Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en dwangbehandeling) (30492)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 872-887

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-02-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 20, pagina 872-887

12-02-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30492Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Regeling van het conflictenrecht betreffende het goederenrechtelijke regime met betrekking tot zaken, vorderingsrechten, aandelen en giraal overdraagbare effecten (Wet conflictenrecht goederenrecht) (30876), het wetsvoorstel Regeling van de taken en bevoegdheden, alsmede het beheer en beleid van de Kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba (Rijkswet Kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba) (30531, R1810) en het wetsvoorstel Wijziging van de Wet milieubeheer in verband met de implementatie van richtlijn nr. 2006/21/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 15 maart 2006 betreffende het beheer van afval van de winningsindustrieën en houdende wijziging van Richtlijn nr. 2004/35/EG (PbEU L 102) (31139)Pagina 840-840
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 12 februari 2008)Pagina 911-911
Lijst van besluiten (dinsdag 12 februari 2008)Pagina 910-911
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en dwangbehandeling) (30492)Pagina 840-850
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en dwangbehandeling) (30492)Pagina 872-887
Presentie en opening (dinsdag 12 februari 2008)Pagina 839-839
Themadebat Duurzame ontwikkeling van de landbouw in Europees en mondiaal perspectief in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2008 (31200 XIV) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2008 (31200 F)Pagina 850-872
Presentie en opening (dinsdag 12 februari 2008)Pagina 839-840
Voortzetting van het themadebat Duurzame ontwikkeling van de landbouw in Europees en mondiaal perspectief in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2008 (31200 XIV) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2008 (31200 F)Pagina 887-910

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 89 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische
ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en dwangbehandeling) (30492).De beraadslaging wordt hervat.Minister Klink:Mijnheer de voorzitter. Dit wetsvoorstel is op 15 februari 2007 door
de Tweede Kamer aangenomen. Het omvat twee afzonderlijke wijzigingen van de
wet, namelijk een wijziging van de voorwaardelijke machtiging en een verruiming
van de mogelijkheden tot het toepassen van dwangbehandeling. Met beide veranderingen
wordt een betere aansluiting van deze wet op de praktijk beoogd. Het veld
heeft dan ook dringend behoefte aan beide wijzigingen, men zit erop te wachten.Verschillende woordvoerders hebben gevraagd naar het tempo dat wij maken
met de kabinetsreactie op het rapport van de derde evaluatiecommissie en het
tempo dat wij zullen maken met de indiening van het wetsvoorstel dat daarop
geënt zal zijn en dat wij hopelijk nog in deze kabinetsperiode zullen
kunnen indienen. Wij hebben in de memorie van antwoord vooruitlopend op het
kabinetsstandpunt al aangegeven dat wij de motivering van de evaluatiecommissie
voor het maken van een geheel nieuwe wet delen. Ook hebben wij aangegeven,
ernaar te streven om nog in deze kabinetsperiode ter vervanging van de Wet
BOPZ een nieuwe regeling tot stand te brengen.In de maanden na de aanbieding van het rapport is het conform de aanbeveling
van de evaluatiecommissie zelf bij zo veel mogelijk partijen in het veld onder
de aandacht gebracht en is er aan deze partijen gevraagd, er schriftelijk
op te reageren, in het bijzonder op de aanbevelingen van de evaluatiecommissie
voor een nieuwe regeling. En zoals wij verleden jaar in december in een brief
aan de Kamer hebben gemeld, hebben wij een groot aantal uitvoeringsorganisaties
en andere instanties die betrokken zijn bij de uitvoering van de Wet BOPZ,
daarna ook nog mondeling geconsulteerd tijdens een conferentie voor genodigden.
Ik vermeld dit maar even om aan te geven dat wij in het afgelopen jaar niet
stil hebben gezeten, maar op voorstel van de evaluatiecommissie zelf velen
hebben uitgenodigd om hun licht op de voorstellen te laten schijnen. Wij waren
verheugd over de veelal uitgebreide en diverse commentaren. Mede hierdoor
was er meer tijd nodig voor het schetsen van de hoofdlijnen voor een nieuwe
regeling en wij hebben er ook nog eens diep over moeten nadenken hoe wij dit
allemaal zouden kunnen gieten in een ambitieus, maar ook zorgvuldig tijdschema.
Het is ambitieus in die zin dat wij nog in deze kabinetsperiode een nieuwe
wet tot stand willen brengen, en zorgvuldigheid is vereist omdat wij het wetsvoorstel
in overleg met alle betrokken partijen willen schrijven. Mevrouw Meurs had
dit ook aanbevolen, naar analogie van de totstandkoming van de Vreemdelingenwet.
Ik was daar in die periode zijdelings bij betrokken; het was inderdaad een
vrij goede werkwijze.Binnenkort, in maart, zal het kabinetsstandpunt aan beide Kamers worden
aangeboden, maar wij willen nu graag doorgaan met het wetsvoorstel dat wij
nu bespreken, ondanks dat de wet in deze kabinetsperiode totaal herzien zal
worden, omdat naar onze mening de slechte aansluiting van de huidige wet op
de ontwikkelingen in de psychiatrie zozeer knelt dat de voorgestelde verruiming
van de mogelijkheden tot dwangbehandeling niet zolang kan wachten. Ook met
uitbreiding van de mogelijkheden tot voorwaardelijke machtiging is haast geboden
om het beoogde effect te kunnen bereiken, ook bij degenen die
minder gemakkelijk kunnen bepalen wat zij willen.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):U zegt dat de kabinetsreactie binnenkort komt, maar in de memorie van
antwoord staat dat die de Kamer in november 2007 zou bereiken, terwijl wat
verderop staat dat het begin dit jaar zal worden. Nu spreekt u van binnenkort;
ik zou het prettig vinden om een wat preciezer tijdstip te horen, want het
is een breed gedeeld gevoelen in deze Kamer dat wij een beetje druk op de
ketel moeten zetten. Ik respecteer het overigens zeer dat u in overleg met
de partijen in het veld tot een goed afgewogen oordeel wilt komen over hoe
het verder zal moeten gaan.Minister Klink:Weest u ervan overtuigd dat de minister van Justitie en ik er eigenlijk
vooral met elkaar over praten dat er echt tempo gemaakt moet worden, want
ook wij zien met lede ogen aan dat het zo lang duurt. Ik noemde overigens
zojuist wel de maand maart, wat toch minder speling geeft dan "in het
voorjaar" of "voor de zomer". De stok die de Kamer achter de
deur houdt, is ons in ieder geval niet onwelkom.Met een voorwaardelijke machtiging wordt iemand niet opgenomen, ook al
vormt hij in potentie vanwege een geestesstoornis een gevaar. Houdt hij zich
niet aan de voorwaarden van de machtiging waarmee dat gevaar moet worden ondervangen,
of vormt hij ondanks die voorwaarden nog een gevaar, dan kan hij alsnog gedwongen
worden opgenomen. Is er eenmaal een voorwaardelijke machtiging verleend, dan
kan de geneesheer-directeur daartoe beslissen; de rechter hoeft er dan niet
aan te pas te komen.Volgens de huidige wet kan een voorwaardelijke machtiging alleen worden
afgegeven als het behandelplan, dat een onderdeel is van de voorwaarden, met
instemming van de patiënt is opgesteld, en als de patiënt zich bereid
heeft verklaard, deze voorwaarden na te leven. Er is al gememoreerd dat de
Hoge Raad in 2005 bij een beschikking heeft bepaald dat er geen voorwaardelijke
machtiging kan worden afgegeven voor iemand die zich tegen die voorwaarden
verzet, zelfs als redelijkerwijze kan worden aangenomen dat de betrokkene
ze in de praktijk wel zal naleven. Dit werd daarvoor wel gedaan via een "paraplu-machtiging",
maar sinds deze uitspraak is dit niet meer mogelijk.In de praktijk is er wel een grote behoefte aan; er zijn ook patiënten
die vanwege een gebrek aan inzicht in hun ziekte nooit met de gestelde voorwaarden
zullen instemmen – "ik ben niet ziek" – maar zich er
wel aan zullen houden. Momenteel is gedwongen opname dan de enige mogelijkheid.
Daarom wordt er voorgesteld om in plaats van de formulering "met instemming
van" te volstaan met de bepaling dat het voldoende is als het behandelplan
na overleg met de patiënt is opgesteld en dat de rechter van oordeel
is dat redelijkerwijze te verwachten is dat de patiënt zich aan de voorwaarden
zal houden. Er is overigens ook de waarborg dat de voorwaarden in overleg
met de patiënt tot stand zijn gekomen; de rechter zal daar natuurlijk
op letten en de advocaat zal er ook op toezien. Anders komt er simpelweg geen
machtiging tot stand. Uiteraard verdient het de voorkeur dat de betrokkene
ermee instemt, dus daar moet naar worden gestreefd. Maar het belangrijkste
is uiteindelijk niet of de patiënt zegt dat hij eraan zal voldoen, maar
of de verwachting gerechtvaardigd is dat hij zich in de praktijk daadwerkelijk
aan de voorwaarden zal houden.Een gedwongen opgenomen patiënt kan alleen worden behandeld voor
zover dit volstrekt noodzakelijk is om het gevaar binnen de inrichting af
te wenden. Dit heeft tot gevolg dat patiënten in situaties waarin dat
gevaar is geweken, maar het gevaar dat aanleiding was tot gedwongen opneming,
nog niet is afgewend, niet kunnen worden behandeld, maar evenmin kunnen worden
ontslagen. Dit is dus eigenlijk een patstelling, vergelijkbaar met wat de
heer Thissen aangaf: je ziet deze mensen soms verkommeren, je ziet dat zij
zichzelf leed berokkenen doordat zij niet behandeld kunnen worden. Ook als
hulpverlener zou je dan ter wille van de betrokkene toch het liefste ingrijpen,
maar hij levert geen gevaar op binnen de instelling, zodat behandeling niet
mogelijk is. Met dit wetsvoorstel wordt het mogelijk gemaakt dat een psychiater
ook de stoornis kan behandelen, of het daaruit voortvloeiende gedrag dat gevaar
oplevert, voor zover aannemelijk is dat zonder die behandeling het gevaar
niet binnen een redelijke termijn kan worden weggenomen. De verwachting is
dat op deze manier langdurige gedwongen opnemingen kunnen worden voorkomen.De minister van Justitie en ik zijn van mening dat het wetsvoorstel ook
nodig is om beter gebruik te kunnen maken van de mogelijkheden die de psychiatrie
tegenwoordig biedt. Mevrouw Dupuis wees terecht op de ontwikkelingen van de
medicatie sinds de jaren tachtig. Ook ik heb overigens in die jaren de vakken
psychologie en sociale psychologie gevolgd, die met hetzelfde odium kampten
dat zij zo beeldend naar voren bracht. Medicatie is veel meer gangbaar geworden,
in de wetenschap dat met licht ingrijpen soms grote resultaten bereikt kunnen
worden. Toen deze wetgeving tot stand kwam, was dit inzicht nog veel minder
doorgebroken. Tot er in lijn met de door de evaluatiecommissie geschetste
uitgangspunten een nieuwe wettelijke regeling is opgesteld, kunnen wij er
met behulp van deze wetswijziging voor zorgen dat patiënten de zorg krijgen
die zij nodig hebben en dat zij niet onnodig of onnodig lang gedwongen worden
opgenomen.De heer Thissen (GroenLinks):Het verwondert me dat u zich zo vierkant achter de kwalificaties van mevrouw
Dupuis opstelt. Met termen als "anarcho-psychiatrie" wekte zij de
suggestie dat er maar wat zou zijn aangemodderd in de psychiatrie en dat dit
tot ongelooflijk veel ellende zou hebben geleid, wat een weerslag heeft gevonden
in de Wet BOPZ. Ik behoor tot de stroming die uitgaat van humanisering van
de zorg, van de psychiatrie, en die mensen zo veel mogelijk wil laten deelnemen
in de samenleving. U bent het eens met mevrouw Dupuis; betekent dit dat u
het niet eens bent met mijn kwalificatie?Mevrouw Dupuis (VVD):Voorzitter, het wás een zootje!Minister Klink:Ik moet zeggen dat het wel een boeiend zootje was. Ik herinner me dat
er in die periode buitengewoon veel stromingen waren, van gestalttherapie
tot en met humanistische psychologie, en dan waren er ook nog de meer freudiaans
georiënteerden, met een aantal variaties. Het was ontzettend boeiend,
maar ik ben wel blij dat sindsdien de hulp op basis van bewezen resultaten
tot ontwikkeling is gekomen. Dit heeft tot een behoorlijke stroomlijning
van de behandeling geleid. Dit neemt niet weg dat ik het met de heer Thissen
eens ben dat de hulpverlening humaan moet zijn, een kwalificatie die ik overigens
wel aan de huidige geestelijke gezondheidszorg zou willen verbinden. En ik
ben het ermee eens dat dwangbehandeling soms vermeden kan worden door juist
in een vroeg stadium op een humane manier met mensen om te gaan, met activiteitenbegeleiding,
met het brengen van structuur in de dagbesteding, met zorgvuldige bejegening.
Dit zijn randvoorwaarden waarmee voorkomen kan worden dat mensen psychotische
problemen krijgen waarbij dwangmedicatie en dwangbehandeling noodzakelijk
is.De heer Thissen (GroenLinks):Dat is dan toch een beweging die uit het "zootje" van mevrouw
Dupuis ontstaan is. De humanisering van de zorg heeft ook geleid tot deconcentratie
van instellingen, tot multifunctionele eenheden, tot regionale instellingen
voor beschermde woonvormen en andere projecten in de samenleving. Schaart
mevrouw Dupuis die onder de kwalificatie die zij zojuist bezigde?De voorzitter:Ik moet u nu toch vragen om u tot de minister te richten. Straks, in tweede
termijn, kunt u zich tot uw collega's richten.De heer Thissen (GroenLinks):Volgens mij staat dit niet zo in het Reglement van Orde; dat zal ik er
dan maar eens op nalezen, al is dat niet mijn hobby.De voorzitter:Vandaag geldt mijn uitleg daarvan.De heer Thissen (GroenLinks):Daar leg ik mij uiteraard bij neer, voorzitter.Minister Klink:Voorzitter, mevrouw Dupuis is in staat om allerlei dingen vrijwel digitaal
en toch bloemrijk te formuleren, wat een hele kunst is. Een van haar kwalificaties
raakte ook een opmerking in de memorie van antwoord over dwangopname en dwangbehandeling.
Zij vindt het in het licht van de aanbevelingen van de evaluatiecommissie
onbegrijpelijk dat wij in de memorie van antwoord schrijven dat wij de koppeling
van opname en behandeling willen verbreken. Ik zal aangeven in welke zin wij
deze twee willen ontvlechten, maar ik wijs er alvast op dat wij vinden dat
uit een opname eigenlijk sneller behandeling zou moeten voortvloeien. Ik preciseer
dit nu alvast maar even, want anders zou het kunnen lijken alsof ik in het
begin van mijn betoog in feite alleen maar adstrueer wat mevrouw Dupuis bekritiseert.Zij plaatst de BOPZ in zijn historische context en wij delen haar analyse
grotendeels, zoals zojuist al bleek. Juist daarom willen wij niet verder aanmodderen
met de huidige wet, maar een nieuwe wet maken en de huidige wet alvast aanpassen.
In de memorie van antwoord hebben wij al enige hoofdlijnen voor die nieuwe
regeling geschetst. Mevrouw Dupuis spreekt hierover een oordeel uit dat naar
onze indruk althans voor een deel op een misverstand berust. Overigens hebben
wij dit misverstand waarschijnlijk wel zelf veroorzaakt door de terminologie
die wij gebruikt hebben, al was het maar doordat wij de keerzijde ervan niet
hebben aangegeven. In die zin wil ik dus ook wel het boetekleed aantrekken.
Het misverstand is dat mevrouw Dupuis uitgaat van de huidige koppeling, terwijl
wij in de memorie van antwoord doelen op de bestaande koppeling die inhoudt
dat iemand alleen gedwongen mag worden behandeld als hij gedwongen is opgenomen.
Met andere woorden: geen dwangbehandeling zonder dwangopname. Van deze koppeling
met de locatie willen wij af, wij willen toe naar een systeem waarin gedwongen
ingrijpen mogelijk is, ongeacht de plaats en de positie van de patiënt,
opdat die met goede zorg en behandeling buiten een psychiatrisch ziekenhuis
geholpen kan worden.Mevrouw Dupuis (VVD):Wij praten nu over de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen,
het gaat om zulke opnemingen. Dat daarbuiten ooit allerlei vormen van dwangmogelijkheden
zullen zijn, is een andere zaak. Wij praten nu in de specifieke context van
deze wet, en dan is het toch heel vreemd om te spreken van het loslaten van
de koppeling van opneming en behandeling. Ik denk dat het eenieder wel duidelijk
is dat een gedwongen opname een gigantische inbreuk op de privacy en op de
persoonlijke integriteit is. In dat licht is iemand een pilletje tussen de
lippen stoppen toch een kleinere ingreep. Waarom is het zo ontzettend onhandig
geformuleerd?Minister Klink:Ik heb geleerd dat de wetsgeschiedenis mede bepaald wordt door de discussie
in deze Kamer; daar maak ik dan ook maar gebruik van. Ik ben het met u eens
dat je kunt veronderstellen dat gedwongen opname op zichzelf een grotere inbreuk
is dan dwangbehandeling. En dan gaat het erom waarom het meerdere wel zou
mogen, terwijl het mindere niet mag. Ik ben het volstrekt met u eens dat dit
een wat buitenissige situatie is. Dit heeft natuurlijk te maken met de gronden
voor dwangbehandeling. Ik heb willen aangeven dat wij mede op basis van het
advies van de derde evaluatiecommissie in elk geval de ontkoppeling van locatie
en dwangbehandeling in de komende wetgeving willen opnemen. Op dit moment
vindt er dwangopname plaats op grond van het externe gevaar dat iemand kan
betekenen, terwijl dwangbehandeling gebaseerd is op intern gevaar, gevaar
binnen de instelling. Dan ontstaat de vreemde situatie dat die mensen vervolgens
niet behandeld kunnen worden. Ik wil dan ook een koppeling van de grond voor
dwangopname en de grond voor dwangbehandeling, en niet eens zozeer vanwege
het feit van de opname, want dat zou betekenen dat iemand die opgenomen is,
altijd doorbehandeld zou moeten worden. Dat zou overkill zijn en daarmee zou
zo iemand ook tekort worden gedaan. Ik wil wel dat de grond voor de opname,
namelijk het gevaar dat iemand buiten de muren van de instellingen vormt,
ook een grond wordt voor dwangbehandeling binnen de muren. Dan is er in ieder
geval een koppeling met de gronden die aan de dwangopname ten grondslag liggen.
Deze koppeling wordt in dit wetsvoorstel aangebracht. Dus als mevrouw Dupuis
het eigenlijk wat zot vindt dat wij er zo lang over gedaan hebben om deze
koppeling aan te brengen, omdat er sprake was van een patstelling, ben ik
dat volstrekt met haar eens.De heer Thissen (GroenLinks):Het verontrust mij enigszins als u zegt dat er feitelijk geen verschil
is tussen dwangopname en dwangbehandeling, daartoe uitgedaagd door de interruptie
van mevrouw Dupuis. Als ik een gevaar voor mijzelf en voor mijn omgeving ben,
kan dwangopname een heel goede manier zijn om voorlopig een
situatie te scheppen die veilig is voor de samenleving en voor mijzelf. Dat
is geen schending van mijn lichamelijke integriteit en ik kan zelf aangeven
of ik behandeld wil worden. Dat is een fundamenteel verschil. Als u dat verschil
niet ziet, wordt het toch een heel ander debat.Minister Klink:Wij willen nu in de wet opnemen dat aannemelijk moet zijn dat het gevaar
dat iemand betekent, niet zonder behandeling binnen een redelijke termijn
weg te nemen is. Dit betekent dat wij de mogelijkheid scheppen om op deze
basis over te gaan tot dwangbehandeling, wat in de regel op dwangmedicatie
zal neerkomen, om te voorkomen wat u ook al noemde: afzondering, verkommering.
Ik vind "the right to rot" te harde woorden, zoals u zult begrijpen.
Dat willen wij nu juist in een instelling vermijden. Het is net zoals mevrouw
Dupuis zegt, namelijk dat het wel een beetje vreemd is dat je met een gedwongen
opname een inbreuk mag maken op iemands vrijheid, terwijl er vervolgens alleen
dwangmedicatie mogelijk is als de betrokkene intern gevaar oplevert. Wij willen
de gronden uniformeren, maar overigens wel met een aantal belangrijke clausules.
Je kunt naar de klachtencommissie en vervolgens naar de rechter, en er is
een vertrouwenspersoon voor patiënten. Als er een inbreuk op de vrijheid
van volstrekt wilsbekwamen wordt gemaakt, gaat er natuurlijk ook een andere
afweging een rol spelen. Maar desalniettemin, de gronden voor gedwongen opname
en voor gedwongen behandeling trekken wij gelijk.Mevrouw Meurs (PvdA):Betekent dit dat u inderdaad uitgaat van de noden van de persoon in kwestie,
zodat er eigenlijk geen sprake is van koppelen of ontkoppelen? Misschien moeten
wij de discussie daarover dan maar achter ons laten, want uiteindelijk gaat
het toch om de vraag wat in een bepaalde situatie de meest geschikte aanpak
is.Minister Klink:Langs die lijnen wordt de nieuwe wetgeving ingericht. Het belang van de
betrokken persoon komt daarin voorop te staan. Maar wat is dan nog je grond
voor interventie? Het gevaarcriterium zal daarbij belangrijk blijven, op grond
van het feit dat je objectiveerbare aanknopingspunten moet hebben voor je
afweging, en om te voorkomen dat wordt teruggevallen op het bestwilcriterium.Mevrouw Dupuis (VVD):De minister gaat een eind met mij mee, maar ik blijf verontwaardigd over
die zinsnede. Hij zegt dat ontkoppeld moet worden, maar er was nooit een koppeling.
Bovendien is het woord "koppeling" lastig, want het gaat om een
logische consequentie: een gevaar, een ernstige psychose, en betrokkene kan
door een pil in een betere situatie worden gebracht. Nogmaals, het woord "koppeling"
is niet juist in deze context.Minister Klink:Er ontstaat een koppeling tussen twee zaken. Om te beginnen is dat de
grond waarop je kunt worden opgenomen, namelijk het gevaar dat je buiten de
muren een gevaar vertegenwoordigt. Hetzelfde gevaarcriterium geldt volgens
dit voorstel ook voor de intramurale dwangbehandeling. Vervolgens is het de
vraag hoe wij de toekomstige wetgeving gaan inrichten. Dan is het in het belang
van betrokkene of je tot dwangbehandeling overgaat en zo ja, in welke gradatie.
In het nieuwe systeem vervalt de locatiegebondenheid van die afweging in feite.
Aan het adres van de heer Thissen teken ik direct aan dat het inderdaad wel
een ultimum remedium moet blijven. Het is ontzettend belangrijk te weten dat
bijvoorbeeld arbeidsmarktschaarste nooit een externe druk mag zijn, waarbij
de te behandelen patiënt een soort sluitpost is. Die waarborgen zijn
er al, maar ik wil ze wel preciseren.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Om voor dwangmedicatie in aanmerking te komen, hoef je niet ook onder
dwang te zijn opgenomen. Ik meen mij zelfs te herinneren dat in de discussie
over de zelfbindingsverklaring is gezegd dat daarmee een mogelijkheid is gecreëerd
om buiten de instelling min of meer onder dwang/drang medicatie toegediend
te krijgen. Dat lijkt mij ook een soort ontkoppeling.Minister Klink:Je ziet die tendens bij de zelfbinding en bij de voorwaardelijke machtiging
die wij nu kennen. Daarbij gaan wij toe naar meer zorgmodaliteiten, waarbij
de locatiegebondenheid vervalt. Op die basis zullen wij de nieuwe wet inrichten,
mede naar aanleiding van de adviezen van de derde evaluatiecommissie.De heer Thissen en mevrouw Meurs noemden een belangrijk punt: wij moeten
wel de nodige waarborgen creëren om een soort chemische dwangbuis te
voorkomen. Ik wil daarbij onderscheid maken tussen aan de persoon gelieerde
waarborgen en de meer institutionele waarborgen. Als voorbeelden van de eerste
soort waarborgen noem ik de patiëntenvertrouwenspersoon, de klachtencommissie
en de rechter. Dit zijn heel belangrijke waarborgen, die zeker terug zullen
komen in de nieuwe wetgeving. Meer institutioneel is het van belang om de
al bestaande prestatie-indicatoren verder te ontwikkelen en te bezien of dit
soort verschuivingen daarin kan worden meegenomen, zodat wij ook langs die
lijnen inzicht krijgen in een en ander. Verder let de Inspectie hierop. Eventuele
ongewenste verschuivingen ontsnappen daarom niet aan onze aandacht. Verder
noem ik de richtlijnen die gaandeweg worden ontwikkeld door de Nederlandse
Vereniging voor Psychiatrie (NVVP), waarin waarborgen liggen besloten dat
niet te snel wordt overgegaan tot dwangbehandeling.Mevrouw Dupuis en de heer Thissen vroegen onze visie op het grote aantal
separeercellen in Nederland. Wij hebben inderdaad een groot aantal separeercellen
in Nederland, wat samenhangt met het grote aantal psychiatrische ziekenbedden
dat in Nederland aanwezig is. In tegenstelling tot veel andere landen heeft
Nederland relatief weinig ziekenhuisbedden afgebouwd ten tijde van de door
mevrouw Dupuis gewraakte antipsychiatrie en daarna. Dat heeft erin geresulteerd
dat er relatief veel ziekenhuiscapaciteit aanwezig is in Nederland, en dus
ook relatief veel ruimte om te separeren. Ook in onze regelgeving om in aanmerking
te komen voor een toelating als psychiatrisch ziekenhuis stond tot voor kort
dat het verplicht was om een separeerruimte te hebben. Inmiddels is die regelgeving
gewijzigd: een ziekenhuis hoeft niet meer zelf over een separeer te beschikken,
mits er afspraken zijn met een ander ziekenhuis over hoe om te gaan met crisissituaties.
Dit relatief grote aantal separeercellen heeft eraan bijgedragen dat er relatief
veel wordt gesepareerd. Verder durf ik de stelling wel aan dat
in het verleden separatie als minder ingrijpend werd gezien dan dwangmedicatie.
Aantasting van de persoonlijke vrijheid versus aantasting van de lichamelijke
integriteit, was het decor waartegen te snel werd gesepareerd. In dat opzicht
zie je het tij keren, maar dat heeft te maken met de ontwikkeling in de sfeer
van de geneesmiddelen en de mogelijkheden van medicatie. Die zijn veel meer
op maat toe te snijden dan in het verleden. Wij faciliteren dit met de huidige
wetgeving, die ook milde vormen van dwangbehandeling mogelijk maakt, ook voor
diegenen die in het verleden in een patstelling zaten. Zij kwamen te snel
in aanmerking voor separatie.Mevrouw Dupuis (VVD):Als het om een humane behandeling gaat, mag ik de mensen die nooit in
een PZ zijn geweest erop wijzen dat de aanwezigheid van iemand in een separatiecel
een dermate inhumane aanblik oplevert, dat een dwangmedicatie daarbij als
een uiterste humaan middel moet worden gezien.Minister Klink:De mogelijkheden voor dwangbehandeling die wij nu creëren voorkomen
dat mensen zo snel achteruitgaan dat er niet anders resteert dan de isoleercel.
Voor deze mensen kwijnt de sociale infrastructuur waarop men extramuraal terug
kan vallen, langzamerhand ook weg. Hier vindt een vorm van hospitalisering
in optima forma plaats, die wij niet zouden moeten willen.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Ik ben het eens met mevrouw Dupuis dat er situaties kunnen zijn waarin
een heel kortdurend verblijf beter aanslaat dan wekenlang pillen slikken.
Het komt mij voor dat de minister al te hoge verwachtingen heeft van medicatie,
terwijl vooral medicatie in de psychiatrie heel akelige bijwerkingen kan hebben,
wat weer een reden kan zijn voor verzet bij patiënten. In dat kader vroeg
ik mij af of de minister nog ingaat op de instelling van de drieschaar, genoemd
door het veld.Minister Klink:Daar kom ik nog op terug.In aansluiting op het grote aantal separaties vragen mevrouw Meurs en
de heer Holdijk mij, hoe ik aankijk tegen de stijging van het aantal dwangopnames,
rechterlijke machtigingen en dwangtoepassingen in de afgelopen jaren, en de
daarbij geconstateerde verschillen in regio's en instellingen. Mevrouw Meurs
vroeg naar meer inzicht in de achtergronden van die verschillen, en of de
wijzigingen die vandaag worden voorgesteld positief zullen uitwerken op die
cijfers. Natuurlijk is het altijd goed om meer zicht te hebben op ontwikkelingen
in de praktijk. Wel zijn er nu al enorm veel gegevens. De duiding daarvan
is overigens weer een ander punt. De door mevrouw Meurs genoemde cijfers zijn
ook ontleend aan deze registraties. Ter verklaring van de groeiende aantallen
dwangmaatregelen verwijst de heer Holdijk naar de bevindingen van Niels Mulder.
Zonder dat wij dat zelf onderzocht hebben, hebben wij wel de indruk dat psychiaters
in toenemende mate gebruik maken van de mogelijkheden die de wet biedt, mogelijk
als gevolg van de extra gecreëerde mogelijkheden in de Wet BOPZ, de toenemende
bekendheid daarmee en de toenemende bereidheid van hulpverleners om gebruik
te maken van de modaliteiten die ik net noemde. De geconstateerde regionale verschillen zouden te maken kunnen hebben
met verschillen in patiëntenpopulaties, de aanwezige voorzieningen en
het aantal separeercellen in de psychiatrische ziekenhuizen. Niet in elke
regio is namelijk hetzelfde aanbod voorhanden. Maar ook zal ongetwijfeld hebben
meegespeeld dat er verschillen zijn tussen hulpverleners en de bedrijfsculturen
van de verschillende instellingen. Ik verwacht dat de wetswijziging die wij
vandaag bespreken, zal bijdragen aan meer mogelijkheden voor hulpverleners
om in een vroegtijdig stadium in te grijpen. Het aantal gedwongen interventies
zal daarmee wellicht niet dalen, maar de ernst en de duur ervan zullen naar
verwachting afnemen na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Dat neemt overigens
niet weg dat ik ook van mening ben dat wij daar meer greep op moeten krijgen,
te meer daar hier het volgende bij meespeelt. Gaat het bij gemeenten als men
mensen kent die overlast veroorzaken om hulp aan betrokkenen, of is het in
feite het vermijden van maatschappelijk ongerief? Die vraag vind ik van groot
belang. Om die reden vind ik het bepleite onderzoek heel zinnig. Het hebben
van cijfers is één, maar duiding daarvan is een tweede. Ik zal
mij langs de geëigende kanalen ervoor inzetten om dat onderzoek in gang
te zetten.Mevrouw Meurs (PvdA):Is dat nadere onderzoek naar geschillen een taak van de Inspectie?Minister Klink:Daar ben ik nog niet uit. Mijn aarzelingen bij de Inspectie zitten hierin
dat de Inspectie de komende jaren buitengewoon veel taken krijgt. Wellicht
moeten wij naar een andere instantie kijken.Ik kom nog even terug op de vraag of er geen groot risico bestaat dat
met deze wetswijziging te snel naar het middel van dwang wordt gegrepen, wat
ten koste gaat van arbeidsintensieve, maar wel succesvolle werkwijzen, zoals
het geven van aandacht, een correcte bejegening, een goede dagstructuur, activiteitenprogramma's
en dergelijke. Mevrouw Meurs noemde zelf al de dwang- en drangtrajecten, die
nu onder leiding van GGZ-Nederland in het veld plaatsvinden, waarmee wordt
beoogd het aantal separaties en andere dwangtoepassingen terug te dringen.
Zoals gezegd beogen wij met dit wetsvoorstel dat hulpverleners in een zo vroeg
mogelijk stadium kunnen gaan ingrijpen. Dat is echter iets anders dan direct
naar het zwaarste middel grijpen; met dit wetsvoorstel maken wij het juist
mogelijk om met minder zware medicatie in een vroegtijdig stadium te gaan
ingrijpen. Toch vind ik het wel essentieel dat goed gemonitord wordt, hoe
de praktijk gaat verlopen. Meer concreet heb ik het dan over de ontwikkeling
van prestatie-indicatoren, het toezicht van de IGZ en de patiëntenvertrouwenspersonen.
Momenteel ben ik in gesprek met de IGZ over het toezicht op de gedwongen zorg,
waarbij ik het monitoren zal meenemen. Dit staat los van het onderzoek en
de duiding ervan, hoewel er een behoorlijke mate van verwevenheid is. Last
but not least: op dit moment is er een richtlijn dwangtoepassing van de NVVP
in ontwikkeling, welke richtlijn binnenkort zal zijn gerealiseerd.De heer Van de Beeten vroeg of wij bereid zijn, de wijziging van artikel
14d over het vrijwillige verblijf van iemand met een voorwaardelijke machtiging
nog niet in werking te laten treden, maar eerst in overleg te gaan met de
Tweede Kamer over de amendering die heeft plaatsgehad in het
licht van het debat in deze Kamer. Van mijn kant merk ik op – ik herhaal
daarbij wat mijn voorganger in de Tweede Kamer stelde – dat een en ander
meer zorginhoudelijk gezien gepaard zal moeten gaan met extra aandacht van
de Inspectie en van de patiëntenvertrouwenspersonen voor dergelijke vrijwillige
opnames. Ook zal ik in overleg treden met de psychiaters en andere beroepsgroepen
om te bezien, of langs die weg nog extra waarborgen zijn in te bouwen voor
het op een juiste manier omgaan van de hulpverleners met diegenen die vrijwillig
kiezen voor opname, althans voor zover zij een voorwaardelijke machtiging
hebben. In reactie op de zorgen van de heer Van de Beeten over de rechtspositie
van de patiënt verwijs ik naar wat de minister van Justitie nog zal melden.De heer Van de Beeten wijst erop dat het niet verdedigbaar is om met een
beroep op het zelfbeschikkingsrecht van een patiënt in het bijzonder
ten aanzien van lichamelijke integriteit hem in een situatie te laten voortleven
waarin het hem onmogelijk is om met betrekking tot die overige menselijke
vermogens een minimum aan zelfverwerkelijking te bereiken. Iets eenvoudiger:
mag je iemand laten zitten in zijn eigen mislukte autonomie? Of moet je mensen
naar een niveau van autonomie helpen dat men zich anderszins weigert toe te
eigenen? Met andere woorden: is een kleine inbreuk gerechtvaardigd ter wille
van het herstel van autonomie? Op zichzelf delen wij die analyse van de heer
Van de Beeten. Juist bij de patiënt met psychische stoornissen is het
essentieel om die afweging voortdurend te maken tussen enerzijds het recht
op zelfbeschikking en anderzijds dat op zelfverwerkelijking. Tijdelijk ingrijpen
in het richt van zelfbeschikking is soms nodig vanuit de gedachte om na de
behandeling weer iemand maximaal de ruimte te geven ten aanzien van de zelfverwerkelijking.
In het nu voorliggende wetsvoorstel en in de gewenste nieuwe regeling geven
wij daarvoor de kaders en de ruimte. Het zal wel altijd een afweging blijven
tussen het zelfbeschikkingsrecht van een persoon en de autonomie die hij daarmee
aan de dag legt, en de inschatting van de behandelaar dat behandeling nodig
is, waarvoor criteria nodig zijn. Om die reden wees ik op de gevaarzetting,
want wij willen ook niet terug naar het bestwilcriterium. Er zijn dus wel
grenzen aan wat wij vanuit een paternalistisch motief zouden willen met patiënten
en wat wij ons juridisch gezien zouden moeten toestaan. Die afwegingen, die
bijna neigen naar ambivalentie, zie je ook terug in de geschriften van de
derde evaluatiecommissie.De heer Van de Beeten vroeg of er een principieel verschil is tussen de
positie van psychiatrisch patiënten en zij die aan drugs en alcohol zijn
verslaafd. Wij delen zijn suggestie dat er van een principieel verschil tussen
beide groepen eigenlijk geen sprake is. Vanuit zorginhoudelijk perspectief
vallen alcohol- en drugsafhankelijkheid onder de classificatie van psychische
stoornissen. Zodra die verslaving gevaarlijk gedrag veroorzaakt, is toepassing
van de Wet BOPZ en de beoogde nieuwe regeling zeer wel mogelijk.Mevrouw Slagter refereert aan de motie-Voordewind over onderzoek naar
de lengte van dwangmedicatie versus noodmedicatie, in relatie tot bijwerkingen.
Zij wijst zeer terecht op de onderzoeksproblemen bij het beantwoorden van
de onderzoeksvraag. Bij het geven van uitwerking aan die motie zijn wij tot
dezelfde conclusie gekomen. Wij hebben de Inspectie gevraagd of zij wil meedenken
over de vraag hoe dit het beste kan worden onderzocht. Het is buitengewoon
lastig om controlegroepen te realiseren, nog afgezien van de meer principiële
vraag of je wel mag experimenteren in deze sfeer. Onze verwachting is dat
dit niet eenvoudig zal zijn, maar wij houden de Kamer op de hoogte van de
bevindingen van de Inspectie.Mevrouw Slagter vroeg in dit verband naar het materieel en immaterieel
bevorderen van de drieschaar per regio. Vooruitlopend op de nieuwe regeling
willen wij via pilots onderzoeken, hoe de door de evaluatiecommissie voorgestelde
commissie psychiatrische zorg het beste vorm kan worden gegeven. Met die experimenten
geven wij deels invulling aan de taken die worden toegeschreven aan deze drieschaar
met betrekking tot de proportionaliteit van dwangbehandeling. Daar gaan wij
dus zeker aan werken, maar dan in het licht van het toewerken naar de door
de derde evaluatiecommissie bepleite commissie psychiatrische zorg.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Ik vind dat prettig om te horen. Toen ik een en ander las, deed mij dat
erg denken aan de scen-arts uit de toetsingscommissie euthanasie, maar ik
weet niet of die vergelijking terecht is. Ik kan mij een in de geest van die
commissie opgezet systeem wel voorstellen.Minister Klink:Ik ook, zij het dat deze commissie in de plaats komt van het OM in de
richting van de rechter, terwijl in het geval van de toetsingscommissie euthanasie
het OM er nog tussen zit. Maar de figuur is hetzelfde. Het sluit ook aan bij
een opmerking in uw betoog, namelijk dat je hier hebt te maken met een onderwerp
op het snijvlak van ethische, juridische en sociale vraagstukken. Uit dien
hoofde is een breed samengestelde commissie wel van belang.De heer Thissen vroeg wanneer wij patiënten hebben gevraagd wat zij
nodig hebben om zich veilig te voelen. Anders dan wat ik in zijn betoog las,
is dat wel gebeurd in de aanloop naar de nieuwe regeling. Ook bij eerdere
wetswijzigingen is niet alleen gesproken met hulpverleners, juristen en derden,
maar ook veelvuldig met de patiënten, zowel met individuele patiënten,
familieleden en organisaties. Ook in de evaluatiecommissies waren patiënten
en familieleden vertegenwoordigd. Wij menen dat wij ons maximaal hebben ingezet
om samen met patiënten en familieleden te komen tot een wetsvoorstel,
en zullen dat ook doen ten behoeve van de nieuwe regeling. Mede daarom ben
ik het oneens met de heer Thissen dat het voorliggende wetsvoorstel alleen
maar een soort chemische dwangbuis voor hulpverleners levert, en dat het wetsvoorstel
de rechtspositie zal verslechteren. Ik heb al aangegeven dat ik wel zijn punt
deel dat je voldoende waarborgen en zekeringen moet inbouwen. Wij delen dus
zijn zorg, maar er zijn in onze beleving op dit moment voldoende waarborgen.Ik heb al gemeld dat de dwangbehandeling die wij nu mogelijk maken in
feite ook ertoe strekt het escaleren van de slechte toestand van patiënten
tegen te gaan. Wij willen met dit wetsvoorstel bereiken dat al eerder kan
worden ingegrepen, met lichtere middelen in lichtere doseringen. Tevens kunnen
opnames korter duren en is er meer kans dat het maatschappelijke steunsysteem
waarover ik sprak in stand blijft.Ik zie in het maatschappelijk steunsysteem, zeker op het moment dat wij
van het locatiegebonden karakter van de dwangbehandeling afgaan
en gaan werken met de drieschaar, veel meer mogelijkheden voor de afwegingen
die rond de machtiging kunnen spelen. In feite was het punt van de heer Van
de Beeten in de schriftelijke ronde al hoe tegen het decor van de opvang van
de mensen door familie, vrienden enz. de mate waarin dwangbehandeling noodzakelijk
kan zijn wordt afgestemd. Welke voorwaarden worden bij machtigingen gesteld?
Ook daar zie ik een rol voor de drieschaar. Volgens mij past dit bij de behoefte
die de heer Van de Beeten, mevrouw Meurs en mevrouw Dupuis uitten om de inbedding
van de patiënt in zijn relaties mee te nemen in het locatieongebonden
karakter van de hulp die wij willen aanbieden.Dat verleidt mij tot een opmerking naar aanleiding van de beschouwing
van de heer Van de Beeten over Nussbaum en Rawls. Voor zover ik Rawls altijd
zelf bekritiseerde had dat er minder mee te maken dat de mensen in een veil
of ignorance met elkaar aan tafel zaten en spraken over regels voor de inrichting
van de samenleving. Je wist in die veil of ignorance niet hoe je in het leven
zou terugkomen: gehandicapt, ziek, arm, rijk, bijzonder begaafd of niet begaafd.
Niemand aan de fictieve tafel van Rawls wist in wat voor een positie hij hier
uiteindelijk zou gaan leven. Verondersteld wordt dat je je dan inleeft in
de personen die wellicht het slechtst af zijn. Je gaat dan goed in de gaten
houden dat de regels voor de inrichting van de samenleving dusdanig zijn,
dat vooral de "laagst ingeschaalden" er niet op achteruit gaan.
Sterker nog, die krijgen de beste positie. Ik deel niet de opvatting van Nussbaum
dat de minst zwakken daar niet aan tafel zaten, zodat er wel regels uit moesten
voortkomen die uiteindelijk ten detrimente van hun positie zouden gaan.Het gaat mij zeer ter harte dat de inschattingen door de mensen te maken
hebben met een identificatie waarin je uiteindelijk je eigen belang nastreeft.
Als dat eigenbelang prevaleert in de werkelijke wereld, waar je wel weet wie
je bent, of je rijk, intelligent, man, vrouw, allochtoon of autochtoon of
wat ook bent, doet dat afbreuk aan de identificatie die wij wensen. De motivatie
waarom en de gronden waarop je je wilt inzetten voor de ander zijn van belang.
De heer Van de Beeten zeg ik dat dit vooral speelt voor de meest kwetsbaren,
de psychiatrische patiënten. Wij kunnen met elkaar regels afspreken wat
wij willen, maar het zal vooral op de motivatie en de cultuur van de instellingen
aankomen. De regels gelden en wij zien erop toe, maar als de cultuur van de
instellingen niet zodanig is dat men zoveel mogelijk probeert af te zien van
dwangbehandeling om via structuur, begeleiding, bejegening enz. in een vroeg
stadium te helpen, hebben wij veel verloren. Ik denk dat wij veel aan de cultuur
van de instellingen moeten werken. Graag onderstreep ik dat onze intentie
moet zijn om de mensen terug te brengen op het niveau van zelfverwerkelijking
c.q. autonomie dat mevrouw Nussbaum voor ogen staat. Nogmaals, ik vind de
cultuur van de instellingen buitengewoon belangrijk.Mevrouw Meurs (PvdA):De minister zou nog terugkomen op de positie van de geneesheer-directeur.
Ik heb hem daarover niet meer gehoord. Ik krijg graag nog een korte toelichting.Minister Klink:Ik zie dat ik niet alleen de vraag van mevrouw Meurs, maar een aantal
vragen heb laten liggen. Ik zal bij mevrouw Meurs beginnen.Mevrouw Meurs stelde dat de geneesheer-directeur op dit moment pas kan
opnemen, als de patiënt gehoord is en onderzocht is door een niet-behandelend
betrokken arts. De eis van onderzoek vervalt nu en de geneesheer-directeur
kan, gehoord de behandelaar, de patiënt laten opnemen. De vraag wat precies
de positie van de geneesheer-directeur is en hoe onafhankelijk hij is, is
dan ook terecht. Als arts is hij op grond van artikel 1, lid 2, van de Wet
BOPZ belast met de zorg voor de algemene zaken op geneeskundig gebied in een
psychiatrisch ziekenhuis. De geneesheer-directeur bekleedt geen directeursfunctie
in het psychiatrisch ziekenhuis. Evenmin is de geneesheer-directeur betrokken
bij de behandeling van de patiënt in kwestie. Zijn taak is om als een
iets meer op afstand staande, maar ten opzichte van de instelling als geheel
wel centrale persoon voor dit soort beslissingen een goede afweging te maken.
De geneesheer-directeur is dus arts, hij is geen directeur. Hij ziet veel
van dit soort situaties voorbijkomen en kan daarom beter voor eenheid van
beleid zorgen binnen de instelling. Per behandelaar een ander beleid betekent
natuurlijk voor de patiënt meer risico's op willekeur. Daarom achten
wij de geneesheer-directeur geschikt om onafhankelijk tot beslissingen te
komen zoals deze hem in de wet zijn toegekend.Mevrouw Slagter vroeg naar de harmonisatie van rechtsposities. Daarbij
gaat het om dwangmaatregelen in de psychogeriatrie, de zorg voor verstandelijk
gehandicapten en de jeugdzorg. Zij vroeg allereerst hoe het staat met het
wetsvoorstel inzake de psychogeriatrie en de zorg voor verstandelijk gehandicapten.
De staatssecretaris is er op dit moment mee bezig. Het is inderdaad de bedoeling
om in deze kabinetsperiode een wetsvoorstel voor deze groepen af te ronden.Er zijn op dit moment inderdaad grote verschillen in de regelingen ter
zake van de gedwongen interventies en de jeugdzorg, de jeugd-ggz en de zorg
voor jeugdige verstandelijk gehandicapten. Mevrouw Slagter wees er vandaag
op en mevrouw Quik-Schuijt stelde dit aan de orde bij de behandeling van het
wetsvoorstel inzake de gesloten jeugdzorg. Ook wij vinden dit punt belangrijk.
Wij onderzoeken de mogelijkheid tot harmonisatie. Inmiddels zijn met betrokkenen
uit de diverse sectoren gesprekken gevoerd om duidelijk te krijgen welke opvoedkundige
maatregelen in diverse sectoren nodig zijn en wat de behoeften zijn op het
gebied van dwangbehandeling. Daar gaat het om: opvoedkundige maatregelen aan
de ene kant en mogelijkheden voor dwangbehandeling aan de andere kant. Het
gaat dan uiteindelijk om de behandeling van psychische stoornissen.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Eigenlijk wilde ik op dit punt een geruststelling, in de zin dat ten aanzien
van de contouren van de nieuwe Wet BOPZ en dwangbehandeling de norm die in
gesloten jeugdzorg kan gelden, niet zal gaan gelden. Tijdens het debat in
december hebben wij daarover ook onze zorgen uitgesproken.Minister Klink:Wij proberen toch wel de zaken te harmoniseren. Als u praat over de zorg,
hebt u ongetwijfeld voor ogen waar uw zorg precies zit en waar u vindt dat
er in de jeugdzorg op dit moment meer mogelijkheden voor interventies
zijn dan gerechtvaardigd is. Het is bijna een wedervraag.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):In de gesloten jeugdzorg is gedwongen medicatie gewoon mogelijk, terwijl
dit voor een jeugdige met een psychiatrische stoornis in een jeugd-ggz alleen
maar kan onder de waarborgen van de Wet BOPZ. Die waarborgen van de Wet BOPZ
gelden in de jeugdzorg niet.Minister Klink:Ik ben geneigd – maar dan loop ik vooruit op de nieuwe regeling
en op de zoektocht waar wij op dit moment mee bezig zijn – om ook ter
zake van de jeugd-ggz aansluiting te zoeken bij de Wet BOPZ in algemene zin
en bij de criteria daarin. Die afweging moeten wij echter nog maken. Dat is
mijn voorlopige antwoord op dit moment. De harmonisatie zal ook min of meer
langs die lijn moeten lopen. Bij de jeugd spelen wel de opvoedkundige aspecten
een rol. Voor de jeugdigen zal dus misschien een iets ander regime gaan gelden.
Het zijn echter wat prealabele opmerkingen van mijn kant. Ik neem echter de
zorgen van mevrouw Slagter mee.Mevrouw Slagter vroeg ook of het ruimere criterium van dwangbehandeling
deel zal uitmaken van de nieuwe wet. Een ding is zeker: in de nieuwe wet zullen
wij niet teruggaan tot de beperkte behandelcriteria die wij proberen te herijken.
Het zou echter prematuur zijn om nu te stellen dat het criterium voor dwangbehandeling,
zoals nu geformuleerd, deel zal uitmaken van de nieuwe wet.Minister Hirsch Ballin:Mijnheer de voorzitter. Hartelijk dank voor de behandeling van het wetsvoorstel
vandaag in uw Kamer. Het wetsvoorstel betreft twee urgente kwesties en voorziet
in een breed gevoelde behoefte. Graag sluit ik mij van achter de regeringstafel
aan bij de gelukwensen aan het adres van mevrouw Meurs met haar maidenspeech
en haar als altijd doordachte bijdrage aan het debat. Als ik zeg "als
altijd" denkt u natuurlijk dat het niet klopt, want het is haar eerste
bijdrage aan het debat in de Eerste Kamer. Ik heb echter het genoegen gehad
om vele bijdragen van mevrouw Meurs aan het wetenschappelijke en maatschappelijke
debat te mogen volgen. Vandaar dat de woorden "als altijd" mij even
ontglipten. Dus gelukwensen ermee!Alvorens in te gaan op de inhoud van het wetsvoorstel, ga ik graag in
op de verhouding tussen dit wetsvoorstel en de uitkomst van de derde evaluatie
van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen en de contouren
van de nieuwe regeling. Mijn collega heeft er al iets over gezegd. De evaluatiecommissie
heeft daarvoor de aanzet gegeven. Verschillende fracties hebben er vragen
over gesteld. Mevrouw Slagter vroeg wie het voortouw zal nemen bij de nieuwe
wettelijke regeling. Het is en blijft een gezamenlijke verantwoordelijkheid
van de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Justitie.
Mijn collega en ik hebben echter wel de afspraak gemaakt om de verantwoordelijkheden
anders te beleggen dan nu het geval is. Mijn collega van Volksgezondheid blijft
verantwoordelijk voor de kwaliteit van de zorg, de patiënten en de uitvoering
van de wettelijke regeling, ook de nieuwe wettelijke regeling, door de geestelijke
gezondheidszorg. De totstandkoming van de nieuwe wettelijke regeling zal primair
de verantwoordelijkheid van Justitie zijn, maar wij doen het natuurlijk gezamenlijk.
Daarom zal ik in aanvulling op mijn collega nog iets zeggen over de manier
waarop wij ons voorstellen die wettelijke regeling vorm te geven. U kunt mij
dus ook als eerste aanspreken – en sommigen van u hebben dat al gedaan –
op het tempo van totstandkoming van de nieuwe wettelijke regeling. Ik zal
straks graag ingaan op de indringende vragen die daarover zijn gesteld, ook
door de heer Van de Beeten. Het gaat tenslotte om een ambitieus en belangrijk
wetgevingstraject, dat ertoe moet leiden dat de Wet BOPZ in zijn geheel wordt
vervangen, zoals ook was voorgesteld door de evaluatiecommissie. Over de wenselijkheid
daarvan bestaat ook volstrekt geen verschil van inzicht.De conclusie van de evaluatiecommissie is dat de Wet BOPZ als locatiegebonden
systeem niet bestendig is voor de toekomst en dient te worden vervangen door
een nieuwe regeling, waarin het uitgangspunt centraal staat dat passende zorg
aan de patiënt wordt geboden, waar die zich ook bevindt. Mijn collega
en ik hebben u bericht dat wij deze conclusie delen en dat wij nog deze kabinetsperiode
op basis van dit uitgangspunt een nieuwe regeling tot stand zullen brengen.Ervan uitgaande dat die regeling medio 2010 in het Staatsblad moet staan,
zal, als wij uitrekenen wat dit concreet betekent, in het najaar van 2008
een wetsvoorstel voor consultatie gereed moeten zijn. Hiermee ga ik in op
een vraag van mevrouw Meurs. Volgens deze planning zou in het voorjaar het
wetsvoorstel bij de Tweede Kamer moeten worden ingediend. Ik wil graag toezeggen
dat ik, uiteraard in nauwe samenwerking met mijn collega, mij tot het uiterste
zal inspannen om deze planning te realiseren. Ik ben in elk geval blij met
het positieve oordeel van mevrouw Meurs over het door de evaluatiecommissie
en ook door ons voorgestane nieuwe wettelijke kader.Dat positieve oordeel blijkt ook uit de bijdrage van mevrouw Dupuis. Zij
heeft haar oordeel wel scherp verwoord, maar dat betekent niet dat wij niet
kunnen constateren dat wij het op een belangrijk punt eens zijn. Wij moeten
toe naar een systeem waarmee op de minst belastende wijze voor de patiënt
die niet wil of kan inzien dat hij of zij zorg nodig heeft, kan worden voorzien
in zijn of haar zorgbehoefte. Dat past ook bij het standpunt van de heer Van
de Beeten, die meent dat het zelfbeschikkingsrecht van de patiënt niet
te ver mag worden doorgevoerd, zonder, zoals mijn collega ook al zei, afbreuk
te doen aan de invulling van het gevaarscriterium. De Kamer kan ervan verzekerd
zijn dat wij met deze plannen voortvarend aan de slag gaan.Natuurlijk heb ik begrip voor het dilemma waarvoor de fractie van de Partij
van de Arbeid zich gesteld ziet. Terecht is er kritiek op de huidige kaders
van de wet, maar wij zullen in ieder geval met deze wet nog even moeten leven.
Daarom verheugt het mij dat mevrouw Meurs de noodzaak en ook de winst ziet
van aanneming van het wetsvoorstel dat vandaag wordt behandeld. Totdat de
nieuwe wet waarover wij met deze Kamer nog uitgebreid komen te spreken in
het Staatsblad staat, zullen wij met de huidige wet moeten werken. Tot die
tijd zullen wij ook met oog op de zorgbehoefte van de patiënt en de ontwikkelingen
binnen de psychiatrie – daarnaar werd met recht en rede verwezen –
de mogelijkheden van de Wet BOPZ optimaal moeten benutten. Daartoe
dient dit wetsvoorstel.Mevrouw Meurs en mevrouw Slagter vroegen of wij vandaag nog iets specifieker
kunnen ingaan op de uitgangspunten van de nieuwe regeling. Mevrouw Meurs heeft
in het bijzonder aandacht gevraagd voor de taken en de positie van de commissie
psychiatrische zorg, waarover ook de evaluatiecommissie spreekt. Ik meen dat
het goed is om daarover nog iets te zeggen, vooruitlopend op het verschijnen
van het kabinetsstandpunt dat, zoals mijn collega al zei, volgende maand verschijnt
en in aanvulling op wat mijn collega zei over het beperkte opnamegebonden
karakter van de wet. Daarmee ging hij in op het betoog van mevrouw Dupuis.De evaluatiecommissie constateerde dat de Wet BOPZ tot op heden best goed –
ik vind dat een riskante uitdrukking – heeft gefunctioneerd, maar dat
zij in de toekomst niet langer werkt, omdat daarmee wordt uitgegaan van tegenstellingen.
Dit werd op allerlei manieren verwoord met terugblikken. Daarmee zei men hoe
deze wet heeft gewerkt en hoe zij is ontstaan. De patiënt werd gepositioneerd
tegenover de behandelaar, de familie, het Openbaar Ministerie en de zorginstelling.
Met die benadering werd dwang geassocieerd met macht van de psychiatrie en
de Staat, alsof het daarbij om twee verschillende grootheden gaat, grootheden
die tegenover elkaar staan. In het licht van de antipsychiatrie die hoogtij
vierde in de periode waarin de Wet BOPZ tot stand kwam, was die zienswijze
zeer verklaarbaar. Die zienswijze is mede bepalend geweest voor de zeer gecompliceerde
en langdurige totstandkomingsgeschiedenis van de Wet BOPZ. De eerste ontwerpen
ervan waren van voor de periode van de antipsychiatrie. Als jong wetgevingsambtenaar
bij Justitie heb ik dat fysiek mogen aanschouwen toen ik als derde in de rij
verder mocht werken aan het toen reeds aanhangige wetsvoorstel BOPZ. Het eerste
concept had namelijk nog de zogenaamde doorslagen. Misschien is in de Handelingen
een verklarende voetnoot nodig van het begrip doorslagpapier.De voorzitter:Het zou prettig zijn als u dat wilde uitleggen.Minister Hirsch Ballin:De doorslagen waren de wat moeilijk leesbare afdrukken van het oorspronkelijke
concept, omdat die afdrukken waren verkregen door het werken met carbonpapier.
Dat concept dateerde namelijk van begin jaren vijftig toen de eerste aanzetten
door een wetgevingsambtenaar van het ministerie van Justitie werden gegeven
voor de opvolging van de Krankzinnigenwet van 1884.De Wet BOPZ werd dus geconfronteerd met de opkomst van de antipsychiatrie.
Vele nota's van wijziging zijn in de wet verwerkt. De wet is daardoor vele
malen gewijzigd en ik meen dat wij nu gekomen zijn bij het einde van de levenscyclus
van die wet. Inmiddels staan wij gereed om, rekening houdend met alles wat
vanmiddag naar voren is gebracht over belangrijke elementen, een nieuwe wet
voor te bereiden. Zoals gezegd hopen wij een dergelijk tempo te kunnen realiseren
dat in 2009, 2010 de parlementaire behandeling ervan zal plaatsvinden.Ons staat dus een regeling voor ogen waarmee de zorgbehoefte van de patiënt
in gezamenlijkheid en uitdrukkelijk vanuit het perspectief van de patiënt
en de familie wordt vastgesteld. Dat past bij het pleidooi van de heer Thissen
voor patient empowering. De door de evaluatiecommissie als commissie psychiatrische
zorg aangeduide commissie kan ook in onze hogen hierbij een belangrijke rol
vervullen. Door de multidisciplinaire samenstelling van die commissie zal
naar ons oordeel het uitgangspunt van zorg op maat effectief en op een kwalitatief
goede manier kunnen worden gerealiseerd. Op deze wijze is er ruimte om alle
facetten van de psychiatrische, vaak meervoudige problematiek te belichten.
Zoals de heer Thissen heeft bepleit, zullen de wensen en de voorkeuren van
de patiënt een belangrijke rol spelen bij het bepalen van de zorgbehoefte.
Door de positie van de patiënt te versterken, kan ook worden voorkomen
dat patiënt zorg gaat mijden vanwege slechte ervaringen met de geestelijke
gezondheidszorg. Wij denken aan een model waarmee deze commissie deels de
taken vervult die nu worden vervuld door de Inspectie voor de gezondheidszorg,
het Openbaar Ministerie en de geneesheer-directeur. Over de precieze taakomschrijving
en vormgeving zullen wij de komende maanden in het kader van het wetgevingstraject
verder nadenken. Ik breng dit naar voren, zodat duidelijk is dat wij niet
nog hoeven te beginnen met nadenken over het kabinetsstandpunt, maar dat wij
gereed staan om te starten met de voorbereiding van de nieuwe wetgeving.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):U sprak over een commissie psychiatrische zorg. Ik heb het idee dat die
commissie net zoiets is als die drieschaar waarover is gesproken, maar misschien
vergis ik mij. Daarnaast wil ik weten hoe u tot de opstelling van een wetsontwerp
zult komen. Vrij Kamerbreed is namelijk aangedrongen op het inschakelen van
deskundigen, mede gelet op de kwaliteit van de beantwoording met sommige stukken.Minister Hirsch Ballin:Straks zal ik iets zeggen over de manier waarop wij de wetgeving voorbereiden,
maar ik wil alvast zeggen dat daarbij alle beschikbare deskundigheid zal worden
aangeboord. Ik hoop evenwel dat mijn reactie van zo-even duidelijk maakt dat
wij niet nog hoeven te beginnen met nadenken over de vraag wat wij moeten
doen met het evaluatierapport.Ik wil vervolgens iets zeggen over de zorgen van de heer Van de Beeten.
Die betroffen de rechtspositie van de patiënt en de voorwaardelijke machtiging
die vrijwillig wordt opgenomen. Bij de vormgeving van de nieuwe regeling zullen
wij uitdrukkelijk aandacht besteden aan de vraag of specifieke rechtsbeschermingsregels
nodig zijn bij een vrijwillig verblijf van de patiënt met een rechterlijke
machtiging. Een vrijwillig verblijf wordt geregeerd door de regels van afdeling
5 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. Die gaan over de geneeskundige behandelingsovereenkomst.
De kern van deze privaatrechtelijke relatie is dat de patiënt op elk
moment het verblijf kan beëindigen en dat hij of zij toestemming moet
geven voor een behandeling. Aan dat vrijwillige karakter kan een rechterlijke
machtiging die betrekking heeft op een ambulante behandeling niets afdoen.
Als wij de indruk krijgen dat een vrijwillig verblijf van een patiënt
met zo'n machtiging met het beoogde nieuwe stelsel onder druk komt te staan,
moeten maatregelen worden genomen. Mijn collega en ik delen de overtuiging
dat een patiëntenvertrouwenspersoon op dit punt een essentiële functie
kan vervullen en de mogelijkheid van alarmering kan gebruiken.Mevrouw Slagter en mevrouw Meurs stelden vragen over de totstandkoming
van het wetsvoorstel. Mevrouw Meurs noemde ook haar eigen positieve ervaringen
met de herziening van de Vreemdelingenwet, waarbij de veldpartijen een actieve
bijdrage leverden. Die werkwijze zullen wij op de een of andere manier moeten
volgen bij de totstandkoming van deze nieuwe wettelijke regeling. Het is in
onze optiek van groot belang dat de organisaties en de deskundigen die op
enigerlei wijze deelnemen aan de uitvoering van een regeling, al bij de vormgeving
ervan betrokken zijn. Dat draagt bij aan de uitvoerbaarheid van en het draagvlak
voor de regeling. Ik heb daarnet al iets gezegd over het proces van totstandkoming.
Het begint met de opstelling van een wetsvoorstel dat in consultatie wordt
gegeven. Eigenlijk is dat nu de vaste werkwijze bij belangrijke wetgeving
van het ministerie van Justitie. Wij hebben onze ervaringen met internetconsultatie
in het kader van onze verantwoordelijkheid voor het algemene wetgevingsbeleid
met de collega's gedeeld. Wij hebben het als een algemene werkwijze bij de
voorbereiding van wetgeving aanbevolen. Eind vorig jaar is er een kabinetsstandpunt
over bepaald. Wetsvoorstellen worden op een open manier voorbereid. Er zijn
geen geheime stukken; iedereen kan reageren. Daarnaast gaan wij door met het
gericht benaderen van deskundigen. Als de consultatiefase voorbij is, worden
de resultaten verwerkt. Pas dan krijgt het wetsvoorstel de vorm waarin het
in formele procedures aan de ministerraad en de Raad van State wordt voorgelegd.Ik heb een snelle studie gemaakt van de recente rechtsfilosofische literatuur
naar aanleiding van de bijdrage van de heer Van de Beeten. Ik doel vooral
op het werk dat ik kon vinden van Martha Nussbaum. Helaas ontbrak de literatuuropgave
bij de bijdrage van de heer Van de Beeten. In een stuk dat duidelijk raakvlakken
heeft met hetgeen de heer Van de Beeten naar voren bracht, wordt verwezen
naar "Sex and social justice", een publicatie van Martha Nussbaum
uit 1999. In het stuk wordt ingegaan op de vraag of het "veil of ignorance"
in overeenstemming is met de gelijke behandeling ongeacht maatschappelijke
positie, handicaps en andere beperkingen, en leven in ontwikkelingslanden.
Het is een interessant aangrijpingspunt voor het denken over de positieve
overheidstaak op het terrein van de gezondheidszorg. Vandaaruit zou in het
denken in termen van vrijheden en inspanningen, bijvoorbeeld op het terrein
van de zorg, een interessante benadering zijn te geven van de vraagstukken
die ons vandaag bezighouden. Ik neem de opmerkingen van de heer Van de Beeten
daarover en het begin van een leeswijzer graag ter harte.Kan hierbij gebruik worden gemaakt van staatscommissies, deskundigencommissies,
etc.? Wij zullen de deskundigheid op een andere manier mobiliseren, zoals
ik daarnet al heb aangegeven. Als wij nu zouden zeggen dat wij een staatscommissie
gaan instellen, dan zouden wij niet onze toezegging gestand kunnen doen om
voor het einde van deze kabinetsperiode nieuwe wetgeving op dit terrein tot
stand te zullen brengen.Moet verslaving aan alcohol of drugs onder het toepassingsbereik van de
nieuwe wettelijke regeling worden gebracht? Zodra een verslaving gevaarlijk
gedrag veroorzaakt, is er alle reden om een verslaving gelijk te schakelen
aan een psychiatrische stoornis, en regels voor gedwongen interventies op
het terrein van de zorg van toepassing te laten zijn. De geschiedenis van
de verscheidene aanpassingen van de Wet BOPZ biedt hiervoor ook aanknopingspunten.
Het zal zeker een plaats krijgen in de opzet van de nieuwe wetgeving.De heer Thissen (GroenLinks):Hoe ziet in uw optiek bij een ernstige verslaving aan alcohol of drugs
dwangbehandeling eruit?Minister Hirsch Ballin:Ik stem in met de aanbeveling van de heer Van de Beeten om ook verslaving
aan alcohol en drugs onder het toepassingsbereik van de nieuwe wettelijke
regeling te brengen. Hoe dat precies vorm gaat krijgen, in welke situaties
nog kan worden aangenomen dat men in staat is om zelf een standpunt in te
nemen, is een zaak die in de uitwerking van de wettelijke regeling aan de
orde zal komen. Het lijkt ons verkeerd om de scheidslijn zo te trekken, dat
dit erbuiten blijft. De huidige wetgeving geeft allerlei aanknopingspunten
voor nuanceringen. De bijzonderheden zullen wij een plaats geven in het kabinetsstandpunt
rond de opzet van het wetsvoorstel.Via een amendement van mevrouw Kant is in het wetsvoorstel opgenomen de
mogelijkheid van een onbeperkte vrijwillige opname van een patiënt met
een voorwaardelijke machtiging. De heer Van de Beeten zei met zoveel woorden
dat hij zich niet aan de indruk kon onttrekken dat mijn toenmalige collega
van Volksgezondheid Hoogervorst en ik er niet van overtuigd waren, dat met
het amendement de vrijwilligheid van een opname van iemand met een voorwaardelijk
machtiging goed bewaakt kan worden. Mevrouw Slagter acht de rechten van de
patiënt in deze situatie gewaarborgd door de Wet geneeskundige behandelingsovereenkomst
en de Wet beroepen individuele gezondheidszorg. Aanvankelijk deelden mijn
toenmalige collega en ik de zorg die de heer Van de Beeten verwoordt. Wij
hebben die zorg in de Tweede Kamer ook geuit. Alle argumenten voor en tegen
zijn gewisseld. De Tweede Kamer was duidelijk in haar standpunt. Vandaar dat
het wetsvoorstel er ligt zoals het er ligt. Een vrijwillige opname is uit
behandeloogpunt altijd te verkiezen boven een gedwongen opname. Wij verdedigen
hier een wetsvoorstel zoals het door de Tweede Kamer is geamendeerd. Ik denk
niet dat het zin heeft om hierover weer in discussie te gaan met de Tweede
Kamer. Mevrouw Slagter zei terecht dat de rechten van de patiënt door
de twee genoemde wetten en de kwaliteitswet worden gewaarborgd. De patiënt
kan rekenen op de patiëntenvertrouwenspersoon, die wettelijk de taak
heeft gekregen om de belangen te behartigen van personen voor wie een voorwaardelijke
machtiging geldt. Ook al is een patiënt vrijwillig opgenomen, dan nog
blijft het een patiënt met een voorwaardelijke machtiging. Hij kan dus
een beroep doen op de patiëntenvertrouwenspersoon. Wij zullen het uiteraard
volgen, maar wij verdedigen het geamendeerde wetsvoorstel graag in deze Kamer.De heer Holdijk vroeg naar ons commentaar op de brief van de LOC-LPR,
een belangenorganisatie van cliënten in de geestelijke gezondheidszorg.
In de brief van 9 januari jongstleden wordt gesteld dat de voorgestelde
regeling voor dwangbehandeling in het wetsvoorstel zich niet verdraagt met
twee uitgangspunten die de evaluatiecommissie heeft geformuleerd voor de nieuwe
wet: het respecteren van de wilsbekwame weigering van een behandeling en het
vooraf door de rechter beslissen over de toelaatbaarheid van
dwangbehandeling. Beide elementen staan niet in de huidige Wet BOPZ. De evaluatiecommissie
heeft een genuanceerd standpunt geformuleerd. De commissie neemt als uitgangspunt
dat meer betekenis moet worden gehecht aan wilsbekwaam verzet dan aan wilsonbekwaam
verzet. Dat betekent dat bij de toepassing van dwang inderdaad rekening moet
worden gehouden met wilsbekwaam verzet.Voorzitter: Timmerman-BuckMinister Hirsch Ballin:Voorzitter. Onderscheid moet worden gemaakt of daardoor gevaar voor de
patiënt of gevaar voor derden ontstaat. Als er gevaar voor derden ontstaat,
mag dat worden doorbroken. Als weigering van gedwongen behandeling alleen
leidt tot gevaar voor de patiënt, is het uitgangspunt dat wilsbekwaam
verzet wordt gerespecteerd. Daarbij heeft de evaluatiecommissie wel een kanttekening
geplaatst, namelijk dat het uit het oogpunt van de rechten van de mens de
vraag is of het honoreren van wilsbekwaam verzet in uitzonderlijke situaties
nader geclausuleerd moet worden. Mijn collega en ik zijn van plan om dit uitgangspunt
met alle daarbij behorende nuances ook te betrekken bij de voorbereiding van
de nieuwe wet ter vervanging van de Wet BOPZ. De huidige Wet BOPZ kent geen
vergelijkbaar genuanceerde benadering. Dat neemt niet weg dat in de praktijk
de behandelaar nuances kan aanbrengen en wilsbekwaam verzet kan laten meewegen
bij een beslissing om tot dwangbehandeling over te gaan. Wij mogen zelfs zeggen
dat hij dat moet doen om te voldoen aan de op hem rustende verplichting tot
levering van verantwoorde zorg. De behandelaar heeft tenslotte een wettelijke
bevoegdheid en geen wettelijke verplichting om dwang toe te passen. Als de
psychiatrische patiënt gemotiveerd aangeeft waarom hij niet vrijwillig
een behandeling wil ondergaan, zal de behandelaar zich hiervan rekenschap
moeten geven. Dat geldt ook als niet behandelen inhoudt dat er gevaar ontstaat
of blijft bestaan voor de patiënt.De evaluatiecommissie heeft inderdaad een rechterlijke toetsing voorafgaand
aan dwangbehandeling als uitgangspunt geformuleerd voor een nieuwe wettelijke
regeling. Ook dat uitgangspunt zullen wij hanteren bij de uitwerking van de
nieuwe regeling ter vervanging van de Wet BOPZ. Het klopt dat in het huidige
systeem van de Wet BOPZ de behandelaar beslist over dwangbehandeling. In dat
systeem is ervoor gekozen dat de beslissing tot dwangbehandeling achteraf
rechterlijk getoetst wordt. Omdat de mogelijkheid tot dwangbehandeling in
de Wet BOPZ gekoppeld is aan gedwongen opneming, heeft in alle gevallen een
rechter al vastgesteld dat de betrokkene lijdt aan een geestesstoornis die
gevaar veroorzaakt. Het is immers de rechter die deze beoordeling maakt in
dit kader van de machtigingsprocedure. Dat zal in de nieuwe regeling anders
zijn. Daarin kan dwangbehandeling plaatsvinden los van een gedwongen opneming.
In dat systeem komt de rechter in beeld wanneer de mogelijkheden tot het toepassen
van dwang voor de patiënt in kwestie moeten worden vastgesteld.Wij zijn van mening dat de wettelijke mogelijkheden die dat nieuwe wetsvoorstel
creëert kunnen leiden tot een verbetering van de geestelijke gezondheidstoestand
van een bepaalde groep psychiatrische patiënten. Daarom willen wij hetgeen
in het thans voorliggende wetsvoorstel is neergelegd graag zo snel mogelijk
introduceren. Het gaat erom te voorkomen dat de geestelijke gezondheidstoestand
van een patiënt gedurende of als gevolg van een gedwongen opneming ongewijzigd
blijft of dusdanig verslechtert dat hij zonder behandeling geen uitzicht heeft
op ontslag.Tot zover mijn bijdrage over enkele belangrijke aspecten van het voorliggende
wetsvoorstel. Daarbij heb ik, zoals uw Kamer heeft gevraagd, een accent gegeven
op de contouren van de nieuwe wettelijke regeling die wij in voorbereiding
hebben genomen. Om redenen die gelukkig ook door de sprekers van vanmiddag
werden erkend, menen wij dat het van belang is om deze wijzigingen nog aan
te brengen in de huidige Wet BOPZ. Ik zie met belangstelling uit naar hetgeen
in tweede termijn door de Kamer zal worden opgemerkt.Mevrouw Dupuis (VVD):Voorzitter. Ik zal het kort houden. Ik heb een vijftal opmerkingen.Ten eerste heeft in mijn ogen dit debat enige scherpte gemist door met
name de verwijzing naar Nussbaum en Rawls. Bij deze auteurs gaat het namelijk
om mensen die een zelfbeschikking kunnen realiseren. Bij de groep patiënten
in de Wet BOPZ is die zelfbeschikking echter tijdelijk geheel afwezig. Dat
is nu juist de rechtvaardiging van de gedwongen opname. Dan vind ik het toch
erg verwarrend dat mensen die in aanmerking komen voor een gedwongen opname
qua mentale vermogens op gelijk niveau worden gezet met de gemiddelde mens.
Het gaat hier echt om zeer zieke mensen. Degenen die wel eens hebben rondgelopen
in psychiatrische ziekenhuizen weten ook hoe ernstig het beeld dan is. Dat
is niet te vergelijken met een normale persoon met zelfbeschikking.Het tweede punt is dat met name de minister van VWS ver is meegegaan met
de visie van de VVD-fractie. Wij hebben vertrouwen in zijn zicht op de samenhang
van dwangopname en dwangmedicatie. Eigenlijk heeft de minister van Justitie
dat bevestigd. Dat neemt niet weg dat de ontkoppeling zoals genoemd in regel
12 van paragraaf 1 van de memorie van antwoord een raadsel blijft. Mijn fractie
blijft bij haar verzoek tot helder denken en helder taalgebruik. Ik vat het
nog even samen. Als ik de ministers goed begrijp, zijn zij voor een regeling
waarin een koppeling van dwangopname en dwangmedicatie wel mogelijk is, niet
als een ijzeren bepaling, maar als een mogelijkheid in het belang van de patiënt.
Voor zover het ontkoppeling betreft, gaat het toch om een situatie die zich
afspeelt buiten het psychiatrisch ziekenhuis. Dat is niet aan de orde in de
Wet BOPZ. Ik verzoek dan ook om vermijding van dergelijke onhelderheden.Het derde punt gaat erover dat humane behandeling van psychiatrische patiënten
uiteraard ons aller wens is. Er is niemand in deze Kamer die dat niet wenst.
In dat kader blijf ik benadrukken dat dwangmedicatie heel wat humaner is dan
dwangseparatie.Dan mijn vierde punt. Gezien de kwaliteit van de memorie van antwoord
is mijn vraag of er wel voldoende tijd genomen zal worden en of er er voldoende
geïnvesteerd zal worden om inderdaad deskundigen inzake deze problematiek
te horen. Over deze materie moet toch met echte kennis van zaken worden gesproken.Mijn vijfde en laatste punt gaat erover dat er nu gesproken wordt over
de zorgbehoefte van de patiënt. Ik vind dat toch wel een uitermate softe
en verhullende term als het gaat over situaties waarin sprake is van een evidente
medische indicatie voor toediening van psychofarmaca. Ik zou eerder willen
spreken van de morele plicht van de samenleving om mensen die op basis van
allerlei criteria gedwongen zijn opgenomen ook te behandelen en zo snel mogelijk
weer in een positie te brengen dat zij weer kunnen meepraten over hun verdere
behandeling. De term "zorgbehoefte" is daarom niet echt adequaat.
Natuurlijk is er sprake van een zorgbehoefte – daarvan is bij alle zieken
sprake – maar in dit geval gaat het toch om een echte en evidente medische
indicatie, alsmede om de morele plicht van de samenleving om psychiatrische
patiënten met tijdelijke, zeer ernstige stoornissen weer zo goed mogelijk
in een betere positie te brengen.De heer Thissen (GroenLinks):Voorzitter. Ik wil eigenlijk heel graag aansluiten bij de laatste zinnen
van mevrouw Dupuis. Daarmee ben ik het volstrekt eens. De samenleving heeft
een morele plicht om ernstig zieke mensen te omgeven met een gevoel van veiligheid
en geborgenheid. Er moet bij hen geïnvesteerd worden in het vertrouwen
dat de zorg die de samenleving weet te organiseren, adequaat is. Indien nodig
moet die zorg geleverd kunnen worden via een tijdelijke, gedwongen opname.
Daar is niets mis mee.Ik wil echter veel eerder beginnen. Wij hebben uit humane overwegingen
er ooit voor gekozen om mensen met een psychiatrische handicap zo veel mogelijk
in de eigen context en in de samenleving op te vangen en een zelfstandig bestaan
te laten leiden. Mevrouw Dupuis heeft dat getypeerd als het "zooitje
van de antipsychiatrie". Wij hebben echter nagelaten meer te doen aan
het systeem van maatschappelijke steun. Er is te weinig "outreachende"
hulp. Gemeenten werken er nog te weinig breed en voldoende voluit aan om de
Wmo adequaat neer te zetten in de samenleving. In die optiek wordt het nog
te veel gezien als huishoudelijke zorg. Het is echter ook maatschappelijke
opvang en verslavingszorg. Er moet niet alleen curatieve zorg geboden worden.
Er bestaat ook vooral een noodzaak tot preventieve investeringen. Daar zijn
wij overigens in dit land überhaupt niet goed in. Hierbij is aan de orde
het principe van zelfbeschikking van elke burger in deze samenleving, dus
ook de burger met een ernstige psychische handicap. Voordat over die zelfbeschikking,
met redenen en waarborgen omkleed, heen gestapt kan worden en naar vormen
wordt gezocht voor gedwongen behandeling, willen wij eerst met elkaar het
debat voeren over wat er in de samenleving nodig is aan adequate maatschappelijke
steunsystemen die meer zijn dan alleen de inbedding van de patiënt in
zijn eigen relationele netwerk van familie, vrienden en buren. Ook de overheid
dient te acteren met outreachende hulp die adequaat en professioneel zeer
aan de maat is. Die overheid dient daarbij ook haar wederkerigheid te laten
zien tegenover elke burger, dus ook een burger die ziek tot ernstig ziek is.
Het debat dient dus te gaan over wat er nodig is aan uitgangspunten voor één
nieuwe wet in plaats van de Wet BOPZ dan wel voor meerdere wetten in plaats
van de Wet BOPZ. Alles afwegende en gelet op de huidige mogelijkheden van de Wet BOPZ die
inderdaad niet adequaat is en niet de mensen de zorg geeft die ze behoeven,
vinden wij het niet verstandig om nu over te gaan tot een wijziging van de
Wet BOPZ die dwangbehandeling binnen de instelling meer mogelijk maakt. Onze
keuze is er in gelegen om veel meer te doen in de samenleving en om zo veel
mogelijk te investeren in vertrouwen, ook waar het gaat om mensen met een
psychische handicap. Ondanks het feit dat ze die handicap hebben, is het van
belang dat ze de regie over hun eigen leven zo veel mogelijk zelf in handen
hebben. Mocht het een keer komen tot gedwongen opname, dan dient dat te gebeuren
in een vertrouwenwekkende sfeer waarbij sprake is van een vertrouwensrelatie
tussen de burger met een psychische handicap en de hulpverlener.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Voorzitter. Ik was mijn betoog in eerste termijn geëindigd met de
opmerking dat wij over twee kwesties duidelijkheid wilden hebben. De eerste
is duidelijkheid over de nieuwe wet. Ik heb met vreugde gehoord dat de zoon
van minister Klink op 11 maart jarig is – ik feliciteer hem daar
bij voorbaat mee – en dat wij op die dag ook het kabinetsstandpunt zullen
krijgen over de contouren van de nieuwe wet en over het rapport van de derde
evaluatiecommissie. Dit geldt temeer daar hij heeft gezegd dat hij wel zo'n
beetje wist waarover hij sprak. Dat biedt toch weer perspectieven.Verder heb ik genoteerd dat eind 2008 het wetsvoorstel gereed zal zijn
en dat het in 2009 in de Tweede Kamer behandeld kan worden en daarna, naar
ik aanneem, ook in de Eerste Kamer. Medio 2010 zou de wet dan in werking treden.
Het is heel ambitieus, maar ik juich dat van harte toe. Ik zal er dan ook
graag aan mee willen werken. Naar ik heb begrepen, zullen de conclusies van
de evaluatiecommissie uitgangspunt zijn en zal er ook gebruikgemaakt worden
van bepaalde deskundigheid zodat er ook sprake zal zijn van inbedding in het
veld. Mijn fractie acht dat van groot belang.De discussie met de burgers via internet vind ik ook een interessant punt.
Wel vraag ik mij af hoe dit zich verhoudt tot de mensen die het betreft, zoals
de chronisch psychiatrische patiënten. Ergens werden ze ook wel de "Swiebertjes"
genoemd, hoewel ik dat eigenlijk een denigrerende term vind. In ieder geval
lijken mij dat niet de mensen die zo een-twee-drie via internet zullen reageren.
Maar goed, misschien dat daar ook een mouw aan gepast kan worden.De minister van Justitie neemt het voortouw. Naar ik aanneem betekent
dit dat wij hem kunnen aanspreken op een eventueel gebrek aan voortgang. Ik
ga er tevens van uit dat wij van hem voortgangsrapportages kunnen verwachten.De zorgbehoefte van de patiënt, los van de locatie, vind ik zelf
een belangrijk uitgangspunt.Daarnaast is het van groot belang dat de nu voorgestelde uitbreiding van
dwangbehandelingsmaatregelen gemonitord en geëvalueerd wordt op basis
van richtlijnen van de beroepsgroep, de prestatie-indicatoren en de acties
van de IGZ. Ik ga ervan uit dat wanneer de IGZ daartoe een verzoek bereikt,
zij bereid zal zijn om te kijken naar het verschil tussen provincies. Ik vond
zelf een interessante verklaring dat het aanbod de vraag schept. Dat is iets
wat wij in discussies over marktwerking wel vaker hebben gezegd,
waarbij wij hebben aangegeven dat dit niet altijd een goede zaak is.Met genoegen heb ik geluisterd naar de instemming van beide bewindslieden
ten aanzien van de drieschaar als een countervailing power voor cliënt,
zorgverlener en directie. Het idee om er een jurist, een psychiatrische-zorgdeskundige
c.q. arts en een ethicus bij in te schakelen lijkt mij heel goed.Ten slotte nog een waarschuwing. Let extra op harmoniseren van dwang jeugdzorg,
jeugdpsychiatrische zorg en zorg verstandelijk gehandicapten en jeugdig verstandelijk
gehandicapten. De waarborgen van de Wet BOPZ lijken ons ten aanzien van dat
onderwerp heel belangrijk.Met minister Klink zeg ik dat wij hier in de Kamer, gezien onze deskundigheid,
wel zo'n beetje weten waar wij over spreken. En daarop vinden wij elkaar ook
wel.Mevrouw Meurs (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Mede namens mijn fractie dank ik beide ministers
heel hartelijk voor hun uitvoerige antwoorden. Ik moet eerlijk zeggen dat
ik in mijn maidenspeech ook een "maidenmotie" had voorbereid, maar
door de uitstekende antwoorden van de beide ministers heb ik besloten de motie
niet in te dienen. In mijn inleiding heb ik gezegd dat ik een geconditioneerd "ja"
zou zeggen tegen deze wetswijziging. Die condities zijn ten volle toegezegd.
Mijn fractie zal deze wet van harte steunen omdat wij het buitengewoon belangrijk
vinden dat patiënten die de behandeling hard nodig hebben, die ook krijgen
en niet verpieteren en verkommeren binnen de instelling.Minister Hirsch Ballin heeft een ambitieus tijdpad genoemd voor de indiening
van een nieuw wetsvoorstel. Hij heeft daarbij ook een aantal uitgangspunten
genoemd. Minister Klink heeft dat ook gedaan. Wij zijn zeer verheugd met dit
snelle tijdpad. Het is meer dan wij hadden durven hopen. Wij zullen de minister
daar de komende periode zeker aan houden. Ook over de uitgangspunten zijn
belangrijke toezeggingen gedaan. Voor mijn eigen gemoedsrust wil ik er nog
een aantal noemen, wellicht ter adstructie van hetgeen de minister al gezegd
heeft, maar ook omdat mijn fractie het belangrijk vindt om dit kader te expliciteren.
Naar mijn mening kunnen de uitgangspunten in vier groepen worden samengevat.1. Het gaat om een gelijkwaardige hantering van de uitgangspunten van
de medische indicatie van de patiënt, de zorg van de familie en de veiligheid
van de samenleving. Steeds moet de afweging tussen deze drie elementen aan
de orde zijn. 2. Het wetsvoorstel biedt een richtinggevend kader voor een
zorgvuldige afweging in individuele gevallen tussen het zelfbeschikkingsrecht
van de patiënt en de noodzaak van dwangtoepassing. In die zin vraag ik
om een adstructie van de uitgangspunten van beide ministers omdat het gaat
om de individuele noden van patiënten. 3. Het gaat om het vermogen van
patiënten om een waardig leven te leiden. Het wetsvoorstel zou dat moeten
ondersteunen. Het idee van de vermaatschappelijking en het belang van netwerken
willen wij graag onderschrijven. 4.Ten slotte de positie en de bevoegdheden
van de door de evaluatiecommissie voorgestelde commissies psychiatrische zorg.
Ik denk dat het heel belangrijk is om dat in het nieuwe wetsvoorstel op te
nemen. Dan weten de ministers al ongeveer waar wij in de komende periode op
zullen letten als het wetsvoorstel deze kant op komt.Dan maak ik nog een aantal opmerkingen naar aanleiding van de inbreng
van minister Klink. In mijn eerste termijn heb ik om meer inzicht in de verschillen
gevraagd. Het is belangrijk om te weten waar die verschillen precies vandaan
komen, zodat daarnaar kan worden gehandeld. Ik heb in mijn eerste termijn
ook gevraagd naar de positie van de geneesheer-directeur. Deze twee punten
wil ik koppelen. Minister Klink heeft gewezen op de cultuurverschillen tussen
de instellingen. Ik meen dat deze juist veel te maken hebben met de cultuurverschillen
tussen de psychiaters, de directeuren, maar ook tussen de geneesheren-directeuren,
die uiteindelijk in dienst zijn van een instelling. Ik wil nog eens de nadruk
leggen op het belang van meer inzicht in deze verschillen. Dan kunnen wij
beter beoordelen of de geneesheer-directeur als arts en niet-behandelaar daadwerkelijk
onafhankelijk oordeelt.Het is prettig te horen dat de bewindslieden de toepassing van drang en
dwang laten monitoren via de inspectie opdat de wet zal werken zoals is bedoeld.
Ik kan mij geheel vinden in het uitgangspunt dat minister Klink enkele keren
naar voren heeft gebracht: zo vroeg mogelijk interveniëren, zodat minder
zwaar ingrijpen mogelijk is.Ten slotte uit ik nog een wens. Ik hoop dat minister Klink daaraan tegemoet
kan komen. Hij heeft aangegeven dat hij pilots zal starten met de commissies
psychiatrische zorg. Mijn fractie vindt dat een goed idee, juist omdat je
in de praktijk ervaring kunt opdoen met deze commissies en je kunt zien hoe
zo'n continu proces van wikken en wegen werkt. Dat zijn toch zaken die je
minder makkelijk in een wet vastlegt. Om goed te kunnen werken, hebben deze
commissies mensen en middelen nodig. Ik hoor daarom graag de toezegging van
de minister dat middelen worden vrijgemaakt om de pilots met de commissies
psychiatrische zorg echt te laten werken.De heer Holdijk (SGP):Mevrouw de voorzitter. Ik dank de beide bewindslieden voor hun reactie
op onze inbreng in eerste termijn. Ik denk dat in die eerste termijn al genoegzaam
gebleken mag zijn dat onze fracties het wetsvoorstel voluit steunen.Ik wil nog een enkele vraag stellen en opmerking maken over het traject
dat de regering zich voorstelt bij de totstandkoming van een nieuwe wettelijke
regeling. Ik denk dan vooral aan de procedurele kant daarvan. Het lijkt mij
een erg ambitieus streven om medio 2010 een nieuwe wet in het Staatsblad te
willen hebben. Het lijkt mij ambitieus omdat behalve de minister van Justitie
ook ik mij enige anekdotes kan indenken over de totstandkoming van de Wet
BOPZ. Hoe het ook zij, wij hebben daar twintig jaar parlementaire behandeling
voor nodig gehad. Nu denken wij in twee jaar tijd een complete nieuwe wet
op tafel te hebben. Dat is denkbaar als in de wereld waarin de wet moet werken
voldoende unanimiteit, zo niet een unisono geluid zou bestaan. Mij staat bij
dat juist in de wereld van de psychiatrie de meningen daarover nog wel eens
fors uiteenlopen ondanks alle deskundigheid die wij ons voornemen in te zetten.
Ik wil niet zeggen dat het streven té optimistisch is, maar dat het
optimistisch is, lijkt mij duidelijk.Houdt dit voornemen in feite in dat wij vandaag de laatste wijziging van
de Wet BOPZ behandelen voordat wij hier met een wetsvoorstel voor een nieuwe
BOPZ aan de slag gaan? Mag ik de stand van zaken en de voornemens van de regering
zo samenvatten?De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter. Ik dank de beide bewindslieden voor hun uitvoerige beantwoording.
Ik zal hen nog voorzien van vindplaatsen Rawls en Nussbaum, maar dat na afloop
van het debat. Ik zeg dit mede ter geruststelling van mevrouw Dupuis, alhoewel
ik toch nog even op beiden terug moet komen.Ik heb begrepen dat ik aan een dood paard zou trekken als ik ervoor zou
pleiten om toch nog eens met de Tweede Kamer van gedachten te wisselen over
de positie van de vrijwillig opgenomen patiënt. Naar ik heb begrepen
is dat een weinig productieve bezigheid, dus daar zal ik mij niet aan bezondigen.
Ik wacht af op dit punt. Het nieuwe wetsvoorstel zal ongetwijfeld ook aan
de positie van deze patiënt opnieuw aandacht moeten geven. Dat zal de
regering "on the rebound", een sportterm meen ik, wellicht nog in
2009 aan de Tweede Kamer presenteren. Ik wacht dat met belangstelling af.Mijn volgende opmerking gaat over de procedurele aanpak van de voorbereiding
van de nieuwe wet. Ik heb al eens gepleit voor een staatscommissie. Ik begrijp
dat de regering daar niet zoveel voor voelt, maar dat zij wel voelt voor een
zeer brede en grondige aanpak. Net als de heer Holdijk meen ik dat dit wenselijk
is omdat in het veld verschillende opvattingen leven. Wij moeten niet met
de situatie worden geconfronteerd die wij eerder hebben meegemaakt. Ik noem
nog maar eens de Wet op de jeugdzorg die deze beide bewindslieden zich ook
nog uit andere hoofde zullen herinneren. Je ziet dat zo'n wet vrij gemakkelijk
en snel door de Tweede Kamer gaat, maar dan wordt men in de samenleving wakker
en komen de grote protesten en ernstige zorgen hier op tafel waar geen amendering
mogelijk is. Daarom steun ik het pleidooi van mevrouw Meurs voor een grondige
en brede aanpak. Ik moedig de bewindslieden aan om hetgeen zij hier vandaag
hebben gezegd, ook in praktijk te brengen.Minister Klink heeft gelijk met zijn opmerking over de sluier van onwetendheid
van Rawls, maar de mensen die aan tafel zaten bij Rawls waren wel allemaal
van ongeveer dezelfde maatschappelijke statuur in sociaaleconomische zin.
Dat was een voorwaarde waar Hume al vanuit ging voor het contractsdenken.
Die gelijkwaardigheid geldt met name inkomen en bezit. De aanpak van Rawls
was er ook op gericht om op basis van het differentiebeginsel ertoe te komen
dat de armen die aan tafel zaten er uiteindelijk beter van zouden worden,
ook al werden de rijken nog rijker dan de armen minder arm werden. Om maar
eens met de heer Lubbers te spreken: de armste rijken en de rijkste armen.
Dit was de kerngedachte van de sluier van onwetendheid van Rawls. Daar zaten
dus geen gehandicapten aan tafel en hun positie was dan ook zeker geen punt
van zorg bij het definiëren van het begrip rechtvaardigheid.Als mevrouw Dupuis nu zegt dat mijn betoog scherpte aan het debat heeft
ontnomen, meen ik dat dit in wezen niet het geval is. Zeker de manier waarop
Nussbaum daar vervolgens kritiek op formuleert, maakt duidelijk dat exact
de zorg die mevrouw Dupuis heeft, ook door Nussbaum wordt onderkend. Het debatje
in de eerste termijn van de regering over de vraag of vrijheidsbeneming een
ernstiger inbreuk is dan het gedwongen toedienen van medicatie, maakt al duidelijk
dat je heel snel het risico loopt dat je in rangordes van rechten gaat denken
in plaats van in een omgeving van rechten waarbij je soms afhankelijk van
omstandigheden het ene recht zwaarder moet laten wegen dan het andere. Dan
kan het inderdaad voorkomen dat het separeren een ernstiger inbreuk is dan
het toedienen van medicatie, terwijl in andere omstandigheden het tegendeel
het geval kan zijn. Dit maakt de problematiek ook zo complex. Dit betekent
ook dat je een groot beroep moet doen op de deskundigheid en het inlevingsvermogen
van de mensen die in de praktijk met deze wettelijke voorzieningen zullen
moeten gaan werken. Daarbij speelt ook de cultuur van waaruit wordt gewerkt
een belangrijke rol. Als die cultuur alleen maar is gericht op puur de positie
van de patiënt en ook nog eens op een intramurale behandeling en niet
op de vraag wat diens perspectief is en hoe wij de maatschappelijke omgeving
van de patiënt kunnen inschakelen bij een mogelijke integratie in de
samenleving en het realiseren van zijn vermogens, dan hebben wij een groot
probleem. De overheid kan hier niet direct invloed op uitoefenen. De structuur
van de wetgeving en de impulsen die daarvan uitgaan, kunnen wel een positieve
invloed hebben.Daarbij doet zich dan wel een dilemma voor als de bewindslieden vasthouden
aan het gevaarcriterium. Ik wijs erop dat de evaluatiecommissie zegt dat dit
gevaarcriterium is opgerekt tot grenzen, omdat er situaties moesten worden
opgelost die met dat gevaarcriterium eigenlijk niet meer waren op te lossen.
Als dit zo is en de bewindslieden willen er toch aan vasthouden, dan plaatsen
zij zich voor een dilemma. Ik ben dan ook zeer benieuwd wat zij op dit punt
in de kabinetsreactie op de evaluatie naar voren zullen brengen. Als dit probleem
niet adequaat wordt opgelost, zal ook een nieuwe wet geen oplossing bieden
voor de problemen waarover wij vandaag hebben gesproken.Minister Klink:Mevrouw de voorzitter. Het is verleidelijk om in te gaan op Rawls en alles
wat daarmee samenhangt. Ik zal me beperken tot het laatste punt waar de heer
Van de Beeten over sprak, het gevaarcriterium, het objectieve aanknopingspunt
om al dan niet tot dwangbehandeling over te gaan, hetzij binnen de muren van
een psychiatrische inrichting, hetzij straks ook daarbuiten. Ik denk dat wij
dit debat in het licht van de nieuwe wet nog uitvoerig met elkaar zullen voeren.
Hij constateert terecht dat de derde evaluatiecommissie tegen die randen aanzit.
Ik zei het zo-even al met betrekking tot zelfbeschikking, ook intramuraal.
Onder verwijzing naar het Europese Hof voor de Rechten van de Mens wordt gemeld
dat zelfs daar waar iemand wilsbekwaam is er desalniettemin in uitzonderlijke
situaties redenen kunnen zijn om daarop inbreuk te maken. Kennelijk is er
ook een verder gelegen criterium dan alleen maar het zelfbeschikkingsrecht
van de persoon in kwestie. Dat kun je in de gevaarsetting zoeken, maar dit
wordt natuurlijk ook opgerekt in die zin dat wij allen van mening zijn dat
zelfbeschikking niet alleen een maar negatiefrechtelijk aspect in zich draagt – "u
blijft van mijn lijf" – maar ook de notie dat je iemand als het
ware de condities wil meegeven waardoor hij die vrijheid kan
verwerkelijken. Dan kom je al snel in een schimmige situatie terecht, want
kan de overheid bepalen wat het verwerkelijken van vrijheid is. Wij kennen
uit de geschiedenis de nodige voorbeelden waar de overheid c.q. de behandelaar
wel erg ver ging. Toch zullen wij dit debat moeten voeren, want wij kunnen
niet weglopen voor die scherpe vraagstelling. Sterker nog, daar zullen wij
op de een of andere manier doorheen moeten. Dit is een interessant debat,
maar ook een ontzettend belangrijk debat, dat geef ik mevrouw Dupuis na. Als
je de mensen in de ogen kijkt om wie het gaat, zie je de teloorgang zich aftekenen.
Dan is die vraag behoudens filosofisch ook heel reëel en heel direct
en daarmee ook indringend.Wij hebben uitvoerig gesproken over de koppeling. Ik zal niet herhalen
wat ik al heb gezegd. Ik denk dat wij het in grote lijnen eens zijn. De opmerking
dat het wat ongelukkig is geformuleerd, trek ik naar me toe. Wij zijn het
er in ieder geval over eens dat wij van het locatiegebonden karakter van de
zorg af moeten. Tegelijkertijd geldt dat daar waar een persoon gedwongen is
opgenomen, het mindere als het ware niet in de weg mag worden gestaan door
de criteria die uiteindelijk al golden voor de gedwongen opname, dus ook dwangbehandeling
refererend aan het gevaarsettingcriterium.Ik ben het met mevrouw Dupuis eens dat dwangmedicatie humaner kan zijn
dan dwangseparatie. Dit geldt met name voor het traject dat daaraan voorafgaat.
Ik sprak zo-even al over de teloorgang, mensen die langdurig worden blootgesteld
aan psychoses en de hersenschade die daar het gevolg van kan zijn. Als je
dat kunt verhinderen via dwangmedicatie is dat inderdaad een humane stap.Ik laat het antwoord op de opmerking over het horen van deskundigen graag
over aan de minister van Justitie.De term zorgbehoefte is een gangbare term voor hulpverleners. Ook de rechter
toets hieraan. Het begrip kent dus ook harde dimensies waaraan vervolgens
ook rechten worden gekoppeld door de rechter. Zorgbehoefte mag echter niet
zo worden verstaan dat alleen de patiënt in kwestie zijn behoefte kan
definiëren. Ook een medicus of in sommige gevallen de rechter kunnen
bepalen wat de zorgbehoefte is. De afweging scharniert om de criteria die
daarvoor zijn geformuleerd.De heer Thissen sprak over de afwegingskaders waar wij voor staan. Ik
meen dat die vanmiddag wel helder zijn geworden. Hij zegt dat hij niet voor
deze wet zal stemmen omdat er eerst moet worden gekeken naar de voorliggende
acties en voorzieningen. Ik kan daar in die zin wel in meegaan dat ook ik
heb benadrukt dat zowel in de instelling als daarbuiten de voorwaarden moeten
worden gecreëerd voor een maatschappelijke structuur die in feite preventief
is. Ik denk dat er met dit wetsvoorstel eerder een bijdrage wordt geleverd
aan preventie, zij het in de vorm van dwangmedicatie, dan dat er afbreuk aan
wordt gedaan. Ik deel wel met hem dat dit geen alibi mag zijn om andere aspecten
van de maatschappelijke structuur te laten zitten.Ik zal nader moeten bezien in het licht van de begroting in hoeverre wij
middelen gaan uittrekken voor de drieschaar. Ik wil graag overgaan tot een
pilot, met de samenstelling die mevrouw Slagter in hoofdlijnen aangaf en die
samenhangt met het snijvlak van ethiek, recht en zorg. Dat dient erin terug
te komen.Mevrouw Meurs vroeg om meer inzicht in de verschillen. Wij gaan daarnaar
onderzoek doen. Ik ben zeer benieuwd wat daar uit komt. Wat ik zo-even deed,
was niet meer dan iets veronderstellen. Een belangrijk onderdeel van de vraagstelling
is, of het aanbod zijn eigen vraag schept. Wij gaan dus kijken naar de duiding
en de positie van de geneesheer-directeur zal hierbij worden meegenomen. Het
zou best zo kunnen zijn dat de professionele houding van betrokkene van invloed
is op het aantal dwangopnames, maar dat moet uit de studie blijken.Interventies moeten inderdaad zo vroeg mogelijk plaatsvinden. Het is belangrijk
dat wij in dat opzicht de vinger aan de pols houden. De inspectie is daarbij
van belang, maar ook de nadere ontwikkeling van de prestatie-indicatoren zou
hierbij kunnen helpen. De inspectie zal er nauwlettend op toezien via de monitor
die wij willen. Ik heb het een en ander gezegd over de vrijheidsbeneming en
de medicatie. Dit zal nader terugkomen inde afwegingen die wij gaan maken
bij de wetgeving naar aanleiding van de derde evaluatiecommissie.Mevrouw Slagter heeft een vraag gesteld over de harmonisatie met betrekking
tot de dwangbehandeling. Wij denken eraan om het criterium van de Wet BOPZ
ook te laten gelden in de jeugdzorg. Zeker zullen waarborgen gaan gelden voor
een zorgvuldige en deskundige behandeling, in welke sector de behandeling
ook wordt uitgevoerd, maar nogmaals, wat ons betreft is de Wet BOPZ maatgevend,
ook voor de andere sectoren waarover wij spraken. Voor wat betreft de opvoedkundige
maatregelen denken wij aan aansluiting bij de mogelijkheden die de Wet op
de jeugdzorg biedt. Als u mij vraagt naar de verhouding tussen de Wet BOPZ
en die opvoedkundige maatregelen, zeg ik: dat laat ik graag over aan de nadere
behandeling van de wetgeving die toch nog moet komen, want daar zit natuurlijk
nog wel de nodige afweging.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Er zijn verschillen geconstateerd tussen dwangopnames en dwanghandelingen.
Wij hebben het gehad over de mogelijke achtergronden, maar ik meen dat u nu
zei dat er onderzoek naar gedaan wordt. Is al bekend wie dat gaat doen, enzovoort?
In eerste instantie was het een constatering van de inspectie. In het persbericht
staat dat de inspectie geen onderzoek heeft gedaan naar een verklaring, maar
dat zij dat mogelijk wel zou willen doen.Minister Klink:In antwoord op de vragen van mevrouw Meurs heb ik gezegd dat ik dat onderzoek
graag tegemoet zie. Wie het gaat doen, is nog een nadere afweging. Het gebeurt
wat mij betreft echter wel.Voorzitter. Ik feliciteer mevrouw Meurs graag met haar maidenspeech in
deze Kamer. Het trof mij dat mevrouw Bouwmeester en zij beiden de maidenspeech
hielden over de Wet BOPZ; mevrouw Bouwmeester in de Tweede Kamer. Wellicht
is er een traditie geboren binnen de Partij van de Arbeid. Aan de andere kant:
het sneuvelen van deze wet in de nabije toekomst doet ons vermoeden dat zij
waarschijnlijk de laatste in de rij is binnen de PvdA die hierover de maidenspeech
heeft gehouden. Desalniettemin: felicitaties van mijn kant.Minister Hirsch Ballin:Voorzitter. Ik sluit mij graag aan bij de woorden van dank voor de steun
voor het wetsvoorstel die in de bijdragen in tweede termijn
naar voren kwam. Aanvankelijk bestond de indruk dat er in het denken over
het onderwerp en het belang daarvan een gebrek aan aansluiting was. Ik ben
blij dat die indruk nu is weggenomen. Ik onderschrijf van mijn kant graag
wat mevrouw Dupuis zei over de ernst van de psychiatrische problematiek in
de instellingen en in de zorg, ten behoeve waarvan deze wet bestaat. Zij kan
ervan verzekerd zijn dat bij nieuwe wetgeving hetzelfde geldt, uiteraard ook
voor een ander terrein van wetgeving, waar ik de komende jaren samen met de
staatssecretaris van Justitie mee bezig zal zijn, te weten de forensische
zorg.Er is dus steun voor ons wetgevingsproject. Mevrouw Slagter noemde het
ambitieus; de heer Holdijk gebruikte het woord optimistisch. Ik heb goed kennis
genomen van de aanmoediging die naar voren kwam van de kant de Kamer in reactie
op wat ik in eerste termijn had gezegd. Zonder verlies van te veel tempo zullen
wij goed en met veel zorg de inbreng van deskundigen en belanghebbenden bij
het onderwerp van de wetgeving een plaats geven.Wij zien het als een ambitieuze, maar niet als een onmogelijke opgave.
Misschien is het goed om wat dat betreft nog even terug te grijpen op de inderdaad
extreem langdurige geschiedenis van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische
ziekenhuizen, waarvan ik in verschillende hoedanigheden verschillende fasen
heb meegemaakt. Als je op die geschiedenis terugkijkt, kun je constateren
dat een wetgevingsproces ook gewoon veel te lang kan duren. Dan krijg je wat
hierbij inderdaad speelde, namelijk dat het wetgevingsproces zich voortsleepte
en er soms niet maanden, maar jaren verstreken tussen opeenvolgende stappen
in het wetgevingsproces. De onderliggende concepties en ideeën over de
vraag waartoe de wet moest dienen en waarop hij gericht moest zijn, veranderden.
In mijn antwoord in eerste termijn zei ik al dat het allereerste concept van
het wetsvoorstel ver lag voor de psychiatriekritiek die eind jaren zestig,
begin jaren zeventig zich manifesteerde. Desalniettemin is geprobeerd om met
hetzelfde wetsvoorstel verder te gaan. Dat verklaart het oponthoud, maar ook
de moeite die het dan kost om het te verwerken. Daarom was het ook zo belangrijk,
als ik dat bij deze gelegenheid mag opmerken, dat wat uit de onderscheiden
fracties naar voren kwam en wat mijn collega en ik vanachter de regeringstafel
hebben gezegd, een hoge mate van convergentie vertoonde. Wij beschikken nu
over een heel opmerkelijke mate van eenheid van conceptie over wat de uitgangspunten
moeten zijn voor de nieuwe wetgeving.Uit dat oogpunt vond ik dit debat belangrijk, ook met het oog op de ambitieuze
taak die wij op ons hebben genomen. U mag mij inderdaad als aanstaande eerste
ondertekenaar aanspreken op de voortgang van het wetgevingsproces. Ik zal
dat als een aanmoediging zien, maar ik vond het ook buitengewoon betekenisvol
dat er al zoveel kon worden gezegd over de lijnen die aan het wetsvoorstel
ten grondslag liggen. Dit geldt voor wat mevrouw Meurs zei in haar bijdrage
over de uitgangspunten. Het geldt ook voor de discussie die zich in het bijzonder
met de heer Van de Beeten en mevrouw Dupuis ontrolde over Martha Nussbaum
en John Rawls. Ik zal desalniettemin nu de verleiding weerstaan om nog meer
te zeggen over die discussie. De heer Van de Beeten sprak enkele behartigenswaardige
woorden over de verhouding tussen de Tweede Kamer en de Eerste Kamer als het
gaat om een amendement. Ik denk dat de Tweede Kamer vaker wordt geciteerd
in de Eerste Kamer, maar als wij nu op de sluier van onwetendheid verder doorgingen
met deze discussie tussen regering en Eerste Kamer, denk ik dat de heer Van
de Beeten misschien de niet door hem geheel gewenste verrassing zou overkomen
dat hij wordt aangehaald in het komende debat in de Tweede Kamer over het
burkaverbod.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De aanwezige leden van de fractie van GroenLinks wordt conform artikel
121 van het Reglement van Orde aantekening verleend dat zij geacht willen
worden, zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20072008-872-887.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl