Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Leerplichtwet 1969 in verband met onder meer de wijziging van enkele leeftijdsgrenzen (28085)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 4446-4466

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-04-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 66, pagina 4446-4466

10-04-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28085Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van de opzegging van het op 14 februari 1972 te Rabat ondertekende Algemeen Verdrag inzake sociale zekerheid tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Koninkrijk Marokko, en het op 3 november 1972 te Rabat ondertekende Administratief Akkoord betreffende de wijze van toepassing van het Algemeen Verdrag inzake sociale zekerheid tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Koninkrijk Marokko, met overgangsvoorziening (Wet sociale zekerheidsrelatie Marokko)Pagina 4431-4438
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 4 april 2002 over UMTSPagina 4425-4427
Presentie en opening (woensdag 10 april 2002)Pagina 4403-4403
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet fonds economische structuurversterking (28119)Pagina 4427-4431
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 10 april 2002)Pagina 4466-4467
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Leerplichtwet 1969 in verband met onder meer de wijziging van enkele leeftijdsgrenzen (28085)Pagina 4446-4466
Behandeling van het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Echt en Susteren en toevoeging van de kern Nieuwstadt aan Sittard-Geleen (28012)Pagina 4403-4425
Behandeling van het wetsvoorstel Regels betreffende openbaarmaking van gegevens per werkgever met betrekking tot verkrijging van rechten op WAO-uitkeringen door werknemers (Wet instroomcijfers WAO) (28159)Pagina 4438-4446
Regeling van werkzaamheden (woensdag 10 april 2002)Pagina 4425-4425

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 101 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Leerplichtwet
1969 in verband met onder meer de wijziging van enkele leeftijdsgrenzen (28085).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Van den Berg (SGP):Mevrouw de voorzitter. Het is mij een eer om als eerste
over dit wetsvoorstel het woord te mogen voeren, waarbij ik mijn geachte collega
Van der Vlies vervang die wegens dringende externe verplichtingen voor dit
debat verhinderd is.Het voorliggende wetsvoorstel behelst een neerwaartse bijstelling van
de leerplichtige leeftijd van vijf naar vier jaar. Het is niet voor het eerst
dat de leerplichtige periode wordt verruimd. In het verleden heeft dat diverse
malen plaatsgevonden, zowel in neerwaartse als in opwaartse zin. In het algemeen
waren die uitbreidingen wel te verdedigen. Er wordt van kinderen ter voorbereiding
op hun functioneren in de maatschappij qua kennis en vaardigheden op dit moment
nu eenmaal veel meer gevraagd dan pakweg 50 jaar geleden. Toch moet er volgens
de SGP-fractie met verplichtingen als de leerplicht uiterst zorgvuldig en
terughoudend worden omgegaan. Met een dergelijke verplichting wordt immers
diep ingegrepen in de persoonlijke levenssfeer van mensen. Door de leerplicht
wordt de keuzevrijheid van ouders aanzienlijk ingeperkt en die inperking zou
mijn fractie tot het uiterste willen beperken. Wij stellen ons dan ook op
het standpunt dat de voorgestelde uitbreiding van de leerplicht slechts aanvaardbaar
is als de noodzaak daarvan ondubbelzinnig is aangetoond.Deze benadering past binnen het overheidsbeleid ten aanzien van het onderwijs.
De Onderwijsraad wijst er in zijn studie "Dereguleren met beleid" onder meer
op dat voortijdige regulering zoveel mogelijk moet worden vermeden. Als de
evaluatie van nieuw beleid gebreken aan het licht brengt, moet dus niet direct
naar het middel van regulering worden gegrepen. De SGP-fractie heeft met waardering
kennisgenomen van de positieve reactie van de regering op dit punt. Tegelijk
roept die positieve houding in het licht van dit wetsvoorstel wel vragen op.De beoogde wetswijziging staat nadrukkelijk in het kader van het voorkomen
en bestrijden van achterstanden in het onderwijs. Mijn fractie erkent dat
het voor een goede ontwikkeling van kinderen van belang is dat ze reeds vroeg
op een spelende manier leerervaring opdoen. Een school is daarvoor echter
niet absoluut noodzakelijk. Meer specifiek gericht op de risicokinderen zijn
er in het kader van het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid reeds diverse
initiatieven ondernomen. Door signalering en indicering via de consultatiebureaus
en de kinderopvang kan ouders in een vroegtijdig stadium worden gewezen op
het belang van voor- en vroegschoolse educatie. Bij kinderen met een groot
risico kan desnoods enige drang worden uitgeoefend. De route garandeert een
sluitende aanpak. De regering is daarmee nu niet tevreden en wil door middel
van de wet dwang uitoefenen. Is dat niet een schoolvoorbeeld van voortijdige
reregulering, waartegen de Onderwijsraad heeft gewaarschuwd?Afgezien daarvan vindt de SGP-fractie de voorgestelde wijziging in het
licht van de beoogde populatie zonder meer buitenproportioneel. De staatssecretaris
geeft in de nota naar aanleiding van het verslag aan dat een kwart van ongeveer
3100 vierjarigen die nu niet naar school gaan, allochtoon is. Verder kan zij
niet aangeven bij hoeveel van die 3100 kinderen er sprake is van een feitelijke
of te voorziene achterstand. Mijn fractie vindt deze gegevens echt te mager
voor het nemen van een gefundeerde beslissing. Daarom vraag ik nogmaals om
te worden geïnformeerd over de redenen waarom de ouders van die 3100
kinderen hun kinderen niet op vierjarige leeftijd naar school sturen.Enkele jaren geleden was de staatssecretaris er ook nog van overtuigd
dat neerwaartse aanpassing van de leerplicht een buitenproportionele maatregel
zou zijn. In een plenair debat over onderwijskansen op 22 maart 2000 zei zij
met zoveel woorden: "Wat ik niet wil, is generiek beleid om specifieke groepen
naar school te krijgen op vierjarige leeftijd. Wat u" (dat was mevrouw Ross-van
Dorp) "voorstelt, is een kanon om op een mug te schieten. Wat u zegt, is algemene
leerplichtleeftijdverlaging naar vier jaar om de 2% naar school te krijgen.
Wat ik graag wil verkennen, verkennen in de zin van sluitend regelen via de
voor- en vroegschoolse opvang, is het stimuleren dat die kinderen op school
komen". Ik ben er nog steeds oprecht over verbaasd dat de staatssecretaris
na een motie van de Kamer opeens ook zelf een geheel andere mening schijnt
te zijn toegedaan. In het nader rapport op het advies van de Raad van State
stelt zij immers: "Om alle vierjarigen die nu niet naar school gaan, te kunnen
bereiken en onderwijsachterstanden doeltreffend te bestrijden, hecht ik dan
zeer aan verlaging van de leerplichtige leeftijd, naast de bestaande maatregelen."De heer Rabbae (GroenLinks):Vindt u dat het kabinet een aangenomen motie niet hoeft uit te voeren?De heer Van den Berg (SGP):U weet dat wij geporteerd zijn voor het dualisme waarbinnen regering en
Kamer hun eigen verantwoordelijkheden hebben. Natuurlijk gaan wij ervan uit
dat de regering in beginsel een motie van de Kamer uitvoert, tenzij er gegronde
redenen zijn om het niet te doen. Ik stel nu vast dat de staatssecretaris
die gegronde redenen tot voor kort had en ik voeg daaraan toe dat ik niet
begrijp waarom zij overstag is gegaan. Ik had graag inhoudelijke motieven
gehoord.De heer Rabbae (GroenLinks):Als de regering zo goed is om de Kamer te volgen, heeft u daar geen bezwaar
tegen?De heer Van den Berg (SGP):In staatsrechtelijke zin natuurlijk niet, maar daarom hoef ik het er inhoudelijk
toch niet mee eens te zijn? Mijn fractie denkt er anders over en ook hoor
ik graag een inhoudelijke reactie van de regering. De regering dient bij voorkeur
uit eigen overtuiging met bepaalde voorstellen te komen. Een motie is niet
onbelangrijk, maar is natuurlijk niet het enige.Ook de PvdA-fractie heeft op dit punt kennelijk een bepaalde ontwikkeling
doorgemaakt. Kreeg de heer Rabbae op 10 november 1999 geen steun van de PvdA-fractie
voor de verlaging van de leerplicht naar vier jaar, een jaar later lukt het
mevrouw Ross-van Dorp wel om daarvoor de steun van de PvdA-fractie te verwerven.
Kennelijk is hier sprake geweest van voortschrijdend inzicht.Mevrouw Barth (PvdA):Onze fractie heeft in een notaoverleg over het onderwijskansenplan zelfs
toegegeven dat er sprake was van voortschrijdend inzicht. Mevrouw Ross en
de heer Rabbae hebben ons overtuigd en dat hebben wij ook ruiterlijk
erkend.De heer Van den Berg (SGP):Voortschrijdend inzicht is natuurlijk niet verkeerd, alleen hadden wij
graag gezien dat de richting anders was geweest. Ik hoor straks graag de inhoudelijke
argumenten van de collega's op dit punt.De fracties van PvdA en VVD zien in het voorliggende wetsvoorstel overigens
een goed middel voor de sluitende opvang van kinderen. De SGP-fractie wil
van die gedachte nadrukkelijk afstand nemen. Onderwijs is niet bedoeld voor
opvang en zal ook als zodanig nooit mogen gaan functioneren. Mijn fractie
hecht aan een helder onderscheid tussen opvang en onderwijs. Gelukkig ziet
de staatssecretaris dit wetsvoorstel niet als een middel om de sluitende opvang
van kinderen veilig te stellen. Het zal duidelijk zijn dat er bij mijn fractie
voor het amendement op stuk nr. 8 – met name gezien de motivatie –
geen steun bestaat.In de nota naar aanleiding van het verslag is een interessant overzicht
opgenomen van de leerplichtige leeftijden in de verschillende landen van de
EU. Daaruit blijkt dat de huidige leerplichtige leeftijd van vijf jaar in
Europees verband al aan de lage kant is. Het voorliggende voorstel kan dus
niet worden ingekaderd in een internationale ontwikkeling.Onze fractie vindt het van groot belang, zich een nauwkeurig beeld te
vormen van de neveneffecten van de beoogde wetswijziging. Door de voorgestelde
generieke maatregel worden immers ook veel ouders en kinderen bereikt voor
wie het argument van de onderwijsachterstand niet opgaat. Niet zelden heeft
het thuishouden van deze kinderen te maken met aspecten als schoolrijpheid
en reisafstand. In het wetsvoorstel is met eventuele neveneffecten enigszins
rekening gehouden door toe te staan dat kinderen gedurende een bepaald deel
van de week thuis blijven. Collega Slob probeert dat door middel van het gewijzigde
amendement op stuk nr. 9 nog wat uit te breiden. Daar staat mijn fractie uiteraard
positief tegenover. Ook de collega's Van Splunter en Barth proberen middels
het amendement op stuk nr. 10 bij wijze van uitzondering nog wat meer ruimte
te creëren. Dat neemt echter niet weg dat ouders die hun kinderen nu
om redenen van schoolrijpheid en/of reisafstand nog een jaar thuis willen
houden, voortaan worden gedwongen om daarin anders te handelen. Dat vinden
wij onwenselijk en de noodzaak om dat desalniettemin te doen, is naar het
oordeel van onze fractie op geen enkele wijze aangetoond. Wij vinden dat deze
ouders hun verantwoordelijkheid op dit punt moeten behouden.Een aparte groep kinderen, die in de stukken niet zijn genoemd, betreft
de categorie schipperskinderen. Op dit moment moeten deze kinderen vanaf hun
zevende jaar onderwijs aan land volgen. Over het onderwijs aan varende schipperskinderen
loopt op dit moment een schriftelijk overleg naar aanleiding van de voorhang
van een algemene maatregel van bestuur. Graag verneem ik wanneer de in dat
verband gestelde vragen zullen worden beantwoord. Ik wil de staatssecretaris
graag tot enige spoed aanzetten op dit punt.De staatssecretaris is van mening dat de meerkosten voor personeel, materieel
en huisvesting ten gevolge van het voorliggende wetsvoorstel ongeveer 16 mln
euro zullen bedragen. Blijkens de nota naar aanleiding van het verslag gaat
zij er daarbij van uit dat de voorgestelde wetswijziging vanwege de spreiding
van het aantal nieuwe leerlingen voor de betreffende scholen een marginale
inspanning in personele of materiële zin betekent. Dat standpunt wil
ik echter bestrijden. De staatssecretaris houdt er immers alleen rekening
mee dat er hier en daar wat leerlingen bij zullen komen. Zij heeft er echter
geen oog voor dat de tijd die vierjarige kinderen per week op school zullen
doorbrengen op sommige scholen ook zal toenemen. Mij is bijvoorbeeld een school
bekend waar vierjarige kleuters nu voor drie dagen naar school gaan. Na de
inwerkingtreding van deze wet zullen dit vijf dagen worden, met alle financiële
consequenties van dien. Is de staatssecretaris het met mij eens dat ook die
effecten moeten worden omgezet in een extra bekostiging? En is zij bereid
om nauwkeurig na te gaan wat dit wetsvoorstel in financiële zin daadwerkelijk
voor de scholen betekent en daar een adequate vergoeding tegenover te stellen?
Ook is het van belang om de instroom van de leerlingen goed te stroomlijnen.
Komt er met de extra leerlingen ook extra formatie in de school? Het wetsvoorstel
mag natuurlijk niet de scholen dwingen om de klassen in de onderbouw weer
te vergroten. Graag verneem ik van de staatssecretaris hoe zij de personeelsformatie
wil laten meegroeien met de feitelijke leerlingenaantallen, meer teldata en
een wellicht lage groeidrempel.Ik kom tot mijn conclusie. Het zal duidelijk zijn dat de SGP-fractie de
noodzaak van een neerwaartse bijstelling van de leerplichtige leeftijd op
basis van de nu beschikbare gegevens niet vermag in te zien. Via het gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid wordt door middel van voor- en vroegschoolse
educatie voorzien in een adequate aanpak van het voorkomen en bestrijden van
achterstanden in het onderwijs. Wij zijn niet overtuigd van de noodzaak om
als aanvulling daarop via de wet onderwijsparticipatie van vierjarigen af
te dwingen, zeker niet gezien de buitenproportionele wijze waarop dit nu wordt
voorgesteld. Bovendien zal de wijziging naar wij vrezen vele onbedoelde, maar
in principe voorzienbare negatieve gevolgen met zich brengen.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Wie zit er eigenlijk op deze verlaging van de leerplichtleeftijd
te wachten? Niet de staatssecretaris, tot nu toe ook niet de VVD, niet D66,
niet de christelijke partijen en evenmin het onderwijs zelf, want in geen
van de wensen- en prioriteitenlijstjes van werkgevers, werknemers, schoolleidersorganisaties
en bestuursorganisaties ben ik de leerplichtleeftijdverlaging tegengekomen.
Voor wie doen we dit dus eigenlijk?D66 heeft zich tot nu toe geen voorstander getoond van de verlaging van
de leerplichtleeftijd tot vier jaar. Wel zijn wij benieuwd naar argumenten
die de noodzaak daartoe zouden aantonen en ook bereid om daar serieus naar
te kijken. De antwoorden op onze schriftelijke vragen hebben ons zeker niet
overtuigd, integendeel.Laten wij eens kijken naar de argumenten en de tegenargumenten. Een belangrijk
argument is dat veel te veel vierjarige kinderen thuis worden gehouden. Maar
wat blijkt? Ruim 98% van de kinderen gaat al naar school met
vier jaar. Minder dan 2% dus niet, maar dat zijn er toch nog 2800 en, inclusief
het speciaal onderwijs, 3100. Als je vindt dat die ook naar school moeten,
dan ga je uit van de veronderstelling dat die bij een verlaging van de leerplichtleeftijd
wel allemaal naar school zouden gaan. Niets is echter minder waar: in de leerplichtige
leeftijd van vijf tot twaalf jaar gaan er ook veel niet. Helaas heb ik daarover
geen cijfers kunnen krijgen. Volgens mij had dit sowieso eerst nader onderzocht
moeten worden, want cijfers hadden een reële vergelijking mogelijk gemaakt.
We weten evenwel dat het er veel zijn.Een leerplicht voor vierjarigen gaat bovendien voorbij aan het feit dat
een aantal ouders valide redenen heeft om hun kind langer thuis te houden:
een kind kan in zijn ontwikkeling nog niet aan de basisschool toe zijn, het
kan ernstig ziek zijn, of schipperskind, dat ongetwijfeld veel baat, maar
ook veel last zou krijgen omdat het op vierjarige leeftijd al in een internaat
zou worden geplaatst. Ook kan het gaan om kermiskinderen. En voorts zijn er
wettelijke ontsnappingsclausules voor ouders die de richting van de scholen
in de buurt niet onderschrijven. Ook die ouders kunnen gemakkelijk aan de
leerplicht ontsnappen, of het kind nu vier, zeven of tien jaar is. Verder
zou het vooral om allochtone kinderen gaan. Welnu, dat blijkt ook niet het
geval: van de hele groep is slecht een kwart tot eenderde van allochtone afkomst.Een veelgehoord argument is dat jonge starters het later zoveel beter
doen dan de latere starters, dus degenen die met vijf jaar beginnen. Dat nu
wordt al helemaal niet overtuigend aangetoond. Er is nauwelijks verschil tussen
vroege en late starters. In ieder geval toont het ITS-onderzoek dat niet overtuigend
aan.Een ander argument luidt dat taalachterstanden in een vroeg stadium moeten
worden aangepakt. Dat is waar. Wij zijn daar ook erg voor, maar daarmee moet
dan wel veel eerder worden begonnen dan op de basisschool. Allochtone kinderen
moeten al op een heel jonge leeftijd met Nederlandse kinderen en de Nederlandse
taal in contact komen. Vier is dan al laat. Het is juist voor deze groep verder
heel belangrijk dat zij veel eerder naar de voorschoolse opvang gaan, zodat
zij bij voorkeur de Nederlandse taal geïntegreerd en spelenderwijs machtig
worden. De D66-fractie denkt echter dat dit niet goed kan worden geregeld
via een verlaging van de leerplichtige leeftijd, tenzij de leerplichtige leeftijd
naar twee of drie wordt verlaagd. Daarmee zouden wij echter wel de enige in
de wereld zijn. De D66-fractie is hier echter ook absoluut niet voor.De heer Rabbae (GroenLinks):Denkt mevrouw Lambrechts dat ouders hun kinderen thuishouden op grond
van afgewogen, pedagogische argumenten? Ik denk dat ouders dat vooral doen
omdat zij denken: het is niet verplicht en ik wacht nog maar een jaartje.Mevrouw Lambrechts (D66):Ongetwijfeld zitten dat soort ouders ertussen. Ik probeer echter duidelijk
te maken dat dit ook geldt voor de kinderen in de leeftijd van vijf tot twaalf.
Ook in die leeftijdsgroep neemt het aantal spijbelaars toe en die kinderen
worden niet met valide argumenten thuisgehouden. Daartegen moet zeker worden
opgetreden, maar dat neemt niet weg dat er een grote groep ouders is die zijn
kinderen wel om valide redenen thuishoudt. Die ouders kunnen dat niet langer
doen. Wij zijn daarop tegen, omdat de noodzaak en het voordeel daarvan in
het ITS-onderzoek absoluut niet worden aangetoond.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik neem aan dat u het goed vindt dat 98% van de ouders hun kinderen op
vierjarige leeftijd naar school brengen. Als een deel van de ouders die dat
niet doen, dat niet doet omdat het niet verplicht is, denk ik dat u er geen
bezwaar tegen kunt hebben dat zij daartoe worden verplicht.Mevrouw Lambrechts (D66):Waar kan ik geen bezwaar tegen hebben?De heer Rabbae (GroenLinks):U kunt er geen bezwaar tegen hebben dat ouders verplicht worden om hun
kinderen naar school te brengen als zij hun kinderen thuishielden, omdat het
nog niet verplicht is en zij nog een jaar kunnen wachten.Mevrouw Lambrechts (D66):Er is een groot verschil tussen verplichten en stimuleren. Ik ben er heel
erg voor dat wij stimuleren en dan bij voorkeur voordat een kind vier jaar
wordt. Het moet onzes inziens een gewoonte worden dat kinderen van tweeënhalf
of drieënhalf naar de peuterspeelzaal of de voorschoolse opvang gaan.
Verplichten is een andere zaak. Het aardige is dat je ziet dat in alle landen
met de traditie dat kinderen al heel vroeg naar school gaan, de leerplicht
op een veel latere leeftijd ingaat.Voorzitter. Er zijn landen waar kinderen nog eerder naar school gaan dan
bij ons. Dat heeft echter weinig met de leerplicht te maken. Zo gaan kinderen
in de volgende landen wel eerder naar school, maar ligt de leerplichtige leeftijd
wel hoger dan bij ons. In België ligt die op zes jaar, in Denemarken
op zeven, in Finland op zeven, in Frankrijk op zes, in Zweden op zeven en
in Schotland op vijf. In al die landen ligt de leerplichtige leeftijd dus
veel later dan de leeftijd waarop ze voor het eerst naar de kinderopvang,
de voorschoolse opvang of naar school gaan. Er zijn maar twee landen, Noord-Ierland
en Luxemburg, waar de leerplicht al op vierjarige leeftijd begint. In Noord-Ierland
heeft dat ongetwijfeld te maken met veiligheidsaspecten.Alle argumenten voor verlaging van de leerplichtige leeftijd blijken op
de keper beschouwd maar weinig waard te zijn. Veel belangrijker dan het verlagen
van de leerplichtige leeftijd is voldoende aanbod van goed toegeruste voorschoolse
opvang, waar kinderen al van tweeënhalf jaar terechtkunnen. Verder moeten
allochtone ouders worden gestimuleerd om daarvan gebruik te maken en moeten
er geen financiële drempels worden opgeworpen. Als kinderen eenmaal naar
school gaan, moet ervoor worden gezorgd dat ze naar school blijven gaan.Uit recente cijfers blijkt namelijk dat het spijbelen in het basisonderwijs
na een eerdere daling, nu weer verontrustend toeneemt. In het laatste jaar
zijn er maar liefst 1000 spijbelaars bijgekomen en dat is een heel forse toename.
Laten wij het geld dus niet besteden aan een verlaging van de leerplichtige
leeftijd, maar aan het binnenboord houden van een deel van die 3000 leerlingen
die nu met stille trom verdwijnen. Ik denk dan aan zigeunerkinderen, schipperskinderen, kermiskinderen en allochtone kinderen die te lang of te vroeg op
vakantie gaan en veel lessen missen. Verder worden er kinderen thuisgehouden,
omdat de ouders behoren tot een sekte als het Michaelisch genootschap. Verder
mogen wij zeker ook de gewone Nederlandse kinderen uit achterstandssituaties
niet vergeten, want die worden ook vaak thuisgehouden.Tot slot is er nog een belangrijk argument: als wij niet oppassen, zal
dit wetsvoorstel ertoe leiden dat verreweg de meeste kinderen juist later
in plaats van vroeger naar school gaan. Van een leerrecht vanaf vier jaar
gaan wij naar een leerplicht vanaf de eerste schooldag in de vierde maand
na de vierde verjaardag. De meeste kinderen zullen straks dus drie tot vier
maanden later naar school gaan. Dat lees ik toch goed? Welke rechten heeft
een ouder die, net als voorheen, zijn kind met vier jaar onmiddellijk naar
school wil laten gaan? Op deze vraag ontvang ik graag een reactie van de staatssecretaris.
Ook om deze reden vindt mijn fractie het wetsvoorstel geen verbetering. De
conclusie is dat voor verlaging van de leerplicht naar vier jaar weinig steekhoudende
argumenten overblijven. Mijn fractie is absoluut geen voorstander van dit
wetsvoorstel.De heer Van Splunter (VVD):Voorzitter. Het wetsvoorstel dat regelt dat de leerplichtige leeftijd
per augustus van dit jaar zal worden verlaagd van vijf naar vier jaar, heeft
betrekking op heel veel kinderen. Voor ongeveer 190.000 kinderen zal gelden
dat wat eerst vrijblijvend was, nu verplicht wordt. Toch is dit wetsvoorstel
naar de mening van de VVD-fractie geen diep ingrijpende maatregel. Immers,
98% van de vierjarige kinderen volgt al primair onderwijs. Op dit moment mogen
die kinderen naar school, maar zij hoeven het niet. De VVD-fractie vindt het
een goede zaak dat zoveel ouders in Nederland hun verantwoordelijkheid hebben
genomen en hun kinderen, zonder dat er een stok achter de deur staat, naar
school sturen. Wij hadden natuurlijk nog liever gehad dat alle ouders dit
hadden gedaan; dan was dit wetsvoorstel niet nodig geweest.Toch is het er gekomen. Waarom? Vanwege het feit dat een groep ouders –
helaas betreft het een kwart van de ouders van allochtone kinderen –
die verantwoordelijkheid niet neemt. Deze ouders wachten tot hun kind vijf
jaar wordt alvorens het naar de basisschool te laten gaan. Zo lopen de kinderen
leerachterstanden op, vooral in de vorm van taalachterstanden. Omdat zij later
instromen, verloopt ook het integratieproces van die kinderen in sociaal en
leertechnisch opzicht minder vlot. De VVD-fractie vindt dit een treurige zaak.
Ondanks alle inspanningen van het kabinet, ondanks voorlichtingscampagnes
en het feit dat zeer velen erop wijzen dat het beter is om vierjarigen te
laten instromen, houden deze ouders hun kinderen toch thuis.De VVD-fractie is dan ook van mening dat hieraan wat moet gebeuren en
neemt haar verantwoordelijkheid. Mede om deze reden zullen wij steun geven
aan het voorliggende wetsvoorstel. Het blijft evenwel schrijnend dat voor
een zeer kleine groep een drastische wetswijziging, waaraan veel nadelen kleven,
noodzakelijk is.Mevrouw Lambrechts (D66):Het is het goed recht van de heer Van Splunter om van mening te veranderen.
Ik vraag mij echter af op basis waarvan hij dat doet. Onderzoek toont juist
aan dat er nauwelijks verschil is tussen de vroege en de late starters. Op
basis waarvan zegt de heer Van Splunter dat de vijfjarigen grote achterstanden
oplopen?De heer Van Splunter (VVD):Het gaat hier om een heel kwetsbare groep. Het zijn net die kinderen die
er extra baat bij hebben om op tijd in te stromen in het primair onderwijs.
Dan moet je je verantwoordelijkheid nemen en niet met de armen over elkaar
blijven zitten. Ondanks het feit dat zoveel ouders van goede wil zijn en hun
kinderen op tijd naar school sturen, vinden wij toch dat de leerplichtleeftijd
omlaag moet.Mevrouw Lambrechts (D66):Welke informatie heeft de VVD-fractie ertoe gebracht om haar standpunt
binnen een maand tijd haar standpunt zo drastisch te wijzigen? Eerst was zij
absoluut tegen, nu neemt zij haar verantwoordelijkheid om het probleem op
te lossen.De heer Van Splunter (VVD):Het wordt een herhaling van zetten. Ik heb dat antwoord al gegeven. Mijn
fractie is van mening dat die groep kwetsbare kinderen het recht heeft om
op tijd in te stromen. Ik kan het nog een keer herhalen, maar ik heb het antwoord
al gegeven.De heer Van den Berg (SGP):Ik stel deze vraag met schroom, want ik ben niet zo thuis in dit dossier.
Ik hoor de VVD-fractie, vanuit haar liberale achtergrond, altijd pleiten voor
eigen verantwoordelijkheid en vrijheid. Nu pleit de heer Van Splunter niet
alleen voor een recht op onderwijs, maar legt hij zelfs een plicht op vanaf
vier jaar. Op die leeftijd zijn kinderen er vaak nog niet aan toe; de schoolrijpheid
kan verschillen. De heer Van Splunter wil nu die categorie kinderen dwingen.
Ik ben geen liberaal, maar vanuit een dergelijk oogpunt begrijp ik hier niets
van. Kan de heer Van Splunter dit toelichten?De heer Van Splunter (VVD):De heer Van den Berg wijst terecht op dit punt. Als hij echter nog even
wacht, kan ik hem uitleggen waarom ik samen met mijn collega Barth op dit
punt een amendement heb ingediend. Door het aannemen daarvan ontstaat ruimte
voor ouders en wordt tegemoetgekomen aan de punten die de heer Van den Berg
naar voren heeft gebracht.De heer Van den Berg (SGP):Ik heb dat amendement uiteraard gezien; ik heb het zelfs in mijn termijn
genoemd. De basis blijft echter dwang, wat ik toch niet begrijp van de VVD-fractie.De heer Van Splunter (VVD):Ik vind dit een wat merkwaardige redenering. Dat zou namelijk betekenen
dat de VVD-fractie destijds ook tegen het stellen van de leerplicht op zes
jaar en vijf jaar had moeten stemmen. Je moet natuurlijk ergens beginnen.
Kennelijk gaat de heer Van den Berg ervan uit dat liberalisme vrijheid, blijheid
is. Als dat zo zou zijn, hoeft de VVD-fractie helemaal niet meer aan dit soort
debatten deel te nemen. Sterker nog, dan zou zij überhaupt niet meer
aan wetgevende processen deel moeten nemen. Dat zou wel heel eenvoudig zijn.De heer Slob (ChristenUnie):Ik ben blij dat die laatste woorden in de Handelingen worden vastgelegd; daar komen wij misschien nog wel een keer op terug.Deze discussie is natuurlijk niet nieuw; er is eerder over gesproken.
In november 2000 is een motie ingediend die de basis heeft gevormd voor dit
wetsvoorstel, omdat daarmee de staatssecretaris in beweging werd gebracht.
De VVD-fractie was destijds behoorlijk tegen de verlaging van de leerplicht.
Wat is er gebeurd tussen november 2000 en nu?De voorzitter:Dat heeft mevrouw Lambrechts net ook al twee of drie geprobeerd te vragen.
De heer Van Splunter mag hierop reageren, maar ik vrees dat zijn antwoord
niet verandert door er nog eens naar te vragen.De heer Van Splunter (VVD):Ik wil graag proberen te antwoorden, want ik waardeer mijn collega Slob
zeer. Mijn fractie zou natuurlijk niet achter dit wetsvoorstel staan, als
wij niet middels het door mevrouw Barth en mij ingediende amendement het effect
bereiken dat wij nastreven. Ouders moeten instrumenten in handen worden gegeven
om hun verantwoordelijkheid te laten voortbestaan, net zoals zij die nu hebben
zonder de leerplicht voor vierjarigen.Een andere belangrijke reden om dit wetsvoorstel aan te nemen is dat voor
kinderen die vier jaar worden, de poorten van de kinderopvang in de meeste
gevallen dichtgaan. Dit hangt samen met de onvoorstelbaar grote druk op de
kinderopvang. Daarom moet er ruimte worden geschapen aan de onderkant. Steeds
meer ouders worden nu echter geconfronteerd met de mededeling dat vierjarigen
niet welkom zijn op de basisschool omdat er geen plaats is. Kan de staatssecretaris
hierop reageren? Hoe groot is het probleem? Heeft zij signalen dat wij ook
nog met dit probleem worden geconfronteerd wanneer de leerplichtleeftijdverlaging
een feit is?De verlaging van de leerplichtige leeftijd heeft voordelen, maar er zijn
ook schaduwkanten aan dit wetsvoorstel. Ik begin met de belangrijkste. Een
vierjarig kind is anders dan een vijfjarig kind. Vierjarigen zijn veel sneller
moe en overbelast. Hoe jonger het kind, des te meer nieuwe indrukken het krijgt
te verwerken. In dat licht ben ik niet gelukkig met de wijze waarop het kabinet
de leerplichtleeftijdverlaging wil realiseren. Waarom is het naar school gaan
van vierjarigen op dit moment geen probleem?Ouders hebben nu nog veel ruimte om de vierjarige die daar behoefte aan
heeft, rust te gunnen. Het gaat dan niet om een halve dag of één
dag per week; indien noodzakelijk kan dit een week zijn of zelfs tien dagen.
De VVD-fractie vindt het een spookbeeld dat kinderen die straks op vierjarige
leeftijd naar school gaan, liggen te slapen in de poppenhoek. Zij wil geen
overbelaste, doorgedraaide kinderen die zichzelf, hun ouders en de onderwijsgevenden
onder druk zetten. Op die manier wordt leerplichtleeftijdverlaging een straf,
waar het een instrument zou moeten zijn om achterstanden te voorkomen en te
bestrijden. In dat licht kiest de VVD-fractie ervoor, ouders de verantwoordelijkheid
te laten houden om goed voor hun vierjarige kinderen te blijven zorgen. Daartoe
heb ik samen met collega Barth een amendement ingediend om ouders en verzorgers
de ruimte te geven, hun kinderen een adempauze te gunnen. Ouders krijgen,
als zij dat noodzakelijk vinden, met dit amendement de ruimte, te doen wat
zij in de huidige situatie zonder leerplicht ook kunnen doen: een oververmoeid
of angstig kind, in goed overleg en met toestemming van het hoofd der school,
een of meerdere dagen thuishouden. Ik ben ervan overtuigd dat met dit amendement
de nu bestaande praktijk zonder leerplicht voor vierjarigen zal worden voortgezet.
Er is echter één belangrijk verschil. Ouders die eerder wachtten
met het naar school sturen van hun kind tot het vijf jaar was geworden, kunnen
dit straks niet meer doen vanwege de leerplichtleeftijdverlaging.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vind dit een rare situatie, voorzitter. De VVD wil geen dolgedraaide
kinderen in de poppenspeelhoek, als ik het goed heb begrepen. Blijkbaar wordt
er een soort sabbatsverlof ingebouwd in de Leerplichtwet. Waarom kiest de
heer Van Splunter voor de leerplicht en waarom laat hij de ouders niet de
verantwoordelijkheid en de keuze om het kind naar school te laten gaan wanneer
het eraan toe is?De heer Van Splunter (VVD):Als u mij citeert, moet u mij goed citeren. Geen slapende kinderen in
de poppenhoek en geen dolgedraaide kinderen thuis en op school, zó
heb ik het gezegd. Voorzitter. Dit wordt weer een herhaling van zetten. Nogmaals,
met dit amendement wordt mijns inziens het wetsvoorstel op verantwoorde wijze
bijgesteld. Om die reden sta ik erachter.Mevrouw Lambrechts (D66):Volgens u krijgt het schoolhoofd de kans om te treden in de verantwoordelijkheid
van de ouders. Hij kan nagaan of het kind er al dan niet aan toe is om een
aantal dagen thuis te blijven.De heer Van Splunter (VVD):Ik zou u willen vragen om even stil te staan bij de huidige praktijk.
Ook op dit moment vindt alles in redelijk overleg plaats. Op dit moment is
er ook geen sprake van vrijheid blijheid, omdat scholen nu eenmaal eisen stellen
aan de vierjarige die naar school gaat. Er kan geen sprake zijn van zomaar
in- en uitlopen; dat zou de organiseerbaarheid van lessen in gevaar brengen.
Ik denk dat wij met dit amendement de staande praktijk ten aanzien van vier-
en vijfjarigen in de wet vastleggen. Er zal sprake moeten zijn van redelijk
overleg tussen ouder en schoolhoofd.Mevrouw Lambrechts (D66):Om de bestaande praktijk vast te leggen, heeft u de wet niet nodig. Daarvoor
heeft men de bestaande praktijk al.De heer Van Splunter (VVD):En daarmee komen wij weer uit bij de gedachtewisseling die wij al hebben
gehad.Voorzitter. De staatssecretaris wil de verlaging van de leerplichtige
leeftijd invoeren per 1 augustus van dit jaar. Is dit nog wel mogelijk, gelet
op de behandeling die nog in de Eerste Kamer moet plaatsvinden? In hoeverre
zijn ouders, scholen en andere belanghebbenden op de hoogte van dit voornemen?
Zijn er misschien nog onvoorziene capaciteitsproblemen op de scholen te verwachten?
Niettegenstaande het feit dat in Nederland vierjarigen al massaal naar school
gaan, moet er voorlichting komen over de consequenties van de invoering van
dit wetsvoorstel. Heeft de staatssecretaris nog steeds het voornemen om deze
wet per 1 augustus in te voeren, of is er wellicht toch reden genoeg
om te kiezen voor uitstel met een jaar?Voorzitter. Zonder de leerplichtleeftijdverlaging die nu voor ons ligt,
is de gemiddelde leerplichtige leeftijd in de EU 5,7 jaar. Met deze verlaging
is Nederland, samen met Luxemburg en Noord-Ierland, beland in de kop van het
peloton. Het is niet in het belang van het kind om nog verder de grenzen van
de leerplichtleeftijdverlaging op te zoeken. In het kader van voor- en vroegschoolse
educatie heeft staatssecretaris Verstand uitspraken over de leerplicht gedaan
die mij zorgen baren. Natuurlijk kunnen wij instemmen met de deelname van
twee- en driejarige kinderen aan voorschoolse activiteiten, maar wij willen
met nadruk stellen dat dit niet in het kader van de leerplicht mag plaatsvinden.
Stond zij toch al niet te juichen bij de acceptatie van de motie-Ross-van
Dorp, de VVD vindt een verdere verlaging van de leerplichtleeftijd een verkeerde
zaak.Mevrouw Barth (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Bij mijn colleges Nederlands recht, die al veel
langer geleden plaatsvonden dan ik zou willen toegeven, leerde ik dat de wet
twee functies kan hebben. Traditioneel – toen de parlementaire democratie
in ons land van start ging – werd de wet vooral gebruikt om gegroeide
praktijken vast te leggen: codificatie. Na de Tweede Wereldoorlog en de opkomst
van de verzorgingsstaat is die functie drastisch veranderd. Tegenwoordig wordt
de wet gebruikt als instrument om in de samenleving in te grijpen: modificatie.
Deze ontwikkeling heeft ervoor gezorgd dat wij, als men met wetgeving komt
die staande praktijk vastlegt, geneigd zijn om dat "symboolwetgeving" te noemen.
Dat is vreemd als men bedenkt dat de traditionele functie van de wet is geweest
het vastleggen van van onderaf gegroeide praktijken. De wetgever kwam daar
achteraan. Deze ontwikkeling geeft aardig weer hoe je naar dit wetsvoorstel
kunt kijken. Als je naar de blote feiten kijkt, zou je kunnen zeggen dat het
symboolwetgeving is. 98% van de vierjarigen gaat al naar school. Welgeteld
3100 kinderen van de miljoenen schoolgaande kinderen in Nederland doet dat
om allerlei redenen niet. Terecht merkt de staatssecretaris bovendien in de
nota naar aanleiding van het verslag op dat 100% schoolgang niet haalbaar
is. Er zal altijd een kleine groep kinderen zijn die vanwege ziekte, handicaps
of omstandigheden, zoals die van de schipperskinderen, niet naar school gaat.Toch ziet mijn fractie twee goede redenen om het wetsvoorstel te steunen.
Die zijn allebei al aan de orde gekomen bij de vorige sprekers. De eerste
reden is het belang van het bestrijden van onderwijsachterstanden. Natuurlijk
heeft mevrouw Lambrechts gelijk als zij op onderzoek wijst, maar wij weten
ook uit onderzoek dat bij het wegwerken van onderwijsachterstanden het cruciaal
is dat er geen pauze is in de ontwikkeling van een kind. Als een kind naar
de peuteropvang, de opvang voor twee- tot vierjarigen is geweest en daar een
programma van voor- en vroegschoolse educatie heeft gedraaid, heeft het een
voorsprong ten opzichte van kinderen die dat programma niet hebben gevolgd.
Kan het kind echter daarna niet direct naar de basisschool om het programma
voort te zetten, dan ebben de effecten van de voor- en vroegschoolse educatie
al weer heel snel weg. Bovendien is het vooral voor kinderen die de Nederlandse
taal van huis uit niet beheersen belangrijk, niet alleen voor hun ontwikkeling,
maar ook voor hun integratie, dat zij zo jong mogelijk naar school gaan.Een andere, belangrijke reden voor mijn fractie om met het wetsvoorstel
in te stemmen is het scheppen van een goede aansluiting tussen kinderopvang
en school. De heer Van Splunter sprak er al over. Steeds vaker bereiken ook
mijn fractie geluiden dat scholen de deur voor vierjarigen tijdelijk gesloten
houden, omdat zij kinderen niet kunnen plaatsen. Ouders zitten dan soms maandenlang
zonder enige vorm van opvang. Natuurlijk heeft de heer Van den Berg gelijk
dat school geen opvang is, maar als werkende moeder weet ik hoe ongelofelijk
vervelend het is als je er niet op kunt rekenen dat je kind op de school terechtkan.
Je zult er maar mee zitten: allebei een baan, maar geen school en ook geen
kinderopvang voor je kind.Die twee punten betekenen natuurlijk niet dat wij er met dit wetsvoorstel
zijn. Iedereen die zegt dat materiële voorzieningen cruciaal zijn voor
de bestrijding van onderwijsachterstanden en voor een goede aansluiting tussen
kinderopvang en onderwijs, heeft groot gelijk. Er is reden genoeg, in elk
geval wat mijn fractie betreft, om op ambitieuze wijze door te gaan met investeringen
in voor- en vroegschoolse educatie en met investeringen in het basisonderwijs.Op een aantal punten heeft mijn fractie toch nog vragen, zeker gezien
de uitgangspunten waar ik het net over had. De eerste vraag gaat over de manier
waarop het kabinet de leerplicht in het wetsvoorstel vorm geeft. Tot onze
verbazing is er niet gekozen voor een leerplicht die ingaat op de eerste schooldag
van de maand nadat het kind vier jaar is geworden, maar pas bij vier jaar
en vier maanden. Daarmee wordt het gat dat nu soms al valt tussen kinderopvang
en school geformaliseerd. Terecht vraagt mevrouw Lambrechts dan ook welke
rechten ouders nog aan het wetsvoorstel kunnen ontlenen om ervoor te zorgen
dat het gat niet valt. Zo bezien levert het wetsvoorstel te weinig op. Bovendien
kan het voorkomen dat een kind dat in maart vier wordt, pas in september,
na de zomervakantie, naar school kan. Een groot gedeelte, een half jaar, van
het effect van de extra leerplicht is dan al weggevallen. Mijn fractie heeft
hierover vragen gesteld in het verslag.Eigenlijk vonden wij de argumenten van de staatssecretaris om de leerplicht
met vier jaar en vier maanden in te voeren niet erg sterk. Het belangrijkste
argument waar zij mee komt, is dat ouders en scholen tijd nodig hebben om
de inschrijving van de kinderen te regelen. Daar snapte ik eerlijk gezegd
niet veel van. Alle ouders in Nederland krijgen als hun kind drie jaar wordt
een schoolgids, waarin hen erop wordt gewezen dat hun kind een jaar later
naar school gaat en dat het heel belangrijk is om tijdig te beginnen met het
zoeken naar een school. Tegenwoordig weet ook bijna elke ouder wel dat het
heel belangrijk is om je kind tijdig in te schrijven. Sommige ouders doen
dat al als hun kind twee jaar is.Als de leerplicht eerder zou ingaan dan na vier jaar en vier maanden,
zijn er volgens de staatssecretaris geen financiële consequenties. Om
ervoor te zorgen dat wordt overgegaan tot een consequente invoering van de
leerplicht met vier jaar en om de aansluiting tussen peuteropvang,
kinderopvang en school te garanderen heb ik samen met de heer Van Splunter
een amendement ingediend, dat de leerplicht laat ingaan op de eerste schooldag
van de maand nadat het kind vier jaar geworden is. Wij hopen dat dit amendement
op nog bredere steun van de collega's zal kunnen rekenen.Tegelijkertijd – en ook hierop is al door diverse sprekers gewezen –
wordt de flexibiliteit waarmee vierjarigen nu aan school kunnen wennen, met
dit wetsvoorstel ook voor mijn fractie te veel beperkt. Omdat vierjarigen
niet leerplichtig zijn, hebben ouders hierin een grote vrijheid. Als hun kind
te moe is, kan het eens een dagje thuis blijven; als het angstig reageert
op de school, kan het een keer een middagje thuis blijven. Het kind kan ook
eens een middagje slapen. En ik herinner me dat ik mijn eigen zoon vier jaar
geleden een keer een dagje meenam op campagne; hij vond het prachtig.Ook wij hebben daarom steeds gezegd dat wij willen dat de ruimte voor
ouders en kinderen om aan school te wennen optimaal blijft. Wij hebben het
amendement van de heer Van Splunter dan ook graag gesteund – ik heb
het zelfs medeondertekend – want daarmee wordt de ruimte geboden waaraan
ouders en kinderen behoefte hebben. Nu heb ik gezien dat de heer Slob een
amendement heeft ingediend waarmee eigenlijk hetzelfde doel gediend wordt
als met dat van de heer Van Splunter en mijzelf, maar wij vinden dat het amendement
van de heer Slob toch te veel beperkingen met zich meebrengt. Hij zet in op
vijf uur extra per week waarin een kind niet naar school hoeft. Dit levert
wat ons betreft te weinig maatwerk op, in vergelijking met ons eigen amendement.
Wij vertrouwen erop dat scholen, ouders, leraren en schoolleiding hun verantwoordelijkheid
kunnen en zullen nemen, als kinderen een keer een dagje nodig hebben voor
een adempauze.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Ik neem het risico nu maar dat deze vraag ook al gesteld is,
maar erkent mevrouw Barth niet dat met mijn amendement de keuzevrijheid van
ouders veel meer intact blijft dan met het amendement dat zij voorstelt, omdat
zij bij vrij vragen voor een leerling toch altijd afhankelijk zijn van de
beslissing van de schooldirecteur.Mevrouw Barth (PvdA):Maar wij kennen ook allemaal het verschijnsel luxeverzuim; daar wil mijn
fractie de deur niet wagenwijd voor openzetten. Het is nu overigens ook al
de praktijk dat je als ouder niet zomaar even kunt mededelen dat je kind van
vier dat gewoon naar school gaat, een dagje niet komt. Dat doe je in goed
overleg; een school is geen duiventil waar eenieder maar naar believen in
en uit kan lopen. Bij ons amendement gaan wij ervan uit dat er goed overleg
plaatsvindt en dat de directeur vervolgens toestemming geeft. Maar ouders
moeten niet kunnen shoppen, het moet altijd in goed overleg. En dat missen
wij nu eigenlijk in uw amendement.Voorzitter. Het kabinet trekt bijna 16 mln euro uit voor meer personeel
en voor de inrichting van lokalen om deze verlaging van de leerplichtige leeftijd
te realiseren. Het is natuurlijk wel de vraag waar het personeel vandaan moet
komen. Hoeveel extra leraren zullen er eigenlijk nodig zijn? Op deze vraag,
die wij in het verslag gesteld hadden, hebben wij eigenlijk geen helder antwoord
gekregen. Zijn die leraren wel beschikbaar? De kinderen die nu niet naar school
gaan, wonen vooral in de grote steden, waar het tekort aan leraren het ernstigst
is. Levert dit niet te veel extra druk op? En als dit wel zo is, hoe vangen
wij die dan op? Heeft de staatssecretaris daarvoor aanvullende maatregelen
in petto?Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Deze wet zal al in augustus van kracht worden; vindt mevrouw
Barth niet dat er absolute zekerheid nodig is dat er voor al die vierjarige
kinderen die straks bij de scholen op de stoep staan, een klas beschikbaar
zal zijn, plus een leerkracht die hen kan opvangen?Mevrouw Barth (PvdA):Het mag van mij ook een onderwijsassistent zijn, maar ik ben het er wel
mee eens dat de staatssecretaris hierop een stevig antwoord moet geven, want
als die mensen er niet zijn, maken wij echt symboolwetgeving.Mevrouw Lambrechts (D66):Maar het kan toch ook niet de bedoeling zijn dat deze kinderen, die straks
op zo'n jonge leeftijd zo'n grote overstap maken, alleen maar door onderwijsassistenten
opgevangen worden. Daar zal dan toch ook een leerkracht naast moeten staan.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter. Dit is vragen naar de bekende weg. Mevrouw Lambrechts weet
net zo goed als ik dat onderwijsassistenten niet zelfstandig voor een klas
mogen staan, dat zij dat altijd onder de verantwoordelijkheid van een leerkracht
moeten doen. Ik heb er alle vertrouwen in dat de staatssecretaris dit wetsvoorstel
niet heeft ingediend zonder dat zij erover heeft nagedacht dat er een tekort
aan leraren bestaat en dat dit vooral in de grote steden een groot probleem
is. Zij heeft dit wetsvoorstel ingediend, dus ik ga ervan uit dat ik op dit
punt een bevredigend antwoord van haar krijg.Het kabinet weigert vooralsnog te betalen voor de extra lokalen die nodig
zijn om de extra toevloed van leerlingen op te vangen. De redenering is dat
deze kinderen verspreid zullen worden over bestaande scholen en klassen. Deze
redering kan mijn fractie niet goed volgen. Wie dit onderschrijft, accepteert
immers vollere klassen in de onderbouw, terwijl wij in de afgelopen jaar juist
de meeste energie hebben gestoken in het voorkomen van volle klassen in de
onderbouw. Bovendien is het uitgangspunt, vastgelegd in de bestuursakkoorden
tussen het Rijk en de gemeenten, dat wie bepaalt, betaalt. Wij hebben een
snelle rekensom gemaakt: voor de 3100 kinderen die op papier extra kunnen
toevloeien naar het onderwijs door verlaging van de leerplicht, zijn 155 extra
lokalen nodig. Het geld dat nodig is om die te bouwen, moet zo snel mogelijk
aan het Gemeentefonds worden toegevoegd zodat die lokalen kunnen worden gebouwd.
Ik heb een motie klaarliggen over dit onderwerp. Als het nodig is, zal ik
die in tweede termijn indienen.Eén van de redenen waarom kinderen nu niet naar de basisschool
gaan, is volgens de nota naar aanleiding van het verslag dat hun ouders geen
enkele school van hun richting kunnen vinden in redelijke nabijheid. De leerplichtambtenaar
accepteert dat, de PvdA-fractie niet. Kinderen mogen geen onderwijsachterstanden
oplopen, of het nu om kennis of sociale vaardigheden gaat, omdat hun ouders
zulke extreme ideeën hebben. Hun kind kan in zo'n geval
naar de openbare school waar alle gezindten welkom zijn en ook welkom moeten
zijn. De staatssecretaris moet laten weten dat zij niet accepteert dat deze
kinderen thuiszitten. Wij vragen haar om daartoe een richtlijn naar alle leerplichtambtenaren
te doen uitgaan.Omgekeerd zijn er leerplichtige kinderen die thuiszitten, omdat geen enkele
school ze wil hebben of omdat de school van hun keuze ze weigert. De evenknie
van leerplicht – mijn fractie heeft dat al vaak bepleit – is een
wettelijk verankerd leerrecht, dat ouders voor hun kind de toegang verschaft
tot de school van hun keuze. Waar blijft het wetsvoorstel dat het wettelijk
verankerd leerrecht regelt?De heer Slob (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Ook na lezing van de nota naar aanleiding van het
verslag kan de fractie van de ChristenUnie geen warme gevoelens krijgen bij
het voorstel om de leerplichtige leeftijd te verlagen. Wij hebben ons daarover
al eerder kritisch uitgelaten. Wij hebben indertijd ook niet de motie van
mevrouw Ross-van Dorp gesteund.Naar onze mening wegen de mogelijke voordelen van deze generieke maatregel
voor een relatief kleine groep van ongeveer 3000 kinderen niet op tegen de
nadelen die alle ruim 190.000 vierjarigen en hun ouders ervan zullen ondervinden.
Het verlagen van de leerplichtige leeftijd betekent een inperking van de vrijheid
van ouders om zelf te bepalen hoe hun kind op die leeftijd wordt opgevoed.
De Raad van State heeft zich ook in dergelijke bewoordingen uitgelaten. Er
kunnen voor ouders opvoedkundige redenen zijn om vierjarige kinderen niet
of maar gedeeltelijk naar school te sturen. Ouders hebben tot nu toe die vrijheid
altijd gehad. Die biedt hun de mogelijkheid om hun kind of kinderen geleidelijk
het schoolritme te laten oppakken. Ik heb ook zelf als ouder de waarde daarvan
mogen ervaren en met mij vele andere ouders. Als dit wetsvoorstel in deze
vorm wordt aangenomen, betekent dit een inperking van de vrijheid die ouders
op dit punt hebben. Het is ons, eerlijk gezegd, nog steeds een raadsel waarom
juist de CDA-fractie bij het inperken van die vrijheid het voortouw heeft
genomen. Mogelijkerwijze horen wij daar straks nog iets over. Het verbaast
mij op dit punt in eerste termijn dat nu ook de VVD-fractie in dat spoor lijkt
verder te gaan.Natuurlijk heeft mijn fractie – laat dat duidelijk zijn –
waardering voor inspanningen die worden verricht om zoveel mogelijk onderwijsachterstanden
op bijvoorbeeld het gebied van cognitieve vermogens en taalontwikkeling te
voorkomen en te bestrijden. Ik weet ook dat dit de onderliggende gedachte
is geweest om tot verlaging van de leerplichtige leeftijd over te gaan. Doel
en middel moeten echter wel tegen elkaar afgewogen worden, zeker als er andere
instrumenten zijn die ingezet kunnen worden of als instrumenten die nu zijn
ingezet, nog versterkt kunnen worden om het beoogde doel te bereiken.Los van de vraag bij hoeveel van de circa 3000 nog niet schoolgaande vierjarigen
het probleem van de onderwijsachterstanden speelt, heeft de fractie van de
ChristenUnie niet de indruk dat op dit moment alle andere bestaande mogelijkheden
dan het verlagen van de leerplichtige leeftijd zijn gebruikt om de beoogde
groep vierjarigen naar school te krijgen. Hoe staat het bijvoorbeeld met de
uitwerking in de G4- en G21-steden van de in het GSB-convenant opgenomen bepaling
om meer vierjarigen naar school te krijgen? In hoeverre wordt overal met de
ouders voldoende gecommuniceerd om hen te attenderen op de mogelijkheid om
een kind van vier jaar naar school te laten gaan? Alleen een onderwijsgidsje
sturen is zeker bij de doelgroep die wij voor ogen hebben, vaak niet voldoende.
Welke gevolgen zullen de verdergaande investeringen van de afgelopen jaren
in voor- en vroegschoolse educatie hebben voor wat wij de risicokinderen zijn
gaan noemen? Het zijn zo maar wat vragen die zich aan ons opdringen bij lezing
van dit wetsvoorstel.Naast vragen over de noodzaak van dit wetsvoorstel heeft de fractie van
de ChristenUnie ook vragen over de inhoud van het wetsvoorstel. Het heeft
ons verbaasd dat de regering ook bij vierjarigen vast wil houden aan een maximale
vrijstelling van geregeld onderwijs van vijf uren per week. Daar kunnen nog
eens vijf uren bijkomen als de directeur daarvoor toestemming geeft. Dit aantal
staat gelijk aan de maximale vrijstelling in uren voor vijfjarigen. Zoals
bekend heb ik een amendement ingediend waarmee geregeld wordt dat deze vrijstelling
voor vierjarigen op tien uren wordt gesteld zonder dat ouders voorafgaande
toestemming van het schoolhoofd behoren te vragen. Voor deze jonge leeftijdsgroep
is dit aantal uren meer dan te rechtvaardigen. Bovendien verzacht dit enigszins
de inperking van de keuzevrijheid van de ouders die zich bij inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel zal voordoen. Wij hechten daaraan zeer. Het is ook een
nadrukkelijk verschil met het amendement wat ik zojuist onder ogen kreeg van
de leden Van Splunter en Barth dat de ouders heel nadrukkelijk richting van
de schooldirecteur stuurt. De ouders worden daardoor medeafhankelijk van zijn
oordeel. U hoort mij niet zeggen dat zo'n oordeel er niet toe doet, maar wij
hechten eraan dat ouders zélf de mogelijkheid hebben om te bepalen
of zij hun kind al dan niet een x-aantal uren in de week thuishouden.Mevrouw Barth (PvdA):Ik kan mij niets voorstellen bij een situatie waarin een ouder dat zonder
overleg doet.De heer Slob (ChristenUnie):Ik kan mij voorstellen dat ouders uiteraard wel overleg hebben met een
directeur doch zelf het recht willen behouden om als eerste ervoor te kiezen
hun kind thuis te houden. In het huidige wetsvoorstel kan dat tot vijf uren
maar als het er zes, zeven of acht worden, zijn de ouders altijd afhankelijk
van wat een schooldirecteur ervan zegt. Dat perkt de keuzevrijheid van ouders
in en de staatssecretaris geeft dat ook toe in de nota naar aanleiding van
het verslag. Ik vind dat niet terecht, vooral met het oog op de jonge leeftijd
van deze kinderen! Daarom stel ik voor, de keuzevrijheid te verbreden tot
méér dan in het wetsvoorstel wordt voorgesteld.Mevrouw Barth (PvdA):Nogmaals, een school is geen duiventil waar iedereen zomaar in en uit
kan lopen.Uw amendement beperkt ouders meer dan ons amendement. Bij uw amendement
wordt het beperkt tot maximaal tien uren per week, terwijl ons amendement
de mogelijkheid biedt een kind langer thuis te houden als dat
nodig is om het tot rust te laten komen.De heer Slob (ChristenUnie):Mijn amendement gaat ook verder dan tien uur. Naast de tien uren waarvoor
ik ouders de vrije keuze wil geven, kunnen er nog vijf uren bijkomen in overleg
met de schooldirecteur. Dan is de week al bijna helemaal vol. Het gaat immers
over ongeveer 22 schooluren. In dat opzicht kan het redelijk dekkend zijn.
Het liefst had ik het hele wetsvoorstel niet gehad als ik heel eerlijk ben.
Dan hadden de ouders een hele grote keuzevrijheid gehad. Mijn amendement is
puur erop gericht om te repareren wat er te repareren valt. Kijk, je hoeft
helemaal niet doorgestudeerd te hebben om te constateren dat dit wetsvoorstel
een meerderheid zal krijgen in deze Kamer.Mevrouw Barth (PvdA):Ik kan slechts vaststellen dat het amendement van de heer Slob in feite
een leraar voor driekwart van de schooltijd afhankelijk maakt van de luimen
van ouders. Daarmee run je geen onderwijs.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Ik vind dit een hele slechte kwalificatie van de keuzes die
ouders maken ten aanzien van de opvoeding van hun eigen hele jonge kinderen!
Ik vind dat ouders zelf mogen bepalen hoe zij dat op die leeftijd willen invullen.
Dat is tot nu toe altijd de praktijk geweest. Als mevrouw Barth daaraan de
kwalificatie "luimen van ouders" geeft, vind ik dat eerlijk gezegd een uiterst
negatieve kwalificatie!De heer Van Splunter (VVD):Het gaat om het vastleggen van de staande praktijk. De school is inderdaad
geen duiventil. Als ouders vierjarigen naar school sturen, moeten zij zich
ook houden aan het reglement. Als ouders hun kinderen te weinig dagen naar
school sturen, krijgen zij problemen met de schoolleiding. Dit overleg tussen
ouders en schoolhoofd is staande praktijk. Dat leggen wij vast in ons amendement.
Wij hebben ons goed georiënteerd hoe op dit moment de praktijk is. Heeft
u dan zo weinig vertrouwen in dat overleg, mijnheer Slob?De heer Slob (ChristenUnie):De staande praktijk is dat ouders van kinderen die nog geen vijf jaar
oud zijn, volledig de ruimte hebben om, als zij hun kind hebben aangemeld,
zelf te bepalen wanneer zij hun kind naar school laten gaan. Al zou het maar
een paar uur in de week zijn, als zij dat op dat moment voor hun kind verantwoord
en noodzakelijk vinden, omdat het kind langzaam moet ingroeien in het schoolritme,
dan kan dat gewoon. Natuurlijk vindt daar wel overleg over plaats met de schooldirecteur,
maar het is uiteindelijk de ouder zelf die de keuze kan maken. Op het moment
dat dit wetsvoorstel van kracht wordt, komt er een leerplicht voor vierjarigen
en is die keuzevrijheid dus gewoon voor een groot gedeelte weggehaald. Daar
verzet ik mij tegen. Ik had eerlijk gezegd verwacht dat de VVD-fractie zich
ook in dat verzet zou voegen, omdat zij altijd gepleit heeft voor keuzevrijheid,
ook voor ouders. Het verslag begint ook met een prachtige volzin waarin de
VVD-fractie haar teleurstelling uitspreekt over het wetsvoorstel. De bijdrage
van de VVD-fractie in eerste termijn wijkt hier echter behoorlijk vanaf.De heer Van Splunter (VVD):Ik vind dat de heer Slob een loopje neemt met de realiteit. Het is gewoon
niet waar dat ouders de volledige vrijheid hebben. Als zij ervoor kiezen om
hun kind tussen de vier en vijf jaar oud naar school te laten gaan, maar heel
weinig uren van de schoolweek benutten, dan ontstaat er op een gegeven moment
een conflict tussen de schoolleiding en de ouders. Een school is geen duiventil;
dat is zo en dat zal ook zo blijven. Ik vind dus dat hetgeen de heer Slob
zegt, niet geheel volgens de realiteit is.De heer Slob (ChristenUnie):Ik ken de realiteit zelfs van zeer nabij. Ik zie dat ouders proberen om
hun kind, als het vier jaar is, zoveel mogelijk naar school te laten gaan,
het liefst gedurende alle uren die daarvoor beschikbaar zijn. Als dat kan,
is dat ontzettend mooi. Er zijn echter ook redenen om daar, zeker als het
kind nog maar net vier jaar is, heel geleidelijk mee om te gaan. Op dit moment
kan dat, omdat er nog geen sprake is van een leerplicht. Die mogelijkheid
wordt straks echter gewoon weggehaald. En dat betreur ik. Ik snap het ook
niet helemaal. Ik heb uiteraard wel oog voor die circa 3000 kinderen die nog
niet naar school gaan. Wij moeten er ook alles aan doen om voor hen die brug
te slaan. Het is alleen de vraag of wij daar dit middel voor moeten gebruiken.Het vrijlaten van ouders bij het bepalen van het aantal uren kan ook een
positief gevolg hebben voor de toch al oplopende werkdruk van schooldirecteuren.
Ingevolge het wetsvoorstel zoals het er nu ligt, dus los van het amendement
van de collega's Van Splunter en Barth, zouden zij verplicht worden om toestemmingsbeschikkingen
af te geven voor meer dan vijf uur vrijstelling, hetgeen weer het nodige van
hen vraagt.Mijn fractie heeft ook vragen over de inwerkingtreding van het wetsvoorstel.
Als een kind reeds vier jaar is op de datum van inwerkingtreding, behoeft
het pas naar school op de eerste schooldag van de vierde maand volgend op
de datum van de inwerkingtreding. De argumentatie om voor die drie maanden
te kiezen, kunnen wij niet helemaal volgen. Volgens ons hebben wij het hierdoor
in feite over een leerplichtleeftijdverlaging van negen maanden in plaats
van een jaar. Dat kan zo zijn, maar de vraag is of dit ook niet kan gaan betekenen
dat ouders die hun kinderen onder het oude wetsregime direct vanaf hun vierde
levensjaar naar school sturen, dus met alle ruimte om hun kinderen langzaam
in het schoolritme te laten groeien, nu eerst drie maanden zullen moeten wachten.
Ons bereiken nu al berichten van scholen dat zij, als het wetsvoorstel kracht
van wet gaat krijgen, de kinderen pas zullen laten instromen vanaf de eerste
dag van de vierde maand na hun vierde verjaardag. Als dat echt de werkelijkheid
gaat worden, dan kan dat gaan betekenen dat straks minder kinderen in de eerste
drie maanden van hun vierde levensjaar een basisschool zullen bezoeken dan
nu het geval is. Over het voorbijschieten van doelen gesproken!In de vele contacten die ik met scholen heb gehad – ik heb bijvoorbeeld
geïnformeerd in hoeverre zij voorbereid zijn op dit hele gebeuren –
wijzen scholen er met name op dat er een groot tekort aan leerkrachten is
en dat hier een extra spanning op gezet zal worden, als dit wetsvoorstel van
kracht wordt. Hoe denkt de staatssecretaris dat dit in de praktijk zal gaan?
Scholen willen ook weten of invoering per 1 augustus 2002 een
reële optie is. Op dit moment worden in alle scholen de formatieplannen
al rondgemaakt. Op de meeste scholen moeten die namelijk echt voor 1 mei rond
zijn. Ik heb zelf geconstateerd dat nog niet veel scholen in hun formatieplannen
rekening hebben gehouden met hetgeen straks op hen af komt. Dat kan nog behoorlijk
wat problemen opleveren en het is de vraag of wij dat over ons moeten afroepen.
Daar kunnen wij nog heel veel spijt van krijgen.Voorzitter. Zoals u al begrepen zult hebben, zijn wij absoluut niet enthousiast
over dit wetsvoorstel. Wij wachten uiteraard de beantwoording van de staatssecretaris
af, maar het zou mij verbazen als die tot een sterke verandering in onze opstelling
leidt.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter. Mijn fractie staat niet alleen achter, maar ook voor dit wetsvoorstel.
Hieraan ligt een historisch, maar ook emotioneel debat met de staatssecretaris
ten grondslag. Het siert haar dat zij over haar eigen schaduw heen is gesprongen
en op verzoek van de Kamer dit wetsvoorstel heeft voorbereid.Onderwijsachterstand is niet alleen een individueel maar ook een maatschappelijk
probleem. Wij werken al geruime tijd samen met de staatssecretaris aan een
plan van aanpak op dit punt. In deze verkiezingstijd geven sommige politici
in gespierde taal af op een aantal maatschappelijke verschijnselen. Dit betreft
dan vaak de problematiek van allochtone jongeren. Als de staatssecretaris
echter maatregelen wil nemen om de gevreesde ontsporing van jongeren tegen
te gaan, worden hier door de Kamer kleine mesjes over getrokken omdat hierdoor
de vrijheid van de ouders wordt belemmerd. Wij praten veel en vaak over de
vrijheid van kinderen om zich te kunnen ontwikkelen. Wij moeten aan dit uitgangspunt
blijven vasthouden. Het bestrijden van achterstanden moet zo vroeg mogelijk
beginnen. Het is logisch dat wordt getracht om ook die kleine minderheid van
kinderen die door hun ouders niet op vierjarige leeftijd naar school wordt
gestuurd, eenzelfde start te geven als de andere kinderen.De heer Slob (ChristenUnie):Dat is voor niemand een punt van discussie. Dat wil iedereen. De vraag
is alleen welke middelen worden ingezet om dat doel te bereiken.De heer Rabbae (GroenLinks):De middelen die tot nu toe zijn ingezet, hebben niet geholpen. Wij moeten
nu aan iets nieuws denken. Mevrouw Barth heeft er terecht op gewezen dat met
het wetsvoorstel een maatschappelijke ontwikkeling wordt gecodificeerd. De
meeste ouders sturen hun kinderen op vierjarige leeftijd naar school. Het
gaat nu om de ouders die dat niet doen. Daar blijken verschillende motieven
voor te bestaan. In Utrecht heb ik onlangs met een aantal Marokkaanse ouders
gesproken. Sommigen sturen hun kind niet naar school als het vier jaar is
geworden omdat het niet verplicht is. Zij vinden dat het beter thuis kan blijven
spelen. Soms is het ontbreken van onderwijs in het Arabisch de reden. De desbetreffende
ouders denken dat het beter is dat het kind bij de moeder blijft om het Marokkaans
of Berbers goed te leren.Het blijkt overigens ook dat kleintjes naar school worden gestuurd om
te slapen. Deze kinderen missen de benodigde routine en regelmaat totaal.
Als deze kleintjes pas later op school komen, is het voor hen in feite al
te laat om nog mee te kunnen gaan met de andere kinderen. Wij investeren dan
ook terecht in deze kleine categorie, in de hoop dat zij mee kunnen doen.
De meerderheid van de ouders wordt daardoor niet geschaad, want deze meerderheid
stuurt haar kinderen toch al naar school vanaf het vierde jaar, en met dit
wetsvoorstel vangen wij de rest op en nemen wij die mee. In die zin is het
wetsvoorstel dus zeker niet buitenproportioneel, zoals een aantal collega's
hebben gesteld.Ook wij hebben brieven gekregen van ouders die bang zijn dat door dit
wetsvoorstel hun kleintjes uitgeput raken, omdat zij niet meer thuis kunnen
slapen. De staatssecretaris heeft daar wel een opening voor gelaten, maar
ik weet niet of dat voldoende is. Ik wacht haar reactie af, maar ik ben geporteerd
voor het amendement van de collega's van de fracties van PvdA en VVD waarmee
de ouders, in overleg met de school, flexibiliteit wordt gegund, afhankelijk
van de situatie van de kleintjes.Ten slotte nog iets over de invoering van dit wetsvoorstel. Zorgvuldigheid
moet natuurlijk vooropstaan, maar ik zou er wel voor zijn als wij de betrokken
ouders kunnen laten weten dat het vanaf 1 augustus a.s. menens is met de ontwikkeling
van hun eigen kinderen. Het is dan wel nodig om van de staatssecretaris te
horen of onder andere de menskracht een knelpunt zou kunnen zijn. Ook ik meen
dat onderwijsassistenten voor deze groep kinderen ingezet kunnen worden, zoals
dat ook voor andere groepen kinderen gebeurt.Kortom, voorzitter, wij staan positief ten opzichte van dit wetsvoorstel.De vergadering wordt van 18.30 uur tot 20.00 uur geschorst.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter. Ik wil u hartelijk danken voor het feit dat u zo ruimhartig
bent om mij nog het woord te gunnen. Door omstandigheden kon ik niet eerder
hier zijn, waarvoor excuses aan de collega's en de staatssecretaris. Ik had
buitengewoon graag het eerste deel van dit debat bijgewoond.Voorzitter. Ik sta hier met een zekere trots, want in november 2000 heb
ik met steun van de fracties van de PvdA en GroenLinks een motie ingediend
met de strekking om de leerplichtige leeftijd te verlagen tot vier jaar ten
behoeve van de strijd tegen onderwijsachterstanden. Vandaag is de plenaire
bespreking van het daaruit voortgekomen wetsvoorstel. Het CDA kan van harte
instemmen met dit wetsvoorstel. Ik wil de staatssecretaris bedanken voor haar
royale steun, de vormgeving en de verdediging van het wetsvoorstel. Zij stond
er immers in eerste instantie nogal terughoudend tegenover.Wetgeving mag geen symboolwetgeving zijn, maar moet uitvoerbaar en handhaafbaar
zijn. Daarom is het van belang wetten te maken die al zonder wet door de meerderheid
van de doelgroep worden nageleefd. Dat is bij dit onderwerp het geval. 98%
van de vierjarigen gaat immers zonder leerplicht naar school. De ouders vinden
de school kennelijk zo waardevol dat een leerplicht niet nodig
is en dat zij van het leerrecht gebruik maken. 2% gaat echter nog niet op
vierjarige leeftijd naar school en van deze groep heeft 25% grote onderwijsachterstanden.
Zoveel mogelijk onderwijs is dan ook belangrijk voor deze groep.Is wetgeving niet het schieten met een kanon op een mug, zoals D66 en
de ChristenUnie vinden? Het CDA vindt van niet. Deze wet moet gezien worden
als onderdeel van een groter geheel. Het is niet dé manier om onderwijsachterstanden
te bestrijden, maar een klein stukje in de doorlopende lijn van consultatiebureau
via voor- en vroegschoolse educatie naar de eerste groepen van het basisonderwijs.
In wezen betekent dit een grote stap op weg naar een sluitende aanpak op het
terrein van jeugd en onderwijs. Het past ook bij ontwikkelingen als de brede
school, het onderwijsnummer en de jeugdmonitor. Mijn fractie vindt dit ruimschoots
opwegen tegen de bezwaren van ouders en partijen dat de keuzevrijheid van
ouders wordt verminderd. Bijzondere omstandigheden zijn er altijd en deze
worden al afdoende geregeld in de Leerplichtwet van 1969. Onderwijs aan groep
1 en 2 is niet meer te zien als bewaarschool, maar is waardevol want het is
op het kind toegesneden onderwijs dat wordt gegeven door goed opgeleide leerkrachten.
De doorgaande ontwikkelingslijn, waarover gesproken wordt in de Wet op het
primair onderwijs, gaat daar ook van uit. Laten wij er dan ook voluit voor
kiezen om de leerplicht al vanaf groep 1 te laten ingaan. Dit betekent tegelijkertijd
dat het CDA er geen enkele behoefte aan heeft om de leerplichtige leeftijd
nog verder te verlagen. Wel wil het benadrukken dat het om partiële leerplicht
gaat. Dat wordt in de vuur van het debat wel eens vergeten. Ook voor vijfjarigen
kennen wij geen volledige leerplicht. Voor hen geldt zonder meer een ontheffing
voor vijf uur in de week met de mogelijkheid voor de directeur om dit te verdubbelen
tot tien uur. In het voorliggende wetsvoorstel wordt deze regeling ook voorgesteld
voor de vierjarigen. In schooltijden omgerekend, betekent dit minimaal vier
ochtenden naar school. Nu zijn deze kinderen een jaar jonger. Kinderen beleven
school vaak zeer intensief en dat kan betekenen dat kleuters, die net op school
zitten, 's middags doodmoe zijn. Zij moeten dan even thuis kunnen uitrusten
in plaats van in de zandbak of poppenhoek in slaap te vallen. Daarom kunnen
wij ons wel iets voorstellen bij het amendement van de heer Slob die voor
vierjarigen een automatische ontheffing van tien uur wil, met daarbij de vijf
uur van de directeur. Dit kan er echter wel toe leiden dat kinderen slechts
zeven uur naar school gaan als de ontheffing met een zekere regelmaat wordt
gegeven. Vertaald in schooltijden betekent dit twee ochtenden. Dat vinden
wij nogal weinig. De directeur krijgt de zware taak om af te wegen of de extra
vijf uur wel toegekend moeten worden. Ook hierop hoor ik graag de reactie
van de staatssecretaris. De leden Barth en Van Splunter hebben op stuk nr.
8 een amendement ingediend dat ertoe strekt dat direct na de vierde verjaardag
een kind moet kunnen worden toegelaten. Het lijkt voor het CDA een aantrekkelijke
wijziging omdat er drie maanden "leerplichtwinst" in zit, maar wij zien ook
de consequenties hiervan voor kinderen die net voor de grote vakantie of net
voor de hectische periode voor sinterklaas en kerst jarig zijn. Is het amendement
dan praktisch uitvoerbaar?De gemeenten moeten zorgen voor voldoende huisvesting. De 2% extra zal
volgens de staatssecretaris in de grote steden worden geconcentreerd. Een
of twee kinderen zullen voor de huisvesting van de scholen geen grote problemen
opleveren, maar grote aantallen vragen ook om meer lokalen. Zijn die er wel
en hebben de gemeenten die hiervoor verantwoordelijk zijn hier wel geld voor?
Is hiervoor geld gereserveerd in de uitvoeringsmiddelen? Wij vinden dat dit
echt moet worden geregeld en sluiten ons aan bij de opmerkingen van mevrouw
Barth.Graag hoor ik van de staatssecretaris hoe zij het amendement dat toeziet
op de mogelijkheid om de directeur nog meer in te schakelen bij de vrijstelling
van onderwijs gerealiseerd ziet. Een middagje vrij is misschien mogelijk,
maar ik kan mij voorstellen dat een familie bijvoorbeeld voor zes weken naar
Turkije wil, vindt dat zij in een noodsituatie zit en met de wet in de hand
een schriftelijke vrijstelling van de leerplicht vraagt. Ik heb er niet veel
zicht op, maar ik denk dat het spanningen kan oproepen.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter. Mevrouw Ross had het over een door ons ingediend amendement,
dus wellicht is een toelichting onzerzijds zinvol. In de toelichting op het
amendement zit een heel duidelijke waarborg, namelijk een zorgvuldige procedure
waarin wordt toegezien op de naleving van de leerplicht. Dat betekent dat
ons amendement geen ruimte biedt voor zes weken vakantie in het buitenland.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):De toelichting lijkt mij duidelijk over de procedure, maar ik probeer
mij voor te stellen wat voor soort verzoeken er kunnen komen en in welke positie
een directeur zou kunnen worden gebracht om aan zijn discretionaire bevoegdheid
gestalte te geven. Ik zoek dan altijd naar de moeilijkste kwesties die ik
kan bedenken. Ik kan helaas niet alle consequenties overzien, dus hoor graag
waar de staatssecretaris haken en ogen ziet.Mevrouw Barth (PvdA):Voor de toepassing van een wet is het debat erover in de Kamer altijd
erg belangrijk. Welnu, wij hebben niet de intentie om het te laten gebruiken
voor een materiële ontduiking van de leerplicht. Ook heeft bij ons een
rol gespeeld dat een directeur altijd verantwoording aan de onderwijsinspectie
moet afleggen over de door hem genomen besluiten bij vrijstellingen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Daarom ben ik ook zo benieuwd naar het antwoord van de staatssecretaris.
Natuurlijk maakt deze behandeling een belangrijk deel uit van het lot van
deze wet. De ervaring leert echter dat niet alle consequenties altijd goed
zijn te voorzien, dus ik nodig de staatssecretaris uit om de mogelijke vragen
die aan een directie kunnen worden gesteld, uiteen te zetten.Staatssecretaris Adelmund:Voorzitter. Recentelijk zijn veel onderzoeken verschenen die uitwijzen
dat vroegtijdige deelname aan educatie belangrijk is voor zeer jonge kinderen.
Zelfs in het veelbesproken stuk "Wie het kleine niet eert" van Marianne Riksen-Walraven
over het belang van vroege sociale ervaringen stond dat een kind op zeer jonge
leeftijd verbaal en non-verbaal zeer goed kan worden gestimuleerd en dat dit prachtige leerervaringen kan opleveren. Het blijkt tevens uit alle
rapporten hierover die aan de Kamer zijn toegestuurd.De motie is aangenomen in een debat dat is gehouden in november 2000.
Gezien deze motie en het feit dat 98% van de ouders hun kinderen op vierjarige
leeftijd naar school brengen, is het heel goed mogelijk, op dit moment te
discussiëren over het voorstel om het leerrecht om te zetten in een leerplicht.
Overigens wordt dit voorstel door een meerderheid in de Kamer gesteund.De cijfers over niet-schoolgaande vierjarigen kunnen niet heel exact worden
geïnterpreteerd, omdat niet al deze kinderen in het bezit zijn van een
onderwijsnummer. Verder kunnen wij de aantallen vierjarigen uit de gemeentelijke
basisregistratie niet vergelijken met de aantallen vierjarigen die op de scholen
zijn ingeschreven, omdat er kinderen zijn die niet zijn ingeschreven in de
basisadministratie. Ik heb de Kamer overigens al in november 2000 gemeld dat
deze cijfers niet helemaal zuiver zijn, omdat niet alle kinderen legaal in
Nederland verblijven. Met het oog hierop hebben wij ervoor gekozen om een
schatting te maken van het aantal kinderen dat onder dit wetsvoorstel valt.De schattingen uit het prima cohortonderzoek geven een redelijk beeld
van wat de scholen in de komende periode te wachten staat. Uit dit onderzoek
kan namelijk worden afgeleid welke vierjarigen wel naar school gaan en welke
niet. De gegevens uit dit onderzoek zijn gebruikt door enkele woordvoerders
toen zij erop wezen dat er in totaal 3100 kinderen moeten worden opgevangen.
Van deze kinderen is 25% van allochtone afkomst.Het omzetten van het leerrecht in een leerplicht vereist een aantal maatregelen.
Overigens zullen deze extra leerlingen wel gespreid terechtkomen over het
totale aantal scholen. Zo zal ongeveer 25% van deze kinderen in de grote steden
moeten worden opgevangen en 75% gespreid in de andere gebieden. In totaal,
inclusief dus de leerlingen die naar het speciaal onderwijs gaan, komen er
3100 vierjarige leerlingen bij. Bij de raming van de kosten is rekening gehouden
met de personeelskosten, de kosten voor materiële instandhouding en huisvesting.
Het bedrag dat volgens deze raming, die heel precies is uitgevoerd, nodig
is voor de huisvesting is al gestort in het Gemeentefonds, omdat de gemeenten
nu al rekening moeten kunnen houden met de mogelijkheid dat de Kamer hiertoe
zal besluiten.Mevrouw Barth heeft mij gevraagd hoeveel extra kosten dit wetsvoorstel
met zich brengt. Voor stichtingskosten en de eerste inrichting is dat ongeveer
2,3 mln euro, te weten 13.000 euro per lokaal. In theorie gaat het om 175
lokalen. Dat aantal is iets hoger dan door mevrouw Barth is berekend, omdat
de norm voor speciaal onderwijs lager ligt dan die voor kinderen in het regulier
onderwijs.Mevrouw Barth (PvdA):Kunt u aangeven wanneer het geld voor deze maatregel in het Gemeentefonds
is gestort? Kunt u verder verklaren waarom in de nota naar aanleiding van
het verslag zo nadrukkelijk is vermeld dat het kabinet wel zal betalen voor
de inrichting, maar niet voor de lokalen?Staatssecretaris Adelmund:In de rijksbegroting is voor een aantal posten al een bedrag gereserveerd.
Over de wijze waarop dit geld precies is besteed, zal ik u een brief doen
toekomen. Ik kan u nu al wel zeggen dat dit geld onder meer is besteed aan
de eerste inrichting, extra personele kosten en materiële instandhouding.
De kosten die hiervoor moeten worden gemaakt, zijn al heel nauwkeurig vastgesteld.Mevrouw Barth (PvdA):Die bedragen heb ik ook gezien. Dat geld is echter bedoeld voor de inrichting
van de lokalen en de materiële bekostiging, maar zeker niet voor de bouw
van extra lokalen. U zegt dat deze leerlingen gespreid naar school zullen
gaan, maar u zegt tegelijkertijd ook dat 25% van die kinderen in de grote
steden naar school zullen gaan. Dat zijn 800 kinderen en dus 40 lokalen.Staatssecretaris Adelmund:Tussen het moment waarop wij hiertoe besluiten en het moment dat de lokalen
daadwerkelijk ingericht moeten zijn, ligt nog flink wat tijd. Ik zal echter
schriftelijk ingaan op de inwerkingtreding van de wet. Ik kan overigens wel
uw zorgen wegnemen over het moment dat deze wet van kracht wordt. Deze wet
gaat niet in op 1 augustus 2002. Het is niet mogelijk om alles voor die datum
te regelen. De wet zal dan ook op een later moment in werking moeten treden.
Dat zal gebeuren via een koninklijk besluit. Op dat latere tijdstip zult u
veel meer inzicht hebben in de middelen die extra in het Gemeentefonds zullen
worden gestort ten behoeve van de huisvesting.Mevrouw Barth (PvdA):In de voorjaarsnota heb ik natuurlijk ook gelezen dat er 45 mln euro is
uitgetrokken voor schoollokalen. Dat geld is echter bedoeld voor achterstallig
onderhoud en andere onderwijsvernieuwingen. Dit komt er nog bovenop. Met de
gemeenten is afgesproken dat wie bepaalt, betaalt. Als het Rijk vierjarigen
leerplichtig wil maken, hetgeen leidt tot een extra toeloop van vierjarigen
naar het onderwijs, moet het Rijk de kosten dragen. Het gaat dan niet alleen
om de kosten voor de inrichting, maar ook om de kosten voor de bouw van lokalen.
Als het Rijk dat niet doet, kiezen wij dus met zijn allen voor klassenvergroting.Staatssecretaris Adelmund:Dat is zeker niet de bedoeling. Wij zijn bij de inrichting van de lokalen
juist uitgegaan van een verhouding van 1 op 20 in het regulier onderwijs.
Aan die norm wordt ook vastgehouden als men meer handen in de klas heeft.
In het speciaal onderwijs geldt een norm van 1 op 10. Het huisvestingsdebat
wordt nog uitgebreid gevoerd, mede naar aanleiding van de voorjaarsnota. Er
is nog meer aan de orde dan de 45 mln euro ten behoeve van de onderwijsvernieuwingen.
Tegelijkertijd is er een inhaaloperatie aan de orde voor de extra budgetten
die gerelateerd zijn aan het onderwijs. Dat is een uitgebreid debat dat in
de komende weken zal plaatsvinden. Dan zal blijken dat er veel meer aan de
orde is dan alleen dit onderdeel. Ik stel voor dat wij het debat over de huisvesting
op een ander moment voeren, maar wel binnen afzienbare tijd.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik denk dat het verstandig is om de wet niet per augustus te laten ingaan,
want het lukt gemeenten en scholen niet om de gebouwen voor die tijd neer
te zetten. Ik kan mij ook niet voorstellen dat een klaslokaal voor 13.000
gulden kan worden gebouwd. Dat is volstrekt onmogelijk. Als
de staatssecretaris kan toezeggen dat de klaslokalen op een later tijdstip –
dat zal een jaar later zijn – volledig worden bekostigd, is dit punt
voor mij voldoende beantwoord.De heer Van Splunter (VVD):Naar welke datum streeft de staatssecretaris? Mevrouw Lambrechts heeft
net gesproken over een uitstel van een jaar, maar ik heb de staatssecretaris
hierover nog niets horen zeggen.Staatssecretaris Adelmund:Ik kan mij voorstellen dat de datum van 1 augustus 2002 niet wordt gehaald,
omdat dit wetsvoorstel nog naar de Eerste Kamer moet. De tijdelijke referendumwet
vormt een extra complicatie. Ik kan mij voorstellen dat het per koninklijk
besluit gebeurt. Wij hoeven ons niet per se te richten op 1 augustus 2003,
omdat kinderen het hele jaar door vier jaar worden. Het is dus niet nodig
om de wet met ingang van een nieuw schooljaar te laten ingaan; het zou ook
per 1 januari 2003 kunnen. Het wetsvoorstel moet dan met een nota van wijziging
technisch worden aangepast.Het wetsvoorstel biedt mogelijkheden om te kunnen wennen aan de leerplicht
voor vierjarigen. Laten wij uitgaan van een situatie waarin de wet in januari
van kracht wordt. In het eerste lid wordt bepaald dat de huidige regeling
van kracht blijft voor alle kinderen die vijf jaar worden in de periode tussen
januari 2003 en mei 2003. Deze kinderen worden leerplichtig op vijfjarige
leeftijd, ook als de school per 1 januari 2003 leerplichtigen van vier jaar
ontvangt. De wet biedt dus een overgangstermijn.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik merk op dat de staatssecretaris niet begreep dat mevrouw Lambrechts
een vraag stelde. Zij interpreteerde het meer als een opmerking. Ik wil die
opmerking graag vragenderwijs herhalen. Zegt de staatssecretaris toe dat extra
geld beschikbaar komt voor de bouw van lokalen in de grote steden?Staatssecretaris Adelmund:In algemene zin zeg ik toe dat, als wij hier besluiten nemen die huisvestingsconsequenties
hebben, dit moet worden geregeld. Er moet dan een donatie worden gedaan aan
het Gemeentefonds ten behoeve van de gevolgen ten aanzien van de huisvesting.
Mijn antwoord is dus: ja. Tegelijkertijd moeten wij nog een zeer uitgebreid
debat voeren over de huisvesting. Daarbij gaat het om "groot geld" in vergelijking
met wat hierbij aan de orde is. Ik wil dat debat graag nog de komende twee
weken voeren, naar aanleiding van de voorjaarsnota.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wij weten hoe lastig het is om geld voor huisvesting los te krijgen; wij
zijn daar al jaren mee bezig. Het gaat er nu om dat wij op dit moment kunnen
beslissen of met deze onderwijsinspanning gelijk extra geld daarvoor kan worden
gevonden. Bij de klassenverkleining was dat een mooi goed. Wij willen dat
het bij dit wetsvoorstel ook goed wordt geregeld en dat er niet meer gesjoemeld
en gesjacherd moet worden om aan het geld te komen. Ik wil klip en klaar de
toezegging dat het geld er komt.Staatssecretaris Adelmund:Ja, maar dan pas vanaf het moment dat de wet in werking treedt. Ik kan
mij voorstellen dat mevrouw Ross dit redelijk vindt.De heer Rabbae (GroenLinks):Als deze wet per 1 januari wordt ingevoerd, duurt het dus nog een hele
tijd voordat kinderen conform deze wet toegang krijgen tot een school? Als
zij zich als vierjarigen sowieso presenteren, is er nu toch eigenlijk niets
aan de hand?Staatssecretaris Adelmund:Alle vierjarigen kunnen naar school in Nederland; zij hebben nu al het
leerrecht. Van de ouders maakt 98% daarvan op dit moment gebruik. Het enige
wat wij met dit wetsvoorstel doen, is het omzetten van een leerrecht in een
leerplicht. In dat kader moeten wij een datum vinden waarop de scholen ook
de 2% die nu nog niet naar school gaat, les gaan geven. Scholen hebben verder
soms een soort aanloopperiode gekozen voor vierjarigen die worden aangemeld.
Een aantal van de woordvoerders heeft aangegeven dat zij bekend zijn met scholen
die eigen regelingen hebben. Zo zijn er scholen die de vierjarigen alleen
in de morgen ontvangen of slechts een aantal dagen per week. In dat licht
moeten scholen een aantal maanden de tijd krijgen om te wennen aan het feit
dat alle vierjarigen een leerplicht hebben. Deze overgangsfase is nodig om
een en ander organisatorisch goed vorm te geven.Een deel van de voorlichting loopt via de onderwijsgids; dat is reeds
aan de orde geweest. Als het wetvoorstel wordt aangenomen, wordt de doelgroep
opnieuw via de onderwijsgids benaderd. De aangepaste leerplichtfolder "Iedereen
naar school" zal dan via Postbus 51 en bij de postkantoren beschikbaar zijn.
Verder kunnen alle betrokken instanties aan het werk met de campagne van Forum
inzake voor- en vroegschoolse educatie. Dit zijn flinke voorlichtingcampagnes,
waarmee een bedrag van meer dan 75.000 euro is gemoeid. Dat bedrag komt ten
laste van het voorlichtingsbudget van het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen; het was zelfs al opgenomen in de rijksbegrotingDe woordvoerders hebben onderling gediscussieerd – ik heb dat op
andere momenten ook al mogen mee maken – over het verschil tussen onderwijs
en opvang. De heer Van den Berg heeft daar opnieuw aan gerefereerd. Het creëren
van een vangnet voor vierjarige kinderen die uit de opvang komen en niet direct
naar school gaan, was geen argument voor het verlagen van de leerplichtleeftijd.
Kinderen leven nu natuurlijk in een andere situatie dan voor vijftien jaar
gebruikelijk was, met een eeuwigdurende opvang thuis. Voor de meerderheid
van de kinderen is die er niet meer. Dit argument speelt marginaal natuurlijk
mee, maar de onderwijsdoelen die wij willen bereiken staan voorop. Uit de
onderzoeken blijkt dat het verlagen van de leerplichtige leeftijd positieve
resultaten oplevert. In dat licht is deze verlaging gerechtvaardigd.De Kamer weet dat de campagne inzake voor- en vroegschoolse educatie volop
gaat lopen. Verder weet zij – wij hebben daarover vanmiddag al uitgebreid
van gedachten gewisseld – dat de inspanning daarbij één
op één moet samenhangen met wat in de onderste groepen van het
basisonderwijs aan de orde is.De heer Van den Berg vraagt: waarom deze maatregel in plaats van andere
maatregelen? Voorzitter. Enkele woordvoerders hebben die vraag in hun inbreng
al beantwoord en ik kan dat antwoord onderschrij ven. Het is
nooit zo dat één maatregel qua belang alle andere maatregelen
overvleugelt. Inmiddels hebben wij al zoveel discussies gehad, plenair en
in algemene overleggen, over de noodzakelijke maatregelen om achterstanden
zo vroeg mogelijk aan te pakken, dat het goed is om deze maatregel eraan toe
te voegen. Het is beter om langs verschillende kanten naar het doel toe te
gaan dan dit als eenduidige, uitputtende en uitsluitende maatregel te beschouwen
die precies het beoogde effect oplevert. Het gaat om een samenstel aan maatregelen.
De voor- en vroegschoolse educatie, met een gigantische toename van het budget,
is wat dat betreft even belangrijk.Voorzitter. Door de heer Slob is een amendement ingediend en naar aanleiding
daarvan hebben woordvoerders zich afgevraagd of dit niet weer te veel ruimte
zou geven aan ouders om de belangen van het kind zelf af te wegen, in plaats
van in relatie met de school. Ik meen dat dit amendement voorziet in een groot
gedeelte van de tijd voor die eenzijdige afweging van belangen, namelijk tien
uur van de vijftien. Ik moet zeggen dat ik mij meer aangesproken voel door
het amendement van de leden Van Splunter en Barth, waarin de relatie met de
school wél een gegeven is in de afweging.Wat het laatstgenoemde amendement betreft laat ik de beoordeling over
aan de Kamer. Zou het worden aanvaard – dit ligt, gelet op de ondertekening,
voor de hand – dan dring ik op monitoring aan. Immers, dit amendement
biedt veel ruimte om te komen tot de conclusie dat het kind niet naar school
gaat. Uit de op dit amendement gegeven toelichting blijkt overigens dat de
indieners in gedachten hebben wat wel en wat niet redelijke redenen zouden
zijn. Ik kan dit alles vormgeven door een AMvB te slaan bij de wet of door
richtlijnen te geven aan de directeur, maar in het huidige tijdsgewricht past
het mijns inziens beter, te monitoren opdat kan worden nagegaan op welke wijze
men deze ruimte benut. Ik voorspel dat er wat dit betreft verschillen tussen
scholen te zien zullen zijn. De ene school vindt de ene reden geldig, de andere
school weer een andere. Vooral de context moet blijven bestaan, namelijk:
alle vierjarigen naar school. Vervolgens moet er ruimte zijn om te bewegen
daar waar het belang van het kind vergt dat het even niet naar school gaat.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Ik verwijs de staatssecretaris naar mijn eerste termijn waarin
ik met betrekking tot mijn amendement heb aangegeven dat er natuurlijk overleg
zal zijn tussen ouders en school over het aantal uren dat een kind thuis blijft.
Echter, bij mijn amendement berust de eerste verantwoordelijkheid voor deze
vierjarige kinderen nog bij de ouders. Ook in het amendement-Van Splunter/Barth
is er sprake van overleg tussen ouders en school, maar in het kader daarvan
berust de eindverantwoordelijkheid bij de school.Staatssecretaris Adelmund:U heeft het genormeerd door de norm "tien plus vijf" op te nemen voor
vierjarigen. Zelf ben ik benieuwd naar de resultaten van een afweging zonder
grenzen. Ik vraag mij af welke inhoudelijke motieven doorslaggevend zijn om
die extra ruimte te bieden. Dat behoeft dus niet per se gekoppeld te zijn
aan die "tien plus vijf". Overigens kan ik mij voorstellen dat de indieners
van beide amendementen overleggen om eruit te komen. De amendementen kennen
voor een gedeelte hetzelfde doel: er moet ruimte zijn voor de belangenafweging
door de ouders. Ik zou een en ander graag bezien in de beweging die ontstaat
bij leerplicht voor vierjarigen en tegen de achtergrond van het overleg met
de directeur van de school. Overigens kan de directeur een en ander natuurlijk
bespreken met de juf van de klas.De heer Slob (ChristenUnie):De leerplichtambtenaren hebben zich verenigd in een organisatie die met
nadruk heeft aangegeven dat het tot een taakverzwaring voor de directeur leidt
als de verantwoordelijkheid voor een keuze bij de directeur wordt gelegd.
Zij pleit ervoor de ouders de eerste verantwoordelijkheid te geven.Staatssecretaris Adelmund:Ik kan mij voorstellen dat dit de uitkomst zou zijn als wij met directeuren
of leerplichtambtenaren spreken. Ik kan mij ook voorstellen dat bij het anders
wegen van de autonomie van scholen en bij deregulering veel directeuren die
taak wel op zich willen nemen. Er is een overgangsproces. Ik geef u graag
in overweging dat wij niet een heel grote administratieve last moeten maken.Mevrouw Barth (PvdA):Monitoring lijkt mij prima, want dan kunnen wij zien of, zoals de bedoeling
is van het amendement van de heer Van Splunter en mij, de huidige praktijk
daadwerkelijk wordt voortgezet. Ik wijs de staatssecretaris op de toelichting
op ons amendement, waarin nadrukkelijk staat dat die moet worden gewaarborgd
door een zorgvuldige procedure, die toeziet op de naleving van de leerplicht.
Het uitgangspunt voor ons amendement is de leerplicht. Alleen als kinderen
behoefte hebben aan een adempauze – dat woord suggereert al dat het
niet te lang duurt – kunnen zij thuis blijven.Staatssecretaris Adelmund:Het amendement wordt nog interessanter als het wordt gerelateerd aan een
andere inbreng in dezelfde combinatie, namelijk het aanhouden van de leeftijd
van vier jaar. In combinatie zijn de amendementen-Barth/Van Splunter en -Van
Splunter/Barth interessant. Als de ruimte die er nu in het wetsvoorstel na
het bereiken van de leeftijd van vier jaar is, wordt weggenomen, wordt ook
de ruimte weggenomen om vlak voor de zomer of vlak voor de kerst te besluiten
dat het kind nog niet naar school hoeft, maar straks wel. In combinatie met
een amendement dat de ruimte geeft om samen met de directeur tot een afweging
te komen kan het andere amendement worden aanvaard. Gebeurt dat niet, dan
vind ik dat een te grote inperking van de ruimte die de ouders in het voorliggende
wetsvoorstel hebben gekregen. In combinatie zijn de twee amendementen waardevol.
Ik laat het oordeel erover aan de Kamer.Mevrouw Ross had op het laatste moment nog een inbreng. Zij moet een medewerker
hebben gehad die meeluisterde naar het debat. Ik meen dat ik door de andere
leden te bedienen ook haar al heb bediend. Ook zij vroeg hoe de beslissingsbevoegdheid
van de directeur zou moeten worden ingeperkt. Graag wil ik via monitoring
verkennen welke ruimte de scholen nemen. Dat leg ik aan de Kamer voor, waarna
wij besluiten of een algemene maatregel van bestuur nodig is. Ik adviseer de Kamer, wat nu voorligt te beschouwen als een van de wegen
om zo snel mogelijk onderwijsachterstanden aan te pakken.De vraag van mevrouw Barth over het leerrecht is gekoppeld aan het wetsvoorstel
inzake leerlinggebonden financiering dat er nu is. Eerder heeft mevrouw Netelenbos
een voorstel ingediend, met de voorspelling dat er een leerrecht geregeld
zou worden. In mijn wetsvoorstel is een veel grondiger verkenning van het
leerrecht aan de orde dan in de periode van mevrouw Netelenbos aan de orde
was. Men kan er elke dag over lezen in de krant. De wijze waarop wij het leerrecht
hebben ingevuld leidt nog steeds tot debat. Het lijkt mij goed de discussie
over het leerrecht te blijven koppelen aan de leerlinggebonden financiering,
die binnenkort in de Eerste Kamer aan de orde is.De richtlijn voor de leerplichtambtenaren is natuurlijk de Leerplichtwet.
Als het wetsvoorstel wordt aangenomen, zullen tegelijkertijd bestaande vrijstellingsgronden
gelden. Mevrouw Barth heeft voorgesteld om die flink uit te breiden. Natuurlijk
komt daarover overleg met de leerplichtambtenaren, ook naar aanleiding van
de monitor.In algemene zin is gezegd dat Nederland vergeleken met de landen om ons
heen nu wel heel erg vooruitloopt met de leerplicht voor vierjarigen. Nu was
ik afgelopen vrijdag in Zeeuws-Vlaanderen; de belangrijkste concurrent van
de onderwijsinstellingen daar is België, waar de kinderen allemaal op
tweeënhalfjarige leeftijd naar school gaan; het heet alleen geen leerplicht.
En het geldt niet alleen voor België. Uit gegevens van de OESO blijkt
dat Nederland in het algemeen achterloopt bij het creëren van voorzieningen
voor zeer jonge kinderen. Dit is nog steeds het gevolg van de omstandigheid
dat de deelname aan arbeid in Nederland samen met Ierland het laatst gekanteld
is. Het beeld dat wij met de leerplicht vooraan in de rij staan, moet dus
sterk gecorrigeerd worden door de manier waarop in vele landen om ons heen
de toekomstige leerlingen in de periode vóór de leerplichtige
leeftijd vrijwel voor 100% worden opgevangen, waarbij er altijd sprake is
van educatie. Het beeld dat het in Nederland nu toch wel erg hard voor kleine
kinderen zou zijn, moet dus echt gerelativeerd worden. In België gaat
het dus al om kinderen van tweeënhalf jaar en in andere landen, zoals
Griekenland, Spanje, Frankrijk, Italië, Portugal, Engeland, Noord-Ierland
en Schotland, worden kinderen ook op veel jongere leeftijd en in veel groteren
getale opgevangen, ook altijd met een educatieve doelstelling. Mevrouw Lambrechts
heeft deze voorbeelden zelf genoemd.Mevrouw Lambrechts (D66):Maar ik begrijp niet waarom u deze voorbeelden noemt als argument voor
het verlagen van de leerplichtige leeftijd, want in die landen zie je nu juist
dat de leerplichtige leeftijd niets te maken heeft met de traditie van de
leeftijd waarop kinderen naar school gaan. Zij gaan veel eerder naar school
dan bij het bereiken van de leerplichtige leeftijd.Staatssecretaris Adelmund:Dat ben ik met u eens. Kinderen gaan daar eerder het huis uit en de leerplicht
gaat in sommige landen later in, maar het geldt daar wel voor de hele populatie
en het gaat om educatieve doelstellingen, terwijl uit allerlei gegevens blijkt
dat de balans in Nederland eerder naar de andere kant doorslaat dan dat wij
kinderen te vroeg bij hun ouders zouden weghalen, zoals door sommigen werd
verondersteld. Men gaat immers in het algemeen uit van een schooltijd van
twee tot achttien jaar.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter. Ik had nog gevraagd hoe het zit met de personeelsvoorziening.Staatssecretaris Adelmund:U heeft al gegevens gekregen waaruit blijkt dat er voldoende geld beschikbaar
is voor de extra kosten van 9,2 mln euro in het basisonderwijs en van 1,1
mln euro in het speciaal onderwijs.Mevrouw Barth (PvdA):Dat had ik inderdaad gelezen, maar kunnen wij ook de leraren vinden om
dat geld uit te geven?Staatssecretaris Adelmund:Het is een groot genoegen dat bij de werving van leraren blijkt dat men
graag in de onderbouw zou werken. Ook bij debatten over de arbeidsvoorziening
in het onderwijs is er gebleken dat de meeste leraren en onderwijsassistenten
in de onderbouw willen werken. U kunt zich voorstellen dat de situatie het
meest knellend zal zijn in de grote steden. Bij de debatten over de arbeidsmarkt
in het kader van Maatwerk 1, 2 en 3 is gebleken dat er extra voorzieningen
nodig zijn voor de G4; die hebben wij geregeld, plus voorzieningen voor steden
met een vergelijkbare situatie, zoals Almere. Bovendien hebben wij extra toeslagen
mogelijk gemaakt voor de werving voor zwarte scholen.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar korte, maar heldere
beantwoording. Ik kan echter niet geheel instemmen met haar visie op dit wetsvoorstel.
Zij plaatst het in het kader van meer maatregelen, een breder beleid in verband
met de onderwijsachterstanden. Wij erkennen dat probleem en zoals ik al heb
aangegeven, zijn wij het ermee eens dat er verschillende maatregelen mogelijk
zijn om die aan te pakken. Er worden ook al verschillende mogelijkheden gebruikt.
Maar in verband daarmee blijft het voor mij de vraag waarom wij juist op dit
punt dwang zouden moeten toepassen. Ik ben er niet van overtuigd dat dit noodzakelijk
zou zijn; juist omdat er meer mogelijkheden zijn, lijkt drang voldoende om
het laatste gat te dichten. Anderen zeggen ook dat 98% het al doet. Als het
probleem zo overzichtelijk is, vind ik dat juist een argument om te vragen
waarom wij dwang moeten toepassen, waar wij vinden dat leerplicht voor jonge
kinderen een inbreuk is op de rechten van de ouders. Je moet daarin dus per
definitie zeer terughoudend zijn en alleen bij gebleken noodzaak die dwang
toepassen. Wij vinden die noodzaak hier niet overtuigend aangetoond. Wij erkennen
het probleem, maar wij vinden dit een middel dat het doel voorbijschiet.Ik heb ook nog een vraag gesteld over de schipperskinderen. Ik wil nu
niet inhoudelijk daarop ingaan. Mijn vraag was waar de reactie van de regering
blijft op het schriftelijke overleg dat nog gaande is. Wij willen daarover
nu snel duidelijkheid hebben.De ruimte die de ouders naar onze mening moeten houden, wordt ingeperkt
door deze dwangmaatregel. Ik teken daarbij aan dat er respectabele redenen
kunnen zijn waarom ouders hun kind op die leeftijd nog niet
naar school willen sturen. De schoolrijpheid is genoemd. Ik noem uitdrukkelijk
ook de reisafstand, als binnen een zekere afstand geen school van een bepaalde
signatuur beschikbaar is. Mevrouw Barth sprak in dat verband over extreme
opvattingen. Ik neem daar absoluut afstand van. In de Nederlandse verhoudingen
die wij gelukkig nog kennen, zijn er verschillende opvattingen over ons scala
aan onderwijsvoorzieningen, ook wat de signatuur betreft. Maar om het extreme
opvattingen te noemen als ouders hun kind niet naar school sturen omdat een
school van hun richting niet beschikbaar is... Het is een volstrekt legitiem
recht van de ouders om te beoordelen of voor hun kind een school van een bepaalde
richting beschikbaar is. Ik neem dus van de kwalificatie volledig afstand.
Het valt mij van de PvdA-fractie tegen dat dergelijke termen worden gebruikt.Wat de inhoud betreft ben ik dus van mening dat die ruimte voor de ouders
er absoluut moet blijven. Het amendement van collega Slob biedt daarvoor de
meeste ruimte. Ik zal dat dus steunen. Het andere ingediende amendement biedt
ook enige ruimte. Misschien wordt daarin nog iets gewijzigd. Het is in elk
geval een verbetering ten opzichte van het wetsvoorstel. Het verdient dus
ten opzichte van het wetsvoorstel steun, maar komt aan het probleem onvoldoende
tegemoet.Er is gesproken over de consequenties van het wetsvoorstel en de invoering.
Over de gebouwen wordt nog gesproken in het kader van de voorjaarsnota. De
staatssecretaris heeft gezegd dat de financiering van de personele consequenties
verzekerd is. Ik heb dat genoteerd. De effectuering is een andere zaak. Wij
willen absoluut niet dat dit wetsvoorstel er uiteindelijk toe leidt dat de
klassen in de onderbouw groter worden. Hoe kunnen wij dat voorkomen? Hoe kan
de personeelsformatie meegroeien met het feitelijke leerlingenaantal? Is het
nodig om meer teldata te introduceren? Is voldoende gegarandeerd dat de scholen
hierop daadwerkelijk kunnen inspelen?Het zal duidelijk zijn dat wij zodanige reserves ten opzichte van het
wetsvoorstel hebben, dat wij het in de huidige vorm niet kunnen steunen.Mevrouw Lambrechts (D66):Mevrouw de voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar antwoorden.
Zij heeft ons echter niet overtuigd, maar dat zat er – ik zeg het er
eerlijkheidshalve bij – ook niet helemaal in. Wij zaten en zitten gewoon
niet op dit wetsvoorstel te wachten.Wij lopen achter met voorzieningen. Daarin heeft de staatssecretaris gelijk.
Wij lopen absoluut achter met vroegschoolse en vooral voorschoolse voorzieningen.
Maar nogmaals, dat heeft niets met de leerplicht te maken. Ik durf zelfs bijna
de stelling te verdedigen, dat de leerplicht daar misschien wel haaks op staat.
Als je ziet hoe de tradities van werken en kinderopvang in andere landen zijn
ontstaan, hebben die steeds te maken gehad met een kwalitatief goed aanbod,
maar ook een aanbod waarvan ouders vrijwillig gebruik kunnen maken en nooit
gedwongen gebruik van maken. Die weg waarbij er kwalitatief goede voorschoolse
en vroegschoolse voorzieningen komen, willen wij graag inslaan. Dan vindt
ook deze staatssecretaris ons weer volledig aan haar zijde.Nog even over die 2%; 2% lijkt behoorlijk veel: 3000 en misschien wel
3000+. Nogmaals, ik ben er niet van overtuigd dat het echt om 2% gaat. Ik
denk dat het daar niet om kán gaan. Daarbij zitten ook weer de schippers-
en de kermiskinderen, de zieke kinderen, de kinderen met ontwikkelingsachterstand
en noem maar op. Het had een argument kunnen zijn om ons te overtuigen en
ik vind het dan ook heel erg jammer dat het wel mogelijk is gebleken om voor
de vierjarigen in beeld te brengen hoeveel er niet naar school gaan, maar
dat dit niet is gelukt voor vijf- tot twaalfjarigen. Als dat wel het geval
was geweest, hadden wij een eerlijk beeld gekregen van het verschil en van
de mogelijkheden die er zijn om ook die groep te stimuleren van het onderwijs
gebruik te maken, al dan niet langs lijnen van de leerplicht. Misschien dat
binnen niet al te lange tijd het onderwijsnummer het wel mogelijk maakt om
dat in beeld te brengen.Ik denk dat heel verstandig is, te wachten met de invoering totdat gegarandeerd
kan worden dat de kinderen die op de stoep staan, ook opgevangen en gehuisvest
kunnen worden. Naar mijn mening moet daarvoor niet het bedrag van 45 mln ingezet
worden. Dat is niet eerlijk, dat bedrag is al belegd met veel te veel vernieuwingen.
Daarvoor zijn al toezeggingen gedaan aan het vmbo, de tweede fase studiehuis,
enzovoorts. Die verwachtingen zijn gewekt. Wij kunnen de gemeenten niet opdragen
om met die middelen dit wetsvoorstel te realiseren. Dat is schaken op twee
borden tegelijk en dat doet geen goed aan de geloofwaardigheid van de overheid.Ten slotte kom ik nog even terug op de leerplicht en het leerrecht. Het
leerrecht geldt bij vier jaar en de leerplicht bij vier jaar en vier maanden.
Als het wetsvoorstel in de huidige vorm wordt aangenomen, zonder het amendement
van de collega's, betekent dit dan dat ouders hun kind alsnog met vier jaar
naar school zouden kunnen brengen? Het lijkt of dit in de plaats treedt van
het leerrecht bij vier jaar, maar er is geen echte duidelijkheid over.Zowel het amendement van collega Slob als het amendement van de collega's
Van Splunter en Barth behelst verruimingen van de keuze van de ouders. Ik
vind beide amendementen heel interessant. Wij zullen zeker kiezen voor extra
ruimte voor de ouders. Ik zal met mijn fractie overleggen welk amendement
wij zullen steunen.De heer Van Splunter (VVD):Mevrouw de voorzitter. Ook ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording.
Wij zijn inderdaad een voorstander van monitoren, want op die manier kunnen
wij zien welke effecten ons amendement heeft. Naar mijn mening zal dan blijken
dat het de staande praktijk bevestigt. Bovendien krijgen wij dan ook een getalsmatig
inzicht van de effecten van dit wetsvoorstel.De staatssecretaris heeft een overzicht verstrekt van wat er in de EU
op dit terrein speelt. Wat ons betreft moet de kopgroep echt de kopgroep blijven.
Wij moeten niet harder gaan rijden in het kader van de leerplicht. Voor de
voorschoolse en vroegschoolse educatie vinden wij dat wel prima.Ik wil nogmaals benadrukken dat de wet op een verantwoorde en goede manier
moet worden ingevoerd. Als ik een rekensommetje maak, heb ik
het idee dat invoering medio 2003 kan plaatsvinden.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de gegeven antwoorden.Mevrouw Lambrechts wijst terecht op het verschil tussen de formele leeftijd
waarop kinderen in Nederland straks naar school moeten en het materieel gebruik
op een bepaalde leeftijd van onderwijsvoorzieningen in diverse Europese landen.
Nederland heeft inderdaad nog een heleboel goed te maken ten opzichte van
andere landen, waar het gaat om deelname van jonge kinderen aan voorzieningen
met een educatief karakter. Wij beschouwen dit wetsvoorstel dan ook vooral
als een opdracht om keihard met die materiële voorzieningen aan de slag
te gaan en in de volgende kabinetsperiode met veel inzet door te gaan met
investeren in voor- en vroegschoolse educatie, zodat ook in Nederland voorzieningen
ontstaan waar kinderen op grote schaal gebruik van kunnen maken.Mijn bezwaren tegen het amendement van de heer Slob zijn door de discussie
eigenlijk alleen maar groter geworden. Natuurlijk is het niet onze bedoeling
om een enorme administratieve last op de schouders van de directeur te leggen,
maar ik kan mij ook niet zo goed voorstellen dat dit in de praktijk zal gebeuren.
Zo'n vrijstelling heb je tegenwoordig in je computer zitten. Die draai je
uit, je zet je handtekening eronder en het is klaar. Zeker als er goed overleg
geweest is tussen de ouders en de betreffende groepsleerkracht, zal dat in
de praktijk niet leiden tot een enorme stapeling op de schouders van de directeur.
Ik ben het overigens met de heer Slob eens dat het zeer ongewenst is om de
directeur met allerlei vreselijke dingen extra te belasten.Ik wil graag dat de heer Slob zich in zijn termijn nog uitspreekt over
de zware nadruk die hij legt op de vrijheid van ouders om hun kind thuis te
houden wanneer zij dat willen. Ik vraag mij af of zijn amendement terzake
niet destructief is. Wij zijn hier namelijk leerplicht aan het regelen en
dat perkt de vrijheid van ouders juist in. Ik vind ook dat kinderen de mogelijkheid
moeten hebben om op adem te komen, als zij daar behoefte aan hebben, en dat
de ouders dat als hun vertegenwoordigers op school moeten kunnen aankaarten.
De heer Van Splunter en ik proberen daar in ons amendement ook ruimte voor
te maken. Ik vraag mij echter af of het zozeer de nadruk leggen op de vrijheid
van ouders om hun kind maar thuis te houden wanneer hen dat goeddunkt, zonder
dat geregeld is dat de leiding van de school daar toestemming voor moet geven,
wel rijmt met leerplicht. Als ouders hun kind nu op vierjarige leeftijd naar
school sturen, gaan zij ook al een commitment aan met de school. Hun kind
doet mee in de klas en is ook nodig om het onderwijsproces in die klas goed
te laten verlopen. Dat perkt de vrijheid van ouders ook nu al behoorlijk in,
zonder dat het kind leerplichtig is.Het is goed dat de heer Van Splunter en ik als indieners benadrukken dat
het geenszins de bedoeling is dat er onbeperkt gebruik wordt gemaakt van de
vrijheid die wij met ons amendement beogen te creëren. Het amendement
is echt bedoeld voor maatwerk en mag zeker niet leiden tot structureel verzuim.
Wij gaan ervan uit dat de inspectie een en ander goed in de gaten zal houden.
Het lijkt mij uitstekend om, zoals de staatssecretaris heeft voorgesteld,
middels een monitor bij te houden hoe hier in de praktijk gebruik van wordt
gemaakt.Ik ben blij met de toezegging inzake de lokalen. In de nota naar aanleiding
van het verslag stond nog dat de staatssecretaris extra geld daarvoor niet
nodig vond. Nu heeft zij heel duidelijk gezegd dat zij daar wel mee aan de
slag wil. Ik wil er echter net als mevrouw Lambrechts nog graag helderheid
over hebben dat de 45 mln die er nu ligt, niet hiervoor bestemd zal worden.
Mevrouw Lambrechts heeft er groot gelijk in dat dit geld is bedoeld voor het
wegwerken van achterstallig onderhoud en onderwijsvernieuwingen die al in
gang zijn gezet. Als er in het kader van dit wetsvoorstel nog meer geld nodig
is voor lokalen, moet dat daar wat ons betreft nog bovenop komen.Het leerrecht ziet mijn fractie wat breder dan alleen de leerlinggebonden
financiering. Wij hebben deze week ook al over het leerrecht gesproken in
de discussie over de mate waarin ouders vrijheid van schoolkeuze hebben en
hun kind toegelaten kunnen krijgen tot de school van hun keuze. Mijn fractie
is van mening dat, als ouders de grondslag van een school respecteren, de
school hun kind niet mag weigeren. Dat gebeurt echter wel. Een wettelijk verankerd
leerrecht zou een heel goede manier zijn om daar een einde aan te maken. Met
mijn opmerkingen over de vrijstellingsgronden van de leerplicht doelde ik
op hetzelfde. Ik wil graag dat de staatssecretaris hier nog nader op ingaat.
Als ik de heer Van den Berg heb gekwetst door te spreken over extreme groepen,
dan bied ik daar mijn welgemeende excuus voor aan. Ik doelde absoluut niet
op groepen die in de Kamer op wat voor manier dan ook vertegenwoordigd zijn.
Daarvoor is in ons land trouwens ook onderwijs voorhanden. Over het algemeen
komen die kinderen goed onderdak, ook al moeten zij er soms een eindje voor
reizen. Er zijn echter ook ouders die nog verder gaan. Mevrouw Lambrechts
noemde daar een voorbeeld van. Deze ouders houden hun kinderen thuis omdat
zij beweren geen enkele school van hun richting te kunnen vinden. Mijn fractie
vindt dat geen argument zolang er in ons land openbare scholen zijn die openstaan
voor alle gezindten. Leerplichtige kinderen moeten naar school. Als zij worden
thuisgehouden, kunnen hun opvoeding en hun kennisverwerving ernstig in gevaar
komen. Alle kinderen kunnen op een openbare school terecht.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording. Wij zijn
blij dat de invoeringsdatum wordt opgeschoven, ook al omdat wij nogal wat
moeite hebben met dit wetsvoorstel. Hoe later het in werking treedt, hoe beter
het is. Los van onze inhoudelijke bezwaren zagen wij ook problemen met de
uitvoering. Ik heb al gewezen op de problemen met het personeel. De staatssecretaris
heeft terecht gezegd dat de financiën geregeld zijn, maar veel scholen
vragen zich af waar zij – al is er gelukkig veel belangstelling voor
het onderwijs – op korte termijn geschikte mensen vandaan moeten halen.
Het is pure winst dat er nu meer tijd is om daarin te voorzien.Het is van groot belang dat de staatssecretaris heeft toegezegd dat de financiering van de huisvesting rond is op het moment dat de
wet in werking treedt. Wij hebben de afgelopen jaren vaak gedebatteerd over
onderwijshuisvesting, ook met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Ieder keer blijkt dat het zeer moeilijk is om daar voldoende middelen voor
beschikbaar te krijgen. Wij zijn op dit punt gelukkig wel steeds iets verder
gekomen, maar dit is een behoorlijke strijd. Wij kunnen hier geen wetgeving
maken die in de praktijk vanwege problemen met de huisvesting niet uitgevoerd
kan worden.Er zijn overeenkomsten tussen mijn amendement en dat van de collega's
Van Splunter en Barth, maar er is ook een groot verschil. In beide amendementen
wordt ruimte gecreëerd voor ouders om hun kind in het schoolklimaat te
laten groeien. Dat is op zichzelf winst, want hiervoor was in het wetsvoorstel
slechts vijf uur beschikbaar. Eventueel kon dit worden uitgebreid tot tien
uur. In mijn amendement wordt voorgesteld, de ouders ruimte te geven om op
basis van hun verantwoordelijkheid voor deze jonge kinderen keuzes te maken.
Vanzelfsprekend moet hierover overlegd worden met de school en dat zal ook
zeker gebeuren. Naarmate de kinderen ouder worden, komen zij onder een strenger
regime, maar dat staat nu niet ter discussie. De vraag is of dit ook voor
vierjarigen op deze wijze geregeld moet worden. Wij willen dat met nadruk
niet.De heer Van Splunter (VVD):In ons amendement krijgen ouders ruimte om hun verantwoordelijkheid te
nemen. Zij zullen echter zelf naar de school moeten stappen om dat te regelen.
Gelet op de bestaande praktijk, verwachten wij dat hierover goed overleg mogelijk
is.De heer Slob (ChristenUnie):Ik ben blij dat u een brug slaat naar uw eigen amendement, want daar wilde
ik nu een opmerking over gaan maken. In mijn amendement geef ik aan dat de
eerste verantwoordelijkheid bij de ouders ligt, uiteraard in samenspraak met
de school, maar de ouders mogen daarin een keuze maken. Dat biedt de ouders
lucht en datzelfde geldt voor de directeur van de school. Ik zie mijn amendement
dan ook niet als destructief, maar als een zeer constructieve bijdrage van
mijn kant bij een wetsvoorstel waar ik de nodige moeite mee heb.Uw amendement betekent naar mijn verwachting dat de directeur van een
school met alle ouders die verder willen gaan dan de vijf uur, individueel
arrangementen op maat zal moeten afsluiten en dat ook nog eens schriftelijk
zal moeten bevestigen. U zegt dat dit alleen een kwestie van een uitdraai
uit de computer is, maar ik voorspel u dat, als dit werkelijkheid gaat worden,
wij van schooldirecteuren veel kritiek zullen krijgen voor de extra administratieve
rompslomp die zij daarmee weer op hun nek krijgen, terwijl zij toch al zoveel
rompslomp op dat gebied hebben.Mevrouw Barth (PvdA):Ik meen dat de heer Slob nu echt overdrijft. Dit speelt ook op dit moment
al in de scholen. Alleen een kleine groep ouders houdt vierjarige kinderen
zonder iets te zeggen thuis; voor die groep maken wij dit wetsvoorstel ook.
Verreweg de meeste ouders overleggen ook nu al met de leerkracht als zij hun
vierjarige kind eens een dagje of een middagje thuis willen houden.De heer Slob (ChristenUnie):Maar volgens uw amendement moet dat allemaal netjes op papier worden gezet.Mevrouw Barth (PvdA):Dat is die uitdraai uit de computer, waar de directeur alleen een krabbel
onder hoeft te zetten. U overdrijft echt.De heer Slob (ChristenUnie):Als een ouder nu zijn kind meer dan vijf uur thuis wil houden, bijvoorbeeld
zes of zeven uur – ik ga er niet van uit dat dit tot in het extreme
zal worden toegepast, enkele uitzonderingen daargelaten – wordt dat
uiteraard even in de gang aan de directeur gemeld die dan gewoon zegt: prima,
akkoord. Met uw amendement moet een directeur arrangementen op maat gaan treffen
met de ouders en wordt alles weer in de bureaucratische sfeer getrokken. Ik
vraag mij echt af of wij zover zouden moeten gaan.Mevrouw Barth (PvdA):Ik wil dit debat geen minuut langer laten duren dan strikt noodzakelijk
is, maar ik hecht er wel zeer aan dat dit amendement goed geïnterpreteerd
wordt. Het is helemaal niet onze bedoeling dat dit leidt tot allerlei arrangementen.
Onze bedoeling is alleen om flexibiliteit te creëren in de manier waarop
met de leerplicht wordt omgegaan. De directeur zal daar trouwens verantwoording
over moeten afleggen aan de inspectie, dus hij zal het toch moeten bijhouden,
ook als uw amendement wordt gevolgd.De heer Slob (ChristenUnie):De praktijk zal uitwijzen hoe het zal gaan, voorzitter. Ik geef mijn verwachting
en zet die maar naast die van mevrouw Barth. Ik maak mij echt zorgen over
de situatie die ontstaat als het amendement van mevrouw Barth wordt gevolgd,
maar wij zullen zien hoe het gaat.Alles afwegende houden wij vast aan ons amendement. Onze inhoudelijke
bezwaren tegen het wetsvoorstel blijven overeind. Ik zal in mijn fractie bespreken
hoe ons eindoordeel zal moeten worden, maar de kans dat wij het wetsvoorstel –
mogelijk inclusief het amendement van de heer Van Splunter en mevrouw Barth –
zullen steunen, acht ik niet groot.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter. Om de positie van de ChristenUnie te compenseren, kan ik zeggen
dat wij voor het wetsvoorstel zullen stemmen. Het geeft een sluitende aanpak
voor de ontwikkeling van het kind. Bovendien moeten wij erkennen dat Nederland
immigratieland is geworden en dat dus nieuwe kinderen Nederland binnenkomen.
Op dat punt betekent het wetsvoorstel dat er niet langer gedweild hoeft te
worden met de kraan open, maar voor iedereen duidelijk is dat ieder kind ten
behoeve van de eigen ontwikkeling vanaf vier jaar naar school moet.Ik heb er oog voor dat zorgvuldigheid moet worden betracht bij de invoering
van het wetsvoorstel, maar hoop wel dat de staatssecretaris zich ervoor wil
inzetten om de invoering in ieder geval per 1 januari 2003 te laten plaatsvinden.
Ik hoor graag een toezegging op dit punt.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter. Ook ik dank de staatssecretaris voor haar beantwoording. Wij blijven positief staan tegenover dit wetsvoorstel. De betogen
van zowel de heer Slob als de leden Barth en Van Splunter over hun amendementen
vond ik zeer waardevol. Voordat ik daar een definitief oordeel over geef,
wil ik er nog even goed over nadenken. De toelichtingen waren in ieder geval
helder. De heer Slob heeft gewezen op de lastenverzwaring voor directeuren.Mevrouw Barth (PvdA):De heer Slob heeft in zijn eerste termijn, die u helaas hebt moeten missen,
aangegeven dat zijn amendement ertoe kan leiden dat een kind driekwart van
de week niet komt opdagen. Kinderen gaan gemiddeld 22 uur per week naar school
en de vrijstelling kan 15 uur inhouden. De heer Slob is van mening dat ouders
hierover naar goeddunken moeten kunnen beslissen. Bent u niet met mij van
mening dat dit de intentie van het wetsvoorstel ondergraaft?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Als het erop neerkomt dat kinderen slechts zever uur per week naar school
gaan, vinden wij dat erg mager. Overigens heeft 98% van de ouders geen problemen.
Misschien zijn die problemen er ook niet bij de resterende 2%. Ik treed beide
amendementen met open vizier tegemoet.De heer Slob (ChristenUnie):Ik protesteer tegen de wijze waarop mevrouw Barth mijn woorden uit de
eerste termijn uitlegt. De ouders hebben een eigen verantwoordelijkheid voor
de tien uur vrijstelling, ook als de directeur het er niet mee eens is. Voor
de andere vijf uur is nadrukkelijk toestemming van de directeur nodig.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter. Het gaat dus om de groep van 2%. Onlangs las ik in de Agenda
voor 2010 van de Adviesraad voor wetenschaps- en technologiebeleid dat de
demografische ontwikkelingen ertoe kunnen leiden dat de groep allochtone kinderen
toeneemt. Ik ben het eens met de heer Rabbae dat er een sluitende aanpak moet
komen. Wij vinden het erg belangrijk dat ook deze groep kinderen onderwijs
geniet.Als deze wetgeving wordt ingevoerd, moeten de kinderen die dan onder de
leerplicht vallen, wel ondergebracht kunnen worden. Het geld voor de huisvesting
moet er dus komen bovenop de 45 mln euro die al beschikbaar is gesteld voor
andere noodzakelijke huisvesting. De materiële voorzieningen moeten op
orde zijn.Ik kan mij vinden in het amendement van de leden Van Splunter en Barth
met betrekking tot het monitoren.In Duitsland kunnen kinderen vrij vroeg naar de Kindergarten, maar heel
veel Duitse ouders kiezen ervoor om hun kinderen de eerste twee jaar bij het
basisonderwijs in Nederland onder te brengen. Ik woon vlakbij de Nederlands-Duitse
grens en bij mij in de buurt zitten buitengewoon veel Duitse kinderen op de
Nederlandse school. Wij vinden het normaal dat dat gebeurt. Overigens zijn
er in de streek waar ik woon nauwelijks kinderen van allochtone afkomst, behalve
dan die Duitse kinderen. Kan de staatssecretaris mij vertellen hoe dat eigenlijk
wordt gefinancierd? Die kinderen vormen een substantieel onderdeel van de
onderbouw. Ik vind al met al dat wij trots mogen zijn op wat wij aanbieden.
Dat blijkt ook uit het feit dat onze buurlanden hun kinderen graag naar de
Nederlandse basisschool brengen.Staatssecretaris Adelmund:Dat zoveel Duitse kinderen naar het primair onderwijs in Nederland gaan,
is voor mij een nieuw gegeven. Ik laat graag uitzoeken wie het betaalt. Ik
weet dat België altijd wijst op de Nederlandse kinderen die daar naar
school gaan, dus misschien kunnen we Duitsland en België in contact brengen.
Ik zal het laten uitzoeken. Ik weet wel dat kinderen met een Belgische ouder
zo kunnen instromen in het Belgische onderwijs, op tweeënhalfjarige leeftijd.De heer Van den Berg vroeg waarom sprake moet zijn van dwang en niet van
drang bij de leerplicht. De overheid heeft in de afgelopen drie jaar veel
aan achterstandbeleid gedaan: onderwijskansenbeleid, de gewichtenregeling,
de voor- en vroegschoolse educatie, de oudercampagne. Desondanks bereiken
we niet alle kinderen; misschien kunnen we dat oplossen door het recht om
te zetten in een plicht. Ik zal hem later deze maand antwoorden over zijn
vraag over de schipperskinderen. Op voorhand kan ik hem zeggen dat voor de
schipperskinderen uitstekende materialen bestaan. Voor de varende kleuters
blijven de bestaande materialen en voorzieningen bestaan; het betekent alleen
dat die eerder ingaan, dus men zal de materialen eerder kunnen betrekken uit
het daarvoor bestaande steunpunt.Er is een zorgvuldige financiële onderbouwing. Zelfs vóór
de goedkeuring van de wet is er al geld; een situatie die u zelden tegenkomt.
Er is namelijk in een eerder stadium in het kabinet over de middelen onderhandeld.
Mijn antwoord op alle vragen over huisvesting is een volmondig "ja". Ik ben
blij dat de Kamer er nu uitgebreid over heeft gesproken, want het is van belang
dat niet alleen Binnenlandse Zaken maar ook Onderwijs zich in de Kamer bezighoudt
met huisvesting. Vóór de behandeling van de voorjaarsnota zal
ik de Kamer schriftelijk antwoorden over de manier waarop met dit budget wordt
omgegaan, zodat de Kamer de discussie daarover goed kan aangaan. Het ligt
voor de hand dat de termijn van drie à vier maanden niet aan de orde
is, maar evenzeer dat het leerrecht vanaf vierjarige leeftijd ook na aanname
van dit wetsvoorstel gewoon blijft bestaan. Gezien de ondertekening van het
amendement houd ik er rekening mee dat de Kamer anders zal besluiten.De forse inzet op materiële voorzieningen naar aanleiding van het
OESO-rapport waaruit blijkt dat Nederland veel minder geld uitgeeft dan de
ons omringende landen aan educatieve voorzieningen voor onder het vierde levensjaar
zal moeten worden gecontinueerd. Het is goed dat we dicht in de buurt van
een nieuw regeerakkoord zitten. Ik hoop dat de Kamer dit goed onthoudt. Voor
de leerplichtleeftijdverlaging geldt in vergelijking met de landen ons om
heen de wet van de remmende voorsprong. Wij willen het evenwicht met de ons
omringende landen herstellen.De heer Rabbae vroeg mij, de wet zo snel mogelijk en bij voorkeur per
1 januari 2003 van kracht te laten worden. Ik kan hem zeggen dat ik deze wet
zo snel mogelijk van kracht zal laten worden. Dat gebeurt per koninklijk besluit
en over dergelijke besluiten wordt u natuurlijk altijd geïnformeerd.
De invoering moet echter wel zo zorgvuldig mogelijk verlopen,
omdat het nogal wat consequenties heeft voor de scholen.Het kan dezer dagen natuurlijk niet anders en dus is er vandaag ook gesproken
over artikel 23 van de Grondwet en de mogelijkheden om in het openbaar onderwijs
de vrijheid van onderwijs te beleven. Ik roep u toch echt op om niet alle
debatten aan te grijpen om hierover te discussiëren. De Onderwijsraad
zal met een advies komen over artikel 23 en de wijze waarop wordt omgegaan
met het toelatingsbeleid en het beleven van de vrijheid van onderwijs. Ik
stel voor om de vragen die vandaag in verband met artikel 23 zijn gesteld,
te behandelen bij het debat over dit advies van de Onderwijsraad. Dit advies
moeten wij nog ontvangen, maar als dat is gebeurd, zullen wij ongetwijfeld
uitgebreid met elkaar van gedachten wisselen.Ik denk dat het de moeite waard is als een aantal van u met elkaar in
overleg treedt over de voorliggende amendementen. Uit de benadering van de
heer Slob spreekt een grote vrees voor vergroting van de administratievelastendruk
van het schoolhoofd. Uit de redenering van mevrouw Barth maak ik echter op
dat het helemaal haar bedoeling niet is om het zo vorm te geven. Waarom kunt
u elkaar dan niet vinden? Misschien kunt u nog een poging wagen? Het is natuurlijk
waar dat ouders de belangen van hun kind wegen. Het is inderdaad belangrijk
dat dit mogelijk blijft, maar ik wil de heer Slob toch ook vragen, te luisteren
naar de indieners van het andere amendement. Zij hebben namelijk ook gelijk
als zij stellen dat het altijd een afweging van belangen moet zijn, ook met
die van de school.Het mooie aan het omzetten van het leerrecht naar een leerplicht is dat
de overheid daarmee verantwoordelijk wordt voor alle voorzieningen. Dat blijkt
wel uit de aandacht die wij hebben besteed aan de kosten die moeten worden
gemaakt voor het personeel, de huisvesting en de lokalen. Dat is een groot
goed. Tegelijkertijd is het ook een groot goed dat wij dan wellicht voor het
laatst hebben gediscussieerd over de ongelijksoortigheid van de onderbouw
en de andere groepen in de basisschool. Bij de discussie over de klassenverkleining
is uitgebreid gesproken over de lange tijd die nodig was voor de eenwording
van het kleuter- en het lager onderwijs. Ook inhoudelijk bleek het toen moeilijk
om het proces van de eerste twee jaren op een goede manier te koppelen aan
de jaren die daarna komen.Om dat mogelijk te maken is besloten tot een mega-investering. Mevrouw
Lambrechts weet daar alles van, want zij heeft zich daarvoor bepaald in het
zweet gewerkt. Omdat zij zo hard heeft gewerkt voor die mega-investering,
zou ik het zeer op prijs stellen als zij deze wet zou kunnen steunen. Die
mega-investering was nodig om het eerste deel van het basisonderwijs op een
serieuze manier een bijdrage te kunnen laten leveren aan het onderwijs daarna.
Natuurlijk zullen de kinderen in de laagste klassen veel spelen, maar dat
neemt niet weg dat deze klassen vanaf dag één een belangrijke
educatieve functie vervullen.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, morgen over het wetsvoorstel te stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 21.19 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-4446-4466.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl