Beleidsdebat inzake Justitie
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 1702-1739

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

04-06-1996

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 33, pagina 1702-1739

04-06-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de wetsvoorstellen: Vaststelling van titel 7.10 (arbeidsovereenkomst) van het nieuw Burgerlijk Wetboek (23438); Wijziging van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (invoering partnerpensioen) (24264); Vaststelling van bedragen in verband met uitkeringen uit het Provinciefonds voor de uitkeringsjaren 1992 en 1993 etc. (24497)Pagina 1702-1702
Lijst van besluiten (dinsdag 4 juni 1996)Pagina 1739-1739
Stemming over: het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 21 maart 1994 te Noordwijk tot stand gekomen verdragen tussen het Koninkrijk der Nederlanden en, respectievelijk, de Volksrepubliek Benin, het Koninkrijk Bhutan en de Republiek Costa Rica inzake duurzame ontwikkeling (23949)Pagina 1699-1702
33ste vergadering; 4 juni 1996Pagina 1699-1699
Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 4 juni 1996)Pagina 1739-1742
Beleidsdebat inzake JustitiePagina 1702-1739

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 186 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is:
 
 het beleidsdebat inzake Justitie.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Glasz (CDA):
 
 Voorzitter! Wij hebben met dit debat gewacht op de uitkomsten van de commissie-Van
Traa, de reactie daarop van de regering en het oordeel van de Tweede Kamer
daarover. Wat de commissie heeft blootgelegd raakt zozeer het hart van justitie,
dat dit naar mijn idee nu onze primaire aandacht vraagt. De typering "crisis"
bij de opsporing is al niet mis, het beeld dat het publiek heeft overgehouden,
in al zijn onvermijdelijke ongenuanceerdheid, is bepaald ernstig en ondermijnend:
"de politie deugt niet, het Openbaar Ministerie is incapabel, bewindslieden
zijn in verlegenheid en de crimineel spint zijn garen". Natuurlijk sloeg publiekelijk
het zwarte-pietenspel toe, richting de politiechefs, de korpsbeheerders, het
OM. Eén PG is al weg, het departement van Justitie zag een uittocht
van topambtenaren en ten slotte kwam er nog een nabrander van twee hoogleraren
uit de strafrechthoek die de schuld bij de rechters deponeerden.
 
 De politiek zelf kreeg de publieke vermaning de hand maar eens in eigen
boezem te steken en daaraan heeft het debat in de Tweede Kamer in redelijke
mate wel voldaan. Natuurlijk, zoals gebruikelijk wees men van tijd tot tijd
beschuldigend naar elkaar en naar elkaars bewindslieden en mondde de discussie
ten slotte uit in het postulaat dat er koppen zouden rollen. Dat sluitstuk
krijgt verlenging na de zomer aan de hand van een plan van aanpak. Ik wil
mij thans concentreren op de vraag hoe een en ander er nu voorstaat en of
er een spoedige restauratie verwacht mag worden.
 
 Spoed was ook terecht de inzet van het debat in de Tweede Kamer, een debat
dat inhoudelijk best hoogwaardig mag worden genoemd. De minister van Justitie
oogstte daarbij waardering en dat vind ik onder de benarde omstandigheden
een prestatie. Ik moet daar wel aan toevoegen dat het rapport-Van Traa een
vrijwel panklare leidraad bood. De analyses zijn helder en de aanbevelingen
concreet. Ik heb veel gelezen uit het rapport. Ik vind het een indrukwekkend
werkstuk.
 
 Van Traa benadrukte de samenhang van drie elementen waaraan noodzakelijk
veel moet gebeuren: 
 
 
 - normering,
 
 
 - organisatie en
 
 
 - gezag.
 
 
 
 Het een kan dus niet zonder het ander.
 
 Zijn er al vorderingen te bespeuren? Ik proefde na afloop van de discussie
in de Tweede Kamer enige ontspanning, ja zelfs een lichte euforie, althans
in de richting van de minister van Justitie. Men was het in grote lijnen eens
over de normering, over een ambitieus en spoedig wetgevingsprogramma en een
snelle voortgang met de wijziging van de organisatie van het OM. Het nieuwe,
centraal aansturende college van PG's stond bovendien al in de steigers. Naast
het gevoel van zelfreiniging dat pleegt te ontstaan als men elkaar eens even
goed de waarheid heeft gezegd, ontwikkelde zich een verwachtingspatroon dat
er toch spoedig verbetering in de lucht moest zitten. In ieder geval lijkt
mij één langjarig vraagstuk beslist, zij het uit de nood geboren.
 
 Ik heb het dan over de richtingenstrijd over het al dan niet onafhankelijkheid
zijn van het openbaar ministerie. Die lijkt mij nu ten einde. De minister
van Justitie had in het kader van de herziening rechterlijke organisatie daarvoor
al aanzetten gegeven, maar nu zie ik toch definitieve uitspraken. Cliteur
wordt op zijn wenken bediend. In Trouw van 2 februari riep hij de wetgever
op nu eindelijk eens zijn verantwoordelijkheid te nemen. Hij beschreef de
twee visies die al meer dan honderd jaar tegenover elkaar staan: in de eerste wordt het OM gezien als deel van de rechterlijke macht, waarvoor
dan ook de rechterlijke onafhankelijkheid zou gelden. Op het doen en laten
van het OM zou de minister van Justitie dan ook niet kunnen worden aangesproken.
In de tweede visie is dat wel het geval en is het OM dan ook onderworpen aan
de richtlijnen en aanwijzingen die de minister van Justitie geeft.
 
 Vele ministers van Justitie voor de huidige, waaronder destijds ook minister
Hirsch Ballin, keerden zich tegen het onafhankelijkheidsmodel, dus tegen de
eerste visie. Ik stel vast dat die visie, dat model, nu ter ziele is. Het
kabinet stemt immers in met aanbeveling 10.7.4:
 
 "Het staat voor de Commissie buiten kijf dat de Minister van Justitie
politiek verantwoordelijk is voor het doen en laten van het Openbaar Ministerie
en dus ook voor de gebezigde opsporingsmethoden. Van de politieke verantwoordelijkheid
is geen domein uitgezonderd. De Minister dient op de hoogte te zijn van gebruikte
opsporingsmethoden en kan via het College van Procureurs-Generaal zijn verantwoordelijkheid
laten gelden. Er is ook geen afgescheiden domein voor het Openbaar Ministerie."
 
 In april van dit jaar spreekt de minister van Justitie de RAIO's toe:
"Het Openbaar Ministerie maakt deel uit van de uitvoerende macht zoals die
voortvloeit uit de 'trias politica"', zo legt zij uit. Zij wijst op de bevelen
die zij op grond van artikel 5 RO mag geven. Om het OM niet onnodig te prikkelen
voegt zij daaraan nog toe dat er een zekere distantie blijft ten opzichte
van de minister, natuurlijk, maar dat het beleidskader, de prioriteiten, de
opsporings- en vervolgingsrichtlijnen door haar worden vastgesteld.
 
 Ik begrijp heel goed dat de minister, die als geen ander de gevoeligheid
van het OM kent, enige kosmetiek in acht neemt, maar de conclusie is duidelijk
en door haar ook moedig neergezet: zij draagt de volle verantwoordelijkheid.
Of die kosmetiek overigens helpt, betwijfel ik. In ieder geval niet voor mr.
Krol, die voor het kantongerecht koos en in de NRC van 28 mei jongstleden
zijn onvrede heeft geuit over de nieuwe richting, waarbij de officier van
justitie "niet meer onpartijdig en magistratelijk kan opereren".
 
 Ik begrijp die reactie, maar naar mijn mening kan en kon hij dat ook niet.
De a contrario-redenering over artikel 117 van de Grondwet, waar het toch
altijd op gebaseerd moet zijn, heeft mij nooit overtuigd. Ik heb het als advocaat
altijd onzuiver gevonden dat de officier van justitie, de vertegenwoordiger
van de tot straf requirerende overheid, aan tafel zat bij de onafhankelijke
rechter. Weliswaar om de hoek van die tafel en als het goed was aan een weliswaar
aangesloten doch afzonderlijk tafeltje, doch het beeld was verkeerd. Nu er
duidelijkheid is geschapen moet ook blijken dat de officier geen deel meer
uitmaakt van de rechterlijke macht. Net als voor de raadsman dient zijn staanplaats
in de zittingzaal op gepaste afstand van de onafhankelijke rechter te worden
gezet.
 
 Dit is een duidelijk beslispunt, dat naar mijn idee nu uitgemaakt lijkt
te zijn, in ieder geval na en ook door Van Traa. Het standpunt is bepaald
en de Tweede Kamer verklaarde zich akkoord. Is daarmee ook het pad geëffend
tot een betere organisatie van het OM? De bange vraag dient zich aan of een
voldoende draagvlak de aanpassing in de organisatie van het OM mogelijk maakt.
 
 Een enquête vorig jaar gaf aan dat de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak, de NVVR, daaraan ernstig twijfelt. En inderdaad blijkt het tijdpad
nu al schade op te lopen. De nieuwe wet op de rechterlijke organisatie komt
ruim een jaar later dan gepland en zou nu pas op 1 januari 1998 in werking
treden, zo hoorde de Tweede Kamer op 22 mei jongstleden van de minister. De
minister sprak van problemen met het OM en de NVVR, die de zaken ingewikkelder
hadden gemaakt dan aanvankelijk voorzien.
 
 Ongelukkig ook is de ontwikkeling rondom de beoogde voorzitter van het
College van Procureurs, Docters van Leeuwen. Kreeg hij al eerder een spreekverbod
van de minister, die hem toch zelf op die belangrijke post binnenhaalde, nu
wil de Tweede Kamer hem de beslissende stem in dat college onthouden. In de
pers wordt niet vrolijk over deze PG geschreven.
 
 En tot schrik van de Tweede Kamer liet de minister weten dat het nog wel
vier tot vijf jaar (!) zou duren voordat de veranderingen binnen het OM konden
worden doorgevoerd. Om een buitenwettelijk opererend college van PG's te voorkomen,
is een interimwet als een soort reddingsboei geopperd. Doch voor mij is op
dit moment niet duidelijk of de Tweede Kamer daar in meerderheid voor is.
 
 Al met al taxeer ik groeiende problemen. De euforie lijkt weggeëbd.
Daar komt bij een somber rapport van de PG de heer Ficq over een beperkt bestuurlijk
invoelingsvermogen van het OM. Misschien wisten wij het ook wel, maar het
wordt ons opnieuw ingewreven, dat nu ook bestuurders en politie het OM laag
waarderen.
 
 Het volgende vind ik bepaald storend en niet bevorderlijk voor verbetering
van het OM: de screening van de leden van het OM gaat onverminderd, bijna
unverschämt, door. De manier waarop dit gebeurt, draagt het karakter
van een publieke zuivering. De namen van de betrokken officieren staan breeduit
in de krant. Zij worden op voorhand geëtaleerd als potentiële verdachte.
Als advocaat vind ik dat een gruwel. Kon dit nu echt niet anders? Het rapport-Van
Traa en de verhoren waren beide onvermijdelijk. Maar als die daarvoor niet
voldoende waren, worden deze betrokkenen nu toch wel heel ver afgebrand.
 
 Ik noem nog een reden voor grote zorg. De minister heeft die genoemd op
22 mei jongstleden in de Tweede Kamer. Zo heeft zij gezegd dat het moeilijk
is, een draagvlak te creëren bij de partners van het OM, zoals de politie
en de korpsbeheerders. Deze externen blijken een afwachtende houding aan te
nemen. Hiermee kom ik bij een horde die wel eens voor een fors obstakel kan
zorgen. Het is een spaak in het wiel die zelfs het zelfstandig voortbestaan
van Justitie bedreigt.
 
 Eén aspect is in het debat over het rapport-Van Traa in de Tweede
Kamer namelijk niet echt uit de verf gekomen. Ik doel op de aanbevelingen
10.13.3 en 10.13.4 over de betrokkenheid van de korpsbeheerders en de conflictbeslechting,
indien over de toepassing van de opsporingsmethode een geschil bestaat tussen
enerzijds hoofdofficier en anderzijds de korpsbeheerder. Daarom, aldus de
heer Van Traa, dient de minister van Binnenlandse Zaken medeverantwoordelijk
te zijn voor de kaders waarbinnen opsporingsmethoden toegepast worden.
 
 Fasseur zag de kneep al. In het Algemeen Dagblad van 16 februari observeert
hij: zie ik het goed, dan kan deze aanbeveling van de commissie
ertoe leiden dat de aansturing van de opsporing een dualistische wordt, van
de officier en de korpsbeheerder te zamen; het lijkt mij dat deze aanbeveling
moeilijk past in het huidige politiebestel en haaks staat op de eerdere aanbeveling
van de commissie om duidelijkheid te scheppen over de verantwoordelijkheid
voor de opsporing.
 
 De Tweede Kamer is slechts fragmentarisch op dat aspect ingegaan. Slechts
een enkeling ontwaarde in dit opzicht een mogelijk knelpunt. Merkwaardig daarbij
is dat het kabinet, zo blijkt uit de brief van de minister van Justitie van
23 mei jongstleden aan de Tweede Kamer, de aanbeveling onderschrijft van de
commissie-Van Traa over die medeverantwoordelijkheid van de korpsbeheerder.
Het kabinet deelt echter niet de opvatting over de wenselijkheid van het treffen
van een conflictbeheersingsregeling naar analogie van artikel 53 van de Politiewet.
Wil de minister van Justitie dit toelichten?
 
 Zowel mevrouw Sipkes als de heer Korthals wijst op het gevaar van twee
kapiteins op een schip en vragen dit te regelen. Wat zie je dan in de Handelingen?
De minister van Justitie laat het antwoord over aan de minister van Binnenlandse
Zaken. Deze laat op zijn beurt de vraag in wezen onbeantwoord: hij "hoort"
enerzijds Korthals zeggen dat het OM het primaire gezag voor de inzet van
de opsporingsmethoden moet hebben, wat hij vervolgens niet erkent, en wijst
anderzijds op de verantwoordelijkheid van de korpsbeheerder voor de inzet,
de veiligheid en de integriteit van de politiemensen. Dat is dus de kant van
Binnenlandse Zaken. Hij is huiverig voor het begrip "medeverantwoordelijkheid"
omdat "door dualisme in gezag en een soms vreemde verhouding tussen gezag
en beheer automatisch spanning en dus onduidelijkheid ontstaat". Hij acht
verdere regeling niet noodzakelijk, maar wil daarover nog wel eens nadenken.
Het blijft dus ongeregeld, terwijl ik juist dit als een van de hordes zie
en ervoor vrees als een obstakel. Waarom nam en neemt de minister van Justitie
hierin geen stelling? Het is toch duidelijk dat naarmate Justitie de touwtjes
strakker aantrekt, zoals nu gebeurt, en van haar kant dichter op de politie
komt te zitten, Binnenlandse Zaken niet kan achterblijven. Dan is het extra
belangrijk dat Justitie het primaat claimt. Mijn vervolgvraag is dan ook waarom
Justitie hierin niet het primaat claimt.
 
 Hoe langer men erover nadenkt, hoe meer dit een onderbelicht doch essentieel
zwak punt blijkt te zijn. Wat gebeurt er als het overleg tussen officier en
korpsbeheerder structureel niet loopt? Ontstaat er dan niet een zelfde verlamming
als die door Van Traa een cultuur van non-interventie genoemd is? Hoe moeten
wij in dit verband de door de minister gemelde vertraging in het wetgevingstraject
zien als gevolg van de tegenvallende ontwikkeling en het gebrek aan draagvlak
bij de partners?
 
 Met instemming citeer ik de minister van Justitie in het debat in de Tweede
Kamer op 8 mei, want dat geeft hoop: "Voor mij zijn de consequenties duidelijk.
Ik maak duidelijk aan mijn organisatie wat ik wel en niet wil. Ik maak duidelijk
aan leidinggevenden in mijn organisatie wat ik wel en niet wil." Dat klinkt
prima. Mag ik dan echter weten wat de minister van Justitie wil met het primaat
en met mogelijke patstellingen in overleg met de partners?
 
 Aan goede wil zal het zeker niet ontbreken; ik twijfel geen seconde. Vertraging
kan de zaak echter nauwelijks meer lijden. Dat de wetgevende arbeid moest
wachten op Van Traa, was voor ons begrijpelijk. Voor de regering en de Kamers
hield dit als het ware een overeengekomen pauze in, maar de criminaliteit
kent geen pauze. Met de criminaliteit was er absoluut geen bestand. Onze Van
Traa-pauze heeft dus de achterstand ten opzichte van de tegenstander alleen
maar vergroot. In de tussentijd is het departement van Justitie zeer, zeer
aangetast. Insiders zeggen dat, als de nieuw benoemde secretaris-generaal,
de heer Borghouts, het verandertraject, zoals het tegenwoordig heet, niet
spoedig rond heeft, de zaak als een kaartenhuis in elkaar stort. En wat dan?
Wat dan?
 
 Ik vraag de minister van Justitie of wij ons zorgen moeten maken over
de continuïteit van het departement van Justitie. Als orde op zaken stellen
niet of niet tijdig mocht gelukken, wie redt het departement daar dan uit?
Is dat Binnenlandse Zaken, om tenminste het dualisme voor de politie op te
heffen? Of is de omhelzing van BiZa al begonnen als een sluipende demarrage
van Joop Zoetemelk?
 
 Dan zult u zeggen: "Maar, Glasz, dat is een dwaze gedachte: Justitie is
van oudsher het zelfstandige departement, dat moet staan voor een goed functionerend
rechtsleven en een onafhankelijke rechterlijke macht!" Toch wil ik wijzen
op een aantal ontwikkelingen die in die dwaze gedachte lijken te passen, en
op een aantal uitspraken die in die richting gaan en tot dusver merkwaardig
onderbelicht bleven.
 
 Zo werken in de Europese Unie Justitie en BiZa samen. Bij het tot stand
komen van het Verdrag van Schengen, een aantal jaren geleden, heb ik er in
dit huis met nadruk op gewezen dat wij eigenlijk te maken hebben met een aanval
op de trias politica, en hoezeer de structuur van het uitvoerend comité
de trias geweld aandoet. Dit is immers een comité dat eigen regelgever
is, dat regels zelf uitvoert en ook zelf exclusief de interpretatie van die
regels verzorgt. In een motie, unaniem, heeft deze kamer er bij de regering
op aangedrongen om te blijven pleiten voor de bevoegdheid van het Europese
Hof.
 
 Om het democratisch gat nog enigszins te dichten, bracht het amendement-Van
Traa/De Hoop Scheffer ons ook het instemmingsrecht. In een recent debat over
de JBZ-Raad hebben de juristen uit deze kamer zich zeer beijverd om een praktische
definitie te geven van dat instemmingsrecht, met als afsluiting de aanvaarding
van de motie-Jurgens. Alleen de minister van Binnenlandse Zaken nam aan die
discussie deel, met een vanuit juridisch oogpunt onbevredigend resultaat.
Dit onderwerp klemt te meer, waar het met de invulling van het instemmingsrecht
ten opzichte van dit huis allesbehalve goed loopt. Waarom liet de tevens aanwezige
minister van Justitie de uitleg van dit stukje uniek nieuw staatsrecht nu
juist aan de minister van Binnenlandse Zaken over?
 
 Ik geef een volgende aanwijzing. In een interview met Elsevier, al op
28 oktober 1995, zegt secretaris-generaal Suyver over de toekomst van het
ministerie: "Ik ben voorstander van de vorming van een Home Office, een samenvoeging
van Justitie en BiZa." Dan kunt u zeggen: goed, de heer Suyver is vertrokken.
Maar wie komt daarvoor terug? Een topman uit BiZa komt in
zijn plaats en zijn faam is hem al vooruit gesneld: hij moet en zal misschien,
hoop ik, de zaken redden.
 
 En wie is de andere sleutelfiguur, die het nieuwe OM-gebouw moet dirigeren?
Dat is Docters van Leeuwen, wederom van Binnenlandse Zaken. Deze heeft zijn
mening al eerder onverhuld verkondigd en wel in een interview in het Nederlands
Juristenblad van 8 december 1995. De hoofdredacteur, mevrouw Lindo, interviewt
hem en zij stelt hem de vraag: "Hoe denkt u over de samensmelting van de ministeries
van Justitie en Binnenlandse Zaken?" En dan lees ik het antwoord, maar eerst
komt er iets tussen haken: "opgetogen" – u weet wel, die Bibeb-achtige
sfeertekening. Ik lees dan: "(opgetogen) Daar ben ik voor. Toen ik bij Binnenlandse
Zaken werkte, kwam die vraag onder het genot van een goede sigaar regelmatig
naar voren. Toen heb ik steeds het standpunt ingenomen dat het juridisch repressieve
moet aansluiten bij bestuursrechtelijke principes. (...) Ik weet dat er anders
over gedacht wordt, maar, sorry hoor, ik zie niet in waarom de kwaliteit gebaat
is bij twee ministeries."
 
 Ik registreer objectief waarneembare feiten en vraag de minister van Justitie
of er een samengang, een fusie, in de lucht zit. Ik hoop zeer dat de minister
die gedachte grondig kan ontzenuwen.
 
 Ik zei "fusie", maar eigenlijk is "overname" een beter woord, want het
is evident dat bij een samengaan de cultuur van de zwakste het onderspit delft.
Doch los daarvan meen ik dat het een slechte ontwikkeling zou zijn, wanneer
het bestuur zo dicht op de rechterlijke macht zou komen te zitten. Ik zou
daarin een tweede aanval op de trias politica zien, maar dan van binnen uit.
Ik vraag de minister van Justitie of zij voorstander is van een samengaan
met Binnenlandse Zaken, dan wel zich blijvend inzet voor het zelfstandig voortbestaan
van Justitie. Overigens heeft Justitie het zelf al moeilijk genoeg om beheer
en rechtspraak in goede balans te laten blijven. Op het rapport van de werkgroep-Hoekstra
over de beheerstructuur van de rechterlijke macht is opvallend gereageerd
door de president van en de procureur-generaal bij de Hoge Raad, afgedrukt
in Trema van februari dit jaar: "De onafhankelijkheid van de rechtsstaat staat
volgens hen op het spel." Ik wijs ook op een artikel van mr. Bovend-Eert in
het NJB van 3 mei. Hij concludeert, dat ingang van deze beheerstructuur onze
rechterlijke organisatie zou diskwalificeren als onafhankelijke en onpartijdige
rechterlijke instantie in de zin van artikel 6 EVRM. Ook hier verneem ik graag
de reactie van de minister van Justitie, al was het maar een voorlopige. Want
dit rapport-Hoekstra schept nu ook onrust in een sector die in het algemeen
in de Justitiële keten nog wel goed functioneert.
 
 Voorzitter! Als ingevolge de tweede fase van de reorganisatie rechterlijke
macht de kantongerechten worden gevoegd in het gerecht eerste aanleg, krijgen
de hoven de appellen. Om die werklast te beperken, is de appelgrens verhoogd,
zodanig dat het hof weliswaar ontlast wordt, doch de Hoge Raad een toeloop
in cassatie verwacht van meer dan 6500 gevallen. Heeft de minister de Hoge
Raad ter zake geraadpleegd of gaat zij dat nog doen?
 
 Een soortgelijke vraag heb ik met betrekking tot de stijging van cassaties,
tot nu al 1000, van de overigens succesrijke lex-Mulder. De uitkomst van de
commissie-Haak kan daarvoor nog geen oplossing bieden, omdat de daaruit voortvloeiende
wetgeving pas over vier jaar tot stand kan komen. Overweegt de minister ter
zake een noodwet?
 
 Voorzitter! De grensoverschrijdende criminaliteit was in voorgaande jaren
voor Justitie aanleiding om niet alleen veel werk te maken van de derde pijler
van de Europese Unie, maar ook van de ondersteuning van de criminaliteitsbestrijding
in de Nederlandse Antillen en Aruba. In de akkoorden met Suriname werd ook
een prominente plaats ingeruimd voor de samenwerking ter versterking van de
rechtsstaat. Ik verneem graag waar Justitie op deze punten nu staat. Is het
bureau dat zich bezighield met de Nederlandse Antillen, Aruba en Suriname
inderdaad opgeheven? Geven de recente ontwikkelingen, hoe verschillend ook,
in Aruba en in Suriname niet juist aanleiding de aandacht te intensiveren?
Hoe wordt dit georganiseerd en zou het in dit verband niet goed zijn als de
minister dit ook in persoonlijke contacten ter plaatse zou onderstrepen?
 
 Voorzitter! Ik heb ten slotte nog een vraag voor de staatssecretaris.
Zij heeft zich onlangs aan de overzijde gecommitteerd – sommigen zeggen,
dat zij haar politieke leven eraan heeft verbonden, maar moedig vind ik het
in elk geval! – ten aanzien van het inlopen van een afhandelingsachterstand
met betrekking tot asielzoekers en wel voor het einde van het jaar. Hoe denkt
zij dat te realiseren: met meer mensen? Zo niet, moet de huidige bezetting
dan harder werken? Hoe voorkomt zij een snelle inhaalactie om vóór
alles de "target" te halen en hoe voorkomt zij dat het even minder aankomt
op zorgvuldige en kritische behandeling?
 
 
 
 
 
 De heer Heijne Makkreel (VVD):
 
 Voorzitter! Het handhaven van de wet is bij uitstek het werkterrein van
het departement welks beleid wij heden bespreken. Het lijkt mij nuttig weer
eens een bijdrage aan een beleidsdebat aan dat onderwerp te wijden, aangezien
het niveau waarop de wetshandhaving thans staat geen reden geeft tot grote
vreugde.
 
 Ik ben een van de degenen die zich nog kunnen herinneren dat in hun jeugd
vrijwel alle fietsen voorzien waren van een werkende verlichting en dat vrijwel
alle fietsers hun hand uitstaken voordat zij een hoek omgingen. De politie
lette daar namelijk op en wie de wet overtrad, had een aanzienlijke kans op
een bekeuring en op een boete van soms wel een rijksdaalder. Dat was in die
dagen een heel bedrag. Er reed ook niemand door rood licht, dit om de simpele
reden dat er nog helemaal geen rode lichten waren. Als het verkeer geregeld
moest worden, gebeurde dat door een agent van politie met gebaren, later versterkt
met een metalen klapbord. Waar geregeld werd, was dus automatisch ook toezicht.
Pas langzamerhand kwamen de lichten. Die werden aanvankelijk nog met de hand
bediend en vervolgens aan zichzelf overgelaten. Daarmee begon ook de druk
op de burger toe te nemen om met de gehoorzaamheid de hand te lichten, vooral
als niet op voorhand duidelijk was dat een regeling werkelijk noodzakelijk
was, bijvoorbeeld als een licht midden in de nacht klakkeloos
zijn vaste cyclus bleef volgen.
 
 De bewindslieden zullen zich wellicht afvragen, of ik nu niet bezig ben
met het beleidsterrein van hun collega van Verkeer en Waterstaat. Ik wijs
er echter op, dat een verkeerslicht niet alleen een onder bedoeld departement
vallend stuk straatmeubilair is, maar tevens een stukje geautomatiseerde,
door de overheid aan de burger opgelegde regelgeving.
 
 Ik houd dit verhaal hier omdat het mijns inziens een goede illustratie
geeft van hoe het in de loop van enkele tientallen jaren met de handhaving
van de wet is misgegaan.
 
 Begonnen met een behoorlijk handhavingsniveau onder een bevolking die
het voor het overgrote deel vanzelfsprekend vond dat men zich aan de wet hield,
is er een aanmerkelijke verslechtering ingetreden door de combinatie van een
aantal factoren; in het bijzonder de toename van de regeldichtheid, de omstandigheid
dat de inhoud van veel regels het nut daarvan niet voor iedereen duidelijk
zichtbaar maakt – voor zover dat nut al werkelijk buiten twijfel staat –,
de vergaande verslechtering van het toezicht en nog meer van de waarneembaarheid
van dat toezicht en ten slotte de omstandigheid dat een groot deel van de
bevolking niet meer is opgegroeid in het besef dat men zich aan de wet dient
te houden.
 
 Wat het toezicht betreft, verwijs ik naar de aanmerkelijke kans op sancties
op betrekkelijk onschuldige overtredingen die er zo'n veertig à vijftig
jaar geleden bestond en die ik reeds noemde. In de huidige situatie wordt
er aan een groot aantal frequent gepleegde overtredingen vrijwel niets meer
gedaan. Dit hangt samen met het feit dat men destijds politieagenten surveillerend
op straat placht aan te treffen, terwijl men thans vaak niet veel meer ziet
dan een langsrijdende auto. Het ergste is nog, dat althans ik regelmatig kan
waarnemen dat overtredingen onder de ogen van de politie worden gepleegd zonder
dat daartegen wordt opgetreden.
 
 Het is in dit verband van belang dat in de laatste halve eeuw niet alleen
een zeer aanzienlijke uitbreiding van de hoeveelheid de burger bindende regelgeving
tot stand is gekomen, maar dat ook het karakter van die regelgeving in de
loop der tijd steeds meer is verschoven van normbevestigend naar normstellend
en gedragsbeïnvloedend. Dat betekent, dat de burger steeds meer wordt
geconfronteerd met voorschriften waarvan hij de zin niet zonder meer inziet,
of waartegen hij zelfs bepaald bezwaren heeft. Dergelijke voorschriften kunnen
vanzelfsprekend niet rekenen op ruime naleving zonder dat die door controle
wordt afgedwongen. Naarmate de burger minder geneigd zal zijn de regel con
amore te aanvaarden, zal een grotere mate van toezicht nodig zijn om de naleving
te bewerkstelligen. Een aantal jaren geleden heb ik, over hetzelfde onderwerp
sprekende, het voorbeeld aangehaald van de aanvankelijk op de verdiept liggende
Utrechtse Baan hier ter stede vastgestelde maximumsnelheid van 50 km/u, die
volstrekt genegeerd werd. Ik heb daaraan destijds de constatering vastgeknoopt,
dat men door de gemiddelde burger als onnodig laag ervaren maximumsnelheden
alleen nageleefd kan krijgen door achter iedere boom een politieagent neer
te zetten. De toenmalige minister van Justitie, thans mijn fractievoorzitter,
interrumpeerde: "en een kantonrechter"; hij was het kennelijk met mij eens.
Ik hoop dat deze minister dat ook is. Mocht dat zo zijn, dan rijst de vraag
welke actie daaruit dan voortvloeit.
 
 Het zou zo moeten zijn dat de wetgever bij het maken van regels waarvan
de acceptatie niet zeker is, zich er rekenschap van geeft of de middelen voor
genoegzame controle aanwezig zijn. Dat rekenschap geven zou behoren te beginnen
in de fase waarin voorstellen voor nieuwe wetgeving worden geformuleerd. De
dereguleringsbereidheid, die voor zover ik heb kunnen waarnemen nooit tot
spectaculaire resultaten heeft geleid, begint naar mijn indruk te tanen, en
dat is te betreuren. Voorbeelden van wetgeving die tot grote weerstanden bij
betrokkenen leidt, zijn er helaas legio. Ik noem slechts een enkele: visserijwetgeving
die het doel van beheersing van de vangstquota probeert te bereiken langs
omwegen door op vergaande manier in te grijpen in de bedrijfsvoering van de
vissers in plaats van zich te beperken tot de vraag waarom het eigenlijk gaat;
ARBO-wetgeving waarbij men, met de beste bedoelingen overigens, bij het formuleren
van de voorschriften de toepasbaarheid in de praktijk weleens uit het oog
verliest. En laatstelijk als toppunt van gekte een spellinghervorming die
ons voorschrijft het tot dusverre volstrekt onomstreden woord "pannekoek"
voortaan met drie letters "n" te schrijven.
 
 Voorzitter! Ik ben helemaal niet van plan om over het opsporingsbeleid
met betrekking tot de zware criminaliteit te gaan spreken. Daarover zal straks
mijn fractiegenoot Talsma nog wel iets zeggen. Ik maak mij veel meer ongerust
over wat er gebeurt in de overtredingensfeer. Dat een fietser die voor een
rood stoplicht wacht door bijna iedereen als licht gestoord wordt beschouwd,
aangezien het negeren van dat rode licht volstrekt straffeloos kan geschieden,
acht ik namelijk hoogst schadelijk voor het normbesef van de gemiddelde Nederlander.
Met het verdwijnen van de overtuiging dat déze regel gehoorzaamd dient
te worden, is namelijk per definitie het besef verdwenen, dat een regel in
het algemeen gehoorzaamd dient te worden, omdat het nu eenmaal de geldende
regel is. Die erosie van het normbesef straalt langzamerhand uit. De burger
matigt zich het recht aan om zelf uit te maken of hij de regel het gehoorzamen
waard vindt. Ik meen dat verschijnsel zelfs hier in de Kamer soms te kunnen
waarnemen als het om de naleving van artikel 84, tweede lid, van ons Reglement
van orde gaat.
 
 Als die gedachte eenmaal ingang heeft gevonden, houdt dat niet op bij
het stoppen voor een rood verkeerslicht. In de NRC van 25 mei jongstleden
heeft u nog een beschouwing kunnen lezen over de mate waarin de door een bekende
horecafamilie gepleegde fraude door veel burgers vergoelijkt wordt. Men denkt
aan Robin Hood met voorbijzien aan de omstandigheid, dat hij zijn buit aan
de armen gaf en zelf zeer sober leefde, wat als ik me niet vergis van de bedoelde
familie niet echt gezegd kan worden. Hier is eenvoudig sprake van handelingen
die in het Wetboek van Strafrecht als misdrijven zijn gekwalificeerd en ik
ben het met Van Duyne, de schrijver van bedoeld artikel, eens dat het in brede
kring vergoelijken daarvan een hoogst bedenkelijk verschijnsel is. Maar ik
herhaal, voorzitter: als de gedachte wordt losgelaten dat de wet
dient te worden nageleefd, als wij ons veroorloven aanzienlijke gebieden van
regelgeving niet meer te controleren, roepen wij dit resultaat over ons af.
Adequaat politietoezicht op straat, handhaving van de verkeersregels en optreden
tegen kleine criminaliteit acht ik daarom in wezen van nog groter belang dan
het, op zichzelf natuurlijk nodige, bestrijden van de zware criminaliteit.
 
 De conclusie is meervoudig: wij moeten ophouden met regels te maken die
de gemiddelde burger tegen de haren instrijken en waarvan de naleving niet
kan worden afgedwongen, en als wij de regel zo belangrijk vinden dat die werkelijk
niet gemist kan worden, dienen wij er ook voor te zorgen dat naleving wèl
wordt afgedwongen. Op beide fronten heeft de minister van Justitie een taak.
Houdt haar bureau wetgeving zich met het screenen van de noodzaak van regelgeving,
ook op andere departementen, bezig? Heeft die stem voldoende gewicht?
 
 Voorzitter! Ik voeg aan mijn meervoudige conclusie nog een element toe:
de overheid moet het goede voorbeeld geven en in elk geval zichzelf pijnlijk
nauwkeurig aan de wet houden. Daar ontbreekt het wel eens aan. Daarbij denk
ik niet in de eerste plaats aan enkele gevallen waarin overheidsdienaren terecht
hebben gestaan wegens corruptie, hoewel ook dat, ook als de zaak de zaak met
een sisser afloopt en misschien zelfs juist dan, uitermate schadelijk is voor
de publieke moraal. Daarbij gaat het echter nog om mogelijke ontsporingen
van personen. Erger is het als het apparaat als zodanig zich niet meer aan
de wet houdt. Dan denk ik aan een verschijnsel waarover wij het wellicht volgende
week bij de behandeling van het voorstel van wet betreffende de reorganisatie
van de Raden voor de kinderbescherming nog iets uitvoeriger zullen hebben:
de mate waarin verschillende departementen zich veroorloven om de geldende
wet opzij te zetten teneinde nieuw beleid sneller te kunnen invoeren, vooruitlopend
op de aanpassing van de wetgeving. Dat wetgeving tot aanpassing onderweg is,
neemt niet weg dat de oude wet de geldende is. Het vooruitlopen op de nieuwe
wet is handelen, zo niet contra dan toch in elk geval para legem. Een overheid
die dat doet, doet zelf afbreuk aan de onaantastbaarheid van de wet. Dat is
verwerpelijk.
 
 Dat is te meer verwerpelijk, als het gebeurt onder de verantwoordelijkheid
van de minister die bij uitstek de hoeder van de toepassing van het recht
behoort te zijn, de minister van Justitie dus. Het verdriet mij dus buitengewoon,
te moeten constateren dat tegenwoordig ook haar departement zich aan de bedoelde
praktijk schuldig maakt. Ik noemde reeds het geval van de Raden voor de kinderbescherming.
Ik noem voorts het feit dat mij uit kringen van kantonrechters enkele berichten
hebben bereikt die wijzen op groot ongenoegen over de wijze waarop reeds thans
vooruitgelopen wordt op de voorgenomen integratie van de kantongerechten in
de rechtbanken; een integratie waarover toch het laatste woord nog niet is
gesproken. Ik maak tegen dergelijk optreden ook reeds bezwaar, omdat daardoor
de vrijheid van deze Kamer om over de betrokken voorstellen te beslissen illusoir
wordt gemaakt. Maar in het kader van dit betoog maak ik daartegen primair
bezwaar, omdat door dergelijk handelen de overheid zelf te kennen geeft dat
de wet iets is wat je naast je neerlegt wanneer het lastig is. Als de overheid
dat doet, wie kan het dan de burger nog kwalijk nemen? Ik vraag dus aan de
minister de toezegging dat dergelijk vooruitlopen op haar departement niet
meer zal worden geduld.
 
 Voorzitter! Tot zover mijn betoog in hoofdzaken; ik maak nog enkele opmerkingen
over enige capita selecta. Ik begin met een onderwerp dat inderdaad met het
budget te maken heeft: de wijze waarop de toedeling van gelden aan de verschillende
gerechten wordt bepaald. Dat gebeurt thans op basis van de produktie in het
voorafgaande jaar: het aantal geproduceerde kernprodukten, globaal genomen
vonnissen en beschikkingen. Is de minister zich ervan bewust dat dit een buitengewoon
vreemde grondslag is, die strijdt met de beginselen van de regeltechniek?
Ik weet dat het systeem door een breed samengestelde commissie is opgezet,
maar daaruit blijkt dan weer eens dat commissies vreemde dingen kunnen doen.
Het systeem brengt met zich dat, indien het aanbod van zaken bij een gerecht
stijgt – dat doet het meestal – dit pas tot een hogere toewijzing
van middelen leidt, wanneer het betrokken gerecht eerst kans ziet dat grotere
aanbod met de bestaande bezetting te verwerken. Als het apparaat vol belast
is en geen kans ziet een hogere produktie te bereiken, blijft ook de middelentoedeling
constant, al verdubbelt het aantal aangebrachte zaken. Dat is hoogst merkwaardig.
Een logische werkwijze zou natuurlijk zijn dat wordt gestuurd op basis van
aanbod. Ik zou graag willen horen wat de minister daarvan vindt.
 
 Wanneer worden nu de voorstellen 22600 en 23032 eens ingetrokken? Die
zijn respectievelijk ruim twee jaar en ruim tweeënhalf jaar geleden aangehouden,
omdat ze verworpen dreigden te worden en de toen zittende bewindslieden er
de voorkeur aan gaven de eer aan zichzelf te houden. Het ware te wensen dat
het dan ook eens een keer gebeurt. Kan de minister enige voortvarendheid daarmee
toezeggen?
 
 Ten slotte: de bijdrage van de heer Glasz geeft mij nog de opmerking in,
dat hij heel helder uiteen heeft gezet, waarom het departement van Justitie
ten onrechte zijn huidige logo voert. Het heeft immers het embleem van de
zittende magistratuur geüsurpeerd, zij het nauwelijks herkenbaar.
 
 Mijn fractie wacht de antwoorden met belangstelling af.
 
 
 
 
 
 De heer Talsma (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik zal, zoals mijn collega Heijne Makkreel al
aankondigde, een aantal opmerkingen maken over het rapport van de commissie-Van
Traa. Ik zal daarbij niet, anders dan de heer Glasz in een op zichzelf boeiend
betoog deed, ingaan op alle personele en organisatorische kanten die aan dit
rapport en de vervolgen daarop vastzitten. Nog niet helder is namelijk wat
er precies gaat gebeuren, omdat de regering nog bezig is standpunten te bepalen.
Ik begrijp dat de minister van Justitie op betrekkelijk korte termijn met
voorstellen en plannen komt op het gebied van de organisatie van het openbaar
ministerie, en dat ook de minister van Binnenlandse Zaken zich beraadt –
recentelijk zelfs nog onder leiding van de minister-president – over
de eventuele roulering van hogere functionarissen van politie. Mijn fractie
is van mening dat, dit alles aan de gang zijnde en de discussie met de Tweede Kamer nog aan de gang zijnde, de Eerste Kamer zich daarover
voorlopig nog maar niet te veel moet uiten, hoe boeiend ik de opmerkingen
van de heer Glasz op zichzelf ook vond.
 
 Ik wil wèl het woord voeren over wat er moet gebeuren op het gebied
van de normering, de regelstelling, de nadere regeling van de opsporingsmethoden.
In het rapport-Van Traa zijn in de discussie door de Tweede Kamer en de regering
vrij veel overeenstemmende conclusies op deelterreinen getrokken, waarbij
ik mij namens mijn fractie gaarne wil aansluiten. Een daarvan is dat bijzondere
opsporingsmethoden uitdrukkelijk op de een of andere wijze – ik laat
even in het midden of dat gedetailleerd of in algemene zin moet zijn –
geregeld moeten zijn of worden in het Wetboek van Strafvordering. Verder dat
waar inbreuken op grondrechten worden gemaakt – op zichzelf komen die
dat vaker voor, maar dan uitdrukkelijk omdat de Grondwet die mogelijkheid
van wettelijke uitzondering erkent – deze op een nadrukkelijke wetsbepaling
moeten zijn gestoeld. Een volgend punt is dat ook in de toekomst het gezag
over de opsporingswerkzaamheden uitdrukkelijk behoort te zijn en te blijven
bij het openbaar ministerie. Een punt dat ik gaarne onderschrijf, is dat het
gebruik van opsporingsmethoden van bijzondere aard expliciet in de daarvan
opgemaakte processen-verbaal bij de stukken die aan de rechtbanken worden
voorgelegd, zullen worden vermeld. Er zullen dus in de toekomst geen geheime
CID-trajecten meer zijn. Alles wat betrekking heeft op de opsporingsmethoden
die bij een bepaalde zaak aan de orde zijn geweest, zullen ook uitdrukkelijk
op de openbare terechtzitting ter toetsing worden voorgelegd.
 
 Er zijn nog een paar andere punten waarover ik een voorlopige visie van
mijn fractie naar voren willen brengen. Bij een aantal van die ingrijpende
opsporingsmethoden is wel voorgesteld dat daarvoor de uitdrukkelijke voorafgaande
toestemming van de rechter-commissaris in strafzaken nodig zou zijn. Er is
door verschillende woordvoerders aan de overzijde, en ook door woordvoerders
buiten de Staten-Generaal, wel twijfel geuit of de rechter-commissaris daartoe
voldoende geëquipeerd zou zijn, respectievelijk niet te veel een onderdeel
van het opsporingsapparaat zou dreigen te worden.
 
 Ik ben met nadruk van mening dat daar geen enkele vrees voor behoeft te
bestaan. Het instituut van rechter-commissaris, die talloze – ook zeer
ingrijpende – bevoegdheden heeft bijvoorbeeld op het gebied van vrijheidsbeneming,
op het gebied van afluisteren en op het gebied van het nemen van dwangmaatregelen,
bestaat al zeer lang. De betrokken functionarissen zijn daar volledig voor
geëquipeerd. Zij kunnen zich van geval tot geval rustig in de achtergrond
van de zaak verdiepen en geven dan hun oordeel: toestemming tot het gebruik
van gevraagde voorzieningen of soms weigering daarvan. Daar behoeft geen verandering
in te komen.
 
 Een ander punt dat veel aandacht heeft getrokken is het doorlaten van
partijen die onder de Opiumwet vallen. Uit het rapport is gebleken dat daar
de grootst mogelijke misstanden het gevolg van kunnen zijn. Sterker nog, de
criminele wereld weet drommels goed dat de politie hiermee bezig is en doet
maar al graag mee aan het spel van over en weer verstoppertje spelen. Op die
manier zijn soms tientallen containers onder de ogen van justitie doorgesmokkeld
zonder dat er in enige fase inbeslagname kon volgen.
 
 Mijn fractie is van mening dat doorlaten in de toekomst eigenlijk niet
meer toegestaan moet zijn. De minister heeft daar ook al iets over gezegd.
Mijn fractie meent dat doorlating alleen is toegestaan als er een aanmerkelijke
kans is dat de betrokkenen zullen worden gegrepen en de partijen drugs in
beslag worden genomen. Er dient dus een relatief geringe kans te zijn dat
het mis zal gaan en dat er in het circuit op grote schaal misbruik van wordt
gemaakt.
 
 Een en ander mag alleen met toestemming en voor rekening van het college
van procureurs-generaal. Er is gesuggereerd dat de minister van Justitie hoogstpersoonlijk
die toestemming moet geven. Ik ben echter van mening dat het beter is, bij
dit soort "praktijkbeslissingen" een zekere afstand te scheppen tussen het
OM enerzijds en de minister anderzijds. Ik sluit mij wat dit betreft aan bij
de woorden van mijn geestverwant aan de overzijde de heer Korthals. Uiteraard
blijft de minister uiteindelijk verantwoordelijk maar het lijkt mijn fractie
juist om deze uitzonderlijke beslissing over te laten aan het college van
procureurs-generaal.
 
 Voorzitter! Het vraagstuk van de kroongetuige. Dit vraagstuk wordt genuanceerd
door de kroongetuige te plaatsen tegenover deals met criminelen. Het is een
beetje een woordenspel en daarom probeer ik beide begrippen te omschrijven.
Ik begrijp dat men met de "kroongetuige" iemand bedoelt die zelf straffeloos
blijft als hij zijn aandeel in een misdrijf bekent en gegevens over anderen
verschaft. Met een "deal" wordt bedoeld dat er bepaalde afspraken met de betrokkene
worden gemaakt die niet per se straffeloosheid inhouden, maar hooguit een
zekere grond voor strafvermindering. Dat komt vandaag de dag ook wel enigszins
voor. Iemand die schoon schip maakt en ernstig berouw lijkt te hebben, zal
ongetwijfeld een iets lagere straf krijgen dan iemand die geen berouw toont.
 
 Voorzitter! Om praktische redenen wil ik de "deals" wel toelaten, maar
alleen onder toezicht van de rechter. Een afspraak met criminelen mag de rechter
nooit binden ten aanzien van de eventuele strafoplegging.
 
 In dit verband wijs ik nog op een arrest van de Hoge Raad van 19 december
van het afgelopen jaar over de fameuze zaak-Charles Z. (NJ 1996, 249). Tot
mijn verbazing heeft dit arrest niet zo veel aandacht gekregen tijdens het
driedaagse debat in de Tweede Kamer. Ik vind deze zaak van groot belang omdat
daar op een buitengewoon grondige manier oordelen zijn geveld – eerst
door het gerechtshof en toen door de Hoge Raad – over beweerd onrechtmatig
handelen van opsporingsambtenaren. Er zijn in totaal negen punten genoemd;
blijkbaar niet in eerste aanleg bij de rechtbank maar wel bij het gerechtshof.
Door de verdediging werd daarbij enige malen op het allerlaatste moment gewezen
op een nieuw, nog onbekend stuk van de politie, dat mogelijk bovendien in
een enkel geval uit de politiearchieven gestolen was. Er werden in elk geval
nieuwe feiten gepresenteerd, waar het hof zich uiteraard weer over moest buigen.
Ten slotte heeft het hof bij monde van de president gezegd – het televisiecommentaar
was dat de president dat een beetje geïrriteerd deed, maar ik heb het
zelf gezien en zou het liever gedecideerd noemen –:
wij hebben al verscheidene malen te elfder ure allerlei nieuwe, op zichzelf
ware beweringen gehoord over andere stukken. Wij willen de zaak nog één
keer aanhouden. Dan willen wij alle stukken, welke dan ook zien, en alle gegevens,
welke dan ook, van de advocaat-generaal horen. Daarna zullen wij ons oordeel
vellen.
 
 Vervolgens bleek dat van die negen punten die werden aangevoerd, niet
zo heel veel gegrond was. Daar gaat het mij in eerste instantie niet om. Waar
het mij om gaat, is dat het hof (NJ 1995, 254) minutieus die kluwen van allerlei
gecompliceerde beweringen rustig heeft ontward en stuk voor stuk van zijn
commentaar heeft voorzien. De Hoge Raad heeft in het arrest dat ik zoëven
noemde hetzelfde gedaan. Ik vind dat belangrijk, omdat de Hoge Raad zeer duidelijk
en expliciet een veel uitvoeriger arrest heeft gewezen dan normaal en zelf
uitdrukkelijk de bedoeling heeft gehad een zekere richting aan te geven van
zijn denken.
 
 Ik ontwaar in dat arrest drie varianten.
 
 De eerste is dat volgens de Hoge Raad moet worden nagegaan of, als er
een zeker onrechtmatig handelen is geweest, dit van zodanige aard is dat dat
processuele sancties behoeft. De Hoge Raad noemt een paar gevallen waarin
weliswaar fouten zijn gemaakt, terwijl dit geen sanctie behoeft in die zin
dat dit niet meer meewerkt tot bewijs of tot strafvermindering.
 
 De Hoge Raad zegt voorts dat in ernstige gevallen de mogelijkheid geboden
is van uitsluiting van die bepaalde opsporingen, als bewijsmateriaal is verkregen
met opsporingen die onrechtmatig zijn. Kortom, dat bewijsmateriaal mag niet
meer tot dat bewijs meewerken. Dat is op zichzelf al een lang bestaande handelwijze
in de rechterlijke wereld.
 
 Ten slotte zegt de Hoge Raad ook nog dat er sprake kan zijn van een zodanig
ernstige schending van beginselen van een behoorlijke procesorde dat, ook
als voldoende overig rechtmatig verkregen bewijsmateriaal aanwezig is, dit
tot een niet-ontvankelijk verklaring van het openbaar ministerie dient te
leiden. Dat betekent dat de hele zaak niet doorgaat, omdat de officier van
justitie of de advocaat-generaal niet ontvankelijk is. Maar, zo zegt de Hoge
Raad er meteen bij, dat is alleen het geval als er ernstige inbreuk op die
beginselen is gemaakt, waardoor doelbewust of met grove veronachtzaming van
de belangen van de verdachte aan diens recht op een eerlijke behandeling van
zijn zaak tekort is gedaan. Van geval tot geval, zo zegt de Raad verder, zal
dat moeten worden beoordeeld. Een algemene regel daarvoor kan bezwaarlijk
worden gegeven.
 
 Wij zullen het erover eens zijn, dat dit geval zich naar alle waarschijnlijkheid –
ik zou willen zeggen: nooit – voordoet: doelbewust of met grove veronachtzaming
van de belangen van een verdachte. Ik kan mij dat althans van de rechters
niet voorstellen en toch eigenlijk ook niet van de politie.
 
 Waar het mij om gaat, is dat in dit arrest zeer duidelijke richtlijnen
getrokken worden. De heer Glasz sprak over twee hoogleraren die wat kritiek
op rechters hadden geuit. Zij mogen dat best doen, maar ik stel met voldoening
vast dat zelfs al onder de huidige wetgeving, terwijl er nog geen aanvullende
wetgeving tot stand is gekomen waarom wij vragen, zowel hof als Hoge Raad
in staat zijn gebleken een volstrekt duidelijke, heldere en grondig en rustig
gemotiveerde beslissing te nemen in een zaak als deze waarin wel degelijk
sprake was van tekortkomingen, althans in sommige opzichten, in de sfeer van
de opsporing. Naar mijn oordeel is hier sprake van rechtspraak in de beste
zin des woords.
 
 Ik voeg hier nog twee opmerkingen aan toe, in aansluiting op de relativerende
eerste variant van de Hoge Raad: "Het is wel onrechtmatig verkregen, maar
dit hoeft nog geen processuele gevolgen te hebben." Enige tijd geleden heeft
de advocaat-generaal bij de Hoge Raad mevrouw Biegman-Hartogh ook iets in
deze geest opgemerkt, waar ik mij graag bij aansluit. Het had betrekking op
een geval van onrechtmatig binnentreden in een woning en een inbeslagname
aldaar. Zij merkt op dat het hier gaat om de bescherming van het huisrecht
van alle burgers tegen ongerechtvaardigd politie-ingrijpen. Zij merkt dan
op dat als sanctie in een dergelijk geval wellicht eerder aan een disciplinaire
correctie van de betrokken ambtenaar moeten worden gedacht dan aan de verdachte
een vrijspraak ten geschenke te geven. (Zie NJ 1981, 443.)
 
 In dit verband citeer ik verder het vroegere lid van de Raad van State
en oud-hoogleraar J.M. Polak. Ik heb hem al eens eerder geciteerd. In een
voordracht over de rechtsstaat merkt hij onder andere op "dat verdachten van
strafbare feiten recht hebben op een zorgvuldige, in het Wetboek van Strafvordering
minutieus geregelde behandeling van hun zaak, hoe abject hun daden ook mogen
zijn". Verder betoogt hij dat "verkregen rechten moeten worden geëerbiedigd,
ook al hebben degenen die zich op die rechten beroepen zich schandelijk misdragen".
Hij voegt echter toe, en daar gaat het mij om: "Er moet dan wel vaststaan
dat tot de rechtsstaat niet méér wordt gerekend dan strikt noodzakelijk
is en dat moet worden opgepast dat verworvenheden niet worden gepromoveerd
tot essentiële waarborgen. Dat nu is de laatste decennia niet steeds
in het oog gehouden. Er is te veel toegevoegd dat, zonder het waarborgkarakter
aan te tasten, ervan afgehaald kan worden." (Zie Strafrecht en Rechtshandhaving,
rapport van de prof. mr. B.M. Teldersstichting, 1988, pagina 76.)
 
 Voorzitter! Ik meen met deze opmerkingen voldoende te hebben aangedragen
over het onderwerp waar de commissie-Van Traa zich mee heeft beziggehouden.
Ik zou graag de mening van de minister over dit alles vernemen. Het is wel
vaker voorgekomen dat rechtspraak van de Hoge Raad leidde tot wetgeving van
dezelfde strekking en inhoud. Het lijkt mij zeer goed mogelijk dat de minister
en haar staf na grondige bestudering van het door mij genoemde, buitengewoon
uitvoerige en belangrijke arrest, aanleiding zullen vinden om de daarin geuite
gedachten in een wetgevingsvoorstel neer te leggen.
 
 Voorzitter! Ik maak nog enkele opmerkingen over andere onderwerpen. Ik
maak een korte opmerking over een deel van het asielbeleid. Ik wil ook hier
niet het brede beleid in het algemeen aan de orde stellen, om dezelfde redenen
die ik zoëven noemde. Dat beleid is in de Tweede Kamer aan de orde in
de discussie met de staatssecretaris. Er zijn bepaalde verwachtingen over
en weer geuit en toezeggingen gedaan, waarvan de Tweede Kamer het resultaat
afwacht. Ik meng mij daar niet in en wacht rustig af.
 
 Er is echter een fameuze kwestie waarover al vaker discussie is geweest,
namelijk dat asielzoekers zelf opzettelijk hun papieren weg maken, zodat hun
identiteit niet duidelijk kan worden vastgesteld en een eventuele terugzending
naar hun land, als dat al bekend is, wordt bemoeilijkt. Is het nu niet mogelijk
dat men in vliegtuigen naar Nederland de paspoorten van al deze asielzoekers
inneemt, dus laat afgeven, uiteraard tegen een reçu, en die bij aankomst
op Schiphol terstond overhandigt aan de marechaussee, die dan in gesprekken
met de betrokkenen kan zien en laten wat ze wil? De marechaussee weet dan
in elk geval welke identiteit de betrokkene heeft.
 
 Er wordt wel gezegd dat dit juridisch niet mogelijk is. Ik heb dat aan
alle kanten meermalen besproken en bekeken. Ik zie dat niet zo en ik vraag
de staatssecretaris of dit beleid nog altijd in deze vorm wordt gevoerd. Of
zijn er inmiddels verbeteringen doorgevoerd? Ik haal mij in dit verband wel
eens de spreuk voor de geest die wel wat cru is maar die ik toch vaak hoor:
al te goed is buurmans gek.
 
 Zijn wij niet te ver doorgeschoten als wij accepteren dat iemand bewust
zijn identiteit verbergt en hem of haar zonder enige sanctie daarop verder
afhandelen, terwijl men het aan zichzelf te wijten heeft dat het allemaal
moeilijker verloopt? Men kan in dit verband ook de kwestie van de mensensmokkel
noemen. Dat is tegenwoordig heel erg in; daarover is nu zelfs bij ons een
wetsvoorstel aanhangig gemaakt. Beroepscriminelen smokkelen mensen voor vijf-
of tienduizend dollar naar Nederland, met valse papieren, wellicht met paspoorten
die zij van een vorige klant hebben overgehouden. Ik begrijp wel dat het moeilijk
is om die mensen naar hun land terug te zenden maar als wij dat niet doen,
kan iedere crimineel in elk land waar hij klanten werft, naar waarheid zeggen:
ook als je in Nederland wordt gepakt, kun je er blijven; je wordt niet teruggestuurd.
Voorzitter! Ik behoef hierop niet een directe reactie te horen maar wel verneem
ik graag de visie van de staatssecretaris over de kwestie van de paspoorten
in vliegtuigen.
 
 Vervolgens richt ik mij tot de minister in verband met de Wet op het binnentreden.
Die wet is twee jaar geleden in dit huis aan de orde geweest en regelt de
wettelijke voorziening, in de Grondwet voorgeschreven, voor het binnentreden
van een woning. Bij die behandeling was er één punt dat niet
alleen bij mijn fractie maar ook bij de fracties van D66, PvdA en CDA bezwaren
opriep. Het betrof de passage dat de deurwaarder bij de tenuitvoerlegging
van een civiel vonnis – wanneer hij daartoe een woning moest binnentreden
om tot ontruiming te komen, beslag te leggen enz. – daartoe een machtiging
van de burgemeester nodig had. Wij vonden dit onjuist en in strijd met het
wettelijke systeem. De machtiging van de deurwaarder om op te treden als de
sterke arm van de wet, is de machtiging die de rechter hem geeft. Daar heeft
de burgemeester niets over te zeggen in de zin van machtigen. Het is een andere
zaak wanneer bij dat binnentreden politieassistentie vereist is. Dan kan hij
op gronden van openbare orde zelfstandig beslissen of hij op een bepaald moment
politieassistentie kan of wil verlenen of niet.
 
 Minister Kosto deed bij de bedoelde behandeling de toezegging dat hij
een en ander na een jaar zou evalueren. De fracties hadden hem erop gewezen
dat deze regeling ofwel een papieren maatregel zou zijn – en dan zou
dit overbodig zijn, een stempel dat de deurwaarder ergens op het gemeentehuis
haalt – ofwel ertoe zou leiden dat de burgemeester zich inhoudelijk
zou gaan bemoeien met de inhoud van uitspraken van de civiele rechter. De
heer Kosto deed zijn toezegging en voegde eraan toe: "Mijn toezegging zal
wel voldoende kracht hebben om ook mijn opvolger te binden." Dat zullen wij
straks wel horen. Het was op 1 oktober 1995 dat het bedoelde jaar verstreek.
Als blijkt dat het nodig is om de wet op dit punt bij te stellen, aldus de
heer Kosto, ligt het voor de hand dat alsdan een wetgevingstraject tot bijstelling
wordt gevolgd. Is de minister al met deze aangelegenheid bezig? Is zij van
plan, deze toezegging te honoreren? Ik verwijs naar een recent rapport van
het WODC waarin wordt aangegeven dat die toestemming van de burgemeester geen
enkele zin heeft. Het rapport bevat geen advies maar ik meen dat het overduidelijk
is dat deze regeling volstrekt zinloos is. Ik vind het dan ook juist dat de
door de vorige minister gedane toezegging, die voor de drie genoemde fracties
aanleiding was om alsnog voor het wetsvoorstel te stemmen – mijn fractie
handhaafde op grond van principiële motieven haar tegenstem – wordt
gehonoreerd.
 
 Het vorige jaar vroeg ik reeds de aandacht voor een soortgelijk geval.
De civiele kantongerechtsprocedure is ongeveer vier jaar geleden vereenvoudigd
in die zin dat men ook zelf, als rechtzoekende, een civiele procedure zou
kunnen beginnen zonder een deurwaarder of een dagvaarding van een deurwaarder
nodig te hebben. Daartoe zou men een formulier bij de griffie moeten inleveren.
Het rapport dat hierover is uitgebracht, vermeldt dat slechts in 4% van de
gevallen van deze mogelijkheid gebruik wordt gemaakt. In 60% van de gevallen
behorend bij die 4%, deugde er iets niet aan de formuleren zodat er discussies
ontstonden met de griffieambtenaar die geen juridische adviezen mag geven
maar wel handleidingen moet verstrekken omtrent het correct invullen van de
formulieren. Kortom, het is een grote, extra belasting voor de griffie en
het kostte voorts een verlenging van de termijnen bij de gewone dagvaarding.
Dit wetsvoorstel is door alle kantonrechters die erover geschreven hebben
als volkomen waardeloos en slecht aangemerkt. Dit heeft geleid tot grote vertraging
en extra veel werk.
 
 Verleden jaar heb ik gevraagd of de minister geen aanleiding kan vinden
om dit nu terug te draaien en desnoods de gevallen die onder de 4% vallen,
te handhaven, inclusief het genoemde formulier. Ik heb ook gevraagd om de
oude termijnregeling en de oude regeling voor deurwaarders, dagvaardingen
te herstellen. De minister heeft geantwoord: dit nemen wij mee bij de herziening
van de rechterlijke organisatie of het Wetboek van burgerlijke rechtsvordering.
Dat duurt beide echter nog jaren. Het is niet de bedoeling, aldus de minister,
nu al terug te grijpen op de oude procedure.
 
 Ik heb dat verleden jaar met een gevoel van grote teleurstelling aangehoord.
Ik ben er toen niet verder op ingegaan. Maar inmiddels is er op het departement
met volle instemming van mijn fractie een forse reorganisatie
aan de top doorgevoerd. Dit punt is al genoemd. Het woord "stroperigheid"
heb ik op deze katheder al jaren geleden meermalen gebruikt in verband met
dit departement. De partij van de minister heeft als devies om de zaken pragmatisch
te benaderen. Als het een leuk voorstel is, wil die partij het wel invoeren.
Als het niet bevalt of niet deugt, wordt het dan weer afgeschaft. Ik zie graag
dat de minister deze partijvisie tot de hare maakt.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Voorzitter! In deze laatste begrotingsbehandeling beschikt mijn fractie
nog slechts over 14 minuten spreektijd. Dit gegeven dwingt ons tot een scherpe
prioriteitsstelling voor dit debat.
 
 Wij hebben ervoor gekozen om alle aandacht te richten op het paarse drugsbeleid.
Dit doen wij in de wetenschap dat het verbod op drugs zo bepalend is voor
het totale politie- en justitiebeleid dat hiermee het fundament onder het
hele bouwwerk wordt besproken.
 
 Om maar met de deur is huis te vallen: de fractie van GroenLinks is buitengewoon
teleurgesteld over de paarse drugsnota. De hoopvolle verwachting die velen
van paars hadden, dat er stappen vooruit richting liberalisering van het drugsbeleid
zouden worden gezet, is in smoke opgegaan. Het bestaande, falende beleid wordt
voortgezet. Daarbij is de pilotstudie naar medische verstrekking weliswaar
een lichtpuntje, maar de vermindering van 30 gram naar 5 gram bij softdrugs
betekent zelfs een stap achteruit. De vier D66-bewindslieden die op dit terrein
verantwoordelijk zijn, hebben niets van die verwachtingen waar gemaakt. Hoewel
GroenLinks het neo-liberale beleid op sociaal-economisch terrein van dit kabinet
verwerpt, lijkt het erop dat wij op dit terrein nog de enige liberale partij
in het parlement zijn.
 
 Verleden jaar brak ik een lans voor het rapport "Drugbeheersing door legalisatie",
tot stand gekomen onder voorzitterschap van mr. Dufour. Via 150 staatswinkels,
een niet overdraagbare drugspas waarmee tegen prijzen van ƒ 30 tot ƒ
40 per dag vaste plafonds aan drugs kan worden gekocht, wordt de niet te winnen
War on drugs beëindigd en begint de drugsvrede.
 
 Het heeft volgens de opstellers van het rapport de volgende voordelen: 
 
 
 - de verwervingscriminaliteit vervalt of neemt sterk af;
 
 
 - het
merendeel van de celruimte voor handelaren en verwervingsdelinquenten komt
vrij;
 
 
 - door verdwijning van het cellentekort daalt de overige criminaliteit
met 10-20%;
 
 
 - verdere daling is mogelijk door meer capaciteit die
bij de politie vrijkomt;
 
 
 - een jaarlijkse gezondheidswinst van 1500
zware geweldsdelicten minder;
 
 
 - 4-6 mld. minder kosten.
 
 
 
 De minister durfde verleden jaar niet echt op dit rapport in te gaan,
maar verwees krampachtig naar de drugsnota die nog moest komen. Ik trok toen
de conclusie, dat er kennelijk geen goede argumenten te leveren waren om dit
pleidooi te weerleggen. In de paarse drugsnota wordt op het rapport-Dufour
ingegaan. Op de argumentatie daarin zal ik nu ingaan, hoewel ik enigszins
wordt ontmoedigd in de poging tot overtuiging via argumentatie voor de volgende
passage in de nota: "Op onderdelen bevat het voorgenomen beleid wellicht nog
inconsistenties. Bedacht moet worden dat het drugsbeleid geen oefening in
de logica is." Wordt zo niet bij voorbaat een rationele, heldere en pragmatische
discussie tot een onmogelijkheid verklaard? De regering zegt te kiezen voor
"behoedzame stappen" en verklaart zich tegen "radicale zwenkingen"; het beleid
mag niet "fundamenteel ter discussie staan". Deze dogmatische inperking vooraf
bevordert niet bepaald een heuse en vrije dialoog. Maar laten wij het toch
eens proberen.
 
 Het eerste argument in de paarse drugsnota tegen het rapport-Dufour is
dat legalisatie kan leiden tot een toename in het gebruik en dat het kabinet
dit risico niet wenst te lopen. Conservatieve politici komen altijd op basis
van de angst en onzekerheid die nieuw beleid altijd oproept, tot dit soort
uitspraken, die vervolgens niet altijd blijken te kloppen. Een goed voorbeeld
hiervan is de legalisering van abortus. Ook daar is hel en verdoemenis over
voorspeld en legalisering zou tot een enorme toename leiden, terwijl de realiteit
is dat Nederland de laagste abortuscijfers ter wereld kent. De les ligt in
de schijnbare paradox dat vrijheid niet altijd leidt tot toename van ongewenste
activiteiten, maar soms ook tot verantwoordelijk handelen.
 
 Wat de angstzaaiers ontbreekt in hun morele paniek, is een helder inzicht
in de huidige situatie dat het bestaande, zeer laagdrempelige dealerscircuit
met onevenredig veel verkooppunten, waarin de illegale commercie belang heeft
bij een hoge omzet, een veel grotere opwaartse druk aan het gebruik geeft
dan hoogdrempelige staatswinkels, die geen commerciële belangen hebben
om het gebruik te bevorderen. De moralisten laten de volgende waarheid niet
tot zich doordringen: criminelen houden van het verbod en haten legalisatie,
omdat hiermee de lucratieve markt voor hen verdwijnt.
 
 Ik ben eigenlijk niet zo'n voorstander van Milton Friedman, maar op dit
gebied zijn wij bondgenoten. Hij is een verklaard tegenstander van prohibitie
en formuleert het zo: "Wiens belangen worden nu eigenlijk gediend door de
drugsoorlog? De regering van de Verenigde Staten bewerkstelligt een drugskartel.
De grootste voordelen zijn voor de drugslords, die een kartel kunnen handhaven,
dat zij zonder deze regeringspolitiek niet kunnen handhaven." Wereldwijd heeft
dit kartel een omzet van 300 tot 500 miljard dollar en met dit vermogen kan
het regeringen en functionarissen waar ook ter wereld corrumperen. Het ondermijnen
van de rechtsstaat door het drugsverbod is naar mijn mening ook in de IRT-affaire
duidelijk geworden.
 
 Ik kom bij het tweede argument: Nederland kan het niet alleen doen en
slechts als wij internationaal legaliseren, neemt de criminaliteit af. Hierop
is het volgende af te dingen. Het is onjuist dat de regering zich achter een
internationale aanpak verschuilt. Zelfs als het argument valide is, moet er
eerst bepaald worden wat wij zelf willen. Het kan nog een positie zijn om
te zeggen: die drugsoorlog is contraproduktief, legalisatie moet, internationaal
gaan wij ons hiervoor inzetten en tot zolang modderen wij in Nederland maar
wat door met een gedoogbeleid voor softdrugs en methadonprogramma's, ook omdat
de veel repressievere aanpak slechtere resultaten kent. Zelfs zo'n positie
wordt niet gekozen. Nee, het doormodderen wordt als ideaal verkocht,
waarbij sommige politieke partijen met onduidelijke termen zoals "regularisatie"
hun verlegenheid proberen te maskeren.
 
 Bovendien ligt het wel degelijk in de verwachting dat de criminaliteit
in Nederland zal dalen als de verwervingscriminaliteit waar drugsverslaafden
het erg druk mee hebben – het is hard werken in die scene – niet
meer nodig is. Waarom zouden zij nog lastige inbraken plegen, mensen op straat
beroven, autoinbraken plegen en op straat tippelen als voor ƒ 10, ƒ
20 per dag de verlangde drug gekocht kan worden, waarbij er zekerheid is dat
er met de kwaliteit niet geknoeid is? Is het niet op zijn minst indicatief
dat in het experiment in Liverpool de verwervingscriminaliteit onder drugsverslaafden
met 95% daalde?
 
 Het derde argument, dat de criminaliteit zal verschuiven, is voor mensen
die van de geschiedenis willen leren, in de praktijk getoetst, te weten na
de beëindiging van de door ons allen nu toch als krankzinnig beschouwde
drooglegging in Amerika, het alcoholverbod. Volgens criminologen ging de helft
over op legale activiteiten en bleef slechts een kwart actief in bijvoorbeeld
de wapenhandel. Die moet en kan dan ook effectiever worden bestreden.
 
 Opvallend was dat in de nota niet het morele argument werd ingezet, dat
door verstrekking of legalisering "mensen zouden worden afgeschreven", een
populair argument van conservatieve politici van klein rechts, het CDA en
zelfs de SP.
 
 De regering kan dit ook moeilijk beweren, omdat de minister van volksgezondheid
in antwoord op vragen in het debat aan de overzijde stelde, dat (zelfs) zuivere
heroïne vanuit pure gezondheidsoptiek minder gevaarlijk is voor het lichaam
dan nicotine of alcohol. Al twintig jaar neem ik in deze discussie stelling
tegen die ongekende hypocrisie van lieden, die met een sigaar in de ene hand
en een glas wijn in de andere hand – harddrugs – stelling nemen
tegen de legalisering van softdrugs. De minister geeft aan dat die hypocrisie
zelfs geldt voor deze harddrugs. Trouwens, ook in de nota wordt duidelijk
gesteld dat de schade van nicotineverslaving en alcoholverslaving voor de
maatschappij vele malen groter is. Maar natuurlijk gaan wij dit niet verbieden,
want wij hebben gezien dat het verbod nog veel erger is.
 
 Dit argument zet eigenlijk de wereld op zijn kop: juist het huidige verbod
schrijft verslaafden af en jaagt ze in de criminaliteit met alle gevolgen
van dien. Hierbij denk ik aan de drugsdoden, de AIDS-verspreiding en het hoge
percentage TBC onder verslaafden. Hulpverlening, een effectieve aanpak van
gezondheidsproblemen en criminalisering bijten elkaar.
 
 Door F. Polak, psychiater te Amsterdam, werkzaam bij de GG & GD aldaar
en mede-auteur van het rapport-Dufour, wordt het falend drugsbeleid in vier
O's samengevat. Het drugsverbod: 
 
 
 - is onwerkzaam: er wordt nu vele
malen meer cocaïne in beslag genomen dan enkele jaren geleden, maar dat
heeft geen effect op het gebruik en de prijs;
 
 
 - is onrechtvaardig:
zonder voldoende grond discrimineert het verbod drugsgebruikers ten opzichte
van drinkers, rokers en gokkers;
 
 
 - ondermijnt de rechtsstaat: justitie
en politie besteden 50% van hun inspanningen aan drugsbestrijding zonder noemenswaardig
resultaat; zwart geld corrumpeert de samenleving;
 
 
 - is onnodig: het
drugsgebruik is beter te beheersen via legalisatie.
 
 
 
 Hoewel hij eigenlijk bezwaren heeft tegen een medische verstrekking, omdat
het leidt tot medicalisering, ziet hij wel dat dit, eigenlijk net als bij
de abortus, een tussenfase kan zijn op weg naar legalisering.
 
 Peter Cohen, een wetenschappelijk onderzoeker van de Universiteit van
Amsterdam, stelt dat het huidige beleid eigenlijk gebaseerd is op de twee
volgende illusies: 
 
 
 1. de mensen zouden weerloos zijn tegenover
drugs;
 
 
 2. het drugsverbod zou de bevolking beschermen tegen de gezondheidsrisico's
van het gebruik.
 
 
 
 Hij stelt dat beide gedachten onjuist zijn. Mensen zijn niet weerloos
tegen drugs. Niet-problematisch gebruik komt op veel grotere schaal voor dan
men denkt. En sinds het verbod is de drugsconsumptie slechts toegenomen: dat
kan toch moeilijk aan legalisatie worden toegeschreven!
 
 Maar de regering schreef het al: drugsbeleid is geen oefening in logica.
Desalniettemin zou ik een reactie van de minister op onze en deze beschouwingen
op prijs stellen.
 
 Ik zou willen eindigen met de oproep van Erik van Ree, gedaan in Vrij
Nederland van 18 mei 1996. Deze zegt dat wij roesmiddelen, die van alle tijden
en alle culturen zijn, als een vorm van geestelijk carnaval moeten beschouwen
en dat dit uit de taboesfeer gehaald moet worden. Hij zegt voorts dat Nederland
bijvoorbeeld een oproep van de president van El Salvador voor een internationaal
debat over mogelijke legalisering, zou moeten oppakken. Dat is één
voorbeeld vanuit het buitenland; er zijn gelukkig nog talrijke krachten in
het buitenland die wel voor een legalisering van het drugsbeleid zijn. De
regering zou bij die initiatieven moeten aanhaken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Le Poole (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! De handhaving van de sociale rechtsstaat is voor
onze fractie de rode draad bij de begrotings- en beleidsdebatten. Dit is een
problematiek, waar ook een belangrijke taak is weggelegd voor het departement
van Justitie. Een aantal thema's die daarvoor van bijzonder belang zijn, wil
ik vandaag aan de orde stellen.
 
 Het eerste thema zijn de drugs. In de Tweede Kamer is recentelijk de drugsnota
van het kabinet besproken. Het beleidsdebat Justitie in deze Kamer is enkele
malen uitgesteld, mede om het verloop van dit debat in de Tweede Kamer af
te wachten. Het is volgens mij niet zinvol of mogelijk om dat debat in deze
Kamer over te doen. Ik zal mij tot een enkele opmerking beperken en ingaan
op punten, die nog "open" liggen.
 
 Als er iets ondermijnend voor de rechtsstaat heeft gewerkt, dan is het
de "war on drugs". Dit wordt nog eens krachtig onderstreept door de resultaten
van het onderzoek van de commissie-Van Traa. Mijn fractie is alleen daarom
al teleurgesteld door de drugsnota en het verloop van de discussie over dit
onderwerp in de Tweede Kamer. Wij hadden gehoopt, dat het huidige kabinet
een aanzet zou leveren om drugsgebruik en drugshandel, met name van softdrugs,
geheel uit de criminele sfeer te halen. Tot ons leedwezen gaat het voorgestelde
beleid een andere kant op en wijst het eerder in de richting van verdere repressie.
 
 Het voornaamste argument hiervoor is, dat volgens de nota internationale
verplichtingen en de heersende ideologie in de rest van de wereld zich tegen
verdere decriminalisering in Nederland zouden verzetten. Dit
argument heeft slechts beperkte overtuigingskracht. Het is in toenemende mate
duidelijk, dat het Nederlandse beleid in vele landen navolging heeft gevonden
en wordt onderschreven. Elders in Europa groeien begrip en waardering voor
de Nederlandse benadering. In het Europese parlement zijn het vorig jaar resoluties
aangenomen, die zich keren tegen het repressieve beleid van de afgelopen jaren.
De internationale verdragen laten meer ruimte dan de nota neemt. Duidelijk
is, dat een aantal andere Europese landen, dat dezelfde verdragen als Nederland
heeft getekend, wel zekere vormen van bezit van zowel soft als harddrugs en
transacties voor eigen gebruik met betrekking tot beide vormen van drugs heeft
geregulariseerd of gelegaliseerd.
 
 In de drugsnota is aangekondigd, dat een behoedzame bijdrage geleverd
zal worden aan de Europese discussie over voor- en nadelen van legalisering
van softdrugs. Graag zou ik van de minister vernemen tot welke standpunten
dit leidt in welke gremia. Met name zou ik ook graag vernemen wat de rol in
deze discussie is van de vorig jaar aangenomen resoluties van de Raad van
Europa. Ook zou ik graag vernemen of door de minister overleg wordt gevoerd
met de Duitse deelstaten, die met elkaar in overleg zijn over richtlijnen
met betrekking tot de al dan niet vervolging van handelingen met betrekking
tot drugs. Mijn fractie zou er bij de minister op willen aandringen, dat zij
bevordert dat de discussie over drugs in Europa met name gevoerd wordt door
lokaal verantwoordelijken, die vaak een beter inzicht hebben in de werkelijke
problematiek en tot een meer realistische stellingname lijken te kunnen komen.
 
 Mijn fractie betreurt het, dat geen regeling is getroffen voor de zgn.
bevoorrading aan de achterdeur. Dit onderwerp is ook in de Tweede Kamer uitvoerig
aan de orde gewest. Waarom de bizarre situatie op dit punt gehandhaafd is,
is mij niet duidelijk. In het Nederlands Juristenblad van 19 januari 1996
heeft prof. Rüter met kracht van argumenten bepleit om met gebruik van
het opportuniteitsbeginsel onder duidelijke, realistische en controleerbare
voorwaarden handel in softdrugs inclusief teelt voor en aanlevering aan bonafide
coffeeshops te reguleren. De door hem geschetste weg lijkt ons goed bruikbaar.
Ook door onze partijgenoten in de Tweede Kamer is deze weg bepleit. Het is
ons niet duidelijk waarom deze weg niet gevolgd wordt.
 
 Mijn fractie heeft weinig begrip voor het verlagen van de gebruikshoeveelheid
van 30 tot 5 gram. Dit ligt lager dan de toegestane hoeveelheid in bijvoorbeeld
veel Duitse deelstaten, maar ook elders. De in de nota aangevoerde argumenten
overtuigen niet. Op zichzelf staan wij er uiteraard achter om onnodige overlast
voor inwoners van steden terug te dringen. Echter, door het verlagen van de
toegestane gebruikershoeveelheid wordt vrij algemeen gevreesd, dat de overlast
eerder meer zal worden dan minder. Het is zeer de vraag, of grensoverschrijdende
effecten in belangrijke mate worden tegengegaan. Voor Duitsland speelt dit
sowieso minder, gezien het aldaar geldend beleid waaraan ik eerder refereerde.
Voor België en Frankrijk geldt, dat de meeste toeristen hier komen voor
harddrugs. Overigens is van vele kanten betoogd, dat de 5-gramsnorm niet handhaafbaar
is. Ik heb begrepen dat er over deze kwestie inmiddels overleg geweest is
met de korpsbeheerders. Wat is het resultaat van dit overleg? Leidt dit nog
tot bijstelling van de voorgestelde norm? Ik verneem graag de reactie van
de minister.
 
 Voorzitter! Ook op het gebied van harddrugs is de drugsnota teleurstellend.
Van verschillende zijden is betoogd, dat aanzienlijk meer zou kunnen worden
ondernomen om marginalisering en verloedering van verslaafden te voorkomen.
 
 Volgens mijn fractie moet op lange termijn richtsnoer voor het beleid
zijn, dat de "war on drugs" niet gewonnen kan worden. Deze oorlog heeft vooral
negatieve effecten. Het is dan ook de vraag, of de doelstelling van de "war
on drugs" ooit juist is geweest. Het meest fundamentele argument tegen strafbaarstelling
van het gebruik van, en dus ook de handel in, drugs is, dat er geen goede
grond tot strafbaarstelling is. Het gebruik van softdrugs is maar zeer beperkt
schadelijk voor de gezondheid. Ook de heer Pitstra sprak daarover. Het is
zeker niet schadelijker dan alcohol of nicotine. Het is ook zeer de vraag,
of het gebruik van harddrugs in alle gevallen schadelijker is dan het gebruik
van andere genotmiddelen. Voor zover het gebruik al schadelijk is, betekent
dit nog niet dat er goede grond tot strafbaarstelling is. Immers, in het algemeen
zijn wij vrij met de eigen gezondheid om te gaan zoals ons goed dunkt, zolang
anderen daardoor maar niet geschaad worden. Dit alles laat natuurlijk onverlet,
dat een ontmoedigingsbeleid voor het gebruik van drugs, zeker door minderjarigen,
ook door ons wordt voorgestaan.
 
 Voorzitter! Het onderwerp opsporingsmethoden is recent zeer uitvoerig
aan de orde geweest in de Tweede Kamer. De discussie aldaar is nog niet afgerond.
Alleen al daarom is het niet opportuun in deze Kamer nu reeds in te gaan op
de diverse beslispunten die de enquêtecommissie aan de Tweede Kamer
heeft voorgelegd. Mijn fractie zal afwachten, welke concrete wetgevingsvoorstellen
er worden voorgelegd. Wel wil ik in het algemeen aangeven, dat wij de afgelopen
maanden af en toe bang geweest zijn dat de bevindingen van de commissie-Van
Traa niet serieus genomen zouden worden. Wij zijn dan ook verheugd dat uiteindelijk
zowel de Tweede Kamer als het kabinet dit wel heeft gedaan. Wij zijn het volledig
eens met de aanbeveling, dat bijzondere opsporingsmethoden wettelijk geregeld
moeten worden. Wat ons betreft, is daarbij een terughoudende benadering gewenst,
waarbij inbreuken op grondrechten slechts in uiterst beperkte en duidelijk
aangegeven omstandigheden toegelaten worden.
 
 Verder dringen wij erop aan, dat serieuze aandacht wordt besteed aan de
effectiviteit van de diverse bijzondere opsporingsmethoden. Al vaker is de
effectiviteit van deze methoden in twijfel getrokken. Mijn fractie ziet graag
dat hiervan een gerichte evaluatie plaatsvindt en dat de extra financiën
die voor dit soort methoden nodig zijn, slechts beschikbaar worden gesteld
voor zover de methoden effectief blijken. Ook op dit punt ontvang ik graag
een reactie van de minister.
 
 Voorzitter! In de begroting 1996 zijn financiële middelen uitgetrokken
voor uitbreiding van de capaciteit van het gevangeniswezen met 1000 plaatsen
tussen 1996 en 1998 en voor het scheppen van 170 extra jeugdinrichtingsplaatsen
en 170 TBS-plaatsen. Inmiddels zijn in het kader van besprekingen ter voorbereiding
van de begroting 1997 al weer nieuwe uitbreidingen van de cellencapaciteit
aangekondigd. Wij delen de visie van de minister, dat capaciteitstekort afbreuk
doet aan een geloofwaardige rechtshandhaving. Het niet of pas laat uitvoeren
van opgelegde straffen en maatregelen holt, ook volgens ons, de rechtsstaat
uit.
 
 Naar onze mening moet echter meer dan tot nu toe is geschied, worden gewerkt
aan het terugdringen van de vrijheidsstraf. Wij weten dat de minister in het
algemeen het standpunt deelt, dat met gevangenisstraf terughoudend moet worden
omgegaan. Wij vragen ons echter af, of niet veel méér kan worden
gedaan aan het terugdringen van die sanctie.
 
 De uitbreiding van de benodigde capaciteit vindt grotendeels haar oorzaak
in het steeds hoger wordende aantal lange straffen. Het verdient volgens mijn
fractie aanbeveling deze tendens terug te dringen. Wij kennen geen aanwijzing
dat lange gevangenisstraffen, anders dan bij uitzondering, nuttig of nodig
zijn.
 
 Een eerste bijdrage tot verlaging van de straffen zou kunnen worden geleverd
door de wetgever. Inmiddels al weer enige maanden geleden trof het ons, dat
bij de Wet concentratie strafbaarstelling frauduleuze gedragingen, zonder
argument, behalve gelijkstelling aan de Algemene wet rijksbelastingen, de
maximumstraf werd verhoogd van twee tot vier jaar. Het had net zo goed andersom
gekund, althans niet werd uitgelegd, dat of waarom dit niet zou kunnen. Hier
klopt natuurlijk iets niet. Het komt ons voor, dat het zinvol zou kunnen zijn
om in de memorie van toelichting bij elk wetsontwerp dat strafbepalingen kent,
een passage te wijden aan de soort en hoogte van de sancties en te motiveren
waarom niet met minder kan worden volstaan. Wat vindt de minister van deze
suggestie?
 
 De minister heeft onlangs geklaagd over de te lange straffen, die door
rechters worden opgelegd. Zij lijkt daarbij over het hoofd te zien, dat de
door haar eigen OM geëiste straffen steeds hoger worden. Als het OM lagere
straffen eist, ligt het voor de hand te verwachten, dat ook de door de rechter
opgelegde straffen omlaag zullen gaan. Wat vindt de minister van de suggestie
om aan elke officier van justitie een strafjarenbudget te geven? Dat idee
is, als ik het goed heb, oorspronkelijk afkomstig van professor Van Veen,
maar het is inmiddels door een aantal mensen overgenomen, bijvoorbeeld door
Asscher in de NRC van 26 november 1994 en door Beyaert in het Utrechts Nieuwsblad
van 21 oktober 1995. Graag krijg ik op dit punt een reactie van de minister.
 
 Het zal de minister niet verbazen, dat wij het geheel eens zijn met het
voornemen van het kabinet om te streven naar uitbreiding en intensivering
van taakstraffen. In hoeverre is er overigens volgens de minister ruimte voor
de uitbreiding van taakstraffen? Is zij het eens met de conclusie van de commissie-Korthals
Altes, dat daarvoor maar weinig ruimte is?
 
 Bij het gebruik van taakstraffen als alternatief voor gevangenisstraf,
moet er wel voor gewaakt worden, dat deze straffen daadwerkelijk in de plaats
komen van onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen, hetgeen op dit moment lang
niet altijd het geval is. Heeft de minister concrete plannen om daaraan iets
te doen? Ziet de minister andere mogelijkheden voor uitbreiding van alternatieven
voor de celstraf?
 
 Voorzitter! Ik wil vervolgens spreken over het onderwerp "jeugdcriminaliteit".
Met de minister maakt mijn fractie zich zorgen over het ernstiger vormen aannemen
van de jeugdcriminaliteit. Mijn fractie acht het op zichzelf dan ook verheugend,
dat het kabinet hieraan aandacht besteedt, naar wordt gesteld in de memorie
van toelichting bij de begroting zowel in repressieve als in preventieve zin.
Mijn fractie heeft daarbij een sterke voorkeur voor preventief beleid. De
groep waar het vooral om gaat heeft nauwelijks perspectieven in de samenleving.
Een naar verhouding groot deel van de groep bestaat uit allochtone jongeren,
voor wie de perspectieven in vele opzichten nog ongunstiger liggen dan voor
hun autochtone leeftijdgenoten. Het kabinet deelt deze visie, gezien het voornemen
in de grote steden maatregelen in te voeren die de binding van sociaal kwetsbare
jongeren aan de samenleving kunnen versterken.
 
 De criminologe Femke Halsema heeft in de opstellenbundel "Ontspoord",
gepubliceerd door de Wiardi Beckmanstichting, erop gewezen, dat in de afgelopen
jaren de aandacht voornamelijk is uitgegaan naar technische maatregelen ter
voorkoming van criminaliteit en naar repressie. Aan het belang van maatschappelijke
integratie van jongeren is slechts lippendienst bewezen. Als het kabinet daarin
wezenlijk verandering weet te brengen, zou dat een belangrijke ontwikkeling
zijn. Wij vragen ons echter af of de bezuinigingen op allerlei gebied, zoals
bij de GGD en de instellingen van de jeugdhulpverlening, het beleid dat hier
wordt aangekondigd, niet doorkruisen. Met de grote nadruk op marktwerking
en privatisering lijkt het ons toe, dat de kansen voor deze uiterst kwetsbare
groep jongeren alleen slechter worden. In het verslag van een congres over
het nieuwe jeugdstrafrecht in de Justitiekrant van 6 februari 1966 staat:
"Mensen, middelen, opvangplaatsen, bijzonder scholen ... Aan alles is een
tekort. Dat is de realiteit." Kan de minister hierop reageren?
 
 Een ander aspect dat mijn fractie zorgen baart betreft de ontwikkelingen
op het gebied van het jeugdstrafrecht. De tendens naar meer repressie daar
kan slechts voor een gering deel verklaard worden aan de hand van de ontwikkelingen
bij de jeugdcriminaliteit. Ik verwijs naar een artikel van Peter van der Laan
in Familie- en jeugdrecht, nummer 11 van 1995. In dit verband wijs ik op de
afname van het aantal kale sepots en de toename van HALT-afdoeningen en taakstraffen.
Deze komen meestal niet in de plaats van onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen.
Deze sancties worden opgelegd aan een groep jongeren van wie mag worden aangenomen,
dat zij ook zonder het ondergaan van een dergelijke sanctie niet gerecidiveerd
zouden hebben. Mijn vraag is of de bewindsvrouwen de zorg van mijn fractie
op dit punt delen en welke beleidsvoornemens zij op dit gebied hebben.
 
 Ten slotte wil ik nog iets zeggen over een aantal andere aspecten van
het justitiebeleid. Met alle maatschappelijke belangstelling die bestaat voor
het strafrecht en de daarmee samenhangende onderwerpen, dreigt wel eens vergeten
te worden, dat dit niet het enige onderwerp is dat van belang is voor het functioneren van de sociale rechtsstaat. Ook ander aspecten
van het justitiebeleid zijn van groot maatschappelijk belang. Drie daarvan
wil ik nog kort aan de orde stellen.
 
 Het eerste daarvan is de positie van de zittende magistratuur. De heer
Glasz heeft er al over gesproken. Ik wil het hebben over de plannen in verband
met de beheersstructuur van de zittende magistratuur. De commissie-Hoekstra
heeft voorgesteld om in ieder rechterlijk college een bestuurscollege onder
voorzitterschap van de president aan te stellen, dat integrale beheersbevoegdheid
krijgt. De president zou ten aanzien van het gevoerde beheer direct verantwoording
moeten afleggen aan de minister van Justitie. De heer Glasz heeft er al naar
verwezen dat de president van en de procureur-generaal bij de Hoge Raad hebben
betoogd dat deze voorstellen een ernstige bedreiging voor de rechterlijke
onafhankelijkheid vormen. Hun bezwaren worden door velen, onder wie de leden
van mijn fractie, onderkend. Door de president en de PG Hoge Raad en ook door
anderen zijn voorstellen gedaan die de colleges in staat zouden stellen verantwoording
over het gevoerde beheer af te leggen zonder dat de onafhankelijkheid van
de rechters in het geding komt. Graag verneem ik de reactie van de minister
op de gerezen bezwaren en de alternatieve voorstellen.
 
 Ook verneem ik graag of de minister de mening van de Hoge Raad deelt,
dat rechtsvergelijkend onderzoek onontbeerlijk is voordat nadere voorstellen
worden uitgewerkt. Graag zou ik ook zien dat zij toezegt dat van departementszijde
niet zal worden vooruitgelopen op de voorstellen met betrekking tot integraal
management. Voorbereidingen van mogelijke veranderingen zouden ons inziens
niet mogen aanvangen voordat de politieke discussie omtrent de wenselijke
structuur in beide Kamers van de Staten-Generaal is voltooid. Ik denk hierbij
ook aan een paar voorbeelden die door de heer Heijne Makkreel zijn gegeven.
 
 In de reactie van de Hoge Raad op het rapport-Hoekstra wordt ook gesproken
over de doorgeschoten managementcultuur, die leidt tot te grote nadruk op
produktie, output, prestatie-indicatoren, werklastmeting, halen van streefcijfers
en dergelijke, waardoor andere gezichtspunten te weinig aan de orde komen.
Deelt de minister de mening dat hiervan sprake is en, zo ja, heeft zij ook
plannen om hier iets aan te doen?
 
 Vervolgens wil ik enkele woorden wijden aan de toegankelijkheid van het
recht. In dit verband acht mijn fractie met name van belang dat met zorg wordt
gekeken naar de effecten van de Wet op de rechtsbijstand en de daarmee samenhangende
verhoging van de griffierechten voor het voorzieningenniveau en de vraag naar
rechtsbijstand. Mijn fractie zou dan ook graag van de bewindspersonen horen
wat op dit moment de stand van zaken is bij het vervolgonderzoek naar reductie
van de vraag. Zijn er al voorlopige conclusies van bekend?
 
 In het debat met de Tweede Kamer over de begroting van Justitie heeft
de staatssecretaris aangekondigd dat zij overleg voert met de VNG omtrent
de problemen die bestonden met betrekking tot de verificatie van financiële
gegevens van rechtzoekenden. Wat is de stand van zaken met betrekking tot
dit overleg? In het rapport "Wie let er op de kleintjes?", dat verslag doet
van een enquête onder rechtshulpverleners, blijkt verder dat er sprake
is van veel administratieve rompslomp in verband met het aanvragen van een
toevoeging. Heeft dit probleem de aandacht van de staatssecretaris? In het
genoemde rapport wordt gesignaleerd dat het voortbestaan van een niet onaanzienlijk
deel van de sociale advocatuur wordt bedreigd. Wat is de reactie van de staatssecretaris
op dit rapport?
 
 Ook de hoogte van de griffierechten speelt een rol bij de vraaguitval.
Inmiddels is er zelfs sprake van jurisprudentie van de Hoge Raad, waarin vraagtekens
worden gezet bij de verenigbaarheid van hoogte van zekerheidsstelling en griffierechten
in het kader van de lex-Mulder met bepalingen van het Europees Verdrag. Heeft
inmiddels een aanpassing van de betreffende bepalingen plaatsgehad?
 
 De afgelopen decennia is veel vooruitgang geboekt bij het toegankelijk
maken van het recht voor allen, inclusief de minder bedeelden. Mijn fractie
zou het zeer betreuren als deze ontwikkelingen worden teruggedraaid.
 
 Ten slotte heb ik nog een enkele opmerking over de kwaliteit van de wetgeving.
De klachten over deze kwaliteit zijn veelvuldig. In de toelichting op de begroting
wordt aangekondigd dat hier een prioriteit ligt. Mijn vraag is hoeveel effect
wordt geboekt met dit beleid. In het Nederlands Juristenblad van 23 februari
1996 signaleert mr. P.H.A.J. Cremers een groot aantal onvolkomenheden in recente
wetgeving: elkaar snel opvolgende wijzigingen, inwerkingtreding op te korte
termijn, verkeerde verwijzingen en andere technische fouten. Kunnen wij op
dit punt verbetering verwachten? Ook over de uitvoerbaarheid en de handhaafbaarheid
van wetgeving bestaan veel klachten. Ik verwijs hiervoor bijvoorbeeld naar
het jaarverslag van het openbaar ministerie over 1994. In dit verband zou
ik graag vernemen wat de minister vindt van de suggestie die in dat verslag
wordt gedaan om in de algemene aanwijzingen voor wetgevingstechniek het voorschrift
op te nemen dat in een wet alleen nieuwe strafbepalingen mogen worden opgenomen,
als de memorie van toelichting een door het OM goedgekeurd model-tenlastelegging
bevat.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 15.43 uur tot 16.08 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 De heer Holdijk (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik deel mee, dat ik namens de drie protestants-christelijke
fracties in deze Kamer het woord mag voeren bij dit beleidsdebat betreffende
het justitiehoofdstuk.
 
 Bijna anderhalf jaar na de behandeling van de begroting 1995 praten we
na over die voor 1996, op een moment dat de hoofdcontouren van de rijksbegroting
1997 reeds zijn bepaald. Dit gegeven helpt ons echter, enerzijds bij een terugblik,
anderzijds bij een vooruitblik, en ook bij het aanbrengen van een zekere continuïteit
in onze beschouwingen. Mijnerzijds zal ik dat doen door enkele thema's uit
mijn vorige begrotingsbehandeling naar voren te halen.
 
 Eindigde ik de vorige keer mijn bijdrage met de opmerking dat ik bij die
gelegenheid – het betrof de eerste begroting waarvoor deze bewindsvrouwen
verantwoordelijk zijn – geen uitnodiging tot een abstracte discussie
over principiële, inclusief levensbeschouwelijke, uitgangspunten
van het beleid wilde doen, thans zou ik enkele beschouwingen van deze aard
voorop willen plaatsen. Wat dit aspect betreft, moet mij om te beginnen de
opmerking van het hart, dat de verzakelijking dit keer wel erg hard heeft
toegeslagen in de memorie van toelichting. Van hieruit bezien, bieden de bewindspersonen
weinig aanknopingspunten voor een debat, laat staan voor een debat op hoofdlijnen.
Ik heb ze althans niet kunnen ontwaren. Naar de mening van onze fracties geldt
nog altijd het gezegde "Waar visie ontbreekt, komt het volk om". Het lijkt
wel, of Vrouwe Justitia stuurt op incidenten! Een centrale vraag, niet in
de laatste plaats bij het justitiebeleid, is, zo wil mij voorkomen, welk cultuurbeeld
wij erop nahouden.
 
 De minister lijkt zich ten aanzien van het onderscheid tussen goed en
kwaad te spiegelen aan de samenleving. Bij een eerdere begrotingsbehandeling
gaf ik deze benadering weer met de door prof. J. ter Heide gehuldigde leer
van het rechts-ethisch principe van de vrijheid: "Ieder mens is een zelfstandige
bron van wensen en verlangens." Dat betekent in feite 15 miljoen bronnen van
botsende wensen en verlangens!
 
 Dit cultuurbeeld is naar mijn gevoelen kernachtig verwoord in een liedje
van de heren Fontein en Fluitsma, dat tegenwoordig een "hit" is, of misschien
al weer geweest is. Het refrein luidt als volgt: "15 miljoen mensen op dat
hele kleine stukje aarde, die schrijf je niet de wetten voor, die laat je
in hun waarde; 15 miljoen mensen op dat hele kleine stukje aarde, die moeten
niet het keurslijf in, die laat je in hun waarde." Met excuses, voorzitter,
dat ik niet in staat ben, deze regels hier naar behoren, dat wil zeggen gezongen,
voor te dragen!
 
 In datzelfde liedje komen ook de volgende regels voor: "Geen uniform is
heilig, de zoon, die noemt zijn vader Piet, en je fiets staat nergens veilig."
Naar mijn opvatting is het zo dat, waar de notie van heiligheid ontbreekt,
alles in principe is toegestaan. Dat een blinde er dan nog mag zijn, is niet
meer vanzelfsprekend. Het hangt af van de draagkracht van pa en moe. En de
minister van Volksgezondheid dekt die houding helaas! Bovengenoemde "hit"
bevat in zoverre een goede analyse dat, wanneer niets meer heilig is, wanneer
er geen gezag meer is, je noch je ouders, noch de fiets van je buurman –
wiens eigendom ooit een un droit inviolable et sacré was – behoeft
te respecteren.
 
 De Joods-Duitse cultuurfilosoof Gerhard Dürlacher typeert onze westerse
cultuur met één woord: onverschillig. Hij staat daarin niet
alleen. In het "Israël Magazine" van maart/april van dit jaar komt een
interview voor met de Amsterdamse hoogleraar Ido Abram over "opvoeden na Auschwitz".
Uit een studie van hem over empathie wordt het volgende opgemerkt. Het zich
niet met anderen kunnen identificeren en het niet voor andere groepen willen
opkomen, leidt tot onverschilligheid voor het lot van anderen en tot het vòòr
alles behartigen van het eigen voordeel. Dat kan tot Auschwitz leiden, tot
het vernederen en vermoorden van miljoenen mensen. Daarom is het verplaatsen
in anderen, in mensen die anders denken, anders voelen en anders doen, behalve
een humane ook een belangrijke opvoedkundige doelstelling. Daarom is, zoals
Elie Wiesel eens zei, "onverschilligheid het meest verraderlijke gevaar van
alle gevaren".
 
 In dit verband moet ik nog een opmerking kwijt over de anti-Israëldemonstratie
op 16 februari jongstleden in Den Haag waarover door mijn fractiegenoten en
een aantal leden van andere fracties aan de overzijde van het Binnenhof schriftelijke
vragen zijn gesteld, die op 10 april jongstleden zijn beantwoord. Wat de verhouding
openbare orde/rechtsorde betreft, is mijns inziens de zogenaamde openbare
orde gehandhaafd met de rechtsorde als verliezende partij. Lieden die joelden
"dood aan Peres" werden ongemoeid gelaten. Tot zover mijn algemene inleiding.
 
 Al enkele jaren, ook vorig jaar nog, heb ik gesproken over de positie
van de rechterlijke macht en dan met name over de zittende magistratuur en
de Dienst gerechtelijke ondersteuning. Keer op keer heb ik gewaarschuwd om
voorzichtig te zijn met het hanteren van streefcijfers. Daar kan mijns inziens
een bedreiging voor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in schuil
gaan. Na de brief van de president van de Hoge Raad en de procureur-generaal
bij de Hoge Raad aan deze Kamer van 16 november 1995 inzake de beheers- en
de verantwoordelijkheidsstructuur van de rechterlijke organisatie, ben ik
in die opvatting gesterkt. In deze brief wordt nog eens, tegenover allerlei
suggesties ter verbetering van de efficiency, opgemerkt dat de rechter zijn
oordelen niet moet laten afhangen van het aantal afgewerkte zaken per jaar
of ter beschikking gestelde guldens. Ik ga ervan uit dat parlement en regering
deze brief serieus nemen bij de ontwikkeling en de beoordeling van plannen
met betrekking tot de beheersverantwoordelijkheid voor de rechterlijke werkzaamheden.
 
 Voorzitter! De mededeling dat er nogal wat kritiek bestaat op het functioneren
van de DGO's bevat geen onthullingswaarde. De miljoenen die aan 19 DGO's worden
uitgegeven, worden per definitie niet uitgegeven aan zogenaamde directe-kostenplaatsen,
zoals rechters en stafjuristen. De irritatie hierover binnen de rechterlijke
macht is tamelijk groot, zo is mij verzekerd. De ondersteuning zou veel meer
gericht moeten worden op het eigenlijke rechterswerk, bijvoorbeeld op het
schrijven van concept-vonnissen, zodat er meer tijd overblijft voor het eigenlijke
werk dat toch in feite het nemen van beslissingen is. Graag verneem ik hierop
de reactie van de minister.
 
 Vorig jaar brak ik op morele gronden nogal de staf over een arrest van
de Hoge Raad van maart 1994, waarbij overigens conform de heersende opvatting
de aftrekbaarheid van kosten die verband houden met uit criminele activiteiten
verkregen inkomsten was bepaald. Weliswaar lag de primaire verantwoordelijkheid
voor het nemen van initiatieven op dit fiscale punt bij de staatssecretaris
van Financiën, maar het kwam mij voor dat het lid van het kabinet dat
verantwoordelijk is voor de strafrechtelijke handhaving van onze rechtsorde
deze zaak niet koud kon laten.
 
 Het verheugt mij te hebben mogen constateren dat het kabinet op 19 maart
jongstleden in een persbericht heeft meegedeeld dat de ministerraad akkoord
is gegaan met een wetsvoorstel dat een einde wil maken aan de fiscale aftrekbaarheid
van kosten en lasten die samenhangen met een misdrijf. De aftrek zal overigens
alleen uitgesloten zijn als er sprake is van een strafrechtelijke veroordeling
of een strafrechtelijke transactie. In dat geval kan de belastingdienst
de aftrek tot vijf jaar voor de veroordeling of transactie ongedaan maken.
Nog niet veroordeelden houden hun aftrekpost.
 
 De reden dat ik dit punt nogmaals ter sprake breng, is dat de integriteit
en geloofwaardigheid van onze rechtsorde naar mijn wijze van zien gediend
zijn met dit voorstel. En nu maar hopen dat de Raad van State en het parlement
deze overweging eveneens van doorslaggevende betekenis achten.
 
 De tweede reden dat ik op dit punt terugkom, raakt de minister van Justitie
rechtstreeks. Want een bijkomende regel in het zoëven bedoelde voorstel
betreft de aftrekbaarheid van aan ambtenaren betaalde steekpenningen. Ook
dit kan, lijkt mij, niet meer na de rapportage van de enquêtecommissie.
Er moet een streep door het woordspelletje: de fiscus is amoreel, niet immoreel.
Waar het mij thans om gaat, is dat betaald smeer- en omkoopgeld – zeg:
steekpenningen – voor een ondernemer alleen aftrekbare kosten opleveren
indien hij de uitgaven tenminste aannemelijk maakt. Aangezien er in veel gevallen
ook sprake is van een strafbaar feit, is de vraag wat de inspecteur moet doen.
Hij regelt de aanslag onder geheimhouding. Kan of mag hij niettemin als aangever
fungeren?
 
 Voorzitter! In 1993 is de aangifteplicht voor ambtenaren – de artikelen
161 en volgende van het Wetboek van Strafvordering – sterk beperkt.
Mijn vraag is nu of er niet alle aanleiding is, daarop terug te komen nu sprake
is van verwevenheid van de onderwereld en de zogenaamde bovenwereld. Het is
toch merkwaardig, indien bijvoorbeeld een "gave" valsheid in geschrifte wordt
geconstateerd, er geen aangifteplicht bestaat? Ook te dezen zou de veel voorkomende
onverschilligheid verwoord in termen als "ach, het heeft allemaal geen zin"
bestreden moeten worden. Mijns inziens zou gelet op de publieke discussie –
ik verwijs weer naar het rapport van de commissie-Van Traa en de algemene
ethische bezinning – een aanscherping van de artikelen 161 en volgende
niet misstaan. Zo zou bijvoorbeeld een aangifteplicht geïntroduceerd
kunnen worden voor strafbare feiten waarop een gevangenisstraf staat van ten
minste zes jaren. Wat vindt de minister van deze suggestie?
 
 Ik snijd een ander thema aan. Voortbordurend op het punt van de integriteit
en de ondernemingsethiek zou ik de vraag willen stellen of onze wetgeving
ter zake van de verantwoordelijkheid van de ondernemingsleiding niet aangescherpt
dient te worden. In de Verenigde Staten is die wetgeving aanmerkelijk scherper
dan bij ons. De directeur kan daar reeds aansprakelijk worden gesteld omdat
hij te weinig aan preventie heeft gedaan. Mijn vraag is of de in onze wetgeving
gehanteerde delictsomschrijving "feitelijk leiding geven aan" niet veel te
zwaar is. Moet daarvan niet een omissiedelict gemaakt worden? Ook op deze
suggestie ontvang ik graag een reactie.
 
 Voorzitter! Integriteit is een zaak niet alleen voor private personen,
ondernemingen en het openbaar bestuur, maar ook voor de strafrechtspleging.
Om dat laatste gaat het in het rapport van de enquêtecommissie, in het
bijzonder wat betreft de opsporing van strafbare feiten. Het is alweer twee
jaar geleden dat de Tweede Kamer een motie aannam, waarin werd gevraagd om
een parlementair onderzoek naar de opsporingsmethoden van politie en justitie.
Toen was ook reeds duidelijk waarom de Kamer dat onderzoek wilde. Er was behoefte
aan materiaal om gefundeerd normen te kunnen stellen. Niet de vraag òf
er normen moesten worden gesteld maar de vraag welke normen, was aan de orde.
Twee jaar na dato lijkt dit een vanzelfsprekendheid, maar destijds betekende
dit een kentering in het denken dat "boeven" tegen elke prijs moesten worden
gevangen.
 
 De parlementaire enquête die uit het verzoek van de Tweede Kamer
voortvloeide, heeft wat dit aspect betreft zijn nut zonder meer bewezen. Tijdens
het debat dat de Tweede Kamer vorige maand met het kabinet voerde over de
aanbevelingen van de enquêtecommissie, bleek helder op welke wijze wetgeving
moet worden aangepast dan wel tot stand gebracht om opsporingsmethoden binnen
de perken te houden. De grote verschilpunten tussen het kabinet en een kamermeerderheid,
die bij het verschijnen van het enquêterapport nog moesten worden geconstateerd,
lijken te zijn teruggebracht tot nuanceverschillen. Het ging hierbij vooral
om de toelaatbaarheid van het doorlaten van drugs en het gebruik maken van
criminelen bij de opsporing. Er lijkt – misschien moet ik daar een streep
onder zetten – een gemeenschappelijke noemer gevonden, waarop de minister
straks wetgeving kan baseren. Het bijna spreekwoordelijke muizengaatje –
dat woord viel in het debat herhaaldelijk als het ging om het doorlaten van
drugs – geldt in feite ook voor de nog resterende afstand tussen de
Tweede Kamer en het kabinet.
 
 Voorzitter! Hoe schokkend het rapport van de enquêtecommissie ook
is vanwege het ontluisterende beeld dat daarin naar voren komt betreffende
de ontsporing van de opsporing, de aan de dag getreden crisis kan een positieve
uitwerking hebben. Het is trouwens een kenmerk van een crisis dat het de goede
kant maar ook de verkeerde kant uit kan gaan. Het is zaak dat Nederland nu
snel, lettend op wat in landen om ons heen reeds tot stand is gebracht, zijn
achterstand qua wetgeving inloopt. Angst op voorhand voor te strakke regulering
lijkt ons misplaatst. De politie moet zich realiseren dat ze het meeste wat
ze nu doet, mag blijven doen, maar dan onder betere condities. De politie
dient erop vooruit te gaan in de zin dat, als ze zich aan de (nieuwe) regels
houdt, minder zaken stuklopen bij de rechter.
 
 Zo lijkt de toekomstvraag voorshands afdoende beantwoord. Dat kan echter
niet gezegd worden over het verleden; de verantwoordelijkheidsvraag. Het paarse
kabinet is op dit punt tot nu toe in elk geval even gewoon gebleken als alle
voorgaande. Het verbinden van personele consequenties aan geconstateerd tekortschieten
in verantwoordelijkheidsbesef blijkt lastig. Wij beseffen dat niet alles in
een handomdraai te realiseren valt, maar wij verwachten wel daden van dit
kabinet.
 
 Met het oog op de toekomst merk ik op dat er heel wat nodig zal zijn,
ook in financiële zin, om het openbaar ministerie en de zittende magistratuur
kwalitatief en kwantitatief op peil te brengen. Een vraag met het oog op de
nieuwe begroting luidt, in hoeverre er op dit moment uitzicht bestaat op toereikende
extra financiële middelen voor de minister. En dan doel ik uiteraard
niet op de extra middelen die, naar verluidt, zouden zijn toegezegd voor extra
politieagenten en celcapaciteit. 
 
 Voorzitter! Vorig jaar stond ik stil bij de behoefte aan financiële
expertise bij politie en justitie, met name bij het openbaar ministerie. De
reactie van de minister klonk toen tamelijk geruststellend. Er zou nog overleg
met het departement van Financiën plaatsvinden over inschakeling van
de belastingdienst. Mijn vraag is nu of het ooit tot afspraken, tot een convenant
is gekomen? Zo ja, is dat toereikend gebleken? Voorzitter! Ik kom op dit punt
terug naar aanleiding van verschillende berichten die ons bereiken, zoals
de oprichting van het Bureau ontneming openbaar ministerie, waardoor ook weer
behoefte aan accountants ontstaat. Daartoe zou een contract zijn gesloten
tussen dit bureau enerzijds en KPMG en Coopers & Lybrand anderzijds. Tegelijkertijd
lees ik dat de directeur-generaal bij Justitie, Van Brummen, nog geen twee
weken geleden heeft verklaard dat Justitie huiverig is voor het inhuren van
accountants bij financieel onderzoek. Daarnaast verneem ik dat de politie
personeel en informatie wil gaan uitwisselen met banken, verzekeraars en andere
particuliere instellingen om de kennis van het financieel rechercheren op
alle niveaus op te voeren. Ook in de animositeit die is opgetreden tussen
de banken en het meldpunt ongebruikelijke transacties over de verwerking van
het aantal meldingen, lijkt gebrekkige financiële kennis een rol te spelen.
 
 Voorzitter! Langzamerhand dient de vraag te worden gesteld of er nog wel
sprake is van een doeltreffende regie bij het voorzien in de behoefte aan
financiële expertise bij politie en justitie. In dit verband werp ik
ook nog maar eens het balletje op van een leerstoel forensische accountancy.
 
 Over het asiel- en vreemdelingenbeleid wil ik kort zijn. De Immigratie-
en naturalisatiedienst (IND) moest het op 21 maart 1996, toen de Nationale
ombudsman zijn jaarverslag over 1995 uitbracht, ontgelden. Er was sprake van
geen verbetering, zelfs van een toename van het aantal klachten over deze
dienst. De minister en de staatssecretaris hebben zich min of meer van de
kritiek van de Ombudsman gedistantieerd, die althans overdreven genoemd. Echter,
argumenten zoals de betere bereikbaarheid van de Ombudsman, waardoor het aantal
klachten zou zijn toegenomen, klinken niet direct overtuigend.
 
 Wij zijn niet blind voor de problemen waarvoor deze dienst zich geplaatst
ziet. Of, echter, het vertrek van het hoofd van de dienst de oplossing van
de problemen naderbij brengt, zal nog bewezen moeten worden. Dat de wens bestond
om op zo kort mogelijke termijn een einde te maken aan de vervlechting van
persoonlijke en zakelijke belangen van het hoofd, valt te verstaan. Zijn vertrek
laat echter wèl de vraag achter wat nu eigenlijk de status van een
agentschap als deze dienst betekent. Met andere woorden: hoever reikt de ministeriële
verantwoordelijkheid in relatie met de verantwoordelijkheid van het hoofd
van deze dienst? Deze vraag wordt in onze ogen extra intrigerend nu bekend
is geworden dat het vertrokken hoofd op grond van zijn nieuwe functie een
deel van zijn eigen dienst, de vreemdelingenpolitie, gaat doorlichten.
 
 Voorzitter! In haar toespraak ter gelegenheid van de ingebruikneming van
zes nieuwe gevangenissen op 15 april 1996 zei de minister onder meer: "Het
aantal gevangenen met psychische stoornissen, verslavingsproblemen en geringe
verstandelijke vermogens is de laatste jaren gigantisch toegenomen." Die uitspraak
valt te beamen, evenals de constatering dat de gevangenis een vergaarbak is
geworden voor mensen voor wie andere instellingen geen plaats hebben. Deze
constatering, gevoegd bij het feit dat recentelijk een aantal gedetineerden
in de cel onder verdachte omstandigheden is overleden, roept de vraag naar
de aanspreekbaarheid van de minister van Justitie op. Criminelen en verdachten
kunnen het de maatschappij bijzonder lastig maken maar zodra een verdachte
zich in de macht van de Staat bevindt, heeft de Staat een bijzondere verantwoordelijkheid
voor diens wel en wee. In zekere zin is niemand méér kwetsbaar
en afhankelijk dan een gedetineerde. Daarom zou ik het als ontoereikend ervaren
wanneer de minister zou volstaan met de opmerking dat de gevangenis geen behandelplaats
is. Kortom, in welke richting zoekt zij een oplossing voor dit omvangrijke
probleem?
 
 Gelet op de uitgebreide discussie die recent in de Tweede Kamer heeft
plaatsgevonden over het drugsbeleid, zou ik in hoofdzaak willen volstaan met
de vraag wat deze gedachtenwisseling ons nu concreet heeft opgeleverd of gaat
opleveren. Zoals bekend zijn van politiezijde met nadruk vraagtekens geplaatst
bij de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van de verkoopnorm voor softdrugs
in coffeeshops van vijf gram per klant.
 
 Een vraag is ook of na de uitspraak van de Raad van State in de zaak-Hulst
andere gemeenten en andere grensgemeenten zich kunnen verzetten tegen de vestiging
van horecagelegenheden waar softdrugs worden aangeboden. Met andere woorden,
staat het heersende gedoogbeleid de nuloptie toe?
 
 Ten slotte vragen wij de aandacht voor de nieuwe ontwikkelingen in het
drugsgebruik. Wij doelen op het verschijnsel van zogenaamde paddestoelen-shops,
eco-shops en soft-shops. De problematiek is de minister bekend, via een brief
van de gemeente Den Haag. Omdat het om produkten zoals paddestoelen met geestverruimende
werking gaat, die weliswaar verboden opiaten bevatten, maar die als zodanig
niet als verboden opiaat zijn aangemerkt, is ingevolge een recent arrest van
de Hoge Raad strafrechtelijk optreden niet mogelijk. Ook ingrijpen langs bestuurlijke
weg blijkt geen aanknopingspunt te bieden. Mag ik, kort samengevat, informeren
of de minister in dezen reeds een gedragslijn heeft ontwikkeld?
 
 
 
 
 
 De heer Glastra van Loon (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! In een land ten zuiden van het onze is een stof
voorradig waarvan de overheid van dat land de verspreiding onder mensen wil
tegengaan, omdat de gevolgen daarvan schadelijk zijn voor de levende wezens
die een bijzondere band hebben met die stof. De regering van dat land maakte
daarom het bezit van en de handel in die stof strafbaar en heeft daarop aansluitend
een krachtig opsporings- en vervolgingsbeleid op gang gebracht. Helaas bleek
het effect van dit beleid na verloop van tijd niet aan de verwachtingen te
beantwoorden. De handel in de verboden stof bloeide op, in plaats van af te
nemen.
 
 Toen degenen die het beleid moesten uitvoeren deze discrepantie tussen
de beoogde en de feitelijke gevolgen hadden bekend gemaakt aan
degenen die dat beleid hadden gevormd, gingen de laatsten in beraad. Hoe zou
het toch komen, vroegen zij zich af, dat de strafbaarstelling en vervolging
van bezit van en handel in de stof deze niet de kop indrukte, maar een tegengesteld
effect had. Een nuchtere analyse van het hele proces leidde tot de volgende
conclusie.
 
 De criminalisering van bezit van en handel in de stof, realiseerde men
zich, had de beschikbaarheid van de stof in eerste aanleg sterk verminderd.
Aangezien de vraag naar de stof niet was gedaald, was de prijs die men bereid
was ervoor te betalen aanzienlijk gestegen. Zo werd, ondanks de strafbaarheid
daarvan, het verhandelen van de stof zo aantrekkelijk dat de handel daarin
weer volledig opbloeide. Om de jacht op en de handel van de stof terug te
dringen, zou het daarom, zo concludeerden de beleidsmakers in dat land ten
zuiden van het onze, beter zijn een vergunningenstelsel in te voeren dan de
opsporing, de vervolging en de straffen op het bezit en de handel van de stof
op te voeren.
 
 Aldus geschiedde. En zie, de prijs van ivoor in Zimbabwe daalde; die daalde
zelfs zoveel dat het voor stropers op olifanten in dat land niet meer loonde
om zich aan de risico's van opsporing, vervolging en bestraffing bloot te
stellen.
 
 Eind van deze parabel. De gelijkenis met de drugsproblematiek zal u niet
zijn ontgaan. Ik wil daarmee alleen maar zeggen dat een nuchtere analyse en
zakelijke discussie voor de behandeling van iedere, dus ook van die problematiek,
van nut kunnen zijn. Die analyse en discussie zijn vooral daarom van zoveel
belang omdat de goede bedoelingen door onbedoelde effecten kunnen worden gefrustreerd
en soms zelfs in hun tegendeel worden verkeerd. Nu is verslaving van mensen
aan roesmiddelen een onderwerp waarover niet kan worden gediscussieerd zonder
dat daarbij gevoelens en overtuigingen over de zin van het menselijke bestaan
een rol spelen. Dit ontslaat ons echter niet van de plicht, bij de beschouwing
van de drugsproblematiek die nuchterheid te betrachten die nodig is om onbedoelde
effecten van ons beleid, wanneer die optreden, te herkennen. Dat wordt niet
anders, wanneer goed bedoelende, maar niet door informatie over de feiten
of over onze opvattingen gehinderde buitenlanders zich uit de hoogte van hun
functies over ons ten minste even zorgvuldig als het hunne ontwikkelde beleid
menen te moeten uitspreken.
 
 Deze complicerende omstandigheden maken dat wij eens te meer zijn geroepen,
in onze discussies over de drugsproblematiek onze ogen open te houden voor
onbedoelde, negatieve effecten van het op beheersing van die problematiek
gerichte beleid. Ik wil daartoe een poging doen. Ik zal daarom eerst zo goed
als mogelijk de argumenten opvoeren van degenen die het huidige Nederlandse
gedoogbeleid vervangen willen zien door een strikte handhaving van de Opiumwet.
Daarna zal ik de inhoud weergeven van twee rapporten uit twee landen, die
beide een strikt repressief drugsbeleid hebben gevoerd, te weten Frankrijk
en de Verenigde Staten, voor zover die rapporteren over de ontwikkeling van
handel en gebruik van drugs aldaar in de laatste decennia.
 
 Eerst iets over de bezwaren tegen het Nederlandse beleid. Het meest klemmende
bezwaar dat is aangevoerd tegen ieder beleid dat niet strikt het gebruik van
drugs verbiedt en dat verbod zo strikt en zo streng mogelijk handhaaft, is
dat het een verkeerd signaal uitzendt over de betekenis van drugs en het gebruik
daarvan. Ik wil hier niet over uitweiden, maar het is wel duidelijk dat een
gedoogbeleid niet overbrengt dat er met het gedoogde iets zo mis is dat je
er maar beter ver van uit de buurt kunt blijven.
 
 Drugsgebruik, zo luidt een volgend bezwaar, is schadelijk; het is zelfs
een bedreiging voor de volksgezondheid. Dat is het direct en indirect, doordat
het als secundair effect de kans vergroot op het oplopen van AIDS, hepatitis
en tuberculose. Nog een bezwaar is dat drugsgebruik, vooral het gebruik van
heroïne en crack, maar niet van die twee alleen, verslavend is. Het leidt
tot het verlies van voor een menswaardig bestaan kardinale vermogens, zoals
die tot het vorm en richting geven aan je eigen leven en het dragen van verantwoordelijkheid
voor je doen en laten. Het leidt bovendien tot ernstige overlast voor anderen
in de omgeving van koffieshops en plaatsen waar heroïnegebruikers zichzelf
inspuiten. Daar komt bij dat Nederland met zijn beleid uit de pas loopt met
de omringende landen en daarmee drugstoeristen en drugsdealers aantrekt, met
alle lasten die dat oplevert hier en in het land van herkomst.
 
 Na deze poging tot een eerlijke weergave van de standpunten en argumenten
van de tegenstanders van het Nederlandse gedoogbeleid ga ik over op een beknopte
weergave van de bevindingen van ten eerste de Commission de réflexion
sur la drogue et la toxicomanie, onder voorzitterschap van Roger Henrion,
hoogleraar medicijnen en lid van de Académie nationale de médecine.
De commissie leidt haar bevindingen en aanbevelingen in met de opmerking dat
de discussie in Frankrijk over drugs meestal plaatsvindt "dans une tranquille
ignorance aux faits et aux travaux scientifiques". Ik meen dat dit hier herhaald
mag worden. De commissie stelt daarbij vast dat meer exacte gegevens over
de omvang en het verloop van het drugsgebruik en de drugsverslaving beschikbaar
moeten komen.
 
 Na deze en nog enkele inleidende opmerkingen stelt de commissie het volgende
vast over de ontwikkelingen van het drugsgebruik en de handel in Frankrijk
sedert het van kracht worden van de wet van 31 december 1970 waarin het gebruik
van roesmiddelen strafbaar gesteld en met gevangenisstraf bedreigd werd. Er
is, meldt de commissie, sedert dat jaar in verschillende opzichten een schaalvergroting
van het probleem opgetreden. Het aantal gebruikers is gestegen. De commissie
meldt in dit verband dat het aantal wegens gebruik aangehouden personen, "toxicomanes
interpellés", in de periode tussen 1972 en 1993 meer dan verzeventienvoudigd
is. U hoort het goed: met een factor zeventien vermenigvuldigd. Het gebruik
van middelen is tegelijkertijd gevarieerder geworden. Het omvat naast roesmiddelen
medicijnen en alcohol, veelal in combinatie met elkaar. Het blijft zich echter
concentreren op heroïne en cannabis, het eerste vooral door geïsoleerde
enkelingen en het laatste vooral in groepsverband, vaak ter verhoging van
de feestelijkheid van de gelegenheid. De gezondheidstoestand van de verslaafden
"s'est considérablement aggravé", enerzijds door vergaande sociale
marginalisering van de verslaafde, anderzijds door de uitbreiding
onder hen van AIDS, hepatitis en tuberculose.
 
 Niets wijst erop dat het volume van de handel in roesmiddelen is gedaald.
Gegevens voor het bepalen van het verloop hiervan ontbreken. De commissie
citeert een berekening van de waarde van de in 1990 verhandelde drugs, van
10 à 30 miljard francs. De marges zijn heel ruim, maar men schat de
handel dus op 20 miljard francs. Douane, politie en gendarmerie erkennen,
ondanks hun gezamenlijke, hevige inspanningen niet meer dan 10 à 15%
van het volume van de in Frankrijk ingevoerde drugs te pakken te krijgen.
 
 Ten slotte citeer ik van de opmerkingen van de commissie betreffende ontwikkelingen
in Frankrijk van de laatste twintig jaar, dat het drugsgebruik zich heeft
verbreid tot alle kringen en lagen van de Franse bevolking, ook de arbeiders
en de landbouwers, die er eerder van gespaard waren gebleven. Het is niet
meer alleen een stedelijk verschijnsel, het is ook een plattelandsverschijnsel
geworden. Tot zover waren dat de gegevens uit het rapport van de commissie-Henrion
over de ontwikkelingen in Frankrijk van 1970 tot 1990.
 
 Tussen dat rapport en het rapport van de Committee on Drugs and the Law
van de Association of the Bar of the City of New York is enig verschil te
signaleren, maar ook veel overeenkomst. De commissie werd in 1986 ingesteld
en rapporteerde in 1994, dus na voldoende lang beraad, over de ontwikkelingen
in een periode van tachtig jaar. Haar conclusie is zo onomwonden als Amerikanen
plegen te zijn: "Beyond de continuing availability and consumption of drugs,
the unintended consequences of our current public policy are ubiquitous: our
courts, both state and federal, are jammed; our prison populations are burgeoning;
urban and ghetto children, as well as adults, are frequent victims of turf
wars;" Wij, in Nederland, zouden zeggen: gang wars.
 
 Ik vervolg het citaat: "our civil liberties are being eroded, along with
our society's respect for the rule of law generally; our public health is
threatened; the enjoyment of urban life has declined; and our nation's institutions,
as well as those of our South en Central American neigbors, are undermined
by the immense wealth accumulated illegally under the current prohibition
policy. The Committee has concluded, in some cases reluctantly, that the costs
of drug prohibition are simply too high and the benefits too dubious."
 
 Dit globale oordeel over de effecten van het Amerikaanse prohibitiebeleid
wordt in het vervolg van het rapport met gedetailleerde gegevens ondersteund.
Ik noem enkele cijfers. Tussen 1986 en 1988 – dus in twee jaar –
groeide in de rechtbanken van de staten het aantal van degenen die werden
veroordeeld wegens handel in of bezit van drugs met 70%. Het rapport vermeldt
dat het budget voor de kosten van vervolging van alle federale zaken in 1982
78,9 miljoen dollar bedroeg; in 1993 was dat ongeveer tien maal zoveel, namelijk
795,9 miljoen dollar. In de staatsgevangenissen steeg het percentage wegens
drugsdelicten veroordeelden van 6% van de totale populatie in 1979, naar 22%
in 1991. In de federale gevangenissen steeg het percentage van 16 in 1970
naar 61 in 1991.
 
 Ons land, zo luidt een van de conclusies van de commissie, "with the highest
degree of drug abuse in the world, also has the largest budget in the world
to enforce its laws prohibiting drugs. Despite huge increases in the federal
government's budget for the war on drugs, the so-called drug problem (...)
has not significantly abated." En dat mag een understatement worden genoemd.
 
 Ik moet bekennen, mijnheer de voorzitter, dat ik het rapport van de commissie-Henrion
vanwege de helderheid van zijn analyses en de zorgvuldige manier waarop het
omgaat met zijn gegevens, prefereer boven dat van de New York City Bar Association.
Ik kan mij dus voorstellen dat lezers van dit laatste rapport daar enkele
korreltjes zout aan willen toevoegen. Het neemt niet weg dat ook dat rapport
bepaald niet afkomstig is van een stel heethoofden en radikalinski's. Ook
al relativeert men dan ook de conclusies van het rapport enigszins, er is
geen enkele reden om te betwijfelen dat het strikt prohibitionistisch regime
van de Verenigde Staten hoge kosten maar weinig of geen positieve effecten
heeft opgeleverd.
 
 Kortom, mij dunkt, mijnheer de voorzitter, dat er voor ons geen reden
is om hetzij bij de Franse, hetzij bij de Amerikaanse beleidsmakers adviezen
in te winnen over ons Nederlandse drugsbeleid. Er is veeleer reden om na te
gaan of er in de rapporten van de twee commissies niet iets van onze gading
is te vinden.
 
 Mijnheer de voorzitter! Onder de kritiek die van verschillende kanten
op ons drugsbeleid is afgevuurd, heeft de regering zich zo defensief opgesteld
dat de zaken waar het echt om gaat, uit het gezicht verloren zijn geraakt.
Het ging erop lijken of het verschil dat in ons beleid wordt gemaakt tussen
drugs die een aanvaardbaar risico met zich brengen en drugs waarmee de gebruiker
onaanvaardbare risico's loopt, de voornaamste oorzaak was van de drugsproblemen
waarmee Frankrijk kampt. Het eigenlijke en echte probleem, namelijk of het
huidige prohibitionistische beleid niet meer schade toebrengt, zowel aan gebruikers
als aan de maatschappij in haar geheel, dan dat het kwaad verhindert –
die vraag heeft men zorgvuldig in de binnenzak gehouden van de kostuums waarin
men elkaar internationaal te woord stond. Het is hoog tijd, dat de echte en
eigenlijke vraag open en bloot op tafel komt, want het zijn niet alleen Frankrijk
en de Verenigde Staten, maar ook vele andere landen, inclusief het onze, die
in de wedloop met de steeds beter georganiseerde drugscriminaliteit zichzelf
over de kop jagen.
 
 Zoals ik al eerder heb gezegd, wordt het debat vervalst wanneer men vrijlating
van handel en gebruik van drugs opvoert als hèt alternatief voor het
huidige prohibitionisme. De onhaalbaarheid van dat alternatief op enig overzienbare
termijn maakt, dat met die voorstelling van zaken geen verandering maar immobilisme
wordt bevorderd. Daar komen we niet verder mee. Het gaat erom een beleid te
ontwikkelen waarin stap voor stap de schadelijkste effecten van het repressieve
beleid worden opgeheven en het accent wordt verschoven naar preventie die
op zijn minst twee vormen moet aannemen. In de eerste plaats moeten de sociaal-economische
omstandigheden worden aangepakt, die maken dat voor groepen mensen, niet in
de laatste plaats jongeren, het gebruik van drugs maar ook van alcohol, tabak
en gokautomaten een ontsnapping is uit de uitzichtloosheid van hun dagelijks
bestaan. Daarnaast moet de voorlichting over drugs aanzienlijk
worden uitgebreid en verbeterd. Daarvoor moet zowel de directe als de indirecte
weg worden gekozen. Met het laatste bedoel ik, dat gesprekken moeten worden
gestimuleerd tussen ouderen en jongeren, ook ouders en kinderen, in een fase
waarin men nog met open oren naar elkaar kan luisteren, waarin de betekenis
van verboden en geboden in de periode van de adolescentie voor de verhouding
tussen ouderen, in het bijzonder ouders, en jongeren onder ogen wordt gezien.
De Finse regering heeft op dat punt een initiatief ontwikkeld door het zenden
van hiertoe aanmoedigende brieven, zowel aan ouderen als aan jongeren, dat
de aandacht ook van ons kabinet verdient.
 
 Het belang van dit soort uiteenzettingen moet niet worden onderschat.
De betekenis van verbodssignalen die ouderen geven, hebben immers voor adolescenten
vaak een andere betekenis dan die waar de ouderen aan dachten.
 
 Mijnheer de voorzitter! Het drugsprobleem is in twee opzichten een uiterst
triest en zelfs tragisch probleem. Het is dat aan de ene kant vanwege de gevolgen
voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid van degenen die aan het gebruik
van drugs verslaafd raken en het leed dat dit teweegbrengt bij hun naasten.
Het is dat aan de andere kant, omdat drugsverslaving in verhouding tot alcohol-
en tabaksverslaving en de gezondheidseffecten daarvan in omvang nog altijd
een relatief klein probleem is, terwijl juist aan de bestrijding hiervan gigantische
inspanningen en grote bedragen, steeds grotere inspanningen en bedragen, worden
besteed die het verslavingsprobleem geen stap dichterbij een oplossing brengen
en het criminaliteitsprobleem voortdurend vergroten. Wij draaien met het huidige
beleid rond in een vicieuze cirkel. Ook wij hier in Nederland doen dat. Wij
mogen ons van dat feit niet laten afleiden door de kritische opmerkingen van
niet zo goed geïnformeerde buitenlanders op ons cannabisbeleid. Tegenover
heren die hoog van de toren blazen, plegen inschikkelijkheid en toegeeflijkheid
weinig of niets uit te halen. Zij nodigen hen veeleer uit, nog een toontje
hoger te zingen. Zo ging het precies tot een van de heren ons uitmaakte voor
een narcostaat.
 
 Veel belangrijker dan deze reacties is echter, dat onze inschikkelijkheid
de ontwikkeling van ons eigen beleid heeft afgeremd. Het reguleren van de
leverantie van cannabis aan de achterdeur was en is een logische stap, omdat
daardoor de controle op de geleverde waar mogelijk wordt en omdat langs die
weg het monopolie van de criminele organisaties kan worden aangetast, bijvoorbeeld
door het in een of andere vorm invoeren van een vergunningenstelsel. Zoals
de Amsterdamse hoogleraar in het strafrecht Rüter – al eerder geciteerd –
heeft opgemerkt, verandert bovendien door een dergelijke regeling van het
proces aan de achterdeur niets ten nadele van het proces aan de voordeur.
Wanneer mogen wij een dergelijke logische en voor de ontwikkeling van het
drugsbeleid belangrijke stap verwachten?
 
 Het Nederlandse drugsbeleid is fundamenteel zowel een volksgezondheids-
als een justitieel beleid. Om te voorkomen dat wij blijven steken in de tang
van de criminele produktie en handel van drugs aan de ene kant en de gebruikers
van en verslaafden aan drugs aan de andere kant, is het niet voldoende dat
tweesporenbeleid voort te zetten. Om aan de greep van die twee krachten te
ontkomen, zal stap voor stap het accent moeten worden verlegd van het repressieve
justitiële beleid naar het preventieve volksgezondheidsbeleid. Het steeds
verder opvoeren van de oorlog tegen drugs vermindert de problemen niet, het
maakt ze integendeel, zoals uit ervaring in twee landen die qua mentaliteit
niet voor verdenking op dat punt in aanmerking komen blijkt, juist steeds
groter.
 
 Tot slot, voorzitter, heb ik nog een losse vraag aan de minister. Op welke
gronden is de minister ertoe gekomen te overwegen de uitleg van het Islamitische
recht, die echtscheiding mogelijk maakt doordat de man de vrouw verstoot,
in het Nederlandse recht op te nemen? Is bij die overwegingen ook het advies
van de Nederlandse moslimraad gehoord?
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Voorzitter! In de memorie van toelichting bij deze begroting wordt vooral
aandacht gewijd aan twee centrale thema's van het regeerakkoord: het grote-stedenbeleid
en de aanpak van de jeugdcriminaliteit. Inderdaad, in onze snel veranderende
samenleving verdienen deze aspecten speciale aandacht.
 
 Zoals u zich wellicht kunt voorstellen, wil mijn fractie bij het beschouwen
hiervan de positie van de ouderen centraal stellen. Steeds weer blijkt, dat
de meerderheid van de senioren in Nederland zich niet langer veilig voelt;
niet in het openbaar vervoer, niet buiten op straat en niet in de woonomgeving.
Zelfs thuis, in hun eigen huis, voelen velen zich bedreigd.
 
 Een veilige leefomgeving is een essentiële voorwaarde voor een menswaardig
bestaan. Mijn partij – Senioren 2000 – acht het een van de belangrijkste
taken van de overheid deze te garanderen. Vooral de zogenaamde kleine criminaliteit,
de inbraken, de geweldsdelicten, buurtoverlast en vandalisme wordt door ouderen
als belangrijke oorzaak van hun onveiligheid ondervonden. Het gevolg van dit
alles is, dat vele ouderen 's avonds de deur niet meer uit durven.
 
 Daarom is mijn fractie blij met de extra aandacht voor de bestrijding
van de jeugdcriminaliteit. Wij betwijfelen echter, of taakstraffen zullen
leiden tot een werkelijke verbetering van het normbesef en van de mentaliteit
van jeugdige wetsovertreders. Wij zijn ervan overtuigd dat in bepaalde gevallen
krachtiger maatregelen genomen moeten worden.
 
 Voorzitter! Mijn fractie is niet uit op een specifiek op ouderen gericht
beleid, maar wij vinden wel, dat in bepaalde situaties, ook op veiligheidsgebied,
specifiek rekening moet worden gehouden met de belangen van de ouderen. In
dit verband denken wij vooral aan de senioren in de oude stadswijken, waar
de criminaliteitscijfers het hoogst zijn. Mijn fractie ondersteunt dan ook
het initiatief van de Amsterdamse politie om, vooral in buurten waar veel
senioren wonen, de nabijheid en de aanspreekbaarheid van de politie te vergroten.
Wij willen de minister verzoeken om dit Amsterdamse initiatief, "Senioren
en veiligheid", navolging te doen geven in andere politiekorpsen in ons land.
 
 Voorzitter! Zich beradend op de uitgaven voor 1997 zag het kabinet zich
politiek gedwongen om onder meer geld vrij te maken voor meer politie en cellen.
Hoewel wij het spijtig vinden, dat de bedragen die hiervoor
zijn uitgetrokken aanzienlijk kleiner zijn dan de bedragen die de ministers
hebben gevraagd, is mijn fractie verheugd over de 1000 extra dienders plus
de verbeterde communicatieapparatuur die voor het politieapparaat van de minister
van Binnenlandse Zaken ter beschikking komen en over de 1500 "sobere cellen"
die de minister van Justitie extra mag laten bouwen. Uit de memorie van toelichting
blijkt, dat deze cellen voornamelijk bestemd zijn voor de overlastcategorieën
in de grote steden. Wij vragen ons echter af hoe het zit met de celbehoefte
in de middelgrote steden. Weliswaar voorspelt de minister een evenwichtssituatie
ten aanzien van de celcapaciteit omstreeks het jaar 1998, maar hoe betrouwbaar
is deze prognose? Wij vrezen dat de verharding van de criminaliteit in ons
land gepaard zal gaan met langere straffen. Daarom betwijfelt mijn fractie
het ten zeerste, dat een dergelijke evenwichtssituatie omstreeks 1998 zal
worden bereikt.
 
 Voorzitter! Wat mijn fractie betreft kunnen zowel de kleine als de georganiseerde
criminaliteit in Nederland niet hard genoeg worden aangepakt. Echter, de opsporingsmethoden
moeten een wettelijke basis hebben, waardoor de rechters in staat zijn een
onomstotelijk oordeel te vellen. Op strafrechtelijk gebied en met betrekking
tot grensoverschrijdende criminaliteit dient doeltreffend en internationaal
te worden samengewerkt. Een transparante en efficiënte internationale
organisatie is daarbij onmisbaar. Een snelle totstandkoming van Europol acht
mijn fractie daarom van groot belang.
 
 Overigens, voorzitter: ik wijs in dit verband nog eens op het alom waarneembare
onbegrip bij vrijwel iedereen in het land in verband met de onduidelijke opzet
van ons nationale veiligheidsbeleid. Het is niemand helder waarom de organisatie
en de realisatie van het veiligheidsbeleid in Nederland niet integraal zijn
ondergebracht bij één ministerie. Onduidelijkheid omtrent taken
en verantwoordelijkheden kan desastreuze gevolgen hebben voor de rechtshandhaving.
Wij pleiten er dan ook voor om het ministerie van Justitie integraal verantwoordelijk
te stellen voor het veiligheidsbeleid in ons land.
 
 Voorzitter! Ik maak een enkele opmerking over de Wet op de rechtsbijstand
in verband met de mogelijkheid voor de burgers tegenwoordig zichzelf voor
de kantonrechter te verdedigen. Hoe goed bedoeld ook, heeft dit maar al te
vaak tot gevolg dat, ter besparing van de kosten, vooral de zwakkere partijen
zoals huurders en werknemers afzien van rechtsbijstand. Mijn fractie pleit
er dan ook voor om naast de reeds toegepaste verlaging van de eigen bijdrage
alsnog een aanpassing van de inkomensgrenzen te overwegen. Gaarne verneem
ik hierover het oordeel van de minister.
 
 Voorzitter! Veel woorden zijn al gewijd aan het drugsbeleid. Ook de splinternieuwe
drugsnota blijft steken in een ongewisse gedoogaanpak en laat aan duidelijkheid
zeer te wensen over. Wij blijven dus steken in het schemergebied van de voor
drugshandelaren en -gebruikers zo aantrekkelijke "gedoogaanpak", waardoor
bestrijding een vrijwel onmogelijke zaak wordt. De senioren in Nederland en
daarmee mijn fractie vinden dat de overlast van coffeeshops en rondzwervende
spuiters en verdere gebruikers de spuigaten uitloopt. Daarbij beperkt de problematiek
zich niet langer tot een paar grote steden, maar breidt deze zich uit over
de kleinere plaatsen en zelfs vele dorpen in ons land. Het gevolg is een steeds
grotere onveiligheid en onleefbaarheid. Mijn fractie vraagt met klem om een
consequente en duidelijke aanpak van deze wantoestanden.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 17.08 uur tot 17.30 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Voorzitter! Justitie heeft in de afgelopen periode niet te klagen gehad
over publieke belangstelling, en het was niet altijd positief wat over Justitie
werd gezegd en geschreven. Recht en rechtvaardigheid zijn essentiële
waarden in onze samenleving, waarden die door allerlei ontwikkelingen en omstandigheden
onder druk staan. Kerntaak van Justitie is, die begrippen hoog te houden,
juist in een zo sterk veranderende samenleving. Ontwikkelingen in die samenleving
dwingen tot vernieuwing, maar dat dan wel zorgvuldig en weloverwogen. Steeds
nieuwe problemen dienen zich aan, steeds nieuwe invalshoeken moeten worden
bekeken. Ingrijpende reorganisaties zijn nodig. Dat is op zichzelf iets wat
problemen geeft, maar het is wel nodig. De parlementaire enquête heeft
dat ook laten zien. Hoofdelement daarvan was, het vertrouwen in justitie en
politie in den brede, en de noodzaak om dat geschonden vertrouwen te herstellen.
 
 De heer Heijne Makkreel schildert in zijn bijdrage een in onze ogen bijna
paradijselijke situatie, namelijk die van 40 à 50 jaar geleden. Allerlei
factoren die deels met elkaar samenhangen, hebben inderdaad geleid tot de
huidige situatie, die nauwelijks meer vergelijkbaar is met die van toen. Hij
noemt een aantal elementen, die ik overneem. Ik denk aan aard en omvang van
regelgeving. De geneigdheid van de burger om zich aan regels te houden, en
de inzet van de politie zijn dingen die ingrijpend zijn veranderd sedert die
tijd.
 
 Regelgeving ligt Justitie zeer aan het hart. De heer Heijne Makkreel en
mevrouw Le Poole vroegen, wat Justitie op dat gebied onderneemt. Justitie
stelt inderdaad als eerste de vraag, of er noodzaak tot regelgeving is. Vaak
zijn daarmee politieke of maatschappelijke belangen gemoeid, waarbij de invalshoek
van Justitie veelal een technische is. Het bewaken van de kwaliteit van de
wetgeving is één van de speerpunten van Justitie, evenals de
vraag of het wel moet op een bepaalde manier, ofte wel de vraag naar de mogelijkheden
van deregulering. Bij het stellen van deze vragen en bij het toezien op de
noodzaak en de ingewikkeldheid van wetgeving, komen we natuurlijk andere belangen
tegen. Sommige belangen zijn inderdaad tegengesteld. Als men bijvoorbeeld
kijkt naar wetgeving op het gebied van het FIS, zoals de heer Heijne Makkreel
naar voren bracht, zien we dat daarbij verschillende in beginsel bijna met
elkaar conflicterende belangen aan de orde zijn: de mestwetgeving en de sociale
zekerheid, waarbij men toch streeft naar een zo veel mogelijk op maat gesneden
toepassing van dat recht, wat soms leidt tot een detaillering die wat moeilijk
handhaafbaar is. Justitie houdt zich bezig met de transparantie van regelgeving,
met handhaafbaarheid en met de middelen die de handhaving moeten begeleiden.
Al deze elementen worden toegepast in de wetgevingstoets, die wordt gelegd
tegen de wetgeving die is voorgenomen door alle departementen.
Aan aard en omvang van de regelgeving kan dus nog wel iets worden gedaan.
 
 Mevrouw Le Poole vroeg in dat verband of, als in een wet een strafsanctie
wordt opgenomen, een model-tenlastelegging in de memorie van toelichting kan
worden opgenomen om te zien of die sanctie ook handhaafbaar en uitvoerbaar
is. Voorzitter! Ik kan mij voorstellen dat deze gedachte opkomt, maar ik denk
niet dat dit nodig is omdat in de praktijk het OM op dit punt al wordt geraadpleegd.
Naar aanleiding van opmerkingen van het OM wordt bekeken of de bepalingen
in de dagvaarding wel op een goede manier zijn geformuleerd. Handhaving heeft,
afgezien van de geneigdheid van de burger om zich aan regels te houden, te
maken met de inzet van middelen en met de belasting van de rechterlijke organisatie.
Deze aspecten worden voortdurend meegewogen. Bij voorgenomen regelgeving is
men verplicht om na te gaan wat de consequentie van een eventuele extra belasting
van de rechterlijke organisatie zal zijn. Dit wordt door Justitie doorberekend
aan de departementen die de desbetreffende regelgeving willen invoeren. Hierbij
geldt het principe "de vervuiler betaalt".
 
 Normverval is minder gemakkelijk door de overheid te beïnvloeden.
Een instelling zoals "gewoon jezelf kunnen zijn", is niet tot in het oneindige
toepasbaar. Het individu moet zich kunnen ontplooien, maar dit dient te gebeuren
in relatie tot andere individuen in de samenleving. Dit legt beperkingen op
aan het ongelimiteerd jezelf kunnen zijn.
 
 Natuurlijk dienen wij deze discussie te blijven voeren. De overheid heeft
de taak om op dit soort zaken te blijven wijzen. Wij moeten proberen, invloed
uit te oefenen, maar het is toch vooral een bewustwordingsproces van de samenleving.
 
 De heer Heijne Makkreel heeft gelijk dat er niet achter elke boom een
politieagent kan staan. Dat moeten wij ook niet willen, want dat leidt tot
een samenleving die wij geen van allen wensen. Het gaat om de cultuur van
de samenleving maar ook om de cultuur van de politie. Een en ander is inderdaad
voor verbetering vatbaar.
 
 Overigens – maar daarmee wil ik het probleem niet "wegrelativeren" –
moeten wij ons wel realiseren dat de ontwikkelingen in de ons omringende landen
eigenlijk dezelfde zijn als in ons land hebben plaatsgevonden. Wij mogen niet
te veel verwachten van het streven naar een volstrekt andere cultuur in Nederland
dan in de ons omringende landen.
 
 Ik ben het zeer eens met de notie dat de overheid zich als eerste aan
wet en regels moet houden. De overheid moet een integere organisatie zijn
die zelf, misschien wel pijnlijk nauwkeurig, de wetten toepast.
 
 Het rapport van de parlementaire enquêtecommissie is een illustratie
van hetgeen er in feite mis kan gaan en ook is gegaan. Het is een indrukwekkend
rapport, waarin in de eerste plaats een beeld wordt geschetst van aard en
omvang van de georganiseerde criminaliteit. In de tweede plaats worden er
indringend tekortkomingen in de normering en in de organisatie van de opsporing
beschreven. Deze situatie wordt in het rapport als een "crisis" aangeduid,
zelfs als een drievoudige crisis.
 
 Het debat in de Tweede Kamer over dit rapport heeft inmiddels plaatsgevonden.
Dit debat moet worden afgerond met de bespreking van de concrete aanbevelingen
van de parlementaire enquêtecommissie en de reactie van de regering
daarop. In elk geval staat vast dat maatregelen genomen moeten worden. Voor
een deel zijn die maatregelen al in gang gezet. Daarvan is de urgentie nog
eens aangeduid. Er moet wetgeving komen op het gebied van normering. Een en
ander dient met voortvarendheid aangepakt te worden. De heer Talsma vestigt
daarop indringend de aandacht.
 
 Als ik zijn bijdrage hoor, zijn wij het over heel veel zaken dienaangaande
wel eens. De regering heeft zich aangesloten bij de richting die de parlementaire
enquêtecommissie aangeeft. Ik constateer dat ook deze Kamer het daarmee
eens is.
 
 De heer Talsma gaat in op een aantal specifieke onderdelen. Hij noemt
daarbij het feit dat de opsporingsmethoden in het Wetboek van Strafvordering
worden geregeld, inbreuk op grondrechten bij de Grondwet moet worden geregeld,
het gezag over de opsporing bij het openbaar ministerie ligt, dat alles in
een proces-verbaal moet worden vastgelegd, zodat ter terechtzitting een en
ander getoetst kan worden en dat de rol van de rechter-commissaris in beginsel
blijft zoals deze nu is. De regering is het daarmee eens.
 
 Wij zijn het ook eens over hetgeen op het gebied van doorlaten wel en
niet getolereerd moet worden. De regering is van mening dat er een verbod
moet zijn, tenzij onder zeer uitzonderlijke omstandigheden er een aanleiding
zou zijn, dat verbod op te heffen. Nu is de vraag wie uiteindelijk beslist
tot opheffing van dat verbod. Ik zie het zo dat het college van procureurs-generaal
het besluit neemt, maar dat de minister moet instemmen met een dergelijk besluit
of niet moet instemmen. Dat is de enige manier waarop de minister van Justitie
zelf de verantwoordelijkheid kan dragen voor een zo ingrijpende beslissing
die afwijkt van de geldende richtlijn, namelijk het verbod. Alleen wanneer
afgeweken moet worden van een richtlijn komt de minister van Justitie persoonlijk
in het geding.
 
 De heer Talsma haalt op een juiste manier de definities aan van de begrippen
kroongetuige en deal. Deals met criminelen komen voor op een heel verschillend
niveau. Het kan een vrij eenvoudige deal/afspraak zijn, maar het kan ook een
vrij vergaande zijn. In elk geval ben ik het ermee eens – ik heb dat
in de Tweede Kamer al gezegd – dat als het bij dergelijke deals om iets
wezenlijks gaat, zij onder toezicht van de rechter moeten worden gebracht.
Daarover zal wetgeving komen. Voorlopig hebben wij nog een richtlijn. Zolang
niet van die richtlijn wordt afgeweken, zal het openbaar ministerie –
lees: de procureur-generaal – de beslissing nemen. Wanneer eventueel
van een richtlijn moet worden afgeweken, komt hetzelfde principe weer ter
sprake, dat de minister van Justitie daar zelf een beslissing in neemt.
 
 De heer Talsma gaat in op het arrest van de Hoge Raad over Charles Z.
Hij zegt dat dit arrest weinig publiciteit heeft getrokken. Dat is inderdaad
waar. Mij heeft dat ook wel een beetje verbaasd, want het is nogal een richtinggevend
arrest geweest. De Hoge Raad onderscheidt inderdaad een aantal sancties op
onrechtmatigheden, waarbij men in volgorde van ernst bepaalde sancties wil
toepassen van het accepteren tot het uitsluiten van bewijs
en niet-ontvankelijkheid, al naar gelang het concrete geval.
 
 Het is goed dat er zo'n soort indeling wordt gemaakt, maar ik denk dat
het primaire doel zowel van politie als van openbaar ministerie moet zijn,
elke onrechtmatigheid te voorkomen. Als er dan een keer iets gebeurt, kunnen
wij bekijken wat de sanctie moet zijn. De taak van de politie en het openbaar
ministerie is, volgens de regels te handelen en niet daarbuiten te gaan. Als
je volgens de regels handelt, handel je niet onrechtmatig.
 
 De Hoge Raad heeft ook gezegd in dat arrest dat op onderdelen wetgeving
zou moeten komen. Wij zijn het daarmee uiteraard eens. De strekking van het
arrest zal dan ook betrokken worden bij het opstellen van die wetgeving.
 
 De vraag is of, als er onrechtmatig wordt gehandeld, dit moet leiden tot
een disciplinaire straf van de opsporingsambtenaar. Dat kan alleen als van
die richtlijn volgens welke een opsporingsambtenaar moet werken – ik
ga er dus van uit dat er een zeer duidelijke normering is – heel doelbewust
door de opsporingsambtenaar wordt afgeweken. Dan komt hij voor disciplinair
optreden in aanmerking. Dat is niet het geval als hij handelt volgens de richtlijn
met toestemming van zijn superieuren.
 
 Mevrouw Le Poole vraagt in dat verband naar het meten van de effectiviteit
van gebruikte opsporingsmethoden. Dat is ook uitvoerig aan de orde geweest
in de hoorzitting van de vaste commissie voor Justitie in de Tweede Kamer.
Het openbaar ministerie zal een methode ontwikkelen om die effectiviteit te
meten. Ik denk dat dit heel goed is, omdat wij dan kunnen zien wat het gevolg
is van eventuele ingrijpende methoden die wij toepassen. Mocht blijken dat
de effectiviteit daarvan niet aanwezig dan wel zeer gering is, dan zul je
je nog eens moeten afvragen of een dergelijke methode wel moet worden gehandhaafd.
 
 De heer Holdijk vraagt of er geld wordt uitgetrokken voor het kwalitatief
en kwantitatief versterken van het openbaar ministerie, zoals ook de parlementaire
enquêtecommissie heeft aanbevolen. Die vraag kan ik bevestigend beantwoorden.
Er is in de onderhandelingen over de begroting voor 1997 geld uitgetrokken
voor versterking van zowel het openbaar ministerie als van de zittende magistratuur.
De laatstgenoemde moeten wij in dit verband niet vergeten, omdat ook geconstateerd
wordt dat bijvoorbeeld de capaciteit van de rechter-commissaris heel krap
bemeten is. Ook die zal versterkt moeten worden, nog afgezien van versterking
van de rechterlijke keten, los van de parlementaire enquête, want ook
daar is nog wel het een en ander nodig, bijvoorbeeld op het gebied van automatisering.
 
 Wat ook aandacht heeft gekregen in het rapport van de enquêtecommissie
en wat mijzelf na aan het hart ligt, is wat de heer Holdijk naar voren heeft
gebracht over het financieel rechercheren. Het is een vrij nieuwe opsporingsmethode.
Natuurlijk bestaat fraudebestrijding al veel langer, maar gaandeweg hebben
wij ontdekt dat de geldstromen weliswaar volgens zeer ingewikkelde constructies
tot stand komen, maar dat ze een veel beter aangrijpingspunt bieden om criminele
organisaties aan te pakken dan louter de toepassing van traditionele opsporingsmethoden.
Het is inderdaad zo dat de financiële expertise op dit moment nog zeer
onder de maat is, zowel bij de politie als bij justitie. Er wordt met alle
kracht aan gewerkt om haar op peil te brengen.
 
 Tijdelijk is inderdaad een private instelling gecontracteerd om financiële
know how te leveren bij de opsporing. Dit is echt als tijdelijk bedoeld, om
het gat op te vullen tussen de huidige situatie en een situatie met verhoogde
deskundigheid. En inderdaad is justitie, lees: de minister van Justitie, daarmee
zeer terughoudend, omdat ik vind dat wij dit soort expertise in beginsel in
eigen huis moeten hebben.
 
 Ik heb afspraken gemaakt met de Nederlandse vereniging van banken om expertise
uit te wisselen, niet alleen financiële expertise van de banken naar
justitie maar ook andere expertise van justitie naar de banken. Wij gaan nu
na hoe uitwisseling van functionarissen en expertise kan plaatsvinden.
 
 De heer Holdijk heeft gezegd dat er nogal wat kritiek is op het meldpunt
ongebruikelijke transacties, en dat klopt. Het functioneert nog niet zoals
wij willen. In de twee jaar dat het meldpunt heeft gefunctioneerd, is er al
een aanmerkelijke verbetering opgetreden, maar nu is het zaak om het vervolg
daarop, waar de kritiek zich voornamelijk op richt, goed te organiseren. Het
gaat daarbij om de vraag hoe de kennis van het meldpunt doorgaat naar de regio's,
de CRI en het landelijke rechercheteam. Het is duidelijk dat daar een regime
voor moet komen en daar zijn wij dan ook mee bezig.
 
 De heer Holdijk opperde de mogelijkheid van het instellen van een leerstoel
forensische accountancy. Het is grappig dat onze gedachten daarover parallel
lopen. Vorig jaar rond deze tijd heb ik dezelfde gedachte geopperd. Het is
jammer dat ze nog niet is opgepakt. Ik zou graag willen dat een universiteit
dit interessant vindt en Justitie benadert om de mogelijkheden te bezien om
samen met ons zo'n leerstoel op te zetten.
 
 Het rapport van de parlementaire enquêtecommissie noopt uiteraard
niet alleen tot wetgeving, niet alleen tot normering, maar ook tot organisatorische
maatregelen. Wat dat betreft is er nog wel het een en ander te doen. Praten
wij over herstel van gezag, dan moet daaraan het een en ander gebeuren in
organisaties als politie en openbaar ministerie. Daarvoor is een langere adem
nodig. Je kunt organisaties wel veranderen, maar dat betekent nog niet dat
de mensen daarin meteen zijn veranderd. Het heeft zijn tijd nodig om enerzijds
gezag te aanvaarden en anderzijds gezag uit te oefenen. Aan beide onderdelen
wordt nu hard gewerkt onder het hoofd: cultuur van de organisatie. Ik gebruik
dat begrip niet zo graag. Het is een beetje afgesleten. Het betekent wel dat
aard en attitude van mensen in een organisatie moeten veranderen.
 
 Dat geldt ook voor het departement van Justitie. Ik hoor de heer Glasz
wat zorg uitspreken hoe het nu staat met het departement. Ik wil niet verhelen
dat er een heel moeilijke tijd is geweest. Ik ben aangetreden op een moment
dat het departement werd gereorganiseerd. Ik heb gedacht dat dit moest leiden
tot een beter functioneren dan voordien, toen ik er wat meer van de buitenkant
mee te maken had. Mijn ervaring was echter, dat het niet beter ging maar slechter.
Daarom heb ik ingegrepen. Ik zie na deze moeilijke periode natuurlijk een
risicovolle periode. Dat wist ik, maar ik vond dat het moest gebeuren. Wij
zien nu dat er langzamerhand verbetering komt. Ik heb zeer goede hoop
dat over enige tijd – maar niet de volgende week; het duurt echt een
poos – weer kan worden gesproken over een ministerie van Justitie met
kwaliteit en status, waar iedereen met respect naar kijkt.
 
 In dat verband hoeft de heer Glasz zich absoluut geen zorgen te maken
over de vraag of het ministerie van Binnenlandse Zaken sluipenderwijs het
ministerie van Justitie overneemt. Hij haalt daarbij de heer Zoetemelk aan,
maar ik heb begrepen dat de heer Zoetemelk een eeuwige tweede is geweest.
Ik zie Justitie als nummer een.
 
 
 
 
 
 De heer Glasz (CDA):
 
 Zoetemelk is een van de eerste Nederlanders die de Tour de France won,
en dat is iets beters dan de eeuwige tweede. Het ging meer over het geheim
van Zoetemelk dan om de vraag of hij vaker tweede dan eerste is geworden.
Hij reed weg van anderen zonder dat die anderen dat door hadden. De angst
die ik heb is dat Binnenlandse Zaken dat doet ten opzichte van Justitie. Begrijpt
u nu de parallel?
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Ik begrijp het wel, maar toen de heer Joop Zoetemelk de Tour de France
won, won hij geen enkele etappe.
 
 
 
 
 
 De heer Glasz (CDA):
 
 Dat is nu ook weer typisch Zoetemelk. Hij heeft gewonnen zonder dat de
mensen het merkten. U bent het zelfs al weer vergeten.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Laten wij dan het ministerie van Justitie maar als Zoetemelk zien. Het
ministerie van Justitie is er en zal er altijd blijven. Wat ambtenaren daarover
opmerken vind ik buitengewoon boeiend, maar het gaat er uiteindelijk om wat
de minister vindt. Er is gesproken over een Home office. Ik moet een klein
misverstand wegnemen. Gesteld dat zoiets aantrekkelijk zou zijn, dan nog is
het ministerie van Justitie daarmee niet opgeheven.
 
 Wel zou je je kunnen afvragen hoe het moet met de politie. Wij kiezen
in Nederland voor een dualistisch gezag over de politie, openbare orde en
justitieel gezag. Wanneer dat in één hand zou moeten komen,
hetgeen ik overigens niet vind, ligt misschien Justitie wat meer voor de hand
dan Binnenlandse Zaken.
 
 Wat betreft het openbaar ministerie refereert de heer Glasz aan de discussie
over artikel 5 van de Wet op de rechterlijke organisatie. Dat is een heel
boeiende discussie, die al ongeveer 150 jaar duurt. In feite is het een staatsrechtelijk
vraagstuk van ministeriële verantwoordelijkheid. Maar niet alleen staatsrechtgeleerden
hebben zich in de discussie gemengd, ook strafrechtgeleerden. Je ziet dat
de staatsrechtgeleerden veel meer de invalshoek van de ministeriële verantwoordelijkheid
kiezen en de strafrechtgeleerden meer de onafhankelijkheid.
 
 Naar mijn mening is de minister van Justitie verantwoordelijk voor al
het handelen en nalaten van het openbaar ministerie. Daarover bestaat in het
algemeen niet zoveel verschil van mening. Dat verschil van mening komt pas,
wanneer die verantwoordelijkheid uiteindelijk waar gemaakt moet worden. Dat
is in het verleden nooit zo dringend geweest. Aanvankelijk hield het openbaar
ministerie zich uiteraard veel meer bezig met de individuele strafzaken en
niet zozeer met het beleid. Dan wordt die verantwoordelijkheid ook niet zo
geactiveerd.
 
 Bovendien was de belangstelling voor criminaliteit tot ongeveer 15 jaar
geleden niet zo verschrikkelijk groot. Die discussie kon op een hoog abstract
en wetenschappelijk niveau gevoerd worden, zonder dat men daarmee iedere keer
aan den lijve werd geconfronteerd. Nu is dat dus niet meer zo. De belangstelling
voor criminaliteit in het algemeen is enorm toegenomen. Het openbaar ministerie
is steeds meer een beleid ter zake gaan voeren. Juist voor dat beleid stelt
de minister van Justitie primair de kaders. Daarvoor legt die minister ook
direct verantwoording af aan het parlement.
 
 Met inachtneming van deze brede ministeriële verantwoordelijkheid
moet naar mijn mening nog steeds terughoudendheid betracht worden als het
gaat om individuele strafzaken. Dit houdt meer verband met de manier waarop
met die verantwoordelijkheid wordt omgegaan dan met de vraag of de minister
daarvoor al dan niet verantwoordelijk is. Overigens heeft de Tweede Kamer
expliciet gevraagd om een notitie over deze kwestie. Die zal deze maand dan
ook naar de Kamer gestuurd worden.
 
 Er is inderdaad vertraging opgetreden in de reorganisatie van het openbaar
ministerie. Dat betreft het wetgevingstraject. Dat heeft niet zozeer te maken
met het draagvlak als wel met een grotere ingewikkeldheid en ingrijpendheid
op andere onderdelen van de Nederlandse wetgeving dan wij hadden voorzien.
Vandaar dat wij heel regelmatig aan de Kamer over de voortgang rapporteren.
De Kamer kan dus voortdurend ingrijpen, wanneer zij het gevoel heeft dat het
de verkeerde kant uitgaat. Wanneer deze Kamer het nuttig en nodig vindt, kan
ik ook aan deze Kamer rapporteren. Dan kan hier eventueel ook een discussie
plaatsvinden om te voorkomen dat het naar de zin van deze Kamer de verkeerde
kant uitgaat. Overigens ben ik van plan om een interimwet voor te stellen,
zodat er in elk geval een aantal kernpunten worden vastgelegd aangaande de
bevoegdheden van het college van procureurs-generaal. Ik zie namelijk dat
wij steeds meer aan dat college opdragen, terwijl dat in wettelijk opzicht
non-existent is. Dat lijkt mij een bezwaar.
 
 Dat is wel een punt, gezien de problemen met enerzijds het draagvlak van
partners rond het OM en anderzijds in het openbaar ministerie zelf. De heer
Glasz heeft een uitspraak van officier van justitie Krol aangehaald over onafhankelijk
magistratelijk optreden. Ik ben van mening dat er helemaal niet onafhankelijk
opgetreden kan worden door een officier van justitie. Maar er zijn velen in
het openbaar ministerie die menen dat het wel het geval is. Het zal dus tijd
kosten om iedereen ervan te doordringen dat de ministerie van Justitie gewoon
verantwoordelijk is voor datgene wat de individuele officier doet. Wanneer
men dat niet kan aanvaarden, doet men er verstandig aan, zoals de heer Krol
gedaan heeft, om de zittende magistratuur op te zoeken om daar in onafhankelijkheid
recht te kunnen spreken.
 
 Nog iets over het draagvlak van de partners. Dat baart op zich zorgen.
Dat geldt niet zozeer voor het draagvlak voor de reorganisatie. Door te praten
met mensen uit de omgeving van het OM weet ik dat men zich wel zorgen maakt
over de beantwoording van de vraag hoe het moet en of het openbaar ministerie
wel berekend is op alle taken die het in de loop van de jaren op zijn bord
heeft gekregen. Ik vind dat het openbaar ministerie dat in potentie heel goed
kan. Maar er moet nog wel een en ander gebeuren. Het openbaar
ministerie vindt dat zelf ook. Ik moet zeggen dat ik het ook wel moedig vind
dat men zichzelf een spiegel voorhoudt. Dat is niet alleen maar nu gebeurd,
maar ook een aantal jaren geleden. Men zal zich wellicht het project versterking
OM herinneren. Men kreeg indertijd intern al het gevoel dat er absoluut iets
moest gebeuren. Men heeft toen ook zogeheten omgevingsonderzoek gedaan. Daarover
is een heel kritisch rapport uitgebracht met als titel: het OM om. Dat heeft
indertijd eigenlijk vrij weinig publiciteit gekregen. De inhoud daarvan is
niet veel anders dan het recente onderzoek dat binnen het OM is verricht en
dat wèl tot allerlei publikaties heeft geleid. Dat wil zeggen dat men
ertoe bereid is, de eigen situatie onder ogen te zien, opdat men vanuit die
situatie verbeteringen kan aanbrengen.
 
 De heer Glasz refereerde aan de persoon van de voorzitter van het openbaar
ministerie. Ik heb deze persoon binnengehaald, omdat ik weet en wist dat het
een krachtige persoon is, die ik nodig had voor de reorganisatie. Het is niet
eenvoudig een organisatie zoals het openbaar ministerie in die zin te reorganiseren,
dat er één organisatie uit komt, die met één mond
spreekt en waarin eenduidige opvattingen heersen, bijvoorbeeld over de mogelijkheid
van toepassing van bepaalde opsporingsmethoden. Dat dit gepaard gaat met fricties,
met onvrede in de organisatie, is normaal. Ik let er natuurlijk heel goed
op dat het niet buitenproportioneel wordt, maar ik vind het op zichzelf niet
verontrustend.
 
 Overigens heeft de heer Docters van Leeuwen van mij nooit een spreekverbod
gekregen. Ik heb hem alleen gevraagd, terughoudend te zijn met uitspraken
voor de pers die kunnen terugslaan op het OM als geheel.
 
 De heer Glasz zei dat het huidige screenen van leden van het OM natuurlijk
ook een hele hoop onrust brengt. Ja, dat is zo. Ik vind het jammer dat het
aspect dat ik maar samenvat met de wat weerzinwekkende term "koppen rollen",
zo'n verschrikkelijke aandacht heeft gekregen, eigenlijk veel te veel in vergelijking
met datgene wat er feitelijk moet gebeuren. Natuurlijk moeten mensen op hun
verantwoordelijkheden worden aangesproken. Ik doe dit ook, juist door na te
gaan of datgene wat in de rapporten van de parlementaire enquêtecommissie
en van de rijksrecherche met een negatieve connotatie over mensen wordt gemeld,
inderdaad aanleiding is om rechtspositioneel iets te doen of niet. Ik vind
dat mijn taak en ik doe dat ook.
 
 Ik heb aan de Tweede Kamer gemeld wat ik procedureel ben gaan doen. Ik
heb ook op verzoek van de Kamer gemeld dat de heer Ten Kate als procureur-generaal
bij de Hoge Raad het onderzoek naar de procureurs-generaal heeft gedaan. Ik
heb ook gemeld dat een aantal officieren van justitie in het aangekondigde
onderzoek betrokken zullen worden. De namen zijn echter uitsluitend meegedeeld
aan het college van procureurs-generaal. Bovendien zijn uiteraard de betrokkenen
individueel op de hoogte gesteld.
 
 Dat de namen in de krant zijn gekomen, betreur ik zeer. Het moet mij echt
van het hart dat ik mij afvraag of degene die eraan bijgedragen heeft dat
het in de pers terechtgekomen is, wel heeft beseft welke schade dit aan de
betrokken personen berokkent. Ik kan niet meer zeggen dan dit. Ik weet niet
wie het gedaan heeft. Natuurlijk zoek ik steeds naar de bronnen van dit soort
informatie, maar de Kamer weet ook dat dit buitengewoon moeilijk is zolang
journalisten er helemaal niets over zeggen.
 
 De heren Glasz en Holdijk en mevrouw Le Poole stelden vragen over de zittende
magistratuur, vooral in relatie met het rapport van de commissie-Hoekstra.
Deze commissie deed een heroverwegingsonderzoek naar het beheer in de rechterlijke
organisatie. Dit is niet zo onlogisch, omdat ik enerzijds steeds om versterking
van die rechterlijke organisatie vraag en omdat anderzijds bij reorganisatie
van het openbaar ministerie natuurlijk ook de zittende magistratuur betrokken
is wanneer het om een verandering in de beheersstructuur gaat. De hele beheersstructuur
van de zittende magistratuur wordt dan ook onder de loep genomen.
 
 Een uitgangspunt hierin is voor mij dat de president van een college,
een rechtbank of een hof, integraal verantwoordelijk is, dus zowel voor het
reilen en zeilen van die rechtbank als voor de financiële middelen. Hierover
is niet zo vreselijk verschil van mening. Het discussiepunt spitst zich toe
op de vraag hoe hierover verantwoording wordt afgelegd. De commissie-Hoekstra
stelt hiervoor een bepaalde structuur voor. Deze is nog in discussie. Ik heb
dus nog op geen enkel moment gezegd dat ik de voorgestelde structuur overneem
en ik weet ook niet of het daarop uitkomt. Nee, ik doe dat zo, dat ik samen
met de zittende magistratuur kijk op wat voor een manier ik tegemoet kan komen
aan de verplichting tot verantwoording van wat er met het geld is gebeurd
en ook voldoende recht kan doen aan de onafhankelijkheid van de zittende magistratuur.
 
 Ik vind dat er sprake moet zijn van alle waarborgen van onafhankelijkheid
en ook van uitsluiting van verkeerde reacties in de zin van: snel maar een
zaak afwerken, want anders haal ik mijn streefcijfers niet. Dat zijn uitwassen
en dat hoort natuurlijk niet. Wel vind ik dat de vraag naar effectiviteit
gesteld mag worden. Dat is een algemeen punt, waar ik ook de rechterlijke
organisatie aan wil houden.
 
 Wat betreft de verdelingssystematiek, merk ik het volgende op. Het is
zo dat er op dit moment een systeem wordt toegepast, waarbij elk arrondissement,
elke rechtbank, een plan voorlegt met een geschatte werklast en de manier
waarop men denkt daaraan te werken: met inzet van rechters, dan wel met ondersteuning,
dan wel met automatisering. Dat plan wordt goedgekeurd en op die manier wordt
het geld verdeeld. Het geschiedt dus niet zozeer door middel van – dat
was vroeger wel zo – een systeem waarbij je eerst zelf moet zorgen dat
je je aanwas, je groei, verwerkt en dan als beloning nog een keer uitbreiding
krijgt. Dat is ook geen goed systeem.
 
 Wat betreft het jargon dat hierbij soms wordt gehanteerd, ben ik het met
iedereen eens die zegt, dat dit langzamerhand zijn grenzen wel heeft overschreden.
Ik hou daar ook niet van, maar dat neemt niet weg dat er wel van bedrijfsvoering
mag worden gesproken en dat er ook wel enigszins bedrijfsmatig mag worden
gewerkt. Dat is wat mij betreft geen vies woord.
 
 Wat betreft de tweede fase van de herziening van de rechterlijke organisatie
merk ik het volgende op. Ten aanzien van de verhoging van de appèlgrens
vroeg de heer Glasz of daarover met de Hoge Raad overleg is
gepleegd. Het antwoord is: ja. Er is een relatie met de commissie-Haak die
zich buigt over cassatiebeperkende maatregelen en samen moet gekeken worden
of dat dan voldoende is, zodat de werklast van de Hoge Raad niet onevenredig
groot wordt.
 
 Hetzelfde geldt voor de cassaties in de Wet Mulder. Het is wel juist dat
de Hoge Raad gebukt gaat onder zeer veel van dit soort zaken – onevenredig
veel, als je het bekijkt in relatie met het totaal aantal zaken van de Hoge
Raad. De oplossing hiervoor is toch het tussenschakelen van een tweede feitelijke
instantie en dat zal ik ook gaan doen, in samenhang met daarbij te ontwikkelen
cassatiebeperkende instrumenten van de commissie-Haak. Dat hoeft overigens
niet tegelijkertijd. Wat die tweede instantie zal zijn, hangt ook samen met
de keuze die wij maken in de derde fase herziening rechterlijke organisatie.
Ik ben van plan om zeer binnenkort in elk geval daarin een principekeuze te
maken, zodat in lijn met die keuze alvast een aantal maatregelen kunnen worden
getroffen. Overigens gaat dat wel bij wet en zal dit hier ook aan de orde
komen.
 
 Mevrouw Le Poole vraagt, als het gaat over de Wet Mulder, naar de zekerheidsstelling
en de uitspraak van de Hoge Raad. Inderdaad heeft de Hoge Raad beslist dat
in bijzondere omstandigheden de zekerheidsstelling in de Wet Mulder in strijd
is met artikel 6 EVRM. In de zaak waar het om ging, ging het over een persoon
met een bijstandsuitkering die in een heel grote tijd een heel groot aantal
verkeersovertredingen had gepleegd en daardoor cumuleerde die zekerheidsstelling
tot enkele honderden guldens, hetgeen niet door de beugel kon. Het is een
bijzondere casus en daarvan vind ik op zich niet dat dit aanleiding moet geven
om de wet te wijzigen. Ik denk eerder dat bij de uitvoering van de wet, als
je met zo'n geval te maken hebt, rekening gehouden moet worden met die omstandigheden,
zodat de rechter daar op een andere manier mee om kan gaan.
 
 Het drugsbeleid is door een aantal sprekers aan de orde gesteld...
 
 
 
 
 
 Mevrouw Le Poole (PvdA):
 
 Voordat de minister verder gaat, merk ik op dat ik het niet alleen over
de zekerheidsstelling had. Het was meer in het kader van de toegankelijkheid
van het recht voor allen in de samenleving. Daarbij had ik ook de griffierechten
aan de orde gesteld. Misschien geeft echter de staatssecretaris zo meteen
antwoord op die vraag? Ik meen dat de Hoge Raad ook iets over de griffierechten
heeft gezegd – over griffierechten die in bepaalde omstandigheden zo
hoog zouden kunnen zijn, dat er geen toegang voor iedereen tot het recht meer
is.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 De griffierechten zoals zij zijn neergelegd in wetgeving, zijn op zich
niet te hoog, maar juist wanneer het cumuleert, wanneer verschillende zaken
bij elkaar komen, kan het zijn dat de drempel te hoog wordt. Nu, dan moet
daarmee rekening worden gehouden. Als het gaat om rechtsbijstand, dan is dat
het onderwerp van de staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Le Poole (PvdA):
 
 In uw visie moet de rechter daar in individuele gevallen op letten en
is het niet nodig om de wetgeving aan te passen?
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Dat is mijn stelling, ja!
 
 Voorzitter! De heren Pitstra en Glastra van Loon hebben vrijwel hun gehele
bijdrage aan het drugsbeleid gewijd. Mevrouw Le Poole en de heren Hendriks
en Holdijk hebben daarover ook een aantal opmerkingen gemaakt. Het probleem
is, dat wij hier niet de drugsnota bespreken en het is lastig om hier de discussie
in de Tweede Kamer te herhalen. De meeste sprekers willen dat ook niet overdoen,
maar ik kan mij voorstellen dat zij er behoefte aan hebben om nader in te
gaan op dat drugsbeleid. Ik wil de beantwoording vrij kort houden, juist om
te voorkomen dat wij de discussie overdoen. Ik wil volstaan met een aantal
uitgangspunten en hoofdlijnen, die wij ook in de Tweede Kamer naar voren hebben
gebracht.
 
 Het drugsbeleid is natuurlijk niet alleen een justitiële kwestie;
het primaat ligt bij Volksgezondheid, zoals de heer Glastra van Loon terecht
heeft opgemerkt. Wij proberen al jarenlang een evenwicht te bereiken tussen
enerzijds preventie en zorg en anderzijds strafrechtelijke repressie. Er komt
kritiek van beide zijden, dat wil zeggen van degenen die het strafrecht exclusiever
willen toepassen en juist ook van degenen, die juist minder strafrecht willen.
Ook deze dubbele kritiek is een beetje eigen aan het beleid dat wij voeren.
 
 Ik wil hier nog eens met nadruk zeggen, dat wij hier geen drugsoorlog
voeren, geen war on drugs. Niemand zal mij dat ooit horen zeggen. Ik wil een
evenwichtig drugsbeleid voeren, samen met de collega van Volksgezondheid.
In het drugsbeleid van het kabinet zitten wel enkele nieuwe accenten. Legalisering
van drugs wordt afgewezen, niet alleen vanwege verdragsrechtelijke bezwaren
of kritiek vanuit het buitenland. Natuurlijk wegen die dingen zwaar, maar
het is niet het enige. Met de heren Glastra van Loon en Pitstra ben ik wel
van mening, dat de eigen argumenten voorop moeten staan in het debat. De risico's
voor de volksgezondheid zijn reëel en vormen op zichzelf een reden voor
behoedzaamheid. Daarom hechten wij ook aan zorgvuldig overleg met andere landen.
Overleg is ook nodig in verband met de grensoverschrijdende effecten van het
beleid.
 
 Mevrouw Le Poole vroeg hoe wij dat overleg voeren. Op het gebied van Volksgezondheid
zijn de contacten met het buitenland intensief. Juist langs die lijn moet
worden geprobeerd begrip te kweken voor het Nederlandse drugsbeleid. Wat betreft
Justitie wordt het drugsbeleid op de agenda van de Europese Unie geplaatst
met een risico, dat men toch nog meer druk op Nederland zal uitoefenen tot
harmonisering van de wetgeving in een zin, die wij in Nederland niet willen.
We willen ons eigen beleid houden, zonder dat onze omgeving ons dicteert hoe
ons beleid eruit moet zien. Maar dat levert eveneens de verplichting op, ervoor
te zorgen dat het buitenland geen nadelige invloeden ondervindt van ons beleid.
 
 In het kader van de Europese Unie pleit Nederland wel voor een gedegen
onderzoek naar de effecten van vormen van liberalisering. Wij hebben daarover
gesproken met Duitse deelstaten. Wat betreft het formuleren van een justitieel
beleid lijkt het mij goed dat het overleg op lokaal niveau wordt gevoerd,
dat wil zeggen tussen Nederlandse en buitenlandse steden omdat men daar veel
meer op de praktijk is gericht en niet zozeer alles naar het nationale niveau hoeft te trekken. De hoofdzaak van het uitvoeren van het
drugsbeleid leggen wij dus liever op het lokale niveau.
 
 Voorzitter! Wat betreft de coffeeshops hebben wij voorbereidingen getroffen
voor het handhaven van de nieuwe uitgangspunten. Er zal een nieuwe vervolgings-
en requisitoir-richtlijn voor het Openbaar Ministerie beschikbaar komen en
vooralsnog ga ik ervan uit, dat die uitgangspunten inclusief de zogenaamde
5-gramsnorm handhaafbaar zullen blijken. Wij hebben daarover gesproken met
de korpsbeheerders. Men heeft de heer Dijkstal en mij toegezegd, dat deze
5-gramsnorm wordt gehandhaafd.
 
 Het gedoogbeleid staat de 0-optie toe. De heer Holdijk vroeg daarnaar.
Waar geen duidelijke vraag naar drugs is, hoeft ook geen aanbod te worden
toegelaten. Dat is door de Raad van State gesanctioneerd. In die zin kan elke
gemeente inderdaad haar eigen beleid maken.
 
 In de richtlijn zal geen regeling worden opgenomen voor de aanvoer van
cannabis naar de shops. De discussie in de Tweede Kamer heeft uitgewezen dat
wij daaraan nog niet toe zijn. Als er plaatselijke initiatieven komen om aanvoer
op de een of andere manier te regelen, kan daarvoor enige ruimte worden geboden
door het OM, mits aan de essentiële voorwaarde is voldaan dat uitsluitend
ten behoeve van een bonafide shop zal worden geteeld en geleverd en er uiteraard
geen banden zijn met criminele organisaties.
 
 Wij sluiten de ogen niet voor overlast die verslaafden veroorzaken. De
overlast, waarover het lid Hendriks sprak, zal worden tegengegaan met méér
zorg voor verslaafden, méér opvang voor verslaafden en méér
zogenaamde dwang- en drangprojecten. Bovendien hebben wij een voorstel gedaan
voor een nieuwe strafrechtelijke maatregel, namelijk opvang van drugsverslaafden
gedurende enige tijd mèt een resocialiseringsprogramma. Het is duidelijk
dat een en ander gericht is op maatschappelijk herstel van deze verslaafden.
 
 De cellencapaciteit is onder anderen door mevrouw Le Poole en de heer
Hendriks aan de orde gesteld. Ik beluister in het betoog van mevrouw Le Poole
enige ambivalentie. Enerzijds merkt zij op dat er cellen nodig zijn en anderzijds
vraagt zij zich af, of dat nu alles is. Diezelfde twee sporen zie ik ook.
Natuurlijk zijn er cellen nodig. Wij kunnen in onze rechtsstaat niet toestaan,
dat mensen die worden verdacht van ernstige misdrijven, vanwege cellentekort
worden heengezonden. Wij kunnen ook niet hebben, dat zeer grote aantallen
lopende vonnissen niet geëxecuteerd kunnen worden omdat er geen cellen
zijn. Daarom moeten er nieuwe cellen gebouwd worden, maar ook nog om een andere
reden.
 
 Mevrouw Le Poole zegt, dat het terugdringen van de sanctie vrijheidsbeneming
beleid moet zijn. Ik ben het daarmee eens. Dat wil echter niet zeggen, dat
wij zover moeten gaan dat wij vrijheidsbeneming niet meer moeten toepassen.
Dat kan niet. Maar het OM heeft bijvoorbeeld wel afgesproken, dat, wanneer
en sprake is van een onvoorwaardelijke gevangenisstraf tot zes maanden en
men dat niet wil doen in de vorm van een taakstraf, gemotiveerd moet worden
waarom dat niet kan. Dat is een verandering in beleid ten opzichte van vroeger.
Op het gebied van de toepassing van alternatieve straffen ben ik wat optimistischer
dan de commissie onder voorzitterschap van de heer Korthals Altes. Ik denk
dat er nog meer mogelijkheden zijn. Ik noemde reeds de afspraak van het OM.
Verder wijs ik op de mogelijkheid van méér capaciteit bij de
reclassering voor groepsprojecten en op de mogelijkheid van een combinatie
van het opleggen van een vrijheidsstraf met een taakstraf. Zo zou, na het
uitzitten van bijvoorbeeld de helft van een vrijheidsstraf, een resocialisatieprogramma
opgezet kunnen worden, bijvoorbeeld door middel van een taakstraf in het kader
van een detentiefasering op weg naar een terugkeer in de samenleving. Er zijn
ook nog andere mogelijkheden, zoals bijvoorbeeld het elektronisch huisarrest.
Ik denk dat wij daarvan meer gebruik kunnen maken.
 
 De strafduur is inderdaad gestegen. Ik heb niet zozeer geklaagd over langere
straffen. Dat ligt aan de rechter en natuurlijk ook aan de eis van het OM.
Ik ben echter wat terughoudend om daarin al te dirigerend op te treden. Ik
vind echter wel dat men goed bij elkaar te rade moet gaan, waarom voor het
ene delict in het ene arrondissement zwaarder gestraft wordt dan in het andere
arrondissement. Dat kan op zichzelf al leiden tot een bezinning op het nut
en de noodzaak van een bepaalde lengte van een straf. Daar wil ik maar eens
mee beginnen.
 
 Wat het verhogen van maximumstraffen voor bepaalde delicten betreft, merk
ik het volgende op. De maatschappelijke opvattingen over sommige delicten
zijn veranderd. Grote fraudezaken worden op het ogenblik veel strafwaardiger
geacht dan een poos geleden en dan vind ik dat wij daaraan terecht gewerkt
hebben. Ik vind het ook terecht dat we de maximumstrafmaat voor mensenhandel
en mensensmokkel hebben verhoogd. Dat zijn gewoon dingen die in de maatschappelijke
opvattingen nu naar voren komen als zijnde zeer ernstige misdrijven en dan
vind ik dat op dergelijke misdrijven een hogere straf moet staan.
 
 De gedachte om aan een officier van justitie een bepaald aantal strafjaren
toe te meten, lijkt aantrekkelijk, maar is natuurlijk buitengewoon moeilijk
uit te voeren. Allereerst wijs ik erop, dat alles nooit aan de individuele
officier kan worden overgelaten. Officieren komen in hun eigen strafrechtelijke
pakket steeds verschillende dingen tegen. Ze hebben ook verschillende pakketten.
Bovendien, als een officier toevallig een aantal zeer zware delicten in zijn
pakket heeft, moet men niet kunnen zeggen: de straf is op, het gaat niet door.
Datzelfde argument geldt ook als je in dezen per arrondissementsparket zou
handelen. Wanneer namelijk in een bepaalde tijd toevallig meer ernstige delicten
voorkomen, kun je niet na een poosje zeggen: we kunnen niet meer straffen,
want het aantal strafjaren is op.
 
 Wij doen wel iets dat in lijn is met deze gedachte, namelijk voorbereidingen
treffen om, wanneer we zoveel cellen hebben als voor 1998 is beoogd op grond
van het oude bouwprogramma, aan arrondissementsparketten bepaalde detentiecapaciteit
te kunnen toedelen voor delicten die wij rekenen tot de middelzware delicten.
Daarbij gaat het dus niet om de georganiseerde misdaad of om kapitale delicten,
maar delicten die duidelijk lokaal bepaald zijn waarvoor de politie en OM
ook kunnen plannen. Men kan namelijk plannen om acties te ondernemen voor
bepaalde delictvormen en vervolgens daarop de capaciteit afstemmen.
Als het echter om kapitale delicten gaat, moet er in beginsel de mogelijkheid
zijn om de desbetreffende mensen in detentie te houden.
 
 Overigens, wij moeten ons heel goed realiseren, dat je niet voortdurend
cellen kunt blijven bouwen. In het buitenland zien wij ook ontwikkelingen
die wij in Nederland absoluut niet moeten hebben. Daarom moet een evenwichtig
beleid gevoerd worden, juist met het oog op die andere kant, die andere pool
waarover mevrouw Le Poole sprak: de preventie. Ik ben ervan overtuigd, dat
we daaraan iets moeten doen. Het gaat mij in dit verband om preventie in zeer
brede zin en niet alleen om specifieke criminaliteitspreventie. De criminaliteitspreventie
moet er ook zijn, maar mij gaat het in dezen om een wat andere opvatting over
preventief beleid: meer breed, sociaal-maatschappelijk gezien en meer breed
gericht op risicogroepen. Deze risicogroepen moet je kansen geven en je moet
investeren om ervoor te zorgen dat mensen ook perspectief hebben. Hierbij
denk ik aan onderwijs, stadsvernieuwing en het scheppen van kansen voor mensen
om zich te ontplooien. Verder noem ik: werk en banen. Aan het creëren
van mogelijkheden ter zake moet het hele kabinet werken. Daarnaast geldt:
wanneer iemand kansen heeft en hij dreigt toch de verkeerde kant op te gaan,
moeten wij snel kunnen ingrijpen om ontsporingen te voorkomen, omdat die persoon
automatisch doorgroeit tot hij een grote crimineel is geworden. Daarom zijn
ook extra cellen nodig. Daarom gaan we ook heel specifiek met de jeugd om.
Ook voor de jeugd moet er een straf komen die een reactie is op een misdraging,
ook al is het maar een HALT-straf of zelfs maar een berisping. Wij kunnen
echter niet hebben, dat een jeugdige die normoverschrijdend gedrag heeft vertoond,
heengaat zonder dat er ingegrepen is. Je weet van tevoren niet of de betrokkene
gaat recidiveren. Als blijkt dat na een HALT-ingrijpen de misdraging niet
meer voorkomt, heeft dat effect gehad.
 
 Voorzitter! De heer Holdijk snijdt het probleem van de geestelijk gestoorden
in gevangenissen aan. Hierbij gaat het inderdaad om een zorgelijke ontwikkeling.
Wij zien dat steeds meer gedetineerden eigenlijk niet in een gevangenis thuishoren.
Misschien zijn zij te lang aan hun lot overgelaten en daardoor tot crimineel
gedrag gekomen. Ook gaat het om mensen die verslaafd zijn of anderszins een
stoornis vertonen. Die mensen begaan criminele feiten waardoor zij in de gevangenis
komen. Als je ze daar eenmaal hebt, dan zal er op de een of andere manier
toch met hen omgegaan moeten worden. Voor een deel van hen is de volksgezondheidssetting
een betere. Daaraan wordt gewerkt in overleg met de collega van VWS. Voor
een ander deel zal toch de detentie moeten blijven.
 
 Ik heb in dat verband inderdaad gezegd dat een gevangenis geen behandelinrichting
is. Ik vind het echter een verkeerde voorstelling van zaken als dat in verband
wordt gebracht met het overlijden van verdachten in een cel en als de indruk
wordt gewekt dat ik daarvoor geen oog zou hebben. Het verbaast mij een beetje
dat de heer Holdijk dat verband zo legt, zeker nu ik bekend heb gemaakt en
ook bij herhaling heb gemeld dat ik destijds naar aanleiding van een aantal
overlijdensgevallen speciaal daarvoor een commissie heb ingesteld onder leiding
van de vorige secretaris-generaal van Justitie, de heer Van Dinter. Naar aanleiding
van het rapport dat deze commissie zoals ik had gevraagd in korte tijd heeft
uitgebracht, heb ik plannen tot en ben ik ook bezig met uitbreiding van de
voorzieningen in het penitentiair ziekenhuis en verbetering van de medische
verzorging in de inrichtingen.
 
 Eveneens wat kort door de bocht reageert de heer Holdijk op het vertrek
van de directeur van de IND. Ook daarvan zou men licht een verkeerde indruk
kunnen krijgen. De ex-directeur van de IND is in dienst getreden bij een bedrijf
dat zich bezighoudt met advisering en interimmanagement. Er is een project
betreffende het functioneren van de vreemdelingendiensten – dat is een
onderdeel van de regiopolitie en niet van de IND; dat is het verkeerde been
waarop de heer Holdijk is gezet – in relatie met de IND. De precieze
omschrijving van dat project is nog voorwerp van overleg met de korpsbeheerders.
 
 De heer Glasz stelt de problematiek aan de orde op de Nederlandse Antillen
en Aruba en in Suriname. Hoe staat Nederland daar nu tegenover? Ik denk dat
het twee verschillende dingen zijn: de Nederlandse Antillen en Aruba en Suriname.
Wat de Nederlandse Antillen en Aruba betreft, hebben wij natuurlijk het Statuut,
waarin wordt gesteld dat de rechtshandhaving valt onder de verantwoordelijkheid
van de onderscheidene regeringen van het Koninkrijk. Dat betekent dat de mogelijkheden
voor Nederland om daadwerkelijk daarin in te grijpen buitengewoon gering zijn,
wanneer dat tegen de wil van de regering van de onderscheiden landen is. De
eerstverantwoordelijke is de minister voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse
Zaken. Natuurlijk heb ik intensief overleg met hem, juist omdat de rechtshandhaving
een van de cruciale problemen is op de eilanden. Het punt is dat Nederland
ondersteunt en graag ondersteunt, maar die ondersteuning moet in overeenstemming
zijn met zowel datgene wat de regering aan de overzijde wil als datgene wat
Nederland nuttig en nodig acht. Wij zijn op die manier in overleg met beide
regeringen. U hebt uit berichtgeving wel kunnen vernemen dat dit niet altijd
even vlekkeloos gaat, zeker wat Aruba betreft. Met andere woorden, het heeft
onze aandacht. Ik ben van plan om samen met de eerstverantwoordelijke minister
te kijken of Justitie daaraan een bijdrage kan leveren.
 
 De relatie met Suriname loopt in hoofdzaak via de lijn van de ontwikkelingssamenwerking,
maar ook daar is de rechtshandhaving, de rechtsstaat – dat is nog fundamenteler
dan op de Nederlandse Antillen en Aruba – een punt van grote zorg. Tot
nu toe is er door Justitie nogal wat in geïnvesteerd. Misschien is nog
het meest positieve dat wij kunnen concluderen dat de situatie niet verder
achteruit is gegaan. Ik ben niet echt heel gelukkig met de huidige situatie.
Wij wachten af, wat de nieuwe regering zal brengen. Is dat een regering waarvan
we denken dat er goed mee kan worden samengewerkt, dan zal ik vanuit mijn
ministerie daaraan alle steun geven.
 
 Wat voorheen het bureau-Crans heette, is inderdaad opgeheven, wat overigens
niet wil zeggen dat wij daaraan minder doen. Het is op een andere manier georganiseerd;
op dit moment zijn meer mensen bezig met Suriname, de Nederlandse Antillen
en Aruba dan voorheen. In die zin hoeft men zich dus ook geen zorgen te maken. 
 
 Ik zal nu even een aantal losse opmerkingen langslopen. De heer Talsma
vroeg naar de Wet op het binnentreden, waarbij hij specifiek inging op de
machtiging van de burgemeester, waar het gaat om civiele vonnissen. Het WODC
heeft inderdaad onlangs een evaluatierapport uitgebracht, dat we aan het bestuderen
zijn. Binnen niet al te lange tijd zal ik inderdaad beslissen, of daaraan
gevolgen voor de wetgeving moeten worden verbonden. Daarbij zal het punt van
de heer Talsma aan de orde komen.
 
 De heer Talsma schetste een negatief beeld van de vereenvoudiging van
de civiele procedure bij de kantonrechter. Dat wordt inderdaad bevestigd.
Ik heb daaruit de consequentie getrokken. Bij het indienen van het wetsvoorstel
tweede fase stel ik dan ook voor, dit terug te draaien. Ik kom dus tegemoet
aan de flexibiliteit die de heer Talsma bepleit.
 
 De heer Heijne Makkreel vraagt, hoe het staat met het wetsvoorstel over
het auteursrecht, en dan specifiek het reprorecht. Dat wetsvoorstel is nog
niet ingetrokken, omdat ik advies heb gevraagd aan de commissie auteursrecht
en nog niet weet, of dat moet leiden tot reparatie van het wetsvoorstel, dan
wel tot een geheel nieuw wetsvoorstel. De Kamer heeft in februari de interimrapportage
van de commissie auteursrecht ontvangen, op basis waarvan wij nu verder bezig
zijn met de nieuwe wetgeving.
 
 De heer Holdijk heeft een vraag gesteld over de aangifteplicht voor ambtenaren
bij poging tot omkoping, wanneer dat naar voren komt uit opgevoerde aftrekposten.
Deze aangifteplicht bestaat, wanneer de belastinginspecteur kennis krijgt
van vermoedelijke omkoping van een ambtenaar. Dat is geregeld in artikel 162,
eerste lid, onder b, van het Wetboek van Strafvordering. Ten aanzien van de
omkoper is hij daartoe bevoegd. Dat is een verschil tussen degene die omkoopt
en de ambtenaar.
 
 Ik ben het eens met de heer Holdijk dat er niet zozeer van defaitisme
sprake moet zijn, als het gaat om de bewaking van de intensiteit van het overheidsapparaat.
Een aangifteplicht voor ambtenaren past daar wel in, en de geldende wet voorziet
daarin.
 
 De heer Holdijk heeft, als het gaat om feitelijk leiding geven in artikel
51 van het Wetboek van Strafrecht, gevraagd of dit niet als een omissiedelict
kan worden gekwalificeerd. Ik moet vooropstellen dat Nederland in dit verband
met de strafbaarheid van rechtspersonen internationaal zeker niet achterloopt.
Bijvoorbeeld in Duitsland is dat nog steeds niet geaccepteerd, en ook niet
in Italië. Ik denk dat de aansprakelijkheid van leidinggevenden niet
te beperkt is. De vaststelling, wanneer van die aansprakelijkheid van de leiding
sprake is, hangt af van de feiten en van het concrete geval. Een directeur
kan in elk geval niet aan aansprakelijkheid ontkomen, door na te laten, toezicht
uit te oefenen op de personen die onder zijn verantwoordelijkheid vallen.
Hij behoort namelijk, ook volgens de jurisprudentie, de nodige maatregelen
te nemen om het begaan van delicten te voorkomen. Een te kort schieten kan
dan inderdaad tot een strafrechtelijke aansprakelijkheid leiden. Ik denk dat
in die zin ook die omissievariant wel valt binnen artikel 51 van het Wetboek
van Strafrecht.
 
 De heer Heijne Makkreel heeft naar wetsvoorstel 23032 inzake de verhoging
van het tarief voor inschrijving in het testamentenregister gevraagd. De Eerste
Kamer kon niet akkoord gaan met deze behoorlijk forse verhoging. De stemming
is toen aangehouden in verband met beraad in het kabinet, realiseer ik mij
nu. Ik zal daar werk van maken en de Kamer daarover nader berichten.
 
 De heer Glastra van Loon heeft gesproken over de wet inzake het conflictenrecht
bij echtscheiding. Dit betreft de erkenning in Nederland van de echtscheiding
in een land met islamitisch recht. De eenzijdige ontbinding van een huwelijk
kan alleen onder de volgende voorwaarden erkend worden: 
 
 
 1. wanneer
het gaat om een erkenning die in overeenstemming is met het nationale recht
van dat land;
 
 
 2. wanneer de ontbinding in het land waar die geschiedde
ook inderdaad rechtsgeldig is;
 
 
 3. en wanneer blijkt dat de vrouw instemt
met de ontbinding, dan wel zich daarbij neerlegt.
 
 
 
 De enige wijziging die wordt voorgesteld, is dat de eis van het bewijs
van instemming van de vrouw niet langer wordt gesteld wanneer de vrouw ten
tijde van de ontbinding in het islamitisch land van herkomst verblijft. Deze
wijziging is nodig in verband met de mogelijkheid van naturalisatie en het
daarmee onderworpen zijn aan het Nederlands recht. Er ontstonden namelijk
zeer veel praktische problemen op dat punt. Een en ander is overlegd met een
aantal deskundigen op het gebied van het islamitisch recht. Op de vraag of
ik met islamitische organisaties heb gesproken, moet ik zeggen dat dit buitengewoon
lastig is, omdat men zich op dat gebied moeilijk laat organiseren. Wij hebben
wel met mensen uit minderhedenorganisaties gesproken.
 
 
 
 
 
 De heer Glastra van Loon (D66):
 
 Voorzitter! Er is volgens de minister met enkele deskundigen over deze
wat moeilijk te definiëren kwestie gesproken. Bij mijn weten is er maar
één islamitisch land dat deze mogelijkheid van verstoting van
de vrouw als een middel tot echtscheiding erkent. Er zijn vele deskundigen
die ontkennen dat, overeenkomstig het islamitisch recht, een dergelijke echtscheiding
mogelijk is. Als ik mij niet vergis, is er een islamitische raad in Nederland.
Het ligt dan toch voor de hand dat deze ook geraadpleegd wordt, naast die
enkele deskundige waar andere deskundigen het fundamenteel mee oneens zijn?
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Voorzitter! Het gebeurt vaker dat deskundigen het niet met elkaar eens
zijn. Wij hebben nu een keuze gemaakt, die ik zal verdedigen. Wanneer blijkt
dat ik de verkeerde keuze heb gemaakt, zal de zaak anders geregeld moeten
worden. Ik wijs erop dat er twee islamitische raden in Nederland zijn. Zij
spreken elkaar absoluut tegen als het gaat om de vraag wie er geraadpleegd
moet worden.
 
 
 
 
 
 De heer Glastra van Loon (D66):
 
 Dat zal wel zo zijn, maar het mag toch niet te veel moeite zijn om voor
deze ene kwestie beide raden te horen. De minister hoeft deze adviezen niet
over te nemen. Ik heb overigens niet vernomen dat behalve de deskundigen die
het met dit beleid eens waren, ook anderen zijn gehoord. Het departement van
de minister kan er niet onkundig van zijn dat er ook deskundigen zijn die
een andere mening hebben.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Voorzitter! Wij hebben een aantal deskundigen geraadpleegd.
Op grond daarvan hebben wij deze keuze gemaakt.
 
 
 
 
 
 De heer Glastra van Loon (D66):
 
 Dat is een herhaling van zetten.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Ik zou niet weten waarom wij iedereen die hier maar enigszins mee te maken
heeft, moeten raadplegen. Wij maken een wetsvoorstel en daar raadplegen wij
een aantal deskundigen voor. Als de Kamer het niet eens is met het wetsvoorstel,
kan zij dat uitspreken en dan doen wij het anders.
 
 
 
 
 
 De heer Glastra van Loon (D66):
 
 Voorzitter!
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Uw heeft nu twee keer geïnterrumpeerd. U kunt hier in tweede termijn
op terugkomen.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Voorzitter! Er is gevraagd of wij met sommige maatregelen niet vooruitlopen
op wetgeving. Dat doen wij niet, maar soms wordt binnen de kaders van een
bestaande wet geëxperimenteerd met een onderwerp waarover wij overwegen,
een wetsvoorstel in te dienen. Soms wordt er ook binnen het kader van de wet
een voorschot genomen op wetswijziging, zonder dat daarbij overigens beslissingen
worden genomen die niet meer zijn terug te draaien. Dat geldt voor de tweede
fase herziening rechterlijke organisatie, waarbij het gaat om de integratie
van de kantongerechten. Daarbij worden geen onomkeerbare beslissingen genomen.
In overleg met de arrondissementen worden bepaalde stappen gezet binnen het
kader van de wet. Voor het openbaar ministerie zal ik een interimwet indienen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Schmitz:
 
 Voorzitter! Veel belangrijke onderwerpen zijn aan bod geweest. Op mijn
terrein wil ik graag op enkele onderwerpen ingaan. Ik zal deze zo kort mogelijk
formuleren, want ik zie een wat bezorgd gezicht. Ik wil ingaan op drie onderwerpen:
asielbeleid, jeugdcriminaliteit en de rechtsbijstand.
 
 Ik ben erg blij dat de heer Glasz begon met de kwestie van mijn politieke
leven, omdat ik mij bij het asielbeleid heb gecommiteerd ten aanzien van het
inlopen van achterstanden. Ik wil kort herhalen, waarom ik dat punt zo essentieel
vind. December jongstleden hebben wij een debat gevoerd op grond van een aantal
rapportages die niet mis te verstaan waren. Uit die rapportages bleek duidelijk
dat door de schoksgewijze instroom en de grote aantallen asielzoekers in de
jaren 1993 en 1994 er voor de mensen een situatie was ontstaan met een achterstand
die niet te verantwoorden was. Ik heb uitdrukkelijk gezegd dat wij ons komend
jaar geheel moesten inzetten om de achterstand in te halen en uiteraard de
instroom bij te houden, zodat wij eind 1996 een dienst hebben waar iedereen
weer uitermate positief over praat.
 
 Voor de asielzoekers zelf die wachten op een aanvraag en lang in onzekerheid
verkeren, is dat absoluut een vereiste. Voor de motivatie van de dienst en
de wijze waarop hij naar buiten een naam heeft opgebouwd, is het belangrijk
dat hij uit de fase van kritiek komt. Ik hoop en geloof nog steeds dat aan
het einde van het jaar die achterstand is ingelopen en de instroom is bijgehouden.
De immigratiedienst kan dan weer naar buiten komen omdat hij goed functioneert
al zullen er altijd, inherent aan de problematiek die de dienst behandelt,
discussiepunten zijn.
 
 Hoe wil men die doelstelling bereiken? Wordt er veel extra werk gedaan,
zo was de vraag. Natuurlijk is er extra werk. Er zal in bescheiden mate overwerk
worden gedaan. Dat heeft met grote koppen de krant bereikt. Ik heb daarvan
gezegd dat ieder bedrijf dat een achterstand heeft, best weleens zal overwerken.
Voor sommige mensen is de taakstelling verschoven. Dat kon omdat wij tegelijkertijd
te maken hebben met een dalende instroom. Bij de aanmeldcentra zijn wat minder
mensen nodig. Zij worden nu ingezet voor dit project. Bij de het zelfstandig
bestuursorgaan voor de opvang zijn in verband met de inkrimping wat minder
mensen nodig die nu voor dit project worden ingezet. Voor dit project zijn
ook nog extra mensen ingezet. Al met al heb ik goede hoop dat wij werkelijk
waar maken wat wij hebben gezegd. Daarmee is immers een groot belang gemoeid.
 
 Het bereiken van ons doel mag absoluut niet ten koste gaan van een zorgvuldige
en kritische behandeling, want dan had ik de aanbeveling van Berenschot vorig
jaar wel kunnen overnemen. In het rapport-Berenschot werd geadviseerd een
eenmalige actie te ondernemen om de hele achterstand in te lopen. Daar heb
ik heel principieel nee tegen gezegd. Een dergelijke actie zou afbreuk doen
aan een individuele en zorgvuldige behandeling. Die staat voor mij voorop.
De asielzoekers hebben daarop recht.
 
 Voorzitter! In dit kader wil ik meteen een vraag van de heer Holdijk beantwoorden.
Hij verwijst naar het rapport van de ombudsman dat in maart jongstleden is
verschenen. Hij suggereert dat de minister en ik ons zouden hebben gedistantieerd
van de kritiek in dat rapport. Dat is niet het geval. Ik weet nog goed wat
ik letterlijk heb gezegd toen het rapport van de ombudsman verscheen en in
de Tweede Kamer werd besproken. De ombudsman weet wat ik gezegd heb, omdat
ik zelf met hem daarover heb gesproken. Ik heb gezegd: het is mosterd na de
maaltijd.
 
 Want wat was er gebeurd? In het najaar van 1995 zijn er drie rapporten
verschenen: het regioplan, het rapport van de Rekenkamer en het rapport van
Berenschot waartoe ik zelf opdracht heb gegeven. Wat verscheen er in maart
1996? Precies dezelfde klachtenreeks. De ombudsman rapporteert immers over
het jaar daaraan voorafgaand. Die klachtenreeks had reeds haar beslag gevonden
in het stappenplan dat ik op grond van de eerdere rapporten had opgesteld.
En dan komen wij terug bij het project waar ik net over sprak, namelijk het
inhalen van de achterstand. De immigratiedienst moet echt op het oude niveau
terugkomen en de grote achterstand inhalen die in de jaren 1993 en 1994 is
ontstaan.
 
 De heer Holdijk vraagt hoe het dan met de ministeriële verantwoordelijkheid
staat. Het gaat immers om een agentschap, een uitvoerende dienst. Ik ben ten
volle verantwoordelijk en aanspreekbaar. De ministeriële verantwoordelijkheid
geldt ten volle voor een agentschap en voor wat daar gebeurt. Natuurlijk is
een aantal zaken die de uitvoering betreffen, gedelegeerd, maar dit laat onverlet
dat ik er verantwoordelijk voor ben en erop kan worden aangesproken.
 
 Er blijft nog een kwestie van het asielbeleid over, waar de heer Talsma
over heeft gesproken. Kan er iets tegen worden gedaan dat mensen hier ongedocumenteerd
komen, uiteraard niet alleen omdat zij op de vlucht niet rustig een paspoort hebben kunnen ophalen maar ook door een bewuste actie;
omdat zij uitdrukkelijk willen dat de documenten er niet meer zijn?
 
 Laat ik om te beginnen nog eens uitdrukkelijk zeggen dat luchtvaartmaatschappijen
zelf ervoor verantwoordelijk zijn dat passagiers voldoende gedocumenteerd
in het vliegtuig moeten zitten en aankomen. Men moet daarvoor de nodige maatregelen
nemen en men is strafbaar als die verplichting niet wordt nageleefd.
 
 Juridisch kun je paspoorten niet zomaar innemen. Theoretisch is het natuurlijk
mogelijk om een aparte juridische basis te creëren op grond waarvan je
het wel kunt doen. Maar er is in mijn ogen een duidelijk verschil tussen de
juridische mogelijkheid en de politieke wil om het te doen. Ik zou er niet
voor willen kiezen. Je zou immers de paspoorten van alle passagiers moeten
innemen. Als men instapt is het uiteraard niet duidelijk om welke reden men
reist. Ik denk dat wij geen samenleving willen die zozeer op wantrouwen is
gebaseerd dat zelfs in een vliegtuig ieders paspoort wordt ingenomen. Het
zou verder als passagiersonvriendelijk worden ervaren en veel rompslomp met
zich brengen. Ik denk dus dat wij die keuze niet willen maken.
 
 Er komt nog iets bij. Bij de entree in het vliegtuig vindt er een extra
check plaats of men wel met de goede documenten binnenkomt. Er is een verdere
inzet gepleegd in wat wij de "preboarding checks" noemen. Het personeel van
de marechaussee staat de luchtvaartmaatschappijen ter plaatse bij. Het personeel
wijst erop dat er goede documenten moeten zijn en adviseert als documenten
niet echt zouden blijken te zijn. Anderzijds is er de gates control als men
uit het vliegtuig stapt: een onmiddellijke controle door de marechaussee van
de documenten, vooral bij risicovluchten.
 
 Daarmee zeg ik overigens niet dat het probleem niet bestaat. Het is geen
ontkenning van het probleem dat de heer Talsma naar voren brengt. Alleen,
wij hebben maatregelen genomen die wij met elkaar willen. De suggestie van
de heer Talsma gaat wat mij betreft net verder.
 
 Tot zover wat het asielbeleid betreft.
 
 Mevrouw Le Poole en de heer Hendriks hebben een aantal opmerkingen over
jeugdcriminaliteit gemaakt. De minister is al op het onderwerp ingegaan en
heeft onder andere gewezen op het belang van taakstraffen. Ik ben blij dat
er in dit debat weer aandacht voor het onderwerp is. Wij hebben niet voor
niets na de commissie-Van Montfrans en na de nota inzake veiligheid een aparte
nota over jeugdcriminaliteit uitgebracht, die in de Tweede Kamer is besproken.
 
 Mevrouw Le Poole sprak over bezuinigingen. Bij de start van dit kabinet
is de bezuiniging die toen al was voorgenomen, ingetrokken. Bij de laatste
begroting is zelfs door een suggestie van VWS en Justitie tezamen 72 mln.
extra geïnvesteerd om een heel aantal plannen en projecten in het kader
van jeugdhulpverlening, jeugdzorg en bestrijding van jeugdcriminaliteit in
te vullen.
 
 Mevrouw Le Poole refereerde aan de opstellenbundel van mevrouw Femke Halsema.
De waarschuwing die zij geeft neem ik buitengewoon serieus. Bij de aanbieding
ervan heb ik mijn waardering tot uitdrukking gebracht. Juist in het kader
van de integratie van jongeren die tot de zogenaamde risicogroepen behoren
hebben wij een heel aantal plannen. Als ik "wij" zeg, duid ik op de samenwerking
in het kader van het grote-stedenbeleid, met de groep van vier steden en de
groep van vijftien steden, om juist de jongeren in de risicogroepen betere
kansen te bieden op integratie, scholing en werk. Vooral het project Jeugd
en veiligheid in het kader van het grote-stedenbeleid is daar een onderdeel
van. Er zijn convenanten afgesloten met de in totaal negentien gemeenten.
De vier grote gemeenten hebben inmiddels uitgebreide activiteitenplannen voor
jeugd en veiligheid opgesteld. De vijftien zijn er op dit moment mee bezig.
In onze prioriteitsstelling blijft dit essentieel.
 
 De heer Hendriks vraagt aandacht voor de jeugdcriminaliteit. Hij vraagt
zich af of de taakstraffen werkelijk tot verbetering leiden. Ik meen dat wij
het pedagogische aspect van taak-leerstraffen en HALT-zaken moeten meenemen.
Het is niet zo dat al die jongeren anders tot recidive komen, maar er blijken
in het kader van de pedagogische doelstelling van taak-leerstraffen, HALT-afdoening
en dergelijke vorderingen gemaakt te worden. De minister is al op HALT ingegaan.
 
 Het derde onderwerp, door mevrouw Le Poole en de heer Hendriks naar voren
gebracht, is de wet op de rechtsbijstand en het zo wezenlijke aspect van de
toegankelijkheid van het recht. De minister en ik vinden het een uitermate
groot goed dat de toegankelijkheid van het recht overeind blijft. Het rapport
Met recht bijstand van het WODC en de Raden voor rechtsbijstand heeft eind
vorig jaar geleid tot een reparatie ten aanzien van de eigen bijdragen. Ik
noem het echt een reparatie, omdat er meer wensen waren en er een duidelijke
aanwijzing was van vraaguitval, over het jaar 1994. Voor 1995 en later zien
wij eigenlijk nog hetzelfde beeld, al is de reparatie nog niet meegenomen
in de gegevens die wij nu hebben. Dat kan nog een zeker corrigerend effect
hebben.
 
 Er is zoals bekend een vervolgonderzoek gaande, waarin wordt bekeken of
mensen naar alternatieven zoeken voor de toegang tot het recht. In oktober
van dit jaar komt er een tussenrapport. Het eindrapport is gepland voor begin
1997.
 
 De heer Hendriks zei dat juist de zwakkere partijen de dupe worden van
het bestaan van inkomensgrenzen. Het zijn niet de zwakste, het is niet de
onderste inkomensgroep. Het is juist de groep iets meer daar boven. Ik wacht
de gegevens af, want aan een aanpassing van de inkomensgrenzen hangt een gigantisch
prijskaartje. Het kabinet zal zich beraden wat het te doen staat, als er althans
een duidelijke trend blijft in de vraaguitval, die niet door de reparatie
die wij hebben aangebracht blijkt te worden gecorrigeerd.
 
 Mevrouw Le Poole stelde een vraag over het overleg met de VNG over de
verificatie van de financiële gegevens. Er zijn discussies gaande, niet
alleen met de VNG maar ook met de Raden voor rechtsbijstand, om te bezien
of eenvoudiger regelingen mogelijk zijn. Dat vereist weer medewerking van
de belastingdienst. Kortom, er is volop discussie met de onderscheiden partners.
 
 Zij heeft gewezen op de administratieve rompslomp bij toevoeging. In de
beginperiode van de Raden voor rechtsbijstand zijn die aanloopproblemen onmiskenbaar
geweest. Ik kan uitdrukkelijk zeggen dat het nu beter loopt. Maar wij houden
wel de vinger aan de pols. Wij bewaken de situatie. 
 
 Mevrouw Le Poole vraagt of de sociale advocatuur niet wordt bedreigd bij
de verdere vraaguitval. Heel harde aanwijzingen hebben wij daar niet voor.
Het aantal mensen dat daar werkzaam is, blijft vrij constant. Gezien de relatie
met de vraaguitval en de vraag wie op de kleintjes let, zullen wij in het
onderzoek ook de positie van de sociale advocatuur duidelijk in beeld houden.
Wij zullen ervoor waken dat die niet verder achteruit gaat. Wij vinden het
een groot goed.
 
 Op het ogenblik wordt er ook nogal gediscussieerd over de sociale advocatuur
en de relatie met een betalende praktijk. Ik herhaal in dit verband dat wij
de toegankelijkheid tot het recht essentieel achten.
 
 Ik hoop hiermee alle vragen op mijn terrein te hebben beantwoord.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De Kamer heeft voor de tweede termijn een klein halfuur nodig. Als iedereen
zich wat beperkt, kan het debat zonder dinerpauze afgerond worden. Ik stel
voor zo te handelen.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 De heer Glasz (CDA):
 
 Voorzitter! Ik ben natuurlijk blij met de uitgesproken intentie van de
minister van Justitie dat Justitie er altijd zal blijven. Ik voeg daaraan
toe: als zelfstandig departement. Zo is het ook bedoeld.
 
 Daarop volgden enkele nuanceringen. Ik zal die heel goed bestuderen. Vaak
kunnen nuanceringen namelijk grote betekenis hebben. De minister heeft ook
iets gezegd over home office. Wij zullen de Handelingen daarop goed bekijken.
In ieder geval zal het niet aan de intentie van de minister liggen. Dat noteer
ik met vreugde.
 
 De minister heeft nog iets gezegd in de trant van: u moet zich niet al
te veel aantrekken van wat ambtenaren zeggen. Ik verneem dat de heer Docters
van Leeuwen indertijd geen spreekverbod had, maar een terughoudendheidsgebod.
Ik weet dat Justitie niet met het bedrijfsleven of met een andere instelling
vergeleken mag worden, maar ik doe dat nu toch even. Ik geef een voorbeeld.
Ik ben de directeur van een instelling of een bedrijf en ik pleit voor de
zelfstandigheid van het bedrijf. De mededirecteur roept echter naar buiten
dat hij voor fusie en samengaan is. Het leven van die persoon duurt daar dan
niet lang meer. Het minste wat ik zou doen, was hem een spreekverbod opleggen.
Ik denk dus niet dat de minister kan volstaan met de opmerking dat men zich
niets moet aantrekken van wat de heer Docters van Leeuwen of straks misschien
de heer Borghouts zegt dan wel wat de heer Suyver in het verleden heeft gezegd.
Ik meen dat ik daarnaar zal moeten blijven luisteren in de veronderstelling
dat die ambtenaren ook enige invloed op de intentie van de minister hebben.
Ik denk dat de minister verantwoordelijkheid draagt voor de uitlatingen van
die ambtenaren. Ik zal dan ook goed kijken of uitlatingen van die ambtenaren
de gloedvol verwoorde intentie van de minister, waarmee ik zeer blij ben,
in de toekomst misschien ondersteunen.
 
 De minister heeft de vragen over de medeverantwoordelijkheid niet beantwoord.
Met respect, maar dat is ook gebeurd in het IRT-debat. Ik heb dit uit de discussies
gelicht om aan te geven dat dit een heel zwak punt is. Ik doel op het dualistische
aspect. Het gaat over het samengaan van korpsbeheerders, dus Justitie, en
Binnenlandse Zaken. Dat moet niet opnieuw tot verlamming leiden. Daarover
heb ik dus verspreid een drietal vragen gesteld. Ik heb de drie vragen gebundeld.
 
 Allereerst over de conflictbeheersingsregeling, eigenlijk over de medeverantwoordelijkheid.
Waarom wilde het kabinet geen conflictbeheersingsregeling analoog aan artikel
53 van de Politiewet? Waarom is er nadat dit gezegd is, voor zover het voor
mij uit de stukken waarneembaar is, geen stelling ingenomen? Ik heb vanmorgen
uitvoerig geciteerd dat de minister van Binnenlandse Zaken gezegd heeft dat
hij eigenlijk niet wist hoe hij het moest regelen, het eigenlijk ook niet
wilde en er weinig in zag. Waarom is er geen stelling ingenomen? Dat is heel
belangrijk. Ten slotte vraag ik waarom de minister van Justitie geen standpunt
heeft ingenomen en het geheel heeft overgelaten aan de minister van Binnenlandse
Zaken. Het is een buitengewoon belangrijk punt en de vraag is eigenlijk waarom
de minister van Justitie geen primaat heeft geclaimd in het geval er een patstelling
ontstaat.
 
 Over het instemmingsrecht heb ik een soortgelijke vraag gesteld. Wij hebben
hier een discussie gehad waarbij de minister van Justitie en de minister van
Binnenlandse Zaken naast elkaar aan de tafel zaten. De heer Heijne Makkreel,
de heer Jurgens, ik en anderen hebben hier echt ons best gedaan om een praktische
invulling aan het instemmingsrecht te geven op grond van onze interpretatie
van de theorie van dat nieuwe staatsrecht. De enige die erop reageerde, was
de minister van Binnenlandse Zaken. Hij deed dit echter op een voor mij zeer
onbevredigende manier. Het is buitengewoon onbevredigend om uit de Handelingen
van de Tweede Kamer over een ander wetsvoorstel te moeten lezen dat de minister
van Binnenlandse Zaken vindt dat hij het volkomen oneens is met datgene wat
de heren Jurgens en Glasz in de Eerste Kamer zeiden. Wij hadden echt grote
behoefte aan de inbreng van de minister van Justitie. Mijn vraag was dan ook
waarom zij aan die discussie over een staatsrechtelijk zo belangrijk punt
niet heeft deelgenomen. Ik wil deze vraag wel een beetje veranderen: mogen
wij erop rekenen dat zij voluit zal meedoen wanneer wij binnenkort wederom
een debat met de betrokken ministers hebben?
 
 
 
 
 
 De heer Heijne Makkreel (VVD):
 
 Voorzitter! Ik stel om te beginnen vast dat ik de bewindslieden bijzonder
erkentelijk ben voor de heldere en open wijze waarop zij ons geantwoord hebben.
Ik vond het een zeer verfrissende ervaring.
 
 Ik kom toch op één punt terug, de kwestie van de regelgeving.
De vraag is niet alleen of een nieuwe regel nodig is, maar ook of de controlecapaciteit
beschikbaar is. Nu heeft de minister er iets over gezegd. Er worden afspraken
gemaakt en de departementen worden aangeslagen voor de aanslag die zij op
de capaciteit doen. Hiermee is nog niet vastgesteld dat de aanslag die op
de controlecapaciteit wordt gedaan, inderdaad voldoende is om een effectieve
controle tot stand te brengen. Ik blijf bij mijn constatering dat er op dit
moment een buitengewoon grote hoeveelheid regelgeving is die gewoon niet effectief
gehandhaafd wordt. De minister heeft dit op een heel ander punt van haar antwoord in wezen zelf erkend. In het kader van de benodigde cellencapaciteit
sprak zij van mogelijkheden die het openbaar ministerie moet hebben om hier
en daar eens een actie te houden. Uit het feit dat er door een actie op een
bepaald beleidsterrein ineens veel meer cellen nodig zijn dan gewoonlijk,
volgt gewoon dat in de normale praktijk de handhaving van de desbetreffende
regeling op een laag pitje staat. Mijn stelling blijft dat een regeling die
niet gehandhaafd wordt, moet worden afgeschaft dan wel niet moet worden ingevoerd.
De regeling mag nog zo'n mooi doel hebben, als zij niet gehandhaafd wordt,
werkt zij alleen maar negatief. Het doel wordt dan toch niet bereikt en doordat
de regeling bestaat en niet gehandhaafd wordt, werkt zij negatief op de publieke
moraal. Daarom beveel ik dit punt nog eens heel uitdrukkelijk in de aandacht
van de minister aan.
 
 
 
 
 Voorzitter: Postma
 
 
 
 
 
 De heer Talsma (VVD):
 
 Voorzitter! Mijn dank aan de beide bewindspersonen voor de gegeven antwoorden.
Wat betreft de reactie van de staatssecretaris op mijn paspoortopmerking,
geloof ik dat ik het nu wat beter begrijp. Zij ziet niet primair juridische,
maar meer politieke dingen. Dat is dan inderdaad door mij goed aangevoeld
en daar zijn wij het dus niet helemaal over eens. Wij vinden dat in dit soort
grensgevallen een wat strakker optreden zeer wel gerechtvaardigd is.
 
 De minister van Justitie heeft, sprekend over een eventueel fiatteren
van doorlaatzaken, er toch de voorkeur aan gegeven dat de minister zelf de
beslissing neemt. Ik leg mij daar graag bij neer, als dat het resultaat zou
zijn – het moet nog gebeuren, zo begrijp ik – van de precieze
taakverdeling en regeling van de procureurs-generaal. Mijn opmerking strekte
er juist toe om te voorkomen dat als er eens zo'n doorlaattransactie is de
advocaten van de betrokken verdachte de minister van Justitie dan ongetwijfeld
zelf als getuige zullen oproepen om te horen waarom zij dit wel en dat niet
heeft gedaan. Maar ik laat dat graag over aan het nader overleg in de kring
van de PG's.
 
 Voorzitter! Ik heb met groot plezier – dat zal wel duidelijk zijn –
gehoord dat de minister voornemens is om de civiele kantongerechtsprocedure
bij te sturen, naar ik begrijp zelfs op korte termijn, en dat zij zich bovendien
zal verdiepen in de kwestie van het binnentreden en dan zal beslissen. Ik
merk daarbij nog op – dat is tussen de regels ook wel te lezen –
dat zelfs minister Kosto eigenlijk toegaf dat het een weinig gelukkige zaak
was, dat de deurwaarder machtiging moest vragen voor tenuitvoerlegging van
een civiel vonnis. Maar het was nu een keer, zo zei hij, de Tweede Kamer gepasseerd
en de Wet op het binnentreden bevatte nog vele andere belangrijke dingen.
Hij was echter in zijn toezegging vrij duidelijk en ik hoop dat de minister
het daarmee eens zal zijn.
 
 Een slotopmerking, voorzitter. Ik sluit mij aan bij wat de heer Heijne
Makkreel al zei: wij zijn bijzonder happy met de reacties van met name de
minister. Ik ben gefrappeerd – en dat was nog vóór die
kleine toezeggingen die ik net noemde – door de manier waarop zij rustig
en heel beslist sprak over wat zij op haar departement heeft gedaan, in de
zin van: ik dacht eerst dat het beter zou gaan, maar dat lukte toch niet en
toen heb ik ingegrepen. Zij zei dit heel bescheiden en rustig. Nu, dat gebeurt
niet elke dag op elk departement. Ik wil graag uitdrukking geven aan de mening
in mijn fractie, dat wij vinden dat de minister op een bijzonder gelukkige
wijze haar moeilijke taak invult. Toen zij hier het vorige jaar aantrad, moest
alles nog wennen. Zij heeft het daarna niet eenvoudig gehad met allerlei vragenstellerijen
in de Tweede Kamer. Wij willen graag uitspreken dat wij haar optreden vandaag
buitengewoon hebben gewaardeerd.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Voorzitter! In tegenstelling tot voorgaande fractiewoordvoerders kan ik
niet verbloemen, dat ik de beantwoording op het onderwerp dat wij hebben aangekaart,
het drugsbeleid – ook D66 heeft er spreektijd op ingezet – eigenlijk
nog teleurstellender vond dan de nota zelf. Je zou kunnen zeggen dat het fundamentele
debat wordt vermeden. Defensief en angstig wordt er gereageerd op de verhalen
van Glastra van Loon, van mij en ten dele ook van de PvdA-fractie, waarin
gezegd wordt dat die war on drugs helemaal niet is te winnen: het beleid moet
om.
 
 Met Glastra van Loon ben ik het eens dat er veel offensiever te werk gegaan
had moeten worden, ook in de richting van de Fransen. Ik wijs op zijn suggestie:
had nu eens geciteerd uit hun eigen rapporten, zoals het rapport-Henrion,
dat inderdaad in de Seine is gekieperd. Zo'n benadering heb ik gemist in de
richting van de Fransen. Ik merk het nu eigenlijk ook weer: men is angstig
en wil dat debat niet voeren. Men moddert gewoon door met het huidige beleid.
Als enige verzachtende omstandigheid heb ik het gegeven dat slechts een minderheid
in deze kamer deze benadering kiest. VVD, CDA en anderen zwijgen er allemaal
over. Dat is een verzachtende omstandigheid, zo zou je kunnen zeggen, in juridische
termen sprekend, maar echt dapper vind ik het allemaal niet.
 
 De minister zegt dat zij geen war on drugs voert, maar dat is natuurlijk
onwaar. Die war on drugs wordt wel degelijk doorgevoerd. Er wordt niet gekozen
voor liberalisering. Het verbod wordt doorgezet. De cellen zitten vol met
drugsverslaafden. De politie en de recherche jagen op en zijn nog steeds al
hun capaciteiten aan het verspillen. Die "Bar" in New York heeft het inderdaad
in één zin doeltreffend verwoord: het kost miljarden en het
levert helemaal niets op. Het enige wat de minister dan kan zeggen, is dat
wij het iets minder beroerd doen dan in Frankrijk. Maar dat is inderdaad al
snel gedaan.
 
 De minister noemt eigenlijk maar één argument waarom ze
het verbod ook niet wil opheffen, namelijk het risico voor de volksgezondheid.
Ik vind dat argument buitengewoon pover, omdat iedereen weet dat tabak de
grootste drug is. Daar vallen de meeste doden. Alcohol heeft een veel ontwrichtender
werking op de samenleving. Toch worden zij niet verboden, ondanks die risico's
voor de volksgezondheid. Maar dat geldt ook voor autorijden en bergbeklimmen;
wat is er gevaarlijker dan bergbeklimmen? Deze drugs worden om allerlei historische
rare ideeën wel verboden. Ik zou toch een reactie willen op de vraag
van Friedman in wiens belang dat verbod nu eigenlijk is. In zijn ogen is dat
in het belang van het kartel, dat 300 tot 500 mld. per jaar omzet. Is de minister
het daarmee eens? 
 
 Ik zou eveneens graag een reactie krijgen op de vier O's van psychiater
Polak in Amsterdam en ik wil graag wijzen op de oproep van Erik van Ree, namelijk
de erkenning van roesmiddelen van alle culturen. In Limburg vieren ze carnaval.
Dadelijk hebben we weer al die Oranjegasten, die uit hun bol gaan. Kennelijk
is het een diep gevoelde behoefte van vele mensen. Hij beschouwt de drugs
ook als een soort chemisch carnaval. Is zo'n benadering niet veel vruchtbaarder
dan een voortmodderen op de heilige weg, die eigenlijk ook nog wordt ontkend
door de uitspraak, dat er helemaal geen war on drugs wordt gevoerd, die feitelijk
wel ook door dit paarse kabinet wordt gevoerd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Le Poole (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Allereerst dank ik de minister en de staatssecretaris
voor hun uitvoerige en plezierige beantwoording. Vele van mijn vragen zijn
beantwoord. Ik wil direct verder gaan met te zeggen, dat ook ik nogal teleurgesteld
ben door wat er is gezegd over de drugskwestie. Ik trek ook in twijfel, dat
er geen drugsoorlog wordt gevoerd. Ik zou graag willen dat het waar was maar
uit het rapport van de commissie-Van Traa blijkt die oorlog in ieder geval
wel te zijn gevoerd. Met het nieuwe drugsbeleid ben ik er niet van overtuigd,
dat er helemaal geen oorlog wordt gevoerd. Het blijft kennelijk een heel belangrijk
onderdeel van het strafrecht. Ik ben ervan overtuigd, dat dat slecht voor
de volksgezondheid is en dat vind ik erg beroerd.
 
 Afgezien daarvan ben ik blij met de uitspraak van de minister over wat
zij in Europees verband doet. Dat is wellicht het beste wat zij met deze stand
van zaken kan ondernemen.
 
 Uit het antwoord van de minister begrijp ik, dat op alle bezwaren van
de korpsbeheerders over de handhaafbaarheid wordt teruggekomen. Er is namelijk
luidkeels geroepen dat het allemaal niet kon. Ik zou graag horen, dat bevestigd
is dat het anders ligt.
 
 Voorzitter! De minister en ik zijn het op vele punten met elkaar eens.
Ik ben blij met alle plannen van de minister om de noodzaak tot celstraf zoveel
mogelijk terug te dringen. Ik ben het ook met haar eens, dat soms hogere straffen
nodig zijn. Mensensmokkel is daar een goed voorbeeld van, maar de concentratie
frauduleuze gedragingen volgens mij nog steeds niet. Het ging namelijk niet
om grote fraudes. Nergens is aangetoond, dat de maximumstraf op die delicten –
het geven van onjuiste inlichtingen met betrekking tot de sociale zekerheid –
niet ruimschoots voldoende was.
 
 De minister ziet niets in een strafjarenbudget. Het is inderdaad ingewikkeld.
Ik vind de minister echter niet geheel consistent. Er zijn immers door Justitie
wel aanwijzigingen gegeven om bepaalde doelstellingen te halen, bijvoorbeeld
tien ontnemingsvorderingen per jaar. Dat is naar mijn mening vergelijkbaar
met een strafjarenbudget.
 
 Overleg over de hoogte van straffen lijkt mij uitstekend. Dat kan misschien
leiden tot bezinning, maar zal op zichzelf niet veel bijdragen tot het doel,
namelijk het verkorten van gevangenisstraffen.
 
 Het verheugt mij te vernemen dat de minister en de staatssecretaris beiden
veel aan preventie willen doen. Af en toe lijkt het echter alsof de voornaamste
prioriteit ligt bij het beschikbaar stellen van méér cellen
en agenten. Dat is allemaal vreselijk belangrijk, doch preventie is ook heel
erg belangrijk. Ik weet niet helemaal zeker, of een en ander voldoende vertaald
worden in beleid.
 
 Naar aanleiding van het rapport van de commissie-Hoekstra merkt de minister
op, dat alles gaat in overleg met de zittende magistratuur. Zij heeft niet
geantwoord op mijn vraag, of zij het nuttig oordeelt een rechtsvergelijkend
onderzoek te doen conform het voorstel van de Hoge Raad. Ik leid uit haar
opmerkingen af, dat een eventuele wijziging van de bestuursvoering van de
rechtbanken niet ingevoerd zal worden voordat die in beide Kamers van de Staten-Generaal
geaccordeerd is. Helemaal duidelijk was het mij echter niet, ik zou er graag
iets meer over horen.
 
 De toegankelijkheid van het recht heeft de aandacht van de staatssecretaris.
Begrijp ik het goed, dat de problemen van de sociale advocatuur ook meegenomen
worden in het onderzoek van het WODC en dat wij nader uitsluitsel krijgen
over de vraag, of dat inderdaad effect heeft gehad?
 
 
 
 
 
 De heer Holdijk (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Deze tweede termijn wil ik in elk geval benutten
om, mede namens de fractie namens welke ik ook in eerste instantie gesproken
heb, mijn dank te betuigen voor de reacties van beide bewindsvrouwen; niet
alleen dank, maar ook respect voor de adequate en snelle wijze waarop dat
is gebeurd.
 
 Op een enkel punt kom ik min of meer staccatogewijs nog even terug. Met
name de heer Heijne Makkreel heeft enerzijds de regelgeving en de regelhandhaving
aangeroerd en anderzijds het normverval; dat woord gebruikte de minister.
Het is duidelijk dat daartussen een relatie bestaat. Naarmate het besef van
normen zwakker wordt of verandert, zal de handhaving meer problemen geven,
zal de behoefte aan nog meer regels toenemen, etcetera. De minister zegt,
dat de overheid bij het tegengaan van het normverval beperkte middelen heeft.
Ik hoop dat zij het mij niet kwalijk neemt, dat ik, in mijn verantwoordelijkheid
als deel van de overheid, moet trachten aan te dringen op heldere normstelling
in de zin van morele normen. Die kunnen namelijk juist een heleboel regelgeving
en een heleboel handhavingsproblemen helpen te voorkomen.
 
 Wat de voorzieningen voor de financiële expertise bij politie en
justitie betreft, wil ik mijn inbreng beperken tot het uitspreken van de wens
dat de minister en ik het mogen beleven dat de leerstoel forensische accountancy
er komt.
 
 Ten minste op één punt had ik, gelet op de toonzetting van
de minister, het gevoelen dat ik niet geheel goed verstaan ben. Dat punt betrof
de positie van de geestelijk gestoorden die zich in gevangenissen bevinden.
In de woorden van de minister klonk een licht verwijt, aangezien ik verband
had gelegd met het overlijden van een aantal gedetineerden in de cel. Ik wil
mijn woorden op dit punt verklaren en misschien worden zij daarmee voor haar
iets duidelijker. Ik wil dit doen aan de hand van een bericht, ontleend aan
de knipselkrant van Justitie. Het ging om een artikel in het Rotterdams Dagblad.
Daarin stond: de ministeries van Justitie en van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport overleggen over de vraag of de huidige opvang van psychisch gestoorde gedetineerden wel de juiste is. De discussie is opnieuw
opgelaaid na de drie zelfmoorden in het huis van bewaring aan de Noordsingel
in Rotterdam.
 
 Dat is het enige verband dat ik heb gelegd en ik hoop dat dit voldoende
is om misverstanden weg te nemen.
 
 Voorzitter! Wat de IND betreft, wil ik nog nadrukkelijk gezegd hebben,
dat ik niet het zwaarst getild heb aan de kritiek die op dit punt door de
ombudsman is geuit. Ik heb die wel gereleveerd, maar in volstrekt neutrale
zin en niet omdat ik de rapportage van de ombudsman niet serieus zou nemen
of omdat het om Justitie gaat, maar wel omdat ik ook zelf inzie, dat het haast
voorspelbaar is dat voor deze dienst dergelijke resultaten in verslagen naar
voren komen.
 
 Wat de aangifteplicht van ambtenaren op basis van artikel 162 van het
Wetboek van Strafvordering betreft: ik heb mij laten gezeggen wat er gezegd
is. Niettemin heb ik twijfels, maar ik zal eerst mijn huiswerk doen en nagaan
of het antwoord zo geruststellend is als het klonk.
 
 Voorzitter! Ten slotte: een vraag over het drugsbeleid is niet beantwoord
en die betreft de bejegening van de nieuwe drugsproblematiek door Den Haag.
Ik heb gevraagd of de minister in dezen al een lijn ontwikkeld heeft. Misschien
vraag ik te veel, maar het zou ook kunnen zijn dat de minister op dit punt
voor haar in het geheel geen taak weggelegd ziet. Hierover wil ik nog graag
duidelijkheid.
 
 
 
 
 
 De heer Glastra van Loon (D66):
 
 Voorzitter! Ook ik wil de minister graag dankzeggen voor haar antwoorden
en meteen vermelden dat ook mijn fractie het volle vertrouwen heeft in de
manier waarop de minister de processen binnen het departement en in "aanleunende"
organisaties op dit moment in de greep heeft. Andere sprekers hebben dat vertrouwen
ook uitgesproken. Wij hebben natuurlijk in de fractie overleg gepleegd en
ons afgevraagd wat het thema van onze bijdrage aan dit beleidsdebat zou zijn.
Juist omdat wij op dit punt vertrouwen in de minister hebben en de gang van
zaken juist vinden, hebben wij besloten om het onderwerp dat ons buitengewoon
benardt, namelijk de storm buiten, aan de orde te moeten stellen. In zekere
zin is het volledig concentreren op dat laatste dus mede te beschouwen als
een blijk van vertrouwen in het beleid van de minister ten aanzien van de
andere zaken.
 
 Ik ben verheugd dat de minister nadrukkelijk zegt dat zij niet spreekt
en niet denkt in termen van een war on drugs. Ik had ook niet anders verwacht.
Dat neemt niet weg dat er een beleid wordt gevoerd dat – mag ik dat
woord aan de rapporten ontlenen? – prohibitionistisch genoemd kan worden.
Juist omdat de minister niet in die termen van "war on drugs" denkt, zou ik
een reactie van haar op de inhoud van die rapporten, voor zover ze hier aan
de orde zijn geweest, zeer op prijs hebben gesteld. Het zou mij ervan verzekerd
hebben, zoals ik er zeker van ben dat zij haar taken waarover ik niet heb
gesproken met zeer veel deskundigheid en gevoel voor de proporties uitvoert,
dat zij ook dit probleem in de proporties ziet waarin mijn fractie ze ziet.
Ik heb hier tenslotte niet een verhaal verteld, maar een betoog gevoerd. Een
ieder kan het met dat betoog eens of oneens zijn, maar de reactie "wij voeren
een evenwichtig beleid" is níet een reactie op een betoog, maar veel
meer: ach, wij doen het niet zo slecht.
 
 Ik begrijp best dat in deze discussie in deze Kamer niet de details van
het beleid door de minister behandeld en besproken kunnen worden. Ik vind
evenwel dat het toch goed zou zijn geweest, als de minister de richting die
zij op wil ten aanzien van dit nijpende probleem had willen aangeven. Zou
zij de ernst van het probleem willen beamen, de vicieuze cirkel waarin wij
betrokken zijn, niet voor mijn geruststelling, maar om de realiteit niet te
laten glippen als zand tussen onze vingers?
 
 Voorzitter! Ik wil nog kort ingaan op het wetsontwerp, waarvan de minister
mij wel heeft duidelijk gemaakt hoe het is gegaan. Zij zei bijna letterlijk:
wij doen het zo; wij horen deskundigen en daarop afgaande komen wij tot een
wetsvoorstel. Als ik dat zo hoor, dan denk ik dat het is gegaan alsof het
uitsluitend om een technisch probleem ging. Ik hoop hier vandaag te kunnen
overbrengen dat het een buitengewoon gevoelig probleem raakt. Het raakt de
gevoelens van zekerheid van zeer vele islamitische vrouwen; het raakt de positie
die zij ook in onze maatschappij innemen. Met het oog daarop wil ik de minister
toch vragen ook andere dan de al gehoorde deskundigen en in het bijzonder –
het zijn er tenslotte toch echt nog maar twee – de islamitische raden
te horen.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Voorzitter! Ik ben ingenomen met het commentaar en de antwoorden van de
minister en van de staatssecretaris op mijn inbreng. Mijn dank daarvoor. De
bewindslieden zijn ingegaan op al mijn vragen, één uitgezonderd.
En juist die kwestie ligt mij zo na aan het hart. Het betreft mijn opmerking
over de door de Amsterdamse politie ingestelde afdeling Senioren en Veiligheid.
Juist dit initiatief kan zeer positief uitwerken ten aanzien van de nabijheid
en de aanspreekbaarheid van de politie voor senioren. Kan de minister daarom
toch nog even aangeven of zij wellicht overweegt te stimuleren dat dit initiatief
ook door andere korpsen wordt overgenomen? Ik zou dankbaar zijn als de minister
nog even daarop zou willen ingaan.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Voorzitter! De heer Glasz kondigt aan, dat hij de Handelingen nog eens
goed zal nalezen over wat ik heb gezegd over het Home Office. Laat ik het
dan voor de Handelingen nog eens duidelijk zeggen: ik denk daar niet aan.
Dat één van de ambtenaren dat gezegd heeft bij zijn verhoor
door de parlementaire enquêtecommissie, vind ik een iets andere situatie
dan wanneer iemand dat gewoon in een toespraak of tegen de pers zegt. Ik ben
uiteraard verantwoordelijk voor wat mijn ambtenaren zeggen, maar ik wil dit
toch op een iets ander pad zetten. Ik heb ook heel duidelijk gemaakt dat wat
mij betreft de taken van het ministerie van Justitie blijven zoals ze op dit
moment zijn. Wat betreft de terughoudendheid die betracht dient te worden,
vind ik in beginsel dat, wanneer een bepaalde politieke druk op een onderwerp
staat, een ambtenaar daarmee überhaupt wel een beetje rustig moet omgaan.
 
 Ik kom toe aan de verantwoordelijkheden van Justitie als het gaat om het gebruik van opsporingsmethoden. Er is een onderscheiden verantwoordelijkheid
tussen de korpsbeheerder en het openbaar ministerie. Ik vind dat de parlementaire
enquêtecommissie dit te veel door elkaar haalt: het is te veel een gezamenlijke
verantwoordelijkheid. De verantwoordelijkheid van de korpsbeheerder is er
één vanuit het beheer, en dan gaat het om inzetbaarheid van
personeel, veiligheid van personeel en integriteit van de organisatie. Het
openbaar ministerie is verantwoordelijk voor opsporing en vervolging, voor
alles wat valt onder de justitiële taak van de politie. Dat ik misschien
verzuimd heb, daarop te reageren, komt omdat ik dat logisch vind. Maar ik
zal het hier nog eens duidelijk zeggen. Dit komt tot uiting in de praktijkregel
dat het openbaar ministerie, dus Justitie, gaat over de opsporing, waarbij
de korpsbeheerder niet over elke opsporingsactie geïnformeerd behoeft
te worden. Het gaat er alleen maar om, wanneer het een actie betreft die qua
opsporingsmethode ingrijpend is. Dan vind ik het juist dat een korpsbeheerder
daarover wordt ingelicht, opdat hij weet waaraan zijn personeel wordt blootgesteld.
Ik denk dat die verantwoordelijkheden goed te onderscheiden zijn. In de driehoek
komen ze bij elkaar, en wanneer daar een geschil ontstaat, is het een geschil
tussen gezag en beheer, dat via de normale lijn terechtkomt bij de commissaris
van de koningin en de procureur-generaal. Dat is wat ik bedoel: naar mijn
idee hoeft voor een dergelijk geschil geen andere wettelijke regeling te worden
gecreëerd.
 
 De heer Glasz vraagt, waarom de minister van Binnenlandse Zaken het woord
heeft gevoerd toen het ging om de staatsrechtelijk gezien nieuwe aspecten
van het instemmingsrecht van de Kamer voor besluiten in de JBZ-raad. Dat is
zo verdeeld. De regering is aan het woord, en we hadden afgesproken dat de
minister van Binnenlandse Zaken daar het woord namens de regering zou voeren.
Dat dit niet beantwoordt aan wat de Kamer daarvan verwacht, moet misschien
aanleiding zijn om daarover nog eens apart te praten. Het onderwerp verdient
namelijk wel dat er wat diepgaander dan tot nu toe mogelijk is geweest, op
wordt ingegaan.
 
 
 
 
 
 De heer Glasz (CDA):
 
 Ik mag natuurlijk niet komen aan de verdeling die u met uw collega van
Binnenlandse Zaken maakt. Mijn bezwaar was niet zozeer dat hij het woord daarover
voerde, alswel dat u dat niet deed. Het is toch echt een nieuw stuk staatsrecht.
Als we hier moeten theoretiseren over de juridische achtergronden van het
instemmingsrecht, hoop ik zeer dat, als u beiden volgende keer weer hier bent,
wij mogen rekenen op een bijdrage van uw kant.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Ik denk dat het niet uitmaakt dat wij met z'n tweeën antwoorden.
Het gaat erom dat beide invalshoeken in de bijdrage naar voren komen en daar
zal ik voor zorgen.
 
 De heer Heijne Makkreel wees erop dat invoering van een nieuwe maatregel
ook betekent dat nagegaan moet worden of de controlecapaciteit er wel is.
Voorzitter! Ik ben dat met hem eens. Er is nu een grote hoeveelheid regels
en daartegenover staat een handhavingstekort. Het wordt beter, want er wordt
aan gewerkt. Het woud van regels en het daarbij achterblijven van de handhavingscapaciteit
is in de loop der tijd enorm gegroeid. Ik vestig daar overigens voortdurend
de aandacht op. Vervolgens moet de vraag beantwoord worden wat voldoende is.
Ook daarover is discussie mogelijk.
 
 De heer Holdijk heeft terecht op een heldere normstelling aangedrongen.
Ik reken het tot mijn taak om te proberen om de regelgeving duidelijk en transparant
te houden. Het moet duidelijk zijn waar men zich aan te houden heeft. Dat
heeft invloed op het moreel en het gedrag van de burger en van de handhaver.
 
 Ik denk dat de heer Holdijk en ik het eens zijn over de wijze waarop met
psychisch gestoorde gedetineerden moet worden omgegaan. Er moet zeker nog
het nodige gebeuren. Ik ben op het ogenblik met mijn collega van VWS bezig
om te bezien of op een andere manier met deze mensen omgegaan kan worden.
Ik wil niet dat de gedachte post vat dat ik daar te weinig oog voor zou hebben.
 
 Voorzitter! De drugs vormen een gigantisch probleem. Het is een maatschappelijk
probleem waar het gehele justitiële apparaat mee worstelt. De volksgezondheid
heeft hier ook direct mee te maken evenals de burger die geconfronteerd wordt
met overlast. Je kunt verschillende keuzes maken voor de wijze waarop je met
dit probleem omgaat. Wij proberen, een middenweg te kiezen. Wij kiezen voor
een beleid dat kan rekenen op een relatief brede steun onder de Nederlandse
bevolking en dus in de politiek.
 
 Er zijn zeer veel rapporten over drugs geschreven. Het aanbod varieert
van een pleidooi voor een volledige legalisering tot een pleidooi voor een
keihard verbod. Geen van beide uitersten spreekt mij aan. Het rapport-Henrion
is overigens wel in de drugsnota besproken. Het verschijnen van dit rapport
vonden wij allemaal een zeer verheugende ontwikkeling in het denken over drugs
in Frankrijk. Het is buitengewoon jammer dat dit rapport in de la is verdwenen
omdat de nationale regering in Frankrijk er absoluut niet aan wil. In die
discussies in Frankrijk zelf blijft men er echter aan refereren. Wij hebben
goede hoop dat dit steeds meer een rol gaat spelen. Het is echter een rapport
op het terrein van volksgezondheid. In veel van de ons omringende landen zien
wij dat degenen die zich met de volksgezondheid bezighouden en degenen die
met het justitiële aspect van drugs te maken hebben een volstrekt tegengestelde
opvatting hebben. In de nationale regeringen hebben de zeer repressieve opvattingen
eigenlijk de overhand.
 
 In Nederland proberen wij, de zaak wat evenwichtiger te benaderen en ik
kan mij voorstellen dat dit voor een groot aantal mensen een teleurstelling
is. Ik denk echter dat beter is, ook gelet op de internationale context, om
een aantal kleine stappen te zetten. Daarbij moeten wij naar de toekomst blijven
kijken. Ik ben daarbij van mening dat wij een open discussie moeten blijven
voeren. Wij moeten echter ook niet te hard lopen waardoor wij ons zelf in
een moeilijke positie kunnen brengen.
 
 Je kunt je afvragen wat er met een verbod bereikt kan worden. Je kunt
je ook afvragen hoe schadelijk een en ander is. Wanneer blijkt dat het schadelijk
is, moet de vraag beantwoord worden of het strafrecht de aangewezen plaats
is om dat te regelen. Dit zijn allemaal legitieme vragen. Wij hebben er uiteindelijk
toch voor gekozen, het zo te doen. Overigens moet ik hierbij wel zeggen dat ook het roken wat stringenter wordt aangepakt. Tabak is een
heel ander genotsmiddel in de opvatting van onze samenleving dan drugs. Iedereen
is er echter wel van overtuigd dat ook het roken buitengewoon schadelijk is.
Het is logisch dat als je restrictief bent op het gebied van drugs, je dat
met tabak ook doet. Je zit daarbij eveneens met een handhavingsprobleem. Dat
zal moeten blijken. Wij proberen net als bij drugs zoveel mogelijk met preventie
te werken. Voor de drugs ligt dat meer in de verslavingszorg die ook bij alcohol
een rol speelt. In elk geval vinden wij op dit moment dat vrijgeven van drugs
een te eenvoudige oplossing is.
 
 In wiens voordeel werkt het verbod? Wij denken dat het in het belang van
de volksgezondheid is. Natuurlijk is het wel zo dat als je iets strafbaar
stelt en een bepaald goed verbiedt, dat ook een markt biedt voor criminaliteit.
Dat is ook zo. Wij zien dat op het gebied van milieuregelgeving. Toen wij
geen milieuregels hadden, was er geen milieucriminaliteit. Nu zie je dat de
regels omtrent afval steeds stringenter worden. Er ontstaat nu een illegale
afvalmarkt. Dat zijn dingen die je op de koop toe neemt. Dat is een keuze.
Wij moeten zien of dat drugsbeleid zoals wij dat nu hebben geformuleerd, werkt,
of het verbeteringen biedt ten opzichte van wat achter ons ligt. Meer wil
ik hierover op dit moment niet zeggen, hoewel het onderwerp uitnodigt tot
een uitvoerige discussie. Wij moeten dat maar niet in dit kader doen.
 
 Mevrouw Le Poole gaat in op het strafjarenbudget. Ik heb uitgelegd dat
een dergelijk budget niet alleen problematisch is, maar dat ik het onwenselijk
vind, omdat je je niet kunt voorstellen dat het oktober is en dat je strafjaren
op zijn! Dat vind ik heel moeilijk. Zij legt een relatie met het feit dat
wij aan officieren opleggen, tien ontnemingsvorderingen in te dienen. Nu is
dat opleggen een middel waarvan je je kunt afvragen of dat zo moet. Het is
bedoeld als een stimulering voor de officieren van justitie om zich voortdurend
bewust te maken van het feit dat die mogelijkheid er is en dat die zoveel
mogelijk moet worden toegepast. Dat is het doel van die ontnemingsvorderingen.
De absolute binding daaraan van een officier in de trant van: je hebt er maar
acht ingediend, moet natuurlijk niet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Le Poole (PvdA):
 
 Ik ben blij dat de minister dat zegt. Ik zag een verband omdat de minister
zei dat elk arrondissement verschillend is. Hoe moet je dan het budget relateren?
Om die reden zag ik daarin een verband. Ik ben heel blij met wat de minister
mij hierover gezegd heeft.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Dat is duidelijk.
 
 Ik ben er niet van overtuigd, zoals mevrouw Le Poole vragenderwijze stelt,
dat het overleg over de strafmaat niet tot een vermindering van de uiteindelijke
strafduur zal leiden. Ik ben daarover wat hoopvoller gestemd. Ik merk in elk
geval dat die discussie binnen de rechterlijke macht weer opkomt. Er wordt
gediscussieerd over de zin van lang straffen. Waarom moet het tien jaar zijn
in plaats van acht jaar of twaalf jaar? Het feit dat men daarmee veel bewuster
bezig is, lijkt mij goed. Als men vindt dat een bepaald delict met een zodanige
duur bestraft moet worden, dan moet ik als minister van Justitie niet ingrijpen.
Ik moet er wel voor zorgen dat men die discussie voert en dat het bewustzijn
er steeds is.
 
 Er is gevraagd naar geld voor cellen en politie. Ik heb uitgelegd dat
ik geld daarvoor absoluut noodzakelijk vind. Aan de andere kant vind ik preventie
ook een heel belangrijk onderdeel. De cellen zie ik meer als een noodzakelijk
kwaad. Preventie zie ik als iets waarmee je veel positiever kunt omgaan. Toch
kun je op een gegeven moment met die cel ook positief omgaan, in die zin dat
als je er maar snel bij bent, je mensen kunt behoeden voor afglijden. Daarom
heb ik die cellen ook nodig. Daarom heb ik ze primair nodig in die gebieden
waar juist die risicogroepen zo'n grote plaats innemen.
 
 Mevrouw Le Poole vraagt zich af of wat wij doen op het gebied van preventie
wel voldoende is. Ik weet dat niet. Waarschijnlijk is het niet voldoende.
De vraag is wat mogelijk is. Wat wij in elk geval doen, is een beleid voeren
op het gebied van onderwijsachterstanden en specifiek moeilijke groepen benaderen.
In het kader van het grote-stedenbeleid wordt juist op dit gebied veel gedaan.
Ik noem stadsvernieuwing, volkshuisvesting etcetera. Er wordt extra geïnvesteerd
in jeugdzorg en er zijn de Melkert-banen, waarmee wordt geprobeerd om juist
kansarmen aan het werk te helpen. Er wordt dus echt veel gedaan, mits je het
idee van preventie breed ziet, en dat doe ik.
 
 In verband met de commissie-Hoekstra heb ik inderdaad verzuimd om antwoord
te geven op de vraag of er rechtsvergelijkend onderzoek wordt gedaan. Het
antwoord luidt: ja, dat gebeurt. Wij onderzoeken hoe dat in een aantal landen
geregeld is, samen met de Hoge Raad overigens. De gedachten worden uitvoerig
met de zittende magistratuur besproken. Er is een aantal werkgroepen, juist
vanuit de zittende magistratuur, die zelf bepaalde alternatieven aandragen,
en daar zal uiteindelijk uit gekozen moeten worden. Dat zal ook nog uitvoerig
aan de orde komen tijdens een aparte conferentie die de NVVR over dit onderwerp
belegt.
 
 Ik neem er dus echt de tijd voor om te zorgen dat een en ander goed doordacht
is en kan rekenen op een groot draagvlak binnen de zittende magistratuur.
Dat vind ik in dit geval heel belangrijk. Wanneer dat leidt tot wetswijziging,
komt dat natuurlijk automatisch in de Staten-Generaal aan de orde. Ik zal
op enig moment commentaar geven op de voorstellen van de commissie-Hoekstra.
Dat heb ik beloofd aan de Tweede Kamer. Indien de Eerste Kamer het wenst,
kan ik het natuurlijk ook aan haar sturen. Misschien bestaat de mogelijkheid
dat wij er dan ook hier eens over spreken.
 
 Ik kom toe aan het echtscheidingsconflictrecht. Het desbetreffende voorstel
is gedaan, omdat het gaat om een vrij praktisch probleem. Het betreft immers
vrouwen die nog in het land van herkomst zijn en niet de vrouwen die al in
Nederland zijn. Er is dus een groep vrouwen in verband waarmee je de zaak
technisch kunt benaderen, ook in verband met naturalisatie. De andere kant
van de zaak is natuurlijk de emotionele. Hoe ga je om met de situatie van
vrouwen in een land waar hun positie toch al zwak is? Daar ben ik het mee
eens.
 
 
 
 
 
 De heer Glastra van Loon (D66):
 
 Voorzitter! Daar dacht ik niet eens aan. Het ging mij erom dat het onderwerp
zo gevoelig is, dat de symbolische betekenis van het aan de orde stellen van
de betreffende mogelijkheid bij heel veel islamiti sche vrouwen
in ons land gevoelens van grote onzekerheid en onrust opwekt. De technische
aspecten maakt de minister volstrekt duidelijk, alleen, zo wordt het door
veel vrouwen niet beleefd.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Ja, dat begrijp ik, maar mijn actie gaat verder dan alleen het bezien
van dat aspect. Na het bericht over de indiening bij de Tweede Kamer is er
grote onrust ontstaan over dit onderwerp. Er is veel kritiek geleverd. Ik
weet toevallig dat een aantal mensen ook andersoortige commentaren heeft geschreven,
maar die zijn niet in de pers terechtgekomen. Dat is heel jammer, en ik begrijp
ook niet precies waarom dat niet is gebeurd.
 
 Al die commentaren zijn voor mij wel aanleiding geweest om nog eens te
bezien hoe wij hier verder mee omgaan. Toevallig had ik voor morgen al een
bijeenkomst op het departement belegd om na te gaan wat wij nu eigenlijk willen
en of dit wel de goede richting is, dus om de zaak nogmaals door te nemen.
Wij hadden dat al gedaan, maar juist vanwege de commentaren doen wij het nog
eens. Hoe het nu verder moet, weet ik dus nog niet. Is er een mogelijkheid
om mensen die zich ongerust maken, gerust te stellen, of is de zaak zo ingrijpend
dat ik haar nog eens moet overwegen? Wij hebben dus al heel veel mensen geraadpleegd.
Sommige mensen zeggen achteraf dat zij er nu toch iets anders over denken,
en dan wordt het een beetje lastig. Ik sluit niet uit dat ik uiteindelijk,
alles nader beschouwd hebbend, misschien een en ander nog eens in overweging
neem.
 
 De heer Hendriks vroeg naar het seniorenproject dat in Amsterdam gaande
is. Ik denk dat het op zichzelf een goede gedachte is. Wij moeten eens kijken
hoe het gaat werken. Wanneer het project inderdaad een goede invloed heeft
op de veiligheid van oudere mensen, zullen wij het zeker ook elders bevorderen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Schmitz:
 
 Voorzitter! Ik dank de heer Holdijk voor zijn begrip voor de moeilijke
situatie van de Immigratie- en naturalisatiedienst. Wij moeten daar gezamenlijk
aan werken, met onze eigen kritische benadering. Ik heb alle vertrouwen dat
wij eruit komen.
 
 Mevrouw Le Poole heb ik al gemeld, dat het WODC met een rapportage over
de sociale advocatuur komt, die begin volgend jaar definitief zal zijn. Wij
kunnen dan op indirecte wijze zien of en, zo ja, in welke mate de sociale
advocatuur minder zaken heeft gekregen. Dat lijkt mij dan een goed moment
om zelf, wellicht in overleg met de Vereniging voor rechtshulp, te bezien
of er aanleiding is om tot maatregelen te komen.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Voorzitter! Ik dreig de heer Holdijk tekort te doen, want hij heeft al
twee keer vragen gesteld over een gedragslijn voor nieuwe roesmiddelen, zoals
paddestoelen. Wij houden heel nauwkeurig in de gaten wat er op dat gebied
gebeurt en wat de schadelijkheid ervan is. Het is vooral een zaak voor Volksgezondheid
om de consequenties te bekijken. Wij hebben nog geen lijn ontwikkeld, maar
wij houden het in de gaten.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 
 Sluiting 19.51 uur
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19951996-33-1702-1739.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl