Beleidsdebat over onderwerpen, rakende het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Justitie (alleen onderdeel Politie)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 1375-1400

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

13-06-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 29, pagina 1375-1400

23-05-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging Pensioen- en spaarfondsenwet m.b.t. de medezeggenschap van gepensioneerden en de gelijkstelling in pensioenregelingen van geregistreerde partners met gehuwden (26674); - Wijziging Wet op de inkomstenbelasting 1964, Wet op de loonbelasting 1964 en Invorderingswet 1990 (maatregelen aangaande buitenlandse sporters) (26941); - en een ander wetsvoorstel (27059)Pagina 1375-1375
Lijst van besluiten (dinsdag 23 mei 2000)Pagina 1426-1426
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 23 mei 2000)Pagina 1426-1427
Presentie en opening (dinsdag 23 mei 2000)Pagina 1375-1375
Beleidsdebat over onderwerpen, rakende het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Justitie (alleen onderdeel Politie)Pagina 1375-1400
Voortzetting van het beleidsdebat over onderwerpen, rakende het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Justitie (alleen onderdeel Politie)Pagina 1400-1426

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 126 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het beleidsdebat over onderwerpen, rakende
het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie
van Justitie (alleen onderdeel Politie).De voorzitter:Het woord is aan mevrouw Bemelmans-Videc, die vanmorgen haar maidenspeech
zal houden.Mevrouw Bemelmans-Videc (CDA):Mijnheer de voorzitter! Toen mijn vader naar Nederland kwam, moest hij
een vak leren. Daar op dat moment alleen de lokale schilderspatroon een leerling
kon gebruiken, werd dat zijn vak. Vandaag mag zijn dochter haar maidenspeech
uitspreken als lid van een Hoog College van Staat.Voorzitter! Een land, waarin dat binnen twee generaties mogelijk is; dat
land zal ik met vreugde, dankbaarheid en overtuiging dienen!Wij voeren vandaag het laatste beleidsdebat naar aanleiding van de begrotingen voor het jaar 2000, dat betreffende het binnenlandse
bestuur. Dat is wellicht symbolisch voor de bijzondere positie van dat ministerie
als moederdepartement van alle andere terreinen van binnenlandse politie,
in de oude en in de nieuwe betekenis van dat woord, zoals die in de loop van
de vorige eeuw geïnstitutionaliseerd raakten in nieuwe departementen.
Het beleidsdebat biedt de gelegenheid om in wat meer algemene termen te discussiëren
over bredere thema's, over uitgangspunten en veronderstellingen, empirisch
en normatief, van het bestuursbeleid. Die algemene thema's hebben hun uitwerking
in concrete politieke keuzen.Het binnenlands bestuur is een kostbaar bezit, een bezit dat naar de visie
van onze fractie een herwaarderingscampagne verdient. Het publieke ambt verdient
herwaardering als dienst aan burgers en samenleving. In de Verenigde Staten
organiseren sommige steden zogenaamde "Public Service Recognition Weeks" waarin
de bijzondere verdiensten van overheidsdienaren uitdrukkelijk worden gememoreerd
en waarin onderscheidingen worden uitgedeeld voor "community service", inclusief
onderscheidingen aan politiefunctionarissen en brandweerlieden die iedere
dag weer de straat op gaan en in het uiterste geval hun leven op het spel
zetten.Het denken over het openbaar bestuur blijft een zoektocht naar een optimale
vormgeving van structuur en cultuur. De bestuursgeschiedenis overziend, blijkt
de mens steeds met dezelfde "dilemmatische" keuzen te worstelen waar het gaat
om de inrichting van dat bestuur. Tegelijkertijd blijkt die bestuurlijke mens
steeds weer zo kort van memorie. In zijn magistrale werk The History of Government
neemt de auteur Finer ons mee door vijf millennia bestuursgeschiedenis. Hij
laat ons de wisselende en vaak toch zo verrassend overeenkomstige structuurwisselingen
zien en illustreert telkenmale hoezeer de gedeelde cultuur, meer in het bijzonder
de bestuurscultuur, doorslaggevend was voor het functioneren. Dan blijkt steeds
weer dat structuren vooral hulpmiddelen zijn die de opvattingen over de inhoud
dienen te ondersteunen en dat derhalve de opvattingen hier een primaire functie
hebben en dienen te hebben.Het zal de minister dan ook niet verwonderen dat ik vandaag met hem vooral
over de centrale waarden van goed bestuur zou willen debatteren. De vorige
bewindsman expliciteerde zijn normatieve oriëntatie in de begrotingstoelichting
vanuit een operationalisering van betrokken bestuur in de waarden van effectiviteit,
efficiëntie, democratie en rechtsstatelijkheid. Opvallend is dat hij
daarbij tevens verwijst naar de groeiende behoefte aan maatschappelijke samenhang,
sociale cohesie, als noodzakelijk toetspunt voor het overheidsbeleid, een
thema dat in het christen-democratisch gedachtegoed een rode draad vormt.
Nu heeft dit kabinet, tot in de troonrede toe, veel van het CDA-gedachtegoed
omarmd, zij het soms op een wat onnavolgbare wijze en vooral verpakt in vele
warme dekens. Wij beschouwen dat om te beginnen maar vooral als een compliment
aan dat gedachtegoed, maar zullen de bewindslieden uiteraard kritisch volgen
bij hun uitwerking daarvan.Zoals gezegd, voor ons is niet in de eerste plaats de discussie over structuren
en regels relevant, maar veeleer de politieke en bestuurlijke cultuur. De
geïnternaliseerde "mos" van betrokken bestuurlijke actoren zal uiteindelijk
doorslaggevend zijn. Dat ethos is de persoonlijke duiding van de centrale
waarden van goed bestuur. Zo laat Finer in zijn eerder geciteerde werk zien
hoe ten tijde van de Romeinse republiek gravitas, pietas en simplicitas golden
als leidende persoonlijke deugden van de politiek-maatschappelijke elite;
een mos maiorum die een, in de visie van Finer, in principe onwerkbare constitutie
feitelijk effectief maakte.Waar centrale waarden aan slijtage onderhevig lijken te zijn – zij
worden niet meer benadrukt, ceremonieel onderstreept – worden zij niet
meer beleefd als relevant. Waardeoverdracht kan plaatsvinden via uitdrukkelijke
instructie. Zo zouden in opleidingen en in "in service"-trainingen de relevante
codes en achterliggende waarden veel systematischer aandacht moeten krijgen,
terwijl zij bij formele initiaties en beëdigingen nog eens plechtig kunnen
worden bekrachtigd. Waarden worden vooral effectief overgedragen als zij eenvoudig
worden voorgeleefd door leidende figuren in organisaties.Een herwaardering van het publieke ambt betekent nadrukkelijk aandacht
voor een herbekrachtiging van de grote betekenis van een dienstbare, integere
en op het algemene belang betrokken rolopvatting. De herwaardering van het
publieke ambt, met verwijzing naar vooral het karakter van dienstbaarheid,
vormt dan ook een hoofdthema in onze bijdrage vandaag. Die dienstbaarheid
houdt nooit op, ook niet bij de beperkingen die efficiencyoverwegingen opleggen.
Efficiency is een waarde van goed bestuur die in de afgelopen decennia een
dominante rol werd toebedacht, soms ten koste van andere waarden als effectiviteit
en rechtstatelijkheid. Ik noem een enkel voorbeeld. De dienstbaarheid van
de politie – wij waken opdat u kunt slapen – houdt nooit op. Het
vormt als het ware een open en substantiële norm die niet valt weg te
reguleren met procedures en efficiencyafspraken. Het mag niet zo zijn dat
een burger die een relatief kleine diefstal meldt te horen krijgt: u denkt
toch zeker niet dat wij daar achteraan gaan? Dat is funest voor de legitimiteit
van het openbaar bestuur, voor de betrouwbaarheid van het publieke ambt en
voor het vertrouwen dat de ambtsdrager dient uit te stralen, zeker waar die
een cruciale rol vervult in de realisatie van het geweldsmonopolie van de
staat.Wij zouden om te beginnen enkele zinnen willen wijden aan de termen waarin
in onze tijd wordt gesproken over politiek en bestuur: de bestuurlijke semantiek
die zo "welsprekend" is voor de dominante bestuurscultuur. In de wetenschappelijke
literatuur, en vlijtig gekopieerd in het politieke debat, vinden wij waar
het gaat om het politiek-bestuurlijke spraakgebruik een verwarrende veelvoud
aan termen: er wordt gestuurd, beheerd en beheerst, er wordt beheer gevoerd,
beleid gestuurd, er wordt al dan niet beheerst gestuurd, en als het echt menens
wordt, dan wordt er aangestuurd. Het woord aansturen is een van de politiek
meest succesvolle neologismen van de afgelopen decennia. Als dat werkwoord
in de mond wordt genomen, dan ziet men als het ware de wolken van daadkracht
achter de bestuurlijke actor opstijgen! Voorzitter! Semantische veelvoud is naar ons gevoel meestal indicatief
voor een gevoel van bestuurlijke onmacht en uiteindelijk ook voor een gebrek
aan visie. Een van de terreinen waarop dat frappant wordt geïllustreerd,
betreft het spreken in eufemismen ter aanduiding van de als horizontaler ervaren
gezagsverhoudingen van deze tijd. Het lijkt een semantiek van de angst voor
hiërarchische verhoudingen. Zo wordt op pagina 6 van de begrotingstoelichting
gesproken over horizontale sturingsverhoudingen. Afhankelijk van de definitie
van het begrip sturing is hier wel of niet sprake van een contradictio in
terminis. Er wordt in convenanten en afspraken gesproken over bestuurlijke
coproductie en partnerschap, over regiefuncties en arbitragefuncties. Alles
behalve dat goede oude werkwoord besturen, want ja, dat betekent: zonodig
dwingend richting geven aan bestuurlijk en maatschappelijk handelen!In het algemeen problematiseerde de vorige minister de "horizontaliteit"
in zijn verschillende essays. Zoals dat voor alle dichotomieën geldt:
let op de vele tussenvormen die hun eigen ratio en veelal ook hun eigen functionaliteit
en derhalve bestaansreden hebben of hadden. Een enkel voorbeeld, opnieuw uit
Finers rijke "Fundgrube", vormt het feodalisme. Het feodalisme is op het oog
redelijk verticaal en dus hiërarchisch en monocratisch. Integendeel!
Het blijkt polycratisch met een veelheid van elkaar overlappende verticale
en horizontale gezagsrelaties. Vazallen die tevens meester zijn en koningen
die tevens vazal van een andere koning waren. Men zou die relaties deels nog
als verticaal kunnen definiëren, ware het niet dat zij betrekking hadden
op contracten waarin de wederzijdse plichten en rechten, indertijd vooral
militair en financieel, waren geregeld, met als zwaarwichtig voorbeeld, in
de Engelse geschiedenis, de Magna Carta. Met andere woorden: horizontale relaties,
waarin betrokkenen dus over een vergelijkbaar machtspotentieel beschikten
en waarbij macht als potentie steeds weer moest worden gerealiseerd, zijn
van alle tijden.Erkende wederzijdse afhankelijkheid was en is kenmerk van het Hollandse
bestuur, met zijn preferentie voor collegiale bestuursvormen tot en met de
zogenaamde "poldermodelliaanse contractrelaties". Veelal wordt horizontalisering
verbonden met de noodzaak van overleg, van prudente deliberatie en van vertrouwen
wekken. Dat was en is een goede zaak. De Nederlandse bestuursgeschiedenis
staat er bol van. Vertrouwen is echter op velerlei wijze te verkrijgen. Ook
binnen verticale gezagsverhoudingen moet dat vertrouwen steeds weer verdiend
worden, bijvoorbeeld door duidelijk te maken waarom je beslist zoals je beslist,
door zorgvuldige hoor- en wederhoorprocedures en door andere principes van
behoorlijke bestuurlijke omgang. Dat creëert vertrouwen en een cultuur
van betrouwbaar handelen.Belangrijker nog lijkt ons het volgende. Vaak werken juist onduidelijke
gezagsverhoudingen wantrouwen in de hand, omdat niet expliciet is gemaakt
waardoor bestuurders zich uiteindelijk zullen moeten laten leiden. Als die
verhoudingen helder zijn, kan daarbinnen met grotere vrijheid worden gezocht
naar optimale samenwerking dan wanneer partners van elkaar niet weten waar
de grenzen van bewegingsvrijheid en machtsmiddelen liggen. Met andere woorden,
binnen heldere gezagsverhoudingen is de zoektocht naar redelijkheid in de
oordeelsvorming een betere kans gegund dan wanneer die verhoudingen worden
toegedekt met retoriek die uiteindelijk niemand baat.Wij vertalen deze analyse naar de noodzaak van juist versterking van de
transparantie in termen van bevoegdheden, de daarmee verbonden verantwoordelijkheden
en verantwoordingsplichten in de complexe relaties binnen overheden, met overheden
op afstand en met maatschappelijke actoren. Met andere woorden, laat zien
waar hier de relatie als verticaal dient te worden geduid. Wij zien in dat
verband uit naar de bespreking van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen,
en zullen die vooral ook beoordelen in het licht van de gewenste transparantie
van de daarin te schetsen bestuurlijke verhoudingen.De toegenomen veelvouden van naar hun aard verschillende bestuurlijke
relaties impliceren veelvoudige verantwoordingsplichten. Met de relatieve
nieuwsoortigheid van die relaties, zien wij ook de literatuur ten aanzien
van de accountability-vraagstukken toenemen. Versterking van de controlefuncties
lijkt de toegenomen onzekerheden en onduidelijkheden in die relaties te moeten
compenseren. Gegeven de aard van de arrangementen – ik noem de convenanten,
de BANS, enz. – zijn de partners collectief verantwoordelijk, een verantwoordelijkheid
die men verder zou kunnen uitwerken in tenminste drie soorten van verantwoordingsrelaties:
tussen partners, tussen iedere partner en het eigen bestuur, en tussen partner
en het publiek wier belang zij worden geacht te dienen.De transparantievereiste is derhalve direct gerelateerd aan het gegeven
dat verscheidene typen partners betrokken zijn, hetgeen het voor de burger
extra moeilijk maakt om te achterhalen wie er nu verantwoordelijk is. Vraag:
kan de minister het eens zijn met de stelling dat eenduidigheid en eenvoud
in de vormgeving van bestuurlijke relaties, de transparantie van het bestuurlijk
handelen vergroot en daarmee de mogelijkheid van de democratische controle?
Hoe denkt hij dat te realiseren in de veelvouden van initiatieven in de relatievorming
die thans gaande is? Wordt het überhaupt niet tijd dat men zich wat meer
losmaakt van de modieuze en naar ons gevoel vrijblijvende discussie over een
al dan niet verdampende overheid die verdrinkt in een mystieke vijver van
netwerkalgen, en kiest voor een heldere positiebepaling van die overheid?
De overheid is er uiteindelijk om, daartoe gelegitimeerd, te bemiddelen tussen
deelbelangen in het licht van een hardop bediscussieerd en gedefinieerd algemeen
belang.De discussie over verantwoordelijkheid moet gevoerd worden met verwijzing
naar heldere bevoegdheden, maar dient aangevuld met verantwoordelijkheidsbesef,
hetgeen wijst op het serieus nemen van taken en plichten, op het weloverwogen
optreden en het zich rekenschap geven van de gevolgen van het handelen. Dat
brengt mij bij de discussie over de integriteit van het openbaar bestuur.Voorzitter! Er is een verschuiving nodig in het denken van – in
Weberiaanse termen gesteld – de dominante, instrumentele doelrationaliteit
naar een waarderationaliteit, waarin het handelen uiteindelijk zijn ratio
vindt in de bijdrage aan de realisatie van bepaalde waarden.
Ontwikkelingen als die naar een "audit" of "ethics" in organisaties zouden
daarvan doordrenkt moeten zijn. Een dergelijke oriëntatie is nodig, ook
wanneer men wordt geconfronteerd met het probleem van de verantwoordelijkheidsvraag
in organisatorische context, meer in het bijzonder het vraagstuk van "de vele
handen".De ethiek van de ambtelijke neutraliteit en de ethiek van de structuur
zijn richtinggevend, maar nooit volledig afdoende voor de vraag naar de moraliteit
van het handelen. De individuele verantwoordelijkheid, ook in organisatorische
context, betekent een keuze tussen veelal botsende loyaliteiten: de loyaliteit
aan de bewindspersoon en diens beleid, aan de democratische rechtsstaat, aan
de wet, aan de eigen politieke en religieuze overtuigingen, aan de normen
verbonden met eigen discipline, enz. Hoe daartussen te bemiddelen en te bepalen
waar de primaire loyaliteit in een gegeven problematische casus dient te liggen?
Wat is daarbij het kompas? Waar moeten de uiteindelijke rechtvaardigingsgronden
worden gevonden?Onze fractie ziet die rechtvaardigingsgronden ook en vooral in deugden
zoals rechtschapenheid, eerlijkheid en onomkoopbaarheid, en, met verwijzing
naar de Thomistische deugdethiek, deugden als prudentie, matigheid, moed en
die cruciale deugd van de rechtvaardigheid die overigens ook bescheidenheid
impliceert en gedurige inzet ten behoeve van de goede zaak. Dan hebben wij
het dus over mentaliteit, over een geesteshouding, die wordt gevoed door het
goede voorbeeld, door discussie en die nooit compleet in regels te vangen
zal zijn. Procedurele regels, met overwegend procedurele noties van recht
en moraal, kunnen het zicht verminderen op de blijvend noodzakelijk discussie
betreffende een substantiële visie op het goede. Natuurlijk, ook het
procedurele is een expressie van het substantiële, maar nogmaals, zij
kan deze nooit volledig omvatten.Het ministerie heeft veel werk verzet om op centrale en decentrale niveaus
de integriteitdiscussie en -codificatie op de agenda te krijgen en te houden.
Veel van de tot stand gekomen codes lijken echter vooral betrekking te hebben
op een procedurele moraal, de "low road of ethics", die de relatief eenduidig
te interpreteren gedragsregels aangaande geschenken, nevenfuncties en dergelijke,
betreffen. Dat moet goed geregeld zijn en het is goed dat zij er zijn. Zij
zouden echter nog meer een eenheid in denken en vooral in achterliggende waarden
kunnen weerspiegelen. Zij heffen tevens de noodzaak van de discussie over
de "high road of ethics", de persoonlijke deugdzaamheid in het licht van de
dienstbaarheid aan het publieke belang, nooit op. Wij zullen graag van de
nieuwe minister van Binnenlandse Zaken horen of hij zich in deze visie kan
herkennen en op welke wijze hij zich daardoor in zijn beleid ten aanzien van
de integriteit zou willen laten inspireren. Wij denken daarbij ook aan de
bevordering van de relevante discussie binnen het opleidings- en vormingsbeleid
van ambtenaren.Wij spraken over loyaliteit en botsende loyaliteiten. Loyaliteit staat
voor trouw aan het beleid en ook aan de persoon van de minister die dat beleid
uitdraagt. Het impliceert dus ook een persoonlijke relatie, en die is per
definitie tweezijdig. Ook ambtenaren willen zich gedragen weten door de loyaliteit
van de politiek verantwoordelijke bestuurder. Dat brengt mij bij de klokkenluiderproblematiek.
Wij zijn het eens met de minister: éérst de interne weg, dat
is de koninklijke weg. Maar dan? Immers, als het alleen een intern probleem
betreft, dan hoeft er, als de interne procedure goed verloopt, geen klok meer
geluid te worden. De bedoeling van klokkenluiden is uiteindelijk echter dat
het buiten de kerk gehoord wordt. Hoe denkt de minister om te gaan met het
naar buiten brengen van door klokkenluiders via de interne weg aangegeven
ernstige misstanden? De boodschap én de boodschapper zijn beide belangrijk.Wij zien de bepalingen inzake de bescherming van de klokkenluider met
belangstelling tegemoet, waarbij wij vooral zullen bezien of de bijzondere
kenmerken en verantwoordelijkheid van juist het publieke ambt daarin tot hun
recht komen. Artikel 125a van de Ambtenarenwet geeft de bekende begrenzingen
aan voor de vrijheid van meningsuiting: het mag de goede vervulling van de
functie of de goede functionering van de openbare dienst niet in de weg staan,
niet in redelijkheid schaden. Hierin en vervolgens in de bepaling van hoe
ernstig de door de verontruste ambtenaar gesignaleerde problemen zijn, zitten
onvermijdelijk redelijkheidsbepalingen. Die moeten worden ingevuld en gecodificeerd.
Daarin zullen de departementale vertrouwenspersoon, de ambtelijke leiding
en de Commissie integriteit rijksoverheid een belangrijke rol moeten gaan
spelen.De onafhankelijke vertrouwenscommissie die de minister ziet functioneren
als laatste etappe in de gang van de klokkenluider, moet haar adviezen aan
de minister dan ook openbaar maken. De minister is gehouden bij afwijking
van dat advies zijn besluit nader te motiveren. Daar vindt dus een zekere
codificatie van oordelen plaats, waarbij het uiteindelijk gaat om de vraag
aan de hand van welke bestuursethische maatstaven de beoordeling van de handelswijze
van de ambtenaar plaatsvindt. Daar vindt de operationalisering plaats van
de bekende zinsnede "zoals een goed ambtenaar betaamt". Onze vraag aan de
minister luidt als volgt. Aan de hand van welke maatstaven zou de minister
de interne vertrouwenspersoon en de ambtelijke leiding willen zien oordelen?
En, in het logisch verlengde daarvan, aan de hand van welke criteria zal de
minister straks het functioneren van de vertrouwenslieden en de onafhankelijke
commissie willen evalueren?In het verslag van de Europese Raad te Tampere, op 15 en 16 oktober van
het afgelopen jaar, wordt gesteld dat op Nederlands initiatief de Europese
Raad het belang benadrukt van een integere overheid. Afgesproken is dat er
gemeenschappelijke normen op dit terrein ontwikkeld zullen worden. Hoever
is dit overleg gevorderd en welke zijn de ambities van de Nederlandse overheid
ten aanzien van de inhoudelijke invulling van die normen?Voorzitter! Gezien het in het politieke debat toenemende belang gehecht
aan de bovenlokale bestuursschaal, wil onze fractie vandaag ook stilstaan
bij de provincie. Wij vragen ons af welke visie de minister heeft op de rol
van de provincies. Wij zouden op dat punt graag wat meer helderheid willen.
De ervaren onduidelijkheid ten aanzien van de taken en bevoegdheden van de
provincie wordt ook geïllustreerd in de velerlei toekomsten die deze
bestuurslaag in de openbare discussie door allerlei commentatoren,
ook uit de politieke sector, wordt toegewenst. De een doet haar in de uitverkoop
als overbodige bestuurslaag: het middenbestuur is immers opgelost in rechtstreekse
relaties tussen Rijk en vooral de grote steden, Europa is de meest relevante
laag, enz. Anderen vinden juist dat zij meer bevoegdheden moet krijgen respectievelijk
dat zij effectiever van haar bestaande bevoegdheden gebruik zou moeten maken.Voorzitter! Het komt ons voor dat hier vooral sprake is van gebrek aan
visie bij de centrale overheid, en vooral aan een normatieve visie. Hoe wenst
zij de provincie te zien functioneren? In tal van landen met effectieve "landsdelige"
of regionale contacten met Europa functioneren uitstekende en bestuurlijk
effectieve middenbesturen. Het is maar wat men ermee wil, nietwaar? Zo spreekt
de minister voor Grote Stedenbeleid van de noodzaak van een versterking van
de regiefunctie op centraal niveau, onder gelijktijdige versterking van de
regie op lokaal niveau. Tijdens zijn toespraak bij gelegenheid van de afsluiting
van convenanten met 25 steden sprak hij ook over de gevolgen voor de bestuurlijke
organisatie en zei onder meer dat de vorming van regionale bestuursvormen
onvermijdelijk zal blijken te zijn. Hoe verhoudt zich dat tot zijn visie op
de rol van provincies en tot de desbetreffende visie van de minister?Voorzitter! Het populaire werkwoord regisseren is fascinerend. Het fascineert
vooral omdat het in de stukken vaak wordt gebezigd in combinatie met de noodzaak
van de versterking van de integratie- en de arbitragefunctie van provincies.
Integreren betekent het opnemen van bepaalde zaken in een groter geheel, waarbij
het resulterende geheel méér is dan de optelsom van de delen.
Het gaat hier dan om de vereniging tot een nieuw geheel van mogelijk tegenstrijdige
visies en deelbelangen. Integreren is dus meer dan het coördineren van
activiteiten. Het gaat om de integratie van denkbeelden, beleidsintegratie
dus. Dat kan niet zonder dat daartoe een ander normatief referentiekader beschikbaar
is, aan de hand waarvan men de deelvisies die moeten worden verenigd, weegt
en herleidt tot een nieuwe, samenhangende visie. Met andere woorden, integreren
betekent een heldere, politieke visie van de provincie op de materie in kwestie.
Het betekent tevens dat zij die zonodig dwingend hanteert. De met het werkwoord
regisseren gesuggereerde respectvolle afstandelijkheid ten opzichte van de
spelers op het bestuurlijk toneel is naar ons gevoel weer zo'n voorbeeld van
versluierende retoriek.Uitgangspunt bij het zoeken naar een optimale vormgeving van het openbaar
bestuur blijft de noodzaak van versterking van de legitimatie van het overheidshandelen:
de mate van acceptatie van die machtsuitoefening. Daar wordt macht tot gezag.
Wij raken daarmee aan de centrale waarde van de democratie. Vandaar het grote
belang van de relatie overheid-burger. Het gaat uiteindelijk immers om de
perceptie van de burger van die overheid. Een van de voordelen van het gegeven
dat wij een minderhedenbeleid moeten voeren, is gelegen in de uitnodiging
die dat voor de zogenaamde meerderheid inhoudt omdat deze weer eens herinnerd
wordt aan de opdracht tot burgerschap.De relatie overheid-burger, meer in het bijzonder de participatie van
de burger in de politiek, was en is een belangrijk thema, ook voor dit kabinet.
Ik wijs daarbij op de voorstellen met betrekking tot het kiesstelsel en de
premissen van de opdracht aan de commissie-Elzinga. Ook daar is een relatie
verondersteld tussen de afnemende participatie en de formele structuur van
het gemeenterecht. Idem bij eerdere initiatieven voor bestuurlijke veranderingen:
steeds speelde de kloof burger-overheid een rol. Het is dus geen overbodige
luxe daar wat langer bij stil te staan.Een goede overheid-burgerrelatie verplicht niet alleen de overheid, maar
verplicht ook de burger. Democratie is hier een mentaliteit. De burger wordt
geacht over belangrijke gemeenschappelijke zaken mee te denken, mee te spreken
en mee te beslissen. Het democratisch functioneren van een politieke gemeenschap
veronderstelt actieve beleving, dus geen onverschilligheid, ook niet waar
die uit luxe lijkt te zijn geboren. Veel gaat immers goed. Hoe inspireer je
in onze tijden tot nieuw engagement? Dat is de vraag waarvoor wij staan.Burgerschap verplicht. In de memorie van toelichting stelt de minister
vast dat er sprake is van een minder prominente politieke invulling van het
burgerschap. Hij constateert verderop dat burgers hun betrokkenheid bij politieke
en maatschappelijke besluitvormingsprocessen in toenemende mate op andere
manieren vormgeven dan door middel van verkiezingen. Inderdaad vindt politieke
participatie ook plaats buiten de deelname aan verkiezingen, bijvoorbeeld
in de "one issue"-bewegingen. Zij heeft zich echter steeds ook voltrokken
in processen van inspraak, vertegenwoordiging en medebestuur en -beheer, als
vertegenwoordiger van een belangengroep, als lid van beheers- en bestuurscommissies
van bibliotheken tot scholen, in toezichtcommissies als lid van besturen van
zelfregulerende organen, als vrijwilliger bij de brandweer, enz.Dit is een groot leger van vrijwilligers dat zich onbetaald en onverplicht
inzet voor een veelvoudig geduide staatsgemeenschap. Dat zijn uiterst politiek
relevante activiteiten, die wat ons betreft nog veel uitdrukkelijker door
de overheid gedragen en gedecoreerd zouden mogen worden. Zij zijn het weefsel
van de sociale cohesie, waarnaar ook de minister verwijst. Het gaat daarbij
naast burgerschap als status inderdaad ook om burgerschap als deugd, zoals
zo helder uitgewerkt in de Rapportage integratiebeleid etnische minderheden
1999. In dat rapport wordt het volgende geconstateerd omtrent burgerschap:
"de bekwaamheid om zelf te participeren en competentie om anderen te laten
participeren door het toegankelijk maken van instituties in de civil society
zijn belangrijke aspecten van actief burgerschap". Nu, dat is een goed beginsel
geldend voor de politieke integratie van alle ingezetenen als lid van de staatsgemeenschap
en verantwoordelijk voor de publieke zaak. Het CDA wil dit versterkt en bevorderd
zien, via opleiding en vorming, meer en uitgesprokener dan nu het geval is,
maar ook door de burger zijn verantwoordelijkheid te gunnen, hem die te laten
beleven en hem daarin te bevestigen.In dit betoog zijn wij begonnen met de wenselijkheid van een herwaardering
van het publieke ambt als publieke dienst: een dienstbaarheid die geldt zowel
van de kant van de overheidsdienaar als van de kant van de bediende. Dat laatste
is ook een vitaal onderdeel van het burgerschap. Die wordt
beleefd in vele rollen, niet alleen als kiezer en zeker niet primair als cliënt.
In de rol van cliënt is de burger gedefinieerd door de ambtenaar die
te horen kreeg dat hij ondernemend moest zijn, en die daarbij moest vertrekken
vanuit de gedachte dat de burger zich vooral zal laten leiden door diens eigen
belang. Door die oriëntatie te benadrukken, voeden wij geen staatsburgers
op. Er is een dringende noodzaak hernieuwd het accent te leggen op het algemeen
belang, als normatief concept. Het begrip "algemeen belang" heeft een fundamentele
betekenis, ook in een pluralistische politieke orde. Wij voeden staatsburgers
niet op door een oriëntatie als cliënt te benadrukken, maar moeten
het accent leggen op de noodzaak zich te oriënteren op het algemene belang.
Burgers moeten leren om niet alleen op korte, maar ook op langere termijn
te denken. Burgers opvoeden in de gedachte van medebestuurder en medeverantwoordelijkheid.
De eerder genoemde maatschappelijke rollen zijn daarvan een goede illustratie.Ik citeer graag uit het geïnspireerde en inspirerende artikel van
fractiegenoot Van Gennip in Christen-Democratische Verkenningen van april
jongstleden. Hij spreekt daar over de eenzijdige inzet voor de demonstratie-
en protestpolitiek: "Natuurlijk: de profetische getuigenis kan van geweldige
betekenis zijn, maar waar onze democratie echt behoefte aan heeft, is niet
(alleen) het gemakkelijke protest, maar de aansporing aan jonge, betrokken
burgers om in politieke partijen te participeren." Ook zegt hij: "Hoe kunnen
wij de Nederlander, de Europeaan het perspectief bieden van een andere samenleving,
een samenleving die niet verbrokkelt, niet kapot gaat aan gebrek aan betrokkenheid
op elkaar, en daarom, nog niet hier, maar wel elders zulke kansen biedt aan
extremistische stromingen? Een personalistisch mensbeeld, herstel van de roeping
van de sociale, de culturele, de politieke actie, en bovenal het herstel van
het begrip 'algemeen welzijn', het bonum commune, daar gaat het om."De burger beleeft politieke en maatschappelijke participatie breder dan
de politiek-bestuurlijke elite, wellicht wat narcistisch, graag zou willen
zien. Men heeft het vaak druk met de beleving van vormen van verantwoordelijkheid
voor het publieke belang in de eigen kring. De CDA-fractie zou er derhalve
voor willen pleiten het beeld van de politieke participatie te completeren
door empirisch onderzoek van méér dan alleen de deelname aan
verkiezingen. Ligt hier niet een opdracht voor onderzoeksinstituten als de
WRR en het SCP en een adviesorgaan als de ROB, teneinde ons beeld van de politieke
participatie van burgers – met name op lokaal niveau – te verbreden
en daardoor completer te maken? Wat denkt de minister in dit verband te gaan
doen met de analyse en de aanbevelingen van de ROB aangaande de relatie tussen
jongeren en de overheid? Een "Staat van de Jeugd"? Wie de jeugd heeft, heeft
immers de toekomst.Tot slot wil ik enkele gedachten wijden aan politieke partijen. Politieke
participatie is dus een breed maatschappelijk fenomeen. Daarbinnen blijven
politieke partijen een cruciale functie vervullen als intermediaire structuur
tussen overheid en burger. Politieke partijen lijken van afnemende betekenis,
althans afgemeten aan het ledental. Feitelijk echter wordt hun positie juist
crucialer, gegeven de noodzakelijke versterking van hun zgn. platformfunctie:
de integratie van de vele mineure en majeure issues waar omheen zich tijdelijke
en minder tijdelijke organisaties groeperen. Aldus vervullen politieke partijen
een vitale rol in een parlementaire democratie bij de integrale afweging van
gerechtvaardigde deelbelangen en de omsmeding daarvan tot een algemeen belang.Tevens hebben politieke partijen een cruciale betekenis voor de rekrutering
van hen, die dat kostbare openbare bestuur gestalte moeten gaan geven. Opnieuw:
wij kunnen sleutelen wat wij willen aan structuren en procedures, maar het
zijn uiteindelijk de mensen die het moeten doen. Opnieuw: de vitale betekenis
van politieke en bestuurlijke cultuur en dus de noodzaak van vorming en opleiding
in al hun facetten van de toekomstige bekleders van publieke ambten. Politieke
partijen zijn uit dien hoofde dan ook kweekvijvers van bestuurders en volksvertegenwoordigers.Er is een grote impuls nodig in het debat inzake de rol van de politieke
partijen. Daarvoor zijn uiteraard de politieke partijen zelf, als verenigingen
van burgers, eerstverantwoordelijk. Zij zijn verantwoordelijk voor een duidelijk
en inspirerend beginsel- programma, vertaald in aansprekende en motiverende
stellingnamen. Zij zijn de eerstverantwoordelijken voor de vergroting van
de politieke participatie via lidmaatschappen van hun verenigingen. Tegelijk
vinden wij dat volksvertegenwoordigers en fracties beter in staat moeten worden
gesteld om zich een goed beeld te vormen van de verschillende gerechtvaardigde
belangen van burgers en hun instellingen, en in staat moeten zijn om met een
eigen visie toekomstgerichte afwegingen te maken. Wij stellen vast dat de
verhouding tussen de toerusting van het openbaar bestuur enerzijds en die
van fracties en politieke partijen en aan hen gelieerde instellingen anderzijds,
te onevenwichtig is geworden. Fracties en partijen moeten zich op alle overheidsniveaus
intensiever en breder kunnen inzetten voor een open en modern georganiseerde
communicatie met burgers, terwijl ook de controlerende taak van de volksvertegenwoordiging
om een betere ondersteuning vraagt.Wij pleiten daarom voor een ruimere facilitering van politieke partijen
als organisaties van burgers en van de aan die partijen gelieerde instellingen.
Overheden zouden daartoe ook zelf meer financiële middelen beschikbaar
dienen te stellen, juist in het licht van de noodzaak van een versterking
van (de beleving van) het burgerschap. Politieke partijen ontmoeten historisch
gezien nieuwe verschijningsvormen van ad hoc-politieke participatie, die ze
alleen kunnen pareren met meer deskundigheid, tijd en personeel en dus financiën.Als wij de belangrijke platformfunctie van de politieke partijen willen
erkennen – en er zijn eenvoudig nog weinig alternatieven – dan
is voortgaande ondersteuning vanuit maatschappij en overheid nodig. Wij dringen
er dan ook bij de minister op aan te bezien, in hoeverre die impuls mede gedragen
zou kunnen worden door een, eventueel tijdelijke, financiële impuls door
vergroting van de geoormerkte subsidies die op dit moment zo'n 15% uitmaken
van de partijbegrotingen.Daarmee, voorzitter, wil ik mijn bijdrage aan de eerste termijn van dit
debat graag afsluiten. Ik zie de antwoorden van de ministers met bijzonder
veel belangstelling tegemoet.De voorzitter:Mevrouw Bemelmans, namens de Kamer feliciteer ik u van harte met het houden
van uw maidenspeech. U bent begonnen te zeggen dat u behoort tot de tweede
generatie allochtonen en dat u blij bent dat u nu lid van de Eerste Kamer
mag zijn. Ik denk dat de Eerste Kamer te feliciteren is met de kwaliteit van
uw inbreng. U hebt vanmorgen niet geschroomd om fundamentele zaken aan de
orde te stellen, zoals ethiek in het overheidsbeleid, en ook niet geschroomd
om meer aandacht te geven aan burgerschap, niet alleen in politieke zin, maar
ook in de zin van een "gevuld sociaal burgerschap". Uw bijdrage belooft veel
voor de toekomst.Dat was overigens wel enigszins te verwachten, want u hebt inmiddels een
carrière achter de rug die er niet om liegt. U bent lid geweest van
de verkiezingsprogrammacommissie van het CDA en bent daarmee één
van de weinigen in deze Kamer die het verkiezingsprogramma van de partij die
men vertegenwoordigt, uit het hoofd kent. U bent verder hoogleraar bestuurskunde
in Nijmegen en u hebt tien jaar lang ervaring als hoofd kwaliteitszorg en
adviseur van de Algemene Rekenkamer. Dat kan niet iedereen hier zeggen.Nogmaals: ik feliciteer u van harte met uw maidenspeech en wens u toe
dat u onze Kamer op het vlak van kwaliteit zult versterken.De vergadering wordt enige minuten geschorst.De heer Van Heukelum (VVD):Mijnheer de voorzitter! Tien dagen geleden werden wij opgeschrikt door
de vreselijke ramp in Enschede. Een hele woonwijk werd in luttele ogenblikken
van de aardbodem weggevaagd. Bijna twintig doden, honderden gewonden en vele
honderden miljoenen guldens materiële schade. Verbijstering en ontreddering.
Mijn fractie acht dit uiteraard niet het moment en de plaats om uitvoerig
stil te staan bij oorzaken en gevolgen van deze ramp in Enschede. Wel willen
wij in algemene zin een aantal opmerkingen plaatsen en vragen stellen, want
de ramp in Enschede staat niet op zichzelf; het is er één in
een lange reeks. Zonder uitputtend te zijn noem ik de ramp bij Cindu in Uithoorn,
de ramp met het Hercules-vliegtuig in Eindhoven, de meerdere ontploffingen
in de kruitfabriek in Muiden, de Bijlmerramp, de Dakota-ramp bij Texel, de
ontploffing in de fabriek in Culemborg en ten slotte de recente brand in het
chemisch afvalbedrijf ATF in Drachten.Meer en meer wordt ook duidelijk dat er veel plaatsen zijn waar de mogelijkheden
voor een vergelijkbare ramp manifest aanwezig zijn. Zo wees bijvoorbeeld de
commissaris van de koningin in Groningen op de frequente transporten van chloor
per trein. Een ongeluk met een van deze treinen zou mogelijkerwijs vele honderden
doden met zich mee kunnen brengen.Bij alle genoemde rampen volgde veelal een uitgebreid onderzoek naar de
oorzaken. Ook in Enschede is dit toegezegd. Dat is een goede zaak, maar het
is onvoldoende. Wij moeten onderkennen dat wij in dezen met welhaast onoplosbare
problemen worden geconfronteerd. Wij leven in een relatief dichtbevolkt land
met een hoge graad van industrialisatie. Woon- en industriegebieden zijn gevaarlijk
dicht naar elkaar toe gegroeid. De bevolking wordt gerustgesteld met mededelingen
dat bedrijven voldoen aan strenge veiligheidsnormen en aan de verleende vergunningen.
Het lijkt allemaal in orde, maar toch... Een regionaal Twents weekblad schreef
onder de kop "Veiligheid is méér dan een vergunning van papier"
het volgende: "De neiging bestaat om veiligheid in vergunningen te verstoppen,
om het spinnenweb van de bureaucratie ondoordringbaar te maken." Voor alle
duidelijkheid: wij onderschrijven deze journalistieke stelling niet; wij weten
dat de werkelijkheid aanzienlijk genuanceerder is. Deze stelling geeft echter
wel aan hoe her en der in de samenleving tegen deze kwestie aangekeken wordt.
Wij moeten constateren dat onze samenleving op het gebied van veilig wonen
kwetsbaar, uiterst kwetsbaar is geworden. De vraag die wij ons moeten stellen,
is: wat doet de overheid hier aan? Kan de overheid hier wel iets aan doen,
of moeten wij met deze potentiële gevaren leven als het resultaat van
een toegenomen en nog steeds toenemende welvaartsstaat?In de memorie van toelichting op de begroting stellen de bewindslieden:
"Het is een kerntaak van de overheid om beleid te maken en uit te voeren dat
erop gericht is de maatschappij tegen gevaren te beschermen." De vraag die
rijst, is: kan de overheid deze kerntaak nog wel waarmaken? De burger heeft
recht op bescherming van de kant van de overheid, maar de overheid kan niet
alles, stellen de bewindslieden. Dat mag waar zijn, maar het is wel de overheid
die vergunningen afgeeft en regels stelt en daarmee in meerdere of mindere
mate bepaalt of woonomgevingen wel of niet een veilig woonklimaat hebben.Met betrekking tot milieuaspecten is de overheid geneigd vaak zeer strenge
eisen te stellen. Kan en moet dit niet in meerdere mate gelden voor veiligheidsaspecten?
Is het niet hoog tijd, zo vragen wij de bewindslieden, dat de regering zich
in haar volle omvang – dus met alle betrokken ministeries, wat er op
dit vlak nogal wat zijn – beraadt op te nemen maatregelen? Zorgvuldigheid
is geboden – wij onderkennen dat – maar ook haast is geboden.
Morgen kan op een andere plaats een dergelijke ramp plaatsvinden als in Enschede
tien dagen geleden. Als wij naar de regelgeving en het beleid met betrekking
tot vergunningen kijken, zijn de factoren die bij deze vuurwerkramp in het
geding zijn, precies zo werkzaam in vele andere gemeenten in ons land.De regering is druk doende met het nemen van alle mogelijke maatregelen
op het gebied van rampenbestrijding. Dat is goed, maar voorkomen is beter
dan genezen. Rampenbestrijding is niet nodig als rampen worden voorkomen.
Wat zijn in dezen de beleidsvoornemens van de bewindslieden?Artikel 21 van de Grondwet stelt dat de zorg van de overheid is gericht
op de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het
leefmilieu. Die zorg van de overheid heeft de ramp in Enschede niet kunnen
voorkomen. Wij leven allen intens mee met het lijden van de bevolking in Enschede,
maar de burger heeft niet alleen recht op een meelevende overheid, maar ook
op een daadkrachtige overheid. Wij zijn benieuwd naar de voornemens van de
bewindslieden in dezen.De bewindslieden hebben hun begroting voorzien van de titel "Betrokken
Bestuur". Hiermee willen ze aangeven dat het vertrekpunt van hun beleid gelegen
is in hun betrokkenheid op de samenleving. Die betrokkenheid op de samenleving
stelt bijzondere eisen aan het overheidsbeleid en het openbaar bestuur. "Het
begrip 'betrokken bestuur' wil de symbolische algemene invalshoek aanduiden
die door ons wordt gekozen: doelgericht, complementair, responsief en op de
samenleving gericht", aldus de bewindslieden. Eerlijk is eerlijk: als de toelichting
op en de bijlagen bij de begroting één ding laten zien, is het
inderdaad betrokkenheid, misschien beter gezegd: bevlogenheid. Het is een
wervend en bij tijd en wijle wervelend pleidooi dat zich ook buitengewoon
plezierig laat lezen, een pleidooi voor een overheid die zich ten dienste
van het volk, van de burger, stelt. "De aspiraties van de burgers en de noden
van de burgers behoren het fundament van de beleidsvorming te zijn", aldus
de bewindslieden. Het aantal beleidsvoornemens in zowel de begroting als de
daarbij behorende bijlagen is welhaast ontelbaar. Het ambitieniveau is hoog,
heel hoog.Mijn fractie waardeert deze betrokkenheid en ambities van de bewindslieden
positief. Al te vaak verwordt de politiek, het openbaar bestuur, tot een afstandelijk
gebeuren dat zich bedient van een veelal technocratisch, bureaucratisch vakjargon.
Het is positief te waarderen dat de bewindslieden erin geslaagd zijn een andere,
een betere, een meer heldere toonzetting te hanteren. Er staat echter wel
iets tegenover. Bevlogenheid heeft soms de neiging boven zichzelf uit te stijgen,
naar een min of meer filosofisch niveau. Door de burger wordt het openbaar
bestuur evenwel beoordeeld op resultaten, niet op uitsluitend fraaie volzinnen.Wij kunnen constateren dat de laatste tijd een stroom van artikelen, essays,
nota's en andere geschriften verschijnt over vorm en inrichting van het openbaar
bestuur. Het ene advies volgt in rap tempo het andere op. En dat allemaal
omdat, aldus de bewindslieden, er "reden is om ons te bezinnen op de wijze
waarop wij vorm willen geven aan de democratische waarden en uitgangspunten
die onze rechtstaat kenmerken". Het moet anders, het moet anders, lijkt het
credo te zijn van bestuurlijk Nederland, terwijl uit onderzoek blijkt dat
de burger in dit land redelijk tevreden is en redelijk vertrouwen heeft in
het functioneren van de overheid. Onder politici bestaat er zorg over de,
naar hun inzicht, toegenomen kloof tussen burger en politiek. De verlaagde
opkomst bij verkiezingen wordt als indicatie beschouwd dat de burger zich
in mindere mate herkent in de politiek. Maar waarom zou de burger zich met
politiek bemoeien als datgene waar de politiek toe moet leiden, namelijk goed
bestuur, al wordt geleverd?De VVD-fractie hecht grote waarde aan de verworvenheden van onze democratische
rechtsstaat, maar heeft grote twijfel of wij de betrokkenheid van de burger
bij het openbaar bestuur vergroten als wij overgaan tot bijvoorbeeld het instellen
van referenda, correctief dan wel raadgevend. Mijn fractie betwijfelt, op
z'n zachtst gezegd, of een andere verkiezing van de Eerste Kamer, dan wel
een verandering van haar positie, de burger weer massaal naar de stembus zal
lokken. "Staatkundige vernieuwing is gewenst, omdat de vitaliteit van onze
democratie om voortdurende aandacht en gestaag onderhoud vraagt", stellen
de bewindslieden. Jawel, maar staatkundige vernieuwing is een middel, geen
doel op zich. Als de staatkundige vernieuwingen die ik zojuist noemde, de
betrokkenheid van het bestuur op de burger weergeven, vrees ik dat de betrokkenheid
van de burger op het bestuur niet of nauwelijks zal toenemen.Het beleidsterrein van het departement van BZK is dusdanig breed en veelomvattend
en het aantal beleidsvoornemens is zo groot, dat het ondoenlijk is alle onderdelen
van de begroting in dit debat te behandelen. Daarbij komt dat wij in dit huis
over een aantal belangrijke onderwerpen nog komen te spreken. Om die redenen
zal mijn fractie in dit debat slechts een beperkt aantal onderwerpen aanroeren.De minister van BZK geeft aan in de loop van dit jaar de constitutionele
agenda van de 21ste eeuw te zullen presenteren. De gedachte daarbij is een
impuls te geven aan het doordenken van de actualiteit en vitaliteit van de
Grondwet. Mijn fractie ziet met belangstelling uit naar deze agenda. Kan de
minister al aangeven wanneer wij deze tegemoet kunnen zien? Heeft de minister
al een idee hoe hij zijn plan inzake een breed debat hierover in verschillende
geledingen van onze samenleving gestalte wil geven?De discussie over mogelijke wijzigingen in het kiesstelsel is nog gaande.
Onze indruk is dat het aantal deelnemers aan deze discussie bepaald niet groeiend
is. Anders gezegd: dat er in de samenleving weinig belangstelling voor bestaat.
Wij horen graag of de bewindslieden deze indruk onderschrijven. De ROB en
de Kiesraad hebben de nodige reserves bij de voorstellen zoals die verwoord
zijn in de studie "Proeve van een nieuw kiesstelsel". Kan de minister aangeven
wat zijn verdere plannen terzake zijn? Wanneer kunnen wij zijn reactie tegemoet
zien? Zou het, mede gezien het commentaar van deze twee colleges, niet wijs
zijn ook hier de nodige terughoudendheid met betrekking tot veranderingen
te betrachten?Mijn fractie heeft kennis genomen van de maatregelen van de bewindslieden
om een verdere juridisering binnen het openbaar bestuur tegen te gaan. Wij
onderschrijven die maatregelen, maar betwijfelen of ze voldoende zijn. Naar
de mening van de VVD-fractie zijn de voorstellen en de maatregelen van de
regering vooral gericht op het bestrijden en terugdringen van het verschijnsel
juridisering, maar richten ze zich niet expliciet op de oorzaken ervan. De
ambtsvoorganger van de minister van BZK heeft vorig jaar, ik dacht op persoonlijke
titel, een lezenswaardig essay geschreven onder de titel "Op zoek naar samenhang
en richting". In dit essay wijdde hij ook een paragraaf aan de juridisering
van het openbaar bestuur. Hij stelt daarin onder meer: "Tot op zekere hoogte
is deze juridisering een onvermijdelijk verschijnsel dat door ontwikkelingen
in het openbaar bestuur (de politiek) overigens zelf ook is opgeroepen. Kort
aangeduid: te veel en te ingewikkelde wetgeving." En verderop: "De ontwikkeling
van het openbaar bestuur kenmerkt zich dus door een overspannen verschuiving
in de richting van wet- en regelgeving." Mijn fractie vindt dit behartigenswaardige
woorden en zou graag de reactie van de minister hierop vernemen. Als dit waar
is, zullen wij als wetgever primair de hand in eigen boezem moeten steken
en ons gehele systeem van wetgeving aan een nauwkeurig en kritisch
onderzoek moeten onderwerpen. Willen wij het probleem van de juridisering
bij de kern aanpakken, dan is het terrein van de wetgever de plaats om te
beginnen.Hoe het met onze wetgeving is gesteld, vond ik treffend geïllustreerd
in een onlangs verschenen rapport van de VROM-raad, getiteld "Het instrument
geslepen". In een paragraaf over juridisering stelt het rapport met betrekking
tot de Wet op de ruimtelijke ordening, dat "deze wet in de loop der jaren
steeds ontoegankelijker is geworden en door opeenvolgende wijzigingen steeds
meer het karakter van een lappendeken heeft gekregen". Artikel 11 van de Wet
algemene bepalingen bevat de regel dat de rechter volgens de wet moet rechtspreken,
maar naarmate de wet minder voor zich zelf spreekt en steeds meer een te interpreteren
canon bevat, neemt de betekenis van deze regel af. Onze wetgeving is in velerlei
opzicht zo ingewikkeld en multi-interpretabel geworden, dat niet alleen vergaande
juridisering het gevolg is, maar zelfs de mogelijkheid bestaat dat rechters
tegenstrijdige uitspraken doen, zich baserende op dezelfde wettekst, waardoor
de rechtseenheid in gevaar dreigt te komen. Ligt dit aan de rechters of aan
de wetgever? De vraag stellen is haar beantwoorden.Met betrekking tot de bestuurlijke organisatie zouden wij een paar opmerkingen
willen maken over het thema gemeentelijke herindeling. Bij de behandeling
van meerdere wetsvoorstellen terzake in dit huis is herhaaldelijk duidelijk
geworden, dat veel van die voorstellen aan de nodige twijfel onderhevig waren.
Bij de behandeling van het wetsvoorstel gemeentelijke herindeling Twente is
dit nog eens overduidelijk gebleken. Ook de opmerkingen die de regering in
de memorie van toelichting maakt, brengen ons niet veel verder. Zo wordt gezegd:
"Gemeenten moeten in staat zijn zelfstandig een volwaardig pakket aan essentiële
taken te behartigen en op het lokale niveau integrale afwegingen te maken."
Een dergelijke zin roept bij mijn fractie meer vragen op dan dat ze antwoorden
geeft. Wat zijn essentiële taken, wat is een volwaardig pakket en wat
houdt een integrale afweging in? Hetzelfde geldt voor de zin: "Gemeenten dienen
over een aantal basiskwaliteiten te beschikken." Wat zijn dan die basiskwaliteiten?
Als wij dit al eenduidig zouden kunnen invullen, blijft de vraag of schaalvergroting
hierop het beste en enige antwoord is. Wat zijn toch de achterliggende, diepere
gronden voor al die provinciale voorstellen tot gemeentelijke herindeling?In Elseviers Weekblad van 29 april schrijft de bekende columnist Pim Fortuyn:
"Het hele idee van gemeentelijke schaalvergroting is een gedrocht op basis
van een verkeerd bestuursmodel. Kort en goed is de gedachtegang erachter dat
het openbaar bestuur steeds complexer en veeleisender wordt, vooral bij planologische
beslissingen en de milieuwetgeving plus controle op naleving en uitvoering
daarvan. Om dat goed te kunnen doen is een professioneel ambtelijk apparaat
noodzakelijk, en om dat te kunnen opbouwen is weer een bepaalde gemeentelijke
schaal nodig, enz..." Pim Fortuyn stelt het op zijn eigen, wat populistische
wijze, maar toch! Laat er geen misverstand over ontstaan: de VVD is een groot
voorstander van het decentralisatieprincipe. En wij beseffen terdege dat ook
op het laagste niveau van het openbaar bestuur voldoende kwaliteit en kennis
aanwezig moeten zijn, maar de vraag is en blijft voor ons of er geen andere
middelen zijn om al dan niet aanwezige problemen op te lossen dan alleen maar
schaalvergroting.Met meer dan gewone belangstelling hebben wij kennis genomen van het zojuist
verschenen eindrapport van de Stuurgroep krachtige gemeenten. De stuurgroep
definieert de kwaliteit van het lokaal bestuur in een drietal gemeentelijke
functies, te weten: de gemeente als (bestuur van de) lokale gemeenschap, de
gemeente als verlener van publieke diensten en de gemeente als relatief zelfstandig
maar geïntegreerd onderdeel van een groter bestuurlijk geheel. Zij constateert
daarbij: "Terwijl de kleinste gemeenten vooral hechten aan burgernabijheid
en herkenbaarheid van het bestuur, voelen grotere gemeenten vaak meer behoefte
om greep te krijgen op strategische kwesties op regionaal niveau." Het hangt
er dus maar vanaf hoe je tegen een gemeente aankijkt. En als een herindeling
vanuit deze twee verschillende visies bekeken wordt, wordt men het nooit eens.
Wij hebben momenteel een viertal bestuurslagen als wij Europa erbij rekenen
en de vraag is of wij niet meer waarde moeten gaan hechten aan het bestuur
dichtbij de burger. Overigens heeft mijn fractie zeker waardering voor het
genoemde rapport en dat geldt met name de werkwijze: rondetafelgesprekken
met alle betrokken gemeenten en een bottom up benadering. Onze vraag aan de
minister is of hij een dergelijke aanpak ook wil hanteren voor andere mogelijk
nog te herindelen regio's. Meer inspraak en meer invloed van de betrokken
gemeenten. Mijn fractie zou dat toejuichen, omdat daarmee daadwerkelijk inhoud
wordt gegeven aan het begrip maatwerk. Wanneer kunnen we overigens de reactie
van de minister op het rapport tegemoet zien? Gezien het aantal nog te behandelen
wetsvoorstellen gemeentelijke herindeling zou mijn fractie graag op spoed
willen aandringen.Wij zouden ook graag van de minister vernemen of hij voornemens is op
korte termijn één of meer evaluaties van herindelingen te laten
plaatsvinden. Ook hieruit zouden de nodige lessen getrokken kunnen worden.De minister heeft onlangs aangegeven dat hij tot een systeem van kwaliteitsmonitoring
bij gemeentelijke herindelingen wil komen. Mijn fractie acht dat een goede
zaak, maar mist in de notitie een antwoord op de vraag wat we op provinciaal
en landelijk niveau met de uitkomst van deze monitoring gaan doen. Welke gevolgen
hebben de uitkomsten voor het beleid van gemeentelijke herindeling? En wat
te doen als uit de monitoring blijkt dat de nieuwe gemeente het niet beter
doet dan de oude gemeenten gezamenlijk? Draaien we dan de herindeling terug?
Zou het niet wijs zijn om met het hele herindelingbeleid enige temporisering
te betrachten tot het moment dat we zicht hebben op de resultaten van monitoring
en evaluatie? Mijn fractie wacht met belangstelling de reactie van de bewindslieden
af.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter! Ik zal voornamelijk spreken over de bestuurlijke vernieuwing
en het grotestedenbeleid, terwijl de heer Van Schijndel zal ingaan op het
politiebeleid. Voormalig minister Peper heeft een vloed van wetten, nota's en brieven
uitgestort over allerlei zaken die de toekomst van het staatkundig bestel
raken: referendum, de benoeming van de burgemeester, omvang provinciale staten,
verkiezingsdata, positie Eerste Kamer enz. Het kolossale gewicht van het rapport
van de Staatscommissie dualisme en lokale democratie, 2,5 kg, komt daar nog
eens bovenop, zodat staatkundige vernieuwing eerder een loden last dan een
zakje met kroonjuwelen lijkt.De verleiding is groot om nu het debat te voeren over het anachronisme
uit de eervorige eeuw van de door de Kroon benoemde burgemeester of over de
invoering van het districtenstelsel als placebo voor het dichten van de veronderstelde
kloof tussen politiek en bevolking. Over deze en andere zaken komen wij de
komende tijd nog te spreken. Maar toch wil ik met enkele opmerkingen de positie
van GroenLinks in dit debat markeren:Staatkundige vernieuwing moet leiden tot meer democratie: enerzijds meer
macht en controlemogelijkheden voor de gekozen volksvertegenwoordiging ten
opzichte van staatshoofd, kandidaat-ministers, formateur, regering, colleges
van burgemeester en wethouders; anderzijds is staatkundige vernieuwing een
zoektocht naar nieuwe vormen van directe democratie: referendum, volkspetitie,
interactief beleid, nieuwe media.Wetgeving alleen is onvoldoende: politieke partijen, hun vertegenwoordigers
en dus ook de parlementaire organen zullen duidelijker, moediger, geprofileerder
en confronterender moeten zijn. Paars en poldermodel dekken tegenstellingen
toe, depolitiseren en ontmoedigen het politieke debat.En dan is er natuurlijk een relatie tussen het politieke klimaat en maatschappelijke
ontwikkelingen: mensen zijn mondiger, calculerende shoppers, individualisering,
ontzuiling en de groei naar een multi-etnische samenleving. De liberale leerstelling
van de terugtredende overheid is daarop de verkeerde reactie geweest. Het
leidt tot atomisering en overwinning van eigenbelang. Wie is nog geïnteresseerd
in politiek als die politiek niets meer te vertellen heeft? Een sterke overheid
is nodig om samenhang, solidariteit, emancipatie en democratisering te stimuleren
en zo nodig middels wetgeving zeker te stellen. Waar staat de minister in
het debat over bestuurlijke vernieuwing? Is hij het met mij eens dat het een
belangrijke voorwaarde is voor revitalisering van de politiek?Een struikelblok voor staatkundige vernieuwers kan de Eerste Kamer zijn.
Regeerakkoord, staatscommissies, Tweede Kamer, politieke partijen, van alle
kanten kunnen vruchtbare voorstellen worden aangereikt, maar ze schieten geen
wortel als de Eerste Kamer alles bij het oude wil laten. Staatkundige vernieuwers
zitten gevangen in een prisoners dilemma, een vicieuze cirkel waaruit alleen
met de kwaliteiten van een Baron van Münchhausen ontsnapt kan worden.
Heeft de minister deze kwaliteiten? Hoe denkt hij de noodzakelijke medewerking
van de Eerste Kamer te kunnen organiseren?Minister De Vries:Op de vraag of ik de kwaliteiten van de Baron van Münchhausen heb,
luidt het antwoord ontkennend. Ik kan mijzelf niet aan de haren uit het moeras
trekken.De heer Platvoet (GroenLinks):Dan stelt de minister mij enigszins teleur, maar ik heb ook nog iets gezegd
over het prisoners dilemma waaruit hij wellicht als een boeienkoning kan ontsnappen.
Deelt de minister de toonzetting van zijn voorganger in de reflectieve notitie
over de positie van de Eerste Kamer? Opvallend is dat, in tegenstelling tot
een notitie van enkele jaren geleden, in deze notitie de verzuchting wordt
geslaakt dat vele kleinere Europese landen het eenkamerstelsel kennen. Was
deze verzuchting de vader van de gedachte? En wil deze minister daarvan de
peetvader zijn?Voorzitter! Recent is aan het lijstje van staatkundig vernieuwende onderwerpen
de positie van de monarchie toegevoegd. GroenLinks juicht dat toe. Het is
mooi dat D66 er eindelijk eens over begonnen is, de partij die democratisering
zo'n beetje als bestaansrecht heeft. De herijking van het beginselprogramma
van de PvdA leidt tot nu toe niet tot een afzwakking van het republikeinse
standpunt dat in het vigerende beginselprogramma zo lang – ik zou zeggen:
te lang – een verborgen bestaan heeft geleid. Afschaffing van het erfelijk
staatshoofdschap is voor GroenLinks het logische sluitstuk van secularisering
en democratisering van het openbare leven. Vrije burgers in een vrije maatschappij
geven via verkiezingen een tijdelijk mandaat aan andere burgers die regeren,
controleren en wetten maken. Een door de Staten-Generaal gekozen staatshoofd,
zonder politieke macht maar met morele invloed, is voor GroenLinks het eindbeeld
van een discussie over de positie van de monarchie. Dat zou het ook voor liberale
partijen moeten zijn, indien zij hun historische wortels serieus nemen.In de begroting wordt de "constitutionele agenda van de 21ste eeuw" aangekondigd:
een impuls aan het doordenken van de actualiteit en de vitaliteit van de Grondwet.
Dat vinden wij een goede zaak. Niet alleen Europese ontwikkelingen en het
digitale tijdperk, maar ook de voortschrijdende multi-etnicering van de samenleving
vragen om een kritische doorlichting van de Grondwet die niet, zoals hardnekkig
wordt volgehouden, in 1998 150 jaar bestond. Het werk van Thorbecke c.s. in
1848 betrof een grondige wijziging van een in 1814 bekrachtigde grondwet en
die werd weer voorafgegaan door de grondwet van de Bataafse Republiek uit
1798, een voor die tijd zeer progressieve grondwet, geschoeid op de idealen
van de Franse revolutie. Ziet de minister overigens een relatie tussen de
constitutionele agenda van de 21ste eeuw en de staatkundige vernieuwing?Voorzitter! Terecht worden aan het openbaar bestuur en de mensen die hier
invulling aan geven (politici, benoemde bestuurders, ambtenaren) hoge eisen
gesteld ten aanzien van kwaliteit en integriteit. Cynisch kun je constateren
dat met de vermarkting van de overheid ook de negatieve aspecten van de vrije
markt de overheidsburelen zijn binnengetrokken: speculeren met overheidsgeld
(Zuid-Holland) en omstreden declareergedrag (van Den Helder tot Rotterdam).
Vele affaires hebben een schokeffect teweeggebracht. Het inzicht wint weer
terrein dat de publieke taken van de overheid een andere dimensie hebben dan
de producten van een willekeurig bedrijf en dat ambtenaren en politici geen
cent over de schreef mogen gaan. Wat vindt de minister van het Groningse initiatief
om de ambtseed voor ambtenaren weer in te voeren? Wanneer kunnen
wij, mede lerend van de Rotterdamse affaire, duidelijke regels met betrekking
tot declareergedrag en -bedrag tegemoet zien? Hoe denkt de minister de gemeenteraad
meer greep te laten krijgen op de financiële verantwoording? Lokale rekenkamers?
Directe aansturing van accountants door de gemeenteraad? Wat is de opvatting
van deze minister over het initiatief van de VVD om partijactiviteiten door
bedrijven te laten sponsoren? Doemt hier niet het spookbeeld van de bezoldigde
spreekbuis van het Nederlandse bedrijfsleven op? GroenLinks bepleit een absoluut
verbod op giften in welke vorm dan ook van bedrijven aan partijen. Wordt dat
ook de essentie van de notitie die is toegezegd?De minister gaat voort op de ingeslagen weg in zijn streven naar "robuuste
gemeenten". Een actief herindelingsbeleid blijft ook na Twentestad het credo.
Uiteraard staat in de begroting dat geen getalsmatige ondergrens is aan te
geven. De les die uit het echec van Twentestad geleerd kan worden, is dat
de bovengrens van een op te heffen gemeente in ieder geval onder de 79.000
inwoners moet liggen. Begin dit jaar zijn twee essays verschenen die in opdracht
van het ministerie zijn geschreven. Het langste essay sluit af met aanbevelingen,
waarvan een aantal er dringend op zijn gericht om herindeling – ik heb
het nu over schaalvergroting – samen te laten vallen met binnengemeentelijke
decentralisatie die ook echt iets om het lijf heeft. Volgt de minister deze
aanbevelingen? Er is in de aanbevelingen sprake van een spanningsveld in die
zin dat met de ene hand wordt gegeven en met de andere hand wordt genomen.Het streven naar een vorm van grootstedelijk bestuur blijft een lappendeken.
In de regio Haaglanden lost het annexeren van grondgebied door Den Haag wellicht
een regionaal VVD-probleem op, maar verder heeft het weinig draagvlak. In
Rotterdam wordt nu weer gedacht aan een indirect gekozen bovengemeentelijk
grootstedelijk bestuur: een vierde/vijfde/zesde bestuurslaag met veel bevoegdheden
maar zonder democratische legitimatie. Aan de ene kant staat de netwerkregio
met veel overleg maar zonder bevoegdheden. Aan de andere kant staat de stadsprovincie,
direct gekozen, met bevoegdheden en een product van provinciale herindeling.
Waar kiest de minister voor?Voorzitter! Met het sluiten van de convenanten tussen Rijk en 25 steden
is de basis gelegd voor de doorstart van de tweede, ambitieuze fase van het
grotestedenbeleid. Met de meerjarige programma's van de steden is zo'n 100
mld. gemoeid, waar het Rijk 16% aan bijdraagt. Dat is een relatief lage bijdrage,
die ertoe moet leiden dat het Rijk bij de beoordeling niet een al te grote
broek aantrekt. Dat was de aanvankelijke de vrees van gemeenten, maar dat
is niet gebeurd. Rijksvertegenwoordigers hebben zich meer als adviseurs opgesteld
en vooral gelet op een integrale benadering in de stedelijke plannen, draagvlak,
wijkaanpak en financiën. Vrij schokkend was echter de rapportage van
het Centraal planbureau over de stadsprogramma's. Er zaten weinig vernieuwende
impulsen in, veel teksten waren naar de wensen van ministeries toegeschreven,
programma's werden voorgesteld zonder analyse van het probleem of een inschatting
van het kansrijke perspectief. Berucht is inmiddels het voorbeeld dat 23 van
de 25 steden zich willen afficheren als toeristenstad. Maar dat heeft de minister
ook wel over zich zelf afgeroepen, want van bovenaf was in het doorstartconvenant
al veel inhoudelijk ingevuld. Er waren doelstellingen geformuleerd, bijvoorbeeld
op het gebied van het terugdringen van mobiliteit, de aanpak van de werkloosheid
of de bestrijding van de onveiligheid, die allereerst om landelijk richtinggevend
beleid vragen. Wat is de conclusie die de minister uit het CPB-onderzoek trekt?
Hoe kunnen gemeenten meer aangezet worden tot het leveren van maatwerk? Kan
er een programma ontwikkeld worden op basis van een analyse van de lokale
problemen? Er dienen geen eisen te worden gesteld met betrekking tot de doelstellingen
als het landelijk beleid zelf faalt om hier een bijdrage aan te leveren, zoals
het terugdringen van mobiliteit.Ontkokering en bundeling van geldstromen waren in het doorstartconvenant
belangrijke toezeggingen van het Rijk. Hoe staat het daarmee? Met name in
de sociale pijler lijkt stagnatie op te treden die de uitvoering van gemeentelijke
plannen frustreert.In een VN-interview deed minister Van Boxtel de uitspraak dat GroenLinks
nog lang niet toe was aan het dragen van bestuursverantwoordelijkheid. Hoe
bevalt hem de samenwerking met de 25 grote steden, waarvan er 13 wethouders
van Groenlinks leveren en 6 wethouders van D66?Voorzitter! Wat betreft de integratie van de minderheden wordt te gemakkelijk
verwezen naar de wijkaanpak als oplossing van alle problemen, ook de problemen
waar minderheden mee te maken hebben. Voor werkgelegenheid en onderwijs, de
belangrijkste voertuigen voor emancipatie en integratie, is juist goede landelijke
regelgeving noodzakelijk om de juiste voorwaarden te scheppen. De rapportage
minderheden 1999 concludeert dat landelijke afspraken tussen sociale partners
niet worden nagekomen en wetgeving, die migranten aan werk moet helpen, krachteloos
is. De groei van werkgelegenheid doet het aantal werklozen verminderen, maar
schrijnend blijft dat de positie van migranten ten opzichte van autochtonen
verslechtert. Dat onderwijs niet automatisch leidt tot een betere positie
op de arbeidsmarkt, blijkt uit het gegeven dat Surinaamse kinderen in tegenstelling
tot Turkse en Marokkaanse kinderen weinig leerachterstand hebben, maar dat
het percentage werklozen onder Surinamers vier tot vijf keer zo hoog is als
onder witte Nederlanders. Het SCP-rapport spreekt niet voor niets van discriminatie
op de arbeidsmarkt. In weerwil van het poldermodel is dus dwingender wetgeving
nodig. Is de minister dat met mij eens?Voorzitter! Geen maatschappelijke integratie zonder politieke participatie.
Het is mooi dat integratie, grotestedenbeleid en bestuurlijke vernieuwing
bij hetzelfde ministerie zijn ondergebracht. Ik vraag mij tegelijkertijd af
hoe zwart, hoe multi-etnisch de staatkundige vernieuwing is. Wanneer wordt
het actieve en passieve kiesrecht voor migranten op provinciaal en landelijk
niveau ingevoerd? Dit laatste punt was opvallend afwezig in het inmiddels
al weer bijna verstomde debat over het veronderstelde multiculturele drama.
De ruimte ontbreekt om hier nu op in te gaan, maar ik wil nog wel zeggen dat zorgvuldige lezing van het SCP-rapport en een scherpere analyse
van de eigenheid van de Nederlandse cultuur – en die van de etnische
minderheden – de aanstichter van het debat toch tot andere conclusies
had moeten brengen. Immers, dé Nederlandse culturele identiteit bestaat
niet, evenmin als dé allochtone identiteit. Integratie is geen assimilatie,
maar een proces dat door Zeeman in De Rode Hoed tijdens het debat tussen Scheffer
en minister Van Boxtel treffend als "ritsen" werd omschreven. De autochtoon
op de hoofdbaan neemt gas terug of geeft juist extra gas om de allochtoon
de kans te geven in te voegen. Beiden nemen hierin hun eigen verantwoordelijkheid.
De nieuwkomer wordt geaccepteerd.Voorzitter! Ten slotte enkele woorden over het ICT-beleid. Gezien zijn
chatbox op de website van het ministerie lijkt dat bij minister Van Boxtel
in goede handen. De overheid moet geen obstakel maar stimulator zijn bij het
plaveien van de digitale snelweg. Toch is de computer in het Nederlandse klaslokaal
van de basisschool nog nauwelijks ingeplugd op internet. Veel gemeenten hebben
geen website en zij die er een hebben, beschouwen het als een kleurenfolder
op de monitor. Domeinnamen, bijvoorbeeld gekoppeld aan persoonsnamen, zijn
niet wettelijk beschermd maar speelbal op de vrije markt. De in de stukken
zo geroemde website overheid.nl is van een ongekende saaiheid en ééntalig.
De minister zou eens moeten surfen naar de website van Tsjechië. De wetteksten
zijn nog steeds niet on-line en de interactieve beleidsontwikkeling moet nog
steeds beginnen. Elke dag valt bij een Kamerlid een kilo stukken in de brievenbus,
waarvan slechts een fractie on-line via een klik aangevraagd zou hoeven te
worden. Kortom, voor een eigentijds, betrokken bestuur dat werkt aan de toekomst
valt er nog een wereld te winnen. Ook ik ben uiteraard zeer benieuwd naar
de reacties van de bewindslieden.De heer Van Schijndel (GroenLinks):Voorzitter! Bij het voorstel tot wijziging van de Drank- en horecawet
op 11 april jongstleden heb ik er al over gesproken. Toen dreigde biergigant
Carlsberg de zeppelin te sponsoren die uitgerust met politiecamera's tijdens
het EK 2000 boven een deels drooggelegd Rotterdam zal zweven. Dit leek mij
volstrekt onwenselijk met het oog op de voorgestelde beperking van drankreclame
bij sportevenementen. Inmiddels is het niet Carlsberg, maar de fotofabrikant
Fuji geworden die dit noodzakelijke politiewerk gaat sponsoren. De principiële
vraag is echter of het wenselijk is dat politiewerk gesponsord wordt, een
vraag die in dit beleidsdebat thuishoort. Sponsoring van politie gebeurt nu
voor het eerst. Is dit een incident of wordt het een trend? Rijden eerdaags
politieauto's met reclame van oliemaatschappijen rond en worden de traangasgeweren
vervolgens gesierd met reclame voor rookwaren? Ik vraag de ministers wat zijn
opvatting is over sponsoring van politieactiviteiten en politiematerieel.Voorzitter! Vorige maand belden twee politieagenten bij mij aan. Zij overhandigden
mij een koffertje waarop met grote letters staat: "Merk wat je hebt". Het
koffertje bevat onder meer een graveerapparaat, graveer- en merkpennen, alsmede
folders over diefstalpreventie. Dankbaar aanvaardde ik de opdracht om mijn
bezittingen te merken. Het is zeker een goed voorbeeld van criminaliteitspreventie
en een politieactiviteit die het imago van de politie ten goede komt, maar
tegelijkertijd vroeg ik mij af of deze vorm van criminaliteit dusdanig stijgt
dat dergelijke acties nodig zijn. In het IVP staat onder andere dat er een
dalende trend is in het aantal woninginbraken in de grote steden. Is hier
sprake van actie op grond van beeldvorming in plaats van reële cijfers
over deze vorm van criminaliteit? Het WODC/CBS-rapport "Criminaliteit en rechtshandhaving
1999" meldt op grond van politiecijfers een forse stijging van het aantal
geweldmisdrijven, met name van minderjarigen. Zijn deze criminaliteitscijfers,
waarop de overheid haar beleid baseert, echter wel betrouwbaar en volledig?
Onlangs is hierover ook in de Tweede Kamer enige zorg ontstaan. Al eerder
werden cijfers, die via politieregistraties geproduceerd worden, door deskundigen
ter discussie gesteld. In de maanden november en december van vorig jaar ontspon
zich in de NRC een heftige discussie tussen medewerkers van het WODC en enkele
criminologen. Deze criminologen stelden dat het aantal op politieregistratie
gebaseerde geweldsmisdrijven sinds de jaren tachtig sterk toeneemt, terwijl
slachtofferenquêtes laten zien dat geen sprake is van een duidelijke
daling of stijging van geweldsmisdrijven en de medische registraties over
dezelfde periode geen stijging te zien geven. Collega Kohnstamm heeft bij
de behandeling van de justitiebegroting eveneens op deze discrepanties gewezen,
maar heeft nauwelijks antwoord gekregen op zijn vraag naar de verklaring hiervan.
Daarom herhaal ik zijn vraag graag. Ik voeg er de vraag aan toe of de ministers
zich willen inspannen voor een betrouwbare registratie van criminaliteitsdelicten.
Ook de pers speelt een belangrijke rol in de beeldvorming ten aanzien van
het al of niet toenemen van geweld.Voorzitter! Misschien is deze discussie over cijfers voor de gemiddelde
burger een academische discussie. Wat de werkelijke cijfers ook aangeven,
de burger voelt zich steeds meer geconfronteerd met geweld. Iets meer dan
de helft van de Nederlanders voelt zich onveiliger op straat dan tien jaar
geleden. Zorg over toename van criminaliteit en onveiligheidsgevoelens zijn
in de bevolking volop aanwezig. Onderzoeken die dit beeld bevestigen, buitelen
over elkaar heen. Onlangs concludeerde onderzoeksbureau Lagendijk op basis
van een steekproef dat criminaliteit en vandalisme de grootste zorgen van
de Nederlandse bevolking vormen. Een lichtpuntje is dat het aantal bange mensen
iets afneemt. 14% voelt zich nu onveilig, vorig jaar was dit volgens het CBS
15%. Niet nieuw is de constatering dat de feitelijk onveiligheidsgraad vaak
anders en lager ligt dan het veiligheidsgevoel van mensen aangeeft. Twee voorbeelden:
Margalith Keijwegt en Jos Slats schrijven in VN van 11 december 1999: "Wat
nu al duidelijk wordt uit onderzoek is, dat het meest bange deel van de bevolking,
de zestigplussers, juist het minst te vrezen heeft van geweld op straat."
Uit een kleinschalig onderzoek van de Tilburgse politie bleek dat bewoners
in een bepaald stadsgedeelte het gevoel hebben dat er veel woninginbraken
voorkomen, terwijl het werkelijk aantal inbraken juist ruim onder het gemiddelde
van het district ligt. Ik wil met deze voorbeel den geenszins
het onveiligheidsgevoel van burgers bagatelliseren of ridiculiseren. Hun gevoel
is wel degelijk een feit dat door de overheid serieus genomen dient te worden
en waarop het veiligheidsbeleid dient te worden gericht. Het IVP noemt dit
wel als tweede doelstelling, maar komt niet verder dan de opties van cameratoezicht
en het tegengaan van verloedering van het straatbeeld.Over het cameratoezicht zou ik graag met de minister van gedachten willen
wisselen. Bij GroenLinks bestaat de indruk dat te vanzelfsprekend en soms
ondoordacht naar dit middel wordt gegrepen. Het lijkt een ongecontroleerde
hausse die het karakter van wildgroei krijgt. Er zijn camera's in uitgaansgebieden,
in lijnbussen en treinen, rond drugsopvangvoorzieningen, in winkels en warenhuizen,
musea en voetbalstadions, in horecabedrijven, prostitutiegebieden en binnenkort
wellicht op het strand. Ze mogen nog niet in toiletten ( zie het oordeel van
de Registratiekamer betreffende casinotoiletten) en de minister van Justitie
vindt dat het ook niet in paskamers mag. De NS schrijft in zijn blad voor
cliënten, "'t Station" genaamd, over zijn station in Utrecht: "De hal,
de perrons en de tunnels worden 24 uur per dag bewaakt via maar liefst 86
camera's. Alles wordt gesignaleerd, dus daarmee kunnen mensen zich geruster
voelen."Er wordt met het ophangen van camera's mijns inziens ingespeeld op voor
geweldcriminaliteit vrezende burgers. Dat verklaart wellicht de bereidheid
onder de meerderheid van de bevolking om cameratoezicht te accepteren. Dit
is op zichzelf verbazend, maar dus wel verklaarbaar. Is er echter geen sprake
van het opwekken van schijngevoelens en wegen de voordelen van dit middel
wel op tegen de nadelen? Ja, er zijn voordelen: het lijkt erop dat de pakkans
van criminelen wordt vergroot en cameratoezicht lijkt het gevoel van veiligheid
van burgers te vergroten. Maar kan dit niet anders en beter bewerkstelligd
worden door de miljoenen die in cameratoezicht door overheid en particulieren
worden gestoken, te investeren in verbetering van het toezicht door politie
en beveiligingspersoneel? Voelen burgers zich niet eerder veilig met aanspreekbare
personen in de buurt? Het kan toch niet zo zijn dat dergelijk menselijk toezicht
wordt afgebouwd? Het Platform tegen geweld op straat laat de volgende waarschuwing
uitgaan: "Cameratoezicht mag niet leiden tot vermindering van politietoezicht."
Neemt minister De Vries deze waarschuwing ter harte?Is het nadeel van aantasting van de privacy ooit afgewogen tegen het effect
op het afnemen van criminaliteit? Zijn er overigens wel betrouwbare gegevens
over de effecten van cameratoezicht? Wordt er na signalering van een incident
wel snel ter plekke ingegrepen? Het criminele voorval heeft immers al plaatsgevonden
voordat het per camera wordt gesignaleerd. En verplaatst de criminaliteit
zich niet naar gebieden zonder cameratoezicht?Al deze vragen leiden tot de noodzaak om onderzoek te doen naar het effect
van cameratoezicht op terugdringing van criminaliteit, en in het bijzonder
van straatgeweld. Wat zijn de voornemens van de ministers daartoe? Ik wil
hiermee overigens niet de indruk wekken dat onze fractie ten principale tegen
cameratoezicht zou zijn, maar wij zouden daar wel graag de volgende voorwaarden
aan stellen. Er moet een dringende maatschappelijke behoefte bestaan, het
beoogde doel kan niet op een andere, minder ingrijpende wijze bereikt worden,
het publiek moet op de hoogte worden gesteld, de beelden mogen in principe
niet langer dan 24 uur bewaard blijven en er moet iemand achter de camera's
zitten die in bedreigende situaties de politie direct kan alarmeren, opdat
het politietoezicht geoptimaliseerd kan worden. Bovendien vinden wij het wenselijk,
cameratoezicht te beperken tot risicovolle plekken en risicovolle tijdstippen
en achten wij het noodzakelijk dat richtlijnen en/of wetgeving ontwikkeld
worden om het cameratoezicht te reguleren. Wat zijn de voornemens van de ministers
dienaangaande? Hoe staat het bijvoorbeeld met de aankondiging van de minister
van Justitie betreffende een voorstel tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht,
inhoudende een kenbaarheidvereiste bij cameratoezicht? Zie de antwoorden op
vragen van de heer De Wit, lid van de Tweede Kamer voor de SP.Voorzitter! Dan zou ik nog even willen ingaan op de in- en uitstroom bij
de politie. Hoe staat het met de verwerkelijking van de doelstelling van het
kabinet die voortkomt uit het regeerakkoord om tussen 1999 en 2002 drieduizend
extra agenten en surveillanten aan te stellen? Voor die extra uitbreiding
en vervanging van personeel zijn in de komende drie jaar gemiddeld tweeduizend
politieagenten per jaar nodig. Nu lees ik over mislukte wervingsprogramma's,
zoals de telefonische banenlijn. Maar nog ernstiger is dat aan de ene kant
aan nieuwe mensen instromen terwijl er aan de ander kant weer net zo hard
politiemensen uitstromen. In de regio Utrecht is er bijvoorbeeld meer uitstroom
dan instroom. In Amsterdam vertrokken verleden jaar 79 agenten meer dan een
jaar daarvoor. De eerste zorg lijkt ons behoud van politiepersoneel.De oorzaken van de uitstroom worden langzamerhand wel duidelijk. Vergrijzing
van de korpsen leidt tot de verwachting van een leegloop van tweeduizend agenten.
Andere factoren zijn een trek van de steden naar het platteland vanwege betere
woon- en leefomstandigheden en een trek naar het bedrijfsleven vanwege betere
arbeidsvoorwaarden. Ook ontvlucht men de werkdruk. Nicolien Kop heeft in opdracht
van het ministerie van Binnenlandse Zaken een zeer interessant onderzoek ingesteld.
Zij promoveerde daarmee op 15 oktober 1999. In haar proefschrift "Blauw licht
in het donker" komt zij tot een verrassende conclusie: de organisatie is de
belangrijkste bron van stress in het politiewerk. Slecht management, reorganisaties,
het uitvoeren van administratie, ploegendienst en het werken met ongemotiveerde
collega's wordt door politieagenten als het meest stressvol ervaren. Dergelijke
organisatieaspecten worden significant vaker als stressvol ervaren dan het
inhoudelijke politiewerk, zo stelt zij. Heeft minister De Vries kennis genomen
van dit onderzoek? Ik kan me voorstellen dat hij dit proefschrift nog niet
gelezen heeft, want hij moest natuurlijk zeer veel lezen toen hij aantrad.
Maar kan hij zijn licht op deze conclusie laten schijnen en is hij van plan
om maatregelen te nemen, in ieder geval maatregelen ter voorkoming van werkstress
en burn-out, factoren die ertoe leiden dat politiemensen afhaken?Overigens is mij enige tijd geleden opgevallen dat er een concurrentieslag
tussen de korpsen lijkt te zijn ontstaan om personeel te werven. Wie biedt
meer, Kennemerland met ƒ 1000 voor het aanbrengen van
een nieuwe collega of Rotterdam met extraatjes voor langblijvers? Wat vindt
de minister van deze onderlinge concurrentieslag? Vindt hij deze concurrentie
gezond of vindt hij dat wij deze kant niet op moeten? Het probleem blijft
natuurlijk, er moeten meer mensen instromen en zo komen er allerlei noodgrepen
voor de dag, zoals tieneragenten met bekeuringsbevoegdheid. Dit middel is
gelukkig alweer van de baan, maar dergelijke noodgrepen lijken ons in elk
geval ongewenst. Extra premies voor politie in de Randstand geven weer scheve
gezichten bij de andere korpsen, dus het is de vraag of wij die kant op zouden
moeten. Niet-Nederlanders inschakelen valt te overwegen. De Algemene Nederlandse
politiebond heeft overigens onlangs gesteld dat hij er geen bezwaar tegen
zou hebben als mensen met een niet-Nederlandse nationaliteit in onze korpsen
gingen dienen. Dit is ook een mogelijkheid, maar ik denk dat de oplossing
beter gezocht zou kunnen worden in het beloningssysteem, in de opleiding en
in het bieden van meer loopbaanperspectieven. Ook is het wenselijk om de werving
te richten op de arbeidsreserves bij vrouwen, die nu minder dan een kwart
van het politiepersoneel vormen. Eén vrouwelijke korpschef maakt echt
nog geen zomer. Ik denk ook aan de werving van allochtonen, die nu een aandeel
van minder dan 5% bij de politie hebben. Deze categorieën worden wel
de verborgen bronnen van de arbeidsmarkt genoemd. Een belemmering vormt nog
wel de cultuur van witte heteromannen bij de politie. Het gevolg daarvan is
dat politiemensen afkomstig uit minderheden, eenmaal binnen, ook weer snel
zijn verdwenen. Mijn partijgenote Varma heeft hier in de Tweede Kamer bij
de behandeling van de politiebegroting ook al over gesproken en onlangs zag
ik weer allerlei berichten in de krant dat er in het politieapparaat ook nog
sprake is van onderlinge discriminatie. Wat is de minister van plan hieraan
te doen?Voorzitter! Wat de criminaliteitsbestrijding betreft liggen onze prioriteiten
bij preventie, kwaliteitsverbetering van de organisatie, een betere aansturing,
een gerichte zichtbare politie-inzet op risicovolle plaatsen en op risicovolle
tijdstippen, regulering van het cameratoezicht en uitbreiding van het gebieds-
en wijkgebonden politiewerk. Mede ter verwerkelijking van dit laatste, waar
wij nogal sterk aan hechten, lijkt ons de vervulling van bestaande vacatures
en het behoud van politiemensen belangrijk. Voor de uitstroom geldt hetzelfde
als wat er staat op het koffertje dat ik heb gekregen: merk wat je hebt. En
ik voeg er nog maar aan toe: zorg er ook voor dat je het behoudt.De heer Witteveen (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Dit is het laatste beleidsdebat naar aanleiding
van de begrotingen. Mijn fractie zit nog maar krap in de spreektijd, maar
zij zet toch drie sprekers in. Dit zal wel betekenen dat wij in tweede termijn
geen spreektijd meer zullen hebben. Wij moeten ons dus sterk beperken. Ik
zal spreken over democratische vernieuwing. In de algemene toelichting bij
de begroting wordt in dit verband de term "betrokken bestuur" gelanceerd.
Dit staat voor "doelgericht, complementair, responsief en op de samenleving
gericht". Nu kun je je moeilijk voorstellen dat een bestuur niet betrokken
zou willen zijn. Wie wil er een afzijdig, afstandelijk en apathisch bestuur?
Bestuur is per definitie op de samenleving gericht; dit lijkt een tautologie.
Zelf werk ik op een universiteit die daarmee wat ervaring heeft. Enkele jaren
geleden gingen wij opeens studentgericht onderwijs geven. Onderwijs dat niet
op studenten gericht is, is natuurlijk al evenzeer onvoorstelbaar als bestuur
dat niet gericht is op de samenleving. Toch bleek de nieuwe noemer verschil
te maken, want onder die vage vlag werden tal van onderwijsvernieuwingen ingevoerd.
Dat het bij het betrokken bestuur maar net zo moge gaan.Wie in de begrotingsstukken de analyse leest van de maatschappelijke veranderingen
die tot heroriëntatie van de overheid nopen, bevangt daarover toch een
zekere twijfel. De problemen worden geanalyseerd op een bestuurscentrische
manier. De burgers komen op drie manieren in beeld: als kiezers, als klanten
van de overheid, maar toch vooral als veroorzakers van bestuurlijke problemen.
De burgers doen hun intrede in het verhaal als onderdeel van grote trends
als individualisering, informatisering, enz., maar telkens gaat het dan niet
over mondige mensen en hun problemen. Burgerschap is in de analyse van het
departement geen deel van de oplossing, maar van het probleem. En in de vele
voorstellen gaat het over de burgers en worden er mogelijkheden aangedragen
voor de burgers, maar blijkt niet dat deze voorstellen voortkomen uit de burgers.
Democratische vernieuwing is voor hen een afstandelijk spektakel in plaats
van een activiteit waarbij burgers zelf betrokken zijn. De leden van de PvdA-fractie
vragen zich in dit verband af, welke activiteiten het Forum voor democratische
ontwikkeling eigenlijk is gaan ontplooien. Na de persconferentie bij de oprichting
is het opvallend stil geworden. Ook willen wij van de twee hierbij betrokken
bewindslieden weten hoe zij denken over deze stelling: het proces van democratische
en bestuurlijke vernieuwing vereist actieve betrokkenheid van de burgers zelf
om te kunnen slagen.Wat de zaak nog compliceert, is dat de door Binnenlandse Zaken gekozen
strategie een complex streven omvat waarbij telkens weer een balans moet worden
gevonden tussen tegenstrijdige doelen of idealen, in het besef van de beperkte
macht van de overheid om iets aan de situatie te veranderen. Dit is een soort
metastrategie die pas kan slagen als de burgers die strategie kennen en eraan
mee willen werken. Wat onze fractie daarbij zeer aanspreekt, is de gedachte
van responsief bestuur, dat zij wil omschrijven als een competente, consequente
en luisterende overheid. Philip Selznick, de bedenker van responsive law,
wijst erop dat het ideaal van responsief bestuur een streven naar sociale
rechtvaardigheid inhoudt. Welnu, responsief bestuur van de zijde van de overheid
veronderstelt actief, betrokken burgerschap: een burger die zijn stem laat
horen, terwijl hij zelf goed geïnformeerd is; iemand die niet alleen
de eigen belangen op het oog heeft, maar zich ook richt op het algemeen belang.
De wereld van het binnenlands bestuur staat op grote afstand van deze burger.
Dat kan ook eigenlijk niet anders. Wat burgers weten over politiek, komt niet
of nauwelijks voort uit eigen ervaring, maar wordt bemiddeld door de media.
Nieuws is altijd een selectieve en uitvergrote weergave, soms ook van
iets wat er niet geweest is. Wie daarachter een kijkje wil nemen, stuit op
vele obstakels die betrokken burgerschap in de weg staan: politiek en ambtelijk
jargon, een hardnekkige gerichtheid op procedures in plaats van op de inhoud,
groot vertrouwen op technologie en deskundigheid, ambtelijke macht en onmacht.
In de politieke wereld achter het nieuws komen wij niet de geïdealiseerde
burgers tegen waarop democratische vernieuwing afgestemd is. Wij komen in
een wereld van organisaties, in een republiek van rechtspersonen. Wij hebben
daarbij te maken met een vergruisde overheid, met onoverzichtelijke en verschuivende
verhoudingen, met complexiteit die zich onttrekt aan eenvoudige modellen.
De politieke werkelijkheid waarin een burger zich op de tast waagt, wordt
gekenmerkt door het ontbreken van duidelijke en vaste verhoudingen. Kortom,
een wereld waarin sprake is van een terugtreden van het constitutionalisme.
Dat is voor Binnenlandse Zaken uiteraard een kernprobleem.Vervolgens zal ik ingaan op enkele voorstellen voor bestuurlijke vernieuwing,
waarbij ik begin met de voorstellen van de commissie-Elzinga over de lokale
democratie. Wij hebben daarover enkele vragen, die des te actueler zijn nu
de regering zich daarover een mening blijkt te hebben gevormd. In de eerste
plaats de vraag hoe dualisering, waarvan onze fractie veel voordeel verwacht,
het gevolg kan zijn van veranderingen die vooral ingrijpen aan de kant van
het dagelijks bestuur van de gemeente, dus bij samenstelling en werkwijze
van het college van burgemeester en wethouders. In veel gemeenten is het thans
al feitelijk zo dat het overwicht berust bij burgemeester en wethouders en
het ondersteunende apparaat, met daarbij bovendien meer ambtenaren die ingevolge
de geest des tijds interactief besturen en buiten de gemeenteraad om allerlei
vormen van overleg aangaan. Het tegenspel vanuit de gemeenteraad is vaak betrekkelijk
zwak en dringt bovendien niet tot de burgers door. Het gevaar is allerminst
denkbeeldig dat een gekozen burgemeester, bijgestaan door wethouders van buiten
de gemeenteraad, zich nog sterker gaat profileren en dat de gemeenteraad verder
in de schaduwen verdwijnt. Hier en daar is ook geopperd dat in deze situatie
niet zozeer een vitalisering van de democratie te verwachten is als wel een
cumulatie van macht in kleine kring en een verdere dominantie van de ambtelijke
taal en werkwijze. Als de gemeenteraad beroofd wordt van de politieke leiders
van de fracties die als wethouderskandidaten de raad verlaten, moet het dualiserende
tegenspel komen van de nummers twee en verder in die fracties. Hoe moet dat
lukken?In dit verband vraagt de PvdA-fractie aandacht voor de positie van de
wethouders in de gemeentepolitiek. Zij zijn enerzijds politici die altijd
een of andere achterban hebben en aanspreekbaar zijn voor burgers in de gemeente,
en anderzijds amateur-bestuurders die leiding moeten geven aan het ambtelijke
apparaat. Zij moeten laveren tussen achterbannen en functionarissen, moeten
de taal spreken van de gewone mensen en het bestuurlijke jargon beheersen.
Dat is een moeilijke dubbelfunctie, maar de praktijk laat zien dat veel burgers
die dit ambt op zich nemen, zich ontwikkelen tot allrounders in politiek en
bestuur. Het is niet voor niets dat veel politici die op landelijk niveau
van zich doen spreken, hun politieke carrière zijn begonnen als wethouders;
de wethouderij is een leerschool voor de politiek. Vooral in mijn eigen partij
wordt wel gesproken van wethouderssocialisme en men doelt dan op een sterke
kant van de sociaal-democratie die ook te herkennen is in de bestuursstijl
van bewindspersonen en in de bemiddelende rol van fractievoorzitters. Willen
wij de figuur van de wethouder als burger die de politiek ingaat en worstelt
met zijn of haar bestuurlijke rol wel missen? Past die rol niet juist zeer
goed bij een zich democratiserend politiek bestel? Interessante vragen, mijnheer
de voorzitter.Een soortgelijke kwestie doet zich voor bij de veranderende rol van de
burgemeester. Een gekozen burgemeester zal zich in theorie kunnen ontwikkelen
tot een politieke makelaar die de leiding heeft over een politieke machine
en die erop uit is de macht te veroveren. Kan een dergelijke burgemeester
zich tegelijkertijd opstellen als een onafhankelijke en onpartijdige bestuurder,
als iemand die boven de partijen staat, die waakt over het gemeentelijke en
zelfs het bovengemeentelijke belang? Kan zo'n type burgemeester het vertrouwen
van de burgers krijgen als representant van de gemeente? De bestuurskundige
Tops pleitte onlangs, overigens in verband met de provinciale bestuurders,
voor de waarde van bestuurders die zich niet instrumenteel opstellen, maar
bindend, die de gemeenschap bij elkaar proberen te houden, die een "niet-willende
institutie" belichamen. Hoe kan een niet-willende bestuurder zich profileren
in een verkiezingscampagne tegenover andere niet-willende bestuurders? Zal
er niet al snel een heel ander type burgemeesterskandidaat naar voren komen
dat de "eigenstandigheid" van het ambt politiseert? Graag verneem ik hierop
een reactie.De grootste open vraag na het rapport van de commissie-Elzinga betreft
het functioneren van de politieke partijen op lokaal niveau. Wat kan er worden
gedaan om deze bemiddelende instellingen tussen bestuur en burger te vitaliseren?
Van de antwoorden op die vraag hangt het succes af van dualisering in de verhoudingen
binnen het gemeentelijk bestuur.Het is interessant dat naast de discussie over de lokale politiek ook
een minstens zo fundamentele discussie plaatsvindt over de provinciale politiek.
Daar is ook wel wat aan de hand, juist als gekeken wordt naar democratische
vernieuwing, responsief bestuur en betrokken burgerschap. De burgers kennen
het provinciaal bestuur niet, zij zijn er niet in geïnteresseerd en komen
ook niet meer opdagen bij de verkiezingen. De provincie zweeft in een democratisch
luchtledig. Ook in de begrotingstoelichting wordt uitsluitend in zorgelijke
bewoordingen over de provincies gesproken. Dit vond ik een tekenende passage:
"Voor de provincie geldt bij uitstek dat zij zich in een turbulente omgeving
bevindt, welke een verscherping van de maatschappelijke plaatsbepaling vraagt.
De provincies zijn hier volop mee bezig, omdat hun profiel bij velen niet
scherp is." Dan weet je het wel, het is crisis. En zoals het vaak is bij een
crisis, is het dan nodig om naar onorthodoxe alternatieven om te zien. Vandaar
een vraag waarmee een oud Thorbeckiaans uitgangspunt ter discussie wordt gesteld.
Is het wel nodig en zinvol om de provincie als bestuursvorm overal in het
land te handhaven? In de Randstad is de provincie een bestuurslaag
die niet leeft en die niet altijd functioneel is; daar zouden wij wellicht
beter uit zijn met samenwerkingsrelaties tussen gemeenten en wellicht zelfs
een paar stadsprovincies. In Friesland, om het andere uiterste te nemen, pleit
voor de provincie het bestaan van de Friese taal en cultuur, die tot een culturele
eenheid leidt waarvoor de provincie de aangewezen bestuursvorm lijkt te zijn.
Vanuit Europa geredeneerd passen de provincies helemaal niet goed in het beeld;
de bestuurlijke Europese logica leidt tot vier regio's. Het gevaar is groot
dat er dan een nog verder versnipperde en nog minder transparante bestuurlijke
organisatie ontstaat.In dit verband is het ook van belang, te constateren dat niet alle heil
verwacht kan worden van gemeentelijke herindelingsoperaties. Wij zien nu keer
op keer dat de uitgangspunten die tot gemeentelijke herindeling aanleiding
geven omstreden zijn, niet alleen in de betrokken gemeenten waar veel burgers
in deze situatie een grote en positief te beoordelen betrokkenheid bij het
lokaal bestuur blijken te hebben, maar ook in bredere kring. Is grootschaligheid
wel altijd beter dan kleinschaligheid? Is bestuurlijke slagkracht altijd belangrijker
dan een bestuur dat dicht bij de ingezetenen staat? Moeten nationale afwegingen
per definitie vóór lokale meerderheden gaan? Hebben eerdere
herindelingsoperaties voor de burgers wel zoveel voordelen opgeleverd, of
leiden ze vooral tot lastenverzwaring? De tijd ontbreekt mij om meer te doen
dan deze vragen, die alle treffend aan de orde waren bij de herindeling van
Twente en aan de orde zijn bij de herindeling van West-Overijssel, in herinnering
te roepen. Ik hoop dat de minister erop in wil gaan. En ik denk dat het tijd
wordt voor een politieke discussie over de organisatie van het openbaar bestuur
over de volle breedte. Pas als de organisatie op orde is, zijn er goede kansen
voor een betrokken bestuur dat doelgericht is, complementair, responsief en
op de samenleving gericht.De heer Stekelenburg (PvdA):Voorzitter! De verdelende rechtvaardigheid was bij de sociaal-democraten
in de afgelopen periode een beetje zoek, zodat onze spreektijd nu bijna op
is. Ik kan dus maar kort spreken over het grotestedenbeleid, terwijl dit heel
veel aandacht verdient.In december 1999 zijn de convenanten tussen het kabinet en de 25 grote
steden getekend; later zijn daar nog vijf andere steden bij gekomen. De voorbereidingen
zijn zeer intensief geweest en de minister voor het grotestedenbeleid verdient
daarvoor lof. Hij heeft er stevig aan getrokken en het was bepaald niet eenvoudig
om deze convenanten tot stand te brengen. De aanpak was ook vernieuwend, uitdagend;
de steden werden gedwongen, zich zelf bezig te houden met de toekomst. Ik
ga hier nu niet verder op in. Ook inhoudelijk zijn de steden uitgedaagd door
de voorwaarde van een integrale visie om in aanmerking te kunnen komen voor
GSB-geld. Wij behoeven elkaar immers niets wijs te maken, ook in de steden
wordt het beleid in belangrijke mate verkokerd per discipline en per vakgebied
aangepakt. En ook op gemeentelijk niveau is het moeilijk om bestuurlijk echt
prioriteiten te stellen en bijvoorbeeld middelen te verschuiven van het ene
beleidsterrein naar het andere. Met deze aanpak is in ieder geval een proces
in gang gezet waarmee veel elan is losgemaakt en dat tenminste de potentie
heeft om tot successen te leiden.Maar er is ook aanleiding tot kritische opmerkingen, voorzitter. De steden
zijn uitgedaagd om een stadsvisie en ontwikkelingsprogramma's te maken met
het vooruitzicht dat er op rijksniveau een ver gaande ontkokering, deregulering
en ontschotting van geldstromen tot stand zou komen. Bovendien werd er verwacht
dat deelname aan het grotestedenbeleid de steden een forse verruiming van
de budgetten zou opleveren. Dat is toch een aanlokkelijk perspectief.Analyses, onder ander in een rapport dat de gemeente Maastricht door drie
universiteiten heeft laten maken, leren dat het vooral gaat om sigaren uit
eigen doos: zo'n 90% is geld dat ook in 1999 al beschikbaar was. Het kabinet
heeft natuurlijk wel extra geld beschikbaar gesteld voor zaken als het leefbaarheidsfonds,
een sluitende aanpak, de I/D-banen en de kinderopvang. Maar ook zonder GSB
zouden de steden daarin een aandeel hebben gehad. Veel extra geld hebben de
steden dankzij het GSB dus niet gekregen. De winst zit dus vooral in de deregulering
en in de noodzaak van een integrale aanpak en visie. Overigens, waarom heeft
de minister van Financiën de GSB-convenanten niet ondertekend?Weliswaar zijn vele regelingen en geldstromen in één kader
geplaatst, met fysiek, sociaal en economisch als de drie grote pijlers, maar
van ontschotting is eigenlijk niet zoveel terechtgekomen. De aanpak is nog
steeds zeer gedetailleerd. Waarom is er bij de pijler fysiek geen aansluiting
gezocht bij het MIT? De middelen en de prioriteitenbepaling in dit programma
zijn buiten beschouwing gebleven; terwijl van de steden een integrale visie
wordt gevraagd, geeft het Rijk op dit punt bepaald niet het goede voorbeeld
en worden belangrijke randvoorwaarden niet goed geregeld. Graag verneem ik
het oordeel van de minister hierover.In dit verband zou ik nog aandacht willen vragen voor het toenemende autobezit
en autogebruik. De provincies mogen opcenten heffen op de motorrijtuigenbelasting.
De miljoenen stromen daar dan ook binnen. Nu zou ik me goed kunnen voorstellen
dat een deel van deze opcenten aan de grote steden wordt toebedeeld, want
de toenemende last van het autoverkeer komt immers vooral daar tot uiting.
Door het toedelen van een deel van de opcenten aan de grote steden kan er
een directer verband worden gelegd tussen de kosten en de baten van beleid
op het gebied van infrastructuur. Graag verneem ik van de minister of hij
bereid is om samen met Verkeer en Waterstaat en Financiën het initiatief
tot een andere verdeling van de opbrengst van de opcenten te nemen. Het zal
duidelijk zijn dat de provincies niet staan te springen om ook de grote steden
van deze melkkoe te laten profiteren, want zij beschouwen deze inkomsten als
een fraaie aanvulling op hun eigen algemene middelen. En af en toe worstelen
ze met de vraag hoe ze deze inkomsten moeten besteden.Bij de sociale pijler is er vooral sprake van een cosmetische operatie;
er is van ontkokering en deregulering absoluut geen sprake: een hoge mate
van versnippering, aparte potjes, aparte regelgeving en projectfinanciering.
Mijn fractie mist in dit verband bovendien met name aandacht voor allochtonen;
het is vooral een "wit" GSB. Dit heeft te maken met het beleid in de grote
steden, maar ook met het beleid van de minister. Ik ga hier
nu niet verder op in; mijn collega Van Thijn heeft zo dadelijk zeven minuten
om er in het verband van het integratiebeleid nog expliciet op terug te komen.Zeker bij de sociale pijler is de winst aan deregulering, ontkokering
en beleidsvrijheid dus lang nog niet binnen, integendeel. Er moet worden vastgesteld
dat grote steden op terreinen als arbeidsmarkt en jeugdzorg geen regiefunctie
hebben c.q. kunnen vervullen. Erkent de minister deze tekortkomingen in het
sturende vermogen van grote steden? En zo ja, wat is hij voornemens hieraan
te doen?Er wordt bij de economische pijler nu veel geld gestoken in de sluitende
aanpak, dus in het voorkomen van nieuwe werklozen. Maar de problematiek is
nu wat veranderd; het gaat niet zozeer om de instroom van schoolverlaters
als wel om de harde kern van langdurig werklozen. Het is dan ook de vraag
of de steden niet beter alsnog de vrijheid kan worden geboden om de middelen
die nu in het convenant zijn opgenomen, naar eigen inzicht te besteden ten
behoeve van specifieke probleemgroepen, deregulering dus. Ook hierover graag
het oordeel van de regering.De vakministers hebben hun ambtenaren niet kunnen weerhouden van zeer
gedetailleerde opmerkingen en voorwaarden; de heer Platvoet zei er ook al
iets over. Er wordt weinig dereguleringswinst geboekt en weinig bestedingsvrijheid
gewonnen. Anders gezegd, net als vroeger worden de steden door de dompteurs
van de departementen gedwongen, door de aangewezen hoepeltjes te springen.
Dit is teleurstellend, het is ook geen echt bewijs van partnership. Het Rijk
zal moeten bewijzen dat er ook op rijksniveau sprake is van een leertraject
en een groeiproces. En ik denk dat hierbij vooral bestuurlijke wijsheid in
plaats van ambtelijke bedilzucht gewenst is! Deelt de minister dit oordeel
en wat denkt hij eraan te kunnen doen om bij zijn collega's alsnog werkelijke
deregulering te realiseren?De minister heeft in zijn brief van 17 maart al uitvoerig gereageerd op
het kritische CPB-rapport. Bij de toedeling van middelen hebben de steden
in hun programma's gekoerst op het binnenhalen van hun rechtvaardige aandeel
uit elk van de financiële potjes. Het Rijk is niet integraal met de steden
in discussie gegaan over hun totale visie en programma, het heeft deze departementaal
getoetst. Het Rijk heeft zich ook niet gewaagd aan een echt inhoudelijke beoordeling
en kwalificatie van de visies en programma's; een echt goed ontwikkelingsprogramma
is niet beloond met meer geld dan volgens de verdelende rechtvaardigheid.
Dit leidt natuurlijk tot conformiteit, tot een eenheidsworst; wat dit betreft
hebben de dompteurs hun werk goed gedaan. De verschillende departementale
wensen zijn zonder moeite terug te vinden in de programma's, zo stelt het
CPB dan ook vast. Is de minister voornemens, inhoudelijke en financiële
prikkels te geven door nieuwe middelen meer toe te kennen op basis van stedelijke
prestaties, bijvoorbeeld conform de 10%, gereserveerd in het ISV voor innovatieve
projecten? Enige competitie tussen steden kan geen kwaad, daardoor kunnen
beleidsinzet en resultaten meer en beter aan elkaar worden gekoppeld. Ik roep
de minister op om, nu ontkokering bij de toedeling van middelen vrijwel niet
gelukt is en creativiteit nauwelijks gestimuleerd wordt, in ieder geval met
zijn collega's te bewerkstelligen dat de steden maximale beleids- en bestedingsvrijheid
wordt geboden. Veel extra geld heeft het GSB de steden nog niet opgeleverd;
als de steden nu ook geen vrijheid bij de besteding en verantwoording van
de middelen wordt geboden, is het niet echt een grote verbetering.Het CPB stelt dat er weinig aandacht aan regionale aspecten is besteed,
naar de verhouding tussen centrumgemeente en randgemeenten. Het versterken
van de centrumpositie is van belang voor zowel de grote steden zelf als de
regio's rondom de grote steden. Op welke wijze wil de minister hieraan in
overleg met zijn collega's vorm geven? Wat is bijvoorbeeld de concrete inbreng
van de minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid in het kader van de
in ontwikkeling zijnde Vijfde nota ruimtelijke ordening? Wordt daarin de bijzondere
positie van de grote steden herkend en erkend?Voorzitter! De 25 grote steden hebben in hun plannen blijk gegeven van
een heldere visie op de toekomstige ontwikkeling van stad en regio. De GSB-investeringsplannen
vergen een veelvoud van de beschikbare middelen. Is de minister voornemens,
een claim te leggen op de extra rijksmiddelen die in de komende jaren beschikbaar
zullen komen, ten gunste van een energieke uitvoering van de stedelijke ontwikkelings-
en investeringsplannen in het kader van het grotestedenbeleid? Zo ja, waarop
zet de minister dan in? In ieder geval komt het versterken van de sociale
cohesie in de grote steden hiervoor zonder meer in aanmerking. De minister
verdient complimenten voor de voortvarende start van een interessant proces,
maar de vervolgstappen bepalen of het een succesvol traject zal worden. Mijn
vragen hebben vooral betrekking op dat vervolg. Ik wacht de antwoorden van
de minister op mijn vragen met belangstelling af.Mijnheer de voorzitter! Ten slotte nog twee opmerkingen, een over de organisatie
van de rampenbestrijding en een over het terrein van de politie. Het kabinet
is van opvatting dat territoriale congruentie een bijdrage levert aan de samenwerking
tussen de verschillende hulpverleningsregio's. Het kabinet meent dat meerdere
brandweer- en/of geneeskundige regio's binnen één politieregio
niet wenselijk zijn. Ook wil het kabinet de rol van de provincie versterken.
Omdat er tegen beide ideeën nogal wat bezwaren in het veld bestaan, vraag
ik de staatssecretaris welke instrumenten hij heeft of van plan is, zich te
verwerven om zowel het eerste – de congruentie – als het tweede –
de rol van de provincie – te versterken. Moet ook volgens hem de rol
van de provincie wel sterker worden? Graag een reactie op deze vraag. Ik heb
overigens gelezen dat de staatssecretaris en de heer Van Vollenhoven vinden
dat er een soort algemene ongevallenraad moet komen. Wat is de staatssecretaris
nog meer van plan, te ontwikkelen?Wat de politie betreft, had ik mijn verhaal voorbereid ten behoeve van
de begrotingsbehandeling op 1 februari. Er zat toen nog een andere minister
van BZK. Mijn tekst had vooral betrekking op met name de relatie tussen centralisatie
en decentralisatie. Nu er een nieuwe minister is, wijs ik hem op het volgende.
Er worden nogal wat commissies op centraal niveau gevormd, zoals de commissie-Van
der Zwan en de commissie-Brinkman, die zich bezighouden met het
organiseren van allerlei bovenregionale activiteiten. Zij gaan na op welke
wijze er een vorm van recentralisatie kan plaatsvinden. Is dit ook een behoefte
van deze minister, van de leiding van het departement, of is het de hete adem
van de Tweede Kamer in de nek van de minister, waardoor steeds vaker het zelfstandig
functioneren van regiokorpsen aan banden wordt gelegd, terwijl er toch heel
wat beleidsinstrumenten bestaan om het veiligheidsbeleid te sturen? Wat is
de opvatting van de minister over de relatie tussen centrale aansturing en
decentrale bevoegdheden en decentraal werken?De voorzitter:U hebt op het punt van de spreektijd het beginsel van de verdelende rechtvaardigheid
behoorlijk getart!De heer Van Thijn (PvdA):Mijnheer de voorzitter! In de Rapportage integratiebeleid etnische minderheden
1999 wordt gesproken van een etnische kloof en van een "toenemende etnische
segregatie". Paul Scheffer had dus wel enige grond onder de voeten toen hij
schreef over het "het multiculturele drama", een titel die door de minister
in zijn op zich lovenswaardige reactie wel weer erg is gebagatelliseerd.Op zich had de minister daar goede redenen voor. Hij is op zijn nieuw
gecreëerde portefeuille voortvarend begonnen. In de nota "Kansen krijgen,
kansen pakken" wordt erkend dat Nederland een immigratieland is, hetgeen trouwens
ook al in de Contourennota '94 stond, maar nog belangrijker is dat hij de
moed heeft, de afrekenbare doelstelling te formuleren om nog in deze kabinetsperiode
het verschil in werkloosheid tussen autochtonen en etnische minderheden te
halveren.Wat ik zo jammer vind aan de discussie die door Scheffer is aangezwengeld,
is dat deze door hem en zijn tegenstanders zo digitaal wordt gevoerd. Nederland
gaat digitaal, alsof er maar twee mogelijkheden zijn: aanpassen of verzuipen.
Wie te veel blijft hangen in de eigen identiteit redt het niet in het onderwijs,
op de arbeidsmarkt, in de Nederlandse samenleving. De discussie zit gevangen
tussen twee denkmodellen. Het eerste is de smeltkroesmethode die uitgaat van
individuele burgers die allemaal gelijk zijn en, mits zij maar willen inburgeren,
gelijk behandeld worden, maar voorbijgaat aan culturele identiteit. Dat is,
zoals Paul Schnabel met zijn onderscheid tussen A-, B- en C-culturen ook betoogt,
een zaak van het private en niet van het publieke domein. Het nadeel hiervan
is dat mensen zich niet laten opknippen, en dat culturele problemen van achterstelling
en stereotypering worden weggedefinieerd. Ook als morgen alle migranten volledig
zouden assimileren, blijft dat probleem bestaan.In het tweede denkmodel, dat hier vaak tegenover wordt geplaatst, de zogenaamde
"regenboogmethode", stelt men juist de culturele identiteit centraal: integratie
met behoud van identiteit, het oude minderhedenbeleid, gericht op emancipatie
van groepen, dat echter gemakkelijk leidt tot zwart-witschema's en de ontkenning
van diversiteit binnen die groepen. Het is een statisch model, de samenleving
wordt gezien als een optelsom van subculturen, hetgeen weer tot uitsluiting
leidt.Om deze versimpelingen te doorbreken, is er in de literatuur en ook in
de beleidspraktijk een derde denkmodel ontwikkeld, dat beter aansluit bij
de complexiteit, het mozaïekmodel zoals toegepast in Canada. In dat model
wordt ervan uitgegaan dat ieder individu zelf bepaalt in welke mate hij of
zij wil assimileren, maar dat de overheid elke keuze respecteert en, zo nodig,
accommodeert. Mensen worden gelijk behandeld, hoe "anders" ze ook zijn. Dat
vraagt om een mixture van algemeen en specifiek beleid en nog veel meer.De multiculturele samenleving moet een interculturele samenleving worden,
waarin ook actief gezocht wordt naar gemeenschappelijke waarden en normen.
Probleem met het beleid van de minister is dat het lijkt alsof het op drie
gedachten hinkt en daardoor weinig richtinggevend is, al doet het mij goed
dat de minister in het debat over integratie in de Tweede Kamer heeft gezegd
dat voor hem "integratie een veelzijdig proces is dat gericht moet zijn op
wisselwerking, op interactie". Niettemin zijn er nog tal van medeactoren die
essentieel zijn voor de uitvoering, die de gelegenheid grijpen, exclusief
in te zetten op methodiek 1 of 2. Vooral op gemeentelijk niveau is het algemeen
achterstandsbeleid waarin alle dilemma's worden omzeild, vaak gemeengoed.
Helaas ook in mijn mooie stad Amsterdam.Het recente Volkskrant-onderzoek naar de identiteitsbeleving van Marokkaanse
en Turkse jongeren maakt duidelijk dat de islam, zij het in vele gradaties
en diversiteit, een factor van grote betekenis is, die men ook buiten het
privé-domein niet kan wegmoffelen. Aanpassen mag niet leiden tot zelfverloochening.Het integratiebeleid wordt verder nog gecompliceerd door het levensgrote
verschil, ook in dit dossier, tussen beleid en uitvoering. Als het beleid
niet duidelijk richtinggevend is, gaan de "poortwachters" hun eigen weg en
dat is meestal gebaseerd op gedwongen of ongedwongen aanpassing. Dodelijk
is de conclusie van het rapport van de onderwijsinspectie, dat een groot deel
van het onderwijs zich nog steeds niet heeft aangepast aan de veranderingen
in de leerlingenpopulatie. Het zou mij niets verbazen als vergelijkbare conclusies
kunnen worden getrokken voor het bedrijfsleven, inclusief de overheidswerkgevers,
de politie, de gezondheidszorg, de cultuursector, de media en noem maar op.
Ook de wachtlijsten bij de inburgering, de steen des aanstoots in het recente
debat in de Tweede Kamer, is een indicator dat het in de uitvoering goed mis
is. Als er al sprake is van een multicultureel drama, dan ligt hier de crux:
het onvermogen binnen onze instituties om zich open te stellen voor maatschappelijke
veranderingen. Het is merkwaardig dat deze discrepantie ook speelt bij het
grotestedenbeleid. Hier staat de minister toch niets in de weg om zelf de
toon te zetten – zowel het GSB als het integratiebeleid zitten in zijn
portefeuille – om samenhang te bewerkstelligen. Dat moet dus een koud
kunstje zijn!De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! De begroting 2000 van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
is door het kabinet onder verantwoordelijkheid van de voorganger van de huidige
minister ingediend. De bijdrage van onze fracties, waarmee ik doel op de SGP-
en de RPF/GPV-fractie, vertoont de sporen van dat verleden. Voorzitter! Mede dankzij de beperkte spreektijd worden wij bij iedere
begrotingsbehandeling weer geplaatst voor de vraag aan welke aspecten van
beleid aandacht zal worden besteed. Evenals vorig jaar heb ik ervoor gekozen
om één thema in mijn bijdrage centraal te stellen. Kozen wij
vorig jaar voor het thema "juridisering", thans wil ik een wezenlijk onderdeel
van onze bestuurlijke organisatie aan de orde stellen.Wie daarvoor een actuele aanleiding zoekt, kan die vinden in het nog maar
enkele maanden geleden uitgebrachte rapport van de staatscommissie "Dualisme
en lokale democratie" – de commissie-Elzinga – waarin de gemeentelijke
bestuurslaag centraal staat. Wij zullen dat echter niet doen en ons aanknopingspunt,
behalve in de memorie van toelichting op de begroting, elders zoeken, namelijk
in het op 21 december jongstleden uitgebrachte advies van de Raad voor het
openbaar bestuur over de provincie, getiteld "Het bestuurlijke kraakbeen".
Ik zal, mede in aansluiting op mevrouw Bemelmans en de heer Witteveen, voornamelijk
stilstaan bij de provincie.Overigens bracht deze raad tegelijkertijd ook een advies over de gemeenten
uit. Dat lijkt mij een gelukkige aanpak omdat nu eenmaal de positie van de
gemeente die van de provincie beïnvloedt en omgekeerd. Daarom is ook
het rapport van de staatscommissie van belang voor de provincie, en dat om
gewichtiger reden dan alleen de vraag of analoog aan de burgemeester ook de
commissaris van de koningin misschien gekozen zou moeten worden.In de memorie van toelichting bij de begroting wordt eraan herinnerd dat
op 27 april 1999 met de Tweede Kamer een hoofdlijnendebat is gevoerd over
de notitie "Inrichting en functioneren van het binnenlands bestuur", stuk
nr. 26422. Daarbij is de positie van het middenbestuur uitvoerig aan de orde
geweest. Voor deze bestuurslaag geldt bij uitstek, zo wordt in de memorie
van toelichting opgemerkt, dat zij zich in een turbulente omgeving bevindt,
welke een verscherping van de maatschappelijke plaatsbepaling vraagt. Gesignaleerd
wordt dat de provincies hier volop mee bezig zijn, omdat hun profiel bij velen
niet scherp is. Een voortgaand debat over de positionering van de provincie
is dan ook op z'n plaats, zo wordt in de memorie geconcludeerd.Op verzoek van de minister heeft de Raad voor het openbaar bestuur een
bijdrage aan dat debat geleverd met het uitbrengen van eerdergenoemd advies.
Terzijde merk ik op dat de raad kans heeft gezien om ruim binnen een tijdsbestek
van drie maanden – dat is niet alledaags – een niet omvangrijk
maar wel doordacht advies uit te brengen.Voorzitter! De intensivering van het debat over de provincie, dat overigens
binnen de provincies al minstens tien jaar gaande is, vindt zijn oorzaak in
het fletse imago van de provincie. Het laagterecord bij de opkomst voor de
statenverkiezingen afgelopen jaar toont dat onomwonden aan. Ook de commotie
vorig jaar rond het bankieren van de provincie Zuid-Holland heeft het beeld
van de provincies geen goed gedaan. Het is zaak dat niet alleen en allereerst
bij het kiezerspubliek – de burger – maar vóór alles
bij bestuurlijk Nederland de toekomstige positie en rol van de provincie zo
helder mogelijk voor ogen komen te staan. Aan discussies en ideeën, vooral
vanuit bestuurskundige hoek, was de afgelopen decennia geen gebrek, maar helderheid
en concretisering bleven uit.Het was daarom een belangrijk moment dat in het regeerakkoord van 1995
in het kader van de totale bestuurlijke organisatie helder positie werd gekozen
door vast te leggen dat voor de toekomst wordt uitgegaan van drie volwaardige
bestuurslagen. Er ligt heel wat in zo'n simpele mededeling besloten. Wat de
provincie betreft, wordt melding gemaakt van een gewenste versterking van
de integrerende en de arbitrerende rol van de provincie. In de eerdergenoemde
kabinetsnotitie "Inrichting en functioneren binnenlands bestuur" van 19 februari
1999 is vervolgens vastgesteld dat deze versterking voor een belangrijk deel
gestalte moet krijgen door middel van een effectief gebruik door provincies
van het bestaande instrumentarium.Met die laatste restrictie wordt mijns inziens overigens afgeweken van
het regeerakkoord waarin de mogelijkheid wordt open gehouden – zo nodig –
de versterking van de rol van de provincies gepaard te laten gaan met nieuwe
wettelijke voorzieningen. Of zie ik dat verkeerd? Graag zie ik een toelichting
op dit vraagpunt tegemoet.Voorzitter! Het ROB-advies vervolgens beperkt zich in grote lijnen tot
het onderzoek naar de mogelijkheden voor verbetering van de werkwijze en de
bestuurscultuur van de provincies. Alvorens nader stil te staan bij dit advies
lijkt het mij nuttig enkele algemene opmerkingen te maken over de toekomstige
positionering van de provincie. Zoals bekend, leefden en leven er allerlei,
zeer uiteenlopende ideeën over de toekomst van de provincie. De één
zegt: vergroot de provincie tot landsdelen; een vermindering dus van het aantal
provincies, omdat de bestaande provincies, zeker in Europees perspectief,
te klein zijn. Onder andere het IPO is voor de vorming van landsdelen. Sommigen
denken aan drie à vier, anderen aan maximaal vijf landsdelen.Weer anderen zeggen: de provincies kunnen en moeten blijven, maar ze moeten
kleiner worden. En nog weer anderen zien in de toekomst geen plaats meer voor
de provincies. Zij stellen dat er naast "Brussel" slechts plaats is voor twee
andere bestuurslagen, want in feite kennen wij thans reeds vier bestuurslagen.
In deze redenering is er nationaal gesproken, slechts plaats voor de rijksoverheid
en de grote centrumgemeenten; de provincies vallen weg. Deze aard- en schaaldiscussies
zijn in mijn ogen vrij onvruchtbaar, al laat de tekst van het regeerakkoord
er wel ruimte voor, dat zij toegegeven. Maar wanneer er in het regeerakkoord
wat de nabije toekomst betreft, sprake is van drie volwaardige bestuurslagen,
mag ik toch aannemen dat het in ieder geval gaat over drie nationale bestuurslagen.
Als het anders is, zou ik dat graag vernemen. Overigens ben ik het eens met
degenen die stellen dat wij, wanneer wij – óók de provincies –
doorgaan met grootschalige gemeentelijke herindeling, op termijn de provincies
niet meer nodig hebben. Maar het moge duidelijk zijn dat ik dat bepaald een
ongewenste ontwikkeling zou vinden.Voorzitter! Vruchtbaarder lijkt mij een discussie over de vraag welke
rol de provincie kan en moet vervullen bij de problematiek van het zogenaamde
"regionale gat", zowel geografisch als functioneel. Als wij willen aansluiten
bij de traditie van de provincie en van daaruit willen streven naar modernisering
in relatie tot de behoeften van vandaag, ligt het niet voor
de hand om de versterking van de provincie te zoeken in een totaal andere
provincie, een provincie namelijk die zelf uitvoert en zelf beslist in plaats
van een provincie die vooral integreert en coördineert wat anderen uitvoeren.
Het vertrekpunt van het ROB-advies is de traditie van de provincie, niet een
andere provincie.Dit vertrekpunt wordt op blz. 8 van het advies als volgt gemotiveerd en
toegelicht: "Er kan pas sprake zijn van een andere rol van provincies indien
er gekozen zou zijn voor een heroptredende overheid in het algemeen en op
regionaal niveau in het bijzonder, en voor een andere taakopdracht voor provincies
óf een groter aantal 'doe-provincies' (gewesten) óf een kleiner
aantal 'beslis-provincies' (landsdelen). Aangezien dergelijke keuzes niet
zijn gemaakt en het er niet naar uitziet dat deze op korte termijn zullen
worden gemaakt, ligt de toekomst van de provincies in de versterking van de
integrerende rol en het verder vorm geven van het karakter van een bestuur
sui generis, waarvan het horizontaal en verticaal integreren van belangen
de kern vormt."Voorzitter! Dit alles neemt echter niet weg dat in provincieland heel
andere ideeën leven en heel andere keuzes worden gemaakt. Het IPO verwoordt
die keuze. Dat heeft een daadkrachtige, zeer ondernemende, duidelijk geprofileerde
provincie op het oog. De provincie is inmiddels veranderd, zegt men, in een
bestuur dat regisseert, coördineert, integreert en, waar nodig en mogelijk,
arbitreert; dat een autonoom beleid voert en dat in toenemende mate als een
eigenstandige, regionale gebiedsautoriteit functioneert, óók
waar het geen of slechts beperkte bestuurlijke of wettelijke verplichtingen
heeft.Voorzitter! Men kan er begrip voor hebben dat de provincies zich een nieuwe
jas willen aanmeten en de ambitie hebben om als middenbestuur een nieuwe rol
te vervullen. Dat het concept van de "stoutmoedige provincie" niet zou passen
in de visie van de rijksoverheid is niet het belangrijkste. Belangrijker is
de vraag wat een daadkrachtige provincie met doorzettingskracht en autoriteit
realiter zou moeten betekenen, gegeven de ervaringen die zijn opgedaan met
het dwingend voorschrijven van oplossingen. Moet de rol van de provincie volgens
de bijna algemene hedendaagse visie op overheidsbestuur niet vooral interactief
vorm krijgen? Wie accepteert de provincie nog als beleidsbepaler? Zij moet
toch fungeren als regisseur of zelfs als procesarchitect? Dat is toch wat
anders dan de provincie als dirigent? Bovendien strookt een krachtdadige provincie
toch niet met de opdracht in de Provinciewet aan gedeputeerde staten om te
proberen, geschillen tussen gemeenten en functionele besturen, zo staat het
er letterlijk, "in der minne te doen bijleggen". Wil men meer serieus en daadkrachtiger
inzetten ten gerieve van de integrerende rol van de provincies, dan zal moeten
worden gekeken naar aanscherping van het bestaande instrumentarium wat verbindendheid
en effectiviteit enerzijds betreft en naar uitbreiding van die instrumenten
anderzijds.Naar mijn opvatting zullen geduld en overtuigingskracht de voornaamste
instrumenten blijven bij het ontwikkelen van een nieuwe werkwijze en cultuur
van het middenbestuur. Dat zullen hoogstwaarschijnlijk de voornaamste middelen
blijven bij het ter hand nemen van het minst zichtbare bestuurswerk in Nederland.
Kansen en mogelijkheden voor een sterke politieke profilering zijn vandaag
in het algemeen gering, maar dat geldt in versterkte mate voor de middenverdieping
van het huis van Thorbecke. De provincie heeft in het openbaar bestuur een
bescheiden, maar wel onmisbare rol te vervullen als integrerende factor op
regionaal niveau.Na deze schets van twee mogelijke hoofdvisies op de rol van de provincie
is het natuurlijk de vraag welke visie deze minister huldigt. Het is bekend
dat zijn voorganger nogal gehecht was aan de gemeenten, en terecht. Maar het
is ook bekend dat hij als burgemeester van Rotterdam niet zoveel op had met
de provincie. Misschien is dat laatste te verklaren vanuit de specifieke relatie
van die ene gemeente met die ene provincie. Maar geheel gerust kan ik mij
door die veronderstelling niet laten stellen. In een interview met Binnenlands
Bestuur van 7 januari jongstleden zei oud-minister Peper: "Het gaat niet om
de provincies van nu, maar om de regio's met een eigen identiteit. Soms zal
die identiteit met de provinciegrenzen samenvallen, maar vaak ook niet. De
positie van de provincies is dus in de toekomst het meest omstreden."Dat klinkt rijkelijk cryptisch en onze fracties zouden het daarom waarderen
als de huidige minister deze passage van een toelichting wil voorzien. Het
leek erop dat de vorige minister de aard- en schaaldiscussie weer wil openen.
Als dat het geval zou zijn, rijst de vraag of deze uitspraak wel spoort met
het door hem en het kabinet eerder ingezette beleidsspoor. Ik verwijs onder
andere naar de marges die oud-minister Peper aangaf in de adviesaanvraag bij
de ROB. Wij mogen toch om te beginnen veronderstellen dat de huidige minister
in dat spoor blijft, dat wil zeggen consistentie bewaart.Voorzitter! Het beleid van de voorganger van deze minister ten aanzien
van de provincie kwam ook om andere reden wat willekeurig op ons over. Om
die indruk te illustreren, sta ik even stil bij zijn ideeën met betrekking
tot de beperking van het aantal statenleden en – zo mag ik toch aannemen –
gedeputeerden, ook al werd dit laatste nergens met zoveel woorden gezegd.Op 14 december 1999 heeft de voorganger van deze minister overleg gevoerd
met de Tweede Kamer over zijn notitie van 7 oktober 1999. De voorlopige conclusie
schijnt te zijn dat de statencolleges minimaal 35 en maximaal 51 leden zullen
omvatten. Een wetsvoorstel zou worden voorbereid met het oog op de eerstkomende
provincialestatenverkiezingen van 2003. Als wij de minister goed hebben begrepen,
is dit voorstel bedoeld als structurele bijdrage aan een doelmatiger provinciaal
bestuur. Ik maak bij dat voornemen toch enkele kanttekeningen.In de eerste plaats betreuren onze fracties het zeer dat de provinciale
besturen nauwelijks in de gelegenheid zijn geweest om te reageren op de plannen.
Het had toch voor de hand gelegen, hen een redelijke termijn voor reactie
te geven, temeer daar artikel 112 van de Provinciewet nog altijd voorschrijft
dat het Rijk de provincies vooraf consulteert over belangrijke beleidsvoornemens.
Verder betreuren wij evenzeer de voorbarige standpuntbepaling door het IPO
in dezen.Maar wat belangrijker is, ook inhoudelijk hebben wij onze bedenkingen.
De verwachting dat kleinere staten meer op hoofdlijnen zullen
besturen, is allerminst verzekerd. Dit is veel meer een kwestie van houding,
mentaliteit en gedrag dan van het aantal leden. Ook een grotere slagvaardigheid
en bestuurskracht – overwegingen die mede aan het voorstel ten grondslag
liggen – zullen niet automatisch door een geringer aantal statenleden
worden bereikt, als zij met een hogere beloning een dagtaak van hun functie
zullen maken. Meer detaillisme valt dan minstens evenzeer te vrezen. Wij houden
het liever op statenleden die, vergelijkbaar met de leden van deze Kamer,
parttimebestuurder zijn en dagelijks midden in de maatschappij staan. Tenslotte
moet ook bedacht worden dat detaillisme zich het meest voordoet in de relatief
grootste fracties. De bestuurskracht zou misschien beduidend kunnen toenemen
indien het aantal fracties wordt verminderd. Dat zullen dan in eerste instantie
de kleinste fracties zijn en de vraag mag gesteld worden of dat uit een oogpunt
van representativiteit gewenst is.Kortom: wij zien voorshands nog zoveel bedenkingen tegen het idee dat
wij de minister aanbevelen om nog eens rustig na te denken alvorens met een
voorstel naar de Staten-Generaal te komen en om opnieuw te overwegen of de
versterking van de positie van de provincie werkelijk met dit voorstel is
gediend.Ik keer terug naar de vraag in welke richting de minister de versterking
van de provincies wil zoeken. Naast elkaar staan op dit moment de schets van
de Raad voor het openbaar bestuur en die van het IPO, dat zich haastte om
zijn ongenoegen te uiten over de inhoud van het ROB-advies. Ik ga nu voorbij
aan een aantal heel concrete aanbevelingen van de ROB; de minister kan dat
wat ons betreft in dit stadium eveneens doen. Als ik goed op de hoogte ben,
is toegezegd dat het kabinet nog voor de zomer van 2000 met een standpunt
over het dualisme in het provinciaal bestuur zal komen. In grote lijnen moge
duidelijk geworden zijn aan welk type provincie onze fracties de voorkeur
geven. Die voorkeur wordt mede ondersteund door de nadruk die de vorige minister
in "Binnenlands Bestuur" op de identiteit van de regio's heeft gelegd. Daarbij
is mijns inziens geen sprake van tegenspraak. Er mag toch van uitgegaan worden
dat verreweg de meeste van de huidige provincies een voor de inwoners herkenbare
identiteit hebben. Niet ieder zal zich kunnen identificeren met zijn of haar
provincie – dat geldt trouwens ook voor de gemeenten – maar de
meeste mensen ervaren toch nog wel een zekere mate van verbondenheid met hun
provincie.Als het gaat om de provinciale bestuurscultuur, zou bedacht moeten worden
dat besturen naast een instrumentele ook een culturele betekenis heeft. "Instrumenteel"
wil zeggen dat het bestuur is gericht op het sturen van de samenleving en
het oplossen en voorkomen van problemen. "Cultureel" wil zeggen dat het bestuur
gericht is op de reproductie van zingevings- en betekenisgevingspatronen.
Dan gaat het over bindingen, over de wijze waarop mensen zich tot elkaar verhouden,
over de organisatie van het gemeenschappelijke en over datgene wat mensen
samenbrengt en samenbindt. Elke organisatie heeft in haar bestuur wel iets
van beide betekenissen. De provincie als middenbestuur leent zich echter bij
uitstek ook voor de culturele betekenis van besturen in de organisatie van
het binnenlands bestuur. Dan gaat het niet om haar machtspositie, maar om
haar gezagspositie, niet om doorzettingsmacht maar om overredings- en overtuigingskracht.
De provincie kan door haar positie en haar bestuurscultuur een samenbindende
factor tussen de beide andere organisaties van het openbaar bestuur vormen.
Al met al zien wij voldoende redenen om zuinig te zijn op de provincies.De heer Terlouw (D66):Mijnheer de voorzitter! Binnenlandse Zaken en het binnenland staan meer
en meer onder invloed van buitenlandse factoren. De wereld is klein geworden.
Het aantal interacties met de wereld is groot. Als ik de trefwoorden "Brussel",
"euro", "het weer in Torremolinos" of "de beurs in New York" noem, weet men
meteen wat ik bedoel. Wat houdt ons, gelet op de discussies en publicaties
in ons land, bezig op het punt van de binnenlandse politiek? Twee thema's
zijn volgens mij zeer belangrijk: in de eerste plaats het verschuiven van
de politieke macht naar Brussel, naar projectontwikkelaars, multinationals
en de commercie in het algemeen; in de tweede plaats kijkt de kiezer anders
naar de politiek dan vroeger. Vooral dat laatste onderwerp is hier vanochtend
veelvuldig besproken. Wat doen wij daaraan? Aan de verschuiving van de macht
doen wij zeer weinig; dat thema is vanochtend ook weinig aan de orde geweest.
Wat de andere benadering van de politiek door de kiezer betreft: wij zoeken
verwoed naar andere structuren die de kiezers weer moeten motiveren, bijvoorbeeld
een ander kiesstelsel. Daartoe is de staatscommissie-Elzinga ingesteld.Een structuurverandering kan wel helpen, maar vooral als je eerst kijkt
naar de cultuurveranderingen die de oorzaken zijn van die gewijzigde houding
van de kiezer. De grote verandering in de tweede helft van de vorige eeuw
in het binnenland was mijns inziens de welvaartexplosie; dat zullen de meeste
aanwezigen met mij eens zijn. Tot ongeveer het midden van de vorige eeuw hield
het overgrote deel van de mensen zich bezig met overleven; dat was hun leven.
Maar na de Tweede Wereldoorlog is er in de rijke industriestaten geleidelijk
tijd gekomen om te leven, vragen te stellen, kritisch en zelfstandig te zijn
en kennis te maken met andere culturen. De verschillen in belangen zijn kleiner
geworden en absolute waarheden zijn gerelativeerd. Veel karakteristieken van
onze welvarende samenleving zijn meer een kwestie van houding en cultuur dan
van structuur. Het gaat Nederland economisch goed, ook in vergelijking met
andere industriestaten. Dat berust meer op het poldermodel dan op een technologische
voorsprong; het berust meer op een houding en een werkwijze dan op een economisch-technologische
structuur.De kiezer kan natuurlijk anders naar de politiek kijken dan vroeger. De
politiek is door de televisie immers zichtbaarder en transparanter geworden;
in het algemeen is de kiezer door de grote verscheidenheid van media beter
geïnformeerd. De politiek wordt door de media ook anders en nadrukkelijker
geaccentueerd en de kiezer heeft een scala aan andere tijdsbestedingen, waardoor
de politiek relatief minder interessant is geworden. Zoals gezegd, de politiek heeft ook minder macht, om te beginnen door
de verschuiving naar Brussel. Er is echter ook macht verschoven naar groepen
mondige burgers die zich op allerlei manieren organiseren en naar actiegroepen;
de rechter wordt meer ingeschakeld. Ik herhaal dat de commercie zeker invloedrijker
is geworden, om niet te zeggen dat zij door de indringende reclame oppermachtig
lijkt te worden. De commercie dicteert voor een groot gedeelte hoe wij leven,
wat wij vinden, wat wij mooi vinden, wat wij aantrekken en wat wij eten. Het
is al vaker vastgesteld dat de verschillen tussen politieke partijen door
de toegenomen welvaart en de daardoor afgenomen verschillen in belangen kleiner
zijn geworden; ook daardoor neemt de belangstelling van de burger af.Waarom vinden wij het zo belangrijk dat de burger zich interesseert voor
de politiek? Wij hebben immers een vertrouwensdemocratie, waarin de kiezer
via de stembus zijn bevoegdheid afstaat aan de gekozene. Als hij niet gaat
stemmen, ziet hij zelfs daarvan af. Dan vindt hij blijkbaar dat het goed gaat;
blijkbaar vindt hij het niet nodig om zijn belangen via de stembus te behartigen
of vindt hij dat het allemaal niets uitmaakt. De kernvraag is: is er geen
interesse voor de politiek of is er geen interesse voor de partijpolitiek?
Ik denk dat het laatste het geval is. Op lokaal niveau is er wel degelijk
belangstelling voor de inrichting van het park, de organisatie van de school,
de nieuwbouwplannen enz., maar niet voor de partijbijeenkomsten. Op dat punt
falen wij. Wij voelen dat wij het als politieke partijen niet goed doen, dat
wij de burger niet meer aanspreken, dat wij de kern missen en dat wij niet
meer in zijn huid kruipen. Daardoor voelen wij ons niet meer gelegitimeerd
als hij niet komt opdagen bij de verkiezingen. Misschien doen wij echter te
veel en misschien veranderen wij te veel. Kiezers houden niet van veranderingen,
vooral niet van gemeentelijke herindelingen – andere sprekers hebben
al op dat laatste punt gewezen – en van schaalvergroting en herinrichtingen.
Vijf jaar geleden was er bijvoorbeeld het hoge water in Gelderland, waardoor
veel mensen moesten worden geëvacueerd. Wij kregen na afloop heel veel
brieven. Alle politici krijgen voortdurend brieven waarin steeds staat dat
iets niet goed is, maar in dat geval kregen wij brieven waarin stond dat het
goed is dat er een bestuur is dat in zo'n geval ingrijpt.Dit raakt aan de vraag wat de leidinggevende taak is van de politiek.
Kiezers houden niet van verandering, maar toch houdt leidinggeven in dat er
soms dingen moeten veranderen. Er is spanning tussen enerzijds luisteren,
vertegenwoordigen en doen wat de mensen willen en anderzijds richting aangeven,
vooruitgang boeken en de samenleving humaner, opener, toekomstgerichter en
internationaal gerichter maken. Mevrouw Bemelmans noemde vanochtend het neologisme
"aansturen". Het is de spanning tussen het bereiken van het beste en toch
een democraat zijn; het is het kennen van de grens tussen overtuigen en afdwingen
en het is de beheersing om het gelijk dat je meent te hebben, niet ontijdig
te willen krijgen.Bij de culturele veranderingen hoort ook dat het steeds meer om personen
gaat. Men kent nu de gezichten van de televisie. Dan doet zich deze vraag
voor: "Vertrouw ik hem of haar?" Iedereen weet hoe dodelijk het is als men
vraagt: "Zou je een tweedehands auto van hem kopen?" Dat is veel belangrijker
dan het winnen van het debat met scherpzinnige juridische argumenten. Dat
heeft ook te maken met de vermindering van de verschillen in belangen. Ik
heb in een vorige functie veel te maken gehad met vertrouwenscommissies. Daarbij
is mij gebleken dat men het vooral in kleinere gemeenten steeds minder belangrijk
vindt uit welke partij iemand komt; men vindt het steeds belangrijker wat
voor persoon het is: is het een persoon die voor ons het gezicht kan zijn?Het kabinet heeft de Tweede Kamer een notitie gestuurd over mogelijke
wijzigingen van het kiesstelsel. Dat is een mooi werkstuk, waarin ten behoeve
van de discussie zes alternatieven zijn gepresenteerd. Wij laten die discussie
eerst aan de Tweede Kamer, maar het voorstel van het vorige kabinet over het
gemengde kiesstelsel vond ik prima en dat werd aan de overkant afgewezen,
met alleen de stemmen van de D66-fractie voor. Dat voorstel werd verdedigd
door de heer Kohnstamm, de voormalige staatssecretaris van Binnenlandse Zaken.
Het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Wij voeren nu dus niet de discussie,
maar de overwegingen interesseren mij in het kader van dit betoogje zeker:
"enige versterking van het regionale element en de herkenbaarheid van personen
bij de Tweede-Kamerverkiezingen" is een reden voor verandering van het kiesstelsel.
Inderdaad, er moet aansluiting worden gezocht bij een culturele verandering.
Vergelijkend met het buitenland wordt gesteld: "De band van de gekozene met
de kiezers is in Nederland beperkt en niet via het kiesstelsel geïnstitutionaliseerd."
De commissie-Koning kwam tot deze conclusie: "Het Nederlandse kiesstelsel
leent zich meer voor een keuze van partijen dan van personen." Dit soort constateringen
heeft geleid tot de instelling van de staatscommissie-Elzinga over lokale
democratie. Er was al eerder een rapport van het IPO, "Dualisering van het
provinciaal bestuur".De kernvraag is of een door dit soort commissies voorgestelde structuurverandering
kan bijdragen aan een adequaat antwoord op culturele verschuivingen. Dat moet
kunnen als die veranderingen in cultuur en houding zijn onderkend, als daarbij
wordt aangesloten en als de beoogde veranderingen in de structuur bedoeld
zijn om het veranderde culturele klimaat beter in te kaderen. Met dat in het
hoofd kun je kijken naar de staatscommissie-Elzinga. Ik las in de krant dat
het kabinet dat heeft gedaan, maar ik heb het stuk nog niet gelezen; ik kan
daar dus niet op reageren.De meest essentiële verandering die door Elzinga en de zijnen wordt
voorgesteld, is de invoering van het dualisme in de lokale democratie. Dat
heeft voordelen en nadelen. De raadsleden vormen nu samen formeel het hoogste
bestuursorgaan van de gemeente; dat zullen zij niet meer zijn, want zij zullen
het hoogste bestuursorgaan controleren. Het bestuursorgaan, het college, is –
althans voor een deel – niet meer direct gelegitimeerd door de kiezers
als wethouders van buiten de raad worden aangetrokken. Op het eerste gezicht
zijn dat nadelen, maar een controleorgaan behoort geen deel uit te maken van
dat wat gecontroleerd wordt. Het komt nu voor dat zich vele handen op één
buik bevinden en dat bijvoorbeeld een hele fractie in zekere zin medeplichtig
is aan te innige contacten van een wethouder met een bouwonderneming.
Elzinga en de zijnen maken bovendien veel werk van verbetering van de positie
van de raad: "In een dualistisch bestel moet de raad door regelgeving de uitoefening
van bestuursbevoegdheden door het college kunnen inkaderen." Daarna volgen
vele pagina's met voorstellen voor de versterking van de positie van de raad.
In de krant las ik dat het kabinet die voorstellen grotendeels overneemt;
dat lijkt mij goed.Laten wij realistisch zijn: het in principe dualistische systeem op landsniveau
heeft krachtige monistische trekken en het in principe monistische systeem
op gemeenteniveau is in de praktijk nogal dualistisch. Een van de grootste
zorgen is dat er te weinig goede mensen voor de gemeenteraden zijn te krijgen.
De burgers interesseren zich nauwelijks meer voor de raad en de raadsleden.
Zij interesseren zich, zoals gezegd, wel voor de school en de nieuwbouwwijk,
maar niet voor de politiek, die hun belangen behartigt. Brengt een dualistischer
systeem daar verbetering in? Enerzijds was het systeem al vrij dualistisch
en kun je dus somber zijn, maar anderzijds zouden de rolverdeling en de verantwoordingsplicht
helderder worden; misschien kan het publieke debat erdoor bevorderd worden
en de raadsleden kunnen meer met hun rug naar het gemeentehuis gaan staan
en de burgers in de ogen kijken. Ik heb echter wel een beetje te doen met
de raadsleden: zij worden in zo'n nieuw bestel geacht om de tv-kijkende, drie
maal per jaar met vakantie gaande, door en door verwende burger met een enorm
scala aan keuzemogelijkheden voor het doorbrengen van zijn vrije tijd weer
voor de gemeentepolitiek te interesseren, terwijl hem iedere dag de spannendste
elementen van de landspolitiek op het scherm worden aangeboden, zoals nu weer
met de commissie-Bakker.De gemeente is de bestuurslaag waar de afstand tussen kiezers en gekozenen
het kleinst is. Ik houd ook veel van de provincie en ik heb het betoog van
de heer Holdijk met veel belangstelling aangehoord, maar de gemeentebesturen
staan het dichtst bij de burger. De kansen voor democratie in de praktijk
zijn dan ook het grootst op het lokale vlak. Daar wordt de macht het sterkst
gedeeld met de burgers, maar dan moet er wel iets te beslissen zijn. Dat vraagt
om overheveling van zeggenschap van het Rijk naar de gemeenten; dat noemen
wij "decentralisatie" en daar houdt Den Haag niet van. Dat is de aard van
het beestje.Er moet voldaan worden aan de volgende voorwaarden. Er moet een zekere
vrijheid zijn bij het inrichten van de lokale democratie. Geef de gemeenten
die vrijheid. Door lokale keuzen kunnen verschillen tussen gemeenten ontstaan;
die verschillen moeten wij niet zo erg vinden. Gemeenteraadsleden moeten ook
beter worden toegerust voor hun taak, bijvoorbeeld via training, beloning
en professionalisering.Zoals bekend is de commissie-Elzinga tweeslachtig over het kiezen van
de burgemeester. Onze fractie in deze Kamer zal daar nu geen uitspraak over
doen. Wij wachten af wat het kabinet en de Tweede Kamer daarvan vinden, maar
ik maak wel enkele opmerkingen. Vertrouwenscommissies vragen iemand die alles
kan en geven hem dan weinig bevoegdheden, maar als je de burgers vraagt wie
de baas in de gemeente is, zullen velen de burgemeester noemen. Zo zit het
in de praktijk. Dat roept het beeld op van de onafhankelijke, niet politiek
gebonden coördinator en bewaker van het democratische besluitvormingsproces.
Die positie wil Elzinga versterken, hoe de burgemeester ook wordt gekozen;
dat is goed. Daarbij hoort dat de rol van de commissaris van de koningin en
van de minister bij de keuze van de persoon minimaal behoort te zijn, of de
burgemeester nu uiteindelijk via een Kroonbenoeming op zijn stoel komt te
zitten of niet: je hebt vertrouwen in de lokale democratie of je hebt dat
niet.Ik noem de positie van de Eerste Kamer. De minister heeft ons enkele gedachten
toegestuurd. Dat is een boeiend stuk; toen ik het las, meende ik op de achtergrond
wat tandengeknars te horen. Dat stuk zal echter afzonderlijk worden besproken;
ik zal daar nu dus niet verder op ingaan en evenmin op gemeentelijke herindelingen.
De heer Van Heukelum heeft gezegd dat de criteria op grond waarvan die herindelingen
plaatsvinden, vaag zijn; daar kan ik mij sterk in vinden, maar daarover zullen
wij nog komen te spreken.De subsidiëring van politieke partijen is een zeer gevoelig onderwerp.
Mag ik even een kort uitstapje maken naar de contractresearch bij universiteiten?
Die vorm van research is aantrekkelijk en het past bij de geest van de tijd
om een deel van de financiering uit de markt te halen. Maar contractresearch
is terecht in discussie. Het spreekwoord zegt niet voor niets: "Wiens brood
men eet, diens woord men spreekt." Objectiviteit is een conditio sine qua
non voor wetenschappers. "Een objectieve wetenschapper" is ook eigenlijk een
pleonasme: "objectief" behoort een overbodige toevoeging te zijn, maar dat
is niet altijd het geval; dat kan ook niet altijd. Ook als wetenschappers
zo objectief mogelijk zijn, heeft het dus iets bedenkelijks als de universiteit
niet volstrekt onafhankelijk is in de keuze van en de werkwijze van het onderzoek.
Het belang van onafhankelijkheid geldt natuurlijk a fortiori voor politieke
partijen. Enkele trefwoorden spreken voor zich: de tragiek van Kohl, wijlen
Mitterrand, Berlusconi, Israël. Er is iets geregeld in de Wet financiering
politieke partijen: donaties van meer dan ƒ 10.000 moeten openbaar
worden gemaakt, maar wij weten allemaal dat er iets tegenover het door de
sponsor verschafte bedrag moet staan. Er is een smalle scheidsmuur tussen
sponsoring en belangenverstrengeling. Als die scheidsmuur wegvalt, is de schade
vele malen groter dan het voordeel van die sponsoring. Kan zo'n dunne scheidsmuur
voldoende worden bewaakt? Wat er ook wordt geregeld, volstrekte transparantie
is een absolute vereiste. De Hoop Scheffer heeft enige tijd geleden aan de
overkant gezegd dat er een fonds moet worden gemaakt waaruit kan worden geput,
maar waarom zou het bedrijfsleven geld storten in zo'n fonds als daar niets
tegenover staat?Over het EK 2000 het volgende. Naar schatting zal 7 miljard maal iemand
naar de wedstrijden kijken. Dat is een zeer groot promotioneel belang voor
Nederland en België. In het algemeen liggen de voorbereidingen op het
EK 2000 goed op schema. Op het punt van politiebijstand is duidelijk dat het
uiterste van de Nederlandse politie wordt gevraagd. Daarom is het zorgelijk
om te constateren dat het aantal vacatures bij de politie hoog is; dat speelt
in het bijzonder bij de betrokken politieregio's, Amsterdam en Rijnmond voorop.
Hoe waardeert het kabinet deze spanning en wat kan er gedaan worden om hier
op afzienbare termijn verbetering in te brengen?Ik richt mij nu vooral tot de minister voor het Grote Steden- en Integratiebeleid.
De stad, met name de grote stad, is zowel kernfactor als zorgenkind in de
industriële samenleving: de stad is zowel het centrum van economische
en culturele activiteit als de plek waar de werkloosheid groter, de levensverwachting
lager en het aantal laagopgeleiden omvangrijker is dan elders. De stad is
dus zowel bakermat van mogelijkheden als bron van zorgen. De convenanten en
het programma van de G25 zijn mooie prestaties: "ontkokering" en "deregulering"
klinken goed. Een integrale benadering van fysieke en sociale infrastructuur,
vraagstukken van sociale uitsluiting – die vraagstukken moeten zeker
de minister voor integratiebeleid interesseren – en economische structuur,
is niet niks. Zal die uitvoering lukken? De minister is medeverantwoordelijk
voor begrotingsonderdelen van zijn collegae; dat is altijd een beetje heikel.
Functioneert dat? Is het leven niet sterker dan de leer? Ik geef een voorbeeld
op het gebied van Verkeer en Waterstaat: wordt het hele scala van stadsdistributie
van goederen en plannen voor openbaar vervoer afgestemd met de convenanten
van de G25? Lukt dat in de praktijk?Een enkel woord over de etnische minderheden, waar de heer Van Thijn en
anderen over hebben gesproken. Het gaat daarbij om 1,5 miljoen mensen. De
interessante discussie naar aanleiding van het stuk van Paul Scheffer in NRC
Handelsblad, waar minister van Boxtel en zeer recent ook de heer Bolkestein
een bijdrage aan hebben geleverd, is genoemd. De tijd ontbreekt mij om diep
op dit vraagstuk in te gaan, maar in het eerste stuk van Scheffer miste ik
de constatering dat "het ruime toelatingsbeleid" een belangrijke humanitaire
grond heeft. Zijn signaal dat hele generaties allochtonen achterblijven en
dat een etnische onderklasse ontstaat, is echter, vrees ik, juist. Wie zich
blijvend in Nederland vestigt, maar voor een aanzienlijk deel geen deel gaat
uitmaken van de Nederlandse cultuur, zet zichzelf en zijn kinderen blijvend
op grote achterstand. Het is goed dat de discussie daarover nu wordt gevoerd.
De hoogste prioriteit – ook dat is eigenlijk een pleonasme, want er
is maar één prior in het klooster – is het wegwerken van
de taalachterstand en het leren van Nederlands. Dat kan men overigens ook
zeggen van autochtonen met weinig taalbeheersing. Ook voor hen is dat belangrijk;
laat staan voor de allochtonen. Ik weet dat er op dat punt omvangrijke programma's
zijn. Welke invloed heeft de minister daarop? Ik zou het op prijs stellen
als hij zijn visie op deze formidabele problematiek uiteen zou zetten.Een enkel woord over Enschede. De ramp aldaar is in vredestijd ongekend.
Een ramp van deze omvang komt bijna alleen voor bij verkeers- en vervoersongelukken;
een enkele keer gebeurt dat ook elders. Ik vraag het kabinet, met name minister
Van Boxtel, wat het voor Enschede kan doen. Wat de staatssecretaris betreft:
ik sluit mij aan bij vragen over een commissie voor het nader bestuderen van
rampen, tegen de achtergrond van de uitgevoerde sanering van de adviesorganen.
Er is een commissie onder voorzitterschap van de heer Van Vollenhoven voor
verkeers- en vervoersongelukken; kan de genoemde commissie daarmee worden
geïntegreerd? Als daar nadere gedachten over zijn, hoor ik die graag.De heer Bierman (OSF):Voorzitter! Er zijn veel binnenlandse zaken; ik heb mijn keuze vandaag
laten vallen op een onontkoombare binnenlandse zaak die bovendien betrekking
heeft op de bevolking. Daarop heb ik bij de algemene beschouwingen al een
voorschotje genomen. Nederland ontgroent en vergrijst. De overheid wordt op
twee manieren zeer indringend met dat verschijnsel geconfronteerd, allereerst
omdat zij dienstbaar moet zijn aan een bevolking die drastisch verandert omdat
heel weinig kinderen worden geboren, zodat wij onszelf niet reproduceren.
De vergrijzing heeft haar top nog lang niet bereikt, maar de eerste verschijnselen
daarvan tekenen zich al af in de vorm van toenemende spanning op de arbeidsmarkt.
Het tweede facet betreft het in dienst nemen en houden van mensen om de openbare
dienst goed te kunnen laten functioneren. De overheid is niet alleen kwetsbaar
omdat zij de grootste werkgever is en genoeg personeel moet vinden om een
klus te klaren, maar ook vanwege het brede veld dat moet worden bediend. Bij
ambtenaren is een aantal zeer variërende eigenschappen nodig: bij militairen
en de politie is "handwerk" en spierkracht nodig, maar de vereiste eigenschappen
kunnen ook zeer abstract zijn: bij "hoofdwerk" gaat het bijvoorbeeld om vraagstukken
op het punt van het sturen van het besturen. Op allerlei punten tekent zich
in dit brede spectrum al schaarste af. De Algemene bestuursdienst bestaat
voor twee derde, namelijk in de schalen 17 tot en met 19, al uit mensen boven
de 50 jaar. Men stroomt wel versneld in uit de cohorten daaronder, maar ook
daar loopt men al tegen de 50. Dat los je dus niet op met alleen doorstromen
binnen de dienst; er zal meer moeten gebeuren.Ik heb mij even gebogen over de vraag wat ik zou doen als ik in de schoenen
van de bewindslieden stond. Ik leg een aantal suggesties voor en verzoek de
bewindslieden om daarop te reageren. Eerst zal ik het hebben over het nalaten;
dat is immers het makkelijkste wat je kunt doen. Vervolgens zal ik het hebben
over het herstellen en verbeteren van een aantal zaken. Tot slot zal ik het
hebben over nieuw beleid. Ik begin dus met het nalaten, dat heel weinig kost.
Je zou kunnen zeggen dat er begonnen moet worden met een correctie op het
kabinetsbeleid, opdat elk bewindspersoon druk kan uitoefenen om te voorkomen
dat de spanning op de arbeidsmarkt verder toeneemt. De bewindslieden zullen
wel weer zeggen: daar is hij weer! Dit kan echter betekenen dat men probeert
af te remmen dat nieuwe bedrijventerreinen ontstaan en dat nieuwe werkgelegenheid
wordt gegenereerd door middel van grote infrastructurele werken; er is althans
de verwachting gecreëerd dat die werken – ik noem de Betuweroute –
nieuwe werkgelegenheid zouden opleveren. Ook moet worden afgezien van grootschalige
nieuwbouwwijken, omdat daarmee in feite een verplaatsing van bevolking uit
bestaande gebieden plaatsvindt en het verval aldaar alleen maar versterkt
wordt. Dat levert allemaal veel te veel extra werk op. (Ik kijk hierbij naar
de minister van GSB.) Een van de dingen die ook heel goed mogelijk is, is
het afschaffen van de Winkeltijdenwet. Met een zeer gering
rendement laten wij immers veel meer mensen aan het werk op incourante tijden.
Als het kabinet die wet zelf niet afschaft, zullen de werkgevers daar snel
genoeg op aandringen, want zij kunnen geen mensen meer vinden om dat werk
uit te voeren.Ik kom bij het herstellen en het weer oppoetsen. De secundaire arbeidsvoorwaarden
zijn nu nog redelijk, hoewel ze in de echelons op gemeentelijk niveau toch
wat zijn verschraald. Wij geven niet meer automatisch lintjes aan diegenen
die een aantal jaren trouwe dienst hebben verleend. Zo zijn er meer emolumenten
verdwenen. Als deze strijd om het schaarser wordende arbeidspotentieel doorzet,
zal de bewindsman een antwoord moeten hebben in de sfeer van de secundaire
arbeidsvoorwaarden om concurrerend te kunnen blijven. De situatie in de Verenigde
Staten is een goed voorbeeld. Daar ontstaan nieuwe verzorgingsarrangementen
die heel ver gaan, bijvoorbeeld verzorgingsarrangementen voor bejaarde familieleden.
Daar denk je niet meteen aan bij de Verenigde Staten en bij het bedrijfsleven,
maar die zijn al op dergelijke terreinen bezig. Vormen van kinderbijslag,
de vroegere ambtelijke kindertoelage, zijn in het bedrijfsleven al usance.
Ik denk aan kinderspaarregelingen teneinde op een voordelige wijze iets op
te bouwen voor studie. Adoptievergoedingen zijn niet geheel van belang ontbloot,
omdat je daarmee kinderen uit andere landen naar je toe krijgt, die als het
goed is later ook werkers worden.Met al deze voorbeelden wil ik zeggen dat in toenemende mate door het
bedrijfsleven op een creatieve manier wordt geprobeerd om werkers aan zich
te binden. Men is voortdurend beter ingeschoten op het zo goed mogelijk laten
verlopen van de relatie tussen werk en privé-leven. Dat is voor mij
reden om bij deze minister erop aan te dringen dat hij zich als een vader
voor de ambtenaar opstelt. Ik verwacht op korte termijn een "troetelbeleid"
voor de mensen die hij heeft en in het verlengde daarvan wellicht zelfs voor
de mensen die hij moet krijgen, niet zozeer vanuit luxe, maar vanuit bittere
noodzaak om het werk gedaan te krijgen en de concurrentie op arbeidsvoorwaarden
met het bedrijfsleven aan te kunnen.Ook de inhoud van het ambtelijke werk kan worden verbeterd. De inhoud
is er de afgelopen jaren niet leuker op geworden. Die klacht hoor je veel.
Het leuke werk is vaak naar de consultancy gegaan en het monnikenwerk blijft
over. Het zou heel goed in lijn kunnen zijn met de wens om de zesde macht,
de adviesbureaus, wat minder macht te geven dat die relatie wordt opgezegd
of in ieder geval verschraald en dat er wordt geïnvesteerd in de kwaliteit
van het eigen personeel. Waar heb je nog een stedenbouwkundige dienst? Waar
heb je nog denktanks die voortdurend in dienst zijn? Een neveneffect daarvan
is dat bepaalde gedachten onder politieke verantwoordelijkheid worden ontwikkeld
en vorm krijgen, wat via de zesde macht niet het geval is. Een heel aardig
neveneffect is ook dat het zou kunnen leiden tot betere plankwaliteit. De
beoordeling van plannen van derden zou dan niet meer verlopen zoals bij de
Betuweroute, waar men kennelijk het verschil tussen prognoses en feiten niet
meer in de gaten heeft kunnen houden. Dat zou kunnen leiden tot minder weerstand
en daarmee tot proceduretijdwinst. In het kielzog daarvan wordt een heleboel
meegenomen.Een andere mogelijkheid is dat er wordt gezocht naar herintreders, niet
de vrouwen, maar de gepensioneerden. Je kunt hen niet dwingen, maar je zou
hen kunnen verleiden om nog een aantal jaren iets te doen. Dat zou ertoe kunnen
leiden dat je haal- en brengdiensten en misschien zelfs kleinkinderopvang
in je pakket opneemt.Er is ook een klacht over de carrièrebegeleiding. Trainingsprogramma's
zijn steeds vaker gewenst opdat men het carrièreperspectief al vroegtijdig
ziet, zodat er een pad wordt uitgestippeld en men nooit meer weg wil gaan.
Het is bij wijze van spreken het ontwikkelen van het vadergevoel, maar ik
dacht toch: de vijver met arbeidskrachten blijft klein en wordt niet groter.Om de taken te kunnen verrichten die straks ongetwijfeld blijven liggen
omdat de mensen er niet zijn, zou er een trainingsprogramma voor alle burgers
moeten komen. Je zou bijvoorbeeld gepensioneerden die niet in militaire dienst
zijn geweest toch kunnen vragen om een jaar of zoiets werkzaamheden te verrichten
ten behoeve van een publiek belang, en voorts iedere burger, bijvoorbeeld
eenmaal in het leven. Dat betekent weer emancipatie, want daarmee trek je
de situatie recht dat de vrouwen geen dienstplicht hebben vervuld. Degenen
die geen enkele bijdrage aan de publieke zaak hebben geleverd, kunnen dat
alsnog doen.Bovendien geeft dit de mogelijkheid om zonder stigmatiserende werking
voor alle burgers een inburgerprogramma te maken. Ik kijk hierbij ook naar
de minister voor het grotestedenbeleid. Ook onder de autochtonen zijn er wel
een aantal waarvan ik meen dat zij een inburgerprogrammaatje nodig hebben.Ook in de VS zie je dat, wanneer dit alles gebeurt, niet zulke hoge looneisen
worden gesteld. Een verbeterde beloning zou uiteindelijk ook nog een heleboel
kunnen doen. Er is een lastenverlichting, maar die geldt helaas ook voor het
bedrijfsleven. Met andere woorden, daar kun je niet tegenop concurreren. Ik
heb gezien dat de minister al met een bod van 5% is gekomen. Ik kan mij voorstellen
dat dat niet voldoende is. Als hij de top wil binnenhouden, moet hij er iets
tegenover stellen, bijvoorbeeld een partieel Toxopeusrondje op maat. De minister
spreekt over prestatieloon, maar ik zou het meer willen zoeken in een algehele
verbetering in bepaalde schaarse segmenten. Tot zover mijn suggesties inzake
het arbeidsvoorwaardenbeleid.Ik maak nog twee kleine opmerkingen. Wat de gemeentelijke herindeling
betreft wil ik de minister nog even herinneren aan mijn these daarover. Het
eventueel niet verder herindelen naar grootschaligheid zou als compensatie
kunnen worden gezien voor het wel op een abstracte manier bezig zijn, bijvoorbeeld
met Nederland kennisland. De mensen moeten een grijpbaar bestuur houden tegenover
de ongrijpbare trends die men steeds meer te verwerken krijgt. De heer Terlouw
zei al dat mensen niet van verandering houden. Dit is een verandering dichtbij
huis die zo ingrijpt, dat de mensen niets meer overhouden. Ik houd dus een
pleidooi voor meer plechtankers. Ik ondersteun graag de suggestie van collega
Witteveen een algemeen debat hieraan te wijden. In de brede discussie die
over herindeling zal worden gehouden, moet dit punt worden meegenomen. Ik opper het volgende punt bij elke nieuwe minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties. Zolang burgemeesters nog benoemd worden, moet ook
eens worden bekeken of uit het potentieel van de lokale partijen bekwame mensen
kunnen worden gerecruteerd.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.10 uur tot 14.30 uur geschorst.Voorzitter: Korthals AltesDe voorzitter:Op dit ogenblik vindt in ons land een bezoek plaats in het kader van het
Contactplan tussen de volksvertegenwoordigingen van de Nederlandse Antillen,
Aruba en Nederland. Wij verheugen ons dat op dit moment enige vertegenwoordigers
van de staten van de Nederlandse Antillen en van Aruba op de publieke tribune
aanwezig zijn. Ik geloof dat het goed is dat wij de betrekkingen tussen de
koninkrijksdelen op cultureel en sociaal-economisch gebied ook regelmatig
doen plaatsvinden op het niveau van volksvertegenwoordigers. Het treft bijzonder
dat wij zo meteen in het kader van onze begrotingsbehandelingen het woord
kunnen geven aan de minister en de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties. Het treft evenwel slecht dat wij het beleidsdebat
op dit moment beperken tot binnenlandse zaken. De begroting van het Kabinet
voor de Nederlandse Antillen en Aruba is reeds behandeld. Daaruit blijkt wel
dat wij daaraan een zekere voorrang geven boven onze binnenlandse beslommeringen.
Misschien kan dat de aanwezigen op de publieke tribune tot troost strekken.
Zij zijn van harte welkom in ons midden.Ik deel voorts aan de Kamer mee, dat de bijzondere commissie voor de JBZ-raad
op grond van haar beraadslagingen van hedenochtend heeft geadviseerd, in te
stemmen met de ontwerpbesluiten nrs. 2a, 2b, 2c, 2d, 2e, 2h, 2j en 4 en met
alle besluiten met een Koninkrijk bindend karakter van de agenda van de JBZ-raad
van 29 en 30 mei. De commissie adviseert daarentegen, instemming te onthouden
aan ontwerpbesluit nr. 3, omdat dit besluit naar inhoud en vorm onvoldragen
is. Voorts adviseert zij, geen instemming te onthouden aan de ontwerpbesluiten
nrs. 4 en 5 met een Koninkrijk bindend karakter op de agenda van het Gemengd
Comité op ministerieel niveau op genoemde data. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-1375-1400.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl