Behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van naasten (28781)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 5588-5600

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-07-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 87, pagina 5588-5600

23-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28781Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (woensdag 23 juni 2004)Pagina 5555-5555
Debat over de op 17 en 18 juni 2004 te Brussel gehouden Europese topPagina 5555-5587
Noot bij pag. 5586: volledig verslag van de commissie voor het Onderzoek van de Geloofsbrieven m.b.t. de verkiezing van de leden van het Europees ParlementPagina 5619-5620
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 23 juni 2004)Pagina 5617-5618
Behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van naasten (28781)Pagina 5588-5600
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Dittrich, Halsema en Van Nieuwenhoven houdende regels omtrent de vaste boekenprijs (Wet op de vaste boekenprijs) (28652)Pagina 5600-5617
Regeling van werkzaamheden (woensdag 23 juni 2004)Pagina 5587-5588

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 215 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Aanpassing
van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet schadefonds
geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als gevolg
van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van naasten (28781).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Joldersma (CDA):Voorzitter. Het is goed dat met dit wetsvoorstel een lacune in de wetgeving
wordt opgevuld. Ons spreekt in het wetsvoorstel vooral aan dat het gaat om
erkenning van het leed van een naaste of verwante van het slachtoffer. Wij
moeten van het wetsvoorstel echter geen al te hoge verwachtingen hebben. Het
leed kan immers met deze wet niet weggenomen worden. Het leed kan hooguit
een heel klein beetje draaglijker worden gemaakt.Goed in het wetsvoorstel is dat wordt uitgegaan van een vast bedrag voor
affectieschade. Verdriet is immers niet in geld uit te drukken. Ik moet niet
denken aan de conflicten die kunnen ontstaan bij bepaling van de schade. Laten
wij dat soort emotionele conflicten proberen te voorkomen. Ook kunnen wij
goed leven met de beperkte kring van gerechtigden die is afgesproken in het
wetsvoorstel. Het wetsvoorstel is daardoor goed uitvoerbaar.Aanvankelijk hadden wij grote twijfels bij het opnemen in het wetsvoorstel
van de term ernstig blijvend letsel. Bij overlijden is goed vast te stellen
of iemand recht heeft op affectieschade. Dat wordt een stuk moeilijker bij
ernstig blijvend letsel. Hoe wordt dat begrip uitgelegd? Bovendien zit ook
hier een stukje van het eerdergenoemde emotionele conflict. Moet een partner
van een slachtoffer zeggen: ik heb last van wat mijn partner is aangedaan,
terwijl ook het slachtoffer voor een vergoeding in aanmerking komt?Wat wordt precies bedoeld met ernstig blijvend letsel? Dat begrip kan
heel ruim of heel smal opgevat worden. Bij ernstig blijvend letsel denk ik
bijvoorbeeld aan een kind dat als gevolg van een ongeluk hersenletsel oploopt
en daardoor aan bed is gekluisterd en gedragsveranderingen vertoont. De ouders
zullen daar ongelooflijk veel verdriet van hebben. In dat soort zaken lijkt
het mij evident dat de ouders recht hebben op vergoeding van affectieschade.
Hoe breed moet het begrip ernstig blijvend letsel opgevat worden? Valt daar
ook een ouder onder die er verschrikkelijk veel leed van heeft dat dochter
of zoon als gevolg van die ene slechte vriend of die ene gebeurtenis verslaafd
is geworden? Moet dat ook onder ernstig blijvend letsel opgevat worden? Een
verslaving is immers ook blijvend letsel. Ik moet er niet aan denken dat het
getouwtrek bij de letselschadepraktijk ook bij de affectieschade optreedt.
Hoe moet vastgesteld worden of er sprake is van ernstig blijvend
letsel? Het advies van het Verbond van Verzekeraars laat zien dat zij deze
categorie heel smal opvatten. Als hierover niet meer helderheid wordt verschaft,
wordt juist het gewaardeerde punt van de goede uitvoerbaarheid aangetast.
Dit moet niet via wetgeving, jurisprudentie of de praktijk ingevuld worden.
Vooraf moet meer helderheid worden verschaft en moet meer richting gegeven
worden om bureaucratie en rechtszaken te voorkomen. Mijn voorstel is dan ook
om in de reeds geplande AMvB nadere richtlijnen op te nemen voor het begrip
ernstig blijvend letsel.De heer Wolfsen (PvdA):Voorzitter. Als uw juridische redenering niet klopt met uw gevoel voor
recht en billijkheid, herzie dan uw juridische redenering. Deze uitspraak
wordt toegesproken aan wijlen prof. Meijers, de man achter het nieuwe Burgerlijk
Wetboek. Ik ben het daarmee eens, zo zou ik prof. Meijers willen antwoorden,
maar dan moet uw wetboek daarvoor wel de ruimte blijven bieden. Met een knipoog
naar hem kunnen wij vandaag dan ook zeggen: als wij juridische redeneringen
niet meer zodanig kunnen maken dat zij kloppen met ons actuele gevoel voor
recht en billijkheid, gaan wij het BW herzien.Het altijd voortschrijdende denken over aansprakelijkheids- en schadevergoedingsrecht
heeft zich inmiddels zodanig ontwikkeld dat wij al een tijdje aanlopen tegen
de grenzen van de wet. Dat was de reden dat de toentertijd paarse coalitiegenoten
in november 2000 aan de regering hebben gevraagd om te komen met een wetsvoorstel
over de vergoeding van affectieschade. De regering heeft daaraan nu uitvoering
gegeven, waarvoor dank. Zal dit wetsvoorstel voldoende en volledig in de pas
gaan lopen met het denken over recht en billijkheid? Dat is de vraag waarover
mijn fractie zich indringend heeft gebogen. "Ja en nee", zo was de uitkomst,
of beter nog: "ja, maar niet helemaal". Dat denken heeft er zelfs toe geleid
dat wij een aantal kwesties willen aansnijden die niet in de eerste inbreng
zijn verwoord. Zo blijkt maar weer dat ook bij ons het denken over het aansprakelijkheidsrecht
niet stilstaat. Het is dan ook al meer dan een jaar geleden dat dit wetsvoorstel
bij de Kamer is ingediend. Ik ben uiteraard wel zo sportief om er geen enkel
bezwaar tegen te hebben als de minister niet al onze vragen onmiddellijk beantwoordt,
al willen wij de antwoorden uiteraard wel graag voor de stemmingen hebben.
Juist omdat wij alle antwoorden nog niet weten, hebben wij nog geen amendementen
voorbereid. Wellicht komen die er nog wel.De huidige wet is duidelijk; daardoor zijn de grenzen ook duidelijk. Er
wordt een scherp onderscheid gemaakt tussen direct getroffenen en indirect
getroffenen. Ik begin met de direct getroffenen. De kring van personen die
voor vergoeding van schade in aanmerking komt, wordt – voorzover vandaag
relevant – primair beperkt door het relativiteitsvereiste. Jegens degene
die schade heeft opgelopen, moet onrechtmatig zijn gehandeld. Dat doet bijvoorbeeld
ook de veroorzaker van een ongeval jegens de moeder die kort na een ernstig
ongeval ter plaatse komt en daar haar zwaar verminkte kind aantreft. Want,
aldus de Hoge Raad, indien iemand door overtreding van een veiligheids- of
verkeersnorm een ernstig ongeval veroorzaakt, handelt hij niet alleen onrechtmatig
jegens degene die dientengevolge is gedood of gekwetst, maar ook jegens degene
bij wie door het waarnemen van het ongeval of door de directe confrontatie
met de ernstige gevolgen ervan een hevige emotionele schok wordt teweeggebracht
waaruit geestelijk letsel voortvloeit. Dat zal zich met name voordoen indien
iemand tot wie de aldus getroffene in een nauwe affectieve relatie staat,
bij het ongeval is gedood of gewond. Dit is "shockschade" gaan heten.De confrontatie alleen is dus niet voldoende voor de vordering tot schadevergoeding.
Iemand heeft dus geen recht op een vergoeding enkel en alleen omdat zij een
ouder is, maar omdat zij als ouder heeft gezien dat haar kind is overreden.
Directe confrontatie met de ernstige gevolgen maken deze moeder dus tot een
direct benadeelde. Bij directe benadeling moet, zoals normaal bij het plegen
van onrechtmatige daden, alle schade volledig worden vergoed. In de eerste
plaats gaat het hier uiteraard om vermogensschade ofwel de stoffelijke, direct
op geld waardeerbare schade, waaronder uiteraard inkomensschade. In de tweede
plaats gaat het om ander nadeel, dat wil zeggen de meer ideële, onstoffelijke,
niet direct op geld waardeerbare schade. Dit geldt alleen voorzover de wet
op vergoeding hiervan recht geeft.De wet bepaalt dat direct benadeelden ook recht hebben op smartengeld,
niet alleen als het gaat om lichamelijk letsel als gevolg van bijvoorbeeld
een aanrijding of een geweldsmisdrijf, maar ook als het gaat om een aantasting
van de persoon, zoals dat zo fraai heet. Ook geestelijk leed alleen moet aan
de direct benadeelden dus volledig worden vergoed. Dan moet er wel sprake
zijn van meer dan gewoon verdriet, frustratie of onbehagen. Als ik het goed
zie, moet er sprake zijn van een in de psychiatrie erkend ziektebeeld. Dus –
een beetje overdreven maar in de kern wel waar – als je 's nachts wakker
ligt van de te veel en te indringend kraaiende haan van de buren of als je
wakker ligt omdat je hebt gezien dat je kind is overreden, dan ben je direct
benadeelde en heb je recht op volledige vergoeding van het daardoor geleden
geestelijk leed. Dat kan ook het geval zijn als je door toedoen van een ander
een geesteskind, bijvoorbeeld je bedrijf, verliest. Ook dan dient serieus
geestelijk letsel volledig te worden vergoed. Je bent immers direct benadeelde.Vervolgens zijn er de indirect getroffenen. Als gevolg van onrechtmatig
handelen lopen immers niet zelden derden schade of nadeel op. Dit zijn de
mensen die zoals dat heet indirect worden getroffen door schadeveroorzakend
gedrag. Als het schadeveroorzakende gedrag tot gevolg heeft dat iemand wordt
getroffen door lichamelijk of geestelijk letsel of de dood, dan is dat –
om het voorzichtig te zeggen – immers ook nadelig voor partners en andere
familieleden van de direct getroffene, en bijvoorbeeld ook voor de werkgever,
collega's en buren. Deze "indirect getroffenen" worden nu voor de wet over
één kam geschoren. Wat kunnen zij claimen?Door ons is tot nu toe in de wet vastgelegd dat van de indirect getroffenen
slechts een beperkt aantal mensen recht heeft op letsel- of overlijdensschade.
Bovendien wordt slechts een beperkt aantal specifieke schadekosten vergoed. Smartengeld hoort daar dus niet bij. Iedere derde, of het nu gaat
om een partner of een buurman, heeft alleen recht op "verplaatste kosten".
Daarbij gaat het bijvoorbeeld om door de naasten noodzakelijk gemaakte kosten
voor de verzorging en verpleging, al is ook daar de nodige discussie over.
De werkgever die een mishandelde werknemer tijdelijk mist of moet vervangen,
kan niks claimen bij de veroorzaker. Ook andere bedrijfsschade als gevolg
van geweldsdelicten of aanrijdingen met letsel of de dood als gevolg, kan
niet worden geclaimd bij de veroorzaker. Wat te denken van een ouder, partner
of andere naaste die op basis van begrijpelijke en invoelbare motieven de
invalide gereden of geslagen dierbare gaat verplegen en verzorgen, en als
gevolg daarvan de eigen carrière ziet knakken of verdwijnen? Deze komt
in beginsel niet voor vergoeding in aanmerking.Bij overlijden is de daarvoor verantwoordelijke niet meer verplicht dan
om aan een kleine groep derden de schade te betalen van het levensonderhoud
dat wegvalt en de kosten van de begrafenis. Andere derden, bijvoorbeeld werkgevers –
het maakt niet uit of het een grote werkgever is of een kleine middenstander –
hebben nergens recht op. Cynisch gezegd: puur financieel gezien is het voor
de veroorzaker van een aanrijding of de pleger van een geweldsdelict soms
goedkoper om iemand dood te rijden of te slaan, dan om iemand zwaargewond
te rijden of te slaan. Alleen de gekwetste zelf heeft namelijk recht op smartengeld,
dat bij overlijden niet hoeft te worden betaald. Laat er geen misverstand
over bestaan: dit is niet zo omdat de rechter het niet wil, maar omdat wij
als wetgever het zo hebben bepaald. Wij hebben immers een zeer scherp onderscheid
aangebracht tussen wat wij "direct benadeelden" en "indirect benadeelden"
noemen. Kort gezegd, scheren wij iedere derde over één kam:
geen smartengeld.Als dit wetsvoorstel wordt aangenomen, wordt vergoeding van affectieschade
wel mogelijk, wat een kleine verbetering is. Is het geheel echter nog wel
redelijk en billijk? Dit vroegen wij ons af in de fractie. Is het nog wel
redelijk en billijk om heel directe naasten bij dood of ernstig letsel aan
te blijven merken als "derden", als "indirect getroffenen"? Met andere woorden:
gaat het wetsvoorstel wel ver genoeg? Deze lastige vraag willen wij aansnijden
bij de behandeling van dit voorstel. Een mens wordt pas een mens in de relaties
tot zijn naasten en zijn omgeving. In het algemeen is het meest kostbare waarover
iemand beschikt de relatie met de naasten. Die zijn zelfs vaak van onschatbare
waarde. Als zij wegvallen, is niet zelden het verdriet onpeilbaar diep. Het
is dus feitelijk niet sec "de persoon" die ernstig wordt toegetakeld, gehandicapt
raakt, wordt aangereden of wordt doodgereden, maar ook de broer, de zus, de
partner, de ouder, het kleinkind, de grootouder, de werknemer of de buren
die iets wordt aangedaan. Daarmee wordt die derde als deel van de relatie
direct iets aangedaan. Je bent dus in werkelijkheid geen derde maar direct
betrokkene en direct getroffene. In dat licht stel ik de minister en mijn
collega's de vraag: moeten wij in juridische zin niet uitgaan van de stelling
dat deze mensen direct geraakten zijn, tenzij het tegendeel aannemelijk wordt
gemaakt? Schaad je de een, dan schaad je daarmee automatisch de ander omdat
de relatie kapot wordt geslagen of gereden. Wij zouden dan ook graag zien
dat ook voor hen geldt dat altijd alle schade wordt vergoed die in redelijkheid
is toe te rekenen aan de schadeveroorzakende gebeurtenissen. Dat mag wat ons
betreft wel gebeuren op basis van genormeerde bedragen; mevrouw Joldersma
heeft daarover ook al het nodige gezegd.Rechters worstelen met het onderscheid tussen direct en indirect benadeelden.
Bij dood of zwaar lichamelijk letsel proberen zij directe naasten dan ook
zoveel als mogelijk te kwalificeren als "direct getroffenen". Daarom is het
shockschade-arrest ook ontstaan. In dat arrest heeft de Hoge Raad zelfs expliciet
overwogen dat niet is uitgesloten dat het huidige recht, het huidige wettelijke
stelsel, onvoldoende tegemoetkomt aan de maatschappelijk gevoelde behoefte
om een vergoeding mogelijk te maken voor affectieschade. De Hoge Raad heeft
terecht ook overwogen dat een dergelijke verandering de rechtsvormende taak
van de rechter te buiten gaat; vandaar uiteraard dit wetsvoorstel.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik heb de indruk dat u de kring van mensen waarmee een slachtoffer een
relatie kan hebben nogal erg ruim opvat. In het wetsvoorstel staat volgens
mij heel duidelijk wat een affectieve relatie is. Daar wordt het gezinsverband
genoemd. De heer Wolfsen wil graag weten wat de collega's ervan vinden, maar
ik hoor ook graag van hem wie hij er allemaal onder wil laten vallen. Ik heb
begrepen dat zelfs de buurman een affectieve relatie kan hebben en om die
reden voor affectieschade in aanmerking zou kunnen komen. Dat lijkt mij een
heel ruime opvatting van een affectieve relatie.De heer Wolfsen (PvdA):Nee. Ik vind wel dat een buurman bijzonder geraakt kan zijn door het overlijden
van zijn buurman, maar ik vind niet dat hij daarmee recht kan krijgen op een
vergoeding van affectieschade of andere immateriële schade. Ik vind wel
dat de kleine groep mensen die nu in aanmerking komt voor affectieschade voor
meer, voor de shockschade, in aanmerking zou moeten komen. Voor mij maakt
het geen verschil of je 's nachts wakker ligt van het overlijden van je kind
omdat je hebt gezien dat het is aangereden of omdat je hebt gehoord dat het
is aangereden. In het eerste geval, als je het hebt gezien, ben je een direct
betrokkene. Je bent direct benadeeld en krijgt alle schade vergoed. Als je
het hebt gehoord, te horen hebt gekregen, maar er niet bij was, krijg je alleen
maar affectieschade vergoed.Mevrouw Joldersma (CDA):Dan kom ik op een ander punt, niet zozeer de kring van gerechtigden, maar
het precieze verschil tussen affectieschade en shockschade. Ik heb uit de
arresten begrepen dat het bij de shockschade niet gaat om het feitelijke zien,
maar om de confrontatie met de gebeurtenis, zelfs als je er niet bij aanwezig
was. Dat zou juist betekenen dat de kring van gerechtigden op shockschade
al heel groot is. Het gaat er niet om dat je er 's nachts van wakker ligt.
Zoals ik het heb begrepen, heb je een psychiatrische aandoening, die een psychiater
kan vaststellen. Dat is het 's nachts wakker liggen waarschijnlijk niet.De heer Wolfsen (PvdA):Het 's nachts wakker liggen is een eufemisme. Het moet natuurlijk om ernstig
psychisch leed gaan. Iedereen, de partner van een persoon of
de ouder van het kind dat overlijdt als gevolg van de schuld van een ander,
zou altijd de volledige materiële schadevergoeding moeten kunnen krijgen
als er sprake is van ernstig psychisch lijden. Dat is meer dan alleen affectieschade.
Misschien kunnen wij ons erin vinden dat wij de minister vragen of het wetsvoorstel
zo moet worden gelezen. Zo nee, dan moeten wij het in die zin aanpassen. Ik
proef uit uw woorden dat u vindt dat dit zou moeten. Ik vind dat ook. Dat
moeten wij dan scherp in de wet vastleggen.Mevrouw Joldersma (CDA):Het ging niet over wat ik vind dat er moet gebeuren. Het ging om de uitleg
van shockschade. Wij hebben een toelichting van de minister daarop nodig.De heer Wolfsen (PvdA):Dat is altijd goed.Het eerste dat de niet-juristen in mijn fractie vroegen is wat eigenlijk
het verschil is tussen affectieschade en shockschade, de vraag die mevrouw
Joldersma ook heeft. Als in de wetenschap en het niet-juridische denken eigenlijk
geen logisch onderscheid kan worden gemaakt tussen het diepe verdriet van
een moeder of partner als gevolg van het aanzien dat het kind of de partner
wordt overreden en het verdriet dat je treft als je hoort dat je kind is overreden,
waarom wordt dat onderscheid dan wel aangebracht in de juristerij? Ik snijd
deze vraag aan omdat wij ons er bewust van moeten zijn – daarom is het
antwoord van de minister ook zo belangrijk – dat wij dit rare onderscheid
mogelijk in stand gaan houden als wij het wetsvoorstel aannemen. Het onderscheid
is dat psychische schade wel volledig wordt vergoed als je wakker ligt van
het kraaien van de haan van de buren, dat immateriële schade te wijten
aan door anderen volledig bedorven vakanties ook volledig wordt vergoed, dat
het volledig wordt vergoed als je wakker ligt van de aan anderen verwijtbare
teloorgang van je geesteskind, bijvoorbeeld een bedrijf, dat het volledig
wordt vergoed als onrechtmatig beslag wordt gelegd op je spullen of als je
door een fout van een arts tegen je wil een kind krijgt, dat het volledig
wordt vergoed als je gezien hebt dat je partner of je kind is overreden, maar
dat ernstige psychische schade niet vergoed wordt als je hebt gehoord dat
je kind of partner is overreden en het ook niet volledig wordt vergoed als
je wakker ligt omdat je partner is doodgereden door een dronken automobilist.
Dat onderscheid is aan niet-juristen niet uit te leggen. Dat moeten wij ook
niet langer willen uitleggen.Volgens mijn fractie is het plotseling wegvallen van een kind, een partner
of een andere directe naaste altijd traumatiserend, of je het nu gezien hebt
of gehoord. Voeg daar nog bij dat de moeder die op grond van een redelijke
beslissing voor haar gezonde kind gaat zorgen, dat zij tegen haar wil heeft
gekregen als gevolg van een fout van een arts, wel inkomensschade kan vorderen,
omdat zij direct benadeelde is, maar de ouder die gaat zorgen voor een als
gevolg van een aanrijding ernstig gewond kind dat niet kan vorderen, omdat
hij of zij indirect benadeeld is. Dat is niet meer uit te leggen. Dat is onredelijk
en onbillijk. Als wij juridische redeneringen niet meer zodanig kunnen maken
dat zij kloppen met ons actuele gevoel voor recht en billijkheid, dan moeten
wij het BW nog verder herzien. Graag krijg ik op dit punt een reactie van
de minister.Als wij dat gekke onderscheid tussen direct en indirect getroffenen weghalen,
daar waar het zeer nauwe relaties betreft die worden beschadigd of vernietigd,
lossen wij daarmee ook onmiddellijk het volgende probleem op. Die zeer directe
naasten kunnen als gevolg van de beperking van artikel 107 bijna nooit vermogens-
en inkomensschade claimen, schade die zij kunnen oplopen als zij op volstrekt
redelijke gronden hebben besloten de zorg voor een gekwetste op zich te nemen.
Nogmaals, de moeder die dat doet omdat zij het kind heeft gekregen als gevolg
van een fout van een arts, kan wel schade claimen, maar de moeder wier kind
is aangereden, kan dat in beginsel niet, tenzij die moeder de taken overneemt
van de hulp waarop het kind recht heeft, hulp waar het kind niet zonder kan.
In dat geval is sprake van zogenaamde verplaatste schade. Overigens is het
claimen daarvan bepaald niet eenvoudig.Dus zeker zo belangrijk als affectieschade of smartengeld is inkomensschade,
waarmee naasten kunnen worden geconfronteerd. Die problematiek blijft met
dit wetsvoorstel feitelijk geheel buiten beeld, terwijl die onlosmakelijk
met de hele kwestie is verbonden. Er zijn met de jurisprudentie wel openingen
geboden, bijvoorbeeld als het gaat om het verlies aan vrije tijd die gemoeid
is met de zorg voor een ernstig gewond kind. Vermogensschade en inkomensschade
in het bijzonder als gevolg van geknakte carrières, het opzeggen van
de baan of het minder gaan werken om zorgtaken op je te nemen voor ernstig
gewonde naasten, wordt daarentegen bijna nooit vergoed. Daarin moet echt verandering
komen. Ik ben dan ook zeer benieuwd naar de reactie van de minister en naar
de gedachten hierover van de collega's.Kort en goed, wij vinden dat bij de ontwrichtende en soms verwoestende
werking op de gezinssituatie van bijvoorbeeld een aanrijding er geheel moet
worden gecompenseerd. Dat kan eenvoudig als wij het onderscheid wegnemen.Dan wil ik nog iets zeggen over de normering, een nieuw punt van dit wetsvoorstel.
Je hoeft niet meer te stellen dat je verdriet hebt als gevolg van ernstig
letsel van een naaste. Wat ook nieuw is, is dat het niet meer nodig is om
te stellen, zo nodig te bewijzen, dat het meer is dan gewoon verdriet en dat
het kan worden gekwalificeerd als een in de psychiatrie erkend ziektebeeld.
Mijn fractie is voorstander van verdergaande normering. Dat lijkt de afhandeling
van de schade zeer ten goede te komen. Dat is onlangs duidelijk gemaakt in
een rondetafelgesprek dat wij in deze Kamer hadden met mensen die betrokken
waren bij letselschadeproblematiek. Bovendien, relaties zijn vaak van onschatbare
waarde. Als die wegvallen, is het verdriet niet zelden onpeilbaar diep. Het
is zeer moeilijk, zo niet onmogelijk om het verdriet met een bepaald bedrag
aan geld te waarderen en daarom moet de wetgever die soms dramatische keuzes
maar maken, zeker als dat verdriet niet onmiddellijk is te vangen in psychiatrische
termen. Het is er dan gewoon en het bestaan ervan hoeft niet meer te worden
bewezen.Voorts voorkomt zo'n benadering secundaire victimisatie, zoals Slachtofferhulp
Nederland ons schreef. Wel is hier de vraag aan de orde of wij dat onderscheid
tussen gewoon verdriet en ernstige psychische schade niet zouden
moeten blijven maken. Het eerste zouden wij dan moeten en kunnen normeren,
wat nu ook wordt voorgesteld, maar het tweede, dat zeer ernstig psychisch
leed, zouden wij misschien niet moeten normeren. Er wordt gevreesd voor onsmakelijke
procespraktijken. Daarover wordt ook in het wetsvoorstel gesproken. Er kunnen
bijvoorbeeld verweren zijn als: ach, zo goed was die relatie toch ook weer
niet. En: ging uw partner ook niet al een tijdje vreemd? Dus die vergoeding,
ach, die kan best iets lager. Voorzitter. Dat soort verweren en die procespraktijken
schijnen in België en Frankrijk, waar niet wordt gewerkt met zo'n normering,
niet voor te komen. De vraag is dus of de minister voelt voor onderscheid
tussen gewoon verdriet, dat genormeerd wordt vergoed, en ernstige psychische
schade.Met het huidige voorstel zou de rechter bij zogenoemde sprekende gevallen
naar omhoog kunnen afwijken, maar mijn fractie heeft die opening niet kunnen
ontdekken in de wet zelf. In de toelichting staat die wel. Misschien heb ik
niet precies genoeg gelezen. Ook op dit punt krijg ik graag een reactie van
de minister.Minister Donner:Wilt u dit verduidelijken?De heer Wolfsen (PvdA):In de toelichting staat dat een rechter in bijzondere, sprekende gevallen,
waarbij sprake is van een zeer bijzondere affectieve relatie, naar boven kan
afwijken van de 10.000 euro. Die bijzondere affectieve relatie wordt overigens
niet toegelicht. Wij hebben de wet er nog eens vrij precies op na gelezen,
maar wij kunnen nergens een bepaling vinden waarmee die opening wordt geboden.Ik wil vervolgens nog een paar opmerkingen maken over de kring van gerechtigden.
Die zou je beperkt moeten houden. Naar onze mening wordt die té beperkt
gehouden. De kernwoorden zijn ongeveer: gezinsverband en een duurzame, gemeenschappelijke
huishouding. Dat heeft het merkwaardige gevolg dat ongehuwden en lat-relatiepartners
buiten de boot vallen en eveneens de niet meer volledig thuiswonende studerende
kinderen. Meerderjarige nog wel thuiswonende kinderen vallen ook buiten de
boot, als ik het goed zie. Dat is zeer merkwaardig. Hoe zit het eigenlijk
met de relatie tussen kinderen en de feitelijke verzorgers? Hoe zit het met
de relatie met adoptiefkinderen? Wij kunnen leven met een opsomming, maar
wij willen dat geen limitatieve laten zijn, maar wat zo mooi heet een enuntiatieve;
of toch een limitatieve, maar dan met een hardheidsclausule. De bijzondere
en affectieve relatie moet centraal staan, niet de formele. Ik heb trouwens
de indruk dat bijna alle fracties dat in eerste termijn hebben bepleit. De
minister lijkt dat zelf ook te vinden en zo te voelen, want hij heeft –
ik prijs hem daarvoor en wil dat eigenlijk niet tegen hem gebruiken –
in de geest van dit wetsvoorstel al 10.000 euro betaald aan de moeder van
Tjirk van Wijk, de man die door een TBS'er is gedood, maar als wij het goed
hebben begrepen niet in gezinsverband samenwoonde met zijn moeder. Naar de
letter van de wet komt zij eigenlijk niet voor een vergoeding in aanmerking.
Graag krijg ik een reactie van de minister.Wij zien ook niet graag dat er aan de verantwoordelijke en aansprakelijke
een kwantumkorting wordt gegeven als iemand als gevolg van een gebeurtenis
meer naasten raakt. Met andere woorden, wij zijn tegen de limitering tot een
bepaald bedrag als er meerdere naasten zijn. Graag krijg ik een reactie.Wij kwamen nog een andere belangrijke hindernis tegen bij de voorbereiding
voor vandaag. Er zijn naasten die geen vergoeding van schade willen, maar
die enkel willen weten wie verantwoordelijk en aansprakelijk is voor de dood
van een ander. Als zij zich tot de rechter wenden met de stelling dat er een
emotioneel belang is om dat wel te weten, bijvoorbeeld wanneer een kind in
een ziekenhuis is overleden als gevolg van vermoedelijk onzorgvuldig medisch
handelen of nalatigheid, dan worden zij niet-ontvankelijk verklaard, ook hier
niet omdat de rechter dat vindt, maar omdat de wetgever dat zo heeft bepaald:
geen belang, geen actie. Alleen een emotioneel belang is nog steeds geen rechtens
te respecteren belang. Die juridische benadering lijkt ons achterhaald. Bijvoorbeeld
artsen schijnen nogal eens moeite te hebben met het erkennen van een kunstfout,
terwijl ouders soms niet meer willen dan antwoord op de vraag of hun kind
is overleden als gevolg van het maken van een kunstfout. Zij willen dan eenvoudigweg
erkenning dat iemand verantwoordelijk is voor de dood van hun kind, niet meer
en niet minder. Daarbij komt inmiddels dat iemand die bij de rechter om schadevergoeding
vraagt, soms genoegen moet nemen met het oordeel dat de enkele uitspraak dat
er onrechtmatig is gehandeld al voldoende compensatie is. Stel je in je eis
dat je genoegen wilt nemen met die enkele vaststelling, dan ben je niet-ontvankelijk.
Maar vraag je meer, dan kan het oordeel van de rechter zijn dat je genoegen
moet nemen met het mindere. Dat is niet meer goed uit te leggen. Wil de minister
met ons bewerkstelligen dat zuiver emotionele belangen ook rechtens te respecteren
belangen worden? Wie het meerdere kan vragen, moet ook genoegen mogen nemen
met het mindere. In de nota naar aanleiding van het verslag schrijft de minister
in antwoord op vragen van de LPF-fractie dat hij het een volstrekt gerechtvaardigde
wens vindt van nabestaanden om te willen weten of er sprake is van een medische
fout en dat die wens vaak niet primair is ingegeven door financiële motieven,
maar door de affectieve betrokkenheid bij de gebeurtenis. Dan moeten wij dat
juridisch mogelijk maken.Bij de behandeling onlangs van het wetsvoorstel herijking strafmaxima
stelden wij vast dat in het strafrecht ruwweg al kan worden gesproken over
zeven graden van schuld van zwaar naar licht: voorbedachten rade, opzet, voorwaardelijke
opzet, roekeloosheid, grove schuld, lichte schuld tot en met "was het vermijdbaar
en dus schuld". Voor het civiel recht liggen die gradaties niet veel anders.
Er kan veel discussie ontstaan over de kwaliteit van de relatie, als het gaat
over het vergoeden van verdriet. Hoe kun je nu de dood van een 90-jarige en
al ernstig zieke partner gelijkstellen met de dood van een tienjarig kind,
zo zeggen sommigen. Dat is inderdaad moeilijk, maar soms moet je kiezen, wil
je niet onnodig veel discussie veroorzaken over de kwaliteit van een relatie.
Maar hoe kun je nu, als je werkt met genormeerde bedragen, het verlies van
een kind als gevolg van een vermijdbare kunstfout op één lijn
stellen met de moord op een kind? Dat is het dilemma. Moeten wij niet toch
toe naar een vorm waarin bij roekeloosheid en zwaardere schuld
volledig moet worden vergoed en bij lichtere vormen van schuld genormeerd
moet worden vergoed? Is het niet redelijker om te veronderstellen dat de ouders
van een kind dat is vermoord of dat is doodgereden door een zwaar beschonken
automobilist, misschien nog meer verdriet hebben dan de partner van een al
zieke 90-jarige die is overleden als gevolg van een kleine medische kunstfout?Ten slotte blijven wij een beetje aanhikken tegen de toevoeging "blijvend"
bij ernstig letsel. Moeten wij dat woord niet gewoon schrappen? Daar kunnen
namelijk blijvende discussies over ontstaan.Mevrouw Joldersma (CDA):De heer Wolfsen noemde heel veel dingen die allemaal niet in het wetsvoorstel
zijn geregeld. Hij begon zijn betoog met de opmerking dat wij verdriet eigenlijk
niet op geld moeten willen waarderen. Hij eindigt met het voorbeeld van de
90-jarige en de tienjarige, waarbij hij het verdriet weer wél op geld
wil waarderen. Wat wil de heer Wolfsen nu eigenlijk regelen? Is de uitvoerbaarheid
voor hem een criterium?De heer Wolfsen (PvdA):Het goede van dit wetsvoorstel vind ik dat ook "gewoon verdriet" voor
vergoeding in aanmerking komt en dat er een bepaalde kring van gerechtigden
voor is. Die krijgen nu namelijk helemaal niks. Ik vind het ook goed dat je
alleen hoeft te stellen dat die relatie er is. Er hoeven daarvan geen bewijzen
overgelegd te worden. Je hoeft ook niet te bewijzen dat je verdriet hebt.
De goed omschreven kring van gerechtigden moet dat verdriet kunnen claimen
als zij dat willen.Stel dat het verdriet het gevolg is van een dronken automobilist die bijna
bewust iemand doodrijdt. Als er dan meer is dan "gewoon verdriet", wat wij
ons goed kunnen voorstellen, dan moet dat meerdere vergoed kunnen worden.
Dit wetsvoorstel maakt dat niet mogelijk. Daarvoor zou je ook binnen de normeringen
misschien onderscheid moeten kunnen maken. Daarvoor zou je misschien aansluiting
moeten zoeken bij de graad van schuld. Je kunt via genormeerde bedragen meer
claimen als iemand bijvoorbeeld met voorbedachten rade is vermoord. Als iemand
is overleden als gevolg van een vermijdbare kunstfout, zou weer een andere
graad gelden.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter. Wij zijn blij dat wij vandaag kunnen spreken over dit wetsvoorstel
dat de affectieschade regelt. Het strekt ertoe een wettelijke regeling tot
stand te brengen voor de vergoedbaarheid van zogenaamde affectieschade, dat
wil zeggen het nadeel dat niet in vermogensschade bestaat dat men lijdt doordat
een persoon met wie men een affectieve relatie heeft, ernstig gewond raakt
of overlijdt als gevolg van een gebeurtenis waarvoor een ander aansprakelijk
is. Het is goed om op dit terrein als wetgever normerend op te treden.In de schriftelijke behandeling hebben wij punten aangevoerd die wat ons
betreft nog onbevredigend zijn geregeld. Ik ben zeer onder de indruk van het
zeer doorwrochte betoog van de heer Wolfsen. Hij heeft nieuwe punten ter discussie
gesteld. Het lijkt mij van belang om die punten serieus in dit debat te wegen.Ik kom op de kring van gerechtigden op eventuele affectieschade, die tamelijk
beperkt, in onze ogen te beperkt, is. De kring wordt in het wetsvoorstel limitatief
vastgesteld. Er is niet voorzien in een hardheidsclausule. Niet-samenwonende
partners, niet met elkaar in gezinsverband wonende ouders en hun studerende
meerderjarige kinderen, en broers en zusters vallen buiten de boot. De VVD-fractie
zou graag zien dat de rechter wat meer ruimte krijgt dan wel dat de wetgeving
wat meer ruimte biedt om in specifieke gevallen deze kring van gerechtigden
uit te breiden.Verder hebben wij moeite met het toekennen van een gefixeerd bedrag. Wij
zouden graag zien dat er meer vrijheid voor de rechter ontstaat om met specifieke
omstandigheden rekening te houden. Dit geldt overigens ook bij toekenningen
uit het Schadefonds geweldsmisdrijven. Wel kunnen dan door de wetgever grenzen
worden gesteld, maar de door de regering genoemde nadelen wegen naar ons oordeel
minder zwaar dan de voordelen die meer ruimte voor de rechter bieden.In België en Frankrijk wordt wel een zogenaamd open stelsel gehanteerd.
De rechter is daarin in zekere mate vrij om per geval de kring van gerechtigden
en het schadebedrag vast te stellen. Zo kan de rechter per individueel geval
maatwerk leveren. Dit systeem werkt ook volgens Nederlandse deskundigen zeer
goed in de rechtspraktijk. Vanuit het veld bereiken de wetgever veel geluiden
om ook in Nederland een open stelsel in te voeren. De regering
lijkt met het huidige ontwerp vooral het verondersteld gebruiksgemak te laten
prevaleren boven de billijkheid, terwijl wat ons betreft de rechtvaardigheid
en de billijkheid leidraad zouden moeten zijn.Dan het begrip "blijvende schade". Wij twijfelen of blijvende schade altijd
voorwaarde moet zijn voor het toekennen van affectieschadevergoeding dan wel
of het ook niet zo zou moeten zijn dat langdurige schade of schade van wellicht
moeilijk in te schatten duur ten tijde van de claim, ook voor toekenning van
vergoeding in aanmerking zou moeten komen.De heer Wolfsen (PvdA):Begrijp ik uit uw woorden dat u er een voorstander van bent dat het helemaal
wordt vrijgelaten? Of voelt u voor het model waar ik zelf ook wel wat voor
voel, namelijk dat een bodembedrag wordt gehanteerd dat men altijd krijgt –
ik noem 10.000 euro – en dat wanneer men meer claimt, men moet stellen
en bewijzen?De heer Luchtenveld (VVD):Wij twijfelen nog een beetje tussen hetzij meer ruimte door de wetgever
bieden hetzij meer maatwerk leveren door de rechter. In ieder geval willen
wij niet het geheel begrenzen middels een zeer gesloten systeem waarbij de
rechter eigenlijk geen enkele vrijheid meer heeft.Mevrouw Joldersma (CDA):U had het zo-even over de blijvende schade. Pleit u ten aanzien daarvan
voor een open systeem, waar elke schade onder kan komen te vallen? Of bent
u er net als ik voorstander van om helderder te definiëren wat verstaan
moet worden onder blijvend ernstig letsel?De heer Luchtenveld (VVD):Blijvende schade kan natuurlijk heel moeilijk bewijsbaar zijn. Het kan
zijn dat bij het ontstaan van de schade wel heel duidelijk is dat de schade
langdurig zal zijn, maar dat slechts in de praktijk duidelijk zal worden of
er ooit sprake is van een volledig herstel dan wel van herstel tot bijvoorbeeld
90%. De vraag is hoe je dan met dat soort gevallen om zou moeten gaan. Ik
meen dat daar meer over te zeggen is dan er tot nu toe over geschreven is
in de memorie van toelichting en de schriftelijke behandeling.Mevrouw Joldersma (CDA):Er moet wat u betreft dus een nadere toelichting of afbakening voor komen?De heer Luchtenveld (VVD):Ook hierbij is de vraag wat je doet met gevallen die heel dicht liggen
bij blijvende schade, maar die dat volgens de juridische definitie van blijvende
schade toch niet zijn. Je zou daar iets aan kunnen doen door hetzij het begrip
wat te verruimen zodat het onder de wetgeving valt, hetzij de rechter wat
meer ruimte te bieden om af te wijken.Voorzitter. Slachtofferhulp Nederland heeft de vraag opgeworpen of het
niet nodig en wenselijk is om het maximumbedrag voor het Schadefonds geweldsmisdrijven
op te voeren tot 10.000 euro. Ik voeg er de vraag aan toe of de inschatting
van Slachtofferhulp Nederland juist is dat in het strafproces de vergoeding
van affectieschade kan worden opgelegd als een schadevergoedingsmaatregel
en derhalve incasso door het Centraal justitieel incassobureau zou kunnen
plaatsvinden.Ik heb aarzelingen over het voorstel van de heer Wolfsen om naarmate de
schuld zwaarder is, meer schade te vergoeden. Als de schuld van de veroorzaker
van de schade heel groot is, is de verzekerbaarheid heel moeilijk zo niet
afwezig. In de meeste polissen is de clausule opgenomen dat de betrokkene
niet verzekerd is als hij in zwaar beschonken toestand een ongeluk veroorzaakt.
Gelukkig is er een schadefonds, maar de vraag is waar het toe leidt als in
die gevallen de aansprakelijkheid voor alle schade gemaximaliseerd wordt.Voorzitter: Ten HoopenDe heer Luchtenveld (VVD):In die gevallen is er geen dekking van de verzekering. De veroorzaker
van de schade krijgt ook te maken met de intrekking van het rijbewijs en met
strafrechtelijke vervolging. De kernvraag is dan welk reëel perspectief
het slachtoffer in zo'n situatie heeft, gegeven de onverzekerbaarheid van
roekeloosheid en grove schuld.De vergadering wordt van 17.45 uur tot 17.55 uur geschorst.Minister Donner:Voorzitter. Ik dank de Kamer voor de gemaakte opmerkingen. De heer Wolfsen
heeft naar aanleiding van dit voorstel gepleit voor een totaal andere opzet
van de Nederlandse schadevergoedingswetgeving. Ik constateer dat dit voorstel
voortvloeit uit een verzoek van de Kamer om een oplossing te zoeken voor het
probleem van affectieschade. Je kunt altijd voorstellen om het helemaal anders
te doen. Je kunt voorstellen om de kring van gerechtigden uit direct geschadigden
te laten bestaan en niet indirect geschadigden, zoals besloten ligt in de
huidige wetgeving. Je kunt vragen om de mogelijkheid van differentiatie in
die zin dat de schadebedragen variëren naar gelang de mate van schuld.
Daarmee wordt een geheel nieuwe notie in het Nederlands recht ingevoerd, namelijk
dat van de punitieve schade, die hoger is naargelang de schuld van de veroorzaker
groter is. Over de invoering van een dergelijke notie kunnen wij spreken,
maar het voert wat ver om dat op het allerlaatste moment bij dit wetsvoorstel
te doen. Dat veronderstelt namelijk dat dit wetsvoorstel van tafel is en dat
grote delen van het Burgerlijk Wetboek aan de orde worden gesteld.De heer Wolfsen verwees naar de uitspraak van de heer Meijers. Het is
een al ouder rechtsbeginsel, want Bartolus de Saxoferrato constateert al in
de twaalfde eeuw dat, als de feiten en het recht niet met elkaar in overeenstemming
zijn, het recht aan de feiten moet worden aangepast en niet de feiten aan
het recht. In wezen is dat hetzelfde uitgangspunt als dat van de heer Meijers.
Als wetgever zijn wij hiermee voortdurend bezig. Een van de weinige grote
winstpunten van de Franse revolutie is dat wij een systeem hebben gevonden
waarin het recht zodanig wordt aangepast dat daarvoor draagvlak is. Voor het
overige kent men mijn antirevolutionaire achtergrond goed genoeg om te weten
dat ik geen groot voorstander van de Franse revolutie ben.Op dit moment is het systeem nogal onbevredigend. Het levert lange procedures
op en onduidelijkheid. Ook voor de betrokkenen is dit onbevredigend.
Het voorstel dient ertoe om, via het scheppen van duidelijkheid over de kring
en de bedragen en door een volledige normering zonder verdere afwegingspunten,
de procedure te verkorten en een bevredigend systeem te ontwikkelen. Uit de
schriftelijke inbreng kwam naar voren dat ook de PvdA dit systeem heeft aanvaard.
Het voorstel van de heer Wolfsen houdt iets wezenlijk anders in. Het betekent
dat de grondslag wordt veranderd. In wezen worden in het voorstel familieleden
tot de direct geschadigden gerekend, die in alle opzichten hun schade kunnen
verhalen. Er is discussie mogelijk over het karakter van familierelaties en
de vraag of een persoon door het wegvallen van een familielid in een gezinsverband
direct is geschaad. Er laat zich een rechtssysteem denken waarin dat mogelijk
is. Wij gaan in ons Burgerlijk Wetboek echter uit van het individu dat geschaad
wordt. Boven een bepaalde leeftijd bestaat er geen afhankelijkheidsrelatie
meer, zodat eventueel verzorgende ouders niet te maken krijgen met de kosten
van een en ander. Op dat uitgangspunt berust het burgerlijk recht. Het idee
van de heer Wolfsen om familierelaties en eigenlijk een vorm van eigendomsrelaties
in te voeren, komt neer op een fundamentele wijziging. Het betekent dat iemand
bij wie in het gezin als gevolg van handelen van derden een persoon komt te
overlijden, rechtstreeks geschaad is. Dat bepleit de heer Wolfsen. Dat betekent
dat het wetsvoorstel voor deze kring van gerechtigden niet meer werkt. Zij
bevinden zich immers in de sfeer van smartengeld voor rechtstreeks benadeelden.
Dat is iets anders dan wat wij hier proberen te regelen.De heer Wolfsen (PvdA):Het is op zichzelf waar. Ik vind het echter belangrijk dat wij ons realiseren
dat met aanvaarding van dit wetsvoorstel het onderscheid tussen direct en
indirect benadeelden in stand blijft. De ouder die direct geconfronteerd wordt
met een sterfgeval in zijn gezin, bijvoorbeeld als gevolg van een ernstige
aanrijding, kan claimen. Iemand die dat niet onmiddellijk hoort, kan dat niet.
Dat gekke onderscheid houden wij in stand. Ik ben voorstander om het ook voor
de beperkte kring van gerechtigden mogelijk te maken. Ik proef dat ook bij
mevrouw Joldersma en de heer Luchtenveld.Minister Donner:Nee, daar proef ik wat anders bij. Zij vragen zich af of de kring van
gerechtigden niet te klein is. Moet er in bepaalde situaties geen verbreding
komen? Ik kom daar nog op. De heer Wolfsen spreekt niet over de basis waarop
nu de vergoeding plaatsvindt. Hij spreekt van een totaal andere basis, namelijk
die van een direct benadeelde in plaats van een indirect benadeelde. Het kabinet
is gevraagd om binnen het huidige stelsel en de huidige uitgangspunten tot
een vereenvoudiging en versnelling te komen. De heer Wolfsen vraagt echter
of de uitgangspunten waarbinnen wij tot een vereenvoudiging proberen te komen,
niet fundamenteel veranderd moeten worden. Ik voel echter wat voor het in
stand houden van het onderscheid. Een ouder die rechtstreeks geconfronteerd
wordt met het doodrijden van een echtgenoot of kind, is iets anders dan een
ouder die bericht ontvangt dat een kind bij een ongeval is omgekomen. Het
eerste levert shock en schade op. In het tweede geval kan het bericht op zichzelf
shockerend zijn. Het gaat echter om vergoeding van de affectieschade en niet
van de effecten van de mededeling. De Hoge Raad maakt een onderscheid tussen
de directe waarneming en het van horen zeggen of op andere wijze vernemen.
Het is een kwestie van gradatie. Ook het vernemen heeft immers een zekere
shock tot gevolg. Die shockschade is fundamenteel anders dan affectieschade.De heer Wolfsen (PvdA):De minister stelt dat het wetsvoorstel ingevoerd wordt om procedures te
versnellen. Dat is echter niet het geval. Derden hebben nu helemaal geen recht
op vergoeding van immateriële schade. Dat maakt dit wetsvoorstel alsnog
mogelijk. Dat heeft niets met versnelling van procedures te maken. Het opent
de mogelijkheid voor nabestaanden om enige vergoeding te krijgen voor verdriet.
Nu bestaat zo'n vergoeding niet. Zij procederen daarover dus ook niet.Minister Donner:Dat is juist, maar juist daardoor zie je ook de jurisprudentie en de onvrede.
Er wordt geprobeerd om daar op andere wijze toch een zekere compensatie voor
te vinden. Je kunt proberen daar een oplossing voor te vinden, maar overeind
blijft dat affectieschade fundamenteel iets anders is dan shockschade. Of
ik regel het verlies in de sfeer van de affectieschade, maar dan gaat het
om de indirect benadeelden, of ik erken dat de kring waarover wij het hebben
bij overlijden direct benadeelden zijn en dan moeten wij het niet meer over
affectieschade hebben, maar over de schade die zij daadwerkelijk lijden. Uw
uitgangspunt keert een aantal vooronderstellingen om die besloten liggen in
het huidige aansprakelijkheids- en schaderecht, bijvoorbeeld familieleden
zijn geen direct maar indirect benadeelden. U vraagt of shockschade niet moet
worden uitgebreid met andere vormen van waarneming en zegt dat de mededeling
al de shock schept. Dat neemt echter niet weg dat shock iets anders blijft
dan affectie en dat affectieschade iets anders vergoedt dan shockschade.De heer Wolfsen (PvdA):Dat soort jurisprudentie is nodig omdat iedereen wel op zijn klompen aanvoelt
dat als je een relatie stuk rijdt, je daarmee ook direct de daarbij betrokkenen
raakt. Op grond daarvan komt dit soort jurisprudentie tot stand. Als wij zeggen
dat mensen direct getroffen worden door het aanrijden van hun partner, dan
zijn dat soort gewrongen arresten als op het gebied van de shockschade helemaal
niet meer nodig en is dat probleem ook onmiddellijk opgelost.Minister Donner:Dat miskent toch dat bij shockschade iets wordt vergoed, namelijk het
effect van mijn waarneming. Daarvoor is in die visie niet vereist dat de oorzaak
een normoverschrijding is, zoals bij de affectieschade wel het geval is. Bij
het aansprakelijkheidsrecht moet normoverschrijding immers een gegeven zijn.
Ik vergoed de schade net als iemand beschadigd kan worden door een als gevolg
van een aanrijding rondslingerend voorwerp, bijvoorbeeld dat iemand een stuk
metaal op het hoofd krijgt. Dat is directe benadeling. Hier gaat het niet
om iets materieels dat men raakt, maar om een waarneming die men raakt en
waarvan de rechter erkent dat dit directe schade kan veroorzaken. Bij affectieschade
heb ik het over het raken in een duurzame relatie met anderen, of ik er nu
bij was of niet. Het verlies levert voor mij in die relatie
een smart op die ik niet volledig vergoed krijg, maar waarvan de wetgever
een normering van bedragen heeft vastgesteld. Ik moet blijven zeggen dat wij
in die zin over twee verschillende zaken spreken. Als ervoor wordt gekozen
om de kring van gezin en familie als direct benadeelden te beschouwen, dan
moeten wij een totaal andere discussie voeren, want dan gaat het niet meer
over affectieschade, maar over de directe schade die men daardoor lijdt, bijvoorbeeld
het verlies aan inkomsten. Dan scheppen wij een totaal andere kring van gerechtigden
bij een bepaald feit. Ik zeg niet dat wij daarover niet verder kunnen denken,
maar wel dat dit wetsvoorstel daar geen aanleiding voor kan zijn omdat dat
nog uitgaat van de andere verhouding.De heer Luchtenveld (VVD):De minister zei terecht dat ik een ander punt had aangekaart, namelijk
de kring van gerechtigden en niet zozeer wat de heer Wolfsen zoal zei, maar
ik heb ook gezegd dat ik zeer geïnteresseerd was in en onder de indruk
was van de punten die hij naar voren bracht. Er laat zich nog een andere vraag
stellen, namelijk gelet op de toenemende beeldverslagen via media, video,
enz. maar ook via krantenberichten, zelfs met foto's erbij. Kan de schok niet
alsnog ontstaan als iemand beelden ziet van de aanrijding, het ongeluk of
de misdaad? Dan is het toch beter om de discussie te vermijden of iemand het
direct of achteraf moet hebben gezien? Is het niet beter om gelijkstelling
van de beperkt gerechtigden voor shockschade en affectieschade te overwegen?Minister Donner:De heer Luchtenveld haalt twee dingen door elkaar. Eén van de vragen
is inderdaad welke kring moet worden overwogen voor affectieschade. Bij shockschade
kun je ook zeggen dat iedere omstander een shock krijgt door het zien van
een ongeluk. De Hoge Raad erkent desondanks alleen de shock van degenen die
een heel bijzondere relatie hebben met degene die wordt geraakt. De shockschade
bevat het dubbele element van de waarneming en de relatie. Als waarneming
op zichzelf voldoende is voor schade, zou dat vergaande consequenties hebben
voor bijvoorbeeld de televisie. Bepaalde films zouden dan de aansprakelijkheid
van de filmmaker kunnen activeren vanwege de schokkende beelden die deze films
bevatten. Mogelijk zou dit maatschappelijke winst zijn, maar dat is nu niet
aan de orde. Dan zijn wij met totaal andere concepten bezig, namelijk dat
het schokkende beeld op zichzelf een aansprakelijkheid schept. Iemand kan
ook de knop van de televisie omdraaien, dus waarom moet die schade dan worden
vergoed? Wat de Hoge Raad nu als shockschade accepteert, is de combinatie
van de relatie en de directe waarneming.De heer Luchtenveld (VVD):Het gaat mij niet om films waarin misdaden en dergelijke te zien zijn,
maar om het volgende. Er vindt 's ochtends om elf uur een dodelijk ongeval
plaats. De naaste krijgt daar 's middags om één uur van de politie
een mededeling van. Onbedoeld ziet hij 's avonds op de lokale omroep een verslag
van het ongeluk, met beelden van de auto's die elkaar naderen en van het slachtoffer
dat bloedend op straat ligt. Ik kan mij voorstellen dat er dan alsnog een
shock ontstaat. Er zou dan een andere vergoeding van schade kunnen zijn afhankelijk
van de vraag of iemand televisie heeft gekeken of dat hij dat niet heeft gedaan
omdat hij in familiekring aan het rouwen was. Die discussie zou ik willen
vermijden.Minister Donner:Laten wij niet discussiëren over de vraag of er in die situatie sprake
is van shockschade of niet. Die discussie moeten wij aan de rechter overlaten
op basis van concrete gevallen. Als dat het geval is, krijgt het betrokken
familielid zowel de shockschade – vanwege de waarneming – als
de affectieschade vergoed. Er zijn namelijk twee elementen van schade. Die
twee elementen moeten niet door elkaar worden gehaald, want het gaat om verschillende
bestanddelen van schade. Er kan een discussie worden gevoerd over de vraag
of de shockschade breder moet worden gemaakt. Er kan ook worden gediscussieerd
over de vraag of de schadepositie van familieleden bij een bepaald schadefeit
überhaupt moet veranderen, los van de shock. Er kan ook een discussie
worden gevoerd over de vraag of, als affectieschade van familieleden als indirect
benadeelden wordt vergoed, die kring breder moet worden gemaakt. Dat zijn
drie verschillende discussies.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik ben het helemaal met de minister eens dat affectieschade en shockschade
twee verschillende dingen zijn die je uit elkaar moet houden. Hij zei zonet
dat het bij shockschade moet gaan om een directe waarneming. Kan hij dit nog
eens toelichten? Ik had juist begrepen dat het gaat om een confrontatie met
de gebeurtenis. Daarbij gaat het niet om de shock die wordt veroorzaakt door
een directe waarneming, maar over een posttraumatische of vergelijkbare stoornis,
waaraan iemand psychisch onderdoor gaat.Minister Donner:In de discussie gebruikte ik dit als voorbeeld. De Hoge Raad geeft inderdaad
aan dat het niet alleen gaat om de waarneming die de traumatische effecten
veroorzaakt – dat zal dan moeten blijken – maar ook om het op
een later tijdstip met de schokkende gevolgen worden geconfronteerd. Dat is
meer dan een mededeling.De heer Wolfsen (PvdA):Ik wil hierover een vraag stellen aan mevrouw Joldersma.De voorzitter:Dat kan in dit geval.De heer Wolfsen (PvdA):Als ik haar goed begrijp, zegt zij dat als iemand die in een nauwe relatie
staat tot het slachtoffer, een shock oploopt, altijd recht heeft op vergoeding
van de kosten voortvloeiend uit het opgelopen trauma. Daarbij maakt het dus
niet uit of hij aanwezig is geweest of het later heeft gehoord; mevrouw Joldersma
maakt geen verschil tussen het zien en het later horen.Mevrouw Joldersma (CDA):Vandaag wil ik het hebben over de affectieschade. Uit deze discussie is
mij heel goed duidelijk geworden dat affectieschade en shockschade twee heel
verschillende zaken zijn die wij niet met elkaar moeten verwisselen. De discussie
over de shockschade moeten wij op een ander moment voeren. Het gaat er nu
om wat precies valt onder shockschade. Het gaat er niet om wat wij willen,
maar om wat shockschade is. Ik hoor nu dat het gaat om de confrontatie met
de gebeurtenissen; zo had ik het ook begrepen. Daarmee wordt
heel duidelijk het verschil aangegeven met affectieschade. De heer Wolfsen
ziet het als een continuüm, affectieschade die langzamerhand overloopt
in shockschade. Voor mij is affectieschade duidelijk iets heel anders. Het
gaat er niet om of het ene meer leed oplevert dan het andere; het zijn twee
heel verschillende zaken.De heer Wolfsen (PvdA):Het gaat mij ook om het wensbare. Wetgeving maken wij altijd in een context.
Misschien kunnen wij het hierover op een later tijdstip eens worden. Is mevrouw
Joldersma het wel met mij eens dat het bij de vergoeding geen verschil mag
maken of een persoon onmiddellijk ziet dat iemand wordt aangereden of dat
hij het later hoort? Moet het type schade dat voortvloeit uit ernstige aanrijdingen
altijd en volledig worden vergoed in die kleine kring van gerechtigden waar
de heer Luchtenveld het al over had?Mevrouw Joldersma (CDA):Ik ga niet op de stoel van de Hoge Raad zitten.De heer Wolfsen (PvdA):Wij zijn toch de wetgever?Mevrouw Joldersma (CDA):Het gaat om de interpretatie van "directe waarneming" en "confrontatie".
Daarover heb ik de minister een vraag gesteld. Uit zijn antwoord bleek dat
de shockschade ook betrekking heeft op de confrontatie met de gebeurtenis.
De heer Wolfsen mag interpreteren of het horen van de gebeurtenis hetzelfde
is als de confrontatie met die gebeurtenis, en of dit valt onder de "zintuiglijke
waarneming". Deze discussie moeten wij hier nu niet voeren.De voorzitter:Ik stel voor om terug te gaan naar het wetsvoorstel. De Kamer is in debat
met het kabinet, in dit geval de minister van Justitie.Minister Donner:Ik heb al aangegeven dat het gaat om de schokkende confrontatie. Affectieschade
is een vorm van het species smartengeld. Shockschade is een species van het
genus psychische effecten. Op basis van de terminologie van de Hoge Raad,
"waarnemen", sluit ik niet uit dat het "horen" van de aanrijding er evenzeer
onder zou kunnen vallen als het "zien". Dit is echter een uitleg die de rechter
op basis van het huidige recht zal moeten ontwikkelen. Wat zijn de schaden
die ik als persoon ondervind uit de waarneming, uit de wijze waarop ik met
de gebeurtenis word geconfronteerd? Het zal in dit soort gevallen niet gaan
om fysische schade maar om psychische schade. Bij de affectieschade zitten
wij in de categorie smartengelden. Je kunt zeggen dat dit een vorm van psychisch
effect is, maar het is toch een andere soort van psychische schade dan de
shock en de confrontatie van het geheel. Hierbij is de brede smart voorondersteld.
Zij wordt verder niet aangetoond in het geheel.De heer Wolfsen komt met een aantal punten. Voor alle duidelijkheid zeg
ik dat ze voor mij niet per definitie onbespreekbaar zijn. Ik geef alleen
aan dat sprake is van een aantal fundamentele overwegingen inzake het aansprakelijkheidsrecht
en het schadevergoedingssysteem die wij in het Nederlands recht kennen. Die
overwegingen vergen een veel bredere discussie dan gerechtvaardigd is in de
slotfase van een wetsvoorstel dat betrekking heeft op één specifieke
soort schade. Het is in die zin ook niet bedoeld om ons schadevergoedingsrecht
en onze kring van gerechtigden en dat soort concepten ten principale om te
draaien. Het is juist bedoeld om een oplossing te bieden voor een specifiek
probleem. Laat ik een en ander voorlopig vanuit die invalshoek bekijken. Op
die manier geef ik niet definitief het oordeel dat het op de manier die in
de Kamer wordt bepleit, nooit mag worden gedaan. Het debat daarover kan ik
nu echter evenmin voeren, nu het om het onderhavige, specifieke onderwerp
gaat. Dan zal namelijk de staart de hond kwispelen. Wij hadden het hier over
een klein staartje van het aansprakelijkheidsrecht en van het schaderecht.Mevrouw Joldersma vroeg naar het begrip van het ernstig blijvend letsel.
In de wisseling van stukken is geprobeerd om zo goed mogelijk aan te geven
wat daaronder moet worden verstaan. De wetsgeschiedenis zal op dit punt meer
duidelijkheid creëren dan ik met nieuwe regels kan scheppen. Op dit moment
biedt de wet er geen grondslag voor. In de AMvB wordt wel voorzien in bedragen
die kunnen worden gevarieerd, maar niet in het nader omschrijven van de begrippen
waarop de eventuele aansprakelijkheid berust. Als het nodig is, is er een
nota van wijziging voor nodig.Mevrouw Joldersma wil op dit punt voorkomen dat via de rechter moet worden
geprocedeerd. Zij wil via een AMvB duidelijke afbakeningen geven. Die duidelijke
afbakeningen waren echter al niet mogelijk tijdens de wisseling van de stukken.
Men was het erover eens waar de grens lag. Ik heb het daarbij over een zeer
breed terrein van wat als ernstig blijvend letsel kan worden beschouwd. Ik
herinner de Kamer aan de problematiek van de WAO. Daarbij speelt in wezen
dezelfde vraag, maar dan onder het kopje "handicap". Wij hebben gezien hoe
daardoor in de loop der jaren aan de hand van steeds weer concrete afbakeningen
iedere keer weer nieuwe zaken werden gegenereerd. Daarom kun je beter proberen
om de Hoge Raad of de rechter aan de hand van de concrete voorbeelden exemplatief,
via de jurisprudentie, de concepten te laten ontwikkelen. Aan de hand van
een groot aantal zaken kun je vervolgens concluderen wat voor regel erin zit.
Dat is beter dan de wetgever daarop op voorhand via regels een antwoord te
laten geven. Ik ben mij er ten volle van bewust dat dit een discussie op basis
van hard cases zou worden. Iedereen heeft een regel en zal zich afvragen of
bepaalde zaken er wel of niet onder vallen, en of ze eronder moeten vallen.
Ook kan men zich dan afvragen of er niet weer een bult aan de regel moet worden
gemaakt om een andere categorie er ook nog net onder te laten vallen.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik dacht dat het wetsvoorstel nu juist was gemaakt omdat wij niet wilden
dat allerlei schadevergoedingen waarvoor in de wet eigenlijk een grondslag
ontbreekt, via de jurisprudentie tot stand zouden komen. Ik verwacht dat hetzelfde
gebeurt als wij het begrip ernstig blijvend letsel niet helder afbakenen.
Uit de reactie van het Verbond van Verzekeraars blijkt dat er grote verschillen
bestaan. Hetzelfde zie ik in de discussie over letselschade. Een van de problemen
is dat men elkaar de tent blijft uitvechten over de vraag in hoeverre een
schade is veroorzaakt door een bepaalde gebeurtenis en wat precies de omvang
van die letselschade is. Om een aantal van dat soort problemen te
voorkomen wil ik niet meer regels maken. Ik wil puur een omschrijving wat
wij er ongeveer onder moeten verstaan. Ik snap dat dit pas heel scherp kan
als wij een stap verder zijn, maar ik ben ervan overtuigd dat het Verbond
van Verzekeraars komt met een heel smalle omschrijving als wij dat nu niet
doen. Dan vloeien daar allerlei rechtszaken uit voort om die omschrijving
wat op te rekken.Als burger van Nederland weet ik ook niet precies wat ik eronder moet
verstaan. Stel dat iemands partner een ongeluk heeft gehad en niet meer kan
fietsen. Hij zou graag nog dertig jaar met haar door heel Nederland fietsen,
maar dat kan niet meer. Is dat ernstig leed of ernstig blijvend letsel? In
de memorie van toelichting wordt een aantal indicatieve voorbeelden gegeven.
Ik denk dat wij er niet onderuit komen aan te geven waar wij ongeveer aan
denken bij een ernstig letsel. Valt een whiplash eronder of niet? Wij kunnen
de burger van Nederland niet het recht ontnemen om dat te weten.Minister Donner:Wij zijn het niet oneens over de wenselijkheid om duidelijkheid te scheppen.
Het gaat erom langs welke weg dat kan. Mevrouw Joldersma zegt al dat de voorbeelden
in de stukken niet duidelijk zijn. Als ik daarmee al geen duidelijkheid kan
scheppen, zie ik niet hoe ik dat met een paar regels wel kan. Natuurlijk kan
door middel van die regels een iets ruimere definitie worden gegeven, maar
wat is de essentie van regels, zeker op dit terrein? Zij geeft onmiddellijk
een voorbeeld van iemand die niet meer kan fietsen. Is dat blijvend letsel?
Is dat ernstig of niet? Zó zal die discussie gevoerd worden.Iedere regel zal zijn eigen grensgevallen oproepen en zijn eigen jurisprudentie
scheppen. Dan zal er een roep ontstaan om die jurisprudentie weer te codificeren
in een AMvB, die dan weer nieuwe grensgevallen oproept. Dat is de eigenschap
van wetgeving. Uit dat oogpunt meen ik dat de wetgever er op dit terrein verstandig
aan doet om het niet door middel van een AMvB te doen, maar het aan de ontwikkeling
van de jurisprudentie over te laten. Dat is niet een principiële keuze,
maar alleen een overweging wat verstandiger is voor de wetgeving. Indien de
Kamer het wenselijk vindt dat dit proces door regels verder gevoerd wordt,
moeten wij daar een formule voor vinden. Je moet je dan ook nog afvragen of
dat per definitie moet of dat er een AMvB moet komen die het mogelijk maakt
om desgewenst met regels uit te breiden. Er zijn verschillende methoden. De
vraag is wat uit het oogpunt van het managen van de ontwikkeling het meest
verstandig is.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik ben het met de minister eens dat wij op die manier naar wetgeving moeten
kijken. Ik kom dan tot een net iets andere afweging wat verstandig is. Wij
moeten geen wet creëren waarvan straks wordt gezegd dat zij niet hanteerbaar
is, omdat de uitvoering ervan niet goed is geregeld. Ik heb hetzelfde gemerkt
bij de uitvoering van de BOPZ. Elke keer werd gezegd: die wet werkt niet.
Echter, het probleem zit in zo'n geval niet in de wet, maar in de uitvoerbaarheid
daarvan. Die uitvoerbaarheid wordt belemmerd door het verschillend interpreteren
van de regels. Ik vind dat wij als wetgever de verantwoordelijkheid hebben
om, voorzover wij dat kunnen, enige helderheid te scheppen en om aan te geven
wat de regels van de wet betekenen. Dat staat los van de vraag of wij iets
rechtstreeks bij AMvB regelen of de mogelijkheid daartoe openen.Minister Donner:Dan wil ik wel eerst vernemen of de meerderheid van de Kamer voor een
dergelijk idee is. Mocht de Kamer hierover een bepaling willen opnemen, dan
raad ik haar aan, die niet een definitieve omschrijving te laten bevatten.
Daarentegen zou moeten worden gezegd dat de bevoegdheid wordt gecreëerd
om, indien daaraan behoefte is, nadere regels te geven waarmee de begrippen
worden gepreciseerd. Echter, eerst moet blijken of er aan zo'n bepaling behoefte
is. Ik zie de geachte afgevaardigde nu knikken.De heer Luchtenveld (VVD):Dit zou een second-best-oplossing zijn. Ik wil echter ook nog antwoord
op mijn vraag over het begrip blijvende schade. Kan dat nu al geconcretiseerd
worden? Op dit punt heb ik een aantal vragen gesteld.Minister Donner:Het criterium "blijvend" leg ik uit op de manier die ik zojuist aangaf
toen ik sprak over de nieuwe concepten voor de arbeidsongeschiktheid. Mijn
uitleg van blijvend is dus dat het uitzicht ontbreekt dat de letselgevolgen
na verloop van tijd zodanig verminderen dat er niet langer sprake is van letsel.
Het feit dat het uitzicht ontbreekt, wil niet zeggen dat het letsel altijd
precies hetzelfde zal zijn. Er is echter wel het vooruitzicht dat er altijd
letsel zal zijn. Er kan ook sprake zijn van een ongeluk waardoor men niet
meteen meer kan fietsen. Het zou echter medisch voorzienbaar kunnen zijn dat
het been dat is beschadigd, zich herstelt en dat de persoon weer wel kan fietsen.De heer Luchtenveld (VVD):Probleem is juist dat het gaat om de combinatie van ernstig en blijvend
letsel. Dat "ernstig" moet dus ook blijvend zijn. Daarover gaat de discussie.Minister Donner:Met de omschrijving "ernstig blijvend letsel" wordt bedoeld dat de ernst
ook blijvend is. Als wij het erover eens zijn dat dit concept zo nodig bij
AMvB gepreciseerd kan worden, zullen beide bestanddelen daaronder vallen.
Dan kan ook aangegeven worden wat blijvend letsel is. Die mogelijkheid schep
ik, maar afhankelijk van de behoefte daaraan.De heer Luchtenveld (VVD):Een alternatief zou kunnen zijn om in de wetstekst te spreken van niet
kortstondig letsel.Minister Donner:Daarmee schept men juist grotere onduidelijkheid. Het gebruik van "blijvend"
geeft aan dat het letsel moet voortduren. "Niet kortstondig" roept onmiddellijk
de vraag op wat kortstondig in dit verband is. Is een jaar kortstondig? Is
twee jaar kortstondig? Is tien jaar kortstondig? Op een leven wel, maar afgaande
op iemands verwachtingen niet. Dan is vaak een jaar al te lang. Voor het hanteren
van de term "niet kortstondig" zou ik dan ook niet pleiten. Laat ik het zo
zeggen: het probleem is niet op te lossen met de keus van een andere term.
Ik kan op dit moment niet meer bedenken dan ik aangeef. Het gaat er dus om
dat het letsel blijvend moet zijn, want dat is de reden om van affectieschade
te spreken. Als het niet blijvend is, is sprake van een tijdelijk verlies
en is er niet het ontbreken van het uitzicht op herstel. De heren Wolfsen en Luchtenveld spraken over de kring van betrokkenen.
Gelet op de systematiek is gekozen voor een vastgestelde kring waarvoor de
affectie wordt verondersteld. Als die kring niet wordt vastgesteld, ontstaat
de kans dat men redeneert: ik heb mijn hele leven met mijn buurman opgetrokken
en waarom geldt nu voor mij iets anders dan voor het verre gezinslid dat eventueel
wel een vergoeding krijgt? Het gaat hierbij om een onderdeel van de keus:
willen wij op dit terrein een handzame regeling met alle erkenning dat wij
de individuele gerechtigheid, dus het beoordelen van ieder individueel geval
op zijn merites, uitruilen voor een systeem wat breed bevrediging geeft?Daaraan ligt de mijns inziens terechte inschatting ten grondslag dat hoe
meer ik er een kwestie van maatwerk in het individuele geval van maak, de
transactiekosten des te hoger zullen zijn. De zaak zal dan via de rechter
gaan lopen en het wordt een kwestie van de schadespecialisten. Uiteindelijk
kom je met een systeem waarin je van iedere euro misschien 40 cent aan kosten
hebt en 60 cent overhoudt aan schadevergoeding. In dit systeem heb je misschien
5 cent aan transactiekosten en gaat de rest naar compensatie van de schade.
De transactiekosten zijn het grote probleem in de sfeer van schade en aansprakelijkheid.
In dit wetsvoorstel wordt ervoor gekozen om de transactiekosten zoveel mogelijk
te beperken. Ik zeg niet per definitie dat een hardheidsclausule daarom niet
op zijn plaats is, maar het is in een aantal gevallen een uitnodiging om het
ook te proberen. Die afweging moet je maken. Je moet er een beeld van hebben
wie wij bedoelen met die hardheid.De heer Wolfsen (PvdA):Wij moeten proberen dat duidelijk te maken. Een broer en een zus of twee
broers of zussen die van hun geboorte tot hun dood samenwonen, vallen er niet
onder als een van tweeën wegvalt. Ook mensen die een lat-relatie hebben
en niet getrouwd of niet geregistreerd zijn, vallen er niet onder. Dat is
toch merkwaardig.Minister Donner:Dan moeten zij trouwen.De heer Wolfsen (PvdA):Wij noteren uw oproep. Het is ontzettend moeilijk uit te leggen. Als je
zo'n mooi rijtje opneemt in de wet, wat kan er dan op tegen zijn om het ook
te laten gelden voor iemand die een soortgelijke bijzondere affectieve relatie
heeft? Dan kom je juist tegemoet aan die gevallen.Minister Donner:Dat zou ik zeker niet doen, want dan schep ik een norm. Het is dan geen
hardheidsclausule, maar een norm: een soortgelijke relatie. Dan moet je zeggen
dat hetzelfde recht kan worden gegeven, indien het van bijzondere hardheid
zou zijn om het in die gevallen niet te doen, gegeven de relatie. In die termen
laat dat zich formuleren.De heer Luchtenveld (VVD):Mijn grootste zorg over de kring van gerechtigden betreft inderdaad de
lat-relaties, de relaties die eigenlijk dicht komen bij het in gezinsverband
samenwonen, maar dat formeel nog niet zijn, bijvoorbeeld nog niet geregistreerde
partnerschappen. Ik denk ook aan gevallen waarin een heel duidelijke zorgrelatie
is ontstaan, bijvoorbeeld wanneer kinderen in dezelfde straat als de moeder
zijn gaan wonen om haar te verzorgen.Minister Donner:Een lat-relatie vind ik aansprekender als een equivalent van de relatie
die wij nu bedoelen dan buurtschap. Logischer is om in dat verband te denken
aan een pleegkind of een verzorgingsrelatie. Ook op dat punt zit ik niet principieel
in de discussie. Ik ben alleen bevreesd dat de transactiekosten toenemen.
Misschien kunnen wij het eens zijn, niet zozeer over het concept van een equivalente
norm, maar meer over de omschrijving dat het in een aantal situaties van bijzondere
hardheid zou zijn om het niet te doen. De vraag is dan hoe dat zich in het
Burgerlijk Wetboek laat formuleren. Misschien moet je met billijkheid op de
proppen komen. Dat moet ik nog even aan de deskundigen op dat terrein vragen.
Ik ben gaarne bereid om een tekstvoorstel te formuleren om dat op te nemen.De heer Wolfsen vraagt of er met verschillende bedragen kan worden gewerkt.
De algemene maatregel van bestuur maakt dat mogelijk in bepaalde gevallen.
Het is niet zo dat het systeem een minimum is en dat er vrijelijk gevarieerd
kan worden. Nogmaals, dan hebben wij alleen maar discussies over de één
of de ander en dwingen wij het systeem weer in hoge transactiekosten om uit
te vechten of men aan de ene of de andere kant van de grens valt. Dit systeem
bestaat bij de gratie van duidelijke, beperkte grenzen. Met een hardheidsclausule
dreigt de onduidelijkheid toe te nemen. Er is de mogelijkheid
om onduidelijkheden via AMvB weg te nemen. Ik hoed mij voor een gedifferentieerd
systeem waarin rekening wordt gehouden met de verschillende relaties en de
verschillende oorzaken. Als onderscheid wordt gemaakt naar de schuld bij de
oorzaak, ben ik een systeem van punitieve schade aan het introduceren. Dat
lijkt mij niet goed verenigbaar met het Nederlandse systeem.De heer Luchtenveld heeft de hardheidsclausule genoemd. Als ik met betrekking
tot het gefixeerde bedrag de mogelijkheid zou scheppen dat de rechter een
ander bedrag toewijst, dan wordt het systeem open. Dan zal namelijk iedereen
naar de rechter gaan om te proberen een ander, hoger bedrag te krijgen voordat
men het gefixeerde bedrag krijgt. Als je het doet, moet je het doen bij AMvB
met inachtneming van de verschillende figuren.In feite geldt dezelfde argumentatie voor het open stelsel, dat eigenlijk
de fundamentele tegenpool is van hetgeen hier wordt voorgesteld. Het gaat
dan om een systeem dat in het individuele geval maatwerk schept, maar waarbij
men altijd naar de rechter zal moeten. Dan dreigt de situatie dat op het oog
het individuele geval wel rechtvaardiger lijkt maar het totale stelsel minder
rechtvaardig is, omdat van het totale bedrag dat wordt uitgekeerd een veel
hoger percentage betrekking heeft op onkosten en er dus minder bij de gelaedeerden
terechtkomt. Dat is een mooi voorbeeld van de stelling dat rechtvaardigheid
niet een optelsom is van alle individuele gevallen. Bovendien, als men dat
stelsel zou willen invoeren, moet het wetsvoorstel ingetrokken worden en moet
een totaal andere richting worden opgegaan.Voorzitter. Ik meen hiermee alle vragen te hebben beantwoord.De heer Wolfsen (PvdA):De minister is niet ingegaan op een aantal punten die ik in mijn eerste
termijn aan de orde heb gesteld, te weten de kwantumkorting, de in het oog
lopende gevallen en het feit dat mensen soms niet meer willen dan de erkenning
dat iemand aansprakelijk is.Minister Donner:Dat laatste is niet simpel te regelen, want dan zou je naar de rechter
moeten.De heer Wolfsen (PvdA):Ergens in het BW is geregeld wat ik maar kort samenvat als: "geen belang,
geen actie". Dus als je alleen maar een emotioneel belang hebt, ben je niet-ontvankelijk.
Dat is met een simpele aanpassing in het BW op te lossen. Als iemand alleen
een emotioneel belang heeft en alleen meer in rechte vastgesteld wil zien
dat iemand verantwoordelijk is voor een onrechtmatige daad, zou je daarover
moeten kunnen procederen, hetgeen nu niet mogelijk is.Minister Donner:Dit zijn specifieke vragen die ook betrekking hebben op de toelichting.
Ik stel mij voor dat ik daarop schriftelijk inga in het kader van de nota
van wijziging die nog zal komen.De voorzitter:Is er behoefte aan een tweede termijn nu de minister een nota van wijziging
heeft toegezegd?De heer Luchtenveld (VVD):Ik heb een punt van orde. Wij kunnen nu in tweede termijn nog een aantal
nadere vragen stellen. Wij kunnen echter ook eerst de nota van wijziging en
de nadere brief afwachten en op een later moment een korte tweede termijn
houden.De heer Wolfsen (PvdA):Dat lijkt mij prettig, maar dan wil ik de minister vragen om ook schriftelijk
op een ander punt in te gaan, zodat ook die reactie bij de tweede termijn
betrokken kan worden.Mevrouw Joldersma (CDA):Wilt u de tweede termijn nu of later?De heer Wolfsen (PvdA):Als die tweede termijn later wordt gehouden, wil ik graag dat de minister
ook schriftelijk reageert op de shockschade.Mevrouw Joldersma (CDA):Ik kan ermee instemmen dat de tweede termijn later wordt gehouden. De
minister heeft de toezegging inzake de AMvB afhankelijk gesteld van een Kamermeerderheid.
De heer Wolfsen heeft inmiddels aangegeven dat ook hij zich daarin kan vinden.
Ik neem dus aan dat een en ander ook in de nota van wijziging wordt meegenomen.Minister Donner:Ik hoop dat de heer Luchtenveld zich daar eveneens in kan vinden, want
dan is er ook in de coalitie een meerderheid voor.De heer Luchtenveld (VVD):Het heeft mijn voorkeur om dit in de wet te regelen, maar als dat niet
kan, zal ik mij niet tegen een AMvB verzetten.Ik heb nog geen reactie gehoord op het voorstel van Slachtofferhulp inzake
de aanpassing van de uitkering uit het Schadefonds geweldsmisdrijven en op
het voorstel om de mogelijkheid te bieden om in de procedure van een strafproces
dergelijke schadevergoedingen toe te kennen. Ik neem aan dat hier ook schriftelijk
op gereageerd zal worden.De heer Wolfsen (PvdA):Ik krijg graag van de minister op schrift hoe hij het shockschade-arrest
leest. Ik heb hem horen zeggen dat het hem puur om de confrontatie met de
gevolgen van een aanrijding gaat. Het maakt volgens hem geen verschil of iemand
dat hoort of dat hij het ziet. Daarmee kan iedereen een direct benadeelde
zijn. Wil de minister hier schriftelijk nader op ingaan? Als wij daarover
eens zijn, hoeft de wet niet gewijzigd te worden. Als Kamer en kabinet het
op punt echter oneens zijn, kan dit ook nog betrokken worden bij het wetsvoorstel.De voorzitter:Ik concludeer dat de tweede termijn gehouden zal worden na de nota van
wijziging en de nadere schriftelijke beantwoording. Dit betekent dat niet
aanstaande dinsdag, maar na het zomerreces over het wetsvoorstel gestemd zal
worden.Ik wens de minister nog een zeer bijzondere avond van een bijzondere dag.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 18.50 uur tot 20.00 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-5588-5600.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl