Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000 (26800 V)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 2399-2431

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

17-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 32, pagina 2399-2431

08-12-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26800-VToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 8 december 1999)Pagina 2483-2484
Noot bij p. 2432: Schriftelijke antwoorden van de ministers van Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking op vragen, gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken voor 2000 (26 800 V)Pagina 2485-2506
Presentie en opening (woensdag 8 december 1999)Pagina 2399-2399
Regeling van werkzaamheden (woensdag 8 december 1999)Pagina 2432-2432
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000 (26800 V)Pagina 2432-2483
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000 (26800 V)Pagina 2399-2431

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 162 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000 (26800 V).(Zie vergadering van 7 december 1999.)De algemene beraadslaging wordt hervat.De heer Van den Doel (VVD):Mevrouw de voorzitter! Mijn bijdrage aan dit debat wil ik beginnen met
het onderwerp veiligheid. Het bieden van veiligheid en bescherming aan haar
burgers is een van de kerntaken van de overheid. Velen in ons land beschouwen
vrijheid en veiligheid als vanzelfsprekende goederen. Toch is dat in een aantal
landen in Europa en ook daarbuiten niet voor iedereen het geval. Kosovo en
Tsjetsjenië behoeven geen nadere toelichting.100 jaar geleden, op 5 en 6 december 1899, stond bij de behandeling van
de begroting van Buitenlandse Zaken de internationale veiligheid ook centraal.
De begrotingsbehandeling in december 1899 ging toen hoofdzakelijk over de
Nederlandse opstelling bij de Haagse vredesconferentie die wij dit jaar hebben
herdacht. Vanuit socialistische hoek werd toen nog niet veel heil van internationale
conferenties verwacht. De socialist Troelstra stelde dat niet in de donzen
bedden der paleizen, maar op de harde legersteden der hutten de redders der
mensheid worden geboren. Bij het nalezen van de Handelingen kreeg ik niet
de indruk dat het parlement toen besefte dat men aan de vooravond van een
eeuw stond die wellicht de gruwelijkste van de Europese geschiedenis zou worden.Voorzitter! De Haagse vredesconferentie leverde in ieder geval het Hof
van Arbitrage op dat men als het eerste instrument van conflictpreventie zou
kunnen beschouwen. Het was een eerste stap naar internationale ordening. Waarom
deze inleiding? De internationale ordening wordt als eerste prioriteit genoemd
in het Nederlandse beleid. Dat is ook terecht. Nederland als middelgroot
land, handelsnatie bij uitstek, is gebaat bij een stabiele omgeving en handhaving
van de internationale rechtsorde. Nederland is dan ook gebaat bij goed werkende
veiligheidsorganisaties. De veiligheidsorganisatie met een mondiale verantwoordelijkheid
is de Verenigde Naties. Op de rol van de Verenigde Naties wil ik nader ingaan.De regering ziet voor de VN een belangrijke rol weggelegd in het voorkomen,
beheersen en oplossen van crises. In de praktijk blijkt dat de VN die rol
maar moeilijk kan vervullen. Van het proces dat in 1992 werd ingezet door
Boutros Ghali met zijn Agenda for peace is niet veel terechtgekomen. Dit geldt
niet alleen op het gebied van conflictpreventie en conflictbeheersing, maar
het geldt ook voor het hervormingsproces van de VN zelf. Ik doel dan op het
functioneren van de verschillende VN-organisaties, de wijze waarop het vetorecht
wordt gebruikt door de leden van de Veiligheidsraad en de samenstelling en
het ledenaantal van de Veiligheidsraad, onderwerpen waar de laatste jaren
niet veel meer over is vernomen. De schriftelijke antwoorden die wij van de
regering op dit punt hebben gekregen, klinken heel sympathiek voor de VN,
maar daarmee komen wij er niet. Als wij ons de vraag stellen of de VN klaar
is voor de eenentwintigste eeuw dan is het antwoord: nee. Zou ik van de minister
mogen vernemen op welke wijze het hervormingsproces weer op gang wordt getrokken?
Welke rol speelt de Europese Unie op al deze punten en welke rol speelt de
Veiligheidsraad zelve in dit proces, met name het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk?
Ik kom straks nog terug op het functioneren van een aantal VN-organisaties.Voorzitter! Toen dit voorjaar zich in Kosovo een groot humanitair drama
voltrok, heeft de Veiligheidsraad het laten afweten. Voor iedereen was duidelijk,
dat als niets werd gedaan de massale vluchtelingenstromen en de escalatie
van geweld tot destabilisatie op de Balkan zouden leiden. Een heldere resolutie
van de Veiligheidsraad, die de landen zou machtigen om militair op te treden,
had geen schijn van kans.Dit toont nog eens temeer aan, dat de opstelling van een of twee leden
de volkerenorganisatie vleugellam kan maken. De fractie van de VVD vindt het
moedig van de minister van Buitenlandse Zaken, dat hij in zijn rede voor de
VN de wijze van het gebruik van het vetorecht aan de kaak heeft gesteld. Maar
de vraag is of zo'n moreel beroep op landen als China en Rusland helpt.Datzelfde geldt voor het ter discussie stellen in bepaalde gevallen van
het soevereiniteitsbeginsel. De fractie van de VVD steunt de regering in de
opvatting, dat het soevereiniteitsbeginsel geen vrijbrief voor dictators mag
zijn om hun eigen bevolking uit te moorden, uit te hongeren of anderszins
te terroriseren. Secretaris-generaal Kofi Annan zei tijdens de oorlog in Kosovo,
dat het VN-handvest geen schuilplaats mag zijn voor degenen die zich met etnische
zuivering en massamoord bezighouden. President Clinton riep in zijn rede voor
de VN op om deze woorden inhoud te geven. Hij zei daarbij: "Te veel beloven
is even wreed als te weinig doen". Het op humanitaire gronden interveniëren
in een ander land, met als primair doel de bescherming van mensenrechten,
is niet nieuw. De interventies in Noord-Irak, in Somalië en in Rwanda
zijn voorbeelden waarmee de Veiligheidsraad militaire actie van VN-lidstaten
een volkenrechtelijke basis verschafte. De vraag is dus niet of er op humanitaire
gronden mag worden ingegrepen, maar de vraag is of dit zonder toereikende
VN-legitimatie kan.Als de Veiligheidsraad zelf in gebreke blijft, zoals in het geval Kosovo,
is er dan een volkenrechtelijke legitimatie voor ingrijpen? Hugo de Groot
stelde destijds al, dat er morele grenzen zijn aan de staatssoevereiniteit.
De Nederlandse adviescommissie mensenrechten buitenlands beleid was in juni
1993 nog zeer voorzichtig, maar concludeerde dat op grond van de plicht die
op alle staten van de wereldgemeenschap rust om mensenrechten te bevorderen
en te beschermen, deze plicht ook een rechtsgrond kan zijn voor humanitaire
interventie. De International law association formuleerde vijf criteria waaraan
een humanitaire interventie buiten de VN, dus zonder VN-mandaat, zou moeten
voldoen. Het zou dan moeten gaan om een massale schending van mensenrechten,
de aanwending van het militaire geweld zou proportioneel moeten zijn en de
interventie zou slechts een minimale invloed mogen hebben op de gezagsstructuur
van het land. De militaire actie zou moeten worden beëindigd als het
doel is bereikt. Als laatste criterium stelde men, dat er na afloop een volledige
rapportage aan de Veiligheidsraad zou moeten plaatsvinden.De Nederlandse adviescommissie mensenrechten voegde in 1993 daar nog een
apart criterium aan toe, namelijk dat de interventie in geen geval een bedreiging
mag zijn voor de internationale vrede en veiligheid, een complicerend criterium,
gezien de opstelling van Rusland en China. Volkenrechtdeskundigen zijn er
blijkbaar van overtuigd, dat indien aan een aantal criteria is voldaan ingrijpen
buiten de VN om gerechtvaardigd is.De OVSE heeft als het om mensenrechten gaat het soevereiniteitsbeginsel
als overheersend principe al losgelaten, maar tot een krachtig optreden heeft
dit tot nu toe helaas nog niet geleid. Dat neemt niet weg, dat in geval van
grove mensenrechtenschendingen er alles aan moet worden gedaan om tot een
legitimatie van de Veiligheidsraad te komen. Immers, indien westerse landen
hun eigen gang buiten de VN om gaan, ligt hier een precedent voor Rusland,
China en andere landen. De vraag is dan ook op welke wijze de discussie binnen
de Verenigde Naties wordt voortgezet.Wij hebben er natuurlijk kennis van genomen dat de regering de Adviesraad
voor internationale vraagstukken op dit punt om advies heeft gevraagd en in
het voorjaar met een nota komt. Dit onderwerp overstijgt de discussie in het
Nederlandse parlement. Het moet natuurlijk in de Verenigde Naties aan de orde
worden gesteld. Zou, gezien het huidige Nederlandse lidmaatschap van de Veiligheidsraad
en de rede van de minister voor de Algemene Vergadering van de VN, het niet
voor de hand liggen dat Nederland hierin het voortouw neemt? Het gaat de VVD
erom dat er een algemene gedragslijn komt voor leden van de Veiligheidsraad
die erop neerkomt, dat indien aan bepaalde criteria is voldaan het vetorecht
niet wordt gebruikt. Zo'n gedragslijn zou kunnen worden vastgelegd in een
resolutie van de Veiligheidsraad of, als dat niet haalbaar is, in een resolutie
van de Algemene Vergadering. Datzelfde geldt voor criteria voor ingrijpen
in een humanitaire noodsituatie. Ook op dat punt zou kunnen worden gestreefd
naar een resolutie. Mag ik op beide voorstellen een reactie
van de minister?Voorzitter! Het instrument van conflictpreventie is internationaal nog
maar matig ontwikkeld. Doorgaans is "te laat en te weinig" de conclusie. Ook
anderen hebben daar gisteravond over gesproken. Het toepassen van het gebruikelijke
sanctiepakket biedt doorgaans geen oplossing. Bovendien wordt het veelal toegepast
als het leed al is geschied. De regering pleit wederom voor preventieve diplomatie
en early warning maar deze begrippen hebben na veelvuldig gebruik in de afgelopen
jaren een wat clichéachtige klank gekregen. Het sturen van missies
of het stationeren van troepen gebeurt doorgaans als het te laat is. De conflictpreventiebemiddelaar
bij uitstek, de heer Max van der Stoel, benadrukte dat recent nog eens: "De
voorkeur wordt gegeven aan minder zware stappen in de hoop, dat de tijd raad
zal brengen. Maar al te vaak wordt vergeten, dat de beste kansen om een crisis
te voorkomen zich voordoen in de beginfase van een conflict." Wil early warning
werkelijk inhoud krijgen – zo is de mening van de VVD – dan zullen
in potentiële conflictgebieden ruim van tevoren missies moeten worden
gestationeerd met als taak in eerste instantie als ogen en oren van de internationale
gemeenschap te functioneren. De Verenigde Naties hebben uitgebreide ervaringen
met waarnemersmissies in de postconflictfase, maar het ontbreekt aan capaciteit
in de preventiefase. We kennen het Unsas-systeem voor inzet van eenheden voor
hoofdstuk 6-operaties en de vraag die voor de hand ligt, is waarom geen vaste
waarnemerspool wordt geschapen, bij voorkeur bestaande uit gekwalificeerde
burgers die snel en flexibel kunnen worden ingezet in de preventiefase. Plaatsing
van dergelijke waarnemers, bijvoorbeeld in Oost-Timor ruim voor het referendum,
had wellicht het optreden van het Indonesische leger gematigd en veel leed
kunnen voorkomen Ook zou binnen regionale organisaties, zoals de OAE en de
OVSE, aan dergelijke poolvorming voor waarnemersmissies kunnen worden gedacht.
Het preventief ontplooien van missies zal een belangrijk conflictpreventie-instrument
van veiligheidsorganisaties moeten worden. Mag ik ook op dit punt een reactie
van de regering?Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Ik ben het van harte eens met het pleidooi van de heer Van
den Doel om die conflictpreventie meer handen en voeten te geven. Maar is
hij dan ook van mening, dat zowel internationaal als door Nederland meer financiën
op tafel moeten worden gelegd om dat ook echt waar te maken? Zo ja, waaruit
moet dat dan gefinancierd worden?De heer Van den Doel (VVD):Ik denk niet direct, dat er meer geld nodig is. Vredesoperaties worden
gefinancierd uit het budget van de Verenigde Naties en dat wordt volgens een
vast percentage hoofdelijk omgeslagen over de leden. Het is dus niet zozeer
een probleem van kosten. Er moet een structuur ontstaan, zoals nu voor het
Unsas-systeem waarvoor militaire eenheden zich aanmelden voor het geval dat.
Een dergelijk systeem kan worden opgezet voor waarnemers, zodat de reactietijd
van de VN heel kort kan zijn en zij ook in de preventiefase een instrument
kunnen inzetten.Mevrouw Vos (GroenLinks):Maar bent u niet van mening, dat de nationale overheden niet alleen voor
de militaire poot financiële middelen beschikbaar moeten stellen maar
ook mensen moeten klaarstomen om deel te nemen aan dergelijke VN-operaties?De heer Van den Doel (VVD):Als er zo'n structuur komt, zal een beroep moeten worden gedaan op alle
landen en Nederland zal daaraan ook een bijdrage moeten leveren. Dat lijkt
mij voor de hand te liggen. Maar nogmaals, zo'n structuur is er nog niet en
ik stel juist voor om dat van de grond te trekken.Mevrouw Vos (GroenLinks):Maar als ook nationale staten meer mensen ter beschikking moeten stellen,
zal er toch ook door Nederland meer geld beschikbaar moeten worden gesteld
juist voor dat type operaties, lijkt mij.De heer Van den Doel (VVD):Ik heb u net uitgelegd, dat dit soort type operaties vanuit het budget
voor vredesoperaties van de VN komen. Alle lidstaten van de VN betalen daarvoor.
Ik zie niet direct, dat er meer geld voor zou moeten komen. Nogmaals, er moet
een pool zijn. Het is het aanleggen van een databank van mensen die zich beschikbaar
stellen, die daarvoor gekwalificeerd zijn en die, indien nodig, afreizen naar
een potentieel conflictgebied om daar hun werk te doen.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Gaat het om militaire waarnemers of om burgerwaarnemers?De heer Van den Doel (VVD):Ik heb gesproken over gekwalificeerde civiele waarnemers, mevrouw Van
Ardenne.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Hoe wilt u de veiligheid van die mensen garanderen?De heer Van den Doel (VVD):Preventie houdt in dat men heel vroegtijdig in een gebied moet komen.
Op het moment dat het conflict al is uitgebroken, is men dus te laat! In de
preventiefase is nog nauwelijks sprake van geweld en in ieder geval niet van
grootschalig geweld.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Vond u de waarnemersmissie naar Kosovo een goed voorbeeld?De heer Van den Doel (VVD):Nee, dat is geen goed voorbeeld. Daar was men veel te laat.Voorzitter! De afgelopen weken heeft de VVD-fractie in diverse overleggen
duidelijk haar standpunten aangegeven ten aanzien van de ontwikkeling van
een Europees veiligheids- en defensiebeleid. Kort gezegd komen die hierop
neer: Europa moet meer investeren in zijn eigen veiligheid en niet uitsluitend
leunen op de Verenigde Staten; de geloofwaardigheid van het buitenlandse beleid
van de Europese Unie kan toenemen als de Europese lidstaten hun bijdrage met
troepen en middelen aan de NAVO uitbreiden en de afhankelijkheid van de VS
op materieelgebied verkleinen. De fractie van de VVD kan zich dan ook vinden
in de notitie van de regering hierover.Ik stel vast dat de standpunten van de Nederlandse regering helder terug
te vinden zijn in de brief die wij gisteren gekregen hebben over de rapportage
van het Finse voorzitterschap over dit onderwerp.De heer Eurlings (CDA):De heer Van den Doel spreekt over het belang van een grote Europese bijdrage
en haalt daarbij de brief van de regering aan van gisteren. Begrijp ik goed
dat hij deze brief onderschrijft, ook op het punt van de autonome capaciteit?De heer Van den Doel (VVD):Ik ga nog nader op de brief in. Uw opmerking over de autonome capaciteit
zult u even moeten toelichten, mijnheer Eurlings. U heeft daarin waarschijnlijk
iets anders gelezen dan ik.De heer Eurlings (CDA):Zoals u weet, citeer ik uit de brief! Ik wil graag dat u dit punt meeneemt
in uw beschouwing over de brief.De heer Van den Doel (VVD):Wilt u even citeren, mijnheer Eurlings, dan weten wij waarover wij het
hebben?De heer Eurlings (CDA):Hier staat: "The European Union should be able to assume its responsibilities
for the full range of conflict prevention and crises management". Verderop
staat dat dit wel degelijk met autonome capaciteit moet gebeuren.Het is natuurlijk altijd gemakkelijk om op deze manier de kern van de
discussie te omzeilen. Ik vraag het echter met name omdat u tijdens het algemeen
overleg van 10 november nog gesteld heeft, dat u de EU ongeschikt vindt voor
het uitvoeren van vredesoperaties. Uw collega Weisglas heeft eerder gezegd,
dat voor de VVD de NAVO de enige werkbare veiligheids- en defensieorganisatie
is en blijft. Bovendien heeft de VVD verschillende malen, zowel bij de vorige
begrotingsbehandeling als bij het overleg over de top van Keulen, gestemd
tegen moties die het voortgaan van een Europees veiligheids- en defensiebeleid
beoogden. Wat vindt u dan van dit voorstel waarin wel degelijk sprake is van
autonome capaciteit?De heer Van den Doel (VVD):Ik zal op dat punt van de autonome capaciteit nader ingaan. De andere
vragen van de heer Eurlings komen in de loop van mijn betoog aan de orde.Wat vaak in deze Kamer gebeurt – u maakt daarvan ook misbruik, mijnheer
Eurlings – is dat onvolledig wordt geciteerd. Als u de brief leest,
wordt er gesproken over autonome capaciteit om beslissingen te nemen. Er staat
letterlijk: "autonomous capacity to take decisions". Er staat niet: autonome
militaire capaciteit. Maar dat maakt u er wel van. Er wordt duidelijk gesproken
over autonome capaciteit om beslissingen te nemen. Daar kunnen wij mee instemmen.De heer Eurlings (CDA):Wij kunnen elkaar natuurlijk met woordenspelletjes proberen te vangen.
Feit is dat de minister de draai heeft gemaakt en nu is vóór
autonome capaciteit en zelfs 60.000 man aan de geringe kant vindt. Laat ik
mij niet verliezen in verdere woordenspelletjes maar de heer Van de Doel de
simpele vraag voorleggen, wat hij vindt van de opmerking van VVD-senator Van
Eekelen die gisteren stelde, dat de minister moet erkennen dat ook buiten
de NAVO om besloten kan worden tot militaire actie. Zit u op dezelfde lijn
als uw collega in de Eerste Kamer, mijnheer Van den Doel? Bent ook u door
de bocht?De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! Wij zijn helemaal niet door de bocht. Niemand heeft hier een
draai gemaakt. Ik merk wel, dat met name van de zijde van de CDA-fractie opmerkingen
worden gemaakt waaruit blijkt dat alles goed is als er maar de vlag van de
Europese Unie op staat. Daar gaat het niet om. De inzet moet zijn, ook van
de fractie van het CDA, dat de Europese veiligheid wordt versterkt. Nogmaals,
ik ga niet in op wat de heer Van Eekelen heeft gezegd. Ik heb daarvan geen
stenogram en ik ga niet af op krantenberichten of op wat de heer Eurlings
zegt. Als hij luistert naar mijn inbreng, weet hij precies waar de VVD staat.De heer Eurlings (CDA):Dat is geen antwoord, voorzitter.De heer Van den Doel (VVD):Misschien is het geen bevredigend antwoord, maar het is in ieder geval
wel een antwoord, mijnheer Eurlings.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! Ik vind dit ook een buitengewoon onhelder antwoord en het
is in dit debat van belang, dat de positie van de VVD-fractie heel helder
wordt. Dan is het van belang na te gaan wat in de afgelopen weken is gezegd.
Ik wijs erop, dat afgelopen zaterdag collega Hessing, die overigens normaal
het woord bij de behandeling van dit dossier voert, letterlijk over de positiebepaling
van de VVD heeft gezegd: Gelukkig wordt de strijdmacht van de Europese Unie
steeds meer een fictie. Waar het in dit debat om gaat en waar het bij de besluitvorming
in Helsinki om gaat is, dat wel degelijk gesproken wordt over een strijdmacht
van de Europese Unie. Ik zou het waarderen als de VVD nu zegt: wij hebben
nog eens goed geluisterd naar de argumenten, wij hebben goed gelet op de discussie
in Europa en wij zijn het daarmee eens. De heer Van den Doel moet nu echter
niet doen alsof er niets veranderd is en alsof de VVD inmiddels niet een volstrekt
andere positie heeft ingenomen. Dat zij dat in de afgelopen weken heeft gedaan,
is voor iedereen waarneembaar. Dat is toch een heldere positie. Staat de heer
Van den Doel geheel achter Keulen en de conclusies van Helsinki? Is hij het
met mij eens dat dat een redelijke verandering van standpunt betekent? Het
zou toch eerlijk zijn dat gewoon te erkennen.De heer Van den Doel (VVD):Nee, dat laatste is niet het geval. Wij staan achter hetgeen in de notitie
van de regering staat. Voorzitter! Als ik mijn betoog kan vervolgen, zal helder
worden wat onze opvatting is. Ik zal ingaan op de brief van het Finse voorzitterschap.
Dan zal helder zijn, dat de standpunten die de Nederlandse regering in haar
notitie heeft vastgelegd, helder terug te vinden zijn in het document van
het Finse voorzitterschap.Naar mijn smaak heeft Nederland in het geheel niet buiten de discussie
gestaan, hetgeen een aantal fracties hier wel hebben beweerd. Als dat namelijk
zo zou zijn, was het Finse voorzitterschap met een ander stuk gekomen. Wat
lees ik namelijk in het document van het Finse voorzitterschap? Daarin staat
dat de NAVO de primaire veiligheidsorganisatie blijft en dat de Europese Unie
alleen zal optreden als de NAVO als geheel niet optreedt. Er komt geen autonome
militaire capaciteit van de Unie, maar zoals ik ook tegen de heer Eurlings
heb gezegd, een autonome capaciteit om beslissingen te kunnen nemen. De consultatie
en de samenwerking met de NAVO zijn ook in het document van het Finse voorzitterschap
vastgelegd. Er is geen sprake van de oprichting van een Euroleger
of een permanente Europese interventiemacht. Het gaat alleen om het oormerken
van eenheden in het geval de NAVO als geheel niet optreedt en de Europese
landen dat wel overwegen. Men kan een vergelijking treffen met Unsas, dat
wij bij de VN kennen. Het is het principe van double hatted militaire eenheden
en dat concept is niet nieuw.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Hier wordt weer een tegenstelling gecreëerd die er helemaal
niet is. Het is fictie te veronderstellen, dat de grote Europese landen dit
voorstel hebben uitgewerkt en dat wij iets anders wilden, maar dat uiteindelijk
gaan volgen. Ik heb al eerder in een debat geciteerd uit een speech van president
Chirac. Hij heeft heel nadrukkelijk gezegd: Natuurlijk blijft de NAVO van
doorslaggevend belang en is geen enkele tegenstelling gewenst en een duplicatie
ook niet. Ik vraag mij daarom af wat volgens de heer Van den Doel de minister
heeft binnengehaald. Ik refereer in dit verband ook aan de debatten die gisteren
in de Eerste Kamer zijn gehouden en aan de inbreng van de VVD-collega's daarbij.De heer Van den Doel (VVD):Ik heb president Chirac ook wel andere uitspraken horen doen. Ook hier
is weer van belang: het moment en de plaats waarop dit is gezegd. Ik herhaal:
als Nederland buiten de discussie had gestaan, had hier niet een document
gelegen waarvan ik kan zeggen, dat wij daarin voor 90% de standpunten terugvinden
die staan in het stuk dat de regering naar de Kamer heeft gestuurd. Met andere
woorden, Nederland heeft niet aan de zijlijn gestaan. U kunt dat tien keer
zeggen, u kunt het twintig keer zeggen en dat doet u waarschijnlijk voor eigen
doeleinden, maar ik constateer op grond van de gepresenteerde documenten,
dat Nederland niet aan de zijlijn heeft gestaan.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter Ik begrijp dat het moeilijk is een bocht te maken. Ik gun de
heer Van den Doel best enige ruimte, maar hoe kan hij met droge ogen verklaren,
dat in de brief die nu voor ons ligt, 90% van het Nederlandse standpunt naar
voren komt als wij ons van tevoren hebben verzet tegen autonome capaciteit
en hebben gezegd, dat die capaciteit heel kleinschalig moet zijn? Nu wordt
ineens geroepen: 60% is nog aan de geringe kant.De heer Van den Doel (VVD):Ik neem aan dat u begrijpt waar het hier over gaat. In het document staat
dat het niet om een autonome militaire capaciteit gaat. Aan alle EU-lidstaten
wordt gevraagd, eenheden van in dit geval de landmacht ter beschikking te
stellen voor als een Europese operatie plaatsvindt. Die vindt pas plaats op
het moment dat de NAVO als geheel niet optreedt. Dat doen wij nu ook al. Mocht
u het nog niet weten: het Duits-Nederlandse legerkorps is toegewezen aan de
NAVO en de West-Europese Unie. Die mannen hebben dus een dubbele pet op. Dezelfde
situatie zien wij in het voorstel: landen kunnen eenheden aanmelden, waarbij
een structuur ontstaat die kan worden gebruikt als de NAVO niet optreedt.
Dat is dus niets nieuws, en het is ook geen autonome capaciteit.De voorzitter:Tegen de heer Eurlings zeg ik dat zijn collega's wellicht ook een vraag
willen stellen. Allen wil ik met klem verzoeken, niet te veel in herhaling
te vervallen.De heer Eurlings (CDA):Constateert de heer Van den Doel met mij dat de Nederlandse regering tot
voor kort Europese operaties louter wilde beperken tot zeer kleinschalige
operaties, en dat in de brief die gisteren werd gestuurd het aantal van 60.000
man "vrij beperkt" werd genoemd? Constateert hij dit verschil?De heer Van den Doel (VVD):Nee. Het punt dat u aansnijdt, vereist wel nadere uitleg. In het document
van de regering wordt gesproken over drie opties. De eerste optie is dat de
NAVO als geheel optreedt. Wanneer dat niet het geval is en de VS niet meedoen,
komt er een tweede optie aan de orde, namelijk dat de Europese landen binnen
de NAVO en de Europese Unie een operatie kunnen organiseren. Voor die situatie
wordt nu inderdaad dat korps van 50.000 à 60.000 man opgericht. Dat
is inderdaad een verschuiving. Hierbij gaat het overigens niet om de bekende
kleinschalige operaties die wij altijd voor ogen hadden, want die zagen wij
pas aan de orde komen in de derde optie, wanneer de EU met eigen militaire
capaciteit optreedt. Ik zie de optie van die 60.000 man alleen met gebruik
van NAVO-middelen optreden. In de brief staat overigens op bladzijde 2 dat,
hoe grootschaliger het zal zijn, des te groter de kans is dat het met NAVO-middelen
zal gebeuren.De heer Koenders (PvdA):Ik maak mij nu toch ernstige zorgen over de positie van de VVD-fractie.
In het communiqué van de presidency staat over "EU-lead operations
for the full range of Petersberg-tasks" dat een pool van 60.000 man wordt
samengesteld, waarvoor wij modules aan kunnen leveren. U kunt mij echt niet
wijsmaken dat autonome operaties veel grootschaliger zijn dan u nu doet voorkomen.
Mij is nog steeds niet duidelijk of de VVD-fractie dit nu steunt, wat toch
wel van belang is.De heer Van den Doel (VVD):Ik zie de hier geschetste operatie als de tweede optie, dus met gebruik
van NAVO-middelen. Ik kan mij geen optie voorstellen waarbij de EU zonder
NAVO-middelen dergelijke operaties uitvoert. Sterker nog: in de notitie van
de regering wordt gesteld dat aan risicovolle operaties escalatiedominantie
moet worden verbonden, wat alleen maar terug is te vinden binnen het NAVO-kader.De heer Koenders (PvdA):Ik constateer dat de VVD-fractie niet kan instemmen met de presidentsconclusies
van afgelopen maandag. Welke conclusies trekt zij daaruit?De heer Van den Doel (VVD):Ik heb die vraag niet goed begrepen.De heer Koenders (PvdA):Ik verwijs naar conclusie 2 van de presidency progress. Daarin staat duidelijk
dat, als de NAVO als geheel niet "engaged" is, de Europese Unie "EU-lead military
operations" zou moeten doen "in the full range of Petersberg-tasks".De heer Van den Doel (VVD):Dat is de optie twee waarover ik spreek. Dat wordt hier toch bedoeld?
Er is op dat punt helemaal geen verschil, mijnheer Koenders. Er worden hier
ook door het CDA verschillen gecreëerd die er niet zijn.
U schetst de optie twee.De heer Koenders (PvdA):Ik lees wat er in de conclusie staat. Ik vraag mij af of de VVD-fractie
die nu in volle omvang steunt. U heeft een grote beweging gemaakt. Gelukkig
doet u dat een beetje vandaag. Maar het is voor de Nederlandse regering als
zij straks naar Helsinki gaat, toch wel prettig om te weten of een belangrijke
coalitiepartner dit onderdeel deelt of niet.De heer Van den Doel (VVD):Wij hebben een aantal toetsingscriteria, die ik dadelijk nog even uiteen
wil zetten. Helsinki is nog maar een tussenstation. Het gaat straks om de
uiteindelijke voorstellen die er liggen op de top van Nice tijdens het Franse
voorzitterschap. De uiteindelijke afweging moeten we daar maken.De heer Koenders (PvdA):U moet geen afweging maken naar Nice. De vraag is of u nu instemt met
wat er nu gaat gebeuren in het licht van wat u in het verleden beweerd heeft.De heer Van den Doel (VVD):Ik heb dacht ik vele malen uiteengezet wat ons standpunt is. Wij vervallen
in herhaling van zetten.De heer Hoekema (D66):Kan de heer Van den Doel een antwoord geven op de eenvoudige vraag of
de VVD-fractie wel of niet het ambitieniveau onderschrijft dat in het stuk
van de EU voor Helsinki voorligt, namelijk dat de Unie in 2003 op legerkorpsniveau
operaties moet kunnen uitvoeren, eventueel zonder NAVO-middelen. Onderschrijft
u dat ambitieniveau als fractie, ja dan nee?De heer Van den Doel (VVD):U stelt daar meteen weer een aantal voorwaarden aan. Wij onderschrijven
dat de Europese landen zorgen dat zij een grotere paraatheid krijgen en een
grotere bijdrage leveren aan de Europese veiligheid. Dat wordt onder andere
beoogd met ervoor te zorgen dat je 50.000 à 60.000 man aan troepen
gereed hebt. Op dat punt is er geen enkel misverstand. Als het echter gaat
om de inzet en welke situaties, kom ik weer terug op wat ik ook tegen de heer
Koenders heb gezegd. Ik zie dat alleen maar gebeuren in de optie twee zoals
die is beschreven in het document van de Nederlandse regering.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ik ben dan toch tot de conclusie gekomen dat de VVD in een
aantal weken is opgeschoven van de optie van kleinschalige taken voor de Unie
naar een grootschaliger optreden van de Unie, weliswaar gekoppeld aan de NAVO
maar toch op het niveau van 60.000 man aan troepen op een legerkorpsniveau.
Ik vind dat een verheugende ontwikkeling. Geeft u nu gewoon toe in dit debat
dat u ook die bocht heeft gemaakt, mijnheer Van den Doel. Er is toch niets
op tegen om dat toe te geven?De heer Van den Doel (VVD):Natuurlijk niet. Ik zou dat ook ruiterlijk willen doen, mijnheer Hoekema,
als u gelijk zou hebben. Maar u maakt ook hier weer dezelfde fout. Als wij
het hebben over kleinschalige operaties, dan hebben wij steeds bedoeld: operaties
met een autonome militaire capaciteit van de Unie. Daarvan hebben wij gezegd:
dat is niet nodig, want dan ga je dupliceren. U schudt nee, maar daar gaat
het dus om. Hier wordt niet gesproken over een autonome militaire capaciteit.
Hier wordt alleen gesproken over een autonome beslissingscapaciteit.Mevrouw Vos (GroenLinks):De heer Van den Doel heeft op 10 november gezegd dat de EU niet geschikt
is om crisisbeheersingsoperaties uit te voeren. Daar is een geïntegreerde
militaire structuur voor vereist, waarvoor een lange ervaring en deskundigheid
noodzakelijk zijn. De EU voldoet niet aan deze voorwaarden. Dat is glasheldere
taal geweest. Hoe kunt u dan, als u dat op 10 november heeft gezegd, nu dit
voorstel van het kabinet en de Europese Commissie omarmen?De heer Van den Doel (VVD):Mevrouw Vos, misschien kan ik het nog eens zeggen. Het is helder dat wij
dat soort operaties alleen maar zien in de optie twee waarin erover gesproken
wordt dat de NAVO als geheel niet meedoet, maar wel gebruik wordt gemaakt
van NAVO-middelen en NAVO-structuur. U kunt zich toch geen operatie voorstellen
van 60.000 of 80.000 man die worden ingezet zonder dat daar een geïntegreerde
militaire structuur bovenhangt? Weet u wat er voor dat soort operaties komt
kijken? U kunt zich toch niet voorstellen dat we een hoofdkwartier in Brussel
belasten met operaties waarin zij geen enkele ervaring hebben?Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik hecht eraan, te concluderen dat de VVD het voorstel van het kabinet
aan de Kamer niet ondersteunt.De heer Van den Doel (VVD):Dat is een zeer voorbarige conclusie.Voorzitter! Ik ga in op de uiteindelijke toetsingscriteria die wij zullen
hanteren als het eindproduct er ligt. Wij gaan ervan uit dat dit eind volgend
jaar er zal zijn. In de eerste plaats zullen wij toetsen of de voorstellen
niet leiden tot een tweedeling in de Europese veiligheid. In de tweede plaats
gaan wij na of er geen sprake is van duplicatie; er is geen behoefte aan meer
van hetzelfde. In de derde plaats zullen wij kijken of de voorstellen niet
leiden tot uitsluiting van landen die geen lid zijn van de Unie. In de vierde
plaats zullen wij bezien of er een NAVO-EU-coördinatiemechanisme is gegarandeerd,
zodat de consultatie op het gebied van Europese veiligheid tussen NAVO en
de Europese Unie is verzekerd. Er mag namelijk geen divergentie ontstaan tussen
het NAVO-veiligheidsbeleid en dat van de Unie. Ten slotte noem ik het belangrijke
criterium of de democratische controle op de besluitvorming toereikend is
geregeld.Voorzitter! In de afgelopen maanden is de Europese Unie druk bezig met
het ontwikkelen van een instrumentarium voor uitvoering van militaire operaties,
terwijl de basis daarvoor, te weten een veiligheidsbeleid, ontbreekt. Ook
fracties in deze Kamer, met name het CDA, hebben er op het punt van de nationale
defensie altijd op gehamerd dat er een veiligheidsanalyse moet zijn en dat
een krijgsmacht alleen gebaseerd kan zijn op een goed veiligheidsbeleid. Zo'n
analyse ontbreekt in de Unie. Geen enkele partij is hierop ingegaan in de
debatten in de afgelopen maanden. Het huidige proces gericht op de ontwikkeling
van een Europese veiligheids- en defensie-identiteit moet ons inziens dan
ook gebaseerd zijn op een veiligheidsanalyse.Begin jaren negentig werd in opdracht van de toenmalige commissaris Van
den Broek een veiligheidsstudie gemaakt waarin de bedreigingen van de Unie
in kaart werden gebracht. Daaruit bleek dat de grootste bedreiging
voor de burgers van de Unie niet de conflicten in Afrika of in de Kaukasus
zijn, maar dat de grootste risico's voor de burger zijn: de georganiseerde
misdaad, de mensenhandel, de illegale wapenhandel en de bewaking en de beveiliging
van de buitengrenzen. Dat zijn zaken die de burger ook aanspreken. Ik vraag
de minister of hij in EU-verband een update van die veiligheidsstudie wil
bepleiten, zodat op basis daarvan beleid kan worden ontwikkeld. Ik overweeg,
zo nodig, een motie op dit punt in te dienen om de minister ten opzichte van
Brussel een steun in de rug te geven.Ten slotte kom ik ten aanzien van de veiligheid nog te spreken over een
aantal onderwerpen van andere aard, zoals de wapenbeheersing. Nederland is
volgend jaar voorzitter van het Missile technological control regime, het
MTCR, het enige internationale orgaan op het gebied van non-proliferatie van
rakettechnologie en overbrengingsmiddelen. Het orgaan is er de afgelopen jaren
helaas niet in geslaagd, deze proliferatie tegen te gaan. Zo'n 25 landen op
deze wereld beschikken inmiddels over ballistische raketten voor korte of
middellange afstand. De uitdaging voor deze landen is, de raketten te perfectioneren
en het bereik ervan te vergroten. Een Amerikaanse congrescommissie beschuldigde
recent China er zelfs van, dankzij spionage in de VS in staat te zijn een
langeafstandsraket te kunnen ontwikkelen die een bereik heeft van meer dan
12.000 km. Hiermee kan dus ook Europa worden bereikt.Tijdens haar voorzitterschap van het MTCR wil de Nederlandse regering
komen tot een normgevend kader waarin relevante landen ook buiten het MTCR
zouden moeten participeren. Ik wil op dit punt graag een nadere toelichting
krijgen. Is dit niet typisch een terrein waarop naar strakke regelgeving gestreefd
moet worden? De huidige basis van het MTCR is toch te vrijblijvend. Er bestaat
geen enkele sanctie op het overtreden van de spelregels. Zo maakt Rusland
deel uit van het MTCR, maar exploiteert wel gevoelige technologie naar Iran,
dat geen lid is van datzelfde MTCR.Voorzitter! Een ander punt waar mijn fractie aandacht voor wil vragen
is de versterking van de biologischewapensconventies van 1972. Het zwakke
van deze overeenkomst is dat zij geen controleregime kent. Wij weten dat daar
hard aan wordt gewerkt en wij hopen van harte dat het volgend jaar lukt. Inmiddels
weten wij ook over welke grote hoeveelheden biologische wapens Rusland beschikt.
In het boek Biohazard beschrijft de Rus Alibekov, die in 1992 asiel in de
VS heeft aangevraagd, hoe 30.000 technici en wetenschappers, verdeeld over
40 vestigingen in de voormalige Sovjet-Unie, aan de ontwikkeling en productie
van biologische wapens werkten. Het arsenaal van deze wapens is niet ontkend.
Aan de productie werd door Jeltsin formeel een einde gemaakt. De antwoorden
van de regering bevestigen dat. De vraag is natuurlijk wel wat er is gebeurd
met de honderden tonnen anthrax, pestbacteriën en pokkenvirussen, die
geschikt waren gemaakt om met intercontinentale raketten en kruisraketten
te worden afgeschoten. Deze voorraden zijn voldoende om miljoenen mensen om
het leven te brengen. Is ooit aan Rusland gevraagd waar en wanneer de voorraden
zijn vernietigd? Mag ik op dit punt een reactie van de regering vernemen?Ik sluit het onderwerp veiligheid af en ga nog even terug naar de begrotingsbehandeling
van 1899, waarbij de vredesconferentie centraal stond. Het ging toen niet
zozeer om de uitkomsten als wel om de discussie over het feit dat de Nederlandse
regering de Zuid-Afrikaanse republieken en de paus niet voor de conferentie
had uitgenodigd. "Was het kleine Nederland gezwicht voor de grote mogendheden?",
zo vroegen enkele fracties zich af. Dat brengt mij bij het onderwerp nationaal
belang.De voorzitter:Mijnheer Van den Doel, mag ik u eraan herinneren dat u dicht in de buurt
van de door uzelf opgegeven spreektijd komt?De heer Van den Doel (VVD):Dank u wel, voorzitter. Ik ga dan wat sneller door met het onderwerp nationaal
belang.In de begroting staat geschreven dat de Nederlandse invloed moet worden
vergroot door het smeden van winnende coalities. Tegelijkertijd laat Nederland
zich niet opsluiten in een bepaalde coalitie; per thema of per kwestie wordt
met gelijkgezinde landen samengewerkt. Bij die uitgangspunten kan de VVD-fractie
zich aansluiten, maar ik wil toch nog even stilstaan bij een aantal andere
zaken die met dit punt een relatie hebben. Hierbij wil ik met name het artikel
van bondskanselier Schröder naar voren brengen. In dit artikel over buitenlandse
politiek zegt hij dat de buitenlandse politiek in feite geen rechtse of linkse
kant kent, maar dat het in feite gaat om een constante lijn. Buitenlandse
politiek, zo stelt Schröder, gaat in de eerste plaats over nationale
belangen die worden verdedigd in bondgenootschappen en internationale organisaties.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Waar is de heer Van den Doel nou voor? Moet Nederland af en toe allianties
sluiten, of moet het juist langdurige bondgenootschappen sluiten, wellicht
ook met grote landen? Het kan toch niet allebei.De heer Van den Doel (VVD):Mevrouw Van Ardenne is mij eigenlijk voor. Dat is precies de vraag die
ik aan de minister wil stellen. Misschien heb je het één wel
nodig voor het ander. Sterke bilaterale contacten en goede contacten binnen
internationale organisaties kunnen volgens mij van pas komen bij het sluiten
van die winnende coalities. Ik vraag de minister dan ook of je het één
niet nodig hebt voor het ander; je kunt toch niet uitsluitend uit zijn op
het zoeken naar de winnende coalities. Dit sluit ook aan bij het artikel van
bondskanselier Schröder, waarin staat dat je de nationale belangen in
eerste instantie verdedigt binnen de bondgenootschappen en internationale
organisaties. Op dat punt wil ik graag een reactie van de minister.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik ben het daarover met de heer Van den Doel eens, maar vindt hij dat
het op dit moment niet zo verloopt? Is hij daar ontevreden over?De heer Van den Doel (VVD):Nee, absoluut niet. Ik constateer gewoon dat daaraan in deze begroting
een uitgebreide passage is gewijd die ook bij mij een aantal vragen heeft
opgeroepen. Die vragen breng ik hier naar voren. Daar is dit begrotingsdebat
voor.Voorzitter! De afgelopen decennia hebben wij bilaterale relaties opgebouwd, met name met Bonn, Brussel, Londen, Washington en Parijs.
De laatste tien jaar is het politieke landschap in Europa echter fors veranderd.
De NAVO is uitgebreid, de Europese Unie zal dat over een aantal jaren doen.
De gelegenheid dient zich aan, met een of meer landen uit Midden- of Oost-Europa
zo'n zelfde sterke bilaterale relatie op te bouwen. Welk land of welke landen
heeft de regering op het oog? Met welke van deze nieuwe toetreders wil zij
met het oog op onze belangen hechte bilaterale relaties ontwikkelen?Voorzitter! Een ander belangrijk punt waar ik iets korter bij stil wil
staan, betreft de internationale organisaties. Uit de notitie die mevrouw
Herfkens aan de Kamer heeft gestuurd, maken wij op dat Nederland jaarlijks
forse, vrijwillige bedragen aan al die internationale organisaties geeft,
maar dat een aantal van die organisaties niet goed werkt. Zij hebben geen
goed financieel beheer of een doelmatige en effectieve aanwending van de middelen.
Wij zijn met de regering van mening dat dit moet veranderen, maar de regering
kiest voor een wat softe benadering door die organisaties eens flink toe te
spreken dan wel ze wat minder geld te geven. Een dergelijke aanpak zijn wij
eigenlijk niet gewend van deze regering. Ons gaat dat niet ver genoeg. Wij
staan op het standpunt dat je organisaties die niet goed functioneren of een
slecht financieel beheer voeren, voorlopig geen geld, in casu die vrijwillige
bijdrage zou moeten geven. Ik overweeg op dit punt in tweede termijn een motie
in te dienen.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):De heer Van den Doel is kritisch over het functioneren van sommige VN-organisaties.
De CDA-fractie heeft daarom ook een amendement ingediend dat ertoe strekt
een deel van het geld naar het Nederlandse bedrijfsleven te sluizen, om een
signaal af te geven dat het zo niet kan. Is de heer Van den Doel bereid, dat
amendement te steunen?De heer Van den Doel (VVD):Dat kan ik op dit moment nog niet zeggen. Mijn collega Hessing zal daar
straks waarschijnlijk uitgebreider op ingaan. Ik heb dat amendement nog niet
bestudeerd.De heer Ter Veer (D66):Mevrouw de voorzitter! Is dit niet een wat ongerichte beschuldiging van
de heer Van den Doel aan een onbestemd adres? Als je zegt dat het allemaal
niet goed gaat, moet je ook man en paard noemen: welke organisatie doet wat
niet goed, is er ruimte voor verbetering of hebben wij dat al lang genoeg
geprobeerd en hebben wij die pogingen moedeloos opgegeven? Zo in het wilde
weg zeggen dat bij die organisaties een paar honderd miljoen weggehaald moet
worden, gaat mij wat te ver.De heer Van den Doel (VVD):Ik kan natuurlijk wel een paar voorbeelden noemen. Over Unesco is bijvoorbeeld
een vernietigend rapport geschreven. Bij de UNDP gaat het ook slecht. Mij
gaat het erom dat de regering een algemene beleidslijn ontwikkelt, zodat organisaties
met een slecht financieel beheer die het geld niet goed besteden, geen extra
middelen krijgen. Het gaat mij er niet om of die organisaties al dan niet
goede doeleinden nastreven. Het gaat mij er primair om dat je ze geen extra
geld geeft als je van tevoren weet dat het niet effectief wordt besteed.De heer Ter Veer (D66):Er is nu tenminste een begin van concreetheid. Ik interpreteer dat zo
dat de regering in ieder geval reageert op de met name genoemde organisaties.
Maar ik heb nog een vraag aan de heer Van den Doel.Hij heeft bijvoorbeeld UNDP op zijn lijstje staan. In het kader van het
beperken van bilaterale hulp hebben wij ons uit sommige landen teruggetrokken,
bijvoorbeeld uit Kenia, omdat het daar niet goed gaat. Wij laten daar wat
achter. Zou die boodschap nu via de UNDP kunnen worden gebracht? Je hebt bijvoorbeeld
politieagenten die boosaardig en stoer door de straat lopen, maar je hebt
ook van die vriendelijke, oude oom-agenten die zeggen: jongen, zou je dat
peukje niet oprapen? In die rol zou UNDP in een dergelijk land toch heel nuttig
werk kunnen doen?Mevrouw Dijksma (PvdA):De heer Van den Doel heeft zijn betoog ingeleid met de woorden dat de
Verenigde Naties versterkt moeten worden. Hij noemt nu de benadering van de
regering soft. Bij Unesco heb ik dat niet gemerkt, sterker nog, de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking heeft heel snel laten weten dat als organisaties
hun werk niet goed doen, zij aangepakt worden, ook financieel. Dus waar baseert
de heer Van den Doel zich eigenlijk op? Speelt hij nu niet voor de bühne?Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter! Er is een evaluatiebrief van de minister en een rapport van
de Algemene Rekenkamer over de bijdrage van Nederland aan internationale organisaties.
Is de VVD-fractie niet met mij van mening dat over de VN-kanalen en de internationale
organisaties een diepgaand debat gehouden zou moet worden? De heer Van den
Doel gaat nu maar op een aspect in, namelijk de vrijwillige bijdrage. Moeten
wij niet eerst dat brede debat voeren, voordat hij met voorstellen komt over
meer of minder geld, zonder daaraan criteria te koppelen?De heer Van den Doel (VVD):Uiteraard moeten die rapporten gewoon behandeld worden. Ik heb duidelijk
willen maken welke gedragslijn de regering in de toekomst zou moeten volgen.
U zegt dat minister Herfkens al maatregelen heeft genomen, maar als je van
een bedrag van 160 mln. 150 mln. of 155 mln. maakt, vind ik dat niet bepaald
een krachtig signaal. Nederland heeft zijn vrijwillige bijdrage aan Unesco
in 1998 nog met 40% verhoogd. De signalen ten aanzien van Unesco zijn natuurlijk
niet van de afgelopen weken. Ik geef kortom aan dat de regering zich op dit
punt wat krachtiger moet opstellen. Dat is geen verhaal voor de bühne.
Of het nu wel of niet een organisatie is van de VN, er moet voldaan worden
aan de eis van deugdelijk financieel beheer.De voorzitter:Mevrouw Dijksma, ik kan mij voorstellen dat u nog een keer wilt interrumperen
maar ik heb de indruk dat dit niet de laatste keer is dat dit onderwerp aan
de orde komt. U kunt nog één interruptie plaatsen.Mevrouw Dijksma (PvdA):De heer Van den Doel heeft het over het jaar 1998, maar niet over 1999.
Ik wil hem vragen eerst kennis te nemen van hetgeen er in 1999 is gebeurd
voordat hij op dit punt zoveel stof doet opwaaien.De heer Van den Doel (VVD):Ik weet niet of er zoveel stof is opgewaaid. Uiteraard heb ik de notitie
van mevrouw Herfkens en het overzicht van de donaties 1999 gelezen.Voorzitter! Ik rond af met het onderwerp "mensenrechten". Ik zou graag
van de minister willen horen wat de specifieke redenen zijn om een speciale
ambassadeur aan te stellen. Welk mandaat krijgt hij? Moeten wij dit eigenlijk
niet overlaten aan internationale organisaties? Het jaarlijks overzicht van
Amnesty International maakt duidelijk dat het in veel landen slecht is gesteld
met naleving van de mensenrechten. Ik licht er één land uit,
te weten Tibet. De geestelijk leider van Tibet heeft in oktober uitgebreid
met de regering gesproken en een bezoek gebracht aan het parlement dat op
velen een grote indruk heeft gemaakt. De Dalai Lama heeft toen aandacht gevraagd
voor de situatie in Tibet. Ik meen dat de regering dat verzoek niet naast
zich kan neerleggen, vooral ook niet omdat het beleid van China er steeds
meer op gericht is, de Tibetanen volledig te assimileren en te beknotten in
eigen cultuur en identiteit Wat zijn de uitkomsten van de jaarlijkse dialoog
tussen de EU en China? Wil de minister de kwestie Tibet niet alleen in EU-verband
maar ook in andere organisaties aan de orde stellen opdat er een brede dialoog
op gang komt tussen China en de internationale gemeenschap?De heer Wilders (VVD):Voorzitter! Het Midden-Oosten is in beweging. Ondanks het gegeven dat
de lsraëlisch-Palestijnse onderhandelingen even vast leken te zitten,
is het verheugend dat partijen de inzet hebben om middels onderhandelingen
volgend jaar een allesomvattend finaal akkoord te bereiken. Een dergelijk
akkoord zal naast de eigen intrinsieke waarde ervan ook vergaande gevolgen
hebben voor de geopolitieke verhoudingen in de regio. De relaties tussen Israël
en de Arabische staten in de regio zijn vandaag de dag immers vaak minimaal,
juist vanwege de Palestijnse kwestie. Nu al zoeken verschillende landen om
politieke, economische en militaire redenen toenadering tot elkaar. De relatie
tussen Saudi-Arabië en Iran is om economische en politieke reden sterk
verbeterd; de Golfstaten pogen hun onderlinge vrijhandel met een douane-unie
verder te intensiveren en landen als Mauritanië en Indonesië gaan
enigerlei banden met Israël aan. Israël heeft op zijn beurt een
intense alliantie met Turkije, waardoor buurland Syrië toenadering zoekt
tot Iran. Over Irak wordt binnenkort mogelijkerwijs overeenstemming bereikt
in de Veiligheidsraad. Wat is hier de stand van zaken?In dit geheel is vooral de positie van de drie geopolitieke hoofdrolspelers
uit de regio van belang. Ik doel daarmee op de Islamitische Republiek Iran,
Israël en Turkije. Verder is natuurlijk hun verhouding tot en het beleid
van de Verenigde Staten, Rusland en Europa jegens hen van belang. Een definitief
vredesakkoord tussen Israël en de Palestijnen en, naar wij allen hopen,
ook tussen Israël en Syrië zullen de geopolitieke panelen verder
laten schuiven. Deze nieuwe geopolitieke situatie biedt ongetwijfeld kansen
en uitdagingen, maar mogelijk ook gevaren in politieke, economische en militaire
zin. Wat is de visie van de regering op deze ontwikkelingen?Het laatste regiodocument over het Midden-Oosten dateert uit augustus
1997 en is vooral gericht op de economische mogelijkheden in de toenmalige
situatie, maar speelt niet in op de veranderingen in de geopolitieke situatie
in de regio. In dit document is geen uitputtend antwoord te vinden op de vragen
die ik nu stel. De VVD-fractie vraagt de regering, een brede analyse te maken
van en een visie te ontwikkelen op de politieke, economische en militaire
veranderingen alsmede de kansen en de bedreigingen in het Midden-Oosten en
de Golf. In deze analyse zullen verschillende scenario's moeten worden gegeven
van mogelijke toekomstige ontwikkelingen.Ik kom nu te spreken over het moslim-extremisme. Extremisme is altijd
verwerpelijk, omdat het uiteindelijk geen tolerantie voor anderen kent. Dat
geldt zeker voor religieus gedreven extremisme, welke godsdienst of plaats
op de wereld het ook betreft. Als ik spreek over moslim-extremisme in het
Midden-Oosten en omgeving, moet dat worden onderscheiden van moslim-fundamentalisme.
Moslim-fundamentalisme is ook "aliberaal" en intolerant, maar de basis van
het moslim-fundamentalisme is te vinden in de religie. Religie wordt daarentegen
door moslim-extremisten gebruikt als drager voor een politiek doel, zoals
het communisme in het verleden meer een machtsmiddel was, dan een ideologie
die breed gedragen werd omwille van haar intrinsieke waarde.Wij beschouwen de in het Midden-Oosten en Centraal-Azië waarneembare
tendens naar religieusextremisme vooral als moslim-extremisme en niet zozeer
als moslim-fundamentalisme, hetgeen niet wegneemt dat deze in een aantal gevallen
en landen natuurlijk wel samengaan. Het politieke doel is hier vooral macht
en destabilisatie als tegenwicht voor door deze groepen als ongewenst beschouwde
ontwikkelingen, zoals een betere relatie met het Westen en de daarmee gepaard
gaande liberalisering. Dit moslim-extremisme vindt vaak een voedingsbodem
in de slechte economische situatie van een land. Zeker in het Midden-Oosten,
waar vredesontwikkelingen, zoals het vredesproces, succesvoller worden en
onderhandelingen meer succes hebben, kan het moslim-extremisme de komende
tien jaar uitgroeien tot een van de grootste bedreigingen.Instabiliteit als een gevolg van vrede en stabiliteit lijkt een antagonisme
pur sang, maar is daardoor niet minder een feit. Wij zien dit nu al bij de
steun die aan terroristische groeperingen als Hezbollah en Hamas wordt gegeven.
Ik zal hierover zo dadelijk meer zeggen. Het moslim-extremisme is zowel naar
binnen, in de diverse staten, als naar buiten, naar andere staten, gericht.
De regering spreekt over politiek-religieus radicalisme en het gevaar dat
terroristische groeperingen aan biologische en chemische wapens kunnen komen.
Zij blijft echter steken in een analyse, zeker in politieke zin. De VVD-fractie
vindt dit een belangrijk thema dat onderbelicht is gebleven en vraagt de regering
daarom, op dit punt een meer uitputtend beleid te ontwikkelen.Vanuit sommige landen wordt concrete hulp geboden aan moslim-extremistische
groeperingen in de regio. Wij kennen al geruime tijd het voorbeeld van het
staatsterrorisme door Iran. Iran geeft, via Damascus, hulp aan de Hezbollah
in Libanon, maar steunt ook de Hamas. In de Washington Post van afgelopen zaterdag wordt zelfs gesteld dat de lraanse militaire en financiële
hulp aan de shi'itische Hezbollah en sinds enige tijd ook aan de soennitische
Hamas sterk is geïntensiveerd. Amerikaanse regeringsfunctionarissen,
onder meer de heer James Rubin, hebben dit bericht inmiddels bevestigd. Er
wordt zelfs gesteld dat Iran regionale terroristische groepen bij elkaar brengt
en traint en Hezbollah voorziet van langeafstandsraketten.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik heb waardering voor uw genuanceerde begripsdefiniëring en -omschrijving.
Een en ander mondde uit – u sprak over de Centraal-Aziatische regio –
in het verzoek aan de regering om daar politiek meer aandacht aan te geven.
Ik ben benieuwd hoe u dat operationeel wil maken.De heer Wilders (VVD):Ik kom straks terug op die regio met wat voorbeelden.Voorzitter! Is het bericht waarover ik net sprak juist? Is het ook juist
dat tijdens een ontmoeting van antiterrorisme-experts in Berlijn kortgeleden
de Europeanen de Amerikaanse analyse deelden dat de dreiging vanuit Iran groeiende
is?De voortgang in het vredesproces tussen Israël en de Palestijnen
leidt dus tot een meer intense steun van Iran aan moslim-extremisten. Maar
er is helaas nog meer aan de hand. Zo worden vanuit Saudi-Arabië en in
mindere mate enkele Golfstaten moslim-extremistische groeperingen in financiële
zin gesteund, direct of indirect via maatschappelijke instellingen wat het
moeilijk bewijsbaar maakt. Een en ander gebeurt overigens vaak niet van overheidswege,
maar meer door welgestelde individuen of stichtingen met wetenschap van de
overheid. Vanuit bijvoorbeeld Saudi-Arabië zou de afgelopen jaren steun
zijn gegeven aan moslim-extremistische groeperingen als GIA in Algerije, al-Jama'a
al-Islamiyya in Egypte, Hamas in Israël, moslim-extremisten in Turkije,
de Taliban in Afghanistan waar de terrorist Bin Laden zich bevindt, maar ook
aan extremistische, wahabistische groeperingen in verschillende staten uit
de Kaukasus. Van officiële Saudi-Arabische zijde is een en ander tot
mijn eigen verbazing overigens schaamteloos en zonder enige poging tot verhullen
of ontkennen volmondig aan mij toegegeven. Kan ook de minister bevestigen
dat geldstromen vanuit landen als Saudi-Arabië naar moslim-extremistische
groeperingen gaan? Wat kan de internationale gemeenschap daaraan doen?Maar het moslim-extremisme is niet alleen voorbehouden aan het Midden-Oosten.
Onlangs wees de heer Max Van der Stoel naar onze mening terecht op het oprukkend
moslim-extremisme in Centraal-Aziatische landen als Tadzjikistan, Oezbekistan
en Kirgizië en waarschuwde hij voor de grote gevaren van destabilisatie
daardoor. Deelt de minister die analyse van de heer Van der Stoel? Met name
in Tadzjikistan, Kirgizië, Oezbekistan en Pakistan krijgt de extremistische
van oorsprong fundamentalistische leer van het wahabisme, afkomstig uit Saudi-Arabië
in de 18de eeuw, steeds meer steun, terwijl wij de 21ste eeuw ingaan, maar
dat is ook het geval in delen van Noord-Afrika. Dat is een zorgelijke zaak.Voorzitter! Hoe kan de internationale gemeenschap en Nederland als onderdeel
daarvan het beste hierop inspelen? Internationale samenwerking is hierbij,
zeg ik ook tegen de heer Van Middelkoop, van evident belang. Een deel van
de oplossing zit naast de erkenning van de problematiek – ik denk dat
wij dan al een heel eind zijn – natuurlijk in het tijdig inspelen op
nieuwe geopolitieke verhoudingen, waarover ik in het begin van mijn verhaal
sprak, waarbij preventie en beheersing van excessen een belangrijk thema is.
Verder kan het helpen indien de internationale gemeenschap landen met veel
extremisme een economische perspectief biedt, bijvoorbeeld door intensieve
handel waardoor een belangrijke voedingsbodem voor extremisme wegvalt. Ook
politieke en diplomatieke aandacht voor een intensieve bestrijding van dergelijk
extremisme is noodzakelijk. Begin 1996 is in de Egyptische plaats Sharm-El-Sheikh
een Midden-Oostentop gehouden, speciaal gericht op het bestrijden van terrorisme.
Ook van Europese zijde is hieraan deelgenomen. Besloten is dat de bestrijding
van internationaal terrorisme gezamenlijk moet gebeuren en dat er concrete
aanbevelingen komen. Tijdens de follow-up in Washington eind maart 1996 is
besloten in april 1996 in Luxemburg spijkers met koppen te slaan. Dat is echter
om verschillende redenen niet gebeurd. Waarom neemt de Nederlandse regering
niet het initiatief – omdat het ook in ons belang is – een vervolg
te geven aan deze belangrijke conferentie? Is de minister daartoe bereid?
Mijn fractie realiseert zich dat het bestrijden van moslim-extremisme en terrorisme
in het algemeen geen eenvoudige opgave is, maar acht een visie en een inspanning
van de Nederlandse regering onontbeerlijk.De heer Van Middelkoop (GPV):Een van de eerste internationale instellingen waaraan je denkt als het
om een aanpak gaat, is de OVSE. Ik betwijfel echter of die instelling voldoende
power kan ontwikkelen om daar echt iets aan te doen. Een andere is de NAVO.
Is dat waar de heer Wilders aan denkt? Daarbinnen speelt, heel interessant,
de positie van Turkije een rol, een land waarvan hij en ik vinden dat het
geen lid van de EU kan zijn.De heer Wilders (VVD):Er zijn verschillende instellingen waaraan je kan denken. U spreekt over
de NAVO. Je kan ook denken aan de OVSE. Je zou het zelfs als Nederland kunnen
doen. In eerste instantie wil ik bewerkstelligen dat het probleem wordt erkend.
Dat probleem heeft naar mijn mening in Nederland en in Europa te weinig aandacht
gekregen. Ik kom er zo op terug waarom het een serieus probleem is. Ik wil
bereiken dat wij allen naar wegen zoeken om het aan de orde te stellen, met
verschillende invalshoeken. Het heeft wellicht een militaire dimensie. Het
heeft een politieke dimensie. Je moet zorgen dat je landen niet isoleert en
dat je ze ook concreet helpt met het bestrijden van het probleem. Het heeft
een economische dimensie. Probeer aan de bestrijding bij te dragen in de vele
landen waar het gevoed wordt door economische malaise. Er zijn dus politieke,
diplomatieke, economische en militaire oplossingen. Ik heb dat niet zover
uitgewerkt dat ik overal een antwoord op heb, maar wij moeten dit erkennen
en zo breed mogelijk politiek, militair, diplomatiek en economisch oplossen.De heer Hoekema (D66):Ik kan niet helemaal voorvoelen waar het de heer Wilders om gaat binnen
de totale problematiek van het Midden-Oosten en het vredesproces
daar. Hij bedoelt toch niet met de op zichzelf begrijpelijke vraag om aandacht
voor het probleem van het terrorisme, dat het vredesproces daar alleen wordt
gedomineerd door deze factor? Ik heb hem nog niet horen spreken over problemen
die te maken hebben met de opstelling van landen die betrokken zijn bij het
vredesproces, zoals Israël, de Palestijnse Autoriteit enz. Het lijkt
wel of hij het hele Midden-Oosten door de bril van het terrorisme bekijkt.
Dat lijkt mij, met alle respect, een beetje een eenzijdige focus.De heer Wilders (VVD):Bedankt voor uw respect, maar ik heb absoluut niet eenzijdig willen focussen.
Mijn stelling is juist, dat wij heel blij moeten zijn met de huidige ontwikkelingen
in het Midden-Oosten, die tenderen naar meer vrede. Wij moeten echter niet
denken dat wij er al zijn als er meer vrede komt. Ik heb het overigens niet
alleen over het Midden-Oosten, maar ook over de Kaukasus en Centraal-Azië.
Laat ik echter op de vraag reageren in het kader van het Midden-Oosten. Op
het moment dat het beter gaat met de vrede, waar wij allemaal heel dankbaar
en tevreden over zijn, zie je dat tegelijkertijd ontwikkelingen op gang komen
bij groeperingen die niet gebaat zijn bij die vrede, die wat te verliezen
hebben bij die vrede. Laten wij de ogen niet daarvoor sluiten, maar laten
wij het complete beeld goed voor ogen houden. Tegelijkertijd met meer vrede
zijn er ontwikkelingen die wij ook aan de orde moeten stellen. Daar moeten
wij een oplossing voor vinden, ook in Europa.De heer Hoekema (D66):Is de heer Wilders het met mij eens, dat er ook successen zijn geboekt
met de bestrijding van het terrorisme? Ik wijs op het besluit van de regering
van Egypte om terroristische organisaties uit het land te verwijderen. Is
de heer Wilders niet bijzonder alarmistisch?De heer Wilders (VVD):Niet alleen in Egypte, ook in Jordanië zijn onlangs een aantal extremisten
uitgezet. Dat is prima, maar het gebeurt niet voor niets. Dat zou niet zijn
gebeurd op het moment dat er niets aan de hand was. Juist wat de regeringen
van Egypte en Jordanië doen ondersteunen wij van harte, omdat het een
probleem is en een groter probleem wordt. Er is een causaal verband. Wij willen
ertegen waarschuwen en menen dat wij er een beleid voor moeten voeren.Mevrouw Vos (GroenLinks):Het is mij wat onduidelijk wat militaire activiteit op dit vlak zou moeten
betekenen. Ik deel de analyse dat economische ondersteuning van groot belang
is om voedingsbodems weg te halen zeer. Politiek zie ik ook het een en ander
voor mij, maar aan wat voor type militaire actie denkt u?De heer Wilders (VVD):Ik heb de woorden "militaire actie" helemaal niet in mijn mond gehad.
Ik ga ook niet discussiëren over de Defensienota, waarin een aantal zaken
staan. Ik heb willen zeggen, dat wij de oplossingen zo breed mogelijk moeten
zoeken. De economische en de politieke weg lijken mij sympathiek, maar misschien
moet je ook inspelen op problemen op defensiegebied. Ik heb die punten niet
van concrete voorbeelden voorzien, maar wij moeten ze zo breed mogelijk aanpakken.
Ik wil dat de regering concreet op dit risico inspeelt. Nu is het misschien
nog niet zo groot, maar hoe meer vrede er komt, hoe groter het kan worden.
In gebieden in de Kaukasus, Centraal-Azië en Noord-Afrika zie je het
groeien, los van vredesprocessen. Dat probleem moet worden erkend en vervolgens
moet een integraal beleid worden geformuleerd, waarin alle aspecten worden
meegenomen. Defensie is daar een onderdeel van, maar men moet mij niet vragen
om op alle verschillende punten concrete voorbeelden te noemen.Met het al toenemende moslim-extremisme in Centraal-Azië en het Midden-Oosten
en met het groeiende wahabisme ook in delen van Noord-Afrika is het de vraag
in hoeverre Europa zelf buiten schot zal blijven, mede door de toenemende
migratie. Bij de behandeling in de Kamer van het BVD-rapport De politieke
islam in Nederland, vorig jaar december, vroeg mijn collega Nicolaï al
of de stelling dat radicale uitwassen van de politieke islam op korte termijn
geen gevaar opleverde voor de Nederlandse samenleving ook voor de langere
termijn kan worden aangehouden. De groei van het moslim-extremisme lijkt nu
nog vooral in het Midden-Oosten en Centraal-Azië plaats te vinden. Wij
moeten ertegen waken en er alert op blijven, dat het in de toekomst niet meer
naar Europa en ook niet naar ons land zal overwaaien. Deelt de regering die
mening? Hoe zal zij dit trachten te voorkomen en bestrijden? Is het waar dat
er in Nederland, Duitsland en België een stichting genaamd El Aksa actief
is die vanuit Saudi-Arabië en de Golfstaten wordt gevoed en dat gelden
hiervan naar Hamas worden doorgesluisd? Zo ja, zijn er meer van soortgelijke
stichtingen in Frankrijk, België, het Verenigd Koninkrijk en elders in
Europa actief?Voorzitter! Ik keer terug naar de situatie van vandaag in het Midden-Oosten
en de Golf. De VVD-fractie is ervan overtuigd dat handel een van de beste
instrumenten is om stabiliteit in de regio te waarborgen. Dat betreft dan
zowel de onderlinge handel tussen de staten in de regio zelf, als de handel
buiten de eigen regio met bijvoorbeeld Europa. Landen die veel handel met
elkaar drijven, hebben contact met elkaar, verhogen zo hun welvaart en hebben
eenvoudigweg meer te verliezen bij een onderling conflict. Zij zullen dat
dan ook eerder proberen te voorkomen. In 2010 zal op grond van de euro-mediterrane
overeenkomsten een vrijhandelszone tussen de deelnemende landen en Europa
moeten zijn bereikt, althans dat is het streven. Europa besteedt als uitvloeisel
van het Barcelonaproces sinds 1996 ongeveer 3,4 mld. euro aan MEDA-programma's.
De onderlinge Zuid-Zuidhandel is echter nog te zwak; die beslaat nog geen
5% van hun totale handel, vooral ook vanwege de nog te grote gelijkheid in
productiepatronen. In de associatieraden die gehouden worden in het kader
van de euro-mediterrane overeenkomsten, zou het economische aspect, inclusief
de onderlinge handel, een zeer prominente plaats moeten krijgen. Kan de regering
dat bevorderen? Gisteren trof ik op mijn bureau een brief van de regering
aan over de stand van zaken van het euro-mediterraan partnerschap. Deze brief
werd geschreven naar aanleiding van gedane toezeggingen in juni jongstleden.
Die brief verschijnt eigenlijk veel te laat. Die brief is enkele maanden geleden
toegezegd, maar bereikte ons pas gisteren. Dat bevordert de voorbereiding
van een debat niet. De regering onderstreept in die brief het
belang van onderlinge handel in de regio, zoals ook in Stuttgart is geconcludeerd.
Graag krijg ik van de regering een iets uitgebreidere visie over hoe Nederland
en Europa aan die onderlinge handel denken te kunnen bijdragen. Het is prachtig
dat de regering ons in die late brief op een internetadres wijst waar een
studie – het betreft het Femiserapport – te vinden is, maar liever
dan zo'n internetadres krijgen wij een kabinetsstandpunt over dat rapport.Voorzitter! Ik kom thans te spreken over de situatie in Golfregio. Waar
blijft het reeds jaren geleden aangekondigde regiodocument over de Golf? Waarom
hebben we dat nog niet gezien? De VVD-fractie hoopt het snel te mogen ontvangen.
De zes landen uit de Gulf co-operation council (GCC) hebben sinds begin jaren
tachtig een onderling vrijhandelsakkoord gesloten. Men tracht binnenkort ook
tot een douane-unie te komen die de weg vrij moet maken voor een vrijhandelsovereenkomst
met de EU. Wij denken dat zo'n vrijhandelsakkoord veel zin kan hebben. Dan
moet het natuurlijk wel voldoen aan de WTO-voorwaarden. Ook is handel tussen
de landen onderling in dit verband van belang. Is Nederland bereid om, zodra
de GCC-landen zo'n akkoord hebben gesloten, binnen de EU het initiatief te
nemen voor het sluiten van een vrijhandelsovereenkomst?Voorzitter! Enkele woorden wil ik nog wijden aan de rol die Egypte in
het vredesproces heeft gespeeld. Egypte was het eerste Arabische land dat
vrede sloot met Israël. Het kreeg daarvoor terecht veel lof en respect,
maar die positieve houding lijkt nu eerder om te slaan in een negatieve. Het
heeft de VVD-fractie bevreemd dat juist de Egyptenaren leidend zijn geweest
in het bevriezen van het belangrijke multilaterale spoor van het vredesproces
in 1996, terwijl dat land al twintig jaar in vrede met Israël leeft.
Egypte stelde eerst als voorwaarde voor opheffing van hun blokkade voor het
multilaterale spoor dat Israël meer vooruitgang zou moeten boeken met
de Palestijnen. Nu dat het geval lijkt te zijn, stelt men ineens als nieuwe
voorwaarde dat vooruitgang moet worden geboekt met Syrië. Wij vragen
ons af wat de eisen zullen zijn als ook aan deze voorwaarde is voldaan. Wij
betreuren deze houding van Egypte en vragen de regering of zij kan bevorderen
dat dit land snel zijn blokkade in het multilaterale spoor opheft.De voorzitter:Ik wijs u erop dat u de grens van de door u opgegeven spreektijd nadert.De heer Wilders (VVD):Ik vrees dat ik mijn spreektijd dan wellicht iets zal overschrijden.Voorzitter! De situatie in Iran blijft onverminderd zorgelijk. Ik sprak
zojuist al over de toegenomen Iraanse steun aan moslim-extremisten. In Iran
zelf worden langzaam ingezette liberale tendensen rigoureus de kop ingedrukt,
zoals onlangs bleek bij de veroordeling van de hervormingsgezinde geestelijke
Nouri. Ik heb daarover kamervragen gesteld. Ook de lraanse retoriek tegen
het vredesproces blijft ouderwets plat en vulgair. De VVD-fractie vraagt de
minister aan te geven of het door hem in zijn antwoord op Kamervragen aangekondigde
gesprek met de lraanse ambassadeur al heeft plaatsgevonden en wat de resultaten
daarvan waren. Is er gesproken over de zorgen van regering en Kamer over de
massavernietigingswapens in Iran en over gegijzelde Iraanse joden? Helaas
heeft de minister de Russische levering van kennis en materieel aan Iran als
het gaat om de massavernietigingswapens en de overbrengingsmiddelen niet aan
de orde gesteld in het gesprek, dat hij enige tijd geleden met zijn Russische
ambtgenoot bij de Verenigde Naties in New York had. Wij hebben echter tot
ons genoegen kennisgenomen van zijn belofte, dit wel te doen bij zijn bezoek
aan Rusland. Ook in zijn laatste toespraak in de laatste MTCR-bijeenkomst
in Noordwijk ging de minister terecht op dit thema in. Wij blijven graag geïnformeerd
op dit dossier en zullen de minister graag op de voet blijven volgen.Voorzitter! Ik heb samen met collega Dijksma van de PvdA-fractie een amendement
ingediend om de door de minister voor Ontwikkelingssamenwerking voorgestelde
korting van de Nederlandse bijdrage aan een trilateraal samenwerkingsprogramma
genaamd Mashav voor het jaar 2000 voor de helft ongedaan te maken, omdat wij
van mening zijn dat het programma kan bijdragen aan het vredesproces tussen
vooral Palestijnen en Israëli's en zo ook de stabiliteit in het Midden-Oosten
ten goede kan komen. Dit amendement gaat natuurlijk alleen voor 2000. Is de
minister voor Ontwikkelingssamenwerking bereid om dat ontwikkelingsprogramma
met een beperking tot het Midden-Oosten en met een beperking van de Nederlandse
bijdrage tot 50% van het totaal ook na 2000 voort te zetten?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Dit amendement heeft de hartelijke ondersteuning van de CDA-fractie
maar is de heer Wilders van mening, dat het programma met die 2 mln. gewoon
doorgang kan vinden?De heer Wilders (VVD):Voor het jaar 2000 zeker, want de minister had al eerder besloten dat
het programma vanaf 2001 zou worden beëindigd en dat zij het vanaf 2000
als overgangsregel voor de helft zou afbouwen. De verplichtingen voor het
jaar 2000 zijn inmiddels aangegaan en met 2 mln. wordt dat overgangsjaar wat
aantrekkelijker gemaakt. Voor 2000 is er dus absoluut geen probleem. Maar
als wij het programma ook voor na 2000 willen handhaven, wil ik weten hoe
groot het Midden-Oostendeel daarin is. Naar onze mening heeft zij wel een
punt, dat het beperkt moet worden tot het Midden-Oosten. Is zij bereid het
programma op grond van dat deel maar met een Nederlandse bijdrage van 50%
voort te zetten?Voorzitter! Over de ontwikkelingshulp aan de Palestijnen in algemene zin
is het laatste woord nog niet gezegd. De VVD-fractie is in toenemende mate
bezorgd over de mensenrechtensituatie in de Palestijnse Gebieden. De afgelopen
weken zijn mensen die het bestuur van Yasser Arafat in een petitie beschuldigden
van corruptie en tirannie gearresteerd en zelfs beschoten. Daar word je toch
niet vrolijk van. Wat betekent het voortduren van een dergelijke situatie
voor de ontwikkelingshulp?Er is nog een andere reden waarom die hulp in een ander daglicht kan komen
te staan en dat is wat in de afgelopen tijd in de media heeft gestaan over
de PLO, die maar liefst 17 mld. zou hebben verstopt in geheime bankrekeningen
over de wereld en over Arafat, die zelfs aandelen zou hebben in Mercedes Benz.
17 mld. is 10 mld. meer dan wat Nederland in totaal aan ontwikkelingshulp
besteedt. Ik wil allereerst de regering vragen of dit bericht klopt. Het staat
in de krant en het zou door hackers zijn ontdekt. Misschien is het onzin en
dan gaan we over tot de orde van de dag maar als het geen onzin is, moeten
wij ons toch afvragen wat we aan het doen zijn. We gunnen iedereen wat spaargeld
en ook een Mercedes Benz maar als de heer Arafat inderdaad ergens 17 mld.
heeft verstopt, zou hij die beter kunnen besteden aan de opbouw van zijn Palestijnse
gebieden om het welzijn en de welvaart van zijn volk te verbeteren. Dan hoeven
wij dat minder te doen, maar ik wil eerst de feiten kennen. Klopt het bericht
of klopt het niet en wat is het oordeel van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
als het wel zou kloppen?De heer Hoekema (D66):Is de VVD-fractie van mening, dat de hulp van Europa en van Nederland
tot nul moet worden gereduceerd als het bericht klopt?De heer Wilders (VVD):Als de heer Arafat inderdaad 17 mld. heeft, moeten wij elkaar eens goed
in de ogen kijken, want dat zou toch niet zonder consequenties kunnen blijven.
De mate waarin is vers twee. Als men daar bijna drie keer zoveel geld achter
de hand heeft als Nederland in totaal aan ontwikkelingshulp besteedt, kan
dat toch niet zonder consequenties blijven. Nogmaals, ik wil nog geen conclusies
trekken want ik wil eerst weten of de feiten kloppen.De heer Hoekema (D66):Dat het bericht geheel juist is, lijkt mij met de dag onwaarschijnlijker
te worden. Anders hadden wij het wel geweten. Maar is de heer Wilders niet
ook van mening, dat gerichte hulpverlening van Nederland en andere Europese
landen aan de Palestijnse Autoriteit, waaronder begrepen projecten op het
gebied van gezondheidszorg en onderwijs evenals steun aan kritische groepen,
van belang kan zijn om onze betrokkenheid bij en steun aan Palestina tot uitdrukking
te brengen?De heer Wilders (VVD):Dat is allemaal zeer belangrijk. Ik heb alleen gezegd dat het niet zonder
consequenties kan blijven als er inderdaad 17 mld. blijkt te zitten. Natuurlijk
delen wij de mening dat het allemaal heel belangrijke groeperingen zijn die
steun en aandacht verdienen. Er moet echter wel een causaal verband bestaan
tussen miljarden extra en de hulp die wordt geboden. Naar mijn mening is het
daarom heel reëel te vragen, of het bericht al dan niet klopt en, zo
ja, wat wij dan daarmee doen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik vind het betoog van de heer Wilders tegenstrijdig. Aan de ene kant
stelt hij dat economische ontwikkeling van groot belang is om vrede en stabiliteit
te bevorderen. Ik denk dat wij onze steun aan de Palestijnse gebieden op die
manier moeten zien.De heer Wilders (VVD):Dat vinden wij ook.Mevrouw Vos (GroenLinks):Aan de andere kant zegt hij echter, dat wanneer er iemand zit die wellicht
fout is, het geld dan maar moet worden weggehaald. Ik vind dat zeer tegenstrijdig.De heer Wilders (VVD):Integendeel, wij hebben een amendement ingediend, samen met onze vrienden
van de PvdA, om juist bepaalde projecten die ook de Palestijnen ten goede
komen, in stand te houden. Het kan echter niet zo zijn, dat, wanneer de mensenrechtensituatie
abominabel slecht blijft of wanneer er ergens miljarden verstopt zitten, dit
niet meespeelt. Ik heb nog geen conclusie getrokken. Misschien is het bericht
niet juist. Ik vind echter wel dat wij daarnaar moeten kijken. Ik wil van
de minister weten, of het bericht klopt. Als het niet klopt, gaan wij over
tot de orde van de dag. Klopt het wel, dan wil ik de mening van de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking daarover horen en bekijken welke consequenties
een en ander heeft. Ik denk dat het een heel normale vraag is.De heer Hessing (VVD):Mevrouw de voorzitter! "Ontwikkelingssamenwerking blijft een ingewikkeld
proces, waarbij we ons steeds moeten afvragen of we op de goede weg zijn in
ons streven om armoede zo effectief mogelijk te bestrijden." Deze woorden
van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, zoals te lezen in het Jaarverslag
Ontwikkelingssamenwerking 1998, neem ik als uitgangspunt voor de handeling
van de begroting van Ontwikkelingssamenwerking voor het jaar 2000.Laat ik beginnen met het streven naar effectiviteit. Effectiviteit betreft
zowel het wat als het hoe van ontwikkelingssamenwerking. Wat moet er gebeuren
en hoe moet het gebeuren? Daarbij is een helderde doelstelling van essentieel
belang. Die luidt: verminderen van de armoede, economische verzelfstandiging
en duurzame ontwikkeling. Vervolgens gaat het om het bepalen van het beleid,
het kiezen van instrumenten en kanalen, om een gedegen uitvoering, evaluaties,
rapportages, enzovoorts.Bij het bepalen van het beleid is het van groot belang dat dit wordt gedragen
door zowel de ontvanger als de donor. Dat vereist een goede beleidsdialoog.
Ownership alleen is geen voldoende argument voor beleidskeuzes. Het gaat om
een gezamenlijke verantwoordelijkheid van ontvanger en donor. Ook het comprehensive
development framework van de Wereldbank gaat bij de beleidsbepaling uit van
partnership.De uiteindelijke verantwoordelijkheid voor de beleidskeuzes, voor de instrumenten
en voor het resultaat ligt echter bij de donor. Ik benadruk dit omdat het
belangrijk is de ministeriële verantwoordelijkheid voor de inhoud, de
uitvoering en het resultaat van het OS-beleid helder boven tafel te houden.
In dit verband is de vraag naar criteria voor kwaliteit en effectiviteit van
de hulp zeer relevant. De antwoorden op de schriftelijke vragen daarover luidden:
"Het is nog te vroeg om aan te geven tot welke nieuwe criteria dit zal leiden
en op welke termijn" en "De ontwikkeling van indicatoren voor de kwaliteit
en effectiviteit van de hulp kan het beste ter hand worden genomen in multidonorverband".
Die antwoorden lijken mijn niet voldoende. Ik vraag de minister dan ook ons
in dit debat alsnog te informeren over de door haar gehanteerde criteria voor
de kwaliteit en effectiviteit van programma's en projecten, en hoe de meting
daarvan in de praktijk moet verlopen.Min of meer hetzelfde geldt voor het antwoord op de vraag naar de doelstellingen
per land en per sector. Dat antwoord luidde: "Op dit moment kan nog geen overzicht
worden gemaakt van plannen per land en per sector, omdat het in de meeste
gevallen gaat om een proces dat nu wordt ingezet." Ook dat
antwoord voldoet niet. Het kan niet waar zijn dat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
zegt: ik zet 1,5 mld. weg in een aantal landen zonder doelstelling per land,
zonder doelstelling per sector en zonder criteria met betrekking tot kwaliteit
en effectiviteit. Daarom verzoek ik de minister op deze punten meer concrete
informatie te verschaffen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Eind juni, vlak voor het zomerreces, heeft deze Kamer vergaderd
over de invulling van het nieuwe landenbeleid. In november hebben we al een
eerste rapportage gekregen over de uitwerking van de 1,3 mld. Vindt de heer
Hessing het dan niet een beetje onredelijk nu het woord onvoldoende te gebruiken,
gelet op het feit dat de landen zelf nog maar een paar korte maanden de tijd
hebben gehad om invulling te geven aan het beleid?De heer Hessing (VVD):Ik heb gezegd, dat ik de antwoorden onvoldoende vind. De Kamer heeft juist
op majeure punten vragen gesteld. De Kamer wilde weten wat de doelstellingen
per land en per sector zijn en welke criteria de minister stelt. De Kamer
moet om een begroting te kunnen accorderen weten waarop de minister uit is,
welke doelstellingen haar voor ogen staan en welke criteria zij daarbij zal
hanteren. Ik vraag dus niet om tot in detail uitgewerkte landenprogramma's.
Straks moeten wij evenwel "ja" of "nee" zeggen tegen het voorstel om 7 mld.
uit te geven. Dan wil ik wel weten wat het doel daarbij is en welke criteria
worden gehanteerd om dat doel te halen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Wij hebben het hier niet over de 7,3 mld., maar over een deel
daarvan: over 1,3 mld. Natuurlijk moeten wij weten waarop de minister uit
is. Er is echter ook een ontvangend land dat over de besteding van het geld
wil nadenken. Dat land moet de tijd krijgen om een goed beleid in te kunnen
zetten. Ik vind dat de heer Hessing daarvoor ruimte moet bieden en dat hij
moet erkennen, dat die ruimte er is. Sommige landen, zoals India, zeggen:
wij nemen nog even de tijd. Eigenlijk vind ik dat heel verstandig.De heer Hessing (VVD):Ik heb zojuist al gezegd, dat ik het ermee eens ben dat men de tijd die
geboden wordt gebruikt, maar u vindt het toch ook niet onredelijk, dat wij
de regering vragen wat de doelstellingen per land zijn en welke criteria zij
daarbij aanlegt en dat wij haar vragen wat zij zelf als kwalitatief en effectief
verantwoord acht? Dat is toch een zeer legitiem.Mevrouw Dijksma (PvdA):Natuurlijk zijn dit soort vragen legitiem, maar u weet net zo goed als
ik, dat wij over de drie criteria waaraan het landenbeleid moet voldoen, hebben
gesproken. Daarover heeft de Kamer en de minister een gezamenlijke opvatting.
Die kent u. Vervolgens moeten de voornemens verstandig worden uitgevoerd.
Dat moet niet overhaast gebeuren. Dat is mijn opvatting.De heer Hessing (VVD):Mevrouw de voorzitter! Er zijn nog meer aspecten die de effectiviteit
van het beleid bepalen, zoals de keuze tussen generiek en specifiek beleid,
tussen bilateraal en multilateraal, tussen overheid en NGO. Het lijkt mij
verstandig, dat wij in de loop van het volgend jaar nog eens met elkaar van
gedachten wisselen over deze materie. Is de minister bereid ons een notitie
te doen toekomen, waarin deze materie nog eens wordt behandeld?Voorzitter! Zoals ik al zei: het gaat om het wat en het hoe. Voor de VVD
is onderwijs een van de belangrijkste onderwerpen in het kader van ontwikkelingssamenwerking
en dan vooral het basisonderwijs. Mijn collega Remak zal hier dadelijk meer
over zeggen.Een ander belangrijk onderwerp is economische zelfstandigheid, anders
gezegd: het kunnen verwerven van een inkomen. Dat kan alleen als sprake is
van een goed functionerende lokale economie. Daarom moet ontwikkelingssamenwerking
bijdragen aan het ontwikkelen van de lokale economie, van ondernemerschap
en van werkgelegenheid in productieve sectoren. Immers, zolang er geen goed
functionerende productieve sector is, zal de armoede niet verdwijnen.Het bevorderen van de private sector is dus van essentieel belang voor
armoedebestrijding, voor economische verzelfstandiging en duurzame ontwikkeling.
Deze gedachte wordt internationaal breed onderschreven. Ik verwijs hiervoor
naar onder andere de rapporten van de Wereldbank, het IFC, de FMO en naar
uitspraken van de minister voor ontwikkelingssamenwerking zelf. Toch staat
er bijna niets over in de memorie van toelichting. Dat is vreemd én
betreurenswaardig. Misschien kan de minister dit verklaren en wil ze haar
beleid op dit punt morgen nog eens nader uitleggen. Ik zou dat zeer waarderen.Wellicht kan de minister dan tevens uitleggen waarom artikel. 18.01 met
maar liefst 140 mln. is verlaagd ten opzichte van de raming van vorig jaar.
Ik bedoel niet dat dit procedureel moet worden uitgelegd, in de zin van "dat
is 61 plus 76", want dat snap ik wel, maar in beleidsinhoudelijke zin. Hoe
draagt deze verlaging van het budget voor dit essentiële onderdeel van
het ontwikkelingsbeleid bij aan het realiseren van de doelen van dat beleid?
Mij ontgaat de ratio. Ik verzoek de minister dit nog eens te bezien en aan
te geven, hoe zij denkt alsnog een belangrijke impuls te kunnen geven aan
de opbouw van de lokale economie in diverse landen. Ik ben gaarne bereid,
haar zo nodig daarbij met een motie te ondersteunen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik ben het met u eens dat de lokale economie een belangrijk onderwerp
is. Van de 7 mld. die de minister te besteden heeft, snoept u geld weg voor
asielzoekers en andere onderwerpen. Voor het beschikbare geld moeten prioriteiten
worden gesteld. De gegevens over aids in Afrika zijn schrikbarend; in Rwanda
wordt zelfs van een tweede genocide gesproken. Waar liggen volgens u de prioriteiten?
Zou investeren in basisgezondheidszorg niet één van de prioriteiten
moeten zijn, naast het door u genoemde onderwijs?De heer Hessing (VVD):U brengt een heel interessant en principieel punt in de discussie. Wat
verstaan wij onder armoedebestrijding? Is dat het lenigen van de nood? Of
is dat het maken van dusdanige keuzes, dat je mensen helpt zichzelf aan de
armoede te ontworstelen? U zult begrijpen dat ik in eerste instantie voor
de tweede mogelijkheid kies. Wij allemaal willen naar een model waarin je
de mensen in de gelegenheid stelt, voor zichzelf een menswaardig bestaan op
te bouwen. Daar horen werk, inkomen en de mogelijkheid tot
zelfontplooiing bij. Wij doen er goed aan, een belangrijk deel van onze middelen
in te zetten bij de aspecten basisonderwijs en economische zelfstandigheid.
Collega Remak zal straks nog enkele thema's noemen. Dat zijn de kerndingen
die mensen in staat stellen, zich aan de armoede te ontworstelen. Daar wil
mijn fractie zwaar op inzetten. Daar moet het accent van ons beleid op liggen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):In Afrika worden veel kinderen al met AIDS geboren; hun leven is onzeker.
Moet dat niet één van de prioriteiten zijn?De heer Hessing (VVD):Absoluut. Wij zitten in een afwegingsproces. U zult begrijpen dat mijn
fractie zeer gemotiveerd is, zoveel mogelijk te doen aan de aids-problematiek,
maar dat is de vraag niet. De vraag is, waar je in het structurele deel van
het beleid de accenten op moet leggen.Voorzitter! De thans voorliggende informatie over de landenprogramma's
is onvoldoende. Het hoeft niet veel méér te worden, maar het
moet wel beter worden gestructureerd. Wat nodig is, is een beter inzicht in
wat we doen in een land in termen van schuldsanering, non-sectorale programmahulp,
begrotingssteun, cofinanciering, programmahulp per sector en projecten. Gewoon
alles, en met budgetten over een periode van vier jaar, plus een indicatie
van wat andere donoren doen. Kan de minister toezeggen dat die kwaliteitsslag
op korte termijn – laat ik zeggen: voor eind april – wordt gemaakt?
Met betrekking tot de programmahulp wijs ik nogmaals op het dringende advies
van de Algemene Rekenkamer om de criteria hiervoor strikt toe te passen; vooral
het criterium van goed beleid en goed bestuur. Immers, een integere en bekwame
overheid is een essentiële voorwaarde.Voorzitter! De VVD is verheugd over recente ontwikkelingen in Indonesië.
Zij is ook verheugd over het vertrouwen van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
in de nieuwe regering en haar bereidheid die te steunen. Evident is dat er
veel mogelijkheden zijn voor zinvolle samenwerking, ook op het gebied van
ontwikkelingssamenwerking. Ik heb begrepen dat de Kamer uiterlijk in februari
een brief van de regering krijgt over Indonesië. Ik dring erop aan dat
het niet later wordt, want het is heel belangrijk dat we op korte termijn
invulling geven aan de daarover bestaande voornemens. Ik kan mij zelfs voorstellen
dat de regering in de tussentijd al diverse voorbereidende acties onderneemt.Voorzitter! De minister schrijft in de memorie van toelichting, dat zij
zich in 2000 extra zal gaan inzetten voor de kwaliteit van de multilaterale
hulp. Wat gaat de minister concreet doen? Welke consequenties verbindt zij
aan de evaluatie van de Verenigde Naties als kanaal voor ontwikkelingssamenwerking?
Wat gaat zij doen aan het EOF? En misschien heeft zij nog een heleboel andere
voornemens om de multilaterale hulp effectiever te laten zijn.Mevrouw de voorzitter! Ik wil ook aan de minister vragen of zij het wenselijk
en haalbaar acht om de DAC-definitie van ODA te actualiseren.Er zijn nog vele openstaande vragen. Ik denk dat we er goed aan doen begin
volgend jaar een aantal nadere overleggen te hebben, bijvoorbeeld over de
nota Ontwikkeling en economie, de ORET-evaluatie, de component van het economisch
en werkgelegenheidsaspect in de landenprogramma's, zoals ik al vroeg een beter
gestructureerd landenprogramma en ook een rapportage over het beleid van de
financiële instellingen.Ten slotte, mevrouw de voorzitter, wil ik de minister complimenteren met
het zeer informatieve en toegankelijke jaarverslag van Ontwikkelingssamenwerking
over 1998. Ik kan iedereen aanraden om het te lezen.Mevrouw Karimi (PvdA):Voorzitter! De heer Hessing vraagt aan de minister om de DAC-definitie
te gaan verruimen. Wat wil hij dan dat de minister gaat doen?De heer Hessing (VVD):Ik heb niet gevraagd de definitie te verruimen maar te actualiseren. Ik
bedoel daarmee dat er in de nieuwe wereld vanwege de globalisering en de grote
behoefte aan investeringen wel eens investeringen of ontwikkelingsactiviteiten
vanuit het Westen nodig zouden kunnen zijn die niet vallen onder de DAC-definitie
die inmiddels al zo'n 30 jaar oud is. Ik zou willen zeggen: Laten wij eens
goed kijken wat wij in de komende jaren onder ODA willen verstaan.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Dat is op zichzelf interessant, maar ook wel een beetje gevaarlijk.
Kan de heer Hessing zaken noemen die hij graag onder die nieuwe ODA-definitie
wil brengen? Krijgt de structurele armoedebestrijding die het hoofddoel is
van ontwikkelingssamenwerking daarvan ook te lijden?De heer Hessing (VVD):Dat laatste is geen punt. We willen juist allemaal structureel de armoede
opheffen. De vraag is welke instrumenten daarvoor moeten worden ingezet en
hoe deze gehonoreerd worden. Wij voeren vaak discussies in dit huis over dingen
die wij graag zouden willen doen, maar die niet onder ODA vallen, zodat we
ze dus maar niet doen. Dat is heel vreemd, zeker als risico's bij bepaalde
investeringen afgedekt zouden kunnen worden. Het is in het belang van die
landen. Als wij met elkaar praten over de inhoud van official development
assistance, dan moet dat eronder kunnen vallen. U begon overigens uw interruptie
met de opmerking dat het ook gevaarlijk is. Ik zie dat gevaar niet. Misschien
wilt u dat uitleggen. Af en toe nadenken en datgene doen wat in het belang
is van ontwikkelingslanden, vind ik niet gevaarlijk.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik ben heel erg voor goed nadenken. Daarom ben ik nooit zo happig op dit
soort discussies. Als u investeringen en economische ontwikkeling verdergaand
wilt inzetten in Afrika, waarom heeft u bij de begrotingsbehandeling van Economische
Zaken minister Jorritsma dan niet aangespoord om in haar eigen beleid wat
meer te gaan doen aan dat soort zaken? De PvdA heeft in dat debat een motie
ingediend om risicoparticipatie in Sub-Sahara-Afrika verdergaand mogelijk
te maken. Het zou u sieren als u de minister van Economische Zaken gezamenlijk
met ons zou aansporen om daar eens wat meer werk van te gaan maken. Het hoeft
toch niet allemaal op rekening van Ontwikkelingssamenwerking of vergis ik
me nu?De heer Hessing (VVD):Het gaat er niet om wat ik vind en ik heb ook niet gezegd dat het bedrijfsleven
meer ingeschakeld moet worden. Ik heb mij voorgesteld wat de
noden en wensen van ontwikkelingslanden op dit moment zouden zijn. U kijkt
net als ik naar die landen, de literatuur en de zaken waar de Wereldbank op
dit moment mee bezig is. U ziet dan dat men grote behoefte heeft aan het versterken
van de economie, private sector, werkgelegenheid creëren, inkomen genereren
voor mensen. Als dat allemaal onder de ODA-definitie valt, heb ik geen problemen
meer. Maar ik denk dat we in de nieuwe context, de globalisering, het opengaan
van markten, de WTO-tijd waarin we leven, goed moeten kijken of die definitie
nog voldoet. Als we tot de conclusie komen dat deze nog steeds prima voldoet,
zal ik de laatste zijn die ertegen protesteert. Het gaat dus niet om wat ik
vind. Het gaat erom wat de ontwikkelingslanden vinden dat onder ODA moet vallen.
Laten we ze dat eens vragen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Bij dit soort zaken is de essentie altijd: wie betaalt de
rekening? De ontwikkelingslanden zullen er niet blij mee zijn als zij in een
positie worden gebracht waarin het geld dat voor hun basisonderwijs bestemd
is, moet gaan concurreren binnen begrotingen van donoren met geld dat aan
investeringen en bedrijfsleven zou kunnen worden besteed. Het wordt tijd dat
ook u zich dat realiseert.De heer Hessing (VVD):Ik begrijp uw defensieve houding niet. Waar bent u bang voor? Waarom vragen
wij die landen niet gewoon wat zij verstaan onder official development assistance?
Over ownership gesproken!Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik ben daar helemaal niet bang voor. Maar waar u naar mijn gevoel op uit
bent, zult u niet met behulp van die landen voor elkaar krijgen.De voorzitter:Ik heb niet de indruk dat u het ooit eens wordt.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Ligt het niet veel meer voor de hand om binnen de ODA-bepalingen
verder te gaan dan tot nu toe het geval is geweest? Ik heb er namelijk best
oog voor dat je meer zou moeten doen op het punt van toename van de bedrijvigheid
in landen die dit het hardst nodig hebben. Voorshands kunnen wij met de bestaande
instrumenten veel doen, maar zij worden niet optimaal benut. Is het niet wijzer,
de bestaande instrumenten juist in de landen die dit het hardst nodig hebben
optimaal in te zetten, beter dus dan tot nu toe is gebeurd?De heer Hessing (VVD):Het laatste is evident. Dit debat moet daar ook over gaan. De ODA-definitie
zal nog wel een aantal jaren gehandhaafd worden, dus wij moeten binnen deze
context doorwerken. Los daarvan, vraag ik de minister informatief of het gewenst
en haalbaar is om te kijken naar de ODA-definitie. Het kan zijn dat de minister
vaak niet kan ingaan op vragen van deze landen omdat een en ander niet onder
ODA valt, terwijl zij het wel belangrijk vindt om daarop in te gaan. Als de
minister zegt dat zij de definitie prima vindt, zijn wij er uit.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Als alternatief zou het instrumentarium van Economische Zaken benut kunnen
worden. Dan worden beide sporen benut. Naar mijn mening worden deze ook wel
benut, maar zijn er onvoldoende middelen om er optimaal van te kunnen profiteren.
Is dat niet een veel groter probleem?De voorzitter:Dit is al besproken. Ik verzoek de heer Hessing, hier kort op te reageren.De heer Hessing (VVD):Ik ben het met mevrouw Van Ardenne eens dat wij hierover verder moeten
praten. Het gaat dan echter om de beantwoording van de vraag wat de beste
allocatie is van de middelen. Dat debat moeten wij zeker voeren, maar in dit
kader ging het om de vraag wat wij aan moeten met de ODA-definitie.De voorzitter:Ik wil over de orde het volgende aan u voorleggen. Wij kunnen de eerste
termijn van de zijde van de Kamer afronden, maar dan zal er laat worden geluncht.
U zult zich dan ook moeten houden aan de opgegeven spreektijden en er zal
minimaal geïnterrumpeerd mogen worden. Een andere mogelijkheid is om
eerder te schorsen, maar dan wordt de eerste termijn van de Kamer na de lunchpauze
afgerond.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Ik sta als laatste spreker op de lijst, maar ik geef er sterk
de voorkeur aan de eerste termijn af te ronden voor de lunchpauze.De voorzitter:Ik merk dat de voorkeur uitgaat naar afronding van het debat voor de middagpauze,
maar dat vergt wel zelfbeheersing van de leden. Ik zal daar dan ook op toezien.Mevrouw Remak (VVD):Voorzitter! Als de VVD-fractie de voorlopige balans van het debat op zou
moeten maken na de bijdrage van een aantal collega's, concludeert zij dat
er te veel thema's de revue zijn gepasseerd gegeven de beschikbare tijd voor
de begrotingsbehandeling. Het lijkt mijn fractie dan ook een interessante
gedachte om op gezette tijden met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
van gedachte te wisselen over een aantal thema's, toegespitst op een beperkt
aantal landen in een bepaalde regio. Zo kunnen bijvoorbeeld met betrekking
tot het Grote Merengebied de volgende thema's in willekeurige volgorde aan
de orde komen: noodhulp, conflictpreventie, wederopbouw, basisonderwijs en
gezondheidszorg. Ik verneem graag de reactie van de minister en de collega's
op dit punt.Voorzitter! 50 jaar ontwikkelingshulp heeft er helaas niet voor kunnen
zorgen dat er geen armoede meer bestaat. Ontwikkelingssamenwerking blijft
noodzakelijk. Naar de mening van de VVD-fractie zouden wij over 50 jaar vast
moeten kunnen stellen dat ontwikkelingssamenwerking in de huidige opzet zichzelf
overbodig heeft gemaakt. Wereldwijde armoede behoeft over 50 jaar namelijk
niet meer te bestaan.Voordat het zover is, moet de grootste aandacht op de uitvoering van ontwikkelingssamenwerking
zijn gericht, waarbij naar de mening van mijn fractie de positie van het ontvangende
land centraal moet staan. De VVD-fractie hanteert als uitgangspunten voor
ontwikkelingssamenwerking armoedebestrijding en zelfredzaamheid. Uit de begroting
hebben wij kunnen opmaken dat de regering armoedebestrijding als hoofddoelstelling
hanteert. Wij vragen ons af waarom de regering zelfredzaamheid niet als speerpunt
heeft genoemd. Of impliceert duurzame ontwikkeling zelfredzaamheid?
Kunnen de bewindslieden hierop reageren?Een continent waar alle denkbare rampspoed samenkomt, is Afrika, met name
Sub-Sahara-Afrika. Voor de VVD-fractie is Afrika geen verloren continent,
maar een verdwaald continent. Afrika dreigt zelf het spoor bijster te worden,
iets wat gegeven de complexiteit van de problematiek niet onbegrijpelijk is.
De VVD-fractie is er dan ook over verheugd dat de regering Afrika als prioriteit
heeft in het kader van ontwikkelingsbeleid, maar is in dit kader tegelijk
benieuwd naar wat de regering bedoelt met het feit dat zij haar aandeel van
de hulp aan Afrika van 40% naar 50% wil verhogen. Wat houdt dit concreet in?
Wat gaat de regering meer doen dan zij nu doet en waar in Afrika en op welk
terrein? Hoe verhoudt zich dit tot het totale landenbeleid?Mijn fractie kan zich voorstellen dat de bewindslieden hun vergrote hulpinzet
toespitsen op 2 gebieden, te weten HIV-aids-bestrijding en het basisonderwijs.1 december jl. was het Wereld aids-dag. Het is voor de VVD-fractie moeilijk
te beschrijven welke tragedie op dit moment in Sub-Sahara-Afrika plaatsvindt.
Alle hulp is noodzakelijk, niet alleen financiële en medische hulp, maar
ook draagvlakverbreding. Naar de mening van mijn fractie dient gewerkt te
worden aan het besef dat de tragedie die zich voltrekt in Sub-Sahara-Afrika
verstrekkende gevolgen kan hebben, niet alleen voor Afrika zelf, maar voor
de gehele internationale gemeenschap. De VVD-fractie doet dan ook een dringend
beroep op de minister voor Ontwikkelingssamenwerking om al haar invloed binnen
de multilaterale organisaties aan te wenden teneinde deze draagvlakverbreding
te bewerkstelligen. Kan de minister aangeven of zij hierop in wil gaan?Een van de onderwerpen die integraal meegenomen dienen te worden in het
beleid is gender. Gender zou naar de mening van mijn fractie bij voorkeur
getrokken moeten worden door lokale sectorspecialisten. In het verleden heeft
de VVD-fractie hier al meermalen aandacht voor gevraagd. Mijn fractie is van
mening dat de ontwikkeling van de vrouw niet zal verbeteren als de ontwikkeling
van de man niet meegenomen wordt. Een belangrijk aandachtspunt van het beleid
inzake gender zou dus de emancipatie van de man moeten zijn, omdat hij bepalend
is voor de emancipatie van de vrouw. Wordt dit aspect niet meegenomen en wordt
geïsoleerd naar de ontwikkeling van de vrouw gekeken, dan heeft het beleid
totaal geen kans van slagen. Deelt de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
dit standpunt van de VVD-fractie?Aangezien gender speerpunt van het beleid is, vindt de VVD-fractie het
merkwaardig dat de subsidie aan het vrouwenberaad ontwikkelingssamenwerking
stopgezet wordt. Deze organisatie geldt toch als denktank op het gebied van
gender? Graag horen wij van de bewindslieden wat de achtergrond is van de
stopzetting van deze subsidie. Zijn er wellicht alternatieven, zodat de expertise
op dit gebied niet verloren gaat?Deze begroting staat in het teken van de uitvoering. Het in 1999 ingezette
landenbeleid moet in 2000 tot uitvoering komen. Om dit succesvol te laten
verlopen, is een geïntegreerde aanpak noodzakelijk. Dit kan de VVD-fractie
volledig ondersteunen. Een belangrijke partij bij de uitvoering van het OS-beleid
zijn de medefinancieringsorganisaties. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking
geeft in haar brief van 16 november jongstleden aan dat zij een aantal uitgangspunten
hanteert in haar beleid inzake de medefinancieringsorganisaties. Mijn fractie
is blij met de open wijze waarop zij haar standpunten heeft verwoord. Tegelijkertijd
vragen wij ons af hoe deze brief zich verhoudt tot het IBO naar de medefinancieringsorganisaties,
dat binnenkort van start gaat. De VVD-fractie is van mening dat de medefinancieringsorganisaties
een belangrijke rol spelen en dat de regering haar voordeel daarmee kan en
moet doen. Tegelijkertijd zijn wij van mening dat het nieuw ingezette landenbeleid
een herbezinning op de positie en de rol van de medefinancieringsorganisaties
onvermijdelijk maakt. Deze herbezinning is des te meer noodzakelijk doordat
ontwikkelingen gaande zijn op dit vlak. Zo heeft Foster parents plan aangegeven
op basis van de nieuwe subsidiewetgeving aanspraak te willen maken op financiële
ondersteuning.De VVD-fractie is voor draagvlakverbreding op het gebied van ontwikkelingssamenwerking,
in het bijzonder onder de jeugd. Mijn fractie is in dit verband van mening
dat Foster parents plan daaraan een nuttige bijdrage zou kunnen leveren. Kan
de minister aangeven welke positie zij inneemt ten aanzien van Foster parents
plan?Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik zie het verband niet tussen het verbreden van het draagvlak en het
betrekken van jongeren bij Foster parents plan.Mevrouw Remak (VVD):Voorzitter! Een veelgehoorde opmerking over ontwikkelingssamenwerking
is dat het draagvlak afneemt, met name onder de jeugd. Wij constateren echter
ook dat Foster parents plan erg populair is onder jongeren en daarom kan bijdragen
aan draagvlakverbreding waar wij voorstander van zijn.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik ben het absoluut niet eens met de stelling dat het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking
in Nederland zou afnemen. Daar is geen sprake van. De acties van de afgelopen
tijd hebben juist laten zien dat het draagvlak en de betrokkenheid groot zijn.
Ik zie de relatie niet tussen Foster parents plan en de jeugd in Nederland.
Mevrouw Remak kan dat niet duidelijk maken.Mevrouw Remak (VVD):Ik zal een poging daartoe wagen. Mevrouw Karimi weet wat Foster parents
plan doet. Schoolkinderen in Nederland geven een bijdrage om ervoor te zorgen
dat een kind in een Afrikaans of ander ontwikkelingsland naar school kan.
Dat draagt bij aan het besef van kinderen op Nederlandse basisscholen van
de situatie waarin kinderen in ontwikkelingslanden zich bevinden. Op die manier
krijgen zij een beeld van ontwikkelingssamenwerking. Wij hebben signalen ontvangen
dat een aantal jeugdigen daarin minder geïnteresseerd is dan voorheen.
Wij vinden dat een zorgwekkende ontwikkeling. Foster parents plan kan hierin
een rol spelen om het tij te keren. Foster parents plan blijkt namelijk bij
de jeugd op de scholen erg aan te slaan. Dat vinden wij een heel goede ontwikkeling.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dat is prima, maar nog geen reden voor de overheid om die
organisatie te subsidiëren.Mevrouw Remak (VVD):Ik heb geprobeerd aan te geven dat wij in het kader van de draagvlakverbreding
een belangrijke rol zien weggelegd voor Foster parents plan. Voordat wij een
definitief oordeel geven, vragen wij eerst de minister wat haar voornemens
zijn met Foster parents plan.Voorzitter! Mijn fractie gaat de herbezinningsdiscussie over de medefinancieringsorganisaties
niet uit de weg. Integendeel, wij vinden dat deze discussie op korte termijn
inhoudelijk gevoerd zal moeten worden. Voor ons is helder dat de effectiviteit
van het beleid moet worden verhoogd en dat het daarvoor noodzakelijk is dat
de regering flexibel moet kunnen inspelen op veranderde situaties. De heer
Hessing heeft daar net iets over gezegd.Een onderzoek naar de effecten van concurrentie tussen de medefinancieringsorganisaties
vindt de VVD in dit verband niet zo'n gekke gedachte. Naar de mening van de
VVD-fractie zou de minister op korte termijn met de Kamer de discussie moeten
aangaan en niet moeten wachten op de uitkomst van het IBO-onderzoek. Kan de
minister aangeven wat haar reactie hierop is?Mevrouw Dijksma (PvdA):Is het nu werkelijk verstandig een discussie te voeren over concurrentie
tussen organisaties, als de Kamer jarenlang heeft gezegd dat zij juist meer
moeten samenwerken? Is het verstandig, die discussie te voeren, voordat de
Kamer een uitgebreid onderzoeksrapport heeft gekregen?Mevrouw Remak (VVD):Ik heb aangegeven dat het in het kader van het nieuwe landenbeleid niet
zo'n gekke gedachte is om de mogelijkheden die concurrentie kan bieden eens
te inventariseren. Waarom zouden wij in de nieuwe situatie enkel en alleen
de weg van de samenwerking bewandelen? Er is niets op tegen om eens na te
denken over de rol van de MFO's en te onderzoeken welke effecten concurrentie
kan hebben.Mevrouw Dijksma (PvdA):Vorig jaar heeft uw fractie mijn motie ondersteund waarin de minister
wordt gevraagd met de MFO's te gaan overleggen over het nieuwe landenbeleid.
In de motie werd niet gevraagd om concurrentie in te gaan voeren. Het lijkt
wel op concurrentie om de concurrentie. U zult eerst moeten uitleggen welke
positieve effecten concurrentie kan hebben, want ik kan hiermee niet uit de
voeten. Het lijkt mij echt onverstandig en ook onredelijk om een discussie
te gaan voeren over concurrentie nog voordat de resultaten van een door ons
allen gevraagd onderzoek op tafel liggen. Vanwaar die haast?Mevrouw Remak (VVD):Het gaat mij helemaal niet om concurrentie om de concurrentie. Wij willen
graag dat eens wordt nagegaan welke effecten concurrentie kan hebben om ervoor
te zorgen dat de MFO's een sterkere positie krijgen in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat is geen antwoord op mijn vraag. Wie moet er sterker worden ten koste
van wie of wat? U sprak zo-even over het afnemende draagvlak, maar ik ben
het volstrekt met mevrouw Karimi eens dat u dat niet hard kunt maken. Ik word
wel eens uitgenodigd voor debatten met jongeren over ontwikkelingssamenwerking
en dan zitten de zalen barstensvol. Je moet de jongeren er op een speciale
manier bij betrekken. Ik zou een beetje oppassen met dit soort suggesties.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik vind dat de Kamer en de minister erg zorgvuldig met dit onderwerp moeten
omgaan. Hoe ziet mevrouw Remak de verhouding tussen het bilaterale samenwerkingsbeleid
en meer concurrentie in de particuliere sector?Mevrouw Remak (VVD):Voorzitter! Ik heb aangegeven dat de MFO's een belangrijke rol spelen
in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid en dat zij die rol ook moeten blijven
spelen. Wij vinden echter dat hun positie best wel wat mag worden versterkt
en dat ze een slag moeten maken om beter te kunnen inspelen op het nieuwe
bilaterale landenbeleid. Het lijkt ons zeer gewenst om in ieder geval die
discussie te gaan voeren, want ook ontwikkelingssamenwerkingsbeleid is geen
statisch geheel. Misschien dat ook de rol van de MFO's enigszins moet veranderen
in de nieuwe situatie. Daartoe heb ik enkele suggesties gedaan die er vooral
op gericht zijn dat de MFO's een zo sterk mogelijke positie krijgen. Het lijkt
mij dat er niets op tegen is om over die suggesties een debat te hebben.Voorzitter! Voor de VVD-fractie is basisonderwijs in ontwikkelingslanden
reeds jaren uitgangspunt voor het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Zo heeft
mevrouw Van der Stoel indertijd een amendement ingediend dat ertoe strekte
de verplichting basisonderwijs te verhogen. Mijn fractie huldigt nog steeds
de opvatting dat basisonderwijs essentieel is in het kader van de armoedebestrijding
en stimulering van duurzame ontwikkeling. Op het eerste gezicht kan worden
geconstateerd dat het basisonderwijs er goed voor staat. In 1996 bleek dat
sinds de Wereldonderwijsconferentie in 1990 het aantal schoolgaande kinderen
met 50 miljoen is toegenomen. Tegelijkertijd moet echter worden vastgesteld
dat met name in de minst ontwikkelde landen een voor eenieder toegankelijk
onderwijs nog wel heel ver weg is. Met name de achterstand van meisjes blijkt
nauwelijks te zijn afgenomen. In absolute termen groeit het aantal ongeletterde
vrouwen nog steeds. De VVD-fractie is dan ook van mening dat eerst moet worden
ingezet op de bereikbaarheid van het basisonderwijs en dat vervolgens moet
worden gekeken naar de inhoudelijke kwaliteit van het aangebodene. Het baart
ons daarom zorgen dat de samenwerking tussen Nederlandse hogescholen en onderwijsinstellingen
in ontwikkelingslanden ten behoeve van het onderwijs onvoldoende samenhang
zou vertonen met andere bilaterale activiteiten. In de begroting wordt voorgesteld
om dan maar een aantal pilotprojecten op te starten. Mochten die onvoldoende
soelaas bieden, dan wordt zelfs de mogelijkheid geopperd, de samenwerking
te staken.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Doelt mevrouw Remak op de brief over het internationale onderwijs van
de minister? In deze brief wordt inderdaad gesteld dat dit onderwijs zich
meer zou moeten richten op het nieuwe landenbeleid.Mevrouw Remak (VVD):Ik doel op de passage hierover in de begroting. Wat ik
zojuist naar voren bracht, wordt daar ook vermeld.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Vindt mevrouw Remak ook zelf dat het internationale onderwijs zich moet
richten naar het nieuwe landenbeleid en zijn activiteiten moet beperken tot
de daar genoemde 21 landen?Mevrouw Remak (VVD):In een eerder overleg heb ik aangegeven dat deze activiteiten breder moeten
worden ingezet en dat men zich niet moet beperken tot de 17+3-landen. Het
is namelijk essentieel voor het beleid gericht op armoedebestrijding dat hier
ruimer mee wordt omgegaan.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Wat bedoelt mevrouw Remak dan met haar opmerking dat het internationale
onderwijs meer in de pas moet lopen met het Nederlandse beleid?Mevrouw Remak (VVD):Die zinsnede kan mevrouw Van Ardenne terugvinden in de begroting. De minister
voor Ontwikkelingssamenwerking constateert daar dat er onvoldoende samenhang
is tussen het internationale onderwijs en andere bilaterale activiteiten.
Deze constatering is niet de onze.Voorzitter! Mede in het licht van de zojuist aangehaalde wereldconferentie
over onderwijs in Jomtien van 1990, maar ook in het licht van het VN-verdrag
inzake de rechten van het kind – dat inmiddels de status heeft van internationaal
verdrag – en verder gezien het feit dat Nederland nadrukkelijk heeft
bijgedragen aan de totstandkoming van het DAC-OESO-rapport "Shape in the 21st
century", waarin is aangegeven dat alle kinderen in de wereld voor het jaar
2015 toegang tot het onderwijs dienen te hebben, is de in de begroting voorgestelde
weg, naar de mening van mijn fractie, absoluut de verkeerde. Wij zijn van
mening dat basisonderwijs een essentieel onderdeel van het landenbeleid moet
uitmaken. Het is de verantwoordelijkheid van de donor om, op basis van gelijkwaardigheid
en in het belang van het ontvangende land, het ontvangende land te wijzen
op de mogelijkheden die het basisonderwijs biedt. "Vraaggestuurdheid" vereist
het nemen van verantwoordelijkheid door alle partijen en met name door de
donorlanden. Mijn fractie overweegt in tweede termijn hierover een motie in
te dienen.De begroting 2000 staat in het teken van de uitvoering van het nieuwe
structurele, bilaterale landenbeleid. Het wordt tijd om te oogsten. Een van
de wrange vruchten die de VVD-fractie heeft moeten plukken, is dat een aantal
projecten dat positief is beoordeeld door de Nederlandse ambassade, wordt
stopgezet, met alle vervelende gevolgen van dien. Blijkbaar passen die projecten
niet langer in het landenbeleid. Een voorbeeld van een project dat wordt stopgezet,
is het homecareproject van La bene volentia te Sarajevo. Deze multi-etnische
lokale NGO ondersteunt hulpbehoevende bejaarden die in een volstrekt uitzichtloze
situatie verkeren. Zij hebben geen geld en geen verzorging. Met het oog op
de komst van de winter achten wij stopzetting van dit project niet alleen
onwenselijk, maar ook ongepast. De VVD-fractie heeft begrepen dat de kosten
van dit project minder dan ƒ 100.000 bedragen. Wij vragen ons af of
het toegevoegde budget voor Zuidoost-Europa wellicht mogelijkheden biedt.
Dezelfde redenering is van toepassing op de stichting voor het nieuwe Zuid-Afrika.
Deze stichting ondersteunt politieke partijen in Zuid-Afrika. Deze steun is
hard nodig, gezien het prille stadium waarin de Zuid-Afrikaanse democratie
zich bevindt. Kan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking hierop reageren?In 1998 heeft de vorige minister voor Ontwikkelingssamenwerking samen
met de toenmalige staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Cultuur
een nota gepubliceerd over sport en ontwikkelingssamenwerking. Uit deze nota
blijkt dat sport in ontwikkelingslanden heilzaam kan werken, in het bijzondere
voor getraumatiseerde kinderen, zoals ex-kindsoldaten. Dit beleid zou in 2000
worden geëvalueerd. De VVD-fractie heeft hierover echter niets in de
begroting kunnen terugvinden. Wij vragen ons dan ook af of de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking dit beleid nog wel onderschrijft. Waarom is men
nog niet met de evaluatie begonnen?Voorzitter! Ik rond echt af. Ontwikkelingssamenwerking zou per definitie
tijdelijk moeten zijn, tijdelijk omdat ontwikkelingslanden op termijn landen
in ontwikkeling moeten worden. Dit komt de gehele internationale gemeenschap
ten goede. Voordat het zover is, is nog een heel lange weg te gaan. Het mislukken
van de WTO-top is in dit verband illustratief. De VVD-fractie spreekt de hoop
uit dat het transformatieproces van ontwikkelingslanden naar landen in ontwikkeling
minder dan 50 jaar in beslag zal nemen.De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! De contouren van het federale spook worden langzamerhand
steeds duidelijker. De ontwikkelingen in Europa zijn aardig in een stroomversnelling
gekomen. Ik heb begrepen dat ik ergens uit citeer. Toevalligerwijs zijn dit
mijn openingszinnen. De uitbreiding van de Unie tot meer dan twintig leden
betekent het einde van de Unie zoals wij die kennen. Dat schrijft althans
de Europese Commissie in haar voorzetje voor de aanstaande intergouvernementele
conferentie. In het stuk wordt op pagina 3 gerept over institutionele discussies
over omvang en samenstelling van de Europese Commissie, komt de stemmingweging
weer eens op de proppen evenals de kwestie van de mogelijke uitbreiding van
de besluiten bij gekwalificeerde meerderheid in de Raad. Op pagina 5 wordt
zelfs gezegd dat stemmen met gekwalificeerde meerderheden meer regel moet
worden dan uitzondering. Hoezo nog twijfel over federale aspiraties?Mevrouw de voorzitter! In datzelfde stuk wordt gezegd: "Deze institutionele
hervorming moet eerst achter de rug zijn, voordat de uitbreiding daadwerkelijk
kan plaatsvinden". Volgens mij is dit niet altijd de opvatting van de Nederlandse
regering geweest. Ik heb meer dan eens gevraagd of er een soort chronologie
zit in eerst institutionele hervormingen en dan uitbreiding of dat het ook
andersom kon. Graag krijg ik hierop een reactie van de staatssecretaris.Mevrouw de voorzitter! Het federale Europa krijgt steeds meer gestalte,
maar dan wel op de terreinen die de conservatieve krachten, lees de neoliberale
krachten, het beste uitkomen. Zelfs Frits Bolkestein, de eurocommissaris,
was niet in staat om enige harmoni satie in de Europese belastingen
tot stand te brengen: geen gedragscode in verband met schadelijke belastingconcurrentie,
geen regeling rond het belasten van spaargeld in het buitenland en geen minimumtarief
voor de vennootschapsbelasting (maar dat wilde hij zelf natuurlijk eigenlijk
ook niet).Graag wil ik het even hebben over de toetredende landen. Allemaal vinden
wij dat zij zo snel mogelijk bij de EU moeten komen. Toch lijken mij een paar
vragen op hun plaats. Zij zullen zeer forse hervormingen op alle terreinen
moeten doorvoeren. Wij vragen ons af hoe wenselijk en realistisch dit allemaal
is. In de kandidaat-landen werken meer mensen in de landbouw dan in alle landen
van de EU bij elkaar. Hoe denkt de minister deze 10 miljoen boeren een plaats
te geven in de Europese landbouwpolitiek, wetende hoe moeilijk het nu al is?
Wat hebben de lidstaten te verwachten van de EU? Staatssecretaris Benschop
zei op 28 mei jl. in De Balie op een bijenkomst over sociaal-democratie in
Oost- en Midden-Europa dat "de tijd dat het liberaaleconomisch gedachtegoed
als zaligmakend werd gezien voorbij is, ook in Midden-Europa". Hij kijkt alsof
hij het voor de eerste keer hoort, maar het is een citaat. Hij had het zelfs
over het einde van de neoliberale illusie. De sociaal-democratie terug op
het honk. Hoe rijmt hij dat met de verwachte zaligheid van het EU-lidmaatschap?
Is de Europese Unie niet juist de belichaming van het liberaaleconomisch gedachtegoed?
Zijn de hervormingen die de kandidaat-leden moeten doorvoeren niet juist stappen
op de neoliberale weg? Als zelfs kanselier Schröder EU-breed een verwijt
naar zijn hoofd geslingerd krijgt op het moment dat hij een grote bouwonderneming
ondersteunt, hoe moet het dan met Polen, Tsjechië en Roemenië als
die hun jonge industrieën willen beschermen?Mevrouw Vos (GroenLinks):Het is helder dat u niets ziet in een federaal Europa. U noemt het zelfs
een spook. Ik zou zeggen: het is ongeëvenaarde Thatcheriaanse taal die
u hier uitslaat. Hoe verhoudt zich dit tot zaken die uw partij ook belangrijk
vindt, zoals solidariteit, veiligheid en eenheid in Europa? Juist om die reden
willen landen als Polen, Roemenië en Bulgarije zo graag bij het Europese
huis horen. Hoe verklaart u dat uw partij zegt: blijf er maar buiten, u hoort
er niet bij?De heer Marijnissen (SP):Volgens mij haalt u een hoop dingen door elkaar. Ik zeg hier al vier,
vijf jaar achter elkaar dat de uitbreiding gewenst is. Op dat punt slaat u
de plank dus even mis. Mijn aarzelingen bij, nee mijn grote kritiek op het
"spook van Europa" geldt het federale karakter ervan.Mevrouw Vos (GroenLinks):Hoe kan een uitbreiding van Europa gestalte krijgen, als alles wat te
maken heeft met bijvoorbeeld meer federale ontwikkeling en meerderheidsbesluitvorming
door u keihard wordt afgewezen? Hoe kunt u zeggen dat u een uitbreiding met
al die landen wilt, zonder iets te willen doen aan bijvoorbeeld het verbeteren
van de besluitvorming?De heer Marijnissen (SP):De ontwikkeling van het acquis zal dus getemporiseerd worden. Zo goed
als de Europese Unie nu met 15 lidstaten een heel eind is gekomen, zal dat
straks met 20 of met 30 lidstaten moeten. Zo simpel is het.Mevrouw Vos (GroenLinks):U kunt aan de ene kant toch niet voor uitbreiding zijn en aan de andere
kant allerlei stappen om de besluitvorming te verbeteren, om meer met meerderheidsbesluitvorming
te werken, afwijzen? Dat spoort toch niet?De heer Marijnissen (SP):Dat spoort uitstekend, sterker nog, de Nederlandse regering heeft dit
altijd als twee van elkaar losstaande identiteiten besproken en beschouwd.
Ik stel echter vast dat er, in ieder geval bij de Europese Commissie, verandering
in is gekomen. Die wil eerst institutionele aanpassingen en verder gaan op
het pad van het federaliseren van Europa. Dan pas kunnen wij spreken over
een verdere uitbreiding. Wij kunnen natuurlijk over efficiency spreken, maar
ik heb grote twijfels of het democratisch gehalte van Europa en het draagvlak
daarmee toenemen.De heer Eurlings (CDA):Kan de heer Marijnissen dan kort aangeven wat hij op dit moment vindt
van het draagvlak van Europa bij de bevolking? Kan hij tevens aangeven of
hij niet ontzettend bevreesd is, dat Europa straks met 20 of 30 lidstaten
helemaal onbestuurbaar wordt, bijvoorbeeld voor de Commissie? Raakt het draagvlak
onder de burgers niet verder weg dan ooit tevoren?De heer Marijnissen (SP):Dat het draagvlak bij de bevolking voor Europa zo gering is, is onder
andere aan het CDA te danken. Het CDA is mede de uitvinder van de interne
markt geweest. Het heeft mee het proces in gang gezet. De CDA-fractie heeft
jaar na jaar een verdere federalisering gepropageerd. Kom aan, zeg! Daar heb
ik geen verantwoordelijkheid voor! Dat u bij verkiezingen maar 30% van de
bevolking weet te mobiliseren, zou u te denken moeten geven over het federaliseren
van Europa. Ik heb hier altijd gezegd, dat het vergroten van de geografische
afstand tussen bestuurders en bevolking ook zal lijden tot een psychologische
verwijding. Dat is precies wat wij de afgelopen jaren hebben gezien.Ik kom bij het gemeenschappelijk buitenlands beleid en de defensie-identiteit.
Terwijl het huidige functioneren van de Unie na de uitbreiding al onbeschrijfelijk
veel moeilijker zal worden, schrikken de federalen er niet voor terug de ambities
van dit Europa nog eens fors omhoog te schroeven: een eigen buitenlands beleid,
dat kracht bijgezet moet worden met een Euroleger. Hoe ziet de minister dat
voor zich? Zullen de landen die het in Europa voor het zeggen hebben, Engeland,
Frankrijk en Duitsland, zich veel aantrekken van Nederlandse wensen met betrekking
tot het gemeenschappelijke buitenlandse beleid?De minister zei eerder dit jaar in een toespraak voor het Nederlands genootschap
voor internationale zaken zelf nog, dat het trio Frankrijk, Duitsland en Engeland
een speciale rol speelt in Europa. Het lijkt mij dat de zeer recente geschiedenis
aangeeft, dat hij toen heel erg gelijk had. Frankrijk en Engeland vinden elkaar
in Saint Malo en besluiten dat er een Eurokorps moet komen. Nederland ziet
er dan nog niets in. Duitsland sluit zich ook aan bij het initiatief en Nederland
is plotseling ook voor. Het is toch niet tegen te houden, moet de redenering
zijn geweest van de regering. De vorige week liet minister van Defensie De Grave zich in Trouw ontvallen,
dat niemand hem nog had uitgelegd wat in hemelsnaam dat eurokorps was. Maar
nu wil hij een Nederlandse verbindingsofficier bij dat mysterieuze korps stationeren.
Sterker, er wordt al gespeculeerd over een inzet van het eurokorps in de Balkan.
Ziet de minister dat ook allemaal zo?Dan is er natuurlijk ook de vraag die al door andere fracties is gesteld:
hoe verklaart de minister de plotselinge omslag in het denken over een Europese
snelle interventiemacht? In nog geen drie weken tijd wisselt Nederland zijn
scepsis in voor actief meewerken en zelfs een eigen initiatief om dan ook
maar meteen een Europese marine op te zetten. Komt hij in Helsinki met een
voorstel hierover? Hoelang denkt de minister de door hem zelf bepleite nationale
positiebepaling voor het inzetten van Nederlandse militairen te kunnen blijven
rijmen met een slagvaardig communautair defensiebeleid, onder regie van het
eerder genoemde Europese trio? Ik refereer hierbij aan een eerder algemeen
overleg waarin ik die vraag ook stelde. Eigenlijk moet de discussie over Europa
en het euroleger al een stap eerder beginnen. Volgens de regering heeft vooral
de ervaring in Kosovo duidelijk gemaakt dat er snel een Euroleger moet komen.
Volgens de SP heeft Kosovo echter geleerd dat militair ingrijpen in zo'n complex
probleem geen oplossing biedt. Waarom kan de minister niet erkennen dat de
politieke doelen van de NAVO in Kosovo niet zijn gehaald en dat het nu minder
dan ooit mogelijk lijkt om aldaar nog te komen tot een vreedzame, multi-etnische
samenleving? Hoe had een euroleger het probleem Kosovo aangepakt? De SP ziet
geen enkele noodzaak voor zo'n instrument. Wel ziet zij de gevaren. Terwijl
er nog geen sprake was van een euroleger, liet de PvdA bij monde van de heer
Timmermans tijdens het debat over de Staat van Unie weten een taak voor dat
leger te zien in de Kaukasus. Dat gebied ligt naar zijn idee blijkbaar ook
al aan de randen van de Europese Unie. Inmiddels is er in de Kaukasus wel
het een en ander veranderd.De heer Koenders (PvdA):Het is in dit verband van belang om mijn collega Timmermans goed te citeren.
Het ging in het door de heer Marijnissen bedoelde debat om een eventuele bijdrage
in het kader van een vredesregeling. Het zou derhalve gaan om vredeshandhavende
troepen. Dat is heel wat anders dan de heer Marijnissen nu suggereert.De heer Marijnissen (SP):De heer Timmermans maakte zijn opmerking naar aanleiding van een interruptie
van mij. U kunt van mij aannemen dat ik weet waarover ik het heb. Wij kunnen
de Handelingen er natuurlijk nog op naslaan. In dat debat heb ik de heer Timmermans
gevraagd of hij mogelijkerwijs voor zo'n euroleger een rol zag weggelegd in
de Kaukasus. Daarop zei hij, dit zeer denkbeeldig te vinden. Leest u het nog
maar eens na.De heer Koenders (PvdA):U kunt dat wel zeggen, maar daarmee doet u geen recht aan mijn opmerking.
Het gaat in dezen om precieze formuleringen. Het gaat niet om een geografische
afbakening, maar om politieke en militaire voorwaarden waaronder zo'n Euroleger
zou kunnen opereren. De heer Timmermans heeft niets gezegd over grootschalige
operaties in de Kaukasus. Ik heb de Handelingen daarop nagelezen. Het is derhalve
van belang dat u hier goed citeert. Als u dat niet doet, wekt u een verkeerde
indruk.De heer Marijnissen (SP):Ik kan niet anders dan concluderen, dat de fractie van de PvdA het niet
categorisch uitsluit dat er mogelijkerwijs in de Kaukasus een rol voor de
NAVO is weggelegd. Dat is mijn conclusie. Ik vraag niet wat de heer Koenders
daarvan vindt, want dat wist ik al via de heer Timmermans. Ik vraag nu aan
de minister of hij die opvatting van de PvdA-fractie deelt. Ook hoor ik van
hem graag waar die periferie van Europa in hemelsnaam ligt.Voorzitter! Ik kom thans te spreken over de relatie tussen Europa en de
Verenigde Staten. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat er op steeds
meer terreinen een steeds dieper wordende verwijdering optreedt tussen deze
twee machtsblokken. De voortschrijdende integratie in Europa en het toenemende
isolationisme in de Verenigde Staten zijn daar debet aan. De tegenstellingen
zijn inmiddels manifest geworden op economisch vlak – ik verwijs naar
de WTO en de discussies over genetisch gemanipuleerd voedsel – op politiek
vlak – denk maar aan de EU die steeds meer een eigen geopolitieke rol
voor zich opeist – en op militair vlak. Wat dit laatste betreft, wil
de Verenigde Staten enerzijds dat Europa meer op zichzelf staat en meer geld
uitgeeft aan defensie, terwijl anderzijds met argusogen wordt gekeken naar
de totstandkoming van een euroleger. Wil de minister zijn licht eens laten
schijnen over deze ontwikkeling? Wil hij ook aangeven hoe zijns inziens de
transatlantische relatie er over tien jaar uitziet en wat op dit punt de inzet
van de Nederlandse regering is?De heer Eurlings (CDA):Ook hierbij geeft de fractie van de SP weer niet aan wat zij zelf denkt.
Graag hoor ik van de heer Marijnissen hoe hij in het licht van de transatlantische
relatie aankijkt tegen een Europees veiligheidsbeleid en een Europese defensie-identiteit.
Zijn antwoord op mijn eerdere interruptie vond ik eigenlijk te flauw om erop
terug te komen, maar nu ik hier toch sta, wil ik er nog wel even op terugkomen.
Hoe ziet de heer Marijnissen het functioneren van een Europese Commissie als
de Unie straks wordt uitgebreid tot 20 of 30 lidstaten? Wat de opkomst bij
Europese verkiezingen betreft zou ik willen zeggen: als iedere partij evenveel
stemmen haalt als het CDA bij die verkiezingen, dan was er geen probleem.De voorzitter:Ik verzoek de heer Marijnissen niet meer in te gaan op het tweede deel
van de interruptie van de heer Eurlings.De heer Marijnissen (SP):Dat is jammer. Hoewel... erg ad rem was deze inbreng niet. Wellicht kan
ik de heer Eurlings na de vergadering nog enig inzicht in ons standpunt geven.Uw vraag over ons standpunt over Europa. Ja, u bent hier nieuw voor mij
in dit debat, maar ik heb dat al vier jaar achtereen uiteengezet. Wij zijn
erg voor intergouvernementele samenwerking en voor samenwerking tussen landen
op Europees niveau. Hoe meer zij samenwerken, hoe liever het ons is. Maar
wij zien helemaal niets in een Europese Commissie die als een soort Europese
regering boven de naties zou opereren en met gekwalificeerde meerderheden
bijvoorbeeld gaat bepalen, dat wij onze coffeeshops moeten
sluiten, zoals u graag wilt. Dat zouden wij zeer betreuren. Dat is het antwoord.De voorzitter:Kunt u dan uw betoog vervolgen, want u heeft nog ongeveer één
minuut.De heer Eurlings (VVD):Voorzitter! Het was een antwoord, maar het is dus geen antwoord. Ik wil
heel simpel weten of het voorstel dat nu in Helsinki voorligt, de goedkeuring
van de heer Marijnissen heeft of niet.De heer Marijnissen (SP):Dat lijkt mij toch heel erg duidelijk. Wij zien helemaal niets in een
Europese defensie-autoriteit, zoals overigens de overgrote meerderheid in
deze Kamer tot voor een paar jaar geleden.De voorzitter:Mevrouw Vos, ik heb de indruk dat het standpunt van de SP niet helemaal
nieuw is en dat ook de opmerkingen en de interrupties niet echt heel veel
bijdragen aan een nieuw standpunt. Aangezien wij in tijdnood zijn, verzoek
ik de heer Marijnissen nu toch echt om zijn betoog zo snel mogelijk af te
ronden.De heer Marijnissen (SP):Nou ja, ik moet nog spreken, mevrouw de voorzitter. Ik vind het jammer,
dat de interrupties wel bij andere partijen mogen en niet bij mij. Dat vind
ik ook niet goed voor het debat. Ik heb mij juist erg terughoudend opgesteld
om nu alle interrupties van een antwoord te kunnen voorzien.De voorzitter:Dan had u daarnet moeten zeggen, dat u erop tegen was dat wij proberen
om de in eerste termijn voor de lunchpauze af te maken, mijnheer Marijnissen,
want u bent hier langer dan ik!De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Het militaire avontuur in Kosovo heeft formeel vorm gekregen
in het nieuwe strategische concept van de NAVO. Het nieuwe concept is eigenlijk
de oprichtingsakte van een nieuwe organisatie: de grootste militaire macht
ter wereld die zichzelf een nieuw mandaat verleent, nieuwe vijanden definieert
en deze op de hele wereld zal bestrijden zonder zich veel gelegen te laten
liggen aan het vigerende internationale recht. Ziet de minister – zo
vraag ik hem nogmaals – een rol voor de NAVO in de nog smeulende en
inmiddels volop brandende conflicthaarden, bijvoorbeeld in de Kaukasus en,
zo ja, welke dan? Hoe beoordeelt hij de bezwaren van de secretaris-generaal
van de VN Kofi Annan, die bij herhaling heeft gezegd dat het Kosovomodel nadrukkelijk
niet het model voor het nieuwe millennium kan of mag zijn.De rol van de Veiligheidsraad wordt toch enigszins uitgehold door de opmerkingen
van de minister van Buitenlandse Zaken, als ik de krant mag geloven waarin
hij wordt geciteerd uit "Wordt vervolgd" van Amnesty International. Hij schijnt
daarin te zeggen, dat het vetorecht binnen de Veiligheidsraad ter discussie
dient te worden gesteld. Ik zou graag van de minister opheldering hiervan
krijgen en willen weten of dit niet een prelude is, een voorportaal, van het
militair kunnen interveniëren onder het mom van humanitaire interventie –
al dan niet oprecht – en dat op een gegeven moment überhaupt geen
resolutie van de Veiligheidsraad meer wordt verlangd. Het lijkt mij van tweeën
één: óf je investeert in het enige geopolitieke gremium
dat wij in de wereld hebben, namelijk de VN en de Veiligheidsraad –
ook wij zijn een voorstander van allerlei institutionele verbeteringen –
óf je doet dat niet en dan kan het spoor gevolgd worden van de minister
van Buitenlandse Zaken. Anders niet.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik vind het nu heel merkwaardig worden, dat u enerzijds zegt institutionele
verbeteringen te wensen van de Veiligheidsraad van de VN, maar dat anderzijds
het vetorecht niet ter discussie mag worden gesteld. Wilt u dat eens toelichten?De heer Marijnissen (SP):Ja, ik kan dat toelichten, omdat het vetorecht naar mijn idee na de Tweede
Wereldoorlog een bepaalde achtergrond heeft gekregen. Wij hebben het dan over
de grootmachten. Net zo goed als ik destijds met de GroenLinks-fractie van
mening was, dat het niet verstandig was om de oostelijke grens van de NAVO
richting Rusland op te schuiven omdat dit als een provocatie kon worden opgevat –
dat was een erg goede analyse van uw fractie maar ook van de VVD-fractie –
lijkt het mij nu in de buitenlandse politiek van groot belang om met realiteiten
rekening te houden. De realiteit is, dat het erg onverstandig is – dat
leert Kosovo ook – om landen als China en Rusland consequent voor de
kop te stoten. Niet om die landen te behagen of omdat zij gelijk zouden hebben,
maar simpelweg omdat de Veiligheidsraad het enige gremium ter wereld is waarin
over geopolitieke kwesties gesproken kan worden, een gremium waarin een Derde
Wereldoorlog kan worden voorkomen. Daar moet je dan ook zeer zorgvuldig mee
omgaan. Dan kun je niet zomaar eventjes in een artikel uitspreken, dat je
de VN en de Veiligheidsraad gebruikt op het moment dat dit je goed uitkomt
maar je het recht voorbehoudt om je eigen volkenrecht te schrijven als dat
je niet goed uitkomt. Dat is eigenlijk in het nieuwe strategische concept
van de NAVO al min of meer gebeurd.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik vind dat een heel merkwaardige redenering. De andere kant van het verhaal
is, dat de landen – ook de VS – het vetorecht gebruiken om zaken
te blokkeren als hen dat uitkomt. De minister stelt zeer terecht de vraag,
of je daarover geen discussie zou moeten starten. De minister spreekt niet
over afschaffen. Hij vraagt zich af, of er geen discussie gestart moet worden
over de manier en de momenten waarop dat vetorecht wordt ingezet. Ik vind
het heel teleurstellend dat uw fractie dat debat over het in feite politiek
manipuleren met dat vetorecht niet wil aangaan, mijnheer Marijnissen.De heer Marijnissen (SP):U wilt gewoon dat alle landen zeggen wat ú wilt, mevrouw Vos, en
dat is nu eenmaal niet het geval. Het gaat hier om grootmachten die een bepaalde
positie innemen in de internationale politiek. Die zullen zich niet laten
schofferen door de Veiligheidsraad of door wie dan ook. Die volgen hun eigen
nationale belangen. U kunt dat wel verfoeilijk vinden, maar het is de realiteit
van de politiek. Na de Tweede Wereldoorlog is besloten die landen een vetorecht
te geven, simpelweg om uit te sluiten dat een of twee landen kunnen worden
geïsoleerd en daarmee een gevaar kunnen vormen voor de wereldvrede. Daar
draait het om. Als u zegt, dat het veel beter zou zijn als er bijvoorbeeld
bij meerderheid zou kunnen worden beslist, is mijn antwoord
dat dit mogelijk in beeld kan komen als er sprake zou zijn van een wereldregering
met een wereldgrondwet, een wereldordening en een werelddemocratische controle.
Maar bij de huidige wijze waarop de internationale politiek via VN en Veiligheidsraad
vorm krijgt, is het naar mijn mening onvermijdelijk om voorlopig in ieder
geval het vetorecht intact te laten. Wij kunnen hierover nog lang discussiëren.
Ik heb zojuist al aangegeven dat ook wij voorstander zijn van institutionele
aanpassingen van de Veiligheidsraad. Je zou daarbij kunnen denken aan méér
vertegenwoordigingen bijvoorbeeld van regionale grootmachten. Zuid-Amerika
bijvoorbeeld is niet vertegenwoordigd. Datzelfde geldt voor Afrika.Mevrouw de voorzitter! Ik sla maar eens wat over en sluit af met ontwikkelingssamenwerking.
Ik stel vast dat de wereldhandel nu vrijer is dan ooit, doch dat desalniettemin
de tegenstellingen tussen arm en rijk in de wereld ook groter zijn dan ooit.
Er gaan vandaag meer geld, kapitaal en goederen de wereld over dan ooit en
tegelijkertijd zijn er nog nooit zoveel mensen geweest die ver onder de armoedegrens
moeten leven! Kan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking aangeven, hoe
zij deze observaties in het human-developmentrapport van dit jaar rijmt met
het optimisme over nog meer vrijhandel in de wereld? Ik spreek haar aan als
lid van het kabinet en op de inzet van Nederland bij de WTO. Kan de minister
het nog wel bijhouden om de negatieve gevolgen voor de Derde Wereld van het
Nederlandse economische buitenlands beleid op zijn minst te compenseren met
haar ontwikkelingssamenwerkingsbudget?Onlangs berichtte de Algemene Rekenkamer in een rapport, dat de regering
niet weet hoeveel zij aan welke internationale organisaties bijdraagt en wat
het allemaal oplevert. Het ligt voor de hand te vragen, hoe dan de Kamer moet
instemmen met een begroting waarvan de minister zelf niet eens weet waar een
deel van het geld blijft. Wordt het niet hoog tijd om alle bijdragen aan internationale
organisaties eens nauwgezet onder de loep te nemen en daarin prioriteiten
aan te brengen? Haar eigen beleid ter reductie van het aantal landen waarmee
Nederland een duurzame bilaterale hulprelatie onderhoudt, kan daarbij als
voorbeeld dienen, zo zou mijn fractie zeggen! Wat vindt de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
van het voorstel om de Nederlandse bijdrage te beperken tot 20 internationale
organisaties? En kan zij duidelijkheid geven over de omvang en aard van de
hulp die Nederland aan Indonesië heeft beloofd of wil toezeggen? Heeft
de regering nog méér in petto voor Indonesië? Ooit werd
de relatie tussen beide landen op een laag pitje gezet in verband met kritiek
op het Indonesische optreden op Oost-Timor. Wij hebben inmiddels allemaal
kunnen zien hoe terecht die opmerkingen van de toenmalige minister waren.Mevrouw de voorzitter! Ik zou de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
willen vragen, of het feit dat de ontwikkelingsrelatie hersteld is, bij haar
mogelijkerwijs kan leiden tot enige reserve in de richting van Indonesië
teneinde niet een herhaling van het incident Pronk teweeg te brengen.In delen van Indonesië, zoals Atjeh, de Molukken en Irian Jaya, nemen
de problemen enorm toe. Met een aantal van die delen had Nederland in het
verleden een bijzondere relatie. Portugal heeft zich in het bijzonder ingezet
voor Oost-Timor. Beoogt de Nederlandse regering dat te doen voor de delen
van Indonesië waarop ik zojuist doelde?De voorzitter:Nu de heer Marijnissen aan het eind van zijn betoog is, kan ik een andere
spreker het woord geven. Alvorens dat te doen, wijs ik erop dat ik de volgorde
van de woordvoerders moeten veranderen. De heren Hoekema en Van den Berg hebben
op dit moment namelijk bezigheden elders in dit gebouw en ook bezigheden even
daarbuiten. Daarom geef ik nu de heer Van Middelkoop de gelegenheid zijn inbreng
te leveren.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Ik spreek ook nu mede namens de fractie van de RPF.Mevrouw de voorzitter! De drie bewindslieden die een bijzondere verantwoordelijkheid
dragen voor ons buitenlands beleid hebben een zelfbewuste en resultaatgerichte
start achter de rug. Zij kunnen inmiddels bogen op een aantal goede resultaten.
Ik noem het Nederlandse lidmaatschap van de Veiligheidsraad, de vestiging
in Den Haag van het Internationaal Strafhof, vermindering van de financiële
afdrachten aan Brussel en vernieuwing van het ontwikkelingsbeleid. Met uitzondering
van het laatste gaat het hierbij evenwel om iets waarmee onder hun voorgangers
is begonnen en om zaken die onder deze bewindslieden met succes zijn afgerond.
Daarnaast hebben zij de indruk weten te wekken, het departement meer sturing
te hebben gegeven en is zeker de informatieverstrekking aan de Kamer verbeterd.Nu de zaak weer wat op orde is, lijkt het wel alsof in het bijzonder de
minister van Buitenlandse Zaken een missie ontbeert, de overtuiging mist om
nieuwe lijnen uit te zetten. Het profiel van zijn visie op het mensenrechtenbeleid
is weinig scherp. Zwaarder weegt dat er onhelderheid is als het over de toekomst
van de Europese Unie gaat, in het bijzonder over de militaire component daarvan.
Dat hij op dit laatste punt de Kamer met uitzondering van de VVD-fractie en
onze fracties soms tegenover zich vindt, moet hem niet onzeker maken, maar
juist stimuleren een eigen overtuigende keuze te formuleren en te verdedigen.
Helaas gebeurt dat nog te weinig, maar misschien horen wij vandaag meer. Zelden
heeft een staatssecretaris, verantwoordelijk voor het beleid ten aanzien van
Europa, zoveel ruimte gekregen en benut als nu de heer Benschop. Soms is dat
verontrustend.Dit jaar heeft de Kosovo-oorlog ons veruit het meest beroerd en beziggehouden.
Ik had willen vragen wanneer wij de toegezegde evaluatie mogen ontvangen,
maar gisteren ontvingen wij daar een briefje over. Misschien kan gezegd worden
hoe ver de evaluatie in de tijd teruggaat. Ik hoop dat dat zover mogelijk
is en dat zij ook iets zegt over het begin van de wederopbouwfase. De oorlog
mag voorbij zijn, de situatie in Kosovo blijft zorgwekkend. Deelt de regering
mijn vrees dat de kans reëel is, dat de bevolking zich gaat keren tegen
de thans bewindvoerende internationale instellingen om de facto soevereiniteit
af te dwingen? Is dit wellicht ook een motief geweest om de Nederlandse militaire
aanwezigheid in Kosovo te beëindigen? Ik ben de regering er erkentelijk voor, dat over het vraagstuk van humanitaire
interventie met militaire middelen een aparte nota is toegezegd. Toch moet
er nu al iets over mee te delen zijn. Welke landen hebben deelgenomen aan
het seminar van 24 en 25 november? Wat waren de eerste bevindingen? Aan twee
adviesraden is terzake advies gevraagd; waardering daarvoor. Mogen we de tekst
van de adviesaanvrage ontvangen? Een duidelijk standpunt kan snel noodzakelijk
zijn als de bodemprocedure van Joegoslavië voor het Internationaal Gerechtshof
van start gaat. Hoe bereidt de minister zich daarop voor?Ik neem overigens aan dat het niet meer mogelijk zal zijn dat Nederland
dit thema kan agenderen in de Veiligheidsraad. Ambassadeur Van Walsum suggereerde
dit eerder. Echter, daar hoort het tenslotte wel aan de orde te komen. Ziet
de minister mogelijkheden het Verenigd Koninkrijk of Frankrijk, zoals bekend:
permanente leden, te interesseren? Het lijkt me sowieso gewenst de NAVO-partners
erbij te betrekken.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! Waarschijnlijk verwachtte de heer Van Middelkoop een interruptie
van mij, want hij keek mij vragend aan. Ik wil dan ook graag aan die verwachting
voldoen.De heer Van Middelkoop heeft samen met de heer Hoekema gisteren in NRC
Handelsblad een bewonderenswaardige bijdrage aan het debat geleverd. Mijn
hoop was dat hij namens zijn fractie een voorzet zou doen en zijn visie zou
geven. Mij vielen in zijn bijdrage twee aspecten op. De heer Van Middelkoop
zei, dat naast een aantal andere elementen humanitaire interventie afhankelijk
gemaakt moet worden van de steun van de meerderheid van de VN-leden en van
de constatering dat alle politieke en militaire middelen zijn uitgeput. Namens
de Partij van de Arbeid heb ik gezegd voor codificatie te zijn om op die manier
misbruik tegen te gaan. Ik heb de indruk dat de twee voorwaarden van de heer
Van Middelkoop zo scherp zijn dat, bijvoorbeeld in een geval als dat van de
genocide in Rwanda, niets gebeurt. Als zij voor Rwanda hadden gegolden hadden
de mensen tevergeefs op bescherming gewacht. Ik vraag mij daarom af of dit
een goede benadering van de GPV-fractie is.De heer Van Middelkoop (GPV):Met dank voor uw vriendelijke woorden en uw kennisnemen van de samen met
de heer Hoekema geschreven aanvullende bijdrage aan mijn verhaal van vandaag.
Dan hoef ik dat niet allemaal voor te lezen! In alle ernst: u moet een en
ander zien als een bijdrage aan een discussie die, als het erop aankomt, ontzettend
lastig is. U heeft dat gisteren in uw bijdrage ook laten merken. Ik vind het
voorbeeld van Rwanda overigens in dit verband niet zo geslaagd, want daar
is niet ingegrepen. Maar nu naar de zaak zelf. Wij hebben ons wat ongemakkelijk
gevoeld over de onvoldoende mandatering voor de NAVO-operaties in Kosovo.
Vervolgens denk je na over de vraag, wat bij kan dragen aan de legitimiteit
van die actie, aangezien die legitimiteit onvoldoende is terug te vinden in
een geformuleerde mandatering. Dan kom je op criteria die van belang zijn
als het gaat om het vinden van een draagvlak. Ik zou het bijvoorbeeld hoogst
ongelukkig vinden als een groot deel van de wereld, zeker een cultureel samenhangend
deel zoals de Arabische wereld – ik ben nu even wat theoretisch bezig –
zich op goede gronden verzet tegen een bepaalde actie. Vandaar het criterium
dat er voldoende draagvlak moet zijn of, anders geformuleerd, dat de meerderheid
van de VN-lidstaten daarmee moet instemmen. De operationalisering en het zichtbaar
maken daarvan is natuurlijk een ander verhaal. Schertsenderwijs heb ik wel
eens gezegd, dat het handig zou zijn als dit soort acties alleen in oktober
of november zou plaatsvinden, want dan vergadert de Algemene Vergadering van
de VN. Maar goed, dat is misschien wat misplaatste scherts.Voorzitter! Als er inderdaad een concrete rechtvaardiging is voor militair
ingrijpen – dat is een heel bijzondere situatie – kun je dat pas
doen als je alle diplomatieke en politieke middelen hebt gebruikt. Ik denk
dan aan boycots, sancties, interventies en alle Holbrookes van de wereld.
Maar ik geef mijn gedachte graag voor een betere. Dit zijn de criteria die
ook voortvloeien uit ons denken over wat we in Kosovo hebben meegemaakt.De heer Koenders (PvdA):Met dank voor de bijdrage aan de discussie, maar het gaat hier ook om
de politieke standpuntbepaling. Als men praat over draagvlak, zeg ik "ja".
Maar in uw artikel stelt u dat een meerderheid van de VN-lidstaten zo'n actie
zou moeten steunen. In de realiteit zal dat bijna nooit plaatsvinden. Ik heb
met opzet het voorbeeld van Rwanda genoemd. Als wij aan de vooravond staan
van een slachting, doen boycots er niet meer toe. Dan kan het misschien zinvol
zijn om mijnheer Holbrooke daarheen te sturen, maar de opbouw van escalatie
betekent wel dat militaire middelen een ultiem middel zijn, maar niet noodzakelijkerwijs
een laatste middel. Ik vraag u, voor dat element te waken, want anders gaan
wij iets codificeren om iets niet te doen, in plaats van iets mogelijk te
maken zonder machtsmisbruik.De heer Van Middelkoop (GPV):Voor de situaties waarover ik spreek, geldt dat sprake is van ultieme
middelen. Je streeft natuurlijk naar een ideaalsituatie, in die zin dat eerst
zoveel mogelijk preventie moet worden toegepast via early warning. Als dat
niet lukt, worden allerlei andere middelen toegepast. Ten slotte kom je dan
tot de overtuiging, dat wellicht militaire interventie nodig is. Maar hierin
zit ook iets van een verdere gedachtevorming. Uw argument van het internationale
draagvlak wil ik relativeren, naarmate wij er beter in slagen om scherp omlijnde
volkenrechtelijke interventiegronden te formuleren. Ik denk dat de vergelijking
kan worden gemaakt met een officier van justitie, die voldoende heeft aan
het Wetboek van Strafrecht, en die niet het draagvlak onder de Nederlandse
bevolking hoeft te raadplegen om een aanklacht te formuleren. Omdat dat bij
Kosovo niet het geval was, vond ik het van groot belang dat er een vrij brede
internationale consensus bestond dat daar iets moest gebeuren. Vandaar die
formulering in ons artikel.De heer Van den Doel (VVD):In mijn bijdrage heb ik geschetst dat een humanitaire interventie op zich
niets nieuws is. De Veiligheidsraad heeft dat in het verleden verschillende
keren gelegitimeerd. Ik heb daarbij Noord-Irak en Somalië genoemd. De
kern daarvan is dat optreden van de VN in humanitaire noodsituaties
vaak wordt geblokkeerd door het vetorecht. Ik heb de suggestie gedaan om algemene
gedragsregels vast te stellen voor het gebruik van het vetorecht en deze vast
te leggen in een resolutie. Spreekt deze benadering als mogelijke oplossing
voor dit probleem de heer Van Middelkoop aan?De voorzitter:Hoewel de discussie op zich zeer interessant is, komen we gezien de sprekers
die er nog zijn voor de lunch niet klaar als wij op deze voet doorgaan. Misschien
kan de heer Van Middelkoop zijn antwoord kort houden en daarna doorgaan met
zijn betoog.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Twee punten. De heer Van den Doel zegt iets te argeloos dat
er al zo vaak humanitaire acties zijn geweest. We zijn de laatste tien jaar
geconfronteerd met "failed states", genocide van het type Rwanda en dreigende
genocide in Kosovo. Dit vergt een bijzondere aandacht voor deze doctrine.
Wat het tweede punt van de heer Van den Doel betreft, het vetorecht in de
Verenigde Naties spreek ik voor mijzelf. Ik kan dat niet voor de heer Hoekema
doen. Ik ben met de heer Marijnissen van mening dat je dit vetorecht niet
zomaar kunt opgeven. Ik vind het wel verstandig dat, als dat vetorecht wordt
gebruikt, het desbetreffende land dat ook moet beargumenteren en rechtvaardigen.
De minister heeft dat ook al eens eerder voorgesteld. Ten slotte wil ik nog
verwijzen naar de suggestie van de heer Hoekema en mij om het Internationaal
Gerechtshof een zekere bevoegdheid te geven om achteraf een toetsing in het
belang van het recht te plegen ten aanzien van resoluties van de Veiligheidsraad.
Als dat in het verleden meer zou zijn gebeurd, hadden we wellicht als iets
van een doctrine van humanitaire interventie ook volkenrechtelijk geformuleerd.
Dan zou deze discussie, mevrouw de voorzitter, wellicht minder noodzakelijk
zijn geweest.Alvorens verder te gaan met het thema internationaal recht, stel ik twee
kleinere vragen. Allereerst: waarom zijn nog altijd niet de leden van de AIV
benoemd? Het is zeer onbevredigend dit redelijk excellente gezelschap al twee
jaar te laten wachten op de benoeming. Zo ga je niet om met de leden van een
raad, die de laatste jaren interessante adviezen heeft geschreven. Graag uitsluitsel
hierover!Over benoemingen gesproken verder het volgende. In zowel het Europese
hof voor de rechten van de mens als in het Hof van Justitie in Luxemburg hebben
Nederlandse rechters zitting. Het lijkt me gewenst dat de Tweede Kamer nauwer
betrokken wordt bij de voordrachtprocedures. Dat kan door vooraf de Kamer
te informeren over de gewenste kwaliteiten van de te benoemen rechter tot
eventueel een formeel recht van voordracht. Mag ik de minister vragen, hier
zijn gedachten eens over te laten gaan, samen met zijn collega van Justitie,
en ons over het resultaat te informeren? Ik overval de minister hier nu misschien
mee, omdat wij hier nog nooit eerder over gediscussieerd hebben. De functies
zijn er echter belangrijk genoeg voor, ook voor ons rechtsgebied. Terughoudendheid
lijkt me hier misplaatst; in het Verenigd Koninkrijk wordt voor het eerste
hof zelfs via advertenties geworven.Een voorname begrotingspost is die van mensenrechten, conflictbeheersing
en goed bestuur. Daaruit worden vele mooie dingen gesubsidieerd, bijvoorbeeld
via het POBB, waar de Kamer echter weinig systematisch zicht op heeft. Kan
een beleidsnotitie worden geschreven, want een interne evaluatie is er al,
waarin staat welke prioriteiten hier gelden, waar Nederland sterk in is etc.?Vervolgens wil ik de minister uitnodigen in dit debat een schets te geven
van het taakveld van de nieuwe mensenrechtenambassadeur. Hoe zichtbaar dient
deze ambassadeur te opereren? Wat zal zijn verhouding tot de Kamer zijn en
welke vormen van samenwerking worden gezocht met vergelijkbare functionarissen
van de VN en de EU?Amnesty International doet de goede suggestie eens systematisch aandacht
te geven aan de instrumenten waarover we beschikken om schendingen van rechten
aan de kaak te stellen. In tal van verdragen is een klachtrecht opgenomen,
soms een statenklachtrecht. Ik heb het idee dat we soms niet eens meer weten
waar ze allemaal vastliggen In EU-associatieverdragen zijn mensenrechtenclausules
opgenomen. Het zou goed zijn als we daar eens een overzicht van kregen met
de mogelijkheden van benutting door Nederland. Zo is er bijvoorbeeld de vraag
of de EU hier eigen instrumenten moet gaan ontwikkelen of juist de bestaande
VN-instrumenten moet benutten en versterken. Mag ik daar nu of later een overzicht
van en visie op ontvangen?Mevrouw de voorzitter! De vrijheid van godsdienst blijft een prioriteit
in het beleid van de minister. Ik ben hem daarvoor erkentelijk. In tal van
landen, China voorop, vergt deze vrijheid onze aandacht. In Midden- en Oost-Europa
is er na de val van de Muur één thema dat telkens in onderscheiden
landen terugkeert. Dat zijn pogingen om zogenaamde godsdienstwetten te maken.
Ook collega Van den Berg verwees hier vorige week naar in het algemeen overleg.
In feite gaat het vaak om veel te vergaande reguleringen van de vrijheid van
eredienst, vooral in landen met een geschiedenis van staatskerken. Zo is thans
in Roemenië een dergelijke wet in behandeling, waarin bijvoorbeeld registratie-
en vestigingseisen aan kerken worden gesteld die de godsdienstvrijheid in
hoge mate frustreren. Wij hebben dit al eerder gezien in Oekraïne en
Wit-Rusland. Vermoedelijk sla ik nog een aantal landen over. Omdat dit type
wetgeving in deze landen telkens weer opduikt, wil ik vragen of hier bijvoorbeeld
in OVSE-verband niet eens systematisch aandacht aan kan worden gegeven. Wij
moeten die landen helpen, een goed antwoord te formuleren op de vraag wat
institutioneel de vrijheid van godsdienst inhoudt. Wil de minister het initiatief
nemen, een dergelijk project te starten?Voorzitter: WeisglasDe heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Op het grensgebied van mensenrechten en ontwikkelingsbeleid
licht ik er twee landen uit, Indonesië en de Palestijnse gebieden. Eergisteren
hoorden wij dat de PLO 17 mld. op geheime bankrekeningen zou hebben staan.
Nederland en de andere landen van de EU hebben er recht op, hier naar het
naadje van de kous te vragen. Wil de regering zich daarvoor inspannen? Als
dit waar zou zijn, dan hebben de Palestijnse gebieden voorlopig het recht
verspeeld, zich te laten plaatsen op de landenlijst van minister
Herfkens. Is zij dat met mij eens? Daarnaast vraagt de slechte mensenrechtensituatie,
in het bijzonder als het gaat om de persvrijheid, onze voortdurende aandacht.
De wereld heeft na de Oslo-akkoorden veel te lang voor deze negatieve aspecten
de ogen gesloten. Kortom, kan de druk op de nu al zo vaak gefêteerde
Arafat niet eens vergroot worden?Soms de adem inhoudend, hebben wij de ontwikkelingen in Indonesië
dit jaar gevolgd. Politiek is er veel dat bemoedigt, humanitair blijft het
verontrustend. Ik denk aan de situatie op de Molukken, Atjeh en West-Irian.
Minister Herfkens heeft onlangs een bezoek gebracht aan Indonesië. Wanneer
gaat minister Van Aartsen? Hij heeft daar misschien ook nog iets goed te maken.
Mogen wij in 2000 het besluit verwachten, Indonesië te plaatsen op de
landenlijst? Ik hoop dat dit mogelijk is. Ik leg dan twee wensen op tafel,
er overigens van uitgaande dat dit land zich sowieso voor alle thema's kan
kwalificeren. Zie ik dat laatste goed? Mijn eerste wens is een regionale concentratie
à la India. Laat Nederland in het bijzonder gelden inzetten in de Molukken
en West-Irian. Ik sluit mij op dit punt dus aan bij de woorden van de heer
Marijnissen. Een hierop gerichte motie van mij werd vorig jaar als voorbarig
verworpen, nu komt de zaak weer terug en met meer actualiteitswaarde. Mijn
tweede wens is dat te zijner tijd gelden worden toegevoegd aan het programma "Cultureel
erfgoed overzee", onderdeel van het internationaal cultureel beleid, te besteden
in Indonesië. Wil de verantwoordelijke staatssecretaris hiervoor lobbyen
bij minister Herfkens? Zo vaak zullen zij elkaar niet tegenkomen. Nu kan er
iets moois worden gedaan of, zoals men vroeger zei, "een groots werk worden
verricht". Graag een reactie.Bijzondere aandacht verdient het Papoeavolk op West-Irian. Recente berichten
maken duidelijk dat ook daar gevaarlijke onrust is ontstaan. Nu meen ik dat
Nederland nog altijd bij dit volk in het krijt staat. De "act of free choice"
van 1969 is met medewerking van Nederland een schetsvertoning geweest. Toen
is er geen recht gedaan aan het recht op zelfbeschikking van de Papoea's.
Onlangs bereikten ons berichten uit Australië die een nieuw licht werpen
op de gebeurtenissen die hebben geleid tot de inlijving in de Indonesische
Republiek. Ik meen dat de toekomst van de Papoea's gediend is met een eerlijk
onderzoek naar het verleden. Ik wil daarom de regering uitnodigen, te bevorderen
dat een dergelijk onderzoek wordt gehouden. Dat kan met medewerking van personen –
voorzover nog in leven – die betrokken waren bij de besluitvorming destijds
met Indonesië, Australië en vooral ook de Verenigde Naties. Een
dergelijk onderzoek gaat, om misverstanden te vermijden, niet over de staatkundige
toekomst van West-Irian. Wel kan het een bijdrage leveren aan een verstandige
discussie daarover, een discussie die overigens nu reeds in de straten van
Jayapoera is gestart. Graag een reactie.Terug naar ons deel van de wereld, Europa. De minister dreigt vast te
lopen bij het vinden van een positie terzake van de Europese veiligheids-
en defensie-identiteit (EVDI). Het beeld is zeer onhelder geworden. Ik wil
hem vragen, vast te houden aan de eerste goede beleidsformulering die ik tegenkwam,
en wel in het antwoord op vraag 103. Daar lees ik: "Mede gezien de wens van
de regering om duplicatie van middelen en structuren zoveel mogelijk te voorkomen,
zal een geheel zelfstandige EU-geleide operatie zonder gebruik van NAVO-middelen
beperkt blijven tot een kleinschalige operatie".Vele vragen hierover zijn gisteren en vandaag al door collega's gesteld.
Ik voeg daaraan de vraag aan de minister toe, in te gaan op de kennelijk toenemende
Amerikaanse verontrusting over de Europese plannen. Worden de Amerikanen voldoende
betrokken bij deze over elkaar buitelende Europese initiatieven? Bestaat er
in Washington thans een zekere beduchtheid over de effecten hiervan op de
NAVO? Graag duidelijkheid hierover.Ik herhaal nog eens mijn opvatting dat Nederland in dit proces een harde
voorwaarde moet maken van het opnieuw deelnemen van Frankrijk aan de geïntegreerde
militaire structuur van de NAVO. Denk aan Luns, zo houd ik de minister voor.Vorige week spraken wij over de in Helsinki te starten IGC. Omdat wij
de staatssecretaris hebben leren kennen als iemand die graag alle kaarten
zolang mogelijk in de hand wil houden – en hij mag dat ook nog wel als
een compliment incasseren – wil ik toch vragen om bij twee zaken een
heldere keuze te maken. Wil hij het door de SER geadviseerde zogenaamde B-lidmaatschap
van de Europese Unie óf vierkant afwijzen óf zodanig uitwerken
dat wij weten wat de realiteitswaarde ervan kan zijn? Na het overleg van vorige
week heb ik er nog eens naar gekeken. Ik denk dat het de moeite waard kan
zijn om daar toch nog eens goed naar te kijken. Dan moeten wij wel weten waar
wij het over hebben. Dat is mijn eerste uitnodiging. Is het niks, zwijg er
dan over en voeg het niet toe aan de IGC.Vervolgens wil ik de staatssecretaris vragen toe te zeggen in de IGC geen
medewerking te geven aan mogelijke plannen om de Europese Commissie het recht
te geven het Europees Parlement te ontbinden. Dat recht komt de Europese Commissie
niet toe, zeker niet nu we zien dat het zwaartepunt in de besluitvorming steeds
meer verschuift naar de Europese Raad.De heer Eurlings (CDA):Ik wil even terugkomen op de vorige zin van collega Van Middelkoop. Hij
stelde een belangrijk item aan de kaak: het A- en B-lidmaatschap. Nu stelt
hij voor om er óf naar te kijken, óf het niet te doen. Wat vindt
de heer Van Middelkoop zelf van zo'n gedifferentieerd lidmaatschap, mede gelet
op de noodzakelijke duidelijkheid binnen de Unie en de noodzakelijke integratie?De heer Van Middelkoop (GPV):Dat vind ik een reële vraag. Soms is er zelfs binnen een periode
van een paar dagen sprake van een zeker voortschrijdend inzicht. Ik heb mij
daar de vorige week overigens voorzichtig over uitgelaten. De heer Eurlings
zal zich onze interrupties herinneren. Ik ben er nog eens op gaan studeren
en ik heb ook gesproken met deze en gene die wat meer verstand van zaken had
over de landen waar het om gaat. Bij mij groeit de overtuiging dat het heel
lang gaat duren voordat er sprake kan zijn van een volwaardig lidmaatschap
of, wanneer het sneller zou gaan, dat wordt overgegaan tot een onvoldragen,
onverstandige of te snelle beslissing om maar toe te treden tot de Europese
Unie. Als dat het geval is, wordt het, ook om gefrustreerde verwachtingen
te voorkomen, reëler en verstandiger om na te denken over
zoiets als een B-lidmaatschap. Dat is dan ook in feite mijn uitnodiging aan
de staatssecretaris. Wil hij op dat punt het SER-advies serieus nemen en verder
uitwerken? Leidt dit echter tot een onmogelijke constructie – dat was
eigenlijk mijn eerste vraag – stop er dan mee en laten wij er niet meer
over praten.Voorzitter! Ook wil ik de staatssecretaris verleiden toch eens uit te
spreken waar de geopolitieke grenzen van de Europese Unie liggen. Anders gevraagd:
welke landen mogen rechtens nog wel aankloppen als kandidaat-lid bij de Europese
Unie en welke niet? Deze laatste vraag mag toch beantwoord worden.Met verbazing las ik in een brief van de minister dat de regering zich
in het forum voor het handvest grondrechten zal laten vertegenwoordigen door
de heer F. Korthals Altes. Dat betekent dat de voorzitter van de Eerste Kamer
gaat werken onder instructie van de regering. Dat is ook het geval als het
wellicht een volstrekt lege instructie is. Dat doet er niet aan af. Als hier
al geen sprake is van een staatsrechtelijke incompatibiliteit, dan toch zeker
wel van een politieke of een parlementaire. Kan hierover opheldering worden
gegeven? Wellicht kan de heer Koenders dat te zijner tijd ook doen. Gisteren
wilde hij op dit punt geen mening geven.Ten slotte wil ik nog een aantal zaken bespreken met de minister met een
bijzondere opdracht, mevrouw Herfkens. Het lukt mij nog altijd niet om die
portefeuille eruit te krijgen, mevrouw Herfkens, maar ik probeer het nog maar
een keer.Deze minister is erin geslaagd een eigen stempel te zetten op het ontwikkelingsbeleid.
Veel zaken zijn dit jaar reeds besproken. De hoofdlijnen laat ik nu liggen.Ik heb begrip voor het besluit de groei van het BNP toe te delen aan de
MFO's onder de conditie van aanwending in Zuidoost-Europa. Toch is hierover
onrust ontstaan. Wil de minister uitspreken dat hier niet van een precedent
sprake kan zijn? Vervolgens wil ik vragen wat de toekomst is van de technische
assistentie. Op dit terrein verandert het nodige met medewerking van PSO.
Nu ligt er een IBO-rapport dat veel overhoop gooit en op termijn zelfs marktwerking
wil introduceren. Ik vrees dat zoiets op dit terrein echt niet kan. Erkent
de minister dit?Ik hoor niets meer over de oorspronkelijke ideeën van de minister –
ik vond deze ideeën aantrekkelijk – om een deel van het ontwikkelingsbeleid
op trilaterale wijze uit te voeren. In dat verband werd vaak naar Egypte verwezen.
Hoe staat het met de gedachtevorming hierover? Ik hoorde dat de al jaren bestaande
samenwerking met Israël op dit punt beëindigd zal worden. Er is
een amendement ingediend dat zich ten dele daartegen keert. Een dergelijke
beëindiging lijkt mij in ieder geval geen goede bijdrage aan het vredesproces
in het Midden-Oosten. Ik krijg daar graag opheldering over.Veel aandacht kreeg dit jaar Afrika en dat was nodig. De vele problemen
zullen ons moeten bezighouden, ook na ons lidmaatschap van de Veiligheidsraad.
Zijn de ministers bereid, met bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk en België,
initiatieven te nemen in het kader van het GBVB terzake van de aanhoudende
conflicten in het Grote Merengebied? De heer Solana zou minimaal een plan
kunnen opstellen met een embargo op wapens en diamanten en hulp bij wederopbouw.
De politieke aandacht voor de regio moet er blijven, zeg ik met een licht
schuldgevoel, omdat ik voel aankomen dat het wellicht een keer weer zal verflauwen,
ook bij mijzelf. En dat mag niet.Ook minister Herfkens ontkomt niet aan een zekere vervuiling van de ODA-uitgaven:
een toenemend deel van de asielopvang in Nederland, 20 mln. voor het Internationaal
Strafhof, EZ-activiteiten voor Indonesië en de gelden voor het klimaatbeleid.
Dat heeft weinig te maken met armoedebestrijding. Wil de minister zich sterk
maken voor een aanscherping van de definitie van ODA, met als kern natuurlijk
armoedebestrijding? Ik formuleer dat toch iets anders dan de heer Hessing
zo-even deed. Of dit verzoek om een definitie aan het goede adres is gericht,
te weten minister Herfkens, is de vraag. Haar verdediging van het kabinetsbesluit,
gelden voor het clean development mechanisme geheel uit haar begroting te
betalen, vindt bij ons weinig waardering. Nederland wil kennelijk het verkeerde
voorbeeld geven. Daar komt het uiteindelijk op neer, zo vrees ik. Dat moet
deze minister niet willen.Wij ontvingen een evaluatie van ORET. De ontwikkelingsrelevantie van deze
exportsubsidie blijft twijfelachtig. Waarom horen wij niets meer van haar
aanvankelijke voornemen, ORET om te zetten in een investeringssubsidie? Die
vraag kan ook aan mevrouw Dijksma worden gesteld, die daarover zo'n mooie
eerste motie heeft ingediend. Zo'n investeringssubsidie kan meer ontwikkelingsrelevant
zijn, bijvoorbeeld in het scheppen van werkgelegenheid elders. Ik herinner
mijn collega daar graag aan.Ten slotte vraag ik de reactie van de minister op het rapport van de Algemene
Rekenkamer over de bijdrage aan internationale organisaties, evenals de heer
Marijnissen deed. Komt daar een overzicht van? Kan de informatieverstrekking
aan de Kamer worden verbeterd?Aan mijn geschreven tekst zou ik de volgende rituele vraag willen toevoegen,
in het bijzonder bedoeld voor de meeluisterende ambtenaren. Waar blijft het
wetsvoorstel inzake de nieuwe Wet op de kanselarijrechten? Het wetsvoorstel
is aangekondigd in de herijkingsnota. Er wordt voortdurend naar gevraagd,
maar er gebeurt niks. En wij hebben al zo weinig wetgeving op dit terrein.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mede, dat ik tot de lunchpauze geen interrupties
meer zal toestaan.De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Op de drempel van het millennium zien wij een wereld vol geweld
en onrechtvaardigheid; een wereld ook die nog geen duidelijke nieuwe machtsverhoudingen
kent ter opvolging van die voor de val van de Muur. De nieuwe wereldorde van
Bush, met een VN-legitimatie, beklijfde niet. Nog nooit dienden zo weinig
blauwhelmen als nu in VN-vredesoperaties. Europa kende een decennium van Balkanconflict
en, na een aanvankelijk falen, een bescheiden gemeenschappelijk buitenlands
en veiligheidsbeleid in wording.De NAVO veranderde in een aantal jaren van een defensieve organisatie
tegen Rusland naar een Europese interventiemacht voor stabiliteit, vrede en
rechtvaardigheid. Grote regionale mogendheden veranderen ten goede, zoals
Indonesië; stabiliseren zich, zoals Latijns- Amerika of
raken in een gevaarlijke nucleaire wapenwedloop, zoals India en Pakistan.
Afrika ontwikkelt zich meer dan CNN toont, maar wordt door conflicten geplaagd:
Angola, Grote Meren, West-Afrika, Somalië, Ethiopië, Eritrea, Soedan.
Er zijn ook successen: Zuid-Afrika en, met alle slagen om de arm, Nigeria.
In Afrika heeft een op de drie landen de omschakeling naar democratie meegemaakt.
Democratie, mensenrechten en goed bestuur winnen terrein als kenmerken van
de natiestaat, maar de prijs deze te bevechten is soms hoog. Een voorbeeld
daarvan is Algerije. China maakt zich op om de tweede supermacht te worden;
Rusland worstelt met het mogelijk verlies van deze status. Temidden van deze
strijd tussen macht, samenwerking en anarchie, tussen unilateralisme en multilateralisme
zoekt Europa zijn plaats. De vraag is: plaats als wat? Louter een economische
macht van één markt en één munt, of ook een politieke
macht, inclusief de zwaardmacht ? Mij dunkt ook het tweede, maar vindt het
kabinet dat ook van harte? Omarmt Nederland wel enthousiast genoeg de logische
ontwikkeling naar een Europese defensie met de instrumenten die daarbij horen,
tot en met een Europees legerkorps? Kijkend naar de wat ambivalente inzet
van de minister – ik citeer nu de recente Clingendaelbundel –
is de conclusie op dat punt niet direct eenduidig. Vorige week creëerde
de minister een mijns inziens valse tegenstelling tussen de institutionalisten
en visionairen (Frankrijk?) enerzijds en de praktische defensie legoblokjesbouwers
(Nederland) anderzijds. Een Europese kleurbekentenis van de Atlantische minister
Van Aartsen is op zijn plaats. Voor de goede orde: zo'n Europese inzet, met
inbegrip van een interventiemacht, is niet tegen de NAVO, maar een welkome
aanvulling daarop, zeker in een tijd waarin de VS duidelijk maakt dat de EU
haar verantwoordelijkheid moet nemen. Ter relativering van het debat van vandaag
de dag: 46 jaar geleden debatteerde de Tweede Kamer over de instelling van
een Europese defensiegemeenschap. In dat debat waren de tegenstellingen zichtbaar
die wij vandaag ook zien. De heer Van der Goes van Naters begon zijn bijdrage
met een verwijzing naar de voortzetting van de internationale politieke lijn
vanaf de oprichting van de NAVO door de acceptatie van zo'n Europese defensiegemeenschap.
De heer Van den Doel zal wellicht enige troost putten uit de woorden van zijn
voorganger de heer Korthals, die namens de VVD op 22 juli 1953 het volgende
zei: "Mijn standpunt is dat de Europese defensiegemeenschap thans niet een
eigen leven moet gaan leiden en wij zijn dan ook zeer verheugd over het feit
dat zij is ingebouwd in de NAVO". Troostrijke woorden en balsem voor de ziel
van de heer Van den Doel en wellicht ook van de heer Van Aartsen. Toch zie
ik graag die kleurbekentenis!Voorzitter! Als de EU haar eigen verantwoordelijkheid wil nemen, moet
zij daartoe de politieke wil opbrengen, de instrumenten en instituties ontwikkelen,
maar ook haar eigen huis op orde brengen. Institutionele hervorming is belangrijk,
uitbreiding is een politiek imperatief, maar minstens zo belangrijk is dat
de Europese gemeenschappelijke buitenlandse en veiligheidspolitiek naast een
gezicht (Solana) op korte termijn ook instrumenten krijgt: een planningcel
en een militair comité maar ook een menu van niet-militaire middelen
om aan conflictpreventie, conflictbeslechting en vredesopbouw te werken, van
verkiezingswaarnemers via mensenrechtenmissies tot specialisten in goed bestuur.
Ook denk ik aan het inzetten van politiemensen, bijvoorbeeld in Kosovo. De
situatie daar is nog steeds instabiel; het land wordt verscheurd door etnisch
geweld, nu tegen de Roma en de Serven. Ik verwijs naar de OVSE-rapporten van
eergisteren en de gruwelijke aanslag op de Servisch-Amerikaanse hoogleraar
en zijn familie. Is het gebedel door Kouchner om voldoende politie in Kosovo
niet pure schande? Hoe staat het overigens met het Nederlands-Deense voorstel
voor een "snel inzetbare politiemacht"? En meer in het algemeen: verdient
het geen aanbeveling om, vergelijkbaar met de plannen in OVSE-verband, een
Europees "reactsysteem" in te stellen om in te spelen op de behoefte aan verschillende
vormen van Europese hulp, met name op het terrein van conflictpreventie ?
Daar moet wat D66 betreft de volle aandacht op zijn gericht. De heer Koenders
sprak gisteren terecht over een cultuur van preventie, ontleend aan de indrukwekkende
Leidse rede van Max van der Stoel. De heer Van den Doel deed een nuttige suggestie
met betrekking tot een pool van waarnemers.Voorzitter! Het schandelijke dreigement van Rusland tegen onschuldige
burgers van Tsjetsjenië verdient een respons, een veroordeling. De EU
deed dat eergisteren, maar wordt het geen tijd voor maatregelen als dat dreigement
ten uitvoer wordt gebracht? Ik denk aan opschorting van IMF-hulp, een statenklacht
in de Raad van Europa en het inroepen van de OVSE-mechanismen, zoals dat van
Berlijn.Voorzitter! In de permanente afweging tussen volgen en leiden kiest Nederland
in zijn buitenlandse politiek soms voor volgen (Europese defensie) en soms
voor leiden. Ik denk dan aan het grote onderwerp in het buitenlands beleid
van het afgelopen jaar, te weten de strijd tussen soevereiniteit en humanitaire
interventie. In de Veiligheidsraad, maar ook daarbuiten, heeft Nederland dit
dilemma – het dilemma van Irak, Kosovo, Timor, maar ook het niet ingrijpen
elders – mede geagendeerd. Daarvoor lof, maar waar blijft de follow-up?
Toegegeven, deze kwestie is ingewikkeld en leent zich niet voor een snelle
en afdoende politieke en juridische oplossing. Het recht baant zich langzaam
een weg tussen de harde realiteit van macht en belangen. Altijd is er de afweging
tussen ingrijpen en niet-ingrijpen, met en zonder expliciete legitimatie.
Altijd is er de vraag naar selectiviteit in de toepassing. Waarom de 200.000
of meer vluchtelingen in Tsjetsjenië niet te hulp geschoten, of het verdrukte
Tibet? Dat zijn reële vragen, waarop geen eenvoudig antwoord kan worden
gegeven. Dat is eens temeer uit het debat van vandaag en gisteravond gebleken.
Machtsverhoudingen en belangen spelen daarbij – het zij herhaald –
helaas dikwijls een rol. Wij kunnen wel proberen, de doctrine van de humanitaire
interventie verder te ontwikkelen door het opstellen van criteria. Het Internationaal
Gerechtshof zou om een "legal opinion" terzake kunnen worden gevraagd, zoals
door ons tijdens de algemene beschouwingen is voorgesteld. De ietwat late
schriftelijke reactie van de minister op deze suggestie is eerlijk gezegd
nogal teleurstellend. Artikel 96, lid 1, van het Handvest van de VN laat er
geen twijfel over bestaan dat de Algemene Vergadering van de
Verenigde Naties daartoe in staat is. Ik hoor graag een reactie van de minister.
Hoe denkt hij overigens vorm te geven aan zijn interessante suggestie, gedaan
in een essay dat is gepubliceerd in het blad van Amnesty International, om
de secundaire verantwoordelijkheid van de wereldgemeenschap voor vrede en
veiligheid, naast de primaire verantwoordelijkheid van de Veiligheidsraad,
verder vorm te geven? Wat is zijn actieplan in de komende maanden voor de
Veiligheidsraad en elders?De evaluatie van de gebeurtenissen in en rondom Kosovo is van groot belang.
Waarom heeft de minister de brief hierover niet aan de Kamer doen toekomen?
De notitie van Clingendael ligt wel voor. Over de lessen voor de Nederlandse
krijgsmacht spreken we elders, maar drie lessen zijn reeds duidelijk: ingrijpen
was, ook achteraf gezien, onvermijdelijk; Europa heeft geen kans gezien de
VS militair uit de wind te houden, de nuttige individuele bijdragen van landen
zoals Nederland ten spijt en het dreigen met de inzet van grondtroepen, medio
mei, door de grote "geallieerden" heeft wel degelijk bijgedragen aan de aanvaarding
van de voorstellen van Ahtisaari en Tsjernomyrdin door Milosevic. Uit een
en ander blijkt wel dat mijn fractie er van het begin af aan terecht voor
heeft gepleit, deze optie niet uit te sluiten. Laat ik nog een aspect noemen.
De humanitaire hulpverlening en militaire operaties moeten beter worden gecoördineerd.
Nu liep het UNHCR in Macedonië en Albanië hollend achter de feiten
aan. Bij een humanitaire interventie moeten nazorg en wederopbouw vooraf zijn
ingepland.Voorzitter! De wereld zou schatplichtig moeten zijn aan de Grote Merenregio.
De genociden in de jaren negentig in Rwanda en Burundi en de onvoorstelbare
menselijke ellende in Kongo, mede een gevolg van buitenlandse interventies
ten bate van macht en economisch gewin, leiden snel tot een verzuchting van
machteloosheid. Die verzuchting mag niet leiden tot berusting. Het pleidooi
van een Kamerdelegatie voor een stabiliteitspact in het Grote Merengebied
staat nog recht overeind. Het vredesakkoord van Lusaka lijkt af te brokkelen,
gunstige berichten over een akkoord tussen Rwanda en Zimbabwe ten spijt. Dat
akkoord verdient ondersteuning door Europa en door Nederland. Heeft de Veiligheidsraad
inmiddels besloten tot het uitzenden van waarnemers als aanloop tot een vredesmacht
van blauwhelmen? Dat die vredesmacht vooral uit regionale mogendheden lijkt
te zullen bestaan, is een zwak punt, maar ik zie, eerlijk gezegd, geen echt
alternatief. Wellicht kunnen andere landen uit Afrika hieraan deelnemen. Nederland
moet wel royale financiële en logistieke steun bieden aan het vredesproces
in de Grote Merenregio. Dat geldt overigens ook voor de andere vredesoperaties
in West-Afrika.Voorzitter! Zien is geloven. Dat gold ook voor de reis van de vaste commissie
naar het Midden-Oosten eind oktober. Die reis confronteerde ons met de kansen,
maar ook met de gevaren van het broze vredesproces. Het momentum van de verkiezing
van Barak en de ruimte die hij kan nemen om het vredesproces tot een goed
einde te brengen, is geen onbeperkt krediet. Aan vrede moet dagelijks worden
gewerkt, niet alleen door Israël dat haar nederzettingenbeleid moet bijstellen,
maar ook door de Palestijnen, die nog zoveel moeten investeren in een levensvatbare,
democratische en transparante Palestijnse staat. De betrokkenheid van derde
partijen, met name van de VS, is niet zinloos; integendeel, die is gewenst.
Kan de minister aangeven hoe hij zijn politieke rol ziet bij het bevorderen
van het vredesproces? Kan de minister ook aangeven waar hij een specifiek
Nederlandse rol ziet, naast die van Europa, bij grote dossiers als water en
vredeshandhaving, bijvoorbeeld na een akkoord over de Golanhoogte? Is verder
mijn indruk juist dat het zijn agenda is, het Nederlandse profiel in Israël
te versterken na de haperingen rondom de regering Netanyahu en de Bijlmerenquête?Voorzitter! De mensenrechten zijn een prioriteit van dit kabinet. Dat
was overigens bij andere kabinetten niet anders. Het is een goede Nederlandse
traditie, die op zijn minst teruggrijpt tot 1979 toen de eerste integrale
mensenrechtennota verscheen. Ik zal vandaag niet om een nieuwe nota vragen,
maar ik wil wel een iets groter inzet. Wat is nu de exacte taakomschrijving
van de mensenrechtenambassadeur? Het antwoord op vraag 149 geeft weinig informatie.Verder vraagt Amnesty International terecht aandacht voor verdragshandhaving
door middel van bijvoorbeeld statenklachtrecht en individueel klachtrecht.
Hoe wil de minister dit bevorderen?Door het Humanistisch overleg mensenrechten is gevraagd om een mensenrechtentoets,
een mensenrechteneffectrapportage, een MER. Wat vindt de minister hiervan?
Ik twijfel nog wat. Een toets betekent niet altijd per definitie beter beleid.
Denk aan de milieueffectrapportage. Ik geloof vooral in een versterkte inzet
van de in Nederland aanwezige expertise op het terrein van de mensenrechten
via een op te richten mensenrechteninstituut. In tweede termijn zal ik hierover
de Kamer een uitspraak voorleggen.Dan kom ik tot het visumbeleid. Het traject fraude wordt nu in kaart gebracht
en bestreden. Hoe staat het plan van aanpak? Waar ik vandaag aandacht voor
wil vragen, is de gewone visumaanvraag van in principe bonafide aanvragers.
De behandeling daarvan duurt vaak nog veel te lang, aanmerkelijk langer dan
de door de AWB voorgeschreven acht weken maximaal. Vaak worden ongemotiveerde
weigeringen verstrekt als er eindelijk een beschikking komt. Nu gaat het mij
uiteraard ook om zorgvuldigheid. Niemand heeft er wat aan als het toeristenvisum
een verkapte entree in Nederland van economische vluchtelingen biedt. Ik denk
aan een goede toets, maar wel snel en klantvriendelijk. De overheid in den
vreemde is ook de Nederlandse overheid, waaraan hoge eisen mogen worden gesteld.
Er moet sprake zijn van goede voorlichting over hoelang een en ander kan duren.
Ik denk, kortom, aan een project klantvriendelijkheid bij de uitgifte van
visa, waarover ik in tweede termijn eveneens de Kamer een uitspraak wil voorleggen.Dan heb ik een financiële wens, voorzitter, bescheiden maar van belang.
Er verblijven thans 1600 Nederlandse gedetineerden in buitenlandse gevangenissen.
Ambassadepersoneel bezoekt velen van hen naar beste vermogen, maar dat is
vaak te veel gevraagd. Het werkt gewoon niet goed. Het bijzonder nuttige werk
van de stichting Epaphras verdient onze lof en steun. De bescheiden middelen voor deze stichting van Justitie en Buitenlandse Zaken verdienen
een aanvulling van ƒ 200.000, stel ik voor, zodat deze stichting meer
bladen kan uitbrengen, meer kan reizen, meer bezoeken kan afleggen en verzekerd
kan zijn van een toereikende bezetting van het bureau. Vandaar het amendement
op stuk nr. 33 Dit amendement is echter niet genoeg. Ik verzoek de minister
ervoor te zorgen dat er een goede samenwerking komt tussen Buitenlandse Zaken,
deze stichting en de reclassering, dit alles in het belang van een optimale
zorg voor gedetineerden in het buitenland.Het nucleaire dossier, voorzitter, stagneert nog steeds en dat is, letterlijk,
gevaarlijk. Het is spelen met vuur. India en Pakistan zitten in een nucleaire
wapenwedloop, het kernstopverdrag is in de senaat verworpen, er zijn rogue
states die zich aan de discipline van nucleaire en raketregimes onttrekken,
Rusland heeft een nieuwe nucleaire doctrine en er is ook sprake van stagnatie
in ons deel van de wereld. Wij in Europa kunnen voor beweging zorgen. Ik wijs
op onze eigen nucleaire wapens en op het brengen van dynamiek in de nucleaire
wapenbeheersing. Het haperen van nucleaire wapenbeheersing kan niet alleen
aan een wantrouwende Doema worden verweten. De falende consensus in de Verenigde
Naties over de nucleaire resolutie is een teken aan de wand, ook voor de toetsingsconferentie
inzake het NPV. Hoe staat het, vraag ik de minister, met de nucleaire discussie
in NAVO-verband, die vorig jaar om deze tijd zo welgemoed door hem en Joschka
Fischer is gestart en waarover wij zo bitter weinig vernemen? Wat ligt er
op dat punt ter discussie voor in de NAVO? Hoe wil de minister zijn belofte
waarmaken, de internationale dynamiek in dit dossier te bevorderen? Ik verwijs
naar de motie van collega Koenders, die ik mede heb ondertekend, ingediend
bij het debat over de VN-resolutie.Voorzitter! Ik kom tot Turkije. Mijn fractie heeft grote zorgen over het
mogelijk ten uitvoer brengen van het Öcalanvonnis en over de repressie
op het terrein van de mensenrechten, waarbij ik denk aan invallen in het kantoor
van de mensenrechtenorganisatie IHD. Wij zouden van Turkijes kandidatuur voor
de EU een breekijzer willen maken om positieve ontwikkelingen in dat land
te bevorderen.Ik maak de balans op, voorzitter. Vorig jaar hebben wij bij de begrotingsbehandeling
veel aandacht besteed aan het management van het departement. De nieuwe minister,
Van Aartsen, sprak over nieuwe blikken ambtenaren en er was een interview
met Elsevier, maar daar horen wij gelukkig weinig meer over. Dat is een goed
teken. Wel wil ik weten van de minister hoe het staat met zijn nieuwe personeelsbeleid.
Leven wij al definitief in de postherijkingsfase?Wat het inhoudelijke management betreft, blijft de Nederlandse positie
nog wat oningevuld. Wat is de Nederlandse prioriteitsstelling naast de op
zichzelf zo logische mix van realisme en idealisme? Waar staan wij met name
precies in Europa? Leiden wij of volgen wij? Nederland is opvallend actief
in de agendering: Tsjetsjenië, de kleine wapens en de humanitaire interventie.
Maar niet altijd is duidelijk hoe wij dat afmaken.Hoe wil deze minister eigenlijk de geschiedenis ingaan? Als Atlantisch
Europeaan; als Europees atlanticus? En overigens ben ik van mening dat de
leden van de adviesraden moeten worden benoemd en dat er een andere regeringscommissaris
moet worden aangewezen voor de handvestexercitie in de Unie.De heer Ter Veer (D66):Mijnheer de voorzitter! De meest in het oog springende koerswijziging
na het aantreden van het kabinet op dit beleidsonderdeel is zonder twijfel
het terugbrengen van het aantal landen waarmee Nederland een bilaterale relatie
onderhoudt. De 17+3 zijn ondertussen een begrip geworden. De fractie van D66
heeft ingestemd met de concentratie op een beperkt aantal landen. De keuze
is onderwerp geweest van een snelle en tegelijkertijd zorgvuldige procedure.
Op dit moment meent mijn fractie dat de uitvoeringsfase van de genomen besluiten
zijn beloop heeft en moet hebben. Daarmee doel ik mede op de impliciete taakverdeling
tussen bilaterale hulprelatie, de multilateralen en de NGO's. Alledrie hebben
een functie en een eigen plek. Mijn fractie is van oordeel dat de ontwikkelingen
volgens plan verlopen.De fractie van D66 kijkt al enige tijd kritisch naar de hulpinspanning
die via de Europese Unie wordt verricht. Zij vindt het logisch dat waar veel
externe betrekkingen onder de regie van de 15 gebeuren dit ook voor Ontwikkelingssamenwerking
gaat gelden. Maar de prestatielijst is niet indrukwekkend. Onze oud-collega
Joris Voorhoeve (VVD) sprak eens van een geboortefout. Wat het ook zij, 15
landen hebben een 16de bilaterale partner gekregen, te weten de EU. De transparantie
ontbreekt. De samenhang met andere beleidsonderdelen laat te wensen over.
En de lidstaten coördineren niet. Over zo'n belangrijk en gevoelig beleidsonderdeel
wordt maar een paar keer per jaar een OS-raad gehouden. Activiteiten naar
buiten, bijvoorbeeld bij IMF en Wereldbank, zijn niet EU-gecoördineerd.
En op het bilaterale vlak geven veel landen ten opzichte van het ODA-criterium
niet thuis. Dit verhindert hen niet om op andere criteria collega-lidstaten
unverfroren de maat te nemen. D66 meent dat de EU-invalshoek veel extra politieke
aandacht behoeft, ook van de Tweede Kamer en van het Europees Parlement.Direct vanaf haar aantreden heeft de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
haar aandacht nadrukkelijk gericht op de VN en haar vele leden van de uitbundig
uit haar krachten gegroeide VN-familie en aanverwante organisaties. De VN
is gehouden een leidende rol te spelen in de ordening van de wereld. IMF en
Wereldbank behoren in nauwe samenwerking met haar te opereren. Helaas, de
waarheid is ook hier triest. VN-organisaties werken onbewust van elkaars acties
en coördinatie is niet troef. Het is goed dat de minister ons een beoordeling
over reilen en zeilen van dit geheel heeft doen toekomen. Ik wil niet elke
van de 50 organisaties behandelen. Ik licht er een paar uit die in het oog
springen, dan wel mij dierbaar zijn.Laat ik beginnen met de UNDP. Deze organisatie heeft een moeilijke periode
doorgemaakt. Naar mijn mening heeft de reflectie vruchten afgeworpen. Ze is
nu toekomstgericht, speelt een goede rol bij het opkrikken van het niveau
van goed bestuur en kan op sommige plaatsen een goede stand-in zijn voor terugtrekkende
bilaterale hulprelaties. Ik maak een opmerking over de FAO, de WTO en hun relatie. Elke organisatie
zijn eigen merites, maar enige vorm van Siamese tweeling zou D66 dierbaar
zijn. Als de FAO gaat over de basisvoedselvoorziening of met name over het
ontbreken daarvan voor 800 miljoen medewereldburgers, dan mag deze organisatie
niet functioneren in splendid isolation. Het gaat niet goed met de FAO. Bureaucratie
en nepotisme vieren hoogtij; nochtans is het doel, de basisvoedselvoorziening
veiligstellen, zo gebiedend dat intensieve Nederlandse betrokkenheid geboden
is.Een andere op zichzelf gerichte organisatie is de WTO. Andere organisaties
hebben bijvoorbeeld bij hun meetings altijd een check, double check met hun
zusterorganisaties, maar de WTO werkt autistisch. Zij is lid van de VN, wel
zeker, maar met haar imago "vrijhandel, vrijhandel, meer vrijhandel" heeft
ze zich geïsoleerd. Na de battle van Seattle zal haar toekomst er anders
uitzien. Eerst het goede nieuws. In Seattle is de wereld rechtswinkel geïnstalleerd.
Er is dus een concreet besluit te rapporteren uit Seattle. Samen met Colombia
heeft staatssecretaris Ybema een dag in de schijnwerpers gestaan, maar mijn
fractie is fair genoeg om oud-ambassadeur Herfkens een bloemetje te schenken
voor haar kiellegging van dit trotse nieuwe scheepje met ook een Nederlandse
driekleur in top. Ondertussen is Seattle een flop. De derdewereldlanden staan
aan de kant. Uithuilen en opnieuw beginnen is het devies, maar dat is een
troost die zo schraal is, dat het geen troost is. De WTO-bijeenkomst in Seattle
heeft de derde wereld niet zien staan.Een volgende VN'er is Unaids. In het beleidsveld van ontwikkelingssamenwerking
is aids hét schrijnende probleem. Dat geldt zeker in zuidelijk Afrika.
Bij de evaluatie van de VN-organisatie moet er wat D66 betreft niet worden
beknibbeld op Unaids. Meer specifiek: begrijpt D66 het goed dat behalve de
Kamer, ook de ministers Herfkens en Borst de vertegenwoordigers van Unaids
en IAVI hebben ontvangen? Zijn ook beide ministers enthousiast over de hoopvolle
perspectieven van het nieuwe anti-aids-vaccin? Wil de minister daarvoor steun
toezeggen? Dat zou structureel kunnen, maar op z'n minst moet er steun zijn
in de vorm van matching met particuliere ondersteuning die uiteraard meer
dan welkom blijft. Ziet de minister een mogelijkheid om Nederland een dubbelverband
te laten aangaan met de Afrikaans land? Zo'n verband is er bijvoorbeeld tussen
het Verenigd Koninkrijk en Kenia. Op dit punt overweeg ik een motie in te
dienen. Nog even terug naar Seattle: TRIPS-bepalingen mogen voor humane doelen
als aids-preventie en aids-medicijnen geen hindernissen opwerpen. Kan de minister
daarover een opmerking maken?Voorzitter! Ik kom te spreken over het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking.
Het gaat goed met ontwikkelingssamenwerking. Om misverstanden te voorkomen:
het gaat niet goed met de ontwikkelingslanden. Daar zijn de noden onveranderd
groot. Er is geen voedsel, geen gezondheidszorg en vooral geen perspectief.
Maar het gaat goed met de vier grote MFO's. Volautomatisch delen zij via de
10%-regeling in de toename van het nominale budget voor ontwikkelingssamenwerking.
Privé-personen geven gul en de Novib-kalender hangt in menig zichzelf
respecterend gezin aan de muur. Maar toch. Mag ik het anders bezien? Dan doel
ik op de positie van de grote vier bij de een grote groep Nederlanders. Hoe
is hun imago? Doen de grote vier een appèl op de jeugd? Is de yup,
moegewerkt in zijn/haar opmars in de carrièregang, te porren voor een
blik over de grens in de richting van de noden van de medemens? Moet niet
onder ogen worden gezien dat bijvoorbeeld een organisatie als Foster parents
plan (FPP) op een geheel eigen wijze een eigen aansprekende manier heeft ontwikkeld
om een nieuwe en belangrijke groep van rechtstreeks betrokkenen aan te spreken?
D66 zou er zijn fiat aan geven als FPP een "ebenbürtige" status als MFO
zou krijgen!Ten slotte kom ik nog te spreken over het internationaal onderwijs. Een
maand geleden discussieerden wij in een AO met de minister over dit onderwerp.
Opdat dit niet onopgemerkt blijft, zeg ik er nu heel kort nog iets over. D66
hecht aan onverkorte handhaving, liever nog een bescheiden verhoging, van
deze begrotingspost. Jonge mensen in de gelegenheid stellen om in een ander
land, in een andere cultuur, een voortgezette opleiding te volgen, is zo vormend,
is zo'n diepte-investering in een mens, dat dit onze niet beknibbelende toewijding
verdient.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Deze eeuw mag wel worden betiteld als een eeuw van teleurgestelde
vredesverwachtingen. Nooit is er in een eeuw zoveel gesproken over vrede en
over internationaal recht, maar er is ook nooit een eeuw geweest waarin er
zoveel verschrikkelijke oorlogen zijn geweest en waarin zoveel mensen daarvan
het slachtoffer zijn geworden. Ook dit jaar zijn wij bij de ernst van de situatie
bepaald door de ontwikkelingen in de Kosovo, waar de Nederlandse krijgsmacht
voor het eerst in zeer vele jaren ook in daadwerkelijke gevechtshandelingen
betrokken is geweest. De Bijbel spreekt over oorlogen, geruchten van oorlogen
maar ook over hongersnoden en aardbevingen. Ook vele aardbevingen –
dat mogen wij toch wel opmerken – zijn er juist dit jaar geweest. De
Bijbel benoemt dit alles als signalen van de eindtijd en zo moeten we ze ook
beschouwen. Veel wordt getracht om vrede en gerechtigheid op deze aard te
grondvesten, maar dat zal alleen kunnen leiden tot ware vrede en gerechtigheid
in de Heere Jezus Christus, de Vredeskoning wiens komst wij in deze adventstijd
mogen gedenken. Hij alleen kan de ware vrede en gerechtigheid brengen. Dit
ontslaat ons maar ook de regering niet van de taak om in deze gebroken wereld
publieke gerechtigheid ook op het internationale vlak zoveel mogelijk te bevorderen.
Daar wil mijn fractie de regering gaarne, ook in deze begrotingsbehandeling,
op aanspreken.Voorzitter! Daarmee ben ik meteen bij het thema internationale veiligheid
beland, dat onze bijzondere aandacht verdient. Tussen de vorige begrotingsbehandeling
en deze heeft onze interventie in Kosovo plaatsgevonden. Ik zei het al: voor
het eerst sinds vele jaren was onze krijgsmacht daadwerkelijk in oorlogsoperaties
betrokken. Die interventie in Kosovo wacht nog altijd dringend op een evaluatie.
Wij hebben uit de recente brief begrepen, dat die na de kerst komt. Wij hebben
dringend behoefte aan een diepgaande bespreking en een diepgaande terugblik
op dit fenomeen. De operatie laat zien, dat we tegen de grenzen
van wat in het internationale recht mogelijk is, aanlopen. Die discussie die
de minister van Buitenlandse Zaken terecht zeer ter harte gaat – zie
ook Trouw van vanmorgen – is die over de verhouding tussen soevereiniteit
en het ingrijpen in humanitaire noodsituaties. Die discussie dient gevoerd
te worden. Wij waarderen, dat studie wordt verricht door de AIV naar vraagstukken
van soevereiniteit en recht van interventie en wij zien uit naar een spoedige
discussie hier ten principale.Voorzitter! Dat brengt mij ook bij de discussie over het Europese veiligheidsbeleid.
In dit debat is hierover al vaak gesproken en ik heb niet de behoefte om daar
veel nieuwe elementen aan toe te voegen maar wel aan een duidelijke plaatsbepaling
wat betreft de SGP-fractie. Die is bij de regering bekend genoeg. Wij voelen
niets voor een Euroleger en zouden het dan ook zeer betreuren als gebeurt
wat wij uit de media moeten geloven, namelijk dat de regering "om" zou zijn.
Ik vraag op dat punt om een duidelijke toelichting. Wat voor ons heel essentieel
is, is dat wij op zichzelf geen bezwaren hebben tegen een versterking van
de Europese defensie. Integendeel, die is hard nodig, maar dan volstrekt binnen
het kader van de NAVO, die blijft de hoeksteen van ons veiligheidsbeleid.
Aan een autonome capaciteit, zelfstandig in te zetten buiten de NAVO om, hebben
wij geen absoluut geen behoefte om politieke redenen. Ook vragen wij ons af
of dat überhaupt wel mogelijk is. Experts hebben nog onlangs op de ministeriële
WEU van november jongstleden aangetoond, dat Europa vooralsnog aan parate
manschappen, transportvliegtuigen, precisiewapens, communicatiesystemen en
intelligence ontbreekt. Deze gebreken kwamen trouwens ook bij de actie Allied
Force duidelijk aan het licht en ook de AIV heeft erop gewezen. Degenen die
zich een voorstander betonen van een afzonderlijke Europese defensiemacht
ook zeer goed moeten beseffen – ik vraag mij af of zij daartoe bereid
zijn – dat dit zal moeten leiden tot een forse verhoging van ons defensiebudget.
Daar ben ik op zichzelf voor, maar uiteraard niet voor dit doel. Dat moet
men wel beseffen en die geluiden heb ik helaas ook in het kader van de Defensienota
niet vernomen. Laten wij ons dat goed realiseren. Wat is de visie van de Verenigde
Staten op dit punt? Als ik het goed begrepen heb, kunnen de Verenigde Staten
instemmen met versterking van de Europese defensie, uiteraard zou ik haast
zeggen want ook daar leeft die behoefte, maar dan uiteraard binnen het kader
van de NAVO. Dat is dus precies de visie van mijn fractie. Gezien alle geluiden
die ons bereiken, zou ik graag een helder standpunt van het kabinet vernemen
ook in het licht van de komende top.Een tweede opmerking over Europese ontwikkelingen betreft het ontbreken
van visie bij het kabinet op de dreigende verdere overdracht van bevoegdheden
aan Europa en verdere federalisering van Europa. Wij hebben vorige week gesproken
over de notitie "IGC 2000". Bijvoorbeeld de criteria voor wat intergouvernementeel
dan wel supranationaal moet zijn, wat op Europees niveau bij unanimiteit dan
wel bij gekwalificeerde meerderheid geregeld moet worden, zijn nog vaag en
onbepaald. Ik ben gestuit op een aantal citaten van staatssecretaris Benschop.
Naar zijn visie zou het federalismedebat achterhaald zijn. We zouden niet
meer de zinloze discussie moeten voeren over "wat op welk niveau", maar de
"latente krachten" in de Unie moeten aanboren en door middel van "benchmarking"
en "peer pressure" de lidstaten moeten "opjuinen" om zoveel mogelijk op dat
Europese niveau te tillen. Dat staat haaks op de mening van onze fractie,
maar ik dacht ook dat dit tot nu toe niet de benadering van onze regering
was. Doen de subsidiariteitstoets en de vraag welke bevoegdheden Europa op
bepaalde terreinen heeft, er dan niet meer toe? Ik kan mij dat haast niet
voorstellen. Ik nodig de staatssecretaris uit zich in dezen nader te verklaren.Voorzitter! Over staatssecretaris Benschop gesproken, zeer recent kwam
in de publiciteit dat hij wilde voorstellen om de verkiezingen voor het Europees
Parlement in 2004 op een zaterdag te houden. Ik moest even denken aan hetgeen
minister Peper zich onlangs in een heel ander debat liet ontvallen, namelijk
dat hij dacht aan twee verkiezingsdagen: zaterdag en zondag. Als ik het goed
begrepen heb, denkt staatssecretaris Benschop niet direct aan de zondag want
dat is geen traditie in Nederland. Ik zou hem daaraan in ieder geval willen
houden. Ik zou in dit debat van de regering willen horen of de bestendige
lijn die in ons land tot nu toe is gevolgd, namelijk dat er geen verkiezingen
op zondag plaats vinden, ook geen Europese, in ieder geval gecontinueerd wordt.
Ik wijs erop dat ik absoluut geen voorstander ben van een verschuiving naar
de zaterdag. Dat heeft immers altijd consequenties voor de zondag, denk maar
aan het hele circus rondom de verkiezingen. Bovendien kan dan heel gemakkelijk
gezegd worden, dat alle Europese landen op zondag verkiezingen houden en waarom
wij dan niet. Ik vind dat een gevaarlijke ontwikkeling. Ook daarover krijg
ik graag nadere informatie.Het vredesproces in het Midden-Oosten kost heel veel tijd. De meest recente
berichten melden stagnatie. Onze fractie spreekt de wens uit dat vorderingen
gemaakt zullen worden in de richting van een duurzame vrede en stabiliteit
tussen Israël en de Palestijnen. Het nieuws over de vele miljarden die
de PLO op geheime rekeningen heeft staan, plaatst de Nederlandse en EU-hulp,
die eenzijdig op de Palestijnen gericht is, wel in een zeer merkwaardig licht.
Wij vragen naar de reactie van de regering terzake.De situatie in Indonesië vraagt dringend aandacht. Het tijdstip van
herstel van de bilaterale hulprelatie met Indonesië heeft onze fractie
verbaasd. De regering-Wahid heeft amper het pluche beklommen, of de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking oordeelt dat Indonesië een integere regering
kent die alle vertrouwen waard is. Wij vragen ons af of dat niet wat te vroeg
geoordeeld is. Element van het nieuwe hulpbeleid van de regering is toch dat
een regering niet alleen integer moet overkomen, maar ook dat er duidelijke
bewijzen moeten zijn van geïnitieerd goed bestuur – ik dacht dat
met name dat element minister Herfkens na aan het hart lag – alsmede
goed beleid? Kunnen wij dat in Indonesië constateren? Denk aan het voortdurende
geweld van moslims tegen christenen – met steun van het leger –
op de Molukken, waaraan tot nu toe nauwelijks iets gedaan wordt. Ik denk ook
aan de situatie op Irian. De vrijheden en rechten van christelijke minderheden
zijn in Indonesië allerminst gewaarborgd. Wij hebben dus bij het herstel
van de relatie kritische kanttekeningen. Maar nu dat herstel
een feit is, vragen wij uitdrukkelijk om twee dingen: een duidelijke toezegging
voor noodhulp aan de Molukken en een projectgerichte benadering voor wederopbouw
op de Molukken. Dat moet een van de speerpunten zijn. Kan dat worden toegezegd.
Vervolgens zou ik minister Van Aartsen opheldering willen vragen over een
bericht in de Volkskrant van hedenmorgen, dat de Kamer niet juist zou zijn
geïnformeerd over het gesprek met de huidige president Wahid. Ik laat
het hierbij maar ik hoor gaarne een reactie.Voorzitter! Wat het mensenrechtenbeleid betreft sluit ik mij kortheidshalve
aan bij de vragen die hierover zijn gesteld. Wat moet de mensenrechtenambassadeur
precies gaan doen? Wat is zijn positie? Wij waarderen het, dat de minister
van Buitenlandse Zaken veel aandacht heeft voor de vervolging vanwege geloofsovertuiging.
Bij verschillende gelegenheden zijn hierover door de Kamer vragen gesteld.
Ik denk hierbij aan de situatie in Iran, China, Vietnam en zeer onlangs nog
Roemenië. Nogmaals, wij waarderen de opstelling van de minister in dezen.
Wij hebben wel de indruk, dat de speciale aandacht waarover de minister in
de memorie van toelichting bij de begroting spreekt, niet uitmondt in speciale
maatregelen. Dat blijkt ook uit de schriftelijke beantwoording van vragen
die wij bij de voorbereiding van de begrotingsbehandeling hebben gesteld.
Het blijft bij het aanspreken van landen op hun gedrag. Geven zij geen gehoor,
dan houdt het kennelijk op. Welke mogelijkheden ziet de regering om wat meer
body aan die speciale aandacht te geven? Zou op dit terrein de ambassadeur
voor de mensenrechten niet een taak hebben?Voorzitter! Ik wil voorts een enkele opmerking maken over ontwikkelingssamenwerking.
Onlangs plaatste prof. Van Dam, een bekend persoon op dit terrein, grote vraagtekens
bij de lofzangen op de offervaardigheid van de westerse wereld. Aan de hand
van VN-berekeningen laat hij zien, dat tien jaar geleden per saldo nog 20
mld. dollar per jaar vanuit de rijke landen naar de ontwikkelingslanden ging.
In 1994 ging de hulp echter door het nulpunt en sindsdien stroomt het geld
macro gezien de "verkeerde kant" op. Het gaat hier om het saldo van giften
en leningen minus rente en aflossing van bestaande schulden. Alleen incidenteel,
bij acute crises, is de hulpstroom korte tijd positief. Kan dit beeld worden
bevestigd? Wat doen wij hieraan? Relativeren deze gegevens niet onze juichtonen
die met betrekking tot onze inspanningen hier wel eens worden aangeheven?
Dan spreek ik nog niet over de vervuiling van ODA-middelen, waarop de heer
Van Middelkoop wees.Onze fractie vraagt aandacht voor schuldverlichting van de armste landen.
Wij staan voluit achter het heavily indebted poor countries debt initiative.
Het is goed dat de koppeling tussen schuldverlichting en armoedebestrijding
steeds duidelijker gelegd wordt. Ook de koppeling aan voorwaarden voor sociaal
beleid is noodzakelijk. Onderwijs, zoals al door velen is gezegd, is noodzakelijk.
Wij vernemen graag van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking de laatste
informatie over het initiatief. Is Nederland nog steeds de grootste donateur?
Nemen de bijdragen van andere landen toe? Dat zal toch hard nodig zijn nu
het initiatief is verbreed en men het niet bij mooie woorden wil laten.Voorzitter! Ik heb vervolgens nog een enkele vraag over de laatste bijeenkomst
van de WTO. Die is op een mislukking uitgelopen. Is de consensus die op de
top van Keulen over schuldverlichting is bereikt, ook op de WTO-vergadering
te Seattle gebleken? Welke consequenties heeft deze bijeenkomst voor de armste
landen? Welke vervolgstappen zijn nodig?Voorzitter! Ook tijdens dit debat is veel gezegd over het dramatisch toenemend
aantal besmettingen en slachtoffers van aids. In dat verband doen wij nog
eens een dringend pleidooi bij de voorlichting de waarde van het gezin en
de huwelijkstrouw uit te dragen, want die is de enige echte remedie tegen
dit grote probleem. Nadruk op puur individuele rechten op reproductie en seksuele
zelfbeschikking werkt uiteindelijk alleen maar ontwrichtend.Voorzitter! Mijn laatste punt betreft het internationaal waterbeheer.
Onze fractie is bezorgd over het waterbeheer in andere landen en andere delen
van deze wereld. Wij lazen onlangs dat in het afgelopen jaar wereldwijd zeker
25 miljoen mensen zijn "gevlucht" voor water. Hun aantal is dus groter dan
dat van de oorlogsvluchtelingen. Veel hangt samen met de toestand van verscheidene
grote rivieren en bijbehorende ecosystemen. Water is letterlijk een bron van
migratie en conflicten geworden. Wij vinden het goed dat door Verkeer en Waterstaat
een programma Buitenlandse Waterinzet is geïnitieerd en dat per jaar
tot 2004 10 mln. wordt vrijgemaakt. In hoeverre wordt voor dit specifieke
onderwerp, waarover Nederland veel knowhow heeft, in het ontwikkelingssamenwerkingbeleid
ruimte gemaakt? Zou dit niet een speerpunt moeten zijn? Wij zien wel dat op
de begroting van Buitenlandse Zaken eenmalig 38,5 mln. extra is uitgetrokken
voor het Wereldbank partnershipprogramma, maar uit niets blijkt dat de regering
in het kader van dit programma, ook niet in haar contacten met ontwikkelingslanden,
structureel aandacht besteedt aan een beter integraal waterbeheer. Klopt dat
en, zo ja, kan die aandacht alsnog gegeven worden in de vorm van financiële
middelen? Heeft dit thema aandacht bij het voeren van het veiligheidsbeleid?Mijn allerlaatste opmerking, voorzitter: de projectfinanciering van de
Stichting voor het nieuwe Zuid-Afrika zou wat onze fractie betreft voor nog
een aantal jaren gecontinueerd moeten worden, zodat het waardevolle werk van
deze stichting op een goede wijze afgerond kan worden. Kan de regering op
dit punt spoedig in positieve zin duidelijkheid verschaffen?De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.58 uur tot 15.00 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-2399-2431.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl