worden terechtgewezen
omdat het van het oordeel van die commissie afwijkt. Het is in feite het eerder
laten plaatsvinden van wat er anders bij een gerechtelijk vooronderzoek gebeurt.
Als het openbaar ministerie vindt dat een zaak vervolgd zou moeten worden,
wordt er veelal een gerechtelijk vooronderzoek ingesteld. In dat kader wordt
er een aantal deskundigen gehoord en vervolgens wordt er op basis van wat
daaruit naar voren komt, al dan niet tot vervolging besloten. Wel, dat gebeurt
nu niet in het kader van een gerechtelijk vooronderzoek, maar institutioneel
doordat er zo'n commissie in het leven is geroepen.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Wat de minister nu zegt, gaat heel ver. Ik hoop dan ook dat
zo dadelijk zal blijken dat het niet zo vergaand bedoeld is, maar zij spreekt
nu eigenlijk uit dat de rechter minder vrij zou zijn om te oordelen dan thans,
zonder deze regeling, aangezien hij een bepaalde gebondenheid aan het oordeel
van de commissie zou moeten ervaren, en zeker dat het openbaar ministerie
op dat punt niet meer zelfstandig, vrij kan oordelen zoals thans. Als het
om de rechter gaat, zijn de staatsrechtelijke bezwaren tegen deze benadering
evident; als het om het openbaar ministerie gaat, zijn er bezwaren in verband
met de positie daarvan.Minister Sorgdrager:Voorzitter! De positie van de rechter wordt uiteraard niet aangetast,
want elke rechter aan wie een zaak wordt voorgelegd, zal daarover in onafhankelijkheid
oordelen, maar hij zal daarbij natuurlijk wel de mening van een aantal deskundigen
meewegen. En of dat nu het oordeel van die toetsingscommissie is of die van
deskundigen die gehoord zijn in het kader van een gerechtelijk vooronderzoek
of die van deskundigen die wellicht ter zitting worden gehoord, dat maakt
natuurlijk niets uit. Een rechter zal altijd zaken die in het verloop van
de procedure een rol hebben gespeeld bij zijn beoordeling meewegen. Het OM
wordt bewust door deze procedure wat meer naar de achtergrond geschoven. Een
zorgvuldiger toetsing door een commissie waarin verschillende disciplines
vertegenwoordigd zijn wordt door deze constructie beter mogelijk dan wanneer
het OM zonder dit soort deskundigen op grond van een lijst afvinkt –
en dat gebeurt in de praktijk – of aan de criteria is voldaan. U moet
zich niet voorstellen dat deze strafrechtelijk georiënteerde juristen
een zuiver medische, ethische en juridische beoordeling kunnen en moeten maken
van een zaak die hen op deze manier wordt voorgelegd.De heer Hirsch Ballin (CDA):Dat neemt niet weg dat dit de positie van het OM raakt. Ik begrijp niet
hoe de minister de uitspraak die zij nu doet, kan rijmen met de geruststellende
verzekering "dat het advies geen afbreuk kan doen aan de vrijheid van beslissing
van het OM".Minister Sorgdrager:Dat doet het ook niet. Formeel kan het OM altijd tot vervolging overgaan.
Materieel zou het OM bijzonder onverstandig handelen wanneer het tot vervolging
overgaat, tegen het advies van een commissie in en zonder dat daarvoor andere
gronden aanwezig zijn.Mevrouw Le Poole (PvdA):Voordat deze diepgaande staatsrechtelijke discussie over de positie van
de rechter, het OM en de commissies begon, sprak de minister over de naamgeving
van de verschillende regelingen: niet op verzoek en wel op verzoek. Ze zei
dat ik gelijk had toen ik opmerkte dat de naamgeving "niet op verzoek" misschien
niet klopt. Wordt deze naamgeving veranderd?Minister Sorgdrager:Ja, er wordt niet een totale regeling gemaakt waarin de categorieën
die niet onder deze regeling vallen zijn samengevoegd. Met andere woorden:
er wordt een onderscheid gemaakt tussen bijvoorbeeld pasgeborenen, minderjarigen
of mensen met een psychisch probleem. Daar worden verschillende benaderingen
voor gemaakt. Daarom heeft het enige tijd gekost.Mevrouw Le Poole (PvdA):Dat lijkt mij een verbetering.Minister Sorgdrager:Al werkend kom je soms tot heldere inzichten!Mevrouw le Poole en de heren Holdijk en Hirsch Ballin vroegen hoe controle
kan worden uitgeoefend op gevallen die niet worden gemeld. Ik stel voorop
dat ik van mening ben dat op zichzelf het niet melden onwenselijk is. In de
Tweede Kamer heb ik gezegd dat het voor de gehele beroepsgroep duidelijk moet
zijn dat het niet melden "not done" is. Er hoort een soort sociale controle
plaats te vinden met betrekking tot mensen die niet melden. Hierop kan geen
handhavingstrategie zoals die bijvoorbeeld bestaat bij de Drank- en Horecawet
worden losgelaten. Melden moet normaal zijn en niet melden dient te worden
afgekeurd. Als het duidelijk wordt dat iemand niet gemeld heeft, wordt er
uiteraard strafrechtelijk opgetreden. Dat doen we nu en dat wordt in deze
voorstellen ook niet anders. Ik heb begrepen dat dit in het initiatiefwetsvoorstel
ook niet anders geregeld is. Het melden is dus een cruciaal onderdeel. Transparantie
is ongelooflijk belangrijk.Voor de thans geldende meldingsprocedure zijn al in 1990 de eerste stappen
gezet. Deze procedure was in feite ook gericht op het bevorderen van openheid
van zaken. De arts moet toetsbaar zijn en men moet zich ook willen laten toetsen.
Dit is ook goed voor de beroepsgroep zelf, voor de toekomst, voor de patiënten,
kortom, voor het gehele medisch handelen.Mevrouw Vrisekoop vroeg of de commissie uitgroeit tot een vraagbaak voor
artsen voordat zij tot handelen overgaan. Minister Borst zal straks ingaan
op het experiment in Amsterdam waar men die consultatiefunctie aan het organiseren
is. Ik denk dat die regionale toetsingscommissies een vast punt zullen gaan
vormen in een regio, liefst ook – de bedoeling is dat de voorzitters
bij elkaar gaan komen – met een soort landelijke uitstraling. Maar in
eerste instantie betreft het een vraagbaak in de regio in algemene zin, waarbij
er voorlichting wordt gegeven vanuit de toetsingscommissies.Ik stel me ook voor dat zeker in het begin de leden van de toetsingscommissies,
of de voorzitter of wie dan ook, een taak hebben om ook zelf naar buiten te
gaan en voorlichting te geven over wat de regels zijn, hoe je moet handelen,
hoe de stand van zaken is, enz. Maar het kan niet zo zijn dat een regionale
toetsingscommissie vooraf, in een individueel geval, geconsulteerd wordt over
hetzelfde geval waarop men uiteindelijk achteraf een toetsing moet uitvoeren,
want dan heb je je handen niet meer vrij. Dat is het verschil. Het streven
is erop gericht die consultatie goed vorm te geven, maar wel het individuele
geval apart te houden van het werk van de toetsingscommissies op zich.De heer Holdijk vroeg – het is ook in de Tweede Kamer uitvoerig
aan de orde geweest – hoe het zit met minderheidsstandpunten en unanimiteit.
Ik moet hierbij zeggen dat het uitdrukkelijk vermelden van een minderheidsstandpunt
in de Nederlandse rechtspraak niet gebruikelijk is, ook niet in de tuchtrechtspraak
en bij uitspraken van andere toetsende instanties binnen de Nederlandse rechtsorde.
Wij hebben bijvoorbeeld de Commissie gelijke behandeling, die ook duidelijk
een toetsende commissie is; ook daar werken wij niet met minderheidsstandpunten.
Wij vinden het ook niet nodig. Het spreekt voor zich dat elk oordeel van de
commissie goed wordt gemotiveerd en daarbij zal vanzelfsprekend aandacht worden
besteed aan de aspecten die bij het beoordelen aan de orde zijn gekomen, aspecten
die onderwerp van discussie zijn geweest binnen de commissie. Zo kun je dus
zien welke afwegingen uiteindelijk hebben geleid tot een oordeel. Het is niet
goed, denk ik, als wij op een gegeven moment in commissies duidelijk krijgen:
die persoon heeft altijd een afwijkend standpunt, enz. Dat doet afbreuk aan
de rechtszekerheid en aan het hele systeem volgens welke wij in Nederland
werken.In de ministeriële regeling zal overigens – ten overvloede
wellicht, maar toch voor de zekerheid – nog worden opgenomen dat het
oordeel van de commissie inderdaad gemotiveerd is. Dat staat er nu nog niet
in, maar dat zetten wij er apart nog bij.De heer Hirsch Ballin vroeg naar de aard van de toetsing door de commissies,
naar de criteria die daarbij een rol spelen. De toetsing door de commissies
is breder dan we deze nu hebben. Ik zei al dat de beoordeling geschiedt vanuit
een gelijktijdige inbreng van medische, juridische en "ethische" deskundigheid.
Nu is "ethisch" een beetje een lastig woord om in te vullen; het betreft de
wat meer levensbeschouwelijke, op levensvragen gerichte beoordeling door een
deskundige.De zorgvuldigheidscriteria die uit de geldende jurisprudentie kunnen worden
afgeleid, vormen uiteraard de basis aan de hand waarvan de toetsingscommissie
tot een oordeel komt. Die zorgvuldigheidseisen zijn in de afgelopen jaren
tot stand gekomen in een wisselwerking tussen jurisprudentie en normen die
binnen de beroepsgroep uiteindelijk zijn ontwikkeld. Bij de beoordeling van
levensbeëindigend handelen heeft de rechter voor de feitelijke waardering
van de situatie van de patiënt van begin af aan aansluiting gezocht bij
het zogenoemde wetenschappelijk verantwoord medisch inzicht en de in de medische
ethiek geldende normen. In die zin worden toch die verschillende aspecten
bij elkaar gehaald.Het oordeel van de toetsingscommissie dat een arts zorgvuldig heeft gehandeld,
een oordeel dat verschillende componenten bevat, impliceert dat de arts in
rechte een geslaagd beroep op een noodtoestand zou kunnen doen. Op grond daarvan
zal het openbaar ministerie uiteindelijk beslissen wel of niet te vervolgen.Een toegevoegde waarde van de commissie zien we niet in de eerste plaats
in het nader normeren van het handelen van artsen. We gaan ervan uit dat nadere
normering van het handelen altijd zal blijven plaatsvinden in de beroepsgroep
zelf en door de rechter aan wie in een voorkomend geval levensbeëindigend
medisch handelen wordt voorgelegd. Wel kunnen de commissies meehelpen aan
verduidelijking van de normen en de vertaling daarvan in concrete gevallen.
Zij kunnen ook bijdragen aan de wijze van beoordeling. In gesprekken achteraf
met de betrokken artsen kan geëxpliciteerd worden wat er eventueel wel
of niet goed was.Ik heb er altijd op gewezen dat het instrument van het strafrecht alleen
antwoord geeft op de vraag of er wel of niet vervolgd wordt. Daartussenin
zit niets. Een commissie geeft een gemotiveerd advies. Zij komt uiteindelijk
ook tot een "ja" of een "neen", maar wel zeer genuanceerd en goed gemotiveerd.
Het oordeel van de commissie biedt een aangrijpingspunt voor een gesprek met
een arts. Door de ontwikkeling van standaarden – neergelegd in jaarverslagen –
wordt een veel genuanceerder beoordeling van deze problematiek mogelijk dan
thans het geval is bij de strafrechtelijke toetsing door het OM en de noodzakelijkerwijs
juridisch-strafrechtelijke invalshoek van de rechter.Door de samenstelling van de commissies wordt gewaarborgd dat er niet
routinematig geoordeeld wordt. Het zal niet voorkomen dat de zorgvuldigheidsvereisten
als het ware worden afgevinkt. Dat gevaar is bij de toetsingscommissies minder
dan bij de huidige praktijk waarin het OM slechts een aantal lijstjes krijgt
waarvan moet worden nagegaan of alles naar behoren is ingevuld.Minister Borst-Eilers:Mijnheer de voorzitter! De heren Hirsch Ballin en Holdijk hebben terecht
de nadruk gelegd op het belang van goede palliatieve zorg. Het zal bekend
zijn dat ik van mening ben dat de beslissing tot euthanasie alleen verantwoord
genomen kan worden in het kader van goede zorg en goede stervensbegeleiding.
Het verheugt mij dat in Nederland de aandacht voor de palliatieve zorg de
laatste tijd zo snel is gegroeid. Ik heb er ook alles aan gedaan om die zorg
te stimuleren, onder andere door Zorgonderzoek Nederland te vragen om daarvoor
een meerjarig programma van onderzoek en ontwikkeling op te
stellen.Eerst heeft een inventarisatie plaatsgevonden. Daaruit is geconcludeerd
dat er veel aandacht is voor palliatieve zorg, maar dat die aandacht nog te
veel verspreid is. Een betere afstemming is gewenst en ook de deskundigheidsbevordering
kan krachtiger ter hand genomen worden. Vervolgens is men meer specifiek ingegaan
op de behoefte in Nederland. Daarna zal er een concreet ontwikkelingstraject
worden opgezet. Ik heb daarvoor inmiddels 7 mln. beschikbaar gesteld en een
vijftal ziekenhuizen is aangewezen als kenniscentra. Zij hebben de opdracht
om de expertise actief op anderen over te dragen.Voorzitter! Het gaat uiteraard niet om een nieuw specialisme. Het is meer
een manier van omgaan met patiënten waarvan de ziekte niet meer te behandelen
is. Vroeger – ook nog in de tijd waarin ik zelf werd opgeleid –
werd nogal eens tegen patiënten gezegd: wij kunnen niets meer voor u
doen. Wat mij betreft, mogen artsen deze woorden niet meer in de mond nemen.
Ik geloof ook dat dit nauwelijks nog gebeurt. Je kunt altijd nog iets voor
een patiënt doen. Ik doel dan op het verlichten van lijden, symptoombestrijding,
goed voor iemand zorgen, iemand aandacht geven en op kleine dingen letten.
Het is ook in de verpleegkunde een ontwikkeling die snel groeit. Dat was nodig,
want er bestond in Nederland wat dat betreft wel enige achterstand, zeker
ten opzichte van de Angelsaksische landen.De heer Hirsch Ballin heeft gevraagd hoe een arts die onvoldoende aandacht
aan palliatieve zorg heeft besteed door de commissie gecorrigeerd kan worden.
De belangrijkste bijdrage van de palliatieve zorgdeskundigheid ligt voordat
de arts tot euthanasie besluit, anders is het voor de patiënt om wie
het gaat te laat. Ik zal straks nog ingaan op de consultatie vooraf. Dan is
met name die zorgdeskundigheid aan de orde, maar natuurlijk ook in de fase
waarin de beoordelingscommissie wordt ingeschakeld. Wat dat betreft ben ik
het met de heer Hirsch Ballin eens. De commissie moet de arts daar ook op
wijzen, wanneer zij van mening is dat de arts op dat punt niet alle mogelijkheden
heeft benut. Dat is niet altijd gemakkelijk vast te stellen, maar men kan
de indruk hebben dat de arts op dat punt enige bijscholing zou kunnen gebruiken.De heer Hirsch Ballin (CDA):Uiteraard heb ik waardering voor de bevordering van de palliatieve zorg
die de minister voorstaat. Ik heb een vraag over het gebruikmaken van deze
vorm van zorg door het al dan niet een beroep kunnen doen op noodtoestand
in de situatie die de minister zojuist aanduidde. Wanneer een arts niet alle
mogelijkheden heeft benut, kan hij toch ook geen beroep doen op noodtoestand?Minister Borst-Eilers:De commissie moet beoordelen of de arts zorgvuldig gehandeld heeft naar
heersend medisch inzicht. Wanneer zich in een land – in dit geval Nederland –
een bepaalde ontwikkeling voordoet, dan is het natuurlijk de plicht van iedere
arts om zich zo snel mogelijk van die ontwikkeling op de hoogte te stellen.
Wij weten echter allemaal hoe dat in de praktijk gaat. Het is goed mogelijk
dat een commissie constateert dat een arts naar heersend medisch inzicht niet
in gebreke is gebleven, maar dat een lid van de commissie, dat enige deskundigheid
op dat gebied moet hebben, toch constateert dat de zorg wellicht iets beter
had gekund. Als het dan gaat om het toepassen van bepaalde geneesmiddelen
om pijn te verlichten of om klachten te verhelpen, valt dat gemakkelijker
te constateren dan wanneer het gaat om het creëren van een dusdanige
sfeer dat de zieke zich goed voelt, ondanks het feit dat hij bepaalde lichamelijke
klachten heeft. Dat laatste is natuurlijk moeilijk te beoordelen, zeker voor
een commissie. Er is dus sprake van een aantal harde punten, maar ook van
een grijs gebied.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mag ik uit de woorden van de minister afleiden dat zij geen noodtoestand
aanwezig acht wanneer het gaat om de duidelijke situatie waarin een arts heeft
nagelaten gebruik te maken van de mogelijkheden die hem of haar ten dienste
stonden op het punt van zorg – waaronder palliatieve zorg – en
de arts tot euthanasie overgaat?Minister Borst-Eilers:Dan moet de commissie concluderen dat de arts niet zorgvuldig is geweest
en niet alle alternatieven heeft verkend en heeft toegepast.Voorzitter! De commissie-Schuyt – de begeleidingscommissie van het
onderzoek naar de evaluatie van de meldingspraktijk – heeft het kabinet
het volgende geadviseerd. De commissie is tot de conclusie gekomen dat een
aantal uitkomsten van het onderzoek zodanig is te interpreteren, dat een minder
directe dreiging van strafrechtelijke vervolging in combinatie met een intensivering
van de toetsing in het kader van de eigen beroepsgroep de meldingsbereidheid
zou kunnen vergroten. Zonder te willen spreken van een preventieve en een
repressieve toetsing zou de commissie in overweging willen geven, te bezien
of een goede, zo nodig intensieve consultatie vooraf, samen met een toetsing
achteraf door een commissie waarin de beroepsgroep nadrukkelijk vertegenwoordigd
is, buiten en eventueel voorafgaand aan een justitiële toetsing, de dreiging
van een gerechtelijke vervolging weg zou kunnen nemen op een zodanige wijze
dat het aantal meldingen zal toenemen.Wat de commissie-Schuyt in gedachten had, was een soort drieluik met de
arts in het midden en een consultatie vooraf en een toetsing achteraf. Bij
de toetsing achteraf wordt nadrukkelijk ook die beroepsgroep genoemd. Daar
heeft de minister van Justitie al een boel over gezegd. Ik heb daarover ook
een paar vragen te beantwoorden, maar ik wil eerst wat zeggen over die consultatie
vooraf. Deze is wel zo belangrijk uit zorginhoudelijke oogpunt, omdat daar
de mogelijkheid ligt om een arts die onvoldoende doordacht of onvoldoende
deskundig, bijvoorbeeld op het gebied van palliatieve zorg, zou besluiten
om een euthanasieverzoek in te willigen, daarvan te weerhouden en tijdig op
een ander spoor te brengen.Ik was dan ook ontzettend blij met het initiatief van de artsenorganisatie
KNMG om samen met de Amsterdamse huisartsenvereniging een proefproject te
doen om na te gaan aan welke criteria zo'n consultatie vooraf zou moeten voldoen.
Dat project is in juli van dit jaar formeel beëindigd. In september zal
de evaluatie voor ons liggen in de vorm van een rapport. Daar mag ik niet
op vooruitlopen, want zij moeten dat allemaal wetenschappelijk
verantwoord doen, maar ik stel het toch op prijs om te zeggen dat ik alleen
maar goede geluiden over dit project hoor. Degenen die hieraan meewerken,
vinden dat het belangrijk en waardevol is. De KNMG heeft mij dan ook al voorgesteld
om die consultatie uit te bouwen tot een landelijk netwerk. Daar zouden niet
alleen huisartsen, maar ook specialisten in instellingen bij betrokken moeten
worden. Ook zij kunnen baat hebben bij zo'n consultatie vooraf.Omdat ik vind dat wij hierbij geen onnodig uitstel moeten krijgen, ben
ik al bezig om vooruitlopend op die waarschijnlijk positieve evaluatie wat
voorbereidingen te treffen en in gedachten alles uit te werken voor zo'n landelijk
netwerk. Ik heb ook laten uitrekenen wat dat moet gaan kosten. Men schat zo'n
2 mln. per jaar. Ik denk dat wij dat ervoor over moeten hebben. Wanneer blijkt
dat de evaluatie positief is, ben ik bereid om dat in gang te zetten. Ik verwacht
dat dit ook voor mijn opvolger zal gelden.Het zal artsen het gevoel geven dat zij al hun vragen en onzekerheden
bij ervaren, deskundige collega's neer kunnen leggen en bij hen te rade kunnen
gaan, wanneer zij de beslissing tot euthanasie nemen. Zo nodig hebben zij
advies gehad over de mogelijkheden die er zijn op het gebied van de palliatieve
zorg. Ik kan mij niet voorstellen dat een arts die na zo'n consultatie toch
besluit het verzoek in te willigen, reden zou hebben om het niet te melden.
Ik denk dat het niet alleen in het belang van de patiënten is op grond
van argumenten van kwaliteit van zorg, maar ook de meldingsbereidheid daadwerkelijk
zou kunnen verhogen. Hiermee heb ik de vraag van mevrouw Vrisekoop beantwoord
wanneer het zou kunnen gaan werken, evenals de vraag waarom die toetsing vooraf
in ons voorstel nog niet is uitgewerkt. Dat is omdat wij in dit traject zitten.De heer Hirsch Ballin vroeg nog iets over de leden die in de commissie
zitten met deskundigheid op het gebied van de ethiek en de levensvragen. Hij
vroeg wat er wordt verstaan onder het begrip "extremen", dat ik in de discussie
met de Tweede Kamer heb gebruikt. Dat wil ik graag toelichten. Ik kan het
heel kort als volgt formuleren. Iemand die als ethicus in zo'n commissie gaat
zitten, kan op voorhand al de persoonlijke opvatting hebben dat alle gevallen
van euthanasie geoorloofd zijn, zodat hij dus in alle gevallen een positief
oordeel zou uitspreken. Omgekeerd kan iemand er zo principieel tegen zijn
dat hij altijd een negatief oordeel uitspreekt. Zo iemand is natuurlijk geen
waardevolle toevoeging aan zo'n commissie. Dat bedoelde ik met "extremen".
Ik bedoelde dus niet de opvattingen van de CDA-fractie. Die zijn naar mijn
mening niet extreem maar genuanceerd.Van de leden wordt verwacht dat zij kennis hebben van en ervaring hebben
met de problematiek van de euthanasie. Daarbij denk ik aan de medische praktijk,
de regelgeving en de jurisprudentie. Zij moeten ook de toetsende vaardigheid
bezitten. Dat is belangrijk, want dat is het vermogen om een zaak ook met
de vereiste objectiviteit en los van de eigen persoonlijke overtuiging te
bekijken. Zij moeten dus gewoon oprecht bereid zijn om een serieuze afweging
te maken. Als zij dat kunnen, dan zijn zij naar mijn mening ook geschikt.
Ik hoop dat ik hiermee duidelijk gemaakt heb wat ik met "extremen" bedoel.De heer Holdijk vroeg terecht welke bijdrage wordt verwacht van de ethicus
in de commissie. Er zijn in Nederland heel veel mensen die zich ethicus noemen,
zoals hoogleraren en anderen op het gebied van de gezondheidsethiek. Hebben
zij niet zulke uiteenlopende opvattingen dat het eigenlijk nauwelijks mogelijk
is om die vijf commissies zo samen te stellen dat zij niet al op voorhand
door hun ethicus gekleurd zijn? Die vraag sluit een beetje aan bij wat ik
zojuist zei: je kunt natuurlijk allerlei persoonlijke opvattingen hebben,
maar een goed ethicus is ook getraind in het zorgvuldig redeneren en het helder
analyseren, ook van argumenten van zo'n arts bijvoorbeeld. Dat is zijn bijdrage.
Het is ook een bepaalde manier van denken. Als je een uitgesproken persoonlijke
opvatting hebt die je belemmert om ooit een afweging te maken, dan moet je
niet in zo'n commissie gaan zitten. En anders moet je op bepaalde momenten
ook even afstand kunnen nemen van je eigen gevoelens en persoonlijke opvattingen
en gewoon een afgewogen objectief oordeel kunnen geven.Ik heb zelf in de Gezondheidsraad altijd heel veel profijt gehad van de
aanwezigheid van een ethicus in de commissies. Dat waren de mensen die op
het punt van het zindelijk denken – er is ooit een Nederlands boek onder
die titel verschenen – toch vaak de sterkste leden van de commissie
waren. Een jurist redeneert heel zorgvuldig en heel formeel, terwijl de arts
vaak met nogal veel emotie redeneert. Dan was een ethicus heel duidelijk een
neutraliserende factor in zo'n commissie.Voorzitter! Ik wil nog twee opmerkingen maken. De heer Holdijk heeft nog
eens benadrukt dat euthanasie niet gerekend kan worden tot normaal medisch
handelen. Dat is het kabinet met hem eens, daar is geen twijfel over. Het
gaat bij euthanasie om actieve levensbeëindiging. En ook al is dat op
verzoek, actieve levensbeëindiging is geen normaal medisch handelen.Mevrouw Le Poole heeft ten slotte een vraag gesteld over artsen met principiële
bezwaren. Ik ben het helemaal met haar eens dat zo'n arts een patiënt
daarop moet wijzen en dan ook bereid moet zijn om de patiënt door te
verwijzen. Is de arts daar niet toe bereid, dan zou de patiënt er verstandig
aan doen om een andere arts te zoeken wiens opvattingen meer bij de eigen
opvattingen van de patiënt aansluiten.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor de gegeven antwoorden waarmee
een aantal belangrijke punten rond de wijziging van de meldingsprocedure nogmaals
aan de orde is gekomen. Ik moet zeggen dat de antwoorden op een aantal punten
nadere vragen oproepen. Dat geldt allereerst voor de beschouwing die de minister
van Justitie heeft gegeven over de taak van de commissie. Wij hebben dat absoluut
niet kunnen ervaren als de vereiste verheldering van de rol van de commissie.
Dat zit op een paar punten. Ik zal dat toelichten. Ten eerste speelde het
feit dat er meer meldingen moeten komen een belangrijke rol in haar argumentatie.
Dat is waar. De doelstelling van eerdere wijzigingen was ook om onnodige barrières
ten opzichte van het melden weg te nemen. Ik heb in eerste termijn ook melding
gemaakt van de opvattingen die de KNMG in 1990 en 1993 naar
voren heeft gebracht. Het gaat echter niet alleen om de aantallen meldingen,
het gaat er uiteindelijk om wat er met die meldingen wordt gedaan en wat de
betekenis is van het feit dat er wordt gemeld. Ik denk dat dit iets preciezer
uit elkaar moet worden gehaald in de bespreking van dit onderwerp. Wij zijn
het er – hoop ik – over eens dat het hoe dan ook verkeerd is als
er niet wordt gemeld. Daar hebben de woordvoerders, onder andere de woordvoerder
van de CDA-fractie, eind 1993 ook uitdrukkelijk over gesproken toen de wijziging
van de wet op de lijkbezorging aan de orde was. Het is hoe dan ook verkeerd
als er niet wordt gemeld.Dat brengt mij tot een vraag over de handhavingsstrategie. De minister
van Justitie heeft naar aanleiding van het niet doen van de vereiste melding
een vergelijking gemaakt met een onderwerp dat iedereen in een andere sfeer
zal onderbrengen, te weten het afgeven van een valse verklaring over de oorzaak
van overlijden. Dat is een misdrijf onder artikel 228 van het Wetboek van
Strafrecht. Dat is nog niet zo lang geleden nog eens uitdrukkelijk bevestigd
door de Hoge Raad. In de bespreking van de procureurs-generaal – ik
maakte eerder met verwijzing naar een van de evaluatierapporten melding van
een handhavingsstrategie – ging het daar niet uitsluitend om, maar ook
om de indringendheid van de beoordeling en de toetsing en om het achterwege
laten van meldingen. De vraag die wij in tweede termijn uitdrukkelijk willen
stellen, is wat er eigenlijk precies is gedaan om duidelijk te maken, zowel
in specifieke gevallen als in het algemeen ten opzichte van de beroepsorganisaties,
dat het niet acceptabel is als er valse verklaringen van overlijden worden
afgegeven. Dat moet niet op een manier worden bejegend waardoor het gevoel
kan ontstaan dat er wel begrip voor bestaat. Daarmee wil ik niet zeggen dat
de bewindslieden dat begrip hebben uitgesproken. Maar als de nadruk ligt op
verandering van het overheidsbeleid en de wetgeving, waardoor wij mogen verwachten
dat er meer gemeld wordt, dan kan dat worden verstaan als begrip hebben voor
het afgeven van een valse verklaring van overlijden. Het moet in ieder geval
helder zijn dat dit niet acceptabel is en dat er iets tegen wordt ondernomen.Dan komt daarna het punt aan de orde als er wel wordt gemeld. Hopelijk
gebeurt dat meer in de toekomst. Dat is voor ons de kernvraag van dit onderwerp
van vanavond: wat is de betekenis van dat verhoopte grotere aantal meldingen?
Het gaat niet om alleen maar een groter aantal meldingen. Het moet de betekenis
hebben van een indringender toetsing of zich inderdaad zo'n noodtoestand voordoet.Ik kom bij een belangrijk punt uit het antwoord van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. Zij zei dat een arts zich niet op noodtoestand kan beroepen
als hij of zij achterwege heeft gelaten wat van die arts mag worden verwacht
op het punt van zorg, waaronder palliatieve zorg en zij noemde daar ook aandacht
bij. Het is goed dat dit hier is uitgesproken, want dat behoort tot de kern
van de beoordeling of zich een noodtoestand voordoet. Dan ga ik terug naar
de regeling zoals die nu voorligt, met die vier exclusief opgesomde punten
in artikel 9. Als dat de opvatting is van de regering – wij nemen de
minister graag naar de woorden die zij zo-even heeft gesproken – moet
je toch artikel 9 van deze regeling anders redigeren. Er moet duidelijk gemaakt
worden dat een beoordeling of zich een noodtoestand voordoet onder andere
dit punt omvat, zoals wij net in de interruptie en minister Borst in haar
antwoord, hebben genoemd. Dan moet de commissie toch niet gebonden worden
aan die vier criteria en zeggen dat de toetsing klaar is als aan die vier
criteria is voldaan? Dan zal de minister artikel 9 toch moeten wijzigen?Dat brengt mij op het punt van het effect van deze advisering door de
commissie. Helaas kan ik weinig geruststelling ontlenen aan wat de minister
van Justitie heeft gezegd. Dat geldt in verhouding tot de rechter. Ik citeer,
naar ik meen woordelijk, wat minister Sorgdrager net zei: "het oordeel van
de commissie dat aan de vereisten is voldaan impliceert dat de arts in rechte
een geslaagd beroep op noodtoestand zou kunnen doen". Dat zegt veel meer over
de betekenis van deze beperkte advisering van de commissie. Als artikel 9
gehandhaafd wordt, dan is de rol van de rechter, zoals hij die zelf verstaat,
wezenlijk minder dan de Hoge Raad in zijn jurisprudentie heeft uitgesproken.
Ik citeer de uitspraak van deze Raad dat het er bij een beroep op een noodtoestand
om gaat "dat een arts staande voor de noodzaak te kiezen uit onderling strijdige
plichten, de zwaarstwegende daarvan is nagekomen. De rechter dient te onderzoeken
of naar wetenschappelijk verantwoord medisch inzicht en naar in de medische
ethiek geldende normen, zich inderdaad een situatie heeft voorgedaan welke
als noodtoestand mag worden aangemerkt en of de keuze daarin van de verdachte
als gerechtvaardigd mag worden geoordeeld". Dan moet verder gegaan worden
dan nu in artikel 9 staat. In ieder geval moet daarin dan verwerkt worden
wat de minister van VWS zojuist terecht naar voren bracht als element van
de beoordeling van de vraag, of sprake is van een noodtoestand. Ook zal dan
onder ogen moeten worden gezien, eerst door de adviserende commissie en vervolgens
in een niet ingekorte eigen verantwoordelijkheid door het OM en de rechter,
of het beroep op noodtoestand gerechtvaardigd is.Ik heb hiermee tevens aangegeven dat de benadering van artikel 9 niet
verenigbaar is met de positie van de rechter. Daarom heb ik ook geciteerd
uit het antwoord van de minister van Justitie in eerste termijn. Over het
OM heeft zij gezegd dat formeel de positie van het OM niet verandert, maar
materieel wel. Ik moet helaas constateren dat dit iets anders is dan de geruststellende
woorden die werden geschreven in antwoord op het advies van de Raad van State.Voor ons zijn dit de kernpunten, mijnheer de voorzitter. Een enkele vraag
die niet de kern betreft, is onbeantwoord gebleven. Ik ga echter maar niet
meer in op de timing van deze evaluatie en het vervolg daarvan. Ik heb bij
interruptie al iets gezegd over de verandering van benadering ten aanzien
van de mogelijkheid van nieuwe wetgeving, in vergelijking met nog maar drie
maanden geleden. Ik herhaal wel de vraag waarom de melding naar het parket-generaal
gaat en of niet in artikel 10 van de regeling veel te minimaal is omschreven
wat het OM of de regionaal inspecteur te doen staat, namelijk "de zaak nader
bezien". De kern van ons betoog is, wat het beroep op noodtoestand hoort te
omvatten, gelet ook op de jurisprudentie van de Hoge Raad, met
daartegenover de inperking door de limitatieve opsomming in artikel 9, waar
wezenlijke punten buiten beschouwing dreigen te blijven. Wij hopen uiteraard
dat dit laatste nog wordt veranderd.Mevrouw Vrisekoop (D66):Mijnheer de voorzitter! Ik dank beide ministers voor de beantwoording
in eerste termijn. Aan de orde is niet meer dan een wijziging van een meldingsprocedure.
De nieuw in te stellen commissies kunnen naar de mening van de ministers een
goede opmaat zijn voor nieuwe wetgeving. De taak is uitgebreid naar voorlichting
en naar een vraagbaakfunctie. Die taak dient er uiteraard niet te zijn voor
individuele gevallen. Zo heb ik dat ook niet bedoeld. Het voorbeeld dat de
minister van Volksgezondheid gaf sprak mij wel aan. Er dient niet door een
commissie vooraf over een individueel geval te worden geoordeeld en daarna
ook weer achteraf. Voor mijn fractie hoefde het niet echt, maar ik wil hier
geen inhoudelijk debat over euthanasie gaan voeren. Daarvoor is het initiatiefwetsvoorstel
veel beter geschikt. Wij zullen ons tegen de door de ministers als verbetering
geziene meldingsprocedure niet verzetten.Mevrouw Le Poole (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Mevrouw Vrisekoop zei zo-even: voor ons hoeft
het niet echt. Dat geldt in zekere zin ook voor de PvdA. Het blijft wat behelpen
met deze regeling. Ik vind het jammer dat de consultatie vooraf niet is geregeld.
Het had op z'n minst tegelijkertijd geregeld kunnen worden. Ik ben wel blij
dat ik minister Borst heb horen zeggen dat zij in ieder geval van plan is
om op korte termijn het wel te regelen. Het is mij nog niet duidelijk wanneer
dat dan van de grond zal komen. Ik vind het streven om het aantal meldingen
te doen toenemen lovenswaardig. Ik vind het heel belangrijk dat er gemeld
wordt. Wij blijven onze twijfel houden of dit de juiste weg is. Ik heb de
regering horen zeggen dat ze zeker door wil gaan. Ik kan mij ook iets voorstellen
bij wat de heer Dees heeft gezegd: als het initiatiefwetsvoorstel eraan komt,
moet je misschien afwachten. De regering gaat ermee door. Als dat gebeurt
lijkt het mij nuttig nu al direct te gaan denken over een evaluatie. Ik heb
hierover tijdens de voorbereiding vragen gesteld. Geantwoord werd dat jaarverslagen
zouden worden gemaakt. Dat lijkt mij heel mager als je goed wilt weten, of
dit werkelijk de meldingsbereidheid doet toenemen en of de procedure hierdoor
transparanter wordt. Het lijkt mij een goed idee om aan die evaluatie aandacht
te besteden. Als de regering dit wil doorzetten, zullen wij er niet echt bezwaar
tegen maken hoewel wij onze twijfels blijven behouden.De heer Dees (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ik dank beide bewindslieden voor de gegeven antwoorden.
Uit studies, onderzoeken en rapporten blijkt dat wij in ons land in het algemeen
een verantwoorde euthanasiepraktijk hebben. Die is mede tot stand gekomen
door de rechtspraak die tot een goede jurisprudentie heeft geleid. Wanneer
het kabinet in de beantwoording vandaag de nadruk legt op het belang van palliatieve
zorg, goede stervensbegeleiding en ook consultaties vooraf in de besluitvorming,
dan zijn dat elementen die onze warme steun en instemming hebben. Ze kunnen
ertoe bijdragen dat de besluitvorming en de gang van zaken nog zorgvuldiger
en bedachtzamer kan worden dan die al zijn.Thans is de vraag aan de orde of de toetsingscommissies, zoals ze nu worden
voorgesteld, een bijdrage leveren aan verbetering van de situatie en of ze
qua vormgeving op correcte wijze in onze systematiek kunnen worden ingepast.
Wij voeren nu dus geen inhoudelijke discussie over het euthanasievraagstuk
maar spreken meer over de inpassing van de voorstellen van het kabinet in
de huidige praktijk.Voorzitter! In eerste termijn heb ik gevraagd of het om tal van redenen
niet verstandig zou zijn, het voornemen inzake de toetsingscommissies even
op te schorten, mede gelet op het nieuwe politieke feit van het initiatiefvoorstel
dat, naar het zich laat aanzien, een volwaardige parlementaire behandeling
zal krijgen. Wij zullen er dus later een oordeel over kunnen geven. Is het
nu wel verstandig om de door het kabinet voorgestelde toetsingscommissies,
die afwijken van de opzet van het initiatiefvoorstel, door te zetten? Ik vermeld
in dit verband nog enkele elementen.Zal deze opzet leiden tot meer meldingen? Voorzitter! Daarover bestaat
geen zekerheid. Velen hebben hierover hun twijfel uitgesproken. Men zou met
evenveel recht kunnen stellen dat, als de huidige meldingsprocedure wordt
gehandhaafd met inachtneming van het gegeven dat er een initiatiefvoorstel
ligt, ook die situatie leidt tot een toename van het aantal meldingen.Voorzitter! Ons bezwaar richt zich vooral op twee andere punten. Er worden
nu toetsingscommissies ingesteld die geen wettelijke basis krijgen, terwijl
ze wél een bepaalde relatie hebben met het OM, wiens positie in de
wet is verankerd. Wij vinden dit geen zuivere situatie. Buiten de wetgeving
om worden aan toetsingscommissies verantwoordelijkheden en bevoegdheden gegeven.
Daar zit iets hybridisch in. Dat wordt nog versterkt door de formulering van
het kabinet die aangeeft dat het OM het vervolgingsmonopolie heeft maar slechts
om gegronde redenen mag afwijken van een oordeel van de toetsingscommissie.
Ook daar zit iets diffuus, iets hybridisch in.Wat ons betreft is het van tweeën één. Men kan kiezen
voor de figuur waarbij men zich baseert op een strafbepaling in het Wetboek
van Strafrecht. Daar gaat het OM over, maar in de wetgeving wordt gekozen
voor aparte toetsingscommissies met een wettelijke basis. Zij beantwoorden
de vraag of een strafuitsluitingsgrond terecht is toegepast. Dan zijn er gescheiden
verantwoordelijkheden voor OM en toetsingscommissies. Dat levert een zuivere
en transparante structuur op. De andere mogelijkheid is dat het vervolgingsmonopolie
van het OM wordt gehandhaafd, maar dan kan een toetsingscommissie niet méér
zijn dan een adviesorgaan van het OM. Bij die keuze dient de volgordelijkheid
betreffende toetsingscommissie en OM anders te worden geschakeld. In dat geval
zou moeten worden gesteld: de melding gaat in eerste aanleg naar het OM dat
wordt geadviseerd door een toetsingscommissie waarin de verschillende disciplines
zijn vertegenwoordigd door een arts, een jurist en een ethicus. Daarmee zou
men aansluiten bij het pleidooi dat de minister van Justitie
heeft gehouden. Daarin trok zij een parallel tussen de toetsingscommissie
en het gerechtelijk vooronderzoek. Met andere woorden: in de structuur die
het kabinet voorstaat, zou het logischer zijn om de melding door te sturen
naar het OM, mede gelet op de verbodsbepaling in het Wetboek van Strafrecht.
Laat vervolgens de toetsingscommissie adviseren. Dat zou zuiver zijn.Het alternatief is wat in het initiatiefvoorstel wordt aangegeven: een
aparte strafuitsluitingsgrond voor euthanasie met een oordeel daarover van
de toetsingscommissie. Als die commissie tot de conclusie komt dat de strafuitsluitingsgrond
niet geldig is toegepast, gaat de kwestie naar het OM dat vervolgens volstrekt
zelfstandig en autonoom kan oordelen, waarna de rechter aan bod is. Nogmaals,
voorzitter, wij vinden het voorstel van het kabinet hybridisch. Het is overigens
voor ons geen politiek zaak; het gaat om de zuiverheid in de verhoudingen
en de bevoegdheden. De bewindslieden zijn ook niet ingegaan op de vraag of
het nu wel zo'n bijdrage aan de oplossing van het probleem is als in de praktijk
blijkt, dat het openbaar ministerie in gegeven casusposities tot een andere
conclusie komt dan de toetsingscommissies. Dat is allemaal niet zo wenselijk
en niet zo duidelijk. Naast een aantal andere argumenten leidt dit mijn fractie
tot het oordeel, dat het, ook in bestuurlijk opzicht, verstandiger is om het
voorstel van het kabinet nog eens tegen het licht te houden. Wij gaan dat
voorstel hier niet afschieten, maar na de kabinetsformatie kan worden bezien
of het toch niet beter is, de route van het initiatiefvoorstel de voorrang
te geven. De hybridische structuur wordt dan niet ingevoerd.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Graag bedank ik beide bewindsvrouwen voor hun reactie, in
het bijzonder voor de aandacht die zij hebben gegeven aan de ontwikkeling
van de palliatieve zorg. In mijn eerste termijn heb ik mij laten ontvallen,
dat niet alleen aandacht zou moeten worden besteed aan toetsing en melding
en dergelijke, maar ook aan het voorkomen van de "noodzaak" van euthanasie.
Dat kan mijns inziens ook een noodtoestand voorkomen. Ik ben blij dat daarvoor
aandacht bestaat, vooral bij het departement van VWS.In eerste termijn heb ik van een wat tegendraadse opvatting blijk gegeven.
Dat zal beide bewindsvrouwen niet echt verwonderd hebben. Het betekent niet
dat wij niet bereid zijn om de zaken serieus te nemen en te blijven meedenken.
Ik wil nu verder niet op details ingaan. De conclusie van onze fractie is
evenwel, dat wij geen heil zien in de afgekondigde AMvB, mede in het licht
van te verwachten ontwikkelingen.Minister Sorgdrager:Voorzitter! De heer Hirsch Ballin gaat in zijn tweede termijn nogmaals
in op de taak van de commissie en in het bijzonder op de mogelijkheid dat
de commissie de meldingsbereidheid bevordert. Ik wil dat niet zozeer als de
taak van de commissie zien maar hooguit als een gehoopt en verwacht gevolg
van het bestaan en de taakuitoefening van de commissie. De inhoudelijke taak
van de commissie is de toetsing. Het feit dat de commissie, met al haar verschillende
disciplines, tussen de melding en de strafrechtelijke toetsing door het openbaar
ministerie geplaatst is, zou aanleiding moeten zijn voor een verhoging van
het aantal meldingen.De heer Hirsch Ballin vraagt wat er gebeurt wanneer er een verkeerde dan
wel een valse melding wordt gedaan of wanneer er helemaal niet wordt gemeld.
In de praktijk zal er dan meestal sprake zijn van een valse verklaring van
natuurlijk overlijden. Hij vraagt of wij het met hem eens zijn dat dat verkeerd
is. Ik hoop dat de heer Hirsch Ballin goed geluisterd heeft naar mijn eerste
termijn, waarin ik uitvoerig heb betoogd dat ik vind dat dit "not done" is
en dat er sociale controle moet zijn. Wellicht heb ik niet voldoende benadrukt
dat er altijd een strafrechtelijk vervolg wordt gegeven wanneer men ontdekt
dat er niet wordt gemeld of dat er een valse verklaring is afgegeven. Dat
strafrechtelijke vervolg uit zich, in het algemeen, in het opleggen van een
geldboete, al dan niet bij transactie. Bovendien heeft de KNMG richtlijnen
voor het melden en zegt ook deze maatschappij dat het de bedoeling is dat
er altijd wordt gemeld en dat valse meldingen uiteraard uit den boze zijn.
Dat is wat wij doen om aan de beroepsgroep te laten merken dat het inderdaad
gewoon niet getolereerd wordt dat er niet of vals gemeld wordt. Er wordt dus
ook absoluut niet met begrip op gereageerd, integendeel.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mijnheer de voorzitter! Het is heel goed dat de minister nu aangeeft dat
het meer is dan "not done", dat er ook een strafrechtelijke reactie op past.
In hoeveel gevallen is daarvan sinds de inwerkingtreding van de wijziging
van de Wet op de lijkbezorging sprake geweest?Minister Sorgdrager:Dat weet ik niet uit m'n hoofd, maar het is niet zo verschrikkelijk veel
voorgekomen. Je moet er in de praktijk natuurlijk wel op een andere manier
achter komen dat er niet gemeld is; daar moet iemand een verklaring over afleggen
of er moet iemand een seintje hebben gegeven. En een enkele keer komt een
valse verklaring van natuurlijk overlijden voor. Als de heer Hirsch Ballin
er behoefte aan heeft, kan ik hem schriftelijk antwoord geven.De heer Hirsch Ballin (CDA):Graag, voorzitter. Misschien is het goed om daarbij ook even aan te geven,
hetzij lettend op het verleden, hetzij in verband met wat er op korte termijn
zou kunnen gebeuren, hoe dit wordt besproken met de organisatie van de betrokken
beroepsbeoefenaren.Minister Sorgdrager:Dat zullen wij erbij vermelden, voorzitter.Dan heeft de heer Hirsch Ballin nog gevraagd, wat de betekenis is van
de verhoging van het aantal meldingen. In de eerste plaats noem ik transparantie;
die is ongelooflijk belangrijk. Als wij een praktijk van euthanasie onder
bepaalde voorwaarden goedvinden, dan moet dat ook een transparante praktijk
zijn. Er mag dan niets in het verborgene plaatsvinden, er mag niets verdoezeld
worden, om welke reden dan ook. Nee, die praktijk moet transparant en toetsbaar
zijn. Dat behoort bij een ethische standaard voor medisch handelen en het
is ook de bedoeling dat men ervan leert, dat er een bewustwordingsproces op
gang komt dat het niet normaal is, dat het een handeling is die altijd getoetst
moet worden. Niet toetsbaar handelen is niet goed handelen, laten
wij dat nog maar even vooropstellen.Ik heb gezegd dat de noodtoestand in de jurisprudentie naar mijn mening
een constructie is. Het is natuurlijk een constructie die geaccepteerd is,
die werkt en die ook wel uit te leggen is, maar strikt juridisch is de noodtoestand
voor een ander doel in het leven geroepen. Maar omdat er niets anders is,
terwijl er natuurlijk toch sprake is van een conflict van plichten, gieten
wij de zaak in de juridische vorm van een noodtoestand. Daarvoor is een aantal
criteria ontwikkeld. En alleen al het feit dat die er zijn en dat je op grond
daarvan kunt concluderen of er sprake is van een noodtoestand, is natuurlijk
toch een gekunstelde vorm. Dat is zo in de huidige procedure, maar ook in
de nieuwe.Wat zijn die criteria? Die zijn samengevat in artikel 9, in vier onderdelen.
Maar die onderdelen bestaan weer uit elementen, want hoe toets je nu of er
naar heersend medisch inzicht sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden?
Dat is niet iets wat je kunt afvinken; daarvoor moet je een ziektegeschiedenis
bekijken, daarvoor moet je nagaan of er sprake is van ondraaglijk lijden en
of dat nog draaglijk had kunnen worden gemaakt. Je moet je afvragen of er
naar heersend medisch inzicht een alternatief zou zijn geweest. En wat is
uitzichtloos? Daarover is naar aanleiding van jurisprudentie die de Hoge Raad
heeft aangegeven, ook een discussie ontstaan. Iedere zaak zul je moeten toetsen
aan een aantal samengevatte criteria, elementen.Verder noem ik nog de raadpleging van een andere arts; dat is helder.
Over een vrijwillig, weloverwogen en duurzaam verzoek kun je ook van mening
verschillen. Dat zul je ook moeten toetsen aan de jurisprudentie: wat kan
wel en wat kan niet door de beugel? Dat is telkens weer een individuele toetsing
en ik hoop dan ook dat uit de genuanceerde motiveringen van de toetsingscommissie
elementen kunnen afgeleid om tot genuanceerder oordelen en voorlichting aan
de beroepsgroep te komen, opdat die daarvan leert om op een zorgvuldiger manier
met de materie om te gaan.Wat is een zorgvuldige procedure? Ook dat is iets wat uiteraard naar medische
standaards wordt gemeten. Wat gebeurt er als een commissie van oordeel is
dat er kleine onzorgvuldigheden zijn begaan? Op dit moment wordt in het algemeen
niet vervolgd. De zaak wordt overgegeven aan de inspecteur. De commissie hoeft
geen aanleiding te zien voor een strafvervolging, maar kan de zaak wel in
handen van de inspecteur stellen met de vraag om naar de kritiekpunten te
kijken. De inspecteur kan hiermee dus iets doen. Uiteindelijk zal de commissie
een soort oordeel geven: de arts zal in rechte een geslaagd beroep op een
noodtoestand kunnen doen. Dit is in feite een advies aan het OM. Het OM beslist
of het dit advies overneemt of niet. Het zwaarwegende advies van de commissie
zal natuurlijk worden meegewogen. Als het OM vindt dat een arts een geslaagd
beroep kan doen op een noodtoestand, wordt niet tot vervolging overgegaan.
Van seponeren is geen sprake omdat een arts ook nu niet als verdachte wordt
ingeschreven. Als het OM vindt dat er toch redenen zijn om tot vervolging
over te gaan, doet het OM dat. Alleen, wanneer er geen gegronde redenen zijn –
en nu kom ik bij de heer Dees terecht – dan zal dit bij de rechter leiden
tot een niet ontvankelijkheid. Dit is in feite het gebruikmaken van het opportuniteitsbeginsel
dat is ingekaderd door een oordeel van de commissie.De heer Hirsch Ballin (CDA):Juridisch is het duidelijk dat het eigen is aan het beroep op noodtoestand
dat een beoordeling in concreto plaatsvindt die niet kan worden herleid tot
een reeks wettelijke of buitenwettelijke criteria. Ook in de benadering van
de minister van zo-even komt veel meer aan de orde dan in artikel 9 is neergelegd,
zelfs in een imperatieve formulering: de commissie komt tot het oordeel dat
door de arts zorgvuldig is gehandeld. Wat de minister zonet zei is veel meer.
Zou zij aan de hand daarvan willen toezeggen dat artikel 9 nader wordt bezien
en in heroverweging wordt genomen?Minister Sorgdrager:Ik wil artikel 9 maar even zo laten staan. In de toelichting staat aangegeven
wat de bedoeling ervan is. Het is absoluut niet de bedoeling om alle elementen
die bij de toetsing aan de criteria in aanmerking moeten worden genomen te
gaan uitschrijven. Dan krijg je inderdaad het afvinken van de criteria. Het
is hier juist samengevat om een kader te scheppen voor toetsing. Als je toetst
aan de vraag of er sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden, dan is
dit een algemeen criterium waaraan een specifieke zaak wordt getoetst aan
de hand van elementen die in die zaak een rol spelen. Zo doet de Hoge Raad
dat ook en zo zal uiteindelijk zo'n commissie dat ook op een genuanceerde
manier moeten doen. Alle juridische elementen en de elementen van de ziektegeschiedenis
dienen hierbij betrokken te worden.De heer Hirsch Ballin (CDA):Wij vragen er niet om, de criteria uit te schrijven. Dat zou zelfs niet
kunnen. Eigen aan het beroep op een noodtoestand is dat dit niet kan. Wij
vragen om de formulering weg te nemen die stelt dat hier de criteria zijn
uitgeschreven.Minister Sorgdrager:Ik zie niet in dat dit zo geformuleerd is. Criteria zijn hier uitgeschreven,
dat klopt, maar dit zijn algemene criteria die elementen bevatten die je juist
niet uitschrijft. Nogmaals, het raadplegen van een andere arts is een vrij
procedureel voorschrift. Dat doe je en je kunt aangeven hoe je dat gedaan
hebt. Medisch zorgvuldig handelen varieert naar de tijd, de aard, de patiënt,
de ziekte. Uitzichtloos en ondraaglijk lijden is zo gevarieerd dat het een
criterium is. Maar hoe toets je aan dat criterium? Dat gebeurt aan de hand
van elementen die je daarin zoekt. Ik vind niet dat in feite alle criteria
zo zijn uitgeschreven dat ze niet meer voor interpretatie vatbaar zijn. Ik
vind dit een goede kapstok waaraan uiteindelijk wordt getoetst.Dan kom ik bij de vraag: waarom naar het parket-generaal in plaats van
de officier van justitie? Welnu, dat heeft alles te maken met tempo. We hebben
de ervaring hoe het gaat, wanneer het naar het arrondissementsparket gaat
en de officier van justitie daar een oordeel moet geven, waarna het vervolgens
naar het parket-generaal moet. Dat gebeurt op het ogenblik en dat wil ik toch
nog maar even in stand laten, juist vanwege rechtseenheid, rechtsgelijkheid
en centrale toetsing. Het is de bedoeling dat het eerst naar het parket-generaal
gaat; daar wordt de eerste toetsing gemaakt en vervol gens
wordt de zaak overgegeven aan de officier van justitie. Er is een enorme expertise
op dit moment opgebouwd bij het parket-generaal en die wilde ik nog benutten.De vraag is inderdaad: hoe lang moet dat nog? De heer Dees anticipeert
in feite al op het nieuwe wetsvoorstel en mevrouw Le Poole doet dat ook een
beetje. Maar het is natuurlijk nog lang niet een feit dat het nieuwe wetsvoorstel
ook wet is. Je weet immers niet wat er gebeurt: wat voor regering er komt
en wat voor regeerakkoord. Dat moeten we allemaal nog maar afwachten. En voorts:
hoe gaat het in het parlement? Maar als je nu zegt "we doen op het ogenblik
niets en we wachten tot die nieuwe wet er is", dan loop je de kans alles over
boord te zetten en straks helemaal niets te hebben. Ik wil stap 1 nu graag
zetten en ik heb het gevoel dat wanneer stap 1 gezet is en enige tijd functioneert,
het zetten van stap 2 wellicht voor sommige mensen ook wat gemakkelijker is.De heer Dees merkt dan op: je gaat nu commissies instellen en die gaan
aan het werk, maar straks moet het misschien weer anders. Ik denk dat de commissies
die nu worden ingesteld, in feite naadloos kunnen overgaan in de commissies
die in het nieuwe wetsvoorstel staan. Alleen is het zo dat de commissies nu
een adviserende stem hebben en dan zijn de commissies wettelijk geregeld en
hebben zij ook een eindoordeel. Dat is typisch het verschil tussen wel en
niet een wettelijke grondslag. Als zij dat eindoordeel vellen, doen zij dat
in feite op dezelfde manier en op dezelfde gronden zoals zij het nu doen.
De taak van die commissies, inhoudelijk, verandert niet; alleen de formele
status van de commissies verandert. Doordat zij dan een wettelijke status
hebben, hebben ze ook de mogelijkheid om een eindoordeel te vellen. Dat is
in feite wat in het nieuwe wetsvoorstel wordt geregeld. Als je het zo bekijkt,
vind ik het eerder een voordeel dat we nu de commissies instellen en dan ook
kunnen zien of het inderdaad werkt zoals we denken dat het werkt, zodat je
straks, als je een nieuwe wet zou hebben met toetsingscommissies, je in elk
geval weet waaraan je begint.Wat betreft mevrouw Vrisekoop geloof ik dat we het geheel eens zijn over
de vraagbaakfunctie en het toetsen van individuele gevallen.Mevrouw Le Poole zegt dat je goed moet monitoren en evalueren wat er gebeurt
met de meldingsbereidheid. Dat doen we ook; dat vinden we heel belangrijk.
We zullen inderdaad niet alleen de aantallen meldingen evalueren, maar natuurlijk
ook de werkwijze van de commissies: wat komt er uit en hoe gaat het; werkt
het inderdaad zoals we dat denken en, zo niet, moet het dan anders of moet
het niet?Mevrouw Le Poole (PvdA):Voorzitter! Is er dan een plan, in de zin van: meer dan goed kijken naar
de jaarverslagen van de commissies? Het werk van de evaluatiecommissie heeft
geleid tot het voorstel om deze toetsingscommissies in te stellen; die commissie
heeft veel meer gedaan dan alleen maar jaarverslagen bekijken. Is het de bedoeling
dat nu ook al besloten wordt, dat er een dergelijke onderzoek komt naar het
functioneren van de nu op te zetten toetsingscommissies?Minister Sorgdrager:We gaan niet weer zo'n uitgebreid onderzoek doen zoals we dat tot nu toe
hebben gedaan. Maar we kunnen wel met de methodiek van het onderzoek doorgaan
om te kijken wat er aan meldingen is en hoe het werkt. Om te weten hoe uiteindelijk
de commissies daadwerkelijk functioneren, hoef je geen groot evaluatieonderzoek
te doen. Je kunt inderdaad op de manier van jaarverslagen en interviews bekijken
hoe dat werkt. Wat nu gebeurd is, is dat er een heel uitgebreid wetenschappelijk
onderzoek is geweest; de methodiek die daar gehanteerd is, zetten we in feite
voort.Mevrouw Le Poole (PvdA):Het lijkt mij dat het methodisch nogal ingewikkeld is en ik weet niet
of je de nu gevolgde methodiek ook precies zo kunt gebruiken voor een vervolgonderzoek.Minister Sorgdrager:Nee, dat kan niet helemaal. Je kunt het wel gebruiken voor het aantal
meldingen en voor de cijfermatige benadering, maar niet inhoudelijk voor het
werk dat de commissies doen. Als u dat zo zegt, zullen we er nog eens even
over denken hoe we het kunnen doen en of we het ook wat systematisch kunnen
doen, meteen als de commissies ingesteld zijn. We zullen dan kijken langs
welke criteria je gaat evalueren.Mevrouw Le Poole (PvdA):Het lijkt me in ieder geval van belang om daar op dit moment al over na
te denken, namelijk of je dan niet iets meer nodig hebt dan alleen maar te
weten dat je over ruim een jaar misschien een jaarverslag hebt of een aantal
jaarverslagen.Minister Sorgdrager:Wij zullen deze goede suggestie nader bestuderen. Zij kan van pas komen
bij de beoordeling van de nieuwe wet en van de eventueel in te stellen toetsingscommissie.Mevrouw Le Poole (PvdA):Voorzitter! Ik ben blij met deze toezegging.Minister Sorgdrager:Voorzitter! Ik respecteer de wijze waarop de heer Holdijk probeert, mee
te denken. Ik heb daar veel waardering voor. Ik weet dat de heer Holdijk en
zijn geestverwanten euthanasie afwijzen. Het verdient respect wanneer hij
zich dan toch verdiept in de vraag op welke wijze een en ander zo goed mogelijk
geregeld kan worden. In deze materie zijn kritische geluiden altijd op hun
plaats. Het is goed wanneer iemand die langs de kant staat, vraagt of wij
wel op de goede weg zijn. Deze kritische geluiden zijn altijd nodig.Minister Borst-Eilers:Mijnheer de voorzitter! Ik heb slechts weinig aan de beantwoording van
de minister van Justitie toe te voegen. Ik sluit mij graag aan bij haar waarderende
woorden voor de inbreng van de geachte afgevaardigden, ook in tweede termijn.De heer Hirsch Ballin is teruggekomen op artikel 9 in verband met het
begrip "noodtoestand". De minister van Justitie heeft daar uitvoerig op geantwoord,
maar ik heb er behoefte aan, hier nog iets aan toe te voegen. De heer Hirsch
Ballin heeft erop gewezen dat de commissie tot het oordeel komt dat er door
de arts zorgvuldig is gehandeld indien er aan de vier omschreven voorwaarden
is voldaan. Hij vroeg zich af waar tot uitdrukking komt dat men is nagegaan
of er sprake was van een noodtoestand en of dat er naar alternatieven is gezocht.Voorzitter! Ik wijs op onderdeel c, inzake de verplichting van een arts
om een andere, onafhankelijk arts te raadplegen. In de toelichting is deze
consultatie nader omschreven. Daar staat ook dat de consulent wordt geacht,
zich uit te spreken over de uitzichtloosheid en de ondraaglijkheid van het
lijden van de patiënt, waarbij ook de vraag in ogenschouw moet worden
genomen of er nog alternatieven zijn ter verlichting van het lijden. In het
zinnetje dat aangeeft dat een andere arts moet zijn geraadpleegd, wordt ook
het begrip "raadplegen" omschreven. De arts die voornemens is om euthanasie
te plegen en de collega die als consulent functioneert, moeten samen de vraag
in ogenschouw hebben genomen of er nog alternatieven waren. Uit het verslag
moet blijken dat zij zich hierin verdiept hebben. Ik hoop dat daarmee enigszins
aan het bezwaar van de heer Hirsch Ballin wordt tegemoetgekomen. Dit artikel
9c is in zekere zin zeer inhoudsvol.Mevrouw Le Poole heeft gevraagd op welke termijn de algemene consultatiepraktijk
vooraf in kan gaan. Ik heb al gezegd dat een en ander op papier wordt gezet.
In september verschijnt een definitief evaluatieverslag. Voor 1999 wordt gedacht
aan een bedrag van 2 mln. Dat zou betekenen dat per 1 januari 1999 tot landelijke
invoering kan worden overgegaan. Overigens wil dit niet zeggen dat alles op
2 januari 1999 in kannen en kruiken is, maar het kan dan wel heel spoedig
geregeld worden. Er is een sterke motivatie bij de beroepsgroep om dit te
doen. Als je dan ook nog een bereidwillige minister hebt, staat eigenlijk
niets een snelle invoering in de weg.Voorzitter! Ik meen hiermee op alle vragen en opmerkingen van de zijde
van de Kamer in tweede termijn te zijn ingegaan.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Ik meen dat er nog een aantal punten aan de orde moet komen
en ik verzoek u toestemming te geven voor het houden van een derde termijn.De voorzitter:Ik stel voor, gelegenheid te geven tot het houden van een derde termijn.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 23.06 uur tot 23.22 uur geschorst.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mijnheer de voorzitter! Dit debat heeft aan de ene kant tot duidelijkheid
geleid en aan de andere kant niet tot een conclusie die een formele status
heeft. Er is van verschillende kanten gebleken dat de voorgestelde regeling
vragen oproept in verhouding tot de geldende wetgeving, maar er ligt geen
wetsvoorstel voor. Ik verwijs hierbij ook naar het betoog van collega Dees.
Wij spreken hier in het staatsrechtelijke kader van een voorhangprocedure.
Deze Kamer heeft de gewoonte om geen uitspraken in discussie te brengen, tenzij
al meteen duidelijk is dat zo'n uitspraak of motie een brede steun in de Kamer
geniet, al kunnen gewoonten zich ook weer in een andere richting ontwikkelen.Dat betekent dat er nu als resultaat van deze beraadslaging eigenlijk
vooral vragen liggen. Die vragen liggen bij de regering. Wij doen een beroep
op de regering om die vragen wel op zich te laten inwerken. Deze betreffen
eigenlijk nog meer de ministeriële regeling die in concept is voorgelegd,
dan de algemene maatregel van bestuur als zodanig. Dat bleek ook uit de antwoorden
van beide bewindslieden in tweede termijn. Daarop spitst de vraag zich toe
die wij nu in derde termijn willen stellen.Het valt niet te ontkennen, gezien de jurisprudentie, dat een beoordeling
van noodtoestand zich naar zijn aard niet laat vangen in bepaalde criteria,
zoals de minister van Justitie naar voren brengt. Als je dat allemaal erkent,
kun je artikel 9 eigenlijk niet zo redigeren zoals het er staat. Dan zou de
minister van Justitie wellicht moeten overwegen om artikel 9 andersom te formuleren.
Ik bedoel te zeggen: de commissie komt niet tot het oordeel dat door de arts
zorgvuldig is gehandeld, tenzij, en dan kun je die vier punten naar voren
brengen, maar dan geef je aan dat de zaak daarmee niet is uitgeput. Dat zei
de minister in feite, maar ik sluit niet de ogen ervoor dat bepaalde verschillen
in beoordeling niet zijn opgehelderd in dit debat. Het is van belang om dat
bij deze ministeriële regeling alsnog onder ogen te zien.De minister van volksgezondheid sprak ook over artikel 9 en verwees naar
de toelichting. Het is waar dat in de toelichting bepaalde dingen staan die
niet in de regeling staan. Deze vraag blijkt de kernvraag te zijn bij deze
regeling in verhouding tot de bestaande wetgeving. Wij willen en moeten deze
vraag aan het eind van dit debat nog eens met alle nadruk herhalen, gegeven
de taak die wij hebben als Eerste Kamer. Gelet op wat de regering zelf naar
voren heeft gebracht en zonder de ogen te sluiten voor de verschillen die
er zijn tussen haar benadering en de onze, zou zij er nu toch niet toe moeten
overgaan om artikel 9 in heroverweging te nemen?Ik gaf net al iets aan over het staatsrechtelijke kader waarin wij hier
spreken en de gewoonten van deze Kamer. Wij zijn niet in de positie om te
zeggen dat wij dit verwerpen, zoals bij een wetsvoorstel, maar wij willen
hier wel tot uitdrukking brengen dat onze fractie de voorliggende regeling
niet voor haar politieke rekening kan nemen.De heer Dees (VVD):Voorzitter! Mede namens de fracties van de Partij van de Arbeid en D66
wil ik nog een enkele opmerking maken en ook een enkele vraag stellen.Wij zijn het eens met de doelstellingen van deze regeling op het punt
van een grotere toetsbaarheid, waarbij medische, ethische en juridische aspecten
aan de orde kunnen komen. Wij zijn het er ook mee eens dat de regeling strekt
tot een grotere transparantie. Dat punt is door de minister van Justitie nog
eens benadrukt.Er is echter een punt dat onbevredigend blijft: de positie van de toetsingscommissie.
Ik heb het dan ten eerste over de positie van de toetsingscommissie met betrekking
tot de verantwoordelijkheden en bevoegdheden die niet in de wet zijn geregeld,
in verhouding tot de bepalingen in het Wetboek van Strafrecht. Daar hebben
sommigen opmerkingen over gemaakt; de een wat sterker dan de ander. Ik noem
ten tweede de verhouding tussen de toetsingscommissie en het openbaar ministerie.
Daarvan heb ik zelf in overwegende zin gezegd: zou het dan in de door de regering
gekozen constructie niet logischer zijn om de toetsingscommissie een adviescol lege van het openbaar ministerie te laten zijn, waarbij de meldingen
rechtstreeks naar het openbaar ministerie gaan, waarna de adviescommissie
aan bod komt? Dat heb ik namens mijn fractie als mogelijkheid genoemd.Het gaat dus niet om de doelstellingen maar om de vormgeving. Het gaat
met name over de vraag of juridisch en ook qua transparantie van bevoegdheden
en verantwoordelijkheden de door de regering gekozen vorm de beste is en of
die voldoet aan de hoge maatstaven die een Eerste Kamer vooral op dit soort
formele punten altijd aanlegt. Ik wijs op de opmerkingen die in dit kader
met wat verschillende toonzettingen en met verschillende oogmerken door de
fracties zijn gemaakt. Ik zou de bewindslieden willen vragen of zij bereid
zijn om, voordat zij hun voorstellen gaan effectueren, de overwegingen vanuit
de Eerste Kamer nog een keer in het kabinet ter sprake te brengen en nog eens
zorgvuldig te wegen.Minister Sorgdrager:Voorzitter! De heren Hirsch Ballin en Dees hebben nog een aantal punten
naar voren gebracht. Ik heb heel goed geluisterd naar de gemaakte opmerkingen
en de gestelde vragen in zowel de eerste, de tweede als de derde termijn.Zoals ik ook in de Tweede Kamer gezegd heb, ligt hier een regeling voor
die uit juridisch en wetstechnisch oogpunt niet de schoonheidsprijs verdient.
Dat weten wij allemaal. Dat heeft trouwens ook betrekking op de meldingsprocedure
die op dit moment geldend is. Ook dat is geen procedure of regeling die de
schoonheidsprijs verdient. Zo zijn wij dus allemaal bezig met een probleem.
Wij worstelen daar allemaal mee, ieder op z'n eigen manier, om het toch zo
goed mogelijk in regelingen te vangen, waarbij de doelstelling en de bedoeling
aan de ene kant en het wettelijk keurslijf aan de andere kant soms niet helemaal
op elkaar aansluiten. Een regeling geeft eigenlijk aan wat het doel is, maar
daarbij kan uit juridisch en wetstechnisch oogpunt soms nog best wel eens
een vraagteken gezet worden. Dat begrijp ik. Ik ben jurist genoeg om zelf
ook wel eens zo'n vraagteken te zetten. Maar aan de andere kant gaat het natuurlijk
ook om de inhoud.Dat zijn afwegingen die men op een gegeven moment maakt. Dat doet eenieder
op z'n eigen manier. Ik heb gehoord dat die hier ook gemaakt worden. Dat is
terecht gebeurd. Er worden terecht vraagtekens gezet en zowel de heer Dees
als de heer Hirsch Ballin heeft terecht gezegd: laat het nu nog eens op je
inwerken en denk er nog eens over na of misschien toch op de een of andere
manier een wijziging aangebracht moet worden in de voorliggende regeling.De heer Hirsch Ballin gaat met name in op artikel 9 en vindt dat het anders
geformuleerd zou moeten worden. Ik ben het daar eigenlijk niet mee eens, maar
ik wil toch nog wel een keer nadenken over zijn woorden op dat punt. Dat zijn
toch belangrijke dingen. Het is ook niet iets wat je zomaar even op een achternamiddag
doet. Dat ben ik ook met hem eens. Het kan best zijn dat wij uiteindelijk
zeggen dat het blijft zoals het is. Dan is het toch goed dat mevrouw Le Poole
de suggestie heeft gedaan om het in de gaten te houden en te evalueren, omdat
je wellicht in de loop van de tijd – nogmaals, wij weten nog lang niet
hoe het met het initiatiefwetsvoorstel gaat – aanleiding ziet om alsnog
veranderingen aan te brengen.De heer Dees heeft een heel formeel punt en ik begrijp dat punt ook heel
goed. Daar zitten nog meer punten aan vast. De discussie die wij niet nu voeren,
maar die vorige keer bij de introductie van de huidige meldingsprocedure wel
uitvoerig is geweest, is die over dat zogenaamde nemo tenetur-beginsel. Wij
zijn er eigenlijk voor onszelf wel uit en er is inmiddels ook jurisprudentie
over, maar het is niet heel fraai. Een arts doet een melding en moet dan maar
afwachten of het als een strafbaar feit wordt vervolgd. Ook daar zijn wij
uitgekomen door een procedure te maken en door jurisprudentie. Ik vind dat
dit in de huidige voorstellen iets beter wordt. Je meldt namelijk niet rechtstreeks
aan de vervolgende instantie, maar aan een tusseninstantie.Aan de andere kant geef ik de heer Dees gelijk. Als je het openbaar ministerie
het vervolgingsmonopolie geeft, dat in stand laat en er geen afbreuk aan wilt
doen, dan zou de toetsingscommissie ook inderdaad een adviescommissie moeten
zijn. Dat willen wij ook en dat vinden wij ook. Het is ook een adviescommissie.
Maar dan zou je die schakeling andersom moeten doen: melding aan het openbaar
ministerie, dan wordt het doorgestuurd naar de adviescommissie om advies uit
te brengen en dan gaat het weer terug naar het openbaar ministerie. Formeel
juridisch-technisch is dat wellicht beter en mooier dan dit, maar het duurt
wel langer. Het is ook omslachtiger. De vraag is of dat eigenlijk wel nuttig
is.De heer Dees heeft gevraagd om er nog eens over na te denken voor de effectuering
en het te bespreken in het kabinet. Ik zal dat doen. Hij krijgt bericht over
de uitslag van het denken. Ik zeg absoluut niet toe dat er iets verandert,
maar het kan best zijn dat wij uiteindelijk – als de snelheid erin zit
en als wij wat ingewerkt zijn in deze procedure – misschien toch een
regeling vinden die misschien iets meer de schoonheidsprijs verdient dan de
huidige regeling.De heer Hirsch Ballin (CDA):Voorzitter! Wij hebben begrepen dat de minister zich nu niet vastlegt
op een verandering van artikel 9, maar dat zij zich wel bereid verklaart om
artikel 9 nogmaals te bezien in het licht van de hier gemaakte opmerkingen.
Ik heb daar twee vragen bij. Mag ik aannemen dat het die drie punten zal betreffen?
Ten eerste is dat de kwestie van de limitatieve opsomming en het gevolg daarvan.
Ten tweede is dat het punt dat in het antwoord van minister Borst naar voren
kwam, de verhouding tot de toelichting. Ten derde is dat het punt dat collega
Dees en anderen naar voren hebben gebracht, het belangrijke punt van de betekenis
voor de positie van het openbaar ministerie. Mogen wij aannemen dat die drie
punten in de beschouwing zullen worden betrokken?Minister Sorgdrager:Ja.De heer Hirsch Ballin (CDA):Wanneer mogen wij daar bericht over verwachten?Minister Sorgdrager:Niet voor de verkiezingen. Dat lukt nooit van z'n levensdagen. De heer
Dees vroeg mij om het nog eens te bespreken in het kabinet. Dat kost tijd.
Dat kan dus niet voor de verkiezingen, maar de Kamer krijgt
zo spoedig mogelijk daarna een bericht hierover.De heer Hirsch Ballin (CDA):Is het redelijk om te veronderstellen dat het op een termijn van een week
drie zou kunnen?Minister Sorgdrager:Drie of vier weken. Het duurt geen maanden, laat ik het zo zeggen.De beraadslaging wordt gesloten.Sluiting 23.37 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-1469-1483.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl