Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs met betrekking tot de financiële gelijkstelling en enige technische aanpassingen (24645)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 199-223

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-10-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 4, pagina 199-223

24-09-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24645Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 24 september 1996)Pagina 191-192
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs met betrekking tot de financiële gelijkstelling en enige technische aanpassingen (24645)Pagina 199-223
Behandeling voorstel van wet van de leden Van Ardenne-van der Hoeven, Biesheuvel en Reitsma tot wijziging van de Ziektewet, de WAO, de WW, de Wet op de loonbelasting 1964, de Wet op de inkomstenbelasting 1964 en de Wet financiering volksverzekeringen in verband met een tijdelijk vereenvoudigd premie- en belastingregime bij seizoenarbeid in de agrarische sector (24447); wetsvoorstel Wet premieregime bij marginale arbeid (24326); rapport Algemene Rekenkamer 'Aspergesteken. Seizoenarbeid in de tuinbouw' (24685)Pagina 223-242
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 24 september 1996)Pagina 192-197
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek terzake van de jaarrekening van stichtingen en verenigingen die een onderneming instandhouden (24255)Pagina 242-245
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 24 september 1996)Pagina 245-246
Vragen van het lid Nijpels-Hezemans aan de minister van Binnenlandse Zaken over eventuele leeftijdsdiscriminatie bij (her)benoeming van burgemeesters als gevolg van gemeentelijke herindelingPagina 197-199

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 126 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs
en het voortgezet speciaal onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs
met betrekking tot de financiële gelijkstelling en enige technische aanpassingen
(24645).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Koekkoek (CDA):Mijnheer de voorzitter! De financiële gelijkstelling van bijzonder
en openbaar onderwijs is een van de verworvenheden van de grondwetsherziening
van 1917. Die financiële gelijkstelling maakte de verdere bloei van het
bijzonder onderwijs mogelijk. De financiële gelijkstelling is een van
de grondslagen van ons unieke Nederlandse onderwijsbestel, een onderwijsbestel
dat past bij de Nederlandse identiteit.Vanaf de Lager-onderwijswet 1920 heeft de overschrijdingsregeling deel
uitgemaakt van de wettelijke regeling van de financiële gelijkstelling.
Die overschrijdingsregeling is in het algemeen een billijke regeling. Met
de overschrijdingsregeling gaat men ervan uit dat de behoeften van het bijzonder
onderwijs niet minder zijn dan die van het openbaar onderwijs. Toch zijn aan
de overschrijdingsregeling ook nadelen verbonden. De overschrijdingsregeling
kan een rem zetten op noodzakelijke uitgaven voor het openbaar onderwijs.
De overschrijdingsregeling kan het bijzonder onderwijs bevoordelen, terwijl
dat niet nodig is. Deze bevoordeling komt overigens steeds minder voor door
de toenemende tekorten. Voorts sluit de overschrijdingsregeling uit dat het
bijzonder onderwijs zelf extra middelen van de gemeente ontvangt als dat nodig
is. Daarom zijn in verschillende gevallen – ik noem in dit verband:
het onderwijsvoorrangsbeleid en de sociale vernieuwing – al in de wetgeving
uitzonderingen op de overschrijdingsregeling gemaakt.Voorzitter! Het is begrijpelijk dat de aanpassing van de overschrijdingsregeling
een van de onderwerpen van het Schevenings beraad inzake bestuurlijke vernieuwing
is geweest. Voor de regering is het Schevenings akkoord een afspraak waaraan
zij gebonden is en die zij in de Staten-Generaal behoort te verdedigen. De
Kamer heeft een enigszins andere verantwoordelijkheid. Het staat ons vrij
de overlegpartners verder tegemoet te komen dan de regering heeft gedaan.
Als wij daarentegen iets af willen doen aan de afspraken, zou een behoorlijke
procedure vereisen dat de regering het overleg met de akkoordpartners heropent.De heer De Cloe (PvdA):Voorzitter! Dit is een interessante stelling. Wie bepaalt wat verdergaand
is of minder verregaand? Ook de betrokken partners kunnen daarover van mening
verschillen.De heer Koekkoek (CDA):Het is niet uit te sluiten dat de partners daar verschillend over denken,
maar in het algemeen zullen wij bij een dergelijke discussie in de Kamer wel
een oplossing vinden en kunnen bepalen wat de partners wensen en wat de regering
wenst.Voorzitter! Zoals steeds wil de CDA-fractie ook dit wetsvoorstel in de
eerste plaats toetsen aan het criterium: wat wordt het onderwijs – los
van de vraag of dat openbaar of bijzonder onderwijs is – er beter van?
Een pluspunt van de voorgestelde regeling is dat een meer doelgerichte besteding
van gemeentelijke middelen mogelijk wordt. Er zijn echter ook risico's. Er
komen steeds meer signalen waaruit blijkt dat de rijksbekostiging tekortschiet.
Daaronder lijden zowel het openbaar als het bijzonder onderwijs. Wat het voortgezet
onderwijs betreft, noem ik het advies van de normeringscommissie. Dat heeft
ons nog niet bereikt, maar wij konden hierover wel een bericht lezen in Binnenlands
Bestuur van 6 september. De normeringscommissie voor het voortgezet onderwijs
stelt volgens de kop van het bericht: Kwaliteit onderwijs in gevaar door te
lage vergoedingen. Van de staatssecretaris zou ik graag horen wanneer de Kamer
over dit advies kan beschikken. Ik heb het nog niet gezien, maar wellicht
zal het spoedig komen. Voor de bespreking van dit onderwerp is het natuurlijk
van groot belang.Openbare scholen hebben thans de garantie dat de gemeente de rekeningen
betaalt voor gas, water en elektra, ook als de rijksvergoeding tekortschiet.
Dankzij de overschrijdingsregeling kan ook het bijzonder onderwijs een deel
van de tekorten dekken. Als openbare scholen worden verzelfstandigd, verdwijnt
de garantie dat de gemeente bij de noodzakelijke kosten voor een aanvulling
zorgt en blijft dus ook het bijzonder onderwijs, net als de verzelfstandigde
openbare scholen, met een gat zitten.Het wetsvoorstel Bestuursvorm openbaar onderwijs gaat niet verder dan
dat als de gemeenteraad de begroting niet tijdig goedkeurt, de gemeenteraad
maatregelen kan nemen om de continuïteit van het onderwijsproces te waarborgen.
Deze maatregelen kunnen berusten op een verordening, als bedoeld in artikel
105a1 of 105a2 van het aan de orde zijnde wetsvoorstel, maar dat hoeft niet.
De CDA-fractie vindt de continuïteit van het onderwijs zo belangrijk,
of het nu gaat om openbare of bijzondere scholen, dat zij van mening is dat
als de gemeenteraad een verordening vaststelt, de raad daarbij ook een voorziening
moet regelen waarop een beroep kan worden gedaan als de voortgang van het
onderwijs in het gedrang komt. Daarom hebben wij hierover een amendement ingediend.Door de nieuwe bevoegdheid van de gemeenteraad kan de ongelijkheid tussen
scholen in verschillende gemeenten alleen maar groter worden. Dat zal onder
meer pijnlijk zichtbaar kunnen worden bij nevenvestigingen. Een nevenvestiging
in bijvoorbeeld een rijke randgemeente, waarvan de hoofdvestiging in een arme,
grote stad is gevestigd – die situatie komt voor – zal er zichtbaar
slechter aan toe zijn dan een in dezelfde rijke randgemeente gevestigde school.
Wij moeten ons de vraag stellen welke verschillen wij aanvaardbaar vinden
als het gaat om de bekostiging van scholen in een klein land als het onze.
Het lijkt de CDA-fractie goed om de wet die wij nu behandelen na verloop van
tijd te evalueren. Dan kunnen wij zien hoe de nieuwe bevoegdheid heeft uitgepakt.
Het is voorts van belang om te weten of de verschillen tussen arme en rijke
scholen groter worden ten gevolge van het gemeentelijke beleid. Daarom hebben
wij een amendement met een evaluatiebepaling ingediend.Het wetsvoorstel brengt risico's met zich voor het bijzonder onderwijs.
Als een bijzondere school eerst probeert om zelf de eindjes aan elkaar te
knopen, voordat zij een beroep op de gemeentelijke verordening doet, dan kan
het zijn dat openbare scholen allang een voorziening hebben, die niet meer
wordt vergoed aan de bijzondere scholen; een en ander loopt dan immers via
de verordening. Daarom lijkt het ons goed dat de gemeente jaarlijks een overzicht
van de gedane uitgaven maakt, op basis van de verordening, en dat overzicht
aan de schoolbesturen zendt. Ook op dat punt hebben wij een
amendement ingediend. Omdat het gemeentebestuur een nieuwe bevoegdheid krijgt,
die bovendien de overschrijdingsregeling buiten werking kan stellen, is ook
adequate rechtsbescherming nodig. Ik kom daar later op terug.De tweede belangrijke toetssteen, waaraan de CDA-fractie dit voorstel
afmeet, is artikel 23 van de Grondwet. De Grondwet verlangt dat de eisen van
deugdelijkheid bij wet worden geregeld, dat daarbij de vrijheid van richting
van het bijzonder onderwijs in acht wordt genomen en dat het bijzonder onderwijs
naar dezelfde maatstaf als het openbaar onderwijs wordt bekostigd. Volgens
de Raad van State moet bij delegatie van regelgevende bevoegdheid aan lagere
overheden wijze voorzichtigheid en grote terughoudendheid worden betracht.
De wetgever dient ten principale de verantwoordelijkheid te behouden voor
de vaststelling van deugdelijkheidseisen en andere bekostigingsvoorwaarden
voor het onderwijs. De wet dient de criteria vast te stellen binnen welke
grenzen gemeenteraden bekostigingsvoorwaarden kunnen vaststellen, aldus de
Raad van State.Voldoet het wetsvoorstel aan deze eisen? Het wetsvoorstel regelt slechts
dat de gemeenteraad een verordening moet of kan vaststellen als de gemeente
uitgaven wil doen voor het onderwijs, die niet door het Rijk worden vergoed.
Welke voorzieningen kunnen worden aangevraagd, zegt het wetsvoorstel niet.
Het Schevenings akkoord maakt onderscheid tussen aanvulling van exploitatiekosten
bij een of meer openbare scholen en toekenning van additionele middelen in
verband met lokaal onderwijsbeleid. In het eerste geval is de overschrijdingsregeling
van toepassing, in het tweede geval de verordening. Het onderscheid tussen
aanvulling van tekorten en additionele middelen is echter niet eenvoudig.
Vandaar dat de CDA-fractie het soort voorzieningen op andere wijze wil specificeren.
Wij moeten vooropstellen dat de verordening geen betrekking kan hebben op
voorzieningen in de huisvesting als bedoeld in artikel 66 van de Wet op het
basisonderwijs, omdat voor de huisvestingsvoorzieningen een afzonderlijke
verordening moet worden vastgesteld. De voorzieningen waarop de verordening
wel betrekking kan hebben, zijn te vinden in artikel 93 van de Wet op het
basisonderwijs en de overeenkomstige artikelen in andere wetten. Dat kunnen
dan zijn materiële voorzieningen, nader onder te verdelen in: a. onderhoud;b. energie en waterverbruik;c. publiekrechtelijke
heffingen met uitzondering van de belasting voor onroerende zaken;d. middelen;e. administratie, beheer en bestuur.Naast de materiële voorzieningen, noem ik de uitgaven voor personeel.De heer Cornielje (VVD):In het amendement op stuk nr. 10 komt u ook met die opsomming, maar daarin
wordt gesproken van "kunnen". Is het dus een limitatieve opsomming of moet
het gelezen worden als "in ieder geval betrekking hebbend op deze onderdelen"?De heer Koekkoek (CDA):Het is de bedoeling dat dit een uitputtende opsomming is. Ander had ik
inderdaad de woorden "in ieder geval" opgenomen.De Grondwet eist dat de wet ten minste de door de gemeente te verschaffen
voorzieningen noemt, omdat anders onvoldoende duidelijke criteria aanwezig
zijn.Dan kom ik te spreken over de rechtsbescherming. De gezamenlijke richtinggevende
uitspraken van juli en november 1993 voorzien in een algemeen rechtsbeschermingsmodel
terzake van nieuwe gedecentraliseerde bevoegdheden. Dit voorziet in op overeenstemming
gericht overleg met de schoolbesturen over een nieuwe verordening.Voorts voorziet dat model in beroep op de Onderwijsraad, die gemeentelijke
besluiten kan toetsen aan de in artikel 23 van de Grondwet neergelegde beginselen.
Van een uitspraak van de Onderwijsraad staat beroep open op de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State. De gezamenlijke uitspraken van 22 maart 1994 zeggen
in de paragraaf over de financiële gelijkstelling dat tegen verordeningen
op grond waarvan gemeenten extra middelen kunnen toekennen, beroep zal openstaan
op de administratieve rechter. Voorts zijn nadere afspraken gemaakt over het
algemene rechtsbeschermingsmodel bij nieuwe bevoegdheden.De CDA-fractie meent dat de uitvoering van het Schevenings akkoord meebrengt
dat het algemene rechtsbeschermingsmodel in het wetsvoorstel financiële
gelijkstelling wordt opgenomen: dus op overeenstemming gericht overleg en
beroep op de Onderwijsraad voor de grondwettelijke aspecten. Wij erkennen
evenwel de politieke realiteit dat de Kamer bij het wetsvoorstel decentralisatie
huisvesting niet verder heeft willen gaan dan aanvaarding van het amendement-Schutte,
dat voorziet in een adviesrol voor de Onderwijsraad. Wij vinden dat ten minste
het amendement-Schutte ook in het wetsvoorstel financiële gelijkstelling
moet worden opgenomen. Daarbij moet een omissie worden goedgemaakt. De Onderwijsraad
moet ook kunnen toetsen aan de eis van bekostiging van bijzonder en openbaar
onderwijs naar dezelfde maatstaf. Ik verwijs naar het amendement-Schutte dat
ik mede heb ondertekend. Een bepaling over de rechtsbescherming acht de CDA-fractie
van groot belang voor het vertrouwen van het bijzonder onderwijs en van het
eventueel verzelfstandigde openbaar onderwijs in de nieuwe bevoegdheid van
de gemeenteraad.De Kamer heeft haar eigen verantwoordelijkheid ten opzichte van het Schevenings
akkoord. Wij zouden op enkele punten – dat zijn geen hoofdpunten van
de afspraken – ervan willen afwijken. Zij betreffen de aanvullingsbevoegdheid
van B en W en het convenant op grond waarvan van een verordening kan worden
afgezien. Beide mogelijkheden laten onzes inziens te veel onzekerheid en voldoen
daarom niet geheel aan de eisen die artikel 23 van de Grondwet stelt. De CDA-fractie
zal amendementen om beide mogelijkheden te schrappen, dus de aanvullingsbevoegdheid
en de mogelijkheid om bij convenant van een verordening af te zien, dan ook
steunen.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Waarom is de aanvullende bevoegdheid van burgemeester en wethouders
in strijd met artikel 23? Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen openbaar
en bijzonder onderwijs.De heer Koekkoek (CDA):Op grond van artikel 23 van de Grondwet moeten er in deze wet voldoende
duidelijke criteria worden opgeno men. Om die reden heb ik een
amendement ingediend dat ertoe strekt dat de voorzieningen in de wet worden
opgesomd. Het opnemen van de aanvullende bevoegdheid van burgemeester en wethouders
in de wet leidt tot grotere onzekerheid. B en W kunnen dan vrij snel een beslissing
nemen. Het college moet wel verantwoording aan de raad afleggen en de raad
moet de beslissing ook bekrachtigen, maar wij vinden het beter om de bevoegdheid
uitsluitend bij de raad te laten berusten. De gemeenteraad weet dan exact
op welke punten aanvullende voorzieningen getroffen kunnen worden.In het verslag heeft de CDA-fractie, na het voor en tegen van dit wetsvoorstel
te hebben genoemd, geschreven dat wij hopen dat de regering bereid is in het
gemeen overleg met de Kamer onze bezwaren weg te nemen. In de nota naar aanleiding
van het verslag heeft de staatssecretaris het niet de moeite waard gevonden
om op deze zin te reageren. In dit debat geeft de CDA-fractie haar graag een
nieuwe kans.De heer Cornielje (VVD):Mijnheer de voorzitter! In het aan de orde zijnde wetsvoorstel wordt uitvoering
gegeven aan het regeerakkoord. Ter voorkoming van misverstanden dient te worden
opgemerkt dat de opstellers van het regeerakkoord – dat zijn wij onder
anderen zelf – zich op dit onderdeel hebben laten inspireren door de
gezamenlijke richtinggevende uitspraken van de vertegenwoordigers van de onderwijskoepelorganisaties
en de minister van Onderwijs en Wetenschappen in het Schevenings beraad inzake
bestuurlijke vernieuwing van 1993.Wanneer het wetsvoorstel naast het vijfde hoofdstuk van de rapportage
van de uitwerkingsgroep wordt gelegd, zien wij verbluffende overeenkomsten.
Het is waarschijnlijk om deze reden dat wij slechts een enkel commentaar op
dit wetsvoorstel hebben mogen ontvangen. Blijkbaar komt het aan de orde zijnde
wetsvoorstel overeen met de afspraken die met het vorige kabinet zijn gemaakt
over een nieuwe regeling voor de financiële gelijkstelling.Alleen door de VNG zijn wij nog gewezen op een aantal aspecten dat naar
haar oordeel aanpassing behoeft. Het betreft hier in de eerste plaats technische
uitwerkingen met betrekking tot de positie van nevenvestigingen, dislocaties.
In de tweede plaats betreft dit de omgang met het bevoegd gezag van een school
die is ingesteld op basis van een gemeenschappelijke regeling. Op het eerste
punt kom ik later nog terug en op het tweede punt is reeds in de nota naar
aanleiding van het verslag voldoende verheldering geboden.Voorzitter! In het Schevenings akkoord is overeengekomen dat op basis
van een convenant tussen gemeente en schoolbesturen kan worden afgezien van
de verordeningsplicht en de overschrijdingsregeling. De regering neemt deze
afwijkingsmogelijkheid over in het wetsvoorstel. De VVD-fractie is niet gelukkig
met deze afwijkingsmogelijkheid. Wij begrijpen niet waarom dat destijds zo
is afgesproken. Indien rechtszekerheid aan alle betrokkenen moet worden geboden –
gemeente en schoolbesturen – dan is een verordening, hoe beknopt ook
geformuleerd, een beter instrument dan een convenant.Uit de vragen die onder meer door mijn fractie, maar ook door andere fracties,
zijn gesteld, trek ik de conclusie dat het begrip "convenant" niet voldoende
houvast biedt. Daarom heb ik samen met enkele collega's het amendement op
stuk nr. 9 ingediend, dat ertoe strekt om dit onderdeel uit het wetsvoorstel
te schrappen. De argumentatie van de staatssecretaris vóór het
convenant, namelijk de afname van beleidslasten, vinden wij valide. Wij vinden
echter niet dat dit argument opweegt tegen dat van de rechtszekerheid. Bovendien
vragen wij ons af of het verstandig is om bij de introductie van een nieuwe
hoofdregel, namelijk het regelen bij verordening of het toepassen van de overschrijdingsregeling,
direct een uitzondering daarop in het leven te roepen. Wij wachten graag de
evaluatie af om te bezien of er misschien toch nog behoefte is aan een tussenvorm.
Graag een reactie van de staatssecretaris op ons amendement.Voorzitter! Onze gedachten met betrekking tot de hoofdregel gingen aanvankelijk
de andere kant uit. Ik meen ook dat D66 gevraagd heeft waarom de extra uitgaven
niet uitsluitend op basis van een verordening zouden kunnen worden gedaan.
De staatssecretaris heeft ons er echter in de nota naar aanleiding van het
verslag van overtuigd dat dit een brug te ver zou zijn. Gemeenten moeten soms
in de loop van het jaar meer uitgaven doen voor het openbaar onderwijs dan
was voorzien. Daar waar die uitgaven niet onder een verordening vallen, zal
het vangnet van de overschrijdingsregeling geactiveerd moeten worden. De verordening
en de overschrijdingsregeling voorzien dus samen in materiële, financiële
gelijkstelling. De VVD-fractie is wel voorstander van een benadering die zoveel
mogelijk extra uitgaven via de verordening laat lopen. Dit omdat daarmee het
beste tegemoet wordt gekomen aan de grondgedachte van dit wetsvoorstel, namelijk
dat scholen die in gelijke omstandigheden verkeren, op gelijke wijze worden
bekostigd.Ik kom nu op het punt van de nevenvestigingen en dislocaties. Door de
VNG is aandacht gevraagd voor de bijzondere positie van nevenvestigingen en
dislocaties. Nevenvestigingen die zich in een andere gemeente dan de hoofdvestiging
bevinden, worden voor de toepassing van de verordening aangemerkt als zijnde
gelegen in de gemeente van hoofdvestiging. De VNG acht dit ongewenst, omdat
gemeenten door deze regeling zeggenschap krijgen over vestigingen op elkaars
grondgebied. Dit argument vindt de VVD-fractie niet erg sterk. Het verschijnsel
komt in de praktijk wel vaker voor. Zo bezit bijvoorbeeld de gemeente X een
stuk grond in de gemeente Y en heeft daar dus zeggenschap over. De staatssecretaris
geeft naar ons oordeel op overtuigende wijze aan waarom de overschrijdingsregeling
uit dient te gaan van de gemeente van hoofdvestiging. Aangezien voor de rijksvergoeding
voor personele en materiële voorzieningen geen onderscheid wordt gemaakt
tussen hoofd- en nevenvestiging, zou er bij splitsing van hoofd- en nevenvestigingen
een toerekening gemaakt moeten worden. Deze toerekening is echter fraudegevoelig
en brengt veel bureaucratische rompslomp met zich. De keuze voor de gemeente
van hoofdvestiging is voor ons dus niet zozeer een principiële maar een
praktische zaak.Toch kunnen er ook vervelende bezwaren kleven aan deze systematiek. Ik
zal dit toelichten aan de hand van een voorbeeld van een hoofdvestiging die
gelegen is in een stad, terwijl de nevenvestiging in de ommelanden ligt. Collega
Koekkoek sprak daar zojuist ook al over. Het gemeentebestuur van de stad stelt
een verordening op waardoor extra middelen alleen naar scholen gaan die te
maken hebben met grootstedelijke problemen. Nevenvestigingen in de ommelanden
zullen dikwijls niet of in mindere mate met grootstedelijke problemen worden
geconfronteerd en komen daarom niet of in mindere mate in aanmerking voor
deze extra vergoedingen. Tegelijk besluiten de gemeentebesturen in de ommelanden
op hun beurt dat extra middelen alleen aan scholen met typische plattelandsproblemen
zullen worden gegeven. Een school met een hoofdvestiging in de stad valt ook
hier buiten de boot. Deze school valt immers volgens het voorliggende wetsvoorstel
onder de regeling van de stad en niet onder die van het ommeland. Dit terwijl
de nevenvestiging dezelfde problemen heeft als andere plattelandsscholen.
Ik zie de staatssecretaris vragend kijken. Zij krijgt mijn tekst ook nog op
schrift, zodat zij mijn voorbeeld goed kan bestuderen; het is lastig te doorgronden.Staatssecretaris Netelenbos:Dit komt mij bekend voor.De heer Cornielje (VVD):Ik zou ook namen van gemeenten kunnen noemen, maar ik wilde het nu toch
in algemene zin behandelen.In het gegeven voorbeeld zou de nevenvestiging die in het ommeland ligt,
er zeer bekaaid van af komen. De vraag is nu of de staatssecretaris bij haar
voorstel rekening heeft gehouden met dit soort gevallen. Op welke wijze zou
in deze situatie "gelijke behandeling in gelijke omstandigheden" gerealiseerd
kunnen of moeten worden?Voorzitter! Ik kom nu aan de rechtsbescherming waarover wij in het verslag
ook de nodige vragen hebben gesteld. In antwoord op vragen van de CDA-fractie
geeft de staatssecretaris een drietal argumenten waarom er kan worden volstaan
met de rechtsbescherming die wordt gegeven in de Algemene wet bestuursrecht.
Ten eerste biedt de AWB voldoende rechtsbescherming. Zowel tegen een verordening
als tegen individuele beschikkingen staat beroep open bij de administratieve
rechter. Bovendien kan altijd beroep worden ingesteld bij gedeputeerde staten
indien de overschrijdingsregeling niet goed wordt uitgevoerd. Blijft ook de
beroepsmogelijkheid bij gedeputeerde staten bestaan?Een van de argumenten heeft betrekking op het karakter van de huidige
overschrijdingsregeling. Gemeenten zijn volstrekt autonoom in het doen van
extra uitgaven voor het onderwijs bovenop de rijksvergoeding. Wel moeten zij
openbaar en bijzonder onderwijs gelijk behandelen. Het voorliggende wetsvoorstel
strekt ertoe om een breed ondersteunende verfijning aan te brengen in deze
regeling. Aangezien het geen grotere invloed van de gemeente betreft –
de gemeente was autonoom en blijft autonoom – kan hieraan niet de conclusie
worden verbonden dat een ander model van rechtsbescherming noodzakelijk is.Ten tweede, bij het wetsvoorstel decentralisatie huisvesting primair onderwijs
en voortgezet onderwijs is het amendement-Schutte c.s. aanvaard. De staatssecretaris
wijst in de nota naar aanleiding van het verslag op een aantal essentiële
verschillen tussen dat wetsvoorstel en het onderhavige wetsvoorstel. Zij noemde
onder andere het verschil tussen de middelen, die in dat wetsvoorstel rijksmiddelen
waren en in het onderhavige wetsvoorstel gemeentelijke middelen zijn, en het
verschil tussen de uitgaven, die toen noodzakelijk waren en nu additioneel
zijn.Aangezien de VVD-fractie een breed draagvlak wenste te krijgen voor een
wettelijke regeling die delegatie van regelgevende bevoegdheid in het onderwijs
mogelijk maakt, heeft zij destijds voor dit amendement gestemd en aldus het
draagvlak voor het wetsvoorstel decentralisatie huisvesting verbreed. Wij
hebben daarvoor steun gekregen van de SGP, het GPV en de RPF.Ten derde, in de nota naar aanleiding van het verslag merkt de regering
op dat er in het Schevenings beraad terecht niets is bepaald over de advisering
van de Onderwijsraad als onderdeel van de rechtsbescherming wat betreft de
financiële gelijkstelling. Dat dit niet is gebeurd, zou de indruk kunnen
wekken dat er helemaal niets over beroepsmogelijkheden in het Schevenings
beraad zou zijn afgesproken. Deze indruk is onjuist. Tijdens het beraad is
immers afgesproken dat – ik citeer uit paragraaf 5.4 – "de concrete
vorm van rechtsbescherming wordt uitgewerkt bij specifieke onderwerpen, waarbij
het algemeen model als hier beschreven in acht genomen wordt".Voorzitter! Ik wil bij deze passage uit het Schevenings beraad twee opmerkingen
plaatsen. Ten eerste is deze passage slechts van toepassing op nieuwe gedecentraliseerde
bevoegdheden. In het voorliggende wetsvoorstel worden deze echter niet gecreëerd.
Wij zien dan ook geen aanleiding om een nieuw rechtsbeschermingsmodel in de
wet op te nemen. De tweede opmerking die ik bij de zojuist geciteerde passage
wil maken, is dat in de uitwerking hiervan, in paragraaf 5.1.1, het volgende
wordt gesteld: "Tegen de verordening van de gemeente als hier aan de orde,
en tegen besluiten op basis van een verordening moet beroep op de administratieve
rechter openstaan."De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Ik hoor graag een verduidelijking van de heer Cornielje. Hoe
kan hij zeggen dat het hier niet gaat om een nieuwe bevoegdheid van de gemeenteraad?
Waarom behandelen wij dan dit wetsvoorstel?De heer Cornielje (VVD):Het gaat om een nieuwe gedecentraliseerde bevoegdheid van de gemeenteraad.
Bij het wetsvoorstel decentralisatie huisvesting werd een bevoegdheid van
het Rijk aan de gemeente gegeven. Hier betreft het een bevoegdheid die de
gemeente allang heeft. Zij wordt niet overgeheveld van het Rijk naar de gemeente.
Nee, het is een bestaande bevoegdheid die op zichzelf verfijnd wordt.De heer Koekkoek (CDA):Heeft de gemeenteraad op dit moment bijvoorbeeld de bevoegdheid om het
bijzonder onderwijs extra middelen toe te kennen?De heer Cornielje (VVD):Op dit moment gebeurt dat natuurlijk.De heer Koekkoek (CDA):Het antwoord luidt ontkennend.De heer Cornielje (VVD):Dat is niet waar. Op dit moment gebeurt dat. Ook bij verordening overigens
worden de middelen aan het bijzonder onderwijs gegeven.De heer Koekkoek (CDA):De wet sluit het uitdrukkelijk uit.De heer Cornielje (VVD):In ieder geval gebeurt het wel op een indirecte wijze. Wanneer je middelen
geeft aan het openbaar onderwijs, vindt via de overschrijdingsregeling de
vertaling plaats naar het bijzonder onderwijs. Dat is dus een bevoegdheid
die de gemeente nu heeft. Die regeling gaan wij op dat niveau, op dat lokale
niveau, anders vormgeven. Mijn stelling is dat in de passage uit het Schevenings
beraad, op pagina 35 van dat mooie blauwe boekje, heel nadrukkelijk wordt
gesproken over nieuwe gedecentraliseerde bevoegdheden. Ik denk dat deze regeling
inzake de materiële financiële gelijkstelling daar niet op slaat.De heer Koekkoek (CDA):De verordenende bevoegdheid die de gemeenteraad krijgt, is een nieuwe
gedecentraliseerde bevoegdheid die de gemeenteraad tot nu toe niet had.De heer Cornielje (VVD):Dan is het dus een vorm van interpretatie. Wij spraken destijds over de
decentralisatie van huisvesting. Het was een rijkstaak en die ging naar de
gemeente. Dat noem ik decentralisatie. Over het gemeentelijke onderwijsachterstandenbeleid
komen wij nog uitvoerig te spreken. Dan gaat het over landelijke bevoegdheden
die, als het wetsvoorstel kracht van wet krijgt, gedecentraliseerd zullen
worden richting gemeenten. Dan heb ik het over decentralisatie, maar dit betreft
een bevoegdheid die op dit moment al in handen is van de gemeenten. Men mag
extra geld uitgeven, zij het – dat geef ik toe – onder bepaalde
condities. Het is dus niet iets wat nieuw aan de gemeenten wordt toegekend.
Het is een interpretatie van wat je onder decentralisatie verstaat.De heer Koekkoek (CDA):Ik wil er geen woordenspel van maken, maar als wij als wetgever de gemeenteraad
een bepaalde bevoegdheid geven, is dat decentralisatie. Dat is niet anders.De heer Cornielje (VVD):Nee, dat ben ik niet met u eens.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb nog een andere vraag. Het Schevenings akkoord moet niet uit zijn
verband worden gelicht door daar selectief in te winkelen. Dat verwijt ik
de heer Cornielje nog niet, maar hij ontkent toch niet dat in het Schevenings
beraad ook vastgesteld is dat de huidige overschrijdingsregeling onaangetast
zou blijven? De verordening die was voorzien, zou slaan op aanvullend lokaal
onderwijsbeleid. Dan komt dit wel in een ander daglicht te staan.De heer Cornielje (VVD):Ik heb de passages bij de hand. Er is in twee versies over het Schevenings
akkoord gesproken. Ook in de uitwerkingsversie, in paragraaf 5.1.1, wordt
dit helemaal beschreven. Zelfs de rechtsbescherming wordt daarbij genoemd.
Ik vind dat wij als fractie niet gebonden zijn aan het Schevenings akkoord.
Het is plezierig om ook uit de mond van de heer Koekkoek te horen dat hij
zich daar niet rechtstreeks aan gebonden acht. De regering is er natuurlijk
wel aan gebonden en wij moeten de regering controleren. In het verleden heb
ik wel eens opgemerkt dat als de regering afwijkt van het Schevenings akkoord,
zij dat goed moet motiveren. Dan zullen wij die motivatie wel beoordelen.
In dit geval volgt de regering met de materiële financiële gelijkstelling
het Schevenings akkoord, inclusief de rechtsbescherming. De laatste regel
van paragraaf 5.1.1 luidt dat tegen verordeningen van de gemeente als hier
aan de orde en tegen besluiten op basis van een ordening beroep op de administratieve
rechter moet openstaan. Dat is naar mijn mening glashelder.De heer Van der Vlies (SGP):Het kan de heer Cornielje toch niet zijn ontgaan dat er nog recentelijk –
zie de achter ons liggende zomermaanden – een discussie is geweest over
de reikwijdte van de verordening? Dat kan hij toch niet als een non-discussie
kwalificeren?De heer Cornielje (VVD):Nee, ik zal dit niet snel als een non-discussie kwalificeren. Ik winkel
ook niet selectief in dit rapport. U gebruikte in dat verband het woordje
"nog" en dat wil ik meteen wegnemen. Ik heb mijn standpunt ten aanzien van
het Schevenings akkoord bepaald en dat probeer ik op een zuivere wijze te
doen. De hele discussie over rechtsbescherming komt natuurlijk terug bij een
volgend onderwerp waar wij een dezer dagen het verslag over moeten inleveren.
Dat betreft het wetsvoorstel gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid. Daarover
zijn andere zaken bepaald in het Schevenings akkoord en daarbij is die hele
discussie natuurlijk buitengewoon relevant; die zullen wij er dan ook bij
betrekken. Ik heb dat wetsvoorstel bekeken en dit vindt – maar dan loop
ik daarop vooruit – ook daarin een zekere vertaling.De heer Schutte (GPV):Mijnheer de voorzitter! Als wordt gesproken over de financiële gelijkstelling
tussen het openbaar en het bijzonder onderwijs, zitten wij meteen in het hart
van de onderwijspacificatie van 1917. In de periode die aan de pacificatie
voorafging, werd immers wel het recht van ouders erkend om het onderwijs aan
hun kinderen te doen geven op basis van hun godsdienst of levensovertuiging,
maar wat toen nog ontbrak, was de wil om aan dit recht ook materieel inhoud
te geven. De pacificatie bracht daarin verandering door middel van een hechte,
grondwettelijke verankering van de financiële gelijkstelling van openbaar
en bijzonder onderwijs. Aan die financiële gelijkstelling geeft op lokaal
niveau ook de overschrijdingsregeling uitdrukking.Een belangrijke oorzaak van de beladenheid waarmee discussies over de
overschrijdingsregelingen worden gevoerd, ligt in de rol die gemeenten noodzakelijkerwijs
dienen te spelen. Gemeenten kunnen immers niet alleen middelen toedelen aan
onderwijsinstellingen op lokaal niveau, maar zijn tevens bevoegd gezag van
het openbaar onderwijs, als dat aanwezig is. Deze dubbele pet plaatst discussies
over de financiële gelijkstelling op lokaal niveau al gauw in een perspectief
van een ongelijke uitgangspositie. Het is dan ook niet zo vreemd dat een regeling
die de gelijke behandeling op dit niveau wil regelen, in casu de overschrijdingsregeling,
in het verleden een vorm heeft gekregen die ongelijke behandeling praktisch
uitsloot.Dat heeft anderzijds vaak de klacht opgeroepen dat de overschrijdingsregeling
doorgeslagen is naar de andere kant. De overschrijdingsregeling zou het bijzonder
onderwijs onevenredig kunnen bevoordelen. Die klacht wordt gesymboliseerd
met het zogenaamde gebroken ruitje. Ik geloof uiteraard niet dat gemeenten
vanwege de dubbele pet die zij dragen, bij voorbaat en doelbewust uit zijn
op een ongelijke behandeling van het bijzonder onderwijs. Ik geloof echter
ook niet in de mythe van het gebroken ruitje.De overschrijdingsregeling is sinds de totstandkoming van de Wet op het
basisonderwijs een percentuele regeling waarbij de kosten van alle openbare
scholen van toepassing zijn. In veel gevallen worden op lokaal niveau afspraken
gemaakt tussen gemeenten en bevoegde gezagen van het bijzonder onderwijs over
de toepassing van deze regeling. Dat verklaart ook, denk ik, waarom er in
de praktijk niet zoveel klachten zijn over de werking van de regeling.Daarnaast zijn belangrijke terreinen uitgezonderd van de regeling. Ik
denk aan de sociale vernieuwing onderwijs en het onderwijsvoorrangsbeleid.
Ten slotte is de overschrijdingsregeling niet van toepassing op de kosten
van administratie, beheer en bestuur en de materiële instandhouding van
het onderwijs in lichamelijke opvoeding.Ik heb al met al niet de indruk dat de praktijk van de huidige overschrijdingsregeling
dwingt tot een grondige herziening. Dat wil niet zeggen dat er geen pogingen
ondernomen kunnen worden om de overschrijdingsregeling te verfijnen. Het is,
op de keper beschouwd, inderdaad zo dat gelden bij scholen terecht kunnen
komen die dat, strikt genomen, niet nodig hebben. Ook biedt de huidige regeling
aan gemeenten niet de mogelijkheid om los van het openbaar onderwijs gelden
te verschaffen aan bijzondere scholen die daaraan wel degelijk behoefte kunnen
hebben.Ik sta dus niet op voorhand afwijzend tegenover een aanpassing van de
overschrijdingsregeling. Dat wil nog niet zeggen dat ik al zover ben dat ik
met het onderhavige wetsvoorstel kan instemmen. Ik heb nog verschillende vragen
en op een aantal punten zijn naar mijn oordeel wijzigingen nodig.Alvorens ik nader op de voorgestelde regeling inga, wil ik de thematiek
waarop de overschrijdingsregeling betrekking heeft in een wat bredere context
plaatsen. Het gaat per slot van rekening om de grondwettelijke zorg van de
overheid voor openbaar en bijzonder onderwijs. Die zorg is ook op materieel
gebied altijd een primaire zorg van de rijksoverheid geweest. Ik vind dat
dit ook zo moet blijven, maar is ook de regering deze mening toegedaan? Het
is van belang dat daarover duidelijkheid bestaat.Ik stel deze vraag, omdat ik de indruk krijg dat voor het voeren van het
onderwijsbeleid de rol van de gemeenten steeds meer aan betekenis toeneemt.
Dat is niet altijd expliciet het geval, maar wel impliciet. Ik wijs in dit
verband op de hoogte van de materiële bekostiging. Het is bekend dat
het niveau van de bekostiging sober is. De regering voegt daaraan dan meestal
toe dat de vergoeding wel voorziet in de dekking van de noodzakelijke kosten,
maar is dat altijd wel zo? Ontstaat er niet geleidelijk aan een situatie waarin
van gemeenten een steeds grotere bijdrage aan het onderwijs wordt verlangd?Ik wil in dit verband bijvoorbeeld wijzen op de vergoeding in de sfeer
van administratie, beheer en bestuur. Het is al veel langer bekend dat de
hoogte van deze vergoeding onvoldoende is. Dat is onlangs weer gebleken uit
berichten over de hoogte van de uitgaven die gemeenten doen op dit terrein.
Nu wordt in de nota naar aanleiding van het verslag weliswaar opgemerkt dat
er nog onderzoeken lopen en dat er naar aanleiding daarvan zal worden gesproken
over de kostendekkendheid van de rijksvergoeding. Dit zijn echter niet de
eerste onderzoeken die op dit terrein worden gedaan. Telkens bleek daarbij
de ontoereikendheid van de vergoeding. Zullen er wat dit betreft nu dan wel
knopen worden doorgehakt?Weliswaar is het zo dat de kosten voor administratie, beheer en bestuur
buiten de overschrijdingsregeling vallen en dit punt dus formeel niet aan
de orde is, maar ik vind de gang van zaken toch symptomatisch voorzover het
de kostendekkendheid van de rijksvergoeding betreft. Daar kunnen wel vraagtekens
bij worden geplaatst. Wat zullen de consequenties zijn als in de kostendekkendheid
niet wordt voorzien? Zullen als gevolg daarvan gemeenten niet steeds meer
moeten bijspringen? Zal het belang van gemeenten bij het bepalen van het onderwijsbeleid
ook niet navenant toenemen? Zullen daaruit ook niet weer bepaalde bevoegdheden
voor gemeenten voortvloeien? Een dergelijke ontwikkeling lijkt mij niet geheel
denkbeeldig, zeker niet wanneer stukken van de regering voedsel lijken te
geven aan deze veronderstelling.Ik doel in dit verband bijvoorbeeld op de zin waarmee de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel over gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid begint.
Daar kunnen wij lezen dat: "Dit wetsvoorstel voorziet in een regeling waarin
nieuwe bevoegdheden van de gemeenten worden vastgelegd die samenhangen met
de versterking van de positie van de lokale overheid voor het onderwijsbeleid
in een gemeente." Het gaat dus niet alleen om lokaal onderwijsbeleid, maar
om onderwijsbeleid in veel bredere zin.In de schriftelijke voorbereiding van het onderhavige wetsvoorstel komt
een zin met gelijke strekking voor, en wel wanneer wordt gesteld dat bij de
gemeentelijke verordening vooral moet worden gedacht aan het beschikbaar stellen
van extra middelen door gemeenten in verband met het voeren van een eigen
beleid. Wat moet ik hier onder eigen beleid verstaan? Is dat meer dan, wat
wij noemen, het lokaal onderwijsbeleid? Ik doel dan op dat het beleid waarvan
in de nota Lokaal onderwijsbeleid sprake was.In dit verband lijkt het er overigens op dat de voorwaarden waaronder
een dergelijke ontwikkeling zich kan voltrekken, al worden geschapen. Ik denk
in dit verband bijvoorbeeld aan het recent behandelde wetsvoorstel omtrent
de bestuursvorm van het openbaar onderwijs, dat toch een doorbreking van de
bestaande, heldere verhoudingen tussen openbaar en bijzonder onderwijs betekende.
Een dergelijke ontwikkeling tref ik ook aan in dit wetsvoorstel, wanneer wordt
gesproken van niet door de gemeente instandgehouden openbare scholen. Dat
lijkt toch op een contradictio in terminis? De gemeente houdt in laatste instantie
altijd de openbare school in stand. Ook nu weer kan ik mij niet aan de indruk
onttrekken dat afbreuk wordt gedaan aan het tot voor kort zo
heldere evenwicht tussen openbaar en bijzonder onderwijs op gemeentelijk niveau.Weinig overtuigend vind ik de stelling die ter verdediging wordt aangevoerd,
dat een bepaalde systematiek voor het fourneren van extra middelen enerzijds
en anderzijds de status van de school als zijnde openbaar en bijzonder niet
moeten worden verward. Gemeenten zullen, dunkt mij, inhoudelijk altijd eisen
kunnen stellen aan het openbaar onderwijs, omdat men daarvoor nu eenmaal verantwoordelijk
is. Daaraan kan men zo nodig ook financiële consequenties verbinden.
Die vrijheid heeft de gemeente tegenover de bijzondere school nog niet. Het
verschaffen van extra middelen aan openbare scholen, ook al worden ze niet
door de gemeenten instandgehouden, is dan ook van een principieel andere orde
dan het verschaffen van middelen aan bijzondere scholen. Als dat niet langer
wordt erkend en gemeenten niet langer hun verantwoordelijkheid voor het openbaar
onderwijs nemen, verbijzondert dat onderwijs met als neveneffect dat ook de
positie van het bijzonder onderwijs steeds onduidelijker wordt. En dat dient
te worden voorkomen.Voorzitter! Deze uitweiding lijkt misschien wat af te staan van het onderwerp
dat wij hier behandelen, namelijk de aanpassing van de overschrijdingsregeling,
maar dat is toch maar zeer ten dele het geval. De gemeentelijke verordening
die met dit wetsvoorstel wordt mogelijk gemaakt, wint namelijk zeer aan betekenis
naarmate gemeenten meer genoodzaakt zijn extra middelen in te zetten. Als
dit met andere woorden om welke reden dan ook het geval zal zijn, zal dat
dienen plaats te vinden in een context die wordt gekenmerkt door een heldere
verantwoordelijkheidsverdeling tussen Rijk, gemeenten, openbare en bijzondere
scholen, en bovendien in een context waarin de gelijke behandeling van openbaar
en bijzonder onderwijs gewaarborgd is. Het wetsvoorstel zoals het nu voorligt
biedt daaromtrent naar mijn gevoel nog onvoldoende zekerheid.Ik wijs in dit verband in de eerste plaats op het gevaar van ongelijke
behandeling. De kans daarop is tot op zekere hoogte inherent aan het feit
dat de gemeente de verordening kan vaststellen los van de instemming van de
bijzondere scholen. De mogelijkheid van ongelijke behandeling wordt ook in
de memorie van toelichting en de nota naar aanleiding van het verslag niet
uitgesloten. Voorzieningen en omstandigheden, zo wordt gesteld, mogen niet
worden geformuleerd met in het achterhoofd de scholen die men zou willen bevoordelen.
Ook wordt niet uitgesloten dat bij een wijziging van de verordening uitgaven
snel geconcentreerd kunnen worden. In dit soort gevallen vertrouwt de regering
op de gevolgen van een beroep op de administratieve rechter. Dat mag dan een
mogelijkheid zijn, maar aan de hand van welke criteria zal de administratieve
rechter beoordelen of er sprake is van ongelijke behandeling? Het gaat hier
toch om een materie die de nodige kennis en ervaring met het complexe en gevoelige
onderwijsveld vereist? Is bij dergelijke situaties niet bij uitstek een rol
weggelegd voor de Onderwijsraad?Ongelijke behandeling is overigens ook mogelijk in de situatie waarin
een verordening is vastgesteld. Vanaf dat moment zijn scholen immers voor
de toekenning van middelen afhankelijk van een positieve beslissing van de
gemeente op de aanvraag. Zal er dan wel altijd sprake zijn van gelijke behandeling?
En in hoeverre kan het zo zijn dat een gering verschil tussen aanvragen aanleiding
kan geven voor een afwijzende beslissing?Een ander risico dat zich voor kan doen, betreft de invloed die de gemeenten
zouden kunnen uitoefenen op het bestedingspatroon van bijzondere scholen.
Is de staatssecretaris niet bevreesd voor een situatie waarbij een gemeente
op grond van een oordeel over de financiële positie van een school tot
een afwijzing van een aanvraag zou kunnen komen? Zou een gemeente aan scholen
ook niet bepaalde eisen kunnen gaan stellen, wil de school voor extra middelen
in aanmerking komen?Als ik al deze mogelijkheden op een rij zet, dan vraagt de systematiek
zoals die nu wordt voorgesteld in ieder geval om een adequate rechtsbescherming.
Ik ben van oordeel dat de rechtsbescherming zoals die in het wetsvoorstel
decentralisatie huisvesting onderwijs is opgenomen, daartoe het meest geschikt
is. Twee elementen spelen daarin een belangrijke rol. In de eerste plaats
is dat het op overeenstemming gerichte overleg tussen gemeenten en bevoegde
gezagen voorafgaand aan de vaststelling van de verordening. In de tweede plaats
is dat de mogelijkheid van advisering door de Onderwijsraad ingeval de vrijheid
van onderwijs in het geding is.In de schriftelijke voorbereiding heeft de staatssecretaris zich tegen
deze suggestie verzet. Het zou gaan om extra middelen boven het voorzieningenniveau
waarvoor de rijksvergoeding strekt, hetgeen iets anders is dan de noodzakelijke
huisvestingsbehoefte van de school. Bovendien zou de gemeentelijke autonomie
onnodig worden beknot. Ik vind deze argumenten niet sterk en weinig principieel.
Uitgangspunt mag naar mijn oordeel niet zijn dat er sprake zou zijn van extra
middelen. Het gaat hier ten principale om het grondwettelijke recht op bekostiging
naar gelijke maatstaf. Ik wil bovendien bestrijden dat het hier niet zou gaan
om noodzakelijke middelen. Ligt de rechtvaardiging van dit wetsvoorstel juist
niet mede daarin dat de middelen bij scholen terecht kunnen komen die ze ook
echt nodig hebben, en wel in toenemende mate omdat de landelijke vergoeding
daarin kennelijk niet voorziet? Het gaat met andere woorden dus wel degelijk
om noodzakelijke kosten en juist vanwege de precaire positie waarin de gemeenten
kunnen verkeren, is een adequate rechtsbescherming als door mij bepleit temeer
geboden. Van een onnodige beknotting van de gemeentelijke autonomie is dan
ook geen sprake. Het gaat er immers om dat de gemeentelijke verordening die
wordt voorgesteld, de automatische werking van de overschrijdingsregeling
kan en zal inperken en daarmee dus ook het automatische recht van bijzondere
scholen op aanvullende middelen. Dan is het logisch dat de belanghebbende
scholen ook vroegtijdig en serieus betrokken worden bij de voorbereiding van
de verordening.De heer Rabbae (GroenLinks):Collega Schutte weet dat mijn fractie in het kader van de decentralisatie
huisvesting zijn amendement heeft gesteund met het oog op de rechtsbescherming
van met name bijzondere scholen. Is in het onderhavige geval wel dezelfde
constructie nodig, omdat de overschrijdingsregeling als vangnet nog
geldt? Als de gemeenten en de scholen tot elkaar komen, is dat prima. Gebeurt
dat niet, dan geldt nog steeds de overschrijdingsregeling, een goed vangnet
voor de bijzondere scholen.De heer Schutte (GPV):Ik meen dat de werkelijke situatie niet zo zal zijn. In werkelijkheid
zal een gemeente voornemens zijn voor extra uitgaven een verordening van kracht
te laten zijn. Daarover zal natuurlijk inspraak plaatsvinden. Het effect van
zo'n bij eenzijdig gemeentelijk besluit totstandgekomen verordening zal zijn
dat daarmee de werkingssfeer van de overschrijdingsregeling wordt ingeperkt.
Dan is het geen kwestie van in bepaalde casus een keuze maken tussen óf
de verordening óf de overschrijdingsregeling. Nee, de werkingssfeer
van de overschrijdingsregeling is ingeperkt voor een aantal met name te noemen
voorzieningen. Als die voorzieningen aan de orde zijn, kan dus alleen de verordening
van toepassing zijn. Als je op zo'n manier de werkingssfeer van de overschrijdingsregeling
die juist bedoeld is om de gelijke behandeling in alle opzichten handen en
voeten te geven, gaat inperken door de gemeente, dan kan dat, maar dan moet
je er wel voor zorgen dat voordat die inperking plaatsvindt, er een maximale
rechtsbescherming plaatsvindt. Ik ben het eens met de redenering in het kader
van de decentralisatie huisvesting. In deze casus is het belangrijk dat in
dat stadium de rechtsbescherming is verzekerd.De heer Rabbae (GroenLinks):In dat stadium. De mogelijkheid van beroep bij de administratieve rechter
ziet u niet als een zwakke rechtsbeschermingsconstructie in de richting van
de bijzondere scholen?De heer Schutte (GPV):Daarover hebben wij het in het vorige debat ook gehad. Er zijn twee soorten
rechtsbescherming. De individuele rechtsbescherming blijft bij de uitvoering
van de verordening wel aan de orde. Het gaat mij om een eerder stadium: het
totstandbrengen van de verordening. De werkingssfeer van de overschrijdingsregeling
wordt dan ingeperkt.De heer Rabbae (GroenLinks):Wanneer u dezelfde constructie nastreeft als die welke aan de orde was
bij de behandeling van de decentralisatie huisvesting, namelijk op overeenstemming
gericht overleg, bent u dan niet bang voor een soort van gevangenschap, waarin
de partijen zich gaan bevinden? Ik denk dat de bijzondere scholen met de overschrijdingsregeling
wel mogelijkheden hebben om het recht te halen. Ik zie wel in dat bij het
afbakenen van een aantal onderwerpen de overschrijdingsregeling wordt beperkt.De heer Schutte (GPV):Ik acht dit geen reëel gevaar. De staatssecretaris ziet dat gevaar
ook niet, want zij heeft als alternatief voorgesteld een convenant. Een convenant
kan alleen totstandkomen met instemming van alle betrokken bevoegde gezagen.
Daarvoor zou dan hetzelfde moeten gelden. Er kan worden gediscussieerd over
de vraag of aan het convenant een aparte status moet worden gegeven. Wij moeten
met elkaar constateren dat de vrees voor de discussie gericht op het bereiken
van overeenstemming – ze hoeft niet altijd tot overeenstemming te leiden –
niet reëel is, want anders had deze staatssecretaris de mogelijkheid
van een convenant niet voorgesteld.De heer Cornielje (VVD):Tussen neus en lippen door zei collega Schutte iets over de huisvesting
en het toen ingediende amendement. Dat betrof een gedecentraliseerde bevoegdheid.
Wij hebben hierover net een interruptiedebatje gehad. Wat is nu zijn oordeel?
Vindt hij dat er sprake is van een nieuwe gedecentraliseerde bevoegdheid of
vindt hij dat dit een nadere uitwerking is van een al bestaande bevoegdheid?De heer Schutte (GPV):Er is een bestaande bevoegdheid, zelfs verplichting, voor de gemeente
om als zij bepaalde extra uitgaven doet voor het openbaar onderwijs, automatisch
door te betalen aan het bijzonder onderwijs. Dit wordt verder verfijnd, maar
het gaat nu niet zozeer om die verfijning. In het interruptiedebatje met de
heer Rabbae onderstreepte ik zojuist dat door het uitvaardigen van zo'n verordening
die automatische werking van de overschrijdingsregeling op een aantal gebieden
wordt ingeperkt. Daardoor krijg je een discussie die vergelijkbaar is met
het debat over de huisvesting, zij het in een andere situatie.De heer Cornielje (VVD):Maar het gaat naar uw oordeel dus niet om een nieuwe gedecentraliseerde
bevoegdheid.De heer Schutte (GPV):Neen, daar gaan we de volgende keer over spreken als wij het over achterstandsgebieden
hebben. Hier gaat het om een bevoegdheid die al bij de gemeenten berust. Overigens
geldt ook voor de gemeenten de grondwettelijke verplichting om de gelijke
behandeling maximaal handen en voeten te geven.Voorzitter! Ik ben van oordeel dat het belang van de adequate rechtsbescherming
in de voorgestelde zin nog toeneemt wanneer het amendement van de coalitiepartijen
wordt aanvaard, dat een convenant op basis van overeenstemming tussen alle
bevoegde gezagsorganen en de gemeente onmogelijk maakt. Bijzondere scholen
zouden dan namelijk alleen afhankelijk worden van een verordening die uiteindelijk
eenzijdig door de gemeente wordt vastgesteld.Bezwaren heb ik ook tegen de mogelijkheid die het wetsvoorstel biedt tot
een tijdelijke aanvulling van de regeling door burgemeester en wethouders.
Deze mogelijkheid is vooral bedoeld voor situaties waarin snel handelen vereist
is. De motivering is mij te mager. In de eerste plaats ben ik ervan overtuigd
dat gemeenten, als de noodzaak dat gebiedt, zeer snel tot handelen kunnen
overgaan. In de tweede plaats is hier al gauw de rechtszekerheid in het geding.
Het is immers zo dat de gemeenteraad de aanvulling binnen twaalf weken dient
te bekrachtigen. Wat gebeurt er nu als die raad daartoe niet besluit? Zal
men dan niet valse verwachtingen hebben gewekt? Wordt de gemeenteraad met
dergelijke acties in feite niet voor voldongen feiten geplaatst? Ik vrees
ook dat als tot een zeer snelle wijziging van de regeling wordt overgegaan,
aspecten van gelijke behandeling gemakkelijk buiten beschouwing kunnen blijven.
Ten slotte biedt een dergelijke tijdelijke voorziening geen ruimte meer voor
het op overeenstemming gericht overleg, dat ik graag in het wetsvoorstel zou
zien opgenomen.Ik ben er niet zo zeker van, voorzitter, dat de nu voorgestelde regeling niet leidt tot bureaucratische rompslomp. Zal er niet al
snel sprake zijn van zeer gedetailleerde regelgeving, met als gevolg aanzienlijke
beleidslasten? De gemeenten zullen immers moeten bepalen welke voorzieningen
in de verordening worden opgenomen, inclusief de daarbijbehorende kenmerken.
De staatssecretaris doet daarover in de nota naar aanleiding van het verslag
nogal luchtig door op te merken dat dit een zaak is voor de gemeenten zelf,
maar is dit geen probleem? Zullen de gemeenten bij afwijzingen op grond van
globale regelgeving niet telkens worden geconfronteerd met beroepszaken en,
zo ja, zal dat dan niet tot gevolg hebben dat gemeenten overgaan tot gedetailleerde
omschrijvingen? Ik denk dat dit een reëel punt is, waarvoor ik overigens
al een oplossing heb, namelijk het op overeenstemming gericht overleg, voorafgaand
aan de vaststelling van de verordening. Daarvan zal naar mijn oordeel een
preventieve werking uitgaan omdat het draagvlak wordt versterkt. Zie eens,
voorzitter, hoezeer ik met de regering tracht mee te denken!De heer Cornielje (VVD):Denkt u niet dat er sowieso overleg wordt gepleegd over dergelijke zaken?
Ik heb nooit goed begrepen wat "op overeenstemming gericht overleg" inhoudt.
Ieder overleg heeft toch de intentie om tot overeenstemming te komen?De heer Schutte (GPV):Ik weet niet of dat de praktijk is. Als er niets is geregeld, zoals in
dit wetsvoorstel op dit punt het geval is, en verondersteld wordt dat elke
gemeente redelijk zal handelen, zal dat overleg plaatsvinden in de vorm van
inspraak, zoals een gemeentebestuur op tal van terreinen doet, althans als
het goed is. Hier gaat het om de verhouding openbaar onderwijs-bijzonder onderwijs,
waarbij er op het gemeentelijke vlak sprake is van een grondwettelijke taak
om de gelijke behandeling materieel handen en voeten te geven. Welnu, dan
is het niet te veel gevraagd wanneer je de algemene inspraakpraktijk ook concretiseert
door te spreken over "op overeenstemming gericht". Zo zijn wij het de vorige
keer ook overeengekomen toen het over de huisvesting ging. Zo is het in het
kader van het Schevenings beraad ook wel op andere terreinen gedaan. Dit heeft
een zekere plaats gekregen en het lijkt mij goed om dit meer te doen. Het
gaat in wezen toch om twee partijen die enerzijds gelijkwaardig zijn maar
anderzijds niet in gelijke positie verkeren. In zo'n situatie is het goed
om extra waarborgen aan te reiken.Voorzitter! Als ik het wetsvoorstel in zijn totaliteit bekijk, sta ik
op zichzelf niet onwelwillend tegenover de doelstelling om de werking van
de overschrijdingsregeling te verfijnen. De vraag is echter of het wetsvoorstel
nu al voldoet aan de eisen die aan een adequate, aangepaste regeling gesteld
moeten worden. Ik noem in dit verband de rechtsbescherming. Ik heb al gewezen
op twee elementen die in dit kader voor mij van fundamenteel belang zijn,
en wel het op overeenstemming gerichte overleg en de adviesrol van de Onderwijsraad.
Het ligt naar mijn oordeel in de rede dat deze systematiek in beginsel in
de wet wordt verankerd, evenals is gebeurd bij het wetsvoorstel decentralisatie
huisvesting onderwijs.De heer De Cloe (PvdA):Voorzitter! Laat ik beginnen met iets op te merken over de manier waarop
de beruchte overschrijdingsregeling vaak wordt omschreven. Wanneer op een
avond baldadige jeugd de ruiten van een openbare school met stenen bekogelt,
kunnen de besturen van de bijzondere scholen in die gemeente in hun handen
wrijven. Volgens de meest bekende uitleg van de overschrijdingsregeling is
het gemeentebestuur dan verplicht die bijzondere scholen ook een vergoedingsbedrag
te geven, ook al zijn er bij de bijzondere scholen helemaal geen ruiten kapotgegooid.
In het spraakgebruik staat dit voorbeeld bekend als "het gebroken ruitje".
Ieder normaal denkend mens zou zeggen dat zoiets natuurlijk belachelijk is,
maar de werkelijkheid is dan ook een slagje anders.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Het voorbeeld is ook belachelijk, want zowel openbare als
bijzondere scholen krijgen een gelijke vergoeding voor deze gevallen. Alleen
in het geval waarin de gemeente extra middelen toekent aan het openbaar onderwijs,
is de overschrijdingsregeling van toepassing!De heer De Cloe (PvdA):Dat is mij volstrekt bekend, maar dat doet aan dit verhaal niets af! Het
staat zo bekend, zoals ik al heb gezegd. Ik heb "het gebroken ruitje" nog
recent in deze Kamer horen noemen in een debat, waarbij ook de fractievoorzitters
betrokken zijn geweest. Geen misverstand daarover. Zo staat het bekend, ook
vaak als "de mythe van het gebroken ruitje". Ik ben het daar helemaal niet
mee eens, want de regeling werkt voor een deel anders. Zij kan op deze eenvoudige
manier worden uitgelegd, maar dan wordt de werking wel tekortgedaan. Echter,
wanneer een openbare school een extra vergoeding kan krijgen vanwege kapotte
ruiten, dan wordt dat wel doorberekend naar het bijzonder onderwijs. Dat is
de heer Koekkoek toch met mij eens?De heer Koekkoek (CDA):Maar dat is niet het geval!De heer De Cloe (PvdA):Die valt in alle gevallen buiten de overschrijdingsregeling?De heer Koekkoek (CDA):Neen, als een openbare school een extra vergoeding bovenop de rijksvergoeding
krijgt, is de overschrijdingsregeling van toepassing. De vraag is echter of
dat gebroken ruitje nu een mythe is of niet?De heer De Cloe (PvdA):Voor het spraakgebruik wordt dat vaak gehanteerd. Ik heb de zin al uitgesproken
voordat u de vraag stelde: de werkelijkheid is een slagje anders!De heer Koekkoek (CDA):Dus een mythe!De heer De Cloe (PvdA):Dus kun je het niet helemaal toeleiden naar dat ene gebroken ruitje, want
het kunnen dus ook een heleboel andere factoren zijn. Indien een gemeentebestuur
voor alle openbare scholen in die gemeente extra kosten maakt bovenop de vergoeding
van het Rijk, dan worden die extra vergoedingen op een enkele uitzondering
na ook automatisch via een procentuele regeling aan alle bijzondere scholen
in die gemeente vergoed. Daarbij speelt de vraag of die bijzondere scholen
die extra vergoeding ook nodig hebben geen rol. Bovendien mag
die extra vergoeding vrij besteed worden.Een dergelijke regeling roept natuurlijk vragen op. Op deze wijze wordt
gemeenschapsgeld namelijk bepaald niet vanzelfsprekend op de verstandigste
verstandige manier besteed. De regeling werkt verspillend en verstarrend en
geen van tweeën is goed. Zo'n regeling is haar doel voorbijgeschoten.Nu bestaat die regeling in grote lijnen sinds de Lager-onderwijswet 1920.
Aanpassing ervan heeft altijd op veel bezwaar gestuit van onder anderen de
vertegenwoordigers van het bijzonder onderwijs en hun politieke vrienden in
het parlement. Toen ik in 1991 suggereerde om de overschrijdingsregeling te
herzien, reageerde een CDA-collega met de opmerking dat ik het hart van de
gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs wilde aantasten. En dat
kon natuurlijk niet. Gelukkig is er de afgelopen jaren voortgang geboekt.
En langzamerhand zijn velen ervan overtuigd dat de bestaande regeling ongewenste
situaties kan opleveren.Zo merkte een vertegenwoordiger van de Besturenraad protestants-christelijk
onderwijs op dat hij het terecht vindt dat de politiek kritisch kijkt naar
het automatisme waarmee de regeling soms wordt toegepast. Hij stelde: er zijn
situaties bekend dat een bijzondere school geld opstreek voor iets dat alleen
op de openbare school speelde, dat is niet redelijk. Eerder zei de secretaris
van de Vereniging voor gereformeerd schoolonderwijs over de aanpassing het
volgende: Het is niet onredelijk. Zoals de overschrijdingsregeling tot nu
toe gehanteerd werd, was namelijk onrechtvaardig. Sommige scholen werden bevoordeeld
ten koste van andere en dat wordt nu rechtgetrokken, aldus de secretaris.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik kan mij voorstellen dat er in de loop der decennia enkele
voorbeelden zijn geweest. Maar erkent de heer De Cloe dat het ook wel eens
andersom kan zijn gegaan, dus dat een bijzondere school in een achtergestelde
positie is gekomen vanwege de overschrijdingsregeling? Zo'n bijzondere school
had dan eigenlijk meer geld nodig, maar kwam daar door de consequenties van
de overschrijdingsregeling niet aan toe. Zo kan het ook.De heer De Cloe (PvdA):Ja, maar daarom heb ik de regeling verspillend maar ook verstarrend genoemd.
Een consequentie kan zijn dat een gemeente bewust weinig uitgaf, omdat anders
andere scholen dat geld ook moesten krijgen. Dan werd een school inderdaad
benadeeld. Ik zeg daarom altijd dat het verspillend, maar ook verstarrend
kan zijn.Voorzitter! De fractie van de Partij van de Arbeid was dan ook tevreden
met de passage uit het regeerakkoord waarin werd gemeld dat het automatisme
van de zogenaamde overschrijdingsregeling wordt vervangen door een regeling
die materiële financiële gelijkstelling tussen openbaar en bijzonder
onderwijs realiseert. Reeds eerder zijn pogingen ondernomen om de overschrijdingsregeling
aan te passen. Ik zal een voorbeeld noemen.In de onderwijsbegroting voor het jaar 1988 stelde de toenmalige minister,
de huidige voorzitter van deze Kamer, voor om de verplichte doorbetaling door
gemeenten aan het bijzonder onderwijs wanneer een gemeente meer uitgeeft dan
de rijksvergoeding, te beperken tot de zogenaamde kwaliteitsbepalende kosten.
De rijksvergoedingen, zo was toen zijn gedachte, zijn immers voldoende om
te voorzien in de financiële behoeften van het bijzonder onderwijs. Oud-collega
Hermes schreef direct dat hiermee de vrijheid van onderwijs in het gedrang
zou komen en dat zo'n maatregel op gespannen voet zou staan met de Grondwet.
Dat vond de toenmalige minister een heel zwak verweer dat, als puntje bij
paaltje zou komen, niet staande kon worden gehouden. Die aanpassing is toen
overigens niet doorgegaan, omdat tegelijkertijd en in samenhang de minister
ook nog eens een flinke strafkorting op het Gemeentefonds voorstelde.Dan kom ik bij het voorliggende wetsvoorstel. Eén ding is duidelijk.
Het voorstel gaat minder ver dan de passage uit het regeerakkoord doet vermoeden.
Daarin wordt gesproken over vervanging van het automatisme door de materiële
financiële gelijkstelling. Wat nu wordt voorgesteld, komt erop neer dat
gemeenten een verordening kunnen of moeten vaststellen, maar daarvan ook weer
af kunnen zien. En extra uitgaven die niet onder de verordening vallen, blijven
onder het regime van het automatisme van de overschrijdingsregeling. De regeling
van het automatisme blijft dus gewoon bestaan. Als gemeenten daarvan af willen,
dan moeten ze alleen extra middelen beschikbaar stellen die genoemd zijn in
de verordening. Kortom, het wetsvoorstel geeft de gemeenten extra mogelijkheden
om gelijke gevallen gelijk te behandelen. Dat is een verbetering van de bestaande
situatie. Maar ongewenste situaties – situaties waarvan ook het kabinet
in de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel spreekt – zijn naar
het oordeel van de PvdA-fractie niet geheel uit te sluiten door deze wetgeving.
Voor de PvdA-fractie is dat reden om aan de staatssecretaris te vragen om
de werking van dat aanvullende instrument secuur in de gaten te houden. De
PvdA-fractie dringt er dan ook op aan om voorlopig jaarlijks te rapporteren
over de werking van de nieuwe regeling om er zo achter te komen of de door
de regering ongewenst geachte situatie van de huidige regeling daadwerkelijk
wordt opgeheven. En zo dit niet het geval is, kan aanvullende wetgeving noodzakelijk
zijn.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Hoe zwaar hecht de PvdA-fractie aan het Schevenings akkoord,
dat duidelijk een onderscheid maakt tussen aan de ene kant de verordening
en aan de andere kant het handhaven van de overschrijdingsregeling in gevallen
als geen verordening geldt? Dat laatste is ongeveer in lijn met het wetsvoorstel.De heer De Cloe (PvdA):Ik heb u al een keer antwoord op die vraag gegeven, maar uiteraard ben
ik bereid dat nogmaals te doen. Ik heb die vraag beantwoord toen wij over
het Schevenings akkoord spraken. Toen heb ik ook gezegd dat een aantal elementen
van dat akkoord voor ons niet bij voorbaat bindend waren. Ik heb zelfs concreet
aangegeven om welke punten het daarbij ging. Ik heb ook aangegeven dat wij
door de bank genomen welwillend tegenover een aantal punten van het Schevenings
akkoord staan en dat wij per wetsvoorstel zullen bekijken wat ons standpunt
is. Dit was u bekend, want u was tijdens dat debat voor uw fractie woordvoerder.
Zojuist heb ik u horen zeggen dat u zichzelf ook niet gebonden
voelt aan het Schevenings akkoord. Dat is echter voor uw rekening. Ik heb
destijds mijn standpunt weergegeven en doe dat nu opnieuw.Voorzitter! Aan de staatssecretaris heb ik de vraag of zij vindt dat de
desbetreffende passage in het regeerakkoord soms een tikkeltje te wild of
te slordig is geformuleerd. Of herinnert zij er bij de nadere uitwerking misschien
aan – dat probeert de heer Koekkoek ook regelmatig te doen – dat
er ook nog afspraken zijn op basis van het Schevenings akkoord, dat die wellicht
van invloed zijn geweest en dat daardoor het wetsvoorstel is ingericht zoals
nu is gebeurd?Waar de PvdA-fractie absoluut niet voor voelt, is de gemeente maar te
laten opdraaien voor de kosten vanwege de als te mager ervaren rijksvergoeding
voor de scholen. Als de rijksvergoeding niet voldoende is, hoeven de gemeenten
daarvoor niet te bloeden. Dat zou namelijk het afwentelen van een probleem
zijn. Op zo'n manier zou de overschrijdingsregeling een vangnet worden voor
eventuele structurele tekorten van de rijksoverheid. Als de rijksoverheid
de scholen te weinig geeft, moet diezelfde rijksoverheid daarop worden aangesproken
en niet de gemeenten.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik kan dit betoog alleen maar onderstrepen. Ik ben echter
bang dat ik het wetsvoorstel niet goed heb gelezen. Waar staat in het wetsvoorstel
iets waaruit de heer De Cloe dit zou kunnen opmaken?De heer De Cloe (PvdA):Nergens, maar ik ben ook nog niet uitgesproken over bedoelde passage.
Over het opvangen van structurele tekorten heeft de heer Koekkoek ooit iets
gezegd. Daarom maakte ik deze opmerking. In feite reageer ik indirect op de
opmerking van de heer Koekkoek van destijds.Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog. De PvdA-fractie beseft zeker dat de
bestaande vergoeding van de rijksoverheid soms wel eens de indruk wekt dat
men voor een dubbeltje op de eerste rij wil zitten. Schraalhans keukenmeester,
wordt wel eens gezegd. In de notitie van de CDA-fractie Maatschappelijke decentralisatie
in het basis- en voortgezet onderwijs staat de vraag: wie zorgt er nog voor
100% bekostiging van het onderwijs als de gemeenten daar niet meer voor zorgen?
Daarop mag naar mijn oordeel niet het antwoord zijn dat de gemeenten de vergoeding
voor de onvermijdelijke kosten via de overschrijdingsregeling op een acceptabel
niveau moeten brengen. Daarop doelde ik zojuist met mijn opmerking, mevrouw
Lambrechts.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! De heer De Cloe constateert dat de rijksregeling tekortschiet.
Dat deugt niet: daarover zijn wij het eens. Maar wie anders dan de gemeenten
moeten bij het openbaar en dus ook bij het bijzonder onderwijs de tekorten
aanvullen?De heer De Cloe (PvdA):Als de Kamer vindt dat de rijksoverheid te weinig geeft op dit onderdeel,
behoort de Kamer tegen het kabinet te zeggen: je moet meer doen. De Kamer
heeft op dit punt een verantwoordelijkheid. Wij moeten hier tot een afweging
komen en daarbij tal van keuzen in aanmerking nemen. Er kan voor die afweging
een andere gelegenheid worden gebruikt, bijvoorbeeld de behandeling van de
begroting van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Dan kunnen wij wel of niet
iets toevoegen. Daarbij gaat het echter om een politieke afweging. Wij kunnen
echter niet zeggen: als er te weinig is, moeten de gemeenten daar maar voor
opdraaien. Dan zou het parlement tekortschieten en zijn verantwoordelijkheid
niet nemen in het overleg met de regering.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Met de intentie van de heer De Cloe ben ik het volledig eens.
Echter, sinds 1920 kennen wij een andere praktijk. In verschillende gemeenten
zijn er toch tekorten voor de bekostiging van het openbaar onderwijs. Dan
is de overschrijdingsregeling van toepassing. Ik neem aan dat de heer De Cloe
de gemeenten hun rol op dit punt wil laten behouden.De heer De Cloe (PvdA):Daar gaat het mij even niet om. Mijn stelling is dat als de rijksvergoeding
niet genoeg is, je niet zomaar mag zeggen dat de gemeenten de zaak maar moeten
opknappen. Dan laat het Rijk namelijk het probleem liggen. In de notitie van
het CDA wordt wel gesuggereerd dat de gemeenten dit moeten doen.De heer Koekkoek (CDA):Nee, voorzitter, in de notitie wordt vastgesteld dat zulks in de praktijk
regelmatig gebeurt. In zo'n geval is er dan een rol voor de gemeenten. Als
zij hun verantwoordelijkheid niet nemen, zitten de scholen met de gebakken
peren.De heer De Cloe (PvdA):Maar als wij allemaal maar zeggen: de gemeenten knappen het wel op, zal
men gemakkelijk gaan denken: laten wij de regering maar niet vragen om voor
een aanvulling te zorgen want de gemeenten doen dat wel. Op die manier is
sprake van een afwentelingssystematiek van het Rijk naar de gemeenten.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Dat is nooit de bedoeling van de fractie van het CDA geweest.
Wij zijn het er volstrekt over eens dat het de taak van de Kamer is om met
de regering te streven naar een toereikende bekostiging voor het onderwijs.De heer De Cloe (PvdA):Daar ben ik blij mee, want de heer Koekkoek heeft ooit ook eens gezegd
dat de overschrijdingsregeling bedoeld kan zijn om structurele tekorten op
te vangen. Naar mijn oordeel is die regeling daar echter niet voor bedoeld.
Als er structurele tekorten zijn, dan hoort de discussie daarover in dit huis
thuis.De heer Koekkoek (CDA):Dat is juist. Wij moeten die structurele tekorten voorkomen, maar ze blijken
zich in de praktijk voor te doen. Kijk naar het nog uit te brengen advies
van de normeringscommissie voortgezet onderwijs.De heer De Cloe (PvdA):Dat advies moet nog uitkomen. Ik ken de inhoud daarvan nog niet.De heer Koekkoek (CDA):Ik heb er ook alleen maar over gelezen.De heer De Cloe (PvdA):Ik citeer uit stukken die bekend zijn.De heer Koekkoek (CDA):Het gaat om de essentie, voorzitter. Wij zijn het erover eens dat de bekostiging
toereikend moet zijn. Als er echter structurele tekorten zijn, wie anders
 dan de gemeente moet die aanvullen? Daar gaat het om!De heer De Cloe (PvdA):En dan tegelijkertijd een discussie in het land voeren over het feit dat
de gemeenten de tarieven voor allerlei vergoedingen zo verhogen! Als de gemeenten
te weinig geld voor iets krijgen en als dat door rijksbeleid komt, dan mag
je niet zomaar verwachten, omdat het rijksbeleid op dat punt tekortschiet,
dat de gemeenten daar inspringen. Dat de gemeenten dit in incidentele gevallen
doen, dat is de individuele verantwoordelijkheid van de diverse gemeentebesturen.
Er mag echter geen mechanisme ontstaan in de zin van: als wij het hier kalmpjes
aan doen, dan passen de gemeenten het wel bij. Daar maak ik ernstig bezwaar
tegen!De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik onderschrijf de mening van de heer De Cloe dat wanneer
sprake is van een structureel tekort bij de bekostiging van scholen, het in
eerste instantie de verantwoordelijkheid van het Rijk is om daarin te voorzien.
Tot op dit moment wijzen de beschikbare gegevens uit dat dit inderdaad gebeurt.
Ik wijs erop dat de fractievoorzitter van de PvdA de term "incidentalisme"
heeft gebruikt als waarschuwing voor het meteen willen regelen van bepaalde
zaken. Ik doe dat dus niet, maar mag ik van de fractie van de PvdA enig initiatief
verwachten in deze richting, met name wat betreft het overbruggen van het
structurele tekort bij de bekostiging door het Rijk?De heer De Cloe (PvdA):Ik denk niet dat de heer Rabbae dat initiatief op korte termijn hoeft
te verwachten. Daar ben ik heel open in.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat verwacht ik ook niet.De heer De Cloe (PvdA):Waarom niet? De vergoeding is weliswaar sober is – er is geen sprake
van een vetpot – maar de scholen kunnen er door de bank genomen mee
uit. Sterker nog, in de meeste gemeenten wordt ernaar gestreefd, zowel als
het gaat om het openbaar als het bijzonder onderwijs, om uit te komen met
de rijksvergoeding. Dat dit niet in alle gevallen lukt, dat heeft te maken
met plaatselijke of bijzondere omstandigheden.Het kan natuurlijk altijd beter, maar na een periode van bezuinigingen
op de rijksvergoedingen naar de scholen zijn er de laatste vijf, zes jaar
geen bezuinigingen meer geweest. In 1989 werd voor een bedrag van 35 mln.
bezuinigd op de schoonmaakkosten. Daarna is die bezuiniging geschrapt en iets
teruggedraaid. Verder – ik zeg het uit mijn hoofd – zijn er geen
grote structurele bezuinigingen meer geweest. Af en toe was zelfs sprake van
een incidentele toevoeging. Dat is nog niet veel, één zwaluw
maakt nog geen zomer, maar van die neergaande lijn van destijds wat betreft
de vergoedingen is geen sprake meer.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat begrijp ik. Ik wil de PvdA ook niet voor het blok zetten. Ik wil de
PvdA ook niet uitspelen tegen het CDA. Dat zeg ik heel eerlijk. Mijn zorg
is echter dat wij constateren dat de financiering structureel lager wordt.
De heer De Cloe zegt terecht dat dit niet de verantwoordelijkheid van de gemeenten
is. Ik vraag hem niet om morgen al met een initiatief te komen. Ik vraag hem
alleen maar wanneer hij denkt dat de fractie van het PvdA de tijd rijp acht
om op dat punt met een initiatief te komen, bijvoorbeeld in het kader van
de algemene beschouwingen, een begrotingsbespreking of de komende verkiezingen.
Ik gun de heer De Cloe dus de tijd.De heer De Cloe (PvdA):Daar ben ik erkentelijk voor, maar ik zou het toch niet à la minute
doen. Mijn fractievoorzitter heeft in het kader van de algemene beschouwingen
onder andere gezegd, discussiërend over de initiatieven in het land en
die van de fractie van D66 over kleinere klassen, dat daarover moet worden
nagedacht en dat moet worden bekeken of met een stapsgewijs programma terzake
kan worden gekomen. U begrijpt wel dat je nooit twee of drie dingen tegelijk
in die orde kunt doen. Mijn fractie heeft gezegd dat het voorlopig haar voorkeur
heeft om dat punt als eerste naar voren te schuiven in de richting van de
mensen in het veld teneinde na te gaan of op termijn wellicht tot verkleining
van de klassen gekomen kan worden. Die uitspraak is gedaan bij de algemene
beschouwingen. Ik ben niet van plan mij hier te laten verleiden om er nog
een ander punt ten bedrage van bijvoorbeeld 600 mln. naast te zetten. Maar
ik wacht uw initiatieven af. Overigens heb ik een en ander niet in uw tegenbegroting
terug kunnen vinden.Voorzitter! Een positief punt in het wetsvoorstel is de regeling dat in
het vervolg de vergoeding die via een verordening wordt verkregen, ook besteed
moet worden voordat die wordt verstrekt door de gemeenten. De fractie van
de Partij van de Arbeid kan ook instemmen met de wijze waarop de rechtsbescherming
is geregeld. Ik sluit mij in die zin aan bij de opmerkingen terzake van de
heer Cornielje. Hij heeft ook geciteerd uit het uitwerkingsoverleg in het
kader van het Schevenings akkoord. In hoofdstuk 5.1.1 staat over de rechtsbescherming
dat tegen verordeningen van de gemeenten zoals hier aan de orde en tegen besluiten
op basis van de verordeningen beroep op de administratieve rechter moet openstaan.
Verderop in hetzelfde hoofdstuk staat dat het in het ene geval kan gaan om
de Onderwijsraad en in het andere geval om de administratieve rechter. Daar
kiest het kabinet terecht voor. Er is heel secuur gekeken naar de gang van
zaken rond het Schevenings beraad. Als men daar echt gevonden had dat het
er anders had moeten staan, dan had men dat wel als zodanig opgeschreven.
Zoveel is wel zeker: op dat onderdeel is herhaalde malen advies gevraagd van
deskundigen buiten de Kamer. In het uitwerkingsoverleg heeft men het in ieder
geval niet opgeschreven, moet ik constateren.De heer Koekkoek (CDA):Men heeft het opgeschreven nadat de adviezen waren uitgebracht. In die
volgorde dus.De heer De Cloe (PvdA):Dus men had het kunnen weten, zo zou je kunnen redeneren.De heer Koekkoek (CDA):Ik heb nog een vraag aan de heer De Cloe. Eerder in zijn betoog heeft
hij met instemming de Besturenraad protestants-christelijk onderwijs geciteerd.
Ik verwacht nu dat hij met dezelfde instemming het commentaar van de besturenraad
van 25 juli van dit jaar zal gaan citeren, waarin gepleit wordt voor het algemeen
model rechtsbescherming uit het Schevenings akkoord.De heer De Cloe (PvdA):Neen hoor, ik heb heel bewust niet geciteerd uit de commentaren die op
dit wetsvoorstel zijn gekomen. Ik heb geciteerd uit een aantal elementen die
de laatste tijd in de publieke discussie een rol hebben gespeeld. De desbetreffende
twee citaten zin afkomstig van krantenberichten. Daarin kom ik soms namelijk
rare reacties tegen. Bij de schriftelijke voorbereiding heb ik daarop ook
gewezen. Ik weet dat bijvoorbeeld de onderwijsvakbonden PCO en KOV schriftelijk
hebben laten weten dat ze kunnen instemmen met het conceptwetsvoorstel. Later
lees ik in het Algemeen Dagblad of in de vakbladen dat ze van mening zijn
dat dit wetsvoorstel eigenlijk maar verworpen zou moeten worden. Daar verbaas
ik mij dus over, gelet op het feit dat ik een brief van ze heb liggen waarin
ze hun instemming met dit wetsvoorstel betuigen.De heer Schutte (GPV):Laten wij het dan eventjes hebben over het primaat van de politiek in
deze zaak, iets waar de fractie van de PvdA altijd erg voor in is. Los van
wat er geschreven is in kamers buiten het gebouw, wil ik nog even terugkomen
op het argument dat door de vaststelling van zo'n verordening de reikwijdte
van de overschrijdingsregeling wordt ingeperkt. Daardoor vervalt het automatisme
van de overschrijdingsregeling en wordt er een andere regeling voor in de
plaats gesteld. Is het dan niet redelijk dat degenen die belanghebbenden kunnen
zijn bij de nieuwe verordening omdat hun automatische rechten als het ware
worden ingeperkt, een belangrijke stem in het kapittel krijgen bij de totstandkoming
van die verordening?De heer De Cloe (PvdA):Daar moet ik dan wel de volgende kanttekening bij plaatsen. De inperking
van de overschrijdingsregeling vind ik volstrekt terecht. Zoals in de memorie
van toelichting wordt geconstateerd, leidde die regeling namelijk tot de ongewenste
situatie zoals wij die kennen. Ik weet overigens niet of je nu moet spreken
van inperken dan wel rechtzetten of verbeteren. U noemt het een inperking,
daar kun je over twisten.De heer Schutte (GPV):Het is een inperking van de automatische werking van de overschrijdingsregeling.
Er kunnen heel goede argumenten zijn. Als dat zo is, zal het overleg ook helemaal
geen probleem opleveren, omdat men er zelf ook belang bij heeft. Het gaat
erom dat je degenen die anders rechtstreeks onder de werking van de overschrijdingsregeling
zouden vallen, de mogelijkheid biedt behoorlijk mee te spreken over de totstandkoming
van de verordening.De heer De Cloe (PvdA):Met even veel recht kan de vraag gesteld worden of het bijzonder onderwijs
niet vaak de dupe is geworden van het functioneren van de overschrijdingsregeling.
De zaak moet van twee kanten bezien worden. Door deze wet wordt de positie
van het bijzonder onderwijs versterkt. In het verleden was het voor bijzondere
scholen in gemeenten zonder openbaar onderwijs niet mogelijk om iets extra's
van de gemeente te krijgen. Dat kan op grond van dit wetsvoorstel wel. Het
bijzonder onderwijs gaat er in de ongeveer 100 gemeenten waar geen openbaar
scholen zijn, grandioos op vooruit.Het gemeentebestuur beslist autonoom over het al dan niet inzetten van
de eigen middelen. Elk fatsoenlijk gemeentebestuur zal met de betrokkenen
overleg voeren. Er wordt niet voor niets in het lokaal onderwijsbeleid gesuggereerd
om in elke gemeente een lokaal onderwijsplatform in het leven te roepen. Hier
kunnen openbaar en bijzonder onderwijs samen met de gemeente over het beleid
spreken.Wat te doen als het gemeentebestuur niet fatsoenlijk handelt bij de vaststelling
van een verordening? Voorzitter! Men kan zich dan tot de plaatselijke politiek
wenden en men heeft ook de mogelijkheid om in beroep te gaan. Dat zijn voor
mij voldoende waarborgen.De heer Schutte (GPV):Dit soort discussies kan vaak relevant zijn, maar het gaat nu om de bekostiging
van het onderwijs. Een van de uitgangspunten van de Grondwet is dat de rijksoverheid
een belangrijke verantwoordelijkheid hiervoor heeft. De rijksoverheid hoeft
niet altijd zelf haar verantwoordelijkheid op dit punt te nemen. Zij kan de
uitwerking ook aan het lokale bestuur overlaten. De automatische overschrijdingsregeling
is een voorbeeld van zo'n uitwerking. Als een regeling in het leven wordt
geroepen die een verbetering voor bijzondere scholen betekent, zullen de betrokken
scholen daar graag aan meewerken. Een niet-automatische werking van de overschrijdingsregeling
is ook denkbaar. In zo'n geval is het goed dat het overleg enigszins gestructureerd
wordt. Dit is geen kwestie van wantrouwen, maar hiermee wordt erkend dat dit
te belangrijk is om aan de goede wil van lokale bestuurders over te laten.
De rijksoverheid, de wetgever heeft een bepaalde verantwoordelijkheid als
de werkingssfeer van de automatische overschrijdingsregeling wordt ingeperkt,
met welke goede bedoelingen dan ook.De heer De Cloe (PvdA):Wij blijven van mening verschillen. Bij het bepalen van de maatstaf wordt
door de gemeente rekening gehouden met de omstandigheden. Ik ga er niet van
uit dat een gemeente bewust zal proberen bepaalde categorieën scholen
buitenspel te zetten. Gemeenten moet scholen in gelijke omstandigheden gelijk
behandelen. Het moet mogelijk zijn dat bijvoorbeeld in een gemeente vier bijzondere
scholen recht hebben op een vergoeding zoals omschreven in de verordening
en geen enkele openbare school.De PvdA-fractie heeft nog enkele vragen ten aanzien van het wetsvoorstel.
Kan nog eens helder uiteen worden gezet waarom bij het openbaar onderwijs
niet in alle gevallen is gekozen voor een verplichte vaststelling van de gemeentelijke
verordening? Ook op afstand gezet openbaar onderwijs is openbaar onderwijs.De gemeente kan alleen maar het automatisme van de overschrijdingsregeling
tegengaan door het openbaar onderwijs op afstand te plaatsen, omdat er dan
een verordening volgt. Er dient in zo'n geval gekozen te worden voor de bestuursvorm
van de stichting of de openbare rechtspersoon. Is soms een achterliggend motief
van de staatssecretaris om op die manier het op afstand plaatsen van de openbare
school te stimuleren?De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Wat de heer De Cloe zegt, is toch niet juist? Als de gemeente
de openbare scholen niet op afstand heeft geplaatst, kan de gemeenteraad immers
een verordening vaststellen en via die verordening ook extra
vergoedingen aan het openbaar onderwijs doen toekomen.De heer De Cloe (PvdA):Dat kan, maar hoeft niet.De heer Koekkoek (CDA):Precies, maar het kan wel.De heer De Cloe (PvdA):Ja, maar op het moment dat een school op afstand wordt geplaatst, moet
er een verordening zijn, wil zo'n op afstand geplaatste school in aanmerking
komen. Daarom vraag ik of hier soms het motief achter zit te bevorderen dat
het openbaar onderwijs steeds meer op afstand wordt geplaatst. Dan kan immers
alleen maar een vergoeding worden verkregen via de verordening, hoewel men
daaraan kan ontsnappen door er in samenwerking van af te zien. Dat is echter
niet de regel.Minder gelukkig is de PvdA-fractie met de mogelijkheid om af te zien van
een verordening en te gaan werken met een lijst van aan te vragen voorzieningen.
Uit het oogpunt van rechtszekerheid verdient naar onze mening een verordening
de voorkeur boven de befaamde convenantencultuur in dit verband.Wat de positie van nevenvestigingen betreft, vraagt de PvdA-fractie nog
eens nadrukkelijk om aan te geven waarom die vestigingen in alle situaties
vallen onder de hoofdvestiging, ook als die in een andere gemeente ligt.Vervolgens heb ik nog een korte technische vraag. Hoe zit het na aanneming
van deze wetgeving met zaken die nu niet onder het automatisme van de overschrijdingsregeling
vallen, zoals de vergoedingen voor het gymnastiekgebouw en voor de kosten
van bestuur en beheer, de sponsorgelden en sinds kort de rentevergoedingen?
Vallen deze altijd buiten het automatisme van de overschrijdingsregeling,
kunnen deze in het vervolg worden meegenomen in de verordening – de
heer Koekkoek stelde dit voor in zijn amendement door deze vergoedingen daarin
op te noemen – of vallen zij wel onder het automatisme van de overschrijdingsregeling?
Ik heb op dit punt graag enige verduidelijking, mede naar aanleiding van het
amendement van collega Koekkoek.Afrondend kom ik namens de PvdA-fractie tot de volgende opmerking. Het
is toch eigenlijk vanzelfsprekend dat ongelijke gevallen niet gelijk behandeld
worden. In de huidige situatie kan het voorkomen dat ongelijke gevallen juist
gelijk worden behandeld. Aanpassing van de bestaande regelgeving is dus gewenst
en daar is de PvdA-fractie voor. Als algemeen uitgangspunt dient te gelden
dat de omstandigheden waarin een school verkeert, bepalend dienen te zijn
voor het antwoord op de vraag of er extra vergoedingen worden uitgekeerd.
Het gaat niet om het onderscheid tussen openbaar of bijzonder onderwijs, want
de grondwetgever kan toch nooit bedoeld hebben dat ongelijke gevallen gelijk
behandeld werden. Waar het om gaat, is dat bij het bepalen van de maatstaf
voor bekostiging rekening wordt gehouden met de omstandigheden waarin de scholen
verkeren als gemeenten bovenop de rijksmiddelen uit eigen middelen willen
vergoeden. Of de onderhavige aanpassing voldoende is om de bestaande ongewenste
situatie en de soms onrechtvaardige overschrijdingsregeling definitief tot
het verleden te laten behoren, zal de praktijk moeten uitwijzen. Wij vinden
dit een duidelijke verbetering, waarvan wij hopen dat zij voldoende is. Wij
hebben er dan ook op aangedrongen om jaarlijks, bijvoorbeeld bij de onderwijsbegroting,
te rapporteren hoe deze regeling werkt.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter! Het onderhavige wetsvoorstel over de wijziging
van de regeling van de financiële gelijkstelling in het onderwijs betreft
een gevoelig onderwerp. Iedereen die een beetje op de hoogte is van ons duale
bestel zal dat beseffen. Iedereen weet ook dat het ontzettend moeilijk is
om in deze regeling veranderingen aan te brengen, vanwege de lange historie
en de terecht eraan toegekende waarde. Men zou kunnen zeggen dat het van minachting
getuigt om daar wijzigingen in aan te willen brengen. Anderzijds zou ook gezegd
kunnen worden dat het van moed en doorzettingsvermogen getuigt dat de coalitie
en de staatssecretaris erin geslaagd zijn om tot een wijzigingsvoorstel te
komen, dat bovendien een redelijk draagvlak lijkt te hebben onder de onderwijsorganisaties.
Voor de SGP-fractie is het nu de vraag hoe wij hiertegenover staan. Ik zal
onze houding toelichten.In het verslag hebben wij gezegd dat wij in principe positief staan tegenover
de doelstelling van bevordering van de financiële gelijkstelling in materiële
zin. Ook in eerdere instantie heb ik namens de SGP-fractie laten merken dat
zij niet als een blind paard tegen wijzigingen in zal gaan, mits de materiële
gelijkstelling is gegarandeerd. Ik herinner aan een debat dat wij voerden
toen de staatssecretaris nog niet zo lang was aangetreden. Toen gebruikte
ik het beeld van het blok beton dat ik niet wenste te schuiven voor de overschrijdingsregeling.
Dat was een van de zeldzame momenten waarop deze staatssecretaris naar aanleiding
van mijn beschouwing opveerde.Staatssecretaris Netelenbos:Mijnheer Van der Vlies, dat komt heus wel vaker voor.De heer Van der Vlies (SGP):Kijk eens aan, laat ik mijn zegeningen proberen te tellen!Wij staan dan ook open voor aanpassingen van de financiële gelijkstelling
die een verbetering van de werking ervan betekenen. Dat laatste is duidelijk
een clausulering: het moet wel een verbetering zijn. En ik zou daar nog aan
toe willen voegen, mede uit het algemene oogpunt van zinvolle wetgeving: het
moet ook nodig zijn.Ik zal eerst iets zeggen over de noodzaak. Gesteld kan worden dat het
wetsvoorstel in elk geval in bepaalde opzichten een verbetering kan zijn als
het gaat om gelijkstelling in materieel opzicht. De huidige formele overschrijdingsregeling
houdt immers met een aantal zaken geen rekening. Ik noem bijvoorbeeld de situatie
dat juist de kosten van het bijzonder onderwijs hoger zijn dan die van het
openbaar onderwijs. Dan kan de gemeente geen extra middelen verschaffen. Voorts
zondert de huidige regeling de kosten van administratie, bestuur en beheer
uit van de overschrijding, terwijl bekend is dat ook de bijzondere scholen
niet uitkomen met de vergoeding voor administratie, bestuur en beheer. Ik
kom daar straks nog even op terug.De noodzaak van aanpassing wordt echter ook betwist. Er zijn verscheidene
organisaties en personen aan wie inzicht in het onderwijs niet kan worden
ontzegd, bijvoorbeeld de Onderwijsraad respectievelijk woordvoerder Van Holsteen
in het Nederlands Dagblad van 26 maart jl., die vinden dat een aanpassing
van de regeling niet of niet meer nodig is. De belangrijkste knelpunten zijn
immers in de afgelopen jaren al opgelost. Een opsomming van de wijzigingen
sinds 1 januari 1985 staat op bladzijde 2 van de nota naar aanleiding van
het verslag. Het belangrijkste knelpunt betrof het gemeentelijke onderwijsvoorrangsbeleid,
dat inmiddels is geregeld. Andere belangrijke wijzigingen zijn de procentuele
doorvergoeding en het socialevernieuwingsfonds. Ik verneem graag de reactie
van de staatssecretaris op de stelling, dat aanpassing eigenlijk niet meer
nodig is.Ik kom te spreken over de nadelen van wijziging en vervolgens ga ik in
op de vraag of het wetsvoorstel een verbetering is. Zoals gezegd, op zichzelf
is er niets tegen een aanpassing die een verbetering van de financiële
gelijkstelling in materiële zin betekent. Maar ook al zou het wetsvoorstel
een verbetering betekenen, dan nog moeten wij kijken naar eventuele onbedoelde
of onvoorziene negatieve consequenties. En die kunnen er wel degelijk zijn.Bekend is de vrees – collega's voor mij refereerden daar ook al
aan – dat de vergoedingen van het Rijk steeds minder toereikend zullen
blijken te zijn voor een echt adequate bekostiging. Gemeenten zullen dan steeds
meer genoodzaakt zijn om bij te springen. En gemeenten die dat kunnen, zullen
dat ook doen. Wat dat betreft is er over de gemeenten in het algemeen niet
te klagen, vooralsnog in elk geval minder dan over het Rijk als het op dit
punt aankomt. Dat kan echter tot gevolg hebben dat het Rijk en wij als begrotingswetgever
steeds makkelijker, bewust of onbewust, hier gewoon mee gaan rekenen, dat
wij het naar ons toerekenen wel te verstaan. De gemeenten kunnen er dan voor
opdraaien. Voor die risicosfeer zouden wij onszelf eigenlijk moeten behoeden.
Bovendien zullen niet alle gemeenten extra geld in het onderwijs kunnen stoppen.
Gevolg: arme gemeenten met arme scholen, verschillen tussen scholen in rijke
en arme gemeenten. Ik geef toe dat dit een spookbeeld is. Ik zie het natuurlijk
ook nog niet helemaal in werkelijkheid voor me, maar consequent doorredenerend
zou je dat soort effecten op termijn kunnen krijgen. Dat moet voorkomen worden.
Ik verneem hierover graag de reactie van de staatssecretaris. Ik neem zonder
meer aan dat zij het op dit punt met mijn conclusie eens is.Voorzitter! Een ander punt is dat het risico heel groot is dat de gemeenten
steeds meer invloed zullen krijgen op de gang van zaken op de scholen, ook
de bijzondere. De scholen zullen immers steeds afhankelijker worden van de
gemeente. Dat kan tot gevolg hebben dat, behalve dat de bestuurlijke rompslomp
toeneemt, de vrijheid van de scholen geruisloos wordt ingeperkt. Ik duid op
een commentaar daarover van de hoofdredacteur van het Nederlands Dagblad van
26 maart jl. Die krant haalde ik in dit verband al eerder aan. Als hij gelijk
zou krijgen in zijn toekomstperspectief, dan zou dat een zeer funest effect
zijn.Indien het wetsvoorstel toch doorgang vindt, is naar het oordeel van de
SGP-fractie een minimumvoorwaarde dat de bijzondere waarborgen die bij het
wetsvoorstel inzake decentralisatie van de huisvesting zijn ingevoerd via
de amendementen van collega Schutte, die ik overigens samen met anderen mede
heb ondertekend, ook hier worden opgenomen. Dus: op overeenstemming gericht
overleg over de verordening en ten minste de mogelijkheid van advies van de
Onderwijsraad in richtingkwesties. Ik heb het amendement-Schutte op stuk nr.
15 dus medeondertekend. Voordat collega Cornielje mij de vragen stelt die
hij eerder aan collega Schutte heeft gesteld, sluit ik mij naadloos aan bij
de verdediging van de heer Schutte van het door mij medeondertekende, maar
door hem als eerste ondertekenaar ingediende amendement.De heer Cornielje (VVD):Dat wilde ik helemaal niet vragen. U hebt gezegd dat dit een minimale
voorwaarde is. Ik vind dat nogal hard geformuleerd.De heer Van der Vlies (SGP):Ik kan mij geen goed wetsvoorstel financiële gelijkstelling voorstellen
waarin de rechtsbescherming die mede door mij is bepleit, niet voorkomt. Dat
heb ik tot uitdrukking willen brengen. Het moet er dus gewoon in; het is een
minimumvoorwaarde.De heer Cornielje (VVD):Dat is heel hard. Dat is heel duidelijk. Ik dacht dat u collega Schutte
iets meer ruimte vroeg voor een oordeel van de regering daarover, maar ik
vind dat u het nogal scherp stelt.De heer Van der Vlies (SGP):Nou, het is in ieder geval duidelijk. Of het scherp is, weet ik nog niet.
Ik geef toch die ruimte maar niet. Laat het maar helder zijn dat de staatssecretaris
dit positief moet adviseren aan de Kamer, waarna de Kamer uiteraard haar eigen
verantwoordelijkheid moet nemen. Ik ben inderdaad in toenemende mate ongerust
geworden, want ik heb al enkele woordvoerders van grote fracties gehoord.
Ik vind dat niet ik voorbarig ben, maar dat zij, door zich zo hard op te stellen,
voorbarig zijn. Ik heb al twee fracties horen uitspreken dat zij hieraan geen
behoefte hebben.De heer Cornielje (VVD):U vraagt andere fracties om ruimte, maar u blokkeert nu zelf die ruimte.De heer Van der Vlies (SGP):Ja, maar wij zitten in een debat.De heer Cornielje (VVD):Daarom zou het goed zijn om te proberen om elkaar te overtuigen op basis
van argumenten.De heer Van der Vlies (SGP):De heren Schutte en Koekkoek hoeven zich niet te conformeren aan mijn
opstelling. Ik zeg rechttoe rechtaan en klip en klaar: laat dit wetsvoorstel
nu voorzien zijn van de voor dit wetsvoorstel bepleite rechtsbescherming.
De verdediging daarvan is gegeven. De omgeving waarin het wetsvoorstel moet
functioneren, is zojuist door collega Schutte gedimensioneerd. Wij hebben
een meer inhoudelijk debat gehad bij een ander wetsvoorstel, namelijk over
de decentralisatie van de huisvesting. Ik erken dat dat een andere te regelen
beweging in onderwijsland was. Ik heb geen behoefte om die discussie over
te doen, maar ik stel klip en klaar dat ik mij geen goed – let op de
accentuering daarvan – wetsvoorstel kan voorstellen zonder deze rechtsbescherming.De heer Cornielje (VVD):Ik heb nog één vraag op dit punt. Wilt u afwijken van hetgeen
is afgesproken in het Schevenings akkoord? Daarin is de rechtsbescherming
immers geregeld zoals die nu in het wetsvoorstel staat en u wilt een aanscherping
van het Schevenings akkoord op dit punt; dat vindt u een noodzakelijke voorwaarde.De heer Van der Vlies (SGP):De heer Cornielje en ik hebben al regelmatig gediscussieerd over het Schevenings
akkoord. De narigheid is gewoon dat vanaf de totstandkoming van dat akkoord –
in die nacht; weet u nog? – discussie is ontstaan over de interpretatie
van bepaalde essentiële onderdelen van het akkoord. Dat kan de heer Cornielje
niet zijn ontgaan. Daarover heb ik hem zojuist al geïnterrumpeerd. Daar
sta ik voor. Er is discussie over ontstaan. Ik heb die stukken nu niet bij
mij, maar wij kennen de desbetreffende correspondentie van bepaalde koepels.
De tekst die de heer Cornielje in handen heeft, wordt dus niet door iedereen
als even canoniek ervaren.De heer Cornielje (VVD):Dat begrijp ik niet. De tekst is volstrekt helder: "tegen verordeningen
van de gemeenten, zoals hier aan de orde, en tegen de besluiten op basis van
een verordening moet beroep op de administratieve rechter openstaan". Dat
is afgesproken in het Schevenings akkoord en dat staat ook in het wetsvoorstel.
Nu wilt u dit onderdeel aanscherpen. Dat is voor u een noodzakelijke voorwaarde,
maar met die aanscherping gaat u verder dan hetgeen is afgesproken in het
Schevenings akkoord. Dat is uw goed recht; dat mag u, maar het is wel in afwijking
van het gesloten akkoord. Ik wil alleen vaststellen dat de heer Van der Vlies
op dit punt een andere positie heeft ingenomen dan de akkoordpartners.De heer Van der Vlies (SGP):Ik denk dat de onduidelijkheid over bepaalde onderdelen van het akkoord
respectievelijk de verschillende interpretaties die zijn ontstaan, mede worden
ingegeven door wat er daarna is gebeurd, namelijk dat er ook in het onderwijsbeleid
vanwege de verantwoordelijke bewindslieden dingen zijn gedaan die in mijn
visie niet naadloos aansluiten op wat ten principale aan het akkoord ten grondslag
ligt. In dat complex zitten wij nu.Voorzitter: ZijlstraDe heer Cornielje (VVD):Ik pak de tekst er nog even bij. Ik denk echter dat ten aanzien van de
materiële financiële gelijkstelling er een glasheldere tekst is
afgesproken in het Schevenings akkoord. Daar bestaan geen interpretatiekwesties
over. Dat blijkt ook wel uit het feit dat wij nauwelijks commentaren hebben
ontvangen van instellingen daarop. Die wijzen daar ook niet op. Zelfs de Onderwijsraad
zegt in het commentaar op het wetsvoorstel dat zij het niet eens is met hetgeen
is afgesproken in het Schevenings akkoord en tot een eigen oordeel komt. Dat
mag allemaal zo zijn, maar het akkoord is glashelder en het kabinet volgt
het akkoord op dit punt. Dat doet de heer Van der Vlies dus niet. Dat wilde
ik even vaststellen.De heer Van der Vlies (SGP):Moet ik nu, om de heer Cornielje tevreden te stellen, zeggen dat ik niet
gebonden ben aan de letterlijke tekst van het akkoord? Zo is het natuurlijk
ook nog een keer! Ik heb zojuist bij interruptie gewezen op de discussie die
er over deze elementen in het akkoord is gevoerd. Over ongewijzigde voortzetting
van de overschrijdingsregeling, over aanvullend lokaal beleid en alleen daarvoor
eventueel een verordening, is discussie ontstaan. Ik heb straks bij interruptie
verwezen naar het blad Inkom. Dat is de heer Cornielje niet onbekend. Hij
kan het daar vinden. Zo zwart-wit is het dus blijkbaar allemaal niet. Ik ga
daarom nu de staatssecretaris vragen wat haar visie nu eigenlijk is.Het wetsvoorstel heet een uitwerking te zijn van een door het Schevenings
beraad bereikt akkoord. Dat is echter de vraag. Ik geleid daarom de vraag
door die ik tegenkwam in de publiekelijk gevoerde discussie, en wel of het
wetsvoorstel daarvan de juiste uitwerking is. Destijds werd namelijk overeengekomen
dat ten behoeve van de "gewone" exploitatiekosten de huidige overschrijdingsregeling
blijft gelden en dat de verordening alleen betrekking kan hebben op bewust
door de gemeente gevoerd aanvullend beleid. Ik verwijs dan maar even naar
de scribent N. Dekker in Inkom 1996, nr. 6. Dat is dus de vindplaats van wat
ik net hier heb gezegd. Ik verneem hierop graag de reactie van de staatssecretaris.
Na wat ik hier gezegd heb, zal het niemand verbazen dat ik het amendement
op stuk nr. 12 gaarne heb medeondertekend.Voorzitter! Ik kom bij een enkele andere kwestie. De SGP-fractie heeft
wel wat moeite met de mogelijkheid dat de gemeente in overeenstemming met
alle scholen afziet van een verordening en kiest voor een convenant. Een verordening
biedt uiteindelijk meer rechtszekerheid. In elk geval achten wij het van belang
dat duidelijk is dat het convenant geacht wordt niet meer bindend te zijn
indien een school verklaart er niet langer mee in te stemmen. De staatssecretaris
stelt dat een dergelijke regeling kan worden opgenomen in het convenant, maar
waarom kan dat niet meteen wettelijk worden geregeld? Ik heb overigens daarna
kennisgenomen van het voorliggende amendement op dit punt.Voorzitter! Ik maak een enkele opmerking op de aanvullingsbevoegdheid
op de verordening die voor B en W is voorzien. De bevoegdheid van B en W om
de verordening tijdelijk aan te vullen is in de ogen van de SGP-fractie een
nogal risicovolle constructie. Het ook bij de verordening zelf bestaande risico
dat de lijst met voorzieningen wordt opgesteld met het oog op concrete scholen,
wordt bij de mogelijkheid van aanvullingen door B en W alleen maar groter.
Natuurlijk, dat mag niet de bedoeling zijn en dat zal het op voorhand ook
niet zijn, maar wie daar realistisch over nadenkt, weet hoe het gaat of in
elk geval wel eens zou kunnen gaan. Weliswaar moet de gemeenteraad zo'n besluit
van B en W bekrachtigen, maar dat kan ook stilzwijgend. Bovendien wordt in
de laatste volzin van het betreffende artikel, 105a1, lid 4, bepaald dat een
afwijzing van de aanvulling door de raad geen gevolgen heeft voor reeds toegekende
en ingediende aanvragen. Dat moet op z'n minst merkwaardig worden geacht.
Naar ons gevoelen is deze bevoegdheid voor B en W niet juist en ook gewoon
niet echt nodig. In principe kan ook een gemeenteraad zelf vrij snel een besluit
nemen. Wij zien ook niet goed in welke gevallen zo'n geweldige spoed zou moeten
worden gemaakt dat een speciale bevoegdheid noodzakelijk is.
Het is ook geen verbetering als hierdoor het overleg vooraf met de scholen
in het water valt. Op grond van deze argumenten heb ik de vrijheid genomen
op dit punt de Kamer een amendement voor te leggen, dat overigens intussen
in technische zin iets moest worden aangepast. Ik meen dat de aangepaste versie
ook is rondgedeeld.Voorzitter! In de schriftelijke behandeling is uitgebreid ingegaan op
het verschijnsel nevenvestiging in een andere gemeente. Zo'n nevenvestiging
valt onder de hoofdvestiging, dus onder de werking van de verordening van
een andere gemeente dan waar het betreffende gebouw staat. De Raad van State
heeft erop gewezen dat hierdoor strijd met artikel 124 van de Grondwet kan
ontstaan, omdat de gemeente van de hoofdvestiging regels stelt die ook van
invloed zijn op de positie van een schoolgebouw in een andere gemeente.De reactie hierop in de nota naar aanleiding van het verslag is niet bevredigend.
Er is immers hoe dan ook een relatie tussen de hoofdvestiging en de nevenvestiging.
De nevenvestiging heeft dus een relatie met een andere gemeente, en het is
de vraag of dat kan. Gesteld wordt dat hoofd- en nevenvestiging een geheel
vormen, maar er vindt hoe dan ook een soort territoriumverschuiving plaats.De SGP-fractie vindt dat in elk geval helder moet zijn dat de regeling
past binnen artikel 124 van de Grondwet. De aanvrager van voorzieningen, het
bevoegd gezag, zal dan in elk geval moeten zijn gevestigd in de betreffende
gemeente. Is dat steeds het geval als er sprake is van nevenvestigingen in
andere gemeenten? En is er ook sprake van, uiteindelijk, één
exploitatie van hoofd- en nevenvestiging of nevenvestigingen? Als dit niet
helder is, dan verdient het alsnog overweging om hetzelfde territoriale systeem
als bij de decentralisatie huisvesting toe te passen.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik heb uit de beantwoording door de staatssecretaris van een
soortgelijke vraag als die de heer Van der Vlies nu stelt, namelijk of nevenvestigingen
al dan niet vallen onder de gemeente van de hoofdvestiging, begrepen dat de
overschrijdingsregeling op dit moment ook op die manier werkt en dat de nevenvestiging
dus ook valt onder de verantwoordelijkheid van de gemeente van de hoofdvestiging.
Heeft u daar al eerder bezwaar tegen gemaakt?De heer Van der Vlies (SGP):Mijn perceptie van de teksten die wij voorgelegd hebben gekregen, is zoals
ik verwoordde. Ik vraag aan de staatssecretaris of dat past in artikel 124
van de Grondwet. Laten wij nu samen haar antwoord even afwachten. Uw lezing
stelt u daarnaast. Ik had de mijne en ik wil daar graag opheldering over,
want het moet in ieder geval duidelijk zijn.Voorzitter! Het wetsvoorstel houdt ook een wijziging in voor openbare
scholen die in stand worden gehouden via een gemeenschappelijke regeling.
In zo'n geval is indien de gemeente extra middelen wil toekennen, een verordening
verplicht. De VNG wijst erop dat het niet per se nodig is. Nu geldt immers
ook het automatisme van de overschrijdingsregeling, en dat kan gewoon zo blijven
als de gemeente niet bewust kiest voor een verordening. Zo is het in het Schevenings
beraad ook afgesproken, aldus de VNG. Ik ontvang graag een reactie op dit
punt.Voorzitter! Zoals aangekondigd maak ik nog een opmerking over de administratie-,
beheers- en bestuurskosten. Zoals bekend, heeft recent onderzoek aangetoond
dat gemeenten behoorlijk wat extra geld stoppen in de ABB-kosten van hun openbare
scholen. Deze kosten zijn uitgezonderd van de overschrijding. De staatssecretaris
relativeert de hoogte van de genoemde bedragen door erop te wijzen dat moeilijk
onderscheiden kan worden tussen de kosten die de gemeente maakt als bevoegd
gezag van de openbare scholen en de kosten die ze maakt als gemeentebestuur
voor het totale onderwijsgebeuren.Dat is inderdaad zo, maar het lijkt mij niet juist als wij het bij die
constatering laten. Als ik mij niet vergis, zou dat gaan gebeuren. Er zijn
ook gemeenten die organisatorisch en budgettair een duidelijk onderscheid
tussen beide componenten aanbrengen. Dat is een goede zaak, en de relevantie
ervan neemt alleen maar toe naarmate er meer wordt gedecentraliseerd. Is het
geen goede gedachte om gemeentebesturen te verplichten tot het aanbrengen
van een dergelijke organisatorische en budgettaire scheiding? Dan kunnen wij
vervolgens ook praten over de ABB en over eventuele doorberekeningen c.q.
de overschrijding.Voorzitter! Uiteraard sluit ik mij aan bij het verzoek van de heer Koekkoek
om een evaluatiemoment. Hij heeft daar een amendement over ingediend en dat
zal ik steunen.Voorzitter! De SGP-fractie staat nog – dat moge duidelijk zijn –
met gemengde gevoelens tegenover het wetsvoorstel. Enerzijds is er de vraag
naar de noodzaak en de vraag of het wetsvoorstel wel een verbetering is. Anderzijds
zijn er nog enkele praktische problemen; ik heb geprobeerd ze te schetsen.
Last but not least is er de eventuele strijd met artikel 23 van de Grondwet.
De Onderwijsraad concludeert dat het wetsvoorstel daarmee in strijd is. Ook
de Raad van State vindt het wetsvoorstel ongrondwettig – dat komt wat
minder vaak voor – in dit geval vanwege artikel 124 van de Grondwet,
een oordeel dat ik zojuist vragenderwijs aan de staatssecretaris heb voorgelegd
in verband met de territoriale begrenzing van de gemeentelijke bevoegdheden.
Onze eindconclusie hangt dan ook af van de overtuiging van de antwoorden op
onze vragen en het lot van enkele amendementen. Als geen ander zal collega
Cornielje dat begrijpen.De heer Rabbae (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! De financiële gelijkstelling was, is en blijft
een belangrijk fundament onder het onderwijsstelsel in dit land. Niemand van
een democratische partij zal dit betwisten. De overschrijdingsregeling heeft
daarbinnen een belangrijke rol gespeeld. Immers, deze regeling heeft dat gelijkheidsbeginsel
gedragen en er handen en voeten aan gegeven. Ze heeft voor- en nadelen. Het
belangrijkste voordeel is de vlag van het gelijkheidsbeginsel. Een nadeel
is dat ze hier en daar is doorgeschoten. Gelukkig beschikt dit land over vele
verstandige mensen, ook mensen die vroeger een andere conclusie zouden hebben
getrokken. Zolang het verstand in dit land overheerst, blijft het land op
goede koers. Zo ook op dit terrein. Mijn fractie gaat evenals alle andere
fracties hier uit van het beginsel van gelijke behandeling.
Meestal gaat het verschil over de uitwerking. Over het principe bestaat geen
verschil van mening. Er mag geen verschil zijn tussen een bijzondere school
en een openbare school. Alle kinderen zijn al het ware onze kinderen. Er is
geen verschil tussen een kind op een bijzondere school en een kind op een
openbare. De geschiedenis en de achtergrond van deze zaak kent iedereen. Wij
zijn zover gekomen dat wij vinden dat de overschrijdingsregeling goede dingen
naar voren heeft gebracht. Toch heeft ze ook aspecten die uitgezuiverd moeten
worden.Voorzitter! Ik vraag mij af of het überhaupt onmogelijk is om het
automatisme van de overschrijdingsregeling te schrappen of misschien wel de
overschrijdingsregeling zelf. Ik bedoel dit zeker niet polariserend in de
richting van degenen die een belangrijk oog hebben voor het bijzonder onderwijs.
Ik wil het monopolie met die mensen delen. Is het onmogelijk om een systematiek
te ontwikkelen, gericht op gelijke behandeling van gelijke gevallen waarbij
op een gegeven moment afgestapt kan worden van het automatisme, zonder dat
een school in de problemen geraakt? Wat ik zeg, is niet helemaal conform de
geest van het Schevenings akkoord, maar ik wil die vraag wel opwerpen om te
bekijken of dit mogelijk is. Ik besef dat wij met de overheid een afspraak
hebben gemaakt dat wij voort kunnen gaan met inachtneming van de belangen
van het bijzonder en openbaar onderwijs. Ik werp die vraag op vanwege de technische
en principiële uitwerking van het beginsel van gelijke behandeling van
gelijke gevallen.Voorzitter! Ik vrees enigszins voor de toekomst van het onderwijs –
ik wil het niet chargeren – vanwege een aantal ontwikkelingen, waaronder
de onderhavige. Mijn fractie – een progressieve partij – kan het
niet maken om tegen het wetsvoorstel te stemmen. In elk geval staat mijn fractie
sympathiek tegenover deze ontwikkeling. Echter, ik vrees dat door bepaalde
ontwikkelingen het onderwijssysteem in de toekomst in de problemen raakt.
Daarom vraag ik de reactie van de staatssecretaris op het volgende.Het is mijn taxatie – en wellicht is het ook de taxatie van collega
De Cloe – dat dit wetsvoorstel als het ware een premie inhoudt op het
op afstand zetten van openbare scholen ten opzichte van de gemeente, waarschijnlijk
met het doel dat er met de middelen efficiënt wordt omgegaan, maar ook
om zomin mogelijk gevangen te zitten binnen de overschrijdingsregeling. Als
deze taxatie juist is, weet ik niet of deze ontwikkeling mogelijk niet als
gevolg zal hebben dat de gemeenten op een bepaald moment geneigd zijn om minder
geld in het onderwijs te stoppen dan nu het geval is, juist door het automatisme.
Er is sprake van een dilemma. Het automatisme kent nadelige aspecten, maar
het zet de gemeenten wel op de juiste koers. Wanneer de gemeenten een premie
wordt gegeven bij het op afstand zetten van openbare scholen, en daarmee van
de bijzondere scholen, zal dat op den duur mogelijk leiden tot een vermagering
van de bekostiging van de scholen. Dat is dan een gevolg van het eigen beleid
van de gemeenten; ik spreek nu niet over het Rijk. Ik vraag hierop de reactie
van de staatssecretaris, mede ook omdat dit kabinet graag naar 2000-plus kijkt
en met allerlei nota's komt die daarop zijn gericht. Misschien ziet de staatssecretaris
hierin een aanleiding om met een visie te komen.De heer Koekkoek (CDA):Heeft u al een oordeel gevormd over het door mij ingediende amendement
dat erop is gericht dat als de gemeente een verordening maakt, zij ook een
voorziening treft waarop scholen een beroep kunnen doen wanneer de continuïteit
van het onderwijsproces in gevaar komt? Dit amendement is een antwoord op
de zorg die u heeft verwoord.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat oogt sympathiek, maar ik moet eerlijk zeggen dat ik die zaak nog niet
heb afgewogen. Dat zullen wij zeker in tweede termijn doen.Voorzitter! Wat de nevenvestigingen betreft stel ik mét collega
Van der Vlies aan de hand van de reactie van de VNG de vraag of het niet mogelijk
is dat de benadering van de staatssecretaris in strijd is met artikel 124
van de Grondwet. Er zouden competentieproblemen kunnen ontstaan tussen gemeenten.
Is het tegen deze achtergrond niet beter om uit te gaan van het zogenaamde
territoriale beginsel?Waar het gaat om rechtszekerheid en rechtsbescherming heb ik ten slotte
twee opmerkingen. Mijn fractie is natuurlijk gevoelig voor het betoog van
de heer Schutte en anderen over een overleg dat voorafgaat aan het vaststellen
van de verordening. Volgens mij is dat in veel gemeenten al bijna praktijk.
Wij zouden hiermee dus een bestaande praktijk formaliseren. Men kan zich afvragen
wat ertegen is om dit te formaliseren wanneer er hier en daar problemen kunnen
ontstaan. Volgens mij winnen de gemeenten veel goodwill en kunnen zij ook
sneller handelen als zij dit overleg invoeren in de voorbereidingsfase. Echter,
ik vraag mij af of dit moet worden gegoten in de vorm die is aangegeven in
het desbetreffende amendement van de heer Schutte. Als ik hem verkeerd heb
begrepen, word ik graag gecorrigeerd.Voorzitter! Ook mijn fractie acht een verordening qua rechtszekerheid
en rechtsbescherming sterker dan een convenant. Wij hebben de laatste jaren
een soort diarree van convenanten gehad en het lijkt mij niet goed om zoiets
voor dit te introduceren. Het lijkt mij goed dat wij dat in dit geval schrappen.Voorzitter! Voor het overige staat mijn fractie positief tegenover dit
wetsvoorstel.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Aan de staatssecretaris heeft het niet gelegen dat het uiteindelijk
toch nog even geduurd heeft voordat wij de aanpassing van de overschrijdingsregeling
konden behandelen. D66 beschouwt dit wetsvoorstel als een eenvoudige en logische
stap, passend in het rijtje van eerdere uitspraken en maatregelen die materiële
en financiële gelijkstelling mogelijk maken.Een aantal vragen zijn wat ons betreft overtuigend beantwoord in de nota
naar aanleiding van het verslag, met name het punt van de nevenvestiging die
valt onder de gemeente van de hoofdvestiging. Met de behandeling van de decentralisatie
van de huisvesting nog vers in gedachten, plus de op zichzelf steekhoudende
opmerkingen van de VNG, leek het ons in eerste instantie een voor de hand
liggender zaak om de nevenvestiging te laten vallen onder de gemeente op wier
grondgebied de nevenvestiging is gelegen. Maar de argumenten van het kabinet,
vooral op het punt van de bekostiging, de inzet van personeel
en de huidige werking van de overschrijdingsregeling, vinden we uiteindelijk
toch zwaarder wegen. Verder is afdoende en voor de zoveelste keer uiteengezet
dat het onderscheid "wel en niet door de gemeente instandgehouden openbaar
onderwijs" geen betekenis heeft voor de status en de aard maar alleen voor
de bekostigingssystematiek. Ik blijf het overigens een niet erg gelukkige
terminologie vinden; ik deel de mening van de heer Schutte hierover.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Houdt mevrouw Lambrechts de negatieve kanten wel voldoende
in het oog, bijvoorbeeld bij scholen die met veel meer nevenvestigingen te
maken hebben en dus ook met aanzienlijk hogere kosten of gemeentebesturen?Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben het geheel met de heer Stellingwerf eens dat er ook nadelen aan
kleven. Het grootste nadeel dat ikzelf heb kunnen bedenken, is dat het de
gemeente van de hoofdvestiging ervan kan weerhouden om überhaupt iets
te doen. De heer De Cloe sprak al over verstarring. Dat was in eerste instantie
voor mij ook de reden om de nevenvestiging te koppelen aan de gemeente waar
deze gevestigd is. Aan de andere kant zie ik ook de problemen met de inzet
van het personeel: de uren, het wachtgeldenprobleem, etc. Dat zijn natuurlijk
ook afwegingen om dan maar te kiezen voor het systeem zoals het nu voor de
overschrijdingsregeling ook al is geregeld.De heer Stellingwerf (RPF):Ik begrijp dat u die keuze uiteindelijk maakt. Ik zal er dadelijk zelf
ook nog op ingaan, maar heeft u dan voldoende overwogen dat er vanwege de
bestuurlijke schaalvergroting ook steeds meer nevenvestigingen komen en dat
daardoor het probleem alleen maar groter wordt?Mevrouw Lambrechts (D66):Misschien moeten wij inderdaad het antwoord van de staatssecretaris afwachten.
Ik ben in eerste instantie van de verhouding tussen een hoofdvestiging en
één nevenvestiging uitgegaan. Misschien zijn er twee nevenvestigingen,
maar ik heb er geen beeld van tien nevenvestigingen bij gehad. Ik vraag mij
ook af of er veel zijn.Voorzitter! Wat ons betreft resteren nog zes punten die alle te maken
hebben met controleerbaarheid en democratische werking van de materiële
en de formele financiële gelijkstelling. In de nota naar aanleiding van
het verslag somt de regering eerdere maatregelen op die al wat geregeld hebben
met betrekking tot de financiële gelijkstelling. Ik herinner mij bovendien
dat we nauwelijks een jaar geleden het wetsvoorstel samenwerking sociale vernieuwing
in het onderwijs hebben behandeld, waarin ook de mogelijkheid bestond voor
gemotiveerde afwijking van die overschrijdingsregeling. Dat lijstje van al
die eerdere regelingen op deelterreinen van het onderwijs overziend, vraag
ik me af of wij zo langzamerhand niet in zoveel verschillende regelingen een
stukje materiële financiële gelijkstelling geregeld hebben dat wij
en ook de gemeenten zicht op zaken dreigen te verliezen. Ik zou er dus voor
willen pleiten om zoveel mogelijk integratie van al die uitzonderingen mogelijk
te maken en een modelverordening te laten voorbereiden waarin ook de al bestaande
mogelijkheden om materiële financiële gelijkstelling te realiseren,
kunnen worden opgenomen. Daarmee zal in één oogopslag alle betrokkenen
duidelijk te maken zijn op welke terreinen, voor wat voor soort zaken en onder
welke voorwaarden er afgeweken kan worden van de formele financiële gelijkstelling.
Ik heb in die zin dan ook een amendement laten voorbereiden. Ik heb het echter
nog niet ingediend, want wat daaruit rolde zinde mij niet. Wat ik wilde, was
de integratie in één verordening. Ik heb begrepen dat dat niet
mogelijk is. Mijn vraag aan de staatssecretaris is dan ook om te motiveren
waarom integratie van bestaande regelen en toekomstige regelingen op het terrein
van onderwijs en gemeentelijk achterstandenbeleid niet in één
verordening kan worden vastgelegd. Mochten wij tot de conclusie komen dat
het inderdaad niet kan, dan kan worden uitgeweken naar de mogelijkheid die
door het Bureau wetgeving werd aangereikt: een lijst toevoegen aan de verordening
met daarop de regelingen op grond waarvan additioneel geld voor de gemeenten
ter beschikking kan worden gesteld en waarvoor niet automatisch de financiële
gelijkstelling geldt.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Ik heb voor die integratie een poging gedaan in mijn amendement
op stuk nr. 10, door daarin eenvoudig een opsomming te geven die naadloos
aansluit bij de opsomming van de onderdelen van de rijksbekostiging. Zo is
in elk geval duidelijk, als een gemeenteraad een verordening maakt, onder
welke rubriek een bepaalde voorziening valt. Ik hoor graag het oordeel van
mevrouw Lambrechts daarover.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb dat niet zo begrepen. U geeft in uw amendement specifiek aan voor
welke zaken het kan gelden, terwijl ik meer een integratie van de regelingen
als zodanig beoog. Daarbij wil ik nog de vrijheid aan de gemeenten laten om
te bepalen wat daaronder inhoudelijk precies moet worden verstaan.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! Mijn amendement laat ook die vrijheid aan de gemeenten. Een
integratie van alle regelingen lijkt mij schier onmogelijk, gelet op de vele
wetsvoorstellen die al behandeld zijn en nog behandeld moeten worden. De wetgeving
is inderdaad onoverzichtelijk aan het worden. En dan druk ik mij zeer zacht
uit.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik hoor het nu van een tweede kant. Als ik het van de derde kant hoor,
ben ik waarschijnlijk overtuigd en dan moeten wij het op een andere manier
proberen.Dan kom ik bij het volgende punt, de bevoegdheid van het college van burgemeester
en wethouders om ingeval van nood de verordening tijdelijk aan te vullen met
nieuwe voorzieningen. Zelfs de Raad voor de gemeentefinanciën, die over
het algemeen toch echt wel genegen is om gemeentelijk belang – zowel
financieel als procedureel belang – zwaar te laten wegen, erkent dat
dit in juridisch opzicht geen schoonheidsprijs verdient. D66 vraagt zich dan
ook af of niet op een andere manier te realiseren is dat ingeval van nood
bepaalde voorzieningen te treffen zijn. Ik snap dat je over noodgevallen niet
altijd eerst overleg met alle besturen kunt voeren. Wat ik niet snap, is waarom,
ook ingeval van nood, de gewijzigde verordening niet gewoon
aan de raad kan worden voorgelegd. In dat opzicht deel ik de insteek van enkele
sprekers voor mij. Het zal niet de eerste keer zijn dat een raad dan wel een
raadscommissie ad hoc en op ongebruikelijke tijdstippen bij elkaar geroepen
wordt om een urgent voorstel te bespreken. Ik heb begrepen dat er over dit
onderwerp al een amendement ligt van de heer Van der Vlies. Het lijkt mij
dat mijn fractie dat zal kunnen ondersteunen.In het verlengde daarvan kom ik bij de controleerbaarheid van de regeling
op langere termijn. Het komt er niet alleen op aan om de verordening democratisch
tot stand te brengen, maar ook om de democratische werking op de langere termijn
te garanderen. Ik kom daarmee bij mijn volgende punt, namelijk het convenant.
Als het aan ons ligt, wordt uitsluitend de verordening en niet het convenant
de basis voor het gemotiveerd afwijken van de financiële gelijkstelling.
De heer Cornielje heeft mede namens D66 op dit punt een amendement voorbereid.
Ik besef overigens heel goed dat met eerdere regelingen convenanten wel werden
gehonoreerd. Ik denk in dit verband aan sociale vernieuwing en onderwijs.
Echter, omwille van de helderheid verdient het aanbeveling om al die afspraken
over het afwijken van de formele financiële gelijkstelling in één
verordening te regelen. Ik zie dus liever dat dit in één verordening
wordt geregeld en niet in een convenant. Dat maakt de zaak voor iedereen overzichtelijker
en dit zal de controleerbaarheid ten goede komen.Voorzitter! Ik kom te spreken over de verslaglegging en het tijdig toezenden
van het verslag aan alle betrokkenen. Om het democratische proces op lokaal
niveau volledig tot zijn recht te laten komen, zal zowel voor de raadsleden
als voor alle betrokken scholen helder moeten zijn wat op basis van de overschrijdingsregeling
en wat op basis van de verordening en op basis van het convenant als dat doorgaat,
aan scholen, groepen van scholen of individuele scholen is overgemaakt en
hoe dat geld besteed is.Voorzitter! Wij hebben er geen behoefte aan om de gemeenten voor te schrijven
wat allemaal op basis van de verordening mogelijk is. Dat moet de gemeente
zelf maar uitmaken, zolang de landelijke overheid haar verantwoordelijkheid
met betrekking tot afdoende bekostiging maar neemt. Waar we wél behoefte
aan hebben, is dat datgene wat op basis van de verordening of de overschrijdingsregeling
wordt overgemaakt aan scholen, aan democratische procedures en daarmee aan
het zelfreinigend vermogen van de politieke besluitvorming wordt onderworpen.
Daarom is het onzes inziens nodig om ergens in deze wet vast te leggen dat
elk jaar zowel aan de politiek als aan de betrokken scholen – dat zijn
ze dus allemaal, zowel degene die iets als degene die niets gekregen hebben –
schriftelijk uiteen wordt gezet wie op grond van welke regeling wat heeft
gekregen en wat daarmee gedaan is.De heer De Cloe (PvdA):Voorzitter! Hoe denkt mevrouw Lambrechts in dit verband te handelen bij
toepassing van de overschrijdingsregeling? Die werkt met een vijfjaarlijkse
termijn. Hoe denkt zij dan aan het eind van het jaar te kunnen rapporteren?
Dat zou toch een vrij moeizame aangelegenheid worden. Indertijd is om deze
reden ook voor de procentuele regeling gekozen en voor een vijfjaarlijkse
afrekeningstermijn.Mevrouw Lambrechts (D66):Het lijkt mij dat het met de gemeentelijke systematiek heel wel doenlijk
zou moeten zijn om jaarlijks een overzicht te geven van datgene wat wel en
wat niet gehonoreerd is op basis van ofwel de verordening ofwel de overschrijdingsregeling.De heer De Cloe (PvdA):Dat is met de huidige regeling juist moeizaam aan te geven en daarom heeft
men gekozen voor die vijfjaarlijkse termijnen. Nu zie je dat gemeenteraden
pas twee jaar nadat zo'n vijfjaarlijkse termijn is afgesloten tot een effectieve
afrekening komen. In de gemeente Tilburg is dat recent gebeurd. Die afrekening
had al eerder moeten plaatsvinden. Dus: dit lukt niet altijd. Daarom is indertijd
gekozen voor een termijn van vijf jaar. Dan kun je als het ware met de uitgaven
over het jaar heen gaan. Je hebt namelijk wel eens in het ene jaar extra uitgaven
en in het andere jaar minder uitgaven.Mevrouw Lambrechts (D66):Hierover zou je kunnen praten. Je zou kunnen nagaan of de termijn van
rapporteren langer dan een jaar zou moeten zijn. Vijf jaar vind ik echter
ontzettend lang. Volgens mij zou er een termijn mogelijk moeten zijn die tussen
die één en vijf jaar in ligt.De heer Koekkoek (CDA):Voorzitter! We moeten ook letten op de administratieve lasten die wij
de gemeentebesturen opleggen. Op zichzelf is daarom de regeling goed, ook
omdat de uitgaven zowel in het ene als in het andere jaar kunnen worden gedaan.Ik wil nog een vraag stellen naar aanleiding van het amendement. Daarin
is sprake van voorzieningen op grond van de overschrijdingsregeling. Maar
op grond van de overschrijdingsregeling worden geen voorzieningen toegekend.
Het gemeentebestuur kan bijpassen voor bekostiging van het openbaar onderwijs,
dan is de overschrijdingsregeling van toepassing. Daarom vraag ik mevrouw
Lambrechts nog eens naar de tekst van het amendement te kijken.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat zal ik zeker doen, mijnheer Koekkoek.Het tweede deel van het amendement betreft niet alleen het verslag. Dat
verslag zou met grote regelmaat uitgebracht moeten worden. Dit staat los van
de vraag of het jaarlijks, tweejaarlijks, driejaarlijks of vijfjaarlijks uitgebracht
moet worden. Een ander aspect is dat de scholen ook de tijd moeten hebben
om op dat verslag te reageren. Zojuist sprak ik al over het zelfreinigend
vermogen. Als de scholen kunnen reageren, kunnen zij, ook wanneer beroepstermijnen
verstreken zijn en ook wanneer de Onderwijsraad niet adviseert, hun eigen
gemeentelijke vertegenwoordigers aanspreken. Ik zei al: een advies van de
Onderwijsraad vinden wij niet nodig. Het is niet wenselijk dat de discussie
over artikel 23 op het niveau van de gemeentelijke overheid wordt gevoerd,
zeker niet als het gaat om additionele middelen. Op dit punt voerde de regering
een goed argument aan. Wat hoort wel op gemeentelijk niveau thuis? Dat is
de mogelijkheid om vooraf dan wel achteraf een oordeel te geven en je mening
kenbaar te kunnen maken bij je eigen gemeentelijke volksvertegenwoordigers.De heer Koekkoek (CDA):Voorzit ter! Zegt mevrouw Lambrechts dat de grondwettelijke
eis van bekostiging van het bijzonder onderwijs, naar dezelfde maatstaf als
het openbaar onderwijs, op het gemeentelijke niveau geen rol hoeft te spelen?
Ik kan mij dat niet voorstellen!Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb gezegd dat de waarborgen voor de vrijheid van onderwijs, voor de
vrijheid van inrichting van het onderwijs, voor de gelijkbekostiging, alles
wat is geregeld in artikel 23, híér moeten worden gecreëerd
en niet op het gemeentelijke niveau.De heer Koekkoek (CDA):Als de gemeente additionele middelen kan toekennen, dan behoren die waarborgen
ook te gelden. Dat is de strekking van de amendementen van de heer Schutte
en mij. Wij willen die waarborgen dan ook geven.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is ook de strekking van mijn amendement. Toch kan er, hoe dan ook,
nog een foutje zijn ingeslopen, want het blijft mensenwerk. Het lijkt mij
nuttig om een en ander daarom bijvoorbeeld jaarlijks nog eens te laten bekijken
door betrokkenen. Zij kunnen dan reageren, buiten beroepstermijnen om. Zij
kunnen vervolgens laten weten of zij zich al of niet kunnen verenigen met
de wijze waarop een en ander gestalte heeft gekregen. Dat is de strekking
van mijn amendement. Dat is openbaarheid van bestuur.De heer Koekkoek (CDA):Ik heb al eerder precies zo'n amendement ingediend. Wat dat betreft zijn
wij het dus eens, maar het gaat daarbij om controle achteraf. Het rechtsbeschermingsamendement
voorziet echter in op overeenstemming gericht overleg vooraf en het vragen
van advies aan de Onderwijsraad als de grondwettelijke beginselen terzake
in het geding zijn. Die zaken spelen ook op gemeentelijk niveau.Mevrouw Lambrechts (D66):De heer Koekkoek komt nu met een aantal dingen tegelijk. In mijn amendement
heb ik proberen te verwoorden – als dat niet helemaal correct is, dan
kijk ik er nog even naar – dat de schoolbesturen ruim de tijd hebben
om te reageren in de richting van de gemeentelijke volksvertegenwoordigers.
Vandaar dat ik ervoor pleit, voordat de begroting en de jaarrekening worden
vastgesteld – jaarlijks wordt op het gemeentelijke niveau verantwoording
afgelegd over alle uitgaven, dus ook over deze uitgaven – om de schoolbesturen
ook de mogelijkheid te geven om inzicht in de cijfers te krijgen.De heer Koekkoek (CDA):Daarover zijn wij het eens. Als mevrouw Lambrechts haar amendement nog
eens goed heeft bekeken, dan wil ik er ook graag naar kijken, lettend op wat
het vervolg van de procedure moet zijn.Mevrouw Lambrechts (D66):Prima.De heer De Cloe (PvdA):Voorzitter! Nog een vraag over het amendement. Heeft mevrouw Lambrechts
afgewogen dat zij de gemeenten met een aanzienlijke administratieve last opzadelt?
De gemeenten kunnen zelf besluiten of zij extra uitgaven doen, via de verordening
of de automatische regeling. Dat wordt in de gemeenteraad besproken en er
vindt overleg met het onderwijsveld plaats. De regeling is dus bekend bij
het onderwijsveld. De regeling gaat werken. In feite worden de gemeenten via
het amendement weer verplicht om een en ander op een rijtje te zetten en vervolgens
toe te sturen aan alle schoolbesturen. Op deze manier zadelt mevrouw Lambrechts
de gemeenten weer met een heleboel bureaucratie op.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik denk dat die last wel meevalt. Er wordt alleen maar een verslag gemaakt
van wat is uitgegeven aan een beperkt aantal scholen. Daar komt bij dat grotere
gemeenten ook meer administratieve ondersteuning op dat punt hebben. Ik ben
er wel voor om op dit punt te kiezen voor een uitzonderlijke benadering voor
het onderwijs, zeker als je dat vergelijkt met een gewone sportinstelling.
Onderwijs is een grondwettelijke taak. Ik vind dat wij op dat punt extra zorgvuldigheid
behoren te betrachten. Wij moeten op dit punt met scholen zorgvuldiger omgaan
dan met een gemiddelde sportinstelling.De heer De Cloe (PvdA):De gemeenten komen met meer grondwettelijke taken in aanraking. Als mevrouw
Lambrechts consequent is, dan moet zij daarvoor dezelfde redenering volgen.Mevrouw Lambrechts (D66):Misschien doe ik dat ook wel, als dat voorligt.De heer De Cloe (PvdA):Dan zou de fractie van mevrouw Lambrechts die redenering consequent moeten
volgen. Er is wat dit betreft echter sprake van een eigen gemeentelijk beleid.
De gemeenten stellen elk jaar een begroting vast. Zij leggen daar elk jaar
verantwoording voor af. Een en ander komt publiekelijk aan de orde, eerst
in de commissies, vervolgens in de raad. Voorzover ik weet, zijn die vergaderingen
altijd openbaar. De stukken zijn dus ook openbaar. Toch worden de gemeenten
door het amendement van mevrouw Lambrechts in een keurslijf gedwongen.Mevrouw Lambrechts (D66):Niemand behoeft te reageren als men zo'n verslag in handen krijgt, maar
iedereen kan reageren. Het is in dit geval een extra service aan die groep
van instellingen, scholen die ons zeer ter harte gaan omdat wij daar een bijzondere
taak voor hebben.De heer De Cloe (PvdA):U belast de gemeenten met een extra taak. Ze leggen normaal toch al verantwoording
af over hun financiële reilen en zeilen in de vorm van een begroting
of een verslaglegging over het afgelopen jaar. Nu vraagt u ze het nog een
keer te doen. Ik vind het nogal vergaand om het dwingend aan de gemeenten
op te leggen.Mevrouw Lambrechts (D66):Is het echt zoveel werk om een kopietje ervan te maken en dat met een
aanbiedingsbrief aan de scholen te sturen? Wij hadden het er zo-even al over
dat er iets nieuws aan de gang is en dat het nodig is dat wij daarover jaarlijks
zelf geïnformeerd worden. Waarom dat niet honoreren door te zeggen dat
er ook op dit punt iets nieuws aan de hand is? Laten wij die extra veiligheidsklep
inbouwen en ervoor zorgen dat de scholen jaarlijks precies te horen krijgen
wat er aan de hand is.De heer De Cloe (PvdA):Nu ik op dit punt word aangesproken: ik leg het niet in de wet vast. Ik
heb de staatssecretaris mijn suggestie op dat punt gedaan.
Als zij daar niet op ingaat, kan zij verwachten dat ik er wellicht een motie
over indien. Dat is echter iets anders dan het in een wettelijke regeling
vastleggen. Dat doet u namelijk wel.De heer Cornielje (VVD):Ik heb ook een vraag aan mevrouw Lambrechts. Op zichzelf spreekt het mij
heel erg aan om scholen erbij te betrekken. De vraag is alleen of dat jaarlijks
moet. Kan het niet op een gegeven moment in de stukken vermeld worden? Als
je het namelijk in de wet vastlegt en de gemeenten verplicht worden tot een
jaarlijkse aparte mededeling, dan kost dat veel geld, dat weer ten koste gaat
van onderwijs. Kan het geld dan niet beter aan andere zaken besteed worden
dan administratieve procedures en bureaucratie? Ik wil mevrouw Lambrechts
toch vragen dat nog eens bij haar overwegingen te betrekken.Mevrouw Lambrechts (D66):Als het gaat om de strijd tegen de bureaucratie en het nodeloos geld weghalen
of heen en weer schuiven van geld, zult u mij altijd aan uw zijde vinden.
Ik vermag echter niet in te zien dat hetgeen ik nu voorstel – of het
jaarlijks, tweejaarlijks of driejaarlijks moet zijn, daarover kunnen wij praten –
bijdraagt aan extra bureaucratie. Sterker nog, ik denk dat het die kan voorkomen.
Als je een reguliere weg aanbiedt aan schoolbesturen om in het normale verkeer
tussen burger en volksvertegenwoordiging hun wensen tijdig kenbaar te maken,
dan zou je wel eens heel veel beroepen bij de administratieve rechter kunnen
voorkomen.De heer Stellingwerf (RPF):Ik waardeer het pleidooi van mevrouw Lambrechts voor zorgvuldigheid. Ik
vraag mij wel af of zij op dat wezenlijke punt niet al te luchthartig is.
Een paar minuten geleden heeft zij nog gezegd dat wij de grondwettelijke vrijheid
vooral op dit niveau hier moeten blijven bespreken en dat er wat dat betreft
dus geen taak is weggelegd voor de gemeenten. Is mevrouw Lambrechts zelf dan
niet van mening dat zij met haar huidige voorstel de werkelijkheid veel te
veel opknipt? Het onderscheid tussen grondwettelijke vrijheid is er niet op
dit niveau of op dat niveau. Het geldt op beide niveaus. Is mevrouw Lambrechts
in dezen niet wat te luchthartig?Mevrouw Lambrechts (D66):Misschien moet u er ook wel iets uit proeven van wat zo-even door de heer
De Cloe naar voren is gebracht, namelijk dat de vrijheid van onderwijs en
inrichting van onderwijs en de adequate bekostiging voor mij zaken zijn die
ik als een gegeven beschouw. Ik zou die niet willen verplaatsen naar het gemeentelijke
niveau. Als daarover twijfels zijn en als daarover discussies gevoerd moeten
worden, dan moet dat hier gebeuren en niet op gemeentelijk niveau.De heer Stellingwerf (RPF):Ik denk dat het niet zozeer een gegeven is en niet automatisch doorwerkt
naar het gemeentebestuur, ook in zijn consequenties. Ik ben het met u eens
dat de beslissingen daarover op dit niveau thuishoren. Er zijn ook een aantal
amendementen ingediend die daarvoor een oplossing willen bieden.Mevrouw Lambrechts (D66):Wij zullen ze heel goed bekijken.Voorzitter! Vervolgens kom ik te spreken over de bestuurskosten. Als de
cijfers, zoals weergegeven in de krantenberichten, juist zijn, doet zich een
probleem voor in de verhouding tussen de rijksvergoeding en de bestuurskosten
die de gemeenten hebben. Een verhouding van één op drie lijkt
in de praktijk geen uitzondering te zijn. Hoewel wij over de hoogte van de
bekostiging nog afzonderlijk komen te spreken – dat punt op zichzelf
wil ik nu dus niet aankaarten – is er wel een aspect dat nu aan de orde
zou moeten komen. Uit de nota naar aanleiding van het verslag heb ik kunnen
opmaken dat bestuurskosten in elk geval niet onder de overschrijdingsregeling
vallen. Velen wisten dat ongetwijfeld al, maar voor mij was dit nieuw. Is
dat ook nog het geval als het gaat om het verzelfstandigd bestuur van het
openbaar onderwijs? De staatssecretaris heeft meermalen helder uiteengezet
dat de bekostigingssystematiek dan immers dezelfde is als die van het bijzonder
onderwijs. Met andere woorden: is het dan voor de gemeente Groningen nog wel
mogelijk om onder dezelfde voorwaarden 3,3 mln. aan bestuurskosten voor het
openbaar onderwijs uit te geven, terwijl daar maar ƒ 700.000 aan rijksvergoeding
tegenover staat, zonder dat de overschrijdingsregeling doorbetaling noodzakelijk
maakt? Diezelfde vraag zou gesteld kunnen worden voor Utrecht, voor Zwolle
en voor wie weet hoeveel meer gemeenten.Er is veel onduidelijkheid bij de gemeenten over de consequenties van
het verzelfstandigen van het bestuur van het openbaar onderwijs in relatie
tot de overschrijdingsregeling. Sommigen hebben hun hoop wat dat betreft gesteld
op dit wetsvoorstel. Ik krijg de indruk dat die hoop niet terecht is. Ik zou
daar in dit debat dan ook graag wat meer duidelijkheid over krijgen, ongeacht
de discussie over de hoogte van de rijksvergoedingen.De heer Cornielje (VVD):Wat vindt mevrouw Lambrechts er zelf van? Moeten bestuurskosten nu onder
de overschrijdingsregeling vallen of niet?Mevrouw Lambrechts (D66):Beide mogelijkheden hebben een negatieve kant. Als bestuurskosten niet
onder de overschrijdingsregeling vallen, worden gemeenten die hun besturen
willen verzelfstandigen belemmerd. Dat willen wij niet. Als echter een- en
andermaal wordt aangegeven dat de bekostigingssystematiek bij het verzelfstandigde
bestuur van het openbaar onderwijs dezelfde is als bij het bijzonder onderwijs,
dan is het merkwaardig dat op dit punt daarvoor een uitzondering wordt gemaakt.
Ik ben zeer benieuwd naar het antwoord van de staatssecretaris. Ik weet zeker
dat dit ook voor een aantal gemeenten geldt. Het lijkt mij gewenst dat wij
naar aanleiding van het antwoord van de staatssecretaris hier verder over
spreken.Voorzitter! Het is altijd goed dat wij over enige jaren – of jaarlijks
zoals de heer De Cloe aangaf – bekijken of de werking van de wet het
gewenste effect heeft. Wij kunnen op dit punt kiezen tussen een amendement
van de heer Koekkoek en een wilsuiting van de heer De Cloe. Het met enige
regelmaat monitoren van de uitwerking van de wet heeft hoe dan ook onze steun.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Zoals wij allemaal weten, wordt in de Grondwet bepaald dat
onderwijs voorwerp is van aanhou dende zorg van de regering.
Sommigen in de Kamer zijn zo diep doordrongen van het belang van dit grondwetsartikel
dat zij dagelijks een geplastificeerd kaartje met de tekst hiervan in hun
borstzak dragen. Dat is uiteraard een goede zaak. Collega Cornielje heeft
zelfs verklaard dat hij bij de volgende verkiezingen graag op de 23ste plaats
van de kandidatenlijst van de VVD zou willen staan, alleen maar om aan te
geven hoezeer het befaamde grondwetsartikel hem aan het hart gaat.De heer Cornielje (VVD):Wellicht wil ik na vandaag wel iets hoger op de lijst.De heer Stellingwerf (RPF):Ik wist niet of u daarmee hoger of lager op de lijst terechtkomt. Dit
kan uw uitspraak extra waarde geven.De heer Koekkoek (CDA):Artikel 1 is ook een zeer mooi artikel!De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Het onderwijs is behalve voorwerp van aanhoudende zorg van
de regering ook onderwerp van aanhoudende discussie in de Kamer. Wij hoeven
alleen maar terug te denken aan het onderwijsdebat met minister Dijkstal nadat
hij vorig jaar december bij wijze van surprise zijn visie op ons onderwijsbestel
ten beste had gegeven. Het is duidelijk dat die surprise niet op ons verlanglijstje
voorkwam.In het debat naar aanleiding van de uitspraken van minister Dijkstal bleek
eens temeer dat de verhouding tussen openbaar en bijzonder onderwijs soms
spannend is. Met het oog daarop is het van belang dat Kamer en regering zo
zorgvuldig mogelijk omgaan met artikel 23 en de verhouding tussen openbaar
en bijzonder onderwijs. Als het in het bijzonder gaat om de financiële
verhouding tussen beide soorten onderwijs, wordt niet zelden de mythe van
het gebroken ruitje van stal gehaald om aan te tonen dat het bijzonder onderwijs
bevoordeeld wordt. Als dit wetsvoorstel ertoe zou kunnen bijdragen dat die
mythe eens voor altijd werd ontzenuwd, zou de RPF-fractie wat dit betreft
een tevreden fractie zijn. Maar dan moet bij dit voorstel ook de nodige voorzichtigheid
worden betracht, waarbij ik natuurlijk denk aan de rechtsbescherming van het
bijzonder onderwijs. Bij het wetsvoorstel decentralisatie onderwijshuisvesting
heeft op constructieve wijze overleg tussen Kamer en regering plaatsgevonden;
ik hoop ook bij dit debat op datzelfde constructieve overleg. Ik hoop dat
de staatssecretaris ook nu bereid is om goed te luisteren naar de argumenten
met betrekking tot het overleg tussen gemeenten en scholen, en ook met betrekking
tot de rechtsbescherming van het bijzonder onderwijs.Voorzitter! Dit wetsvoorstel wil gemeenten de ruimte geven om wanneer
extra middelen voor het onderwijs worden ingezet, daarbij secuurder te kijken
naar de ongelijke omstandigheden waarin scholen zich bevinden. Bij het inzetten
van additionele middelen wordt ernaar gestreefd meer recht te doen aan het
beginsel van materiële gelijkstelling. Overigens is het naar het oordeel
van mijn fractie beter om te spreken over "gelijkberechtiging". Dit begrip
is naar onze mening een inhoudsvollere typering van wat wordt beoogd; het
is in ieder geval inhoudsvoller dan het begrip "financiële gelijkstelling",
alhoewel wij de historische argumentatie van de regering ook wel kunnen volgen.De RPF-fractie stemt in met het streven om secuurder te kijken naar die
ongelijke omstandigheden, waarbij echter wel enige kanttekeningen geplaatst
dienen te worden. Wij hebben in het bijzonder enige zorg over het al eerder
genoemde punt van de rechtsbescherming. Zoals ik memoreerde, heeft de mythe
van het gebroken ruitje lang de ronde gedaan in onderwijsland, maar mijn fractie
hecht eraan om in dit debat nog eens te benadrukken dat de overschrijdingsregeling
lang niet altijd in het voordeel van het bijzonder onderwijs uitpakt of heeft
uitgepakt. Wanneer bijvoorbeeld de kosten van het bijzonder onderwijs hoger
zijn dan die van het openbaar onderwijs, worden zij niet vergoed. Daarnaast
is onlangs nog uit onderzoek van het NIPO gebleken dat de bestuurskosten voor
het openbaar onderwijs de rijksvergoeding fors te boven gaan. En omdat bestuurskosten
niet onder de overschrijdingsregeling vallen, moeten de besturen van het bijzonder
onderwijs het met minder doen, terwijl ook het bijzonder onderwijs niet altijd
uitkomt met de voor bestuur en administratie beschikbare gelden. Het zou goed
zijn als de staatssecretaris nog eens naar die verhouding zou kijken en zou
willen onderzoeken hoe de bestuurskosten van het openbaar onderwijs zich verhouden
tot die van het bijzonder onderwijs.In het verleden zijn de normen voor deze kosten gebaseerd op onderzoek
bij het bijzonder onderwijs. Dit is gebeurd omdat deze kosten niet goed af
te splitsen zijn binnen het administratieve en bestuurlijke apparaat van de
gemeenten. Dit bevredigt ons niet omdat wij ons dan zouden moeten neerleggen
bij een blijkbaar onheldere afdeling onderwijs binnen de gemeentelijke organisatie.
Het moet toch mogelijk zijn om het gemeentelijke apparaat zodanig te organiseren
dat de kosten voor het algemene onderwijsbeleid en de kosten voor gemeenten
als schoolbestuur van het openbaar onderwijs kunnen worden onderscheiden.
Het zou eerder verplicht moeten worden dan dat wij ons bij de huidige onbevredigende
situatie zouden moeten neerleggen. Ik sluit terzake aan bij hetgeen de heer
Van der Vlies hierover heeft gezegd. Mede gezien de gegevens die het NIPO-onderzoek
op dit punt heeft opgeleverd, verneem ik graag een nadere reactie van de staatssecretaris.
In ieder geval behoeft het beeld als zou het bijzonder onderwijs financieel
bevoordeeld worden of in het verleden financieel bevoordeeld zijn boven het
openbaar onderwijs, op zijn minst nuancering.Dit neemt niet weg dat dit wetsvoorstel, voorzover dit bijdraagt aan een
betere afstemming van kosten en vergoeding, een goed voorstel is. Voordat
wij echter met het gehele voorstel kunnen instemmen, dient de rechtsbescherming
verbeterd te worden. In de eerste plaats is er het punt van het vaststellen
van de verordening terzake, zonder dat er met betrokken schoolbesturen overleg
heeft plaatsgevonden dat op overeenstemming is gericht. Anderen spraken hier
ook al over. Bij het wetsvoorstel decentralisatie huisvesting is vermeden
dat er lokale vechtverhoudingen ontstonden en ook nu moeten wij doen wat in
ons vermogen ligt om te voorkomen dat die vechtverhoudingen ontstaan. De constructie
van op overeenstemming gericht overleg, voorafgaand aan het vaststellen van
de verordening, is voor ons gevoel even simpel als preventief. In de nota
naar aanleiding van het verslag vermelden de indieners dat
het mogelijk is dat een gemeente inspraak toestaat op het punt van bijvoorbeeld
de verordening met betrekking tot de financiële gelijkstelling. In de
lijst van beleidsvoornemens waarop inspraak wordt verleend, zou ook dit onderwerp
een plaatsje kunnen krijgen. "Zou kunnen": als het zou kunnen, dus als er
geen bezwaar tegen is, waarom dan niet gekozen voor een wettelijke regeling
en waarom dan geen aansluiting gekozen bij het decentralisatievoorstel van
enige tijd geleden? Waarom niet het zekere voor het onzekere nemen? Zo kan
voorkomen worden dat de verhouding tussen openbaar en bijzonder onderwijs,
maar ook de verhouding tussen gemeente en niet door de gemeente bekostigd
onderwijs, onnodig spannend wordt.Voorzitter! Als het gaat om preventie en zorgvuldigheid, dan gaat het
natuurlijk ook over de mogelijkheid om de Onderwijsraad om advies te vragen
in het geval van onenigheid die betrekking heeft op de vrijheid van richting
en inrichting. De leden van de Onderwijsraad zijn de specialisten op dit punt.
Waarom zou je geen gebruikmaken van het advies van die specialisten? Bij de
decentralisatie van huisvesting is hierin voorzien. Waarom zouden wij dat
dan ook niet doen bij problemen die her en der zullen rijzen inzake de financiële
gelijkstelling? Alleen al uit het oogpunt van rechts- en wetseenheid is het
van belang om de Onderwijsraad ook hier die adviserende rol te laten vervullen.
De staatssecretaris zal derhalve begrijpen dat wij de amendementen van respectievelijk
collega Koekkoek en collega Schutte van harte hebben medeondertekend.Het laatste punt inzake de rechtsbescherming betreft de tijdelijke aanvulling.
Ook hier zijn wij niet helemaal gerust op de goede gang van zaken in de praktijk.
De gelijke behandeling van openbaar en bijzonder onderwijs is hierdoor onzekerder.
Het amendement van collega Van der Vlies zou die onzekerheid weer weg kunnen
nemen.Voorzitter! Ik kom te spreken over de nevenvestigingen. De RPF-fractie
ziet spanning tussen enerzijds de bestuurlijke schaalvergroting en de daarmee
gepaard gaande vergroting van het aantal nevenvestigingen en anderzijds de
in dit wetsvoorstel voorgestelde beleidslijn, namelijk dat de gemeente waarbinnen
zich de hoofdvestiging van een school bevindt, ook financiële verantwoording
draagt voor nevenvestigingen in andere gemeenten. Wij kunnen ons de kritiek
van de VNG op dit punt wel voorstellen.Omdat onder andere de Raad van State aangeeft dat er enige spanning bestaat
of kan bestaan tussen artikel 124 van de Grondwet en de in dit wetsvoorstel
gekozen oplossing, hebben wij het gevoel dat het hier gaat om de keuze tussen
twee alternatieven waar allebei nogal wat haken en ogen aan zitten. In ieder
geval is het met een gekozen constructie mogelijk dat bepaalde noodzakelijke
investeringen niet plaatsvinden in nevenvestigingen, omdat de gemeente van
hoofdvestiging armlastig is. Ook kan de gemeente van hoofdvestiging met extreem
hoge kosten ten gevolge van een aantal nevenvestigingen worden geconfronteerd.
Een dergelijke gemeente zou daarom al kunnen afzien van het toekennen van
extra middelen. Het is misschien ver gedacht, maar het lijkt mij in de toekomst
niet helemaal uitgesloten dat een school een hoofdvestiging in een andere
gemeente zal gaan lokaliseren.Voorzitter! Ik heb nog een laatste kanttekening over het optreden van
mogelijke verschillen tussen gemeenten. In de schriftelijke voorbereiding
heeft de staatssecretaris ons verzekerd dat er geen verschillen zullen optreden
tussen rijke en arme gemeenten. Dat neemt niet weg dat gemeenten met deze
wet meer armslag krijgen voor eigen beleid en dat er "rijke" en "arme" gemeenten
zijn. Zou het niet goed zijn als de vinger aan de pols zou worden gehouden,
als na enige tijd de balans zou worden opgemaakt en zou worden gekeken of
er toch ongewenste verschillen optreden? Overigens zou bij zo'n evaluatie
ook kunnen worden gekeken naar de verhouding tussen gemeenten en bijzonder
onderwijs, want – zoals duidelijk zal zijn geworden – over die
verhouding maken wij ons nog wel wat zorgen. Nu ben ik er niet altijd voorstander
van om via amendering enzovoorts een evaluatiebepaling in de wet op te nemen,
maar ik heb het gevoel dat er toch een aantal gegronde redenen aanwezig zijn
om hier duidelijk uit te spreken dat een evaluatie dient plaats te vinden.
Wellicht dient een aantal jaren achtereen ook een rapportage plaats te vinden.
Ik heb daarom sympathie voor het amendement van de heer Koekkoek op dit punt.Ten slotte wil ik nog iets zeggen over de mogelijkheid van een convenant.
Ook mijn fractie is ongelukkig met die mogelijkheid, omdat er een amendement
op dit punt is ingediend. Ik heb die constatering met vreugde kunnen doen
en kan nu al uitspreken dat onze fractie dat amendement ook zal steunen.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 17.45 uur tot 19.15 uur geschorst.Voorzitter: Deetman 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-199-223.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl