Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Waterschapswet en de Wet verontreiniging oppervlaktewateren in verband met de modernisering en vereenvoudiging van de bestuurlijke structuur en de financieringsstructuur van waterschappen (Wet modernisering waterschapsbestel) (30601)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 660-681

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-03-2007

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 21, pagina 660-681

06-03-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30601Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 6 maart 2007)Pagina 659-659
Lijst van besluiten (dinsdag 6 maart 2007)Pagina 681-682
Behandeling van: - het wetsvoorstel Regels over inbewaringneming en instelling van een vordering tot teruggave van cultuurgoederen afkomstig uit een tijdens een gewapend conflict bezet gebied (Wet tot teruggave cultuurgoederen afkomstig uit bezet gebied) (30165); - het wetsvoorstel Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek teneinde een bijdrage te leveren aan het voorkomen van het gebruik van geestelijk of lichamelijk geweld jegens of van enige andere vernederende behandeling van kinderen in de verzorging en opvoeding (30316); - het wetsvoorstel Aanpassing van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, de Auteurswet 1912, de Wet op de naburige rechten, de Databankwet, de Handelsnaamwet, de Wet van 28 oktober 1987, houdende regelen inzake de bescherming van oorspronkelijke topografieën van halfgeleiderprodukten (Stb. 484), de Zaaizaad- en plantgoedwet 2005 en de Landbouwkwaliteitswet ter uitvoering van de Europese Richtlijn nr. 2004/48/EG (30392)Pagina 660-660
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 6 maart 2007)Pagina 682-683
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van enkele wetten in verband met de inwerkingtreding van de Zorgverzekeringswet (30903)Pagina 660-660
Noot 1: Rapport van de commissie tot Onderzoek van de geloofsbrief van de heer J. de GraafPagina 684-684
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Waterschapswet en de Wet verontreiniging oppervlaktewateren in verband met de modernisering en vereenvoudiging van de bestuurlijke structuur en de financieringsstructuur van waterschappen (Wet modernisering waterschapsbestel) (30601)Pagina 660-681

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 136 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Waterschapswet en de Wet verontreiniging oppervlaktewateren in verband
met de modernisering en vereenvoudiging van de bestuurlijke structuur en de
financieringsstructuur van waterschappen (Wet modernisering waterschapsbestel)
(30601).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Bierman-Beukema toe Water (VVD):Voorzitter. Namens de VVD-fractie wil ik de staatssecretaris van harte
geluk wensen. Ik begrijp dat zij vandaag ook zal spreken namens haar collega
van Financiën.Het is goed dat dit wetsvoorstel, dat met algemene stemmen door de Tweede
Kamer is aangenomen, zo kort na de beëdiging van dit nieuwe kabinet behandeld
wordt. Wij zijn van verschillende kanten benaderd door direct betrokkenen,
die ons wezen op alle zaken die nog geregeld moeten worden vóór
dit wetsvoorstel op 1 januari in werking kan treden en vóór
de waterschapsverkiezingen gehouden zouden kunnen worden in het najaar van
2008. Uitvoeringsaspecten moeten bij AMvB geregeld worden en de provinciale
waterschapsreglementen moeten worden aangepast, evenals de belastingverordeningen
van de waterschappen zelf. Kortom, de tijd dringt.Het is verleidelijk om onder de noemer "modernisering waterschapsbestel"
een principiële discussie te entameren over ons middenbestuur en de plaats
van waterschappen in dat middenbestuur. Mijn fractie zal die verleiding weerstaan
in het besef dat die discussie vermoedelijk wel weer eens gevoerd zal worden,
maar nu nadrukkelijk niet aan de orde is.De bestuurlijke slagkracht van waterschappen is de laatste jaren vergroot
door aanzienlijke vermindering van het aantal waterschappen, tot 26 in 2005,
en daarmee de vermindering van het aantal bestuurders. Daarnaast hebben de
waterschappen zich in snel tempo moeten aanpassen aan hun all-in takenpakket.
Er is dus al bijzonder veel gebeurd en mijn fractie heeft waardering voor
de voortvarendheid waarmee de sector, maar ook de provincies en de voorgangers
van deze staatssecretaris zich van die taak gekweten hebben.Dat neemt niet weg dat het noodzakelijk is geworden om de Waterschapswet
uit 1991 op een aantal punten te wijzigen en geconstateerde knelpunten op
te lossen. De waterschappen blijven als eigenstandige openbare lichamen bestaan,
zo besloot de regering in haar standpunt naar aanleiding van het ibo-rapport
in 2004. De Tweede Kamer ging hiermee akkoord. Wij realiseren ons dat ook
de Waterwet en de Wet gemeentelijk watertaken in procedure zijn en raakvlakken
vertonen met dit wetsvoorstel.In het ibo-rapport wordt geconstateerd dat de huidige financieringsstructuren
van het waterbeheer zich kenmerken door complexiteit en beperkte transparantie.
Waterbeheer wordt bekostigd via een aantal heffingen met elk een eigen, soms
erg ingewikkelde, grondslag. Dat leidt tot de relatief hoge perceptiekosten
van 230 mln. per jaar, volgens het ibo. De wateropgaven uit het Nationaal
Bestuursakkoord Water leiden naar verwachting tot een extra lastenstijging
van gemiddeld 2% tot 3% per jaar voor huishoudens
en een extra stijging van de rioolrechten. Dat maakt de aandacht voor kostenbesparing,
zeker als het gaat om perceptiekosten, urgent. Mijn fractie kan zich vinden
in de beperking van het aantal heffingen en de vereenvoudiging van de vaststelling
van de grondslagen voor die heffingen. De beperkte verschuiving van lasten
in de richting van ingezetenen vindt mijn fractie, alles overwegende, acceptabel.Toezicht op de efficiency van de uitvoering van de integrale wateropgaven
wordt onder meer verwacht van het algemeen bestuur van het waterschap. Dat
een dergelijke vorm van toezicht niet zo eenvoudig is, ervaren ook gemeenteraden
en Provinciale Staten. Het verheugt mijn fractie daarom te lezen dat de waterschappen
eigener beweging hebben gekozen voor vormen van benchmarking en dat ook de
rekenkamerfunctie in ontwikkeling wordt genomen. Wat is de stand van zaken
op dat punt?De strikt lineaire relatie tussen de trits belang, betaling en zeggenschap
waar het de samenstelling van het waterschapsbestuur betreft, is in de loop
der tijd onder druk komen te staan, maar kennelijk niet uit het oog verloren.
In dit wetsvoorstel blijven de relaties belang-betaling en belang-zeggenschap
overeind, maar de relatie betaling-zeggenschap verdwijnt naar de achtergrond.
Dit is verdedigbaar als betaling en zeggenschap beide worden gerelateerd aan
belang, zonder strikte onderlinge relatie.In de huidige Waterschapswet is de omvang van het bestuur niet geregeld.
Met dit wetsvoorstel wordt een bandbreedte aangegeven van achttien tot dertig
leden. Daarbinnen is sprake van zeven tot negen gereserveerde zetels. De exacte
aantallen moet de provincie vaststellen. Daarbij moeten de gereserveerde zetels
worden toegekend aan de specifieke categorieën. Zij hebben tezamen recht
op ten minste één zetel in het dagelijks bestuur. Dit laatste
heeft tot verontwaardiging geleid bij deze belangengroeperingen. Hun bezwaren
hebben de VVD-fractie niet echt overtuigd nu hun niets in de weg staat om
een lijst met kandidaten van hun voorkeur in te dienen voor de categorie ingezetenen.
Het zou ons ook niet verbazen als politieke partijen, als zij met een lijst
komen, daarop kandidaten plaatsen met bijvoorbeeld een nadrukkelijk groene,
agrarische of industriële achtergrond.Bij de bepalingen rond het bestuur is zoveel mogelijk aansluiting gezocht
bij de Gemeentewet en de Provinciewet. Er is nadrukkelijk niet gekozen voor
een duaal stelsel. Dit heeft weer tot het commentaar in de pers geleid dat
dit wetsvoorstel "afzijdig" tot stand is gekomen. Wat is de argumentatie
van de staatssecretaris voor de keuze voor een monistisch stelsel voor functionele
democratische lichamen als waterschappen? De VVD-fractie is van mening dat
de gezamenlijke strijd tegen het water hierbij een extra en doorslaggevend
argument vormt.Met dit wetsvoorstel wordt overgestapt van een personen- op een lijstenstelsel.
Dat biedt het voordeel van grotere transparantie en duidelijkheid over de
functionele belangen die een specifieke lijst wil behartigen en de wijze waarop.
Die overstap past bij de waterschappen, die aanzienlijk in omvang zijn opgeschaald
waardoor de afstand tot de kiezer is vergroot. Dat brengt met zich mee dat
de meeste kandidaten op dit moment onbekend zijn voor de kiezer en deze dus
voor het bepalen van zijn keus toch op zoek gaat naar aanduidingen als bijvoorbeeld
politieke kleur. Details van dit stelsel, de eisen waaraan lijsten en hun
indieners moeten voldoen en de organisatie van de verkiezingen worden geregeld
bij AMvB. Dat luistert nauw; in deze tijden van www.stemfraude.nl moeten risico's
worden uitgesloten, onder meer in nauw overleg met de Kiesraad. Kan de staatssecretaris
dat toezeggen?De VVD-fractie steunt het wetsvoorstel voor modernisering en vereenvoudiging
in het besef dat wij hier te maken hebben met een functioneel bestuur –
in het verleden werd wel gesproken van "doelcoöperaties" –
dat in ons land sinds de dertiende eeuw of nog eerder zijn sporen heeft verdiend
en dat de bestuurlijke traditie steeds heeft weten te koppelen aan technische
innovatie. Daar wil mijn fractie dus behoedzaam mee omgaan, al was het maar
vanuit de gedachte "if it ain't broke, don't fix it".Met belangstelling kijk ik uit naar de reactie van de regering.De heer Eigeman (PvdA):Voorzitter. Voorafgaand aan dit debat spreek ik de waardering van onze
kant uit voor het feit dat wij al zo snel dit debat met de kersverse staatssecretaris
kunnen voeren. Staatsrechtelijk vinden wij dat allemaal heel gewoon en niemand
in het Haagse knippert met de ogen, althans dat beweren velen, want dat doe
je zo maar even. Er is echter ook lef voor nodig; dat toont de staatssecretaris.
Dat wil ik hier niet ongezegd laten. Wij wensen mevrouw Huizinga vandaag en
in de rest van de komende vier jaar succes.Wij spreken over dit wetsvoorstel aan de vooravond van de Statenverkiezingen.
Ik heb niet het gevoel dat de inhoud van deze voorstellen veel teweeg brengt
in politieke zin. Toch zijn water en waterbeleid voor juist deze verkiezingen
niet van belang ontbloot. Hoe krijgen wij het voor elkaar dat ook burgers
en buitenlui zich meer gelegen laten liggen aan hun democratische inbreng
bij watervraagstukken? Moeten wij met vereenvoudiging en modernisering van
het waterschapsbestel zo ver gaan dat wij deze laten opgaan in een nieuw bestel,
bijvoorbeeld door waterschappen te laten opgaan in provincies? Gooien wij
dan het kind met het badwater weg? Dat is moeilijk te zeggen.Ik geef een persoonlijke ontboezeming op dit punt. Het valt mij op dat
wij bij bestuurlijke discussies nog wel eens gemakkelijk naar heel radicale
oplossingen streven, waarvan vervolgens weinig terechtkomt maar waarvan de
analyse vaak scherp is: opheffen, samenvoegen, herindelen enz. Heel vaak gebeurt
dat zonder te kijken naar wat burgers beweegt of op welke wijze zij bij de
zaken te betrekken zijn.Tegelijkertijd loopt er een discussie over de integrale Waterwet. Laten
wij eerst klaarheid brengen in de inhoudelijke aanpak en vervolgens in een
breder perspectief naar de noodzakelijke bestuurlijke en democratische inbedding
kijken. Voor vandaag staat voor mijn fractie centraal of modernisering en
vereenvoudiging dichterbij komen. De klus is niet af als wij aan het einde
van het debat instemmen met het voorstel. Het is een stap op weg om het waterschapsbestel
te verbeteren.Over het punt van de vereenvoudiging kan ik kort zijn. Het wetsvoorstel
levert een aanzienlijke vereenvoudiging van het systeem van
heffingen op. Het geheel wordt overzichtelijker en gebruikers weten zo beter
waarvoor zij betalen. Ook de wettelijke stroomlijning van het takenpakket
van het waterschap zal verbeteren. Wij gaan ervan uit dat dat overeind blijft
wanneer straks de integrale Waterwet aan de orde komt. Op de inhoud blijft
voor ons één punt van zorg over.Wij hebben samen met de SP gevraagd naar de afkoppeling van regenwater.
Het antwoord is helder, maar voor ons rest wel de vraag welke prikkels ingezet
kunnen worden als het niet met geld gaat. Steeds meer mensen – en ook
gemeenten bij bouwplannen – denken na over het scheiden van systemen
om zo tot een zuiniger gebruik van schoon water te komen. Dat verdient vanuit
een oogpunt van duurzame ontwikkeling een positieve benadering. Hoe denkt
de regering dat aan te pakken en op welke wijze gaat zij daarover het gesprek
aan met de waterschappen en andere partners in de watersector?Zoals hiervoor al opgemerkt, vindt mijn fractie het eigenlijk beter als
de bestuurlijke inrichting volgt op een meer afgerond inhoudelijk wettelijk
kader. Wij kunnen de nu gemaakte keuze om de modernisering van verkiezingen
en de samenstelling van besturen nu te regelen wel begrijpen, maar in het
vervolg van mijn betoog zal blijken dat een andere keuze mogelijk beter was
geweest.Het belang van watervraagstukken neemt toe. Het nieuwe kabinet zet nadrukkelijk
in op een grotere betrokkenheid van burgers, terwijl de urgentie van een adequate
aanpak van waterkwaliteit, waterberging en zuiniger omgaan met water ook bij
veel burgers hoger op de agenda komt. De kans dat daardoor het belang van
invloed op het beleid ook door meer mensen wordt onderkend, neemt sterk toe.
Er zit dus een relatie tussen een groeiend inhoudelijk belang, meer samenhang
tussen de verschillende watervraagstukken en het belang van een goede inbedding
van de sturing en bestuur. Het ware niet onlogisch geweest om de definitieve
bestuurlijke regeling van het waterschapsbestel daarop af te stemmen. Daar
speelt nadrukkelijk in mee dat watervraagstukken ook steeds meer om integrale
afweging vragen en dat dus de relatie met ruimtelijke ordening, landschap
en natuur en met de economische ontwikkeling van het buitengebied aandacht
verdient. Ik kom daar nog op terug. Zowel in het voorlopig verslag als in
het advies van de Raad van State zijn vragen opgeworpen over de keuze voor
benoemde leden. Er is gesproken over enige spanning met de Grondwet. De antwoorden
van de regering zijn begrijpelijk maar niet in alle opzichten even overtuigend.
Wij doen niets af aan de waarde van representatie door belangengroepen, maar
zo'n representatie vormt geen directe vertegenwoordiging. Kan de regering
nog eens beargumenteren waarom deze representatie het draagvlak in representatief
opzicht niet aantast? Wil zij daarin het adagium "No taxation without
representation" betrekken? Hoe wij het ook wenden of keren, de keuze
voor een gemengd stelsel bij de verkiezing van waterschapsparlementen tast,
niet in formele maar wel in principiële zin, in enige mate de representativiteit
aan, en daarmee het vermogen om direct heffingen of belastingen op te leggen.Ik wees al op het belang van meer integrale afwegingen rond het onderwerp
waterstaat. Ook hierbij kan worden gesteld dat het spanningen oplevert als
er afbreuk wordt gedaan aan een direct gekozen bestuur. Het is helder dat
verschillende groepen burgers verschillende belangen hebben bij goed waterschapsbestuur.
Dat mag meespelen bij het bepalen van de invloed en bij het wegen van de stemmen.
Wij begrijpen dat het werken met verschillende stembiljetten en het uitbrengen
van meer stemmen – de manier waarop voorheen het verschil in inbreng
tot stand kwam – verwarrend is. Het wil er bij ons echter niet in dat
dit alleen is op te lossen door nu zeven tot negen bestuursleden te laten
benoemen door gebonden partijen. Dat zet bovendien ook druk op het principe
dat mensen zonder last en ruggespraak hun werk doen als gekozen vertegenwoordigers.Wij doen een poging om de waterschappen, onze oudste democratische vorm,
aan te passen aan de moderne samenleving. Gooien wij echter met het kind niet
ook het badwater weg? De regering wil burgers meer binden aan hun democratische
en maatschappelijke plichten, maar kiest nu voor een hybride stelsel waarin
enerzijds minder waterschapsbestuurders direct worden gekozen en anderzijds
direct belanghebbenden en hun organisaties door benoemingen in plaats van
verkiezingen hun inbreng kunnen borgen. Deelt de staatssecretaris ons oordeel?
Wat gaat zij daarmee doen? Is zij bereid om actief tot bijstelling te komen
en daarover actief te communiceren met het veld, in de eerste plaats natuurlijk
met de waterschappen, maar ook met een aantal gebonden partijen?Er komt echter nog iets bij. Volgens de nieuwe Waterschapswet bevat elk
waterschapsbestuur minimaal zeven en maximaal negen geborgde zetels, te verdelen
over de specifieke taakbelangen van "agrariërs & overig ongebouwd", "bedrijven"
en "natuurterreinbeheerders". Uitgangspunt bij de wetswijziging
is dat financiële belangen geen algemeen toedelingscriterium voor zetels
meer zijn, waardoor bijvoorbeeld de categorie "gebouwd" geheel verdwijnt.
Toch zien wij dat de waterschappen in de discussie over de zetelverdeling
van de geborgde zetels veelal de financiële belangen als uitgangspunt
blijven nemen. Hierover hebben wij verschillende signalen uit het land ontvangen.
Wij zien vervolgens dat een onevenwichtige verdeling van zetels over de belangen
wordt voorgesteld, waarbij in het algemeen de natuurbelangen sterk ondergewaardeerd
worden.Voor een doelmatig bestuur zijn de belangrijkste criteria voor de zetelverdeling
in de eerste plaats de mate waarin de belangen afhankelijk zijn van het kwalitatieve
en kwantitatieve waterbeheer en in de tweede plaats de mate waarin de belangen
een rol spelen in de aanpak van de grote opgaven waar de waterschappen voor
staan, zoals de Kaderrichtlijn Water, het Nationaal Bestuursakkoord Water,
Natura 2000 en de bestrijding van verdroging. Al deze opgaven hebben te maken
met het herstel van de ecologische kwaliteit van watersystemen en het bufferen
van klimaatverandering.Het is van belang dat elke categorie in het bestuur de gelegenheid heeft
de specifieke belangen en de wijze waarop die kunnen bijdragen aan oplossingen,
voor het voetlicht te brengen. Het is evident dat beide criteria leiden tot
de conclusie dat een goede vertegenwoordiging van natuurgebieden onmisbaar
is. De natuurbeheerders hebben hierin zelfs een belangrijke maatschappelijke
taak. Uit het oogpunt van evenwichtigheid ligt het voor de hand om iedere
categorie ten minste twee zetels toe te kennen, ook om tot een zekere verdeling
van werk te kunnen komen. Wij weten in deze Kamer immers heel
goed hoe zwaar éénpersoonsfracties het hebben. Afhankelijk van
extra zwaarwegende argumenten kan een belang vervolgens een derde zetel toegewezen
krijgen. Een dergelijke benadering laten wij nu te veel over aan de krachtsverhoudingen
in de regio. Voor het realiseren van een evenwichtig en werkelijk representatief
bestuur is het ons inziens nodig dat de staatssecretaris aangeeft hoe zij
daartegenaan kijkt en dat zij ook hierover vervolgens actief communiceert
met het veld.Mijn fractie heeft een aantal vooral bestuurlijk gemotiveerde opmerkingen
gemaakt. Wij hebben ook duidelijk gemaakt dat wij hechten aan het nieuwe heffingenstelsel
en de voorbereidingen die daarvoor al getroffen zijn, en dat wij het belang
daarvan inzien. Een definitief oordeel van mijn fractie hangt af van de manier
waarop de regering het door mij geschetste democratisch dilemma tegemoet treedt.
Wij zien het antwoord van de regering met belangstelling tegemoet.De heer Wagemakers (CDA):Mevrouw de voorzitter. Het aan de orde zijnde wetsvoorstel bevat een aantal
aanpassingen op het gebied van de taakomschrijving, de bestuurssamenstelling,
de verkiezingen en de bekostigingsstructuur van waterschappen. Veel van wat
in dit wetsvoorstel staat, heeft onze instemming. Wij gaan akkoord met wat
is voorzien in het wetsvoorstel betreffende de taakomschrijving. Die sluit
beter aan bij wat in de praktijk is gegroeid. Ook de voorgestelde vereenvoudiging
in de bekostigingsstructuur door het integreren van de heffingen achten wij
zeer goed. Wij betreuren de wijzigingen in het oorspronkelijke wetsvoorstel
als gevolg van de aanneming van de amendementen op de stukken nrs. 11 en 13.
Die leiden er overigens toe dat ten aanzien van het bedrag van € 25
hoe dan ook een wijziging van het aan de orde zijnde wetsvoorstel nodig is.
Wij hebben er goede nota van genomen dat de regering in het kader van de Waterwet,
die dit huis nog zal bereiken, opnieuw zal nadenken over de problematiek die
in deze amendementen aan de orde is gesteld en waar vooralsnog op is gereageerd
op een wijze die ons niet voor ogen staat. Mijn fractie kan ook instemmen
met de nieuwe categorie-indeling.Ik kom nu te spreken over onze zorgen. Mijn fractie heeft problemen met
de in het wetsvoorstel neergelegde voorstellen over de wijze van verkiezing
van de leden van het algemeen bestuur. Het is goed in dit verband even terug
te kijken naar wat de regering het parlement voorhield bij de totstandkoming
van de huidige Waterschapswet. In de memorie van toelichting van een aantal
jaren geleden werd gesteld dat, als men voor waterschappen een ander kiesstelsel
zou kiezen dan voor andere lagere overheden, daar specifieke redenen voor
zouden moeten zijn. In de stukken van toen werd voorts uiteengezet dat de
regering van mening was, staande voor de keuze van het lijstenstelsel ten
opzichte van het personenstelsel, dat een lijstenstelsel vooral bij algemeen
bestuur past. Daarnaast werd erop gewezen, in antwoord op vragen van dit huis,
dat het democratisch gehalte van waterschappen mede werd verzekerd door het
directe kiesrecht en de open kandidaatstelling.In lijn met het vorenstaande is er in dit wetsvoorstel in voorzien dat
vertegenwoordigers van de ingezetenen worden gekozen in rechtstreekse verkiezingen
door middel van een lijstenstelsel. Zoals wij het zien, sluit dit aan bij
het gegeven dat zich ontwikkelingen hebben voorgedaan, leidend tot all-in
waterschappen. Deze behartigen een taak die een stuk algemener is geworden
dan vroeger het geval was. Het integrale waterbeheer dat deze waterschappen
verzorgen, heeft een steeds grotere samenhang met andere beleidsterreinen
als natuurbeheer, milieu en ruimtelijke ordening. Kijkend naar de woordkeus
van de memorie van toelichting van destijds zijn waterschappen niet meer bezig
met het bepalen van de wijze waarop en het tempo waarin uitvoering wordt gegeven
aan een min of meer vastliggende set van taken in de technische sfeer, maar
is sprake van bestuurlijke onderwerpen, waarover men bepaald verschillend
kan denken, zodat sprake kan zijn van uiteenlopende standpunten. Daar kun
je een verkiezingensysteem op laten aansluiten, waarbij belangengroeperingen
met onderscheiden programma's optreden. Er valt dus iets te kiezen. Het is
niet allemaal techniek. Dat zijn kenmerken van algemeen bestuur.Als je kijkt naar de door de regering gesignaleerde ontwikkelingen, is
het vreemd dat de introductie van een lijstenstelsel voor de verkiezing van
ingezetenen wordt gecombineerd met het deels afschaffen en voor het overige
afhouden van een open kandidaatstelling en directe verkiezingen bij de drie
overige categorieën die in het hetzelfde bestuur zullen zitten. Deze
in het wetsvoorstel neergelegde regeling, waarbij de vertegenwoordigers van
de overige drie categorieën niet zullen worden gekozen, doch worden benoemd
door instanties die door de overheid worden aangewezen, heeft immers op zichzelf
weinig met democratie van doen. Het is de vorm van democratie die wij kennen
uit landen die wij als dictaturen kennen. Die landen hebben ook parlementen
en daarin hebben allemaal mensen zitting namens instanties die de regering
aanwijst. Om misverstanden in het veld te voorkomen: dit zou in ons land met
keurige bestuurders die op een verantwoorde wijze bezig zijn met overheidsbeleid,
niet leiden tot het mislopen van allerlei zaken. Uit principieel oogpunt is
dit echter geen gelukkige keuze. Wij hebben er dan ook bedenkingen bij.Een discussie over deze bezwaren dient niet versmald te worden tot de
vraag of de voorstellen in strijd zijn met artikel 4 van de Grondwet of met
artikel 3 van het Eerste Protocol van het EVRM. Het gaat er veeleer om dat
het niet verkiezen van bestuurders die leiding geven aan een steeds belangrijker
wordend overheidslichaam als een waterschap, haaks staat op het gedachtegoed
dat aanleiding heeft gegeven tot het in de wet opnemen van de bedoelde artikelen.Het is in dit verband nuttig om kennis te nemen van het commentaar, neergelegd
in het boek "De Grondwet", opgesteld onder redactie van wijlen professor
Koekkoek; ik mag zijn naam nog eens met ere noemen. In dit commentaar wordt
uitvoerig stilgestaan bij artikel 4 van de Grondwet. Er staat, kort samengevat,
in dit artikel dat er voor een algemeen bestuur hoe dan ook verkiezingen dienen
te worden gehouden. Er wordt op gewezen dat dit uiteraard zonder meer het
geval is bij provincies en gemeenten, maar dat er zich bij de waterschappen
op dit punt bepaalde ontwikkelingen voordoen. Zij ontwikkelen zich steeds
meer tot een algemeen bestuur. Er wordt ook op gewezen dat waterschappen als
overheidslichamen de bevoegdheid hebben tot het maken van straf-, bestuurs-,
dwang- en belastingverordeningen die bindend zijn voor alle ingezetenen. Dit
gegeven deed de schrijver van het commentaar er eigenlijk al
vraagtekens bij plaatsen of ervoor zou kunnen worden gekozen om de verkiezingen
via gemeenteraden te laten verlopen, terwijl er volgens de Grondwet bij algemeen
bestuur sprake moet zijn van directe verkiezingen. Het is dus de vraag of
dit niet wringt met dit artikel, laat staan nu er in het wetsvoorstel gekozen
wordt voor benoeming van het bestuur van waterschappen, zonder open kandidaatstelling
en zonder verkiezingen. Met name de combinatie van dit alles is zo vreemd:
de keuze voor een lijstenstelsel voor de categorie ingezetenen, passend bij
algemeen bestuur, en bij datzelfde bestuur voor de drie andere categorieën
in het geheel geen openbare kandidaatstelling en ook geen verkiezingen.Mijn fractie ziet ook niet in waarom de praktijk zou dwingen tot de in
dit wetsvoorstel op dit onderdeel gemaakte keuzen. De directe verkiezingen
voor de categorie ongebouwd voldoen in de praktijk; dit is ook aangegeven
op pagina 20 van de memorie van toelichting. Het zal verder geen probleem
zijn om deze wijze van verkiezingen ook toe te passen voor natuurterreinbeheerders.
Deze kring is niet zo groot. Deze categorie moet dus te definiëren zijn.
Het is wel nodig om deze definitie in het wetsvoorstel op te nemen, als je
de keuze van directe verkiezingen maakt. Resteert de categorie bedrijven,
waarvan de vertegenwoordigers thans worden aangewezen door de besturen van
de Kamers van Koophandel. In de memorie van toelichting wordt gesteld dat
het uit het oogpunt van uniformiteit ongewenst zou zijn om voor de specifieke
categorieën verschillende stelsels te gebruiken. Dit zijn wij met de
staatssecretaris eens, maar het ligt dan toch meer voor de hand om deze keuze
voor benoeming bij de categorie bedrijven op te geven en ook voor deze vertegenwoordigers
verkiezingen te houden. Dit zou ook voor de categorie bedrijven een open kandidaatstelling
betekenen, waarbij de verkiezingen vervolgens worden gehouden onder de belastingplichtige
eigenaren van bedrijfsgebouwen.Vervolgens stilstaande bij de verkiezing van vertegenwoordigers van de
ingezetenen, stel ik vast dat er in het wetsvoorstel is neergelegd dat kandidaten
gesteld worden door een "belangengroepering", en dat er bij AMvB
regels worden gesteld met betrekking tot de "kandidatenlijsten".
De term "belangengroepering" is gekozen omdat uitdrukkelijk geen
eis van volledige rechtsbevoegdheid wordt gesteld ten aanzien van groeperingen
die aan de verkiezingen zullen deelnemen. Dit is vragen om problemen, zeker
in combinatie met de in de memorie van antwoord aan deze Kamer aangekondigde
regel dat bij verkiezingen de volgorde van de lijsten wordt bepaald door de
volgorde van bij vorige verkiezingen op de desbetreffende lijsten uitgebrachte
aantallen stemmen. Daarmee erkent de staatssecretaris dat de aanduiding een
waarde vertegenwoordigt. De plaats vertegenwoordigt een waarde; de plaats
heeft een goodwill-waarde richting de kiezers. Als iets een waarde vertegenwoordigt,
is het van belang om te weten van wie die waarde is. Van wie is de geregistreerde
aanduiding van de desbetreffende belangengroepering? Die vraag is voorts van
belang omdat de praktijk uitwijst dat in de politiek, ook in een politieke
groepering of belangengroepering – de keuze van dit wetsvoorstel qua
terminologie – interne conflicten kunnen uitbreken. Men kan verschillend
denken over zaken en dan kan zo'n groepering uiteenvallen. Wie is dan degene
die zeggenschap heeft over de aanduiding? Op welke wijze wordt een geschil
beslecht, indien meerdere personen zich bij het stembureau vervoegen die allen
stellen rechthebbende te zijn op de aanduiding van een lijst die eerder aan
verkiezingen heeft deelgenomen, mogelijkerwijze toen veel stemmen heeft vergaard
en dus waarde vertegenwoordigt? Indien niet de eis wordt gesteld van rechtspersoonlijkheid,
is er geen norm meer te vinden waarmee zich ter zake manifesterende geschillen
opgelost kunnen worden. Derhalve zal op dit onderdeel het wetsvoorstel aangepast
moeten worden.Onduidelijk is voorts waarom gesproken wordt over kandidatenlijst in meervoud.
Dit lijkt uit te sluiten dat aan de verkiezingen wordt deelgenomen door één
persoon. In de huidige wet is in artikel 16, lid 3, het lijstenstelsel uitgesloten
omdat men bij een kandidaatstelling een opgave kan doen die slechts de naam
van één kandidaat bevat. Onduidelijk is waarom thans het wegnemen
van die barrière en dus het openen van de mogelijkheid van een lijstenstelsel
moet meebrengen dat iemand niet meer als alleen optredende persoon aan verkiezingen
zou kunnen deelnemen. Deze kwestie is vooral van belang vanwege het volgende.
Als je zou komen tot verkiezingen bij de categorieën ongebouwd, natuurbeheerders
en bedrijven, gaat het misschien een stap te ver om te eisen dat er lijstenstelsels
uit komen, zodat de mensen die meedoen aan de verkiezingen voor de categorieën,
zich in lijsten moeten organiseren met elkaar bestrijdende programma's. Waarom
is het niet voldoende om de barrière voor het lijstenstelsel op te
heffen en overigens mensen de vrijheid te laten om als persoon mee te doen?De verkiezingen van de waterschappen vinden thans plaats in blokken. Het
wetsvoorstel schrijft één landelijke verkiezingsdag voor. Het
is de vraag of dit verstandig is. Nu het wetsvoorstel erin voorziet dat aan
de waterschapsverkiezingen in de toekomst ook politieke partijen mogen deelnemen –
het wetsvoorstel verbiedt dat althans niet – ontstaat het risico dat
de hier aan de orde zijnde waterschapsverkiezingen in de praktijk bepaald
worden door de landelijke politieke verhoudingen op dat moment en aldus verworden
tot een soort tussentijdse opiniepeilingen voor politiek Den Haag. Daarnaast
speelt een ander probleem, dat wordt gesignaleerd in het al eerder genoemde
boek De Grondwet van professor Koekkoek. Ik citeer: "Het is zeer de vraag
of de bereidheid van de burger om te gaan stemmen niet al te zeer op de proef
zal worden gesteld wanneer naast de Europese verkiezingen, de Kamerverkiezingen,
de Statenverkiezingen, de raadsverkiezingen, de eventuele deelraadverkiezingen
hem of haar nu ook nog eens een gang naar de stembus wordt verzocht ten behoeve
van landelijke waterschapsverkiezingen." Het lijkt mij derhalve beter
om zo'n aparte landelijke verkiezingsdag voor waterschappen niet in het wetsvoorstel
vast te leggen of anderszins wellicht de mogelijkheid te openen dit soort
waterschapsverkiezingen te combineren met provincialestatenverkiezingen. Dat
vergt echter een aanpassing van de Kieswet, in het bijzonder van artikel J6.
En daarin voorziet het wetsvoorstel niet.Ik kom ten slotte bij de samenstelling van het dagelijks bestuur. In de
huidige Waterschapswet is in artikel 40, lid 1, vastgelegd dat de vaststelling
van het dagelijks bestuur zoveel mogelijk geschiedt naar de wijze waarop de
onderscheiden categorieën van belanghebbenden zijn vertegenwoordigd in
het algemeen bestuur. Dus hebben de provincies daar greep op.
Op basis van de reglementen die de provincies maken, wijst de praktijk uit
dat dit er vaak toe leidt dat de verschillende categorieën inderdaad
in het dagelijks bestuur vertegenwoordigd zijn. In dit wetsvoorstel is echter
vastgelegd dat het dagelijks bestuur naast de voorzitter zal bestaan uit een
door het algemene bestuur te bepalen aantal leden waarvan er ten minste één
een vertegenwoordiger is van de categorieën onbebouwd, bedrijven of natuurbeheerders.
Dit systeem zou ertoe kunnen leiden dat in het dagelijks bestuur, naast de
vertegenwoordigers van de ingezetenen, slechts plaats wordt ingeruimd voor één
vertegenwoordiger van de andere categorieën, bijvoorbeeld een natuurterreinbeheerder
die dan tevens als vertegenwoordiger zou moeten optreden van de categorieën
onbebouwd en bedrijven, zijnde overigens categorieën die 30% van
de waterschapsbelastingen voor hun rekening nemen. Het is de vraag of dit
een evenwichtige keus is. De oplossing zou kunnen zijn het wetsvoorstel op
dit punt aan te passen en wel in dier voege dat in het dagelijks bestuur,
dat naast de voorzitter bestaat uit meer dan vijf leden, in ieder geval twee
leden zitting hebben die afkomstig zijn uit de door mij genoemde categorieën.
Bij een groter dagelijks bestuur zouden dan alle drie genoemde categorieën
voor vertegenwoordiging in het dagelijks bestuur in aanmerking komen.Er is wellicht een andere, meer galante oplossing. Die past bij de voorgeschiedenis
van waterschappen en misschien ook bij de Grondwet zelf. Bij die oplossing
wordt vastgelegd dat het thans voorgestelde artikel 40, lid 1, slechts wordt
gezien als een minimumgarantie van de wetgever, waarbij de provincies met
hun reglementering de mogelijkheid houden om voor te schrijven dat, al dan
niet afhankelijk van de omvang van het dagelijks bestuur, meer stoelen gereserveerd
blijven voor de hier aan de orde zijnde drie categorieën. Dat zou dan
betekenen dat de wetgever erkent dat hij op dit punt een niet alles omvattende,
exclusieve regeling heeft getroffen, maar dat er een restbevoegdheid voor
de provincie is. Die restbevoegdheid laat zich buitengewoon goed verdedigen,
gelet op het feit dat in artikel 133, eerste lid, van de Grondwet voorop wordt
gesteld dat de samenstelling van de besturen van waterschappen geschiedt bij
provinciale verordening.De heer Van der Lans (GroenLinks):Het is nogal wat, wat u nu zegt. Volgens mij kan dit alleen gerealiseerd
worden door de wet te wijzigen. Bent u dat met mij eens en, zo ja, wat is
dan de consequentie van uw opmerking?De heer Wagemakers (CDA):Ik wil de beantwoording door de staatssecretaris afwachten. Vervolgens
zal mijn fractie een afweging maken. Ik meen evenwel dat in dit stadium van
de discussie door mijn fractie onmiskenbaar is voorgehouden dat er in ieder
geval een wijziging moet worden aangebracht. Over de modaliteit daarvan en
over de termijn waarop zou een debat kunnen plaatsvinden. Daarover zouden
bij de staatssecretaris en mijn fractie verschillende ideeën kunnen leven.Mevrouw Bierman-Beukema toe Water (VVD):Totdat u toekwam aan uw slotpassage kreeg ik de indruk dat u pleitte voor
het geheel afschaffen van het fenomeen van geborgde zetels. Op het laatste
moment leek u een draai van 180 graden te maken en te zeggen: er moeten in
het dagelijks bestuur meer geborgde zetels komen. Mij lijkt dat het van tweeën één
is.De heer Wagemakers (CDA):U signaleert twee mogelijkheden. Er is nu slechts in die zin een borging
voorzien dat ten minste een van de leden van het dagelijks bestuur voortkomt
uit de drie genoemde categorieën. Dat aantal vindt mijn fractie te laag.
Zij heeft een pleidooi gehouden voor datgene wat thans de wet voorschrijft,
zodat de provincies ook op basis van deze wet de ruimte krijgen om het nodige
te regelen. Daardoor kan de waarborg voor slechts één zetel
door de provincies uitgebreid worden met een hoger aantal. De Grondwet geeft
de provincies de bevoegdheid voor het opstellen van ordeningen voor de samenstelling
van het bestuur.Mevrouw Bierman-Beukema toe Water (VVD):Dat had ik begrepen, maar pleit u wat het algemeen bestuur betreft voor
het geheel afschaffen van het aantal geborgde zetels?De heer Wagemakers (CDA):Nee, ik heb vooropgesteld dat wij akkoord kunnen gaan met de categorie-indeling
die het wetsvoorstel aangeeft. Voor de wijze waarop iemand lid wordt van het
algemeen bestuur is alleen voor de ingezetenen een directe verkiezing voorzien.
Mijn fractie heeft ampel uiteengezet dat zulks ook voor de andere categorieën
zou moeten gelden, aangezien dit thans en overigens al enige eeuwen de praktijk
is. Derhalve hoeft deze mogelijkheid niet afgeschaft te worden.Voorzitter. Wij zien de reactie van de staatssecretaris met belangstelling
tegemoet.De heer Kox (SP):Voorzitter. Je kunt eigenlijk alles relativeren. Mensen die zich zorgen
maken over de verwachte lage opkomst voor de provinciale verkiezingen van
morgen kunnen wij vragen: hoezo laag? Weet je wat laag is? De opkomst voor
de waterschapsverkiezingen. Zo is dat. Bij de waterschapsverkiezingen wordt
de spreekwoordelijke moord gedaan voor een opkomst van tussen 40% en
50%. De vlag zou uitgaan. De laatste keer dat kiezers hun stem voor
een waterschapsbestuur mochten uitbrengen, was de opkomst vaak nog lang geen
25%. Dat is dus inderdaad echt laag. Zo laag dat wij ons zouden moeten
afvragen of dit nog wel echte verkiezingen zijn.Met het voorliggende wetsvoorstel wordt een poging ondernomen daarin enige
verbetering aan te brengen. Het kiesstelsel wordt gemoderniseerd. Je kunt
voortaan ook op lijsten stemmen, zelfs op lijsten van politieke partijen,
als vandaag "ja" tegen dit wetsvoorstel wordt gezegd. Het aantal
categorieën van kiezers wordt enigszins ingekrompen, zodat het geheel
aan kiesgerechtigden beter te overzien valt. Daarnaast wordt de wijze van
heffen her en daar aangepast. De Tweede Kamer vond dat alles bijeen blijkbaar
zo'n goede gedachte dat daar een unaniem "ja" heeft geklonken. Waarom
dan dit wetsvoorstel niet als hamerstuk goedkeuren?Wij moeten dat niet doen omdat er wellicht toch reden is voor enige reflectie.
Is dit nu, terug- en vooruitkijkend, de modernisering waarop wij wachten?
Is het waar dat wij, door aanname van dit wetsvoorstel, er weer zo'n tien tot twintig jaar tegen kunnen, zoals de voormalige bewindsvrouw ons
liet weten? Lossen wij het democratische deficit bij de waterschapsbesturen
met deze ingreep op of is het maar wat gerommel in de marge? Weten wij nu
al dat wij ons over niet al te lange tijd opnieuw moeten beraden over de waterschapsverkiezingen
en zelfs over de vraag of wij niet beter kunnen ophouden met de verkiezingen
en de waterschappen onder een andere, meer bijdetijdse en democratische controle
moeten brengen.Het wetsvoorstel is nog net voor de Tweede Kamerverkiezingen goedgekeurd.
Er leek angst bij de regering te bestaan dat van uitstel afstel zou kunnen
komen. Dat kon niet volgens de regering, want in 2008 moeten er weer nieuwe
waterschapsbesturen worden gekozen. Zelfs als wij dit wetsvoorstel vandaag
aannemen, is er nog een hele klus te klaren om alle regels in verband met
de nieuwe vorm van verkiezen op tijd rond te hebben. Voor snel afhandelen
valt dus veel te zeggen, maar toch heb ik eerst een vraag aan de nieuwe bewindsvrouw,
die ik van harte feliciteer met haar benoeming. Zij is de eerste vrouw voor
de ChristenUnie in een regering. Dit keer was Eimert van Middelkoop ook ontzettend
enthousiast met de doorbraak van mevrouw Huizinga, want hij ging er zelf ook
met een hoofdprijs vandoor. Heeft de nieuwe bewindsvrouw, terug- en vooruitkijkend,
dezelfde vragen die wij onszelf als SP-fractie stellen? Zij maakt immers deel
uit van een nieuwe regering waarvan ten minste één constituerende
partij in de afgelopen maanden nadrukkelijk heeft gepleit voor onderbrenging
van de waterschappen bij de provincies. Mijn partij doet dat ook al weer een
hele tijd. Kunnen wij van deze staatssecretaris voorstellen verwachten waarmee
op ingrijpender wijze het democratisch gebrek van de waterschapsbesturen wordt
aangepakt? Of kiest zij net als haar voorgangster voor tien tot twintig jaar
rust aan dit front? Ziet de staatssecretaris iets in pleidooien van onder
andere mijn partij om de waterschappen provinciaal onder dak te brengen en
dusdoende een iets steviger democratisch fundament te geven?Hoewel er zeker sprake is van enige modernisering van het kiesstelsel
blijven waterschapsbesturen ook in de toekomst een raar fenomeen. Een deel
van de bestuurders wordt gekozen, een ander deel wordt benoemd. Collega Wagemakers
heeft er uitgebreid over gesproken. Gezamenlijk is er sprake van een wet-
en regelgevend orgaan dat deels gekozen, deels benoemd is. De vorige bewindsvrouw
achtte dat niet strijdig met nationale en internationale eisen. Van de nieuwe
staatssecretaris hoor ik graag hoe zij daarover denkt. Hoe wij het ook wenden
of keren, het blijft een soort aftands censuskiesrecht gekoppeld aan groepsbenoemingen,
geïntegreerd in iets wat de contouren van een democratisch bestel zou
moeten hebben. Wat is de visie van de staatssecretaris? Ik ben erg benieuwd
in welke richting zij de fractie van het CDA denkt tegemoet te kunnen komen.
Hoe denkt de staatssecretaris over de stelling van waterschaps- en waterstaatsprofessor
Van Hall in zijn afscheidsrede dat sprake is van een onherroepelijke socialisering
van het water, terwijl het waterbeheer mede daardoor een brede maatschappelijke
aangelegenheid is geworden? Zouden wij daarvoor dan ook niet een meer bijdetijdse
democratische omgeving moeten creëren?De staatssecretaris zal ongetwijfeld kennis hebben genomen van de kritische
geluiden over deze wet. De nieuwe voorzitter van de Kiesraad zegt het nogal
stevig: deze nieuwe Waterschapswet heeft niets meegekregen van actuele discussies
over het kiesrecht en de inrichting van de democratie. Dat is nogal wat! Hij
noemt de nu voorliggende hervorming dan ook niet goed doordacht. Heeft de
staatssecretaris hem hierover al gesproken en zo ja, hoe ging dat? De voorzitter
van de Kiesraad maakt zich onder andere zorgen over de nogal ondoordachte
invoering van een lijstenstelsel. Als dat niet snel beter geregeld wordt,
geeft hij ons op een briefje dat het een enorme heisa wordt. Heeft de staatssecretaris
dat briefje ook gekregen? De heer Kummeling, de voorzitter van de Kiesraad,
ziet geen andere weg dan dit nu maar goed te regelen in de aanstaande algemene
maatregel van bestuur, maar vindt dat zoiets wezenlijks op het niveau van
de wet geregeld had moeten worden. Deelt de staatssecretaris die opvatting?
Overigens nodigt de voorzitter van de Kiesraad deze Kamer via de krant uit
om de staatssecretaris op haar beurt uit te nodigen om met een novelle te
komen om deze omissie te herstellen. Het gaat hier soms wat ingewikkeld, maar
wij zijn ook een ingewikkelde Kamer, een soort waterschap! Heeft de staatssecretaris
daar al over nagedacht en waartoe heeft dat dan geleid?Wat is wijsheid? Deze wet aanhouden? Of vandaag toch maar ja zeggen? Dat
laatste zou kunnen, mits er door de staatssecretaris wordt toegezegd dat hiermee
de discussie over het democratische toezicht op het beleid en het werk van
de waterschappen niet voor tien tot twintig jaar dichtgeregeld is. Wellicht
willen naar aanleiding van de opkomst morgen en de samenstelling van de nieuwe
Eerste Kamer op basis van de uitslag van morgen, al snel meer partijen praten
over de democratische inrichting van dit land, niet alleen als het gaat om
waterschappen, maar ook als het gaat om provincies en de Eerste Kamer. Ik
ben benieuwd of de staatssecretaris met ons van mening is dat in die discussie
ook opnieuw moet worden gediscussieerd over de democratische inbedding van
de functies en de taken van de waterschappen. Natuurlijk moet die discussie
dan niet alleen worden gevoerd met de staatssecretaris, maar ook met de minister
van BZK. Ik dacht dat zij er daarom net al bij zat, en was aangenaam verrast:
dit is een voortvarende regering, die al weet wat ik ga zeggen, waarvoor de
minister al is afgevaardigd! Dat bleek echter een misverstand te zijn. Aan
deze staatssecretaris de vraag of zij wil bepleiten dat de discussie vandaag
niet eindigt, maar eigenlijk pas begint.In het voorliggende traject zijn opmerkingen gemaakt over heffingen en
andere zaken, waarop is geantwoord. Daar laat ik het op dit moment bij. Ik
ben erg benieuwd in hoeverre de nieuwe staatssecretaris met nieuw elan deze
Kamer tegemoet denkt te kunnen komen.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter. Ik spreek deze bijdrage mede namens de fractie van de ChristenUnie
uit. Ik wens de staatssecretaris een heel goede tijd toe op haar mooie departement.
Wij hopen op een heel goede samenwerking, ook met deze Kamer. Hartelijk dank
voor de schriftelijke reactie op een aantal vragen van onze kant. Er zijn
echter nog een aantal punten waarbij ik de vinger wil leggen.Het eerste optreden van de staatssecretaris betreft de fundamenten van
het al eeuwenoude waterschapsbestel. Veelbelovend bevat de titel van het wetsvoorstel
de term "modernisering". Juist een gelegenheid als
deze biedt de mogelijkheid de vraag te stellen of het waterschap er met dit
wetsvoorstel naar de mening van de staatssecretaris nu voor lang goed bij
staat. Of betreft het wetsvoorstel vooral het nodige onderhoud van het waterschapshuis?
Kan de staatssecretaris zo kort na haar aantreden een tipje van de sluier
oplichten als het gaat om haar visie op het waterschap als functionele democratie?Het bestaansrecht van de waterschappen staat in dit wetsvoorstel in ieder
geval gelukkig niet ter discussie. Dat is belangrijk. Waterschappen vervullen
al zeer lang een belangrijke functie in het leefbaar houden van ons land.
Dat is tot nu toe op een goede wijze gebeurd. Je moet dan ook wel heel sterke
papieren hebben om een dergelijke bestuursstructuur ter discussie te stellen.
Voor de fracties van de SGP en de ChristenUnie zijn die er niet. Juist nu
er heel veel moet gebeuren op watergebied, moet je je wel drie keer bedenken
voor je in tijd- en energieverslindende structuurwijzigingen wilt belanden.Op onderdelen zou je het wetsvoorstel vanuit historisch perspectief overigens
ingrijpend kunnen noemen. Ik denk dan aan het feit dat de bekende trits "belang-betaling-zeggenschap"
door dit wetsvoorstel nog verder wordt uitgehold. In feite is er nu immers
sprake van de introductie van twee lijnen: "belang-betaling" naast "belang-zeggenschap".
Er wordt op deze wijze een nog sterkere knip gemaakt tussen betaling en zeggenschap.
Dat is op zichzelf begrijpelijk, al moet er wel bij worden gezegd dat juist
het bestaan van deze trits een waarborg gaf voor een nauwe betrokkenheid van
de bestuurden bij het waterschapsbestuur. De trits werd niet voor niets aangeduid
als een wezenskenmerk van het waterschap. Onderkent de staatssecretaris de
mogelijke gevolgen van deze verschuiving?Waterschappen wortelen als vanouds in regionale of zelfs lokale gemeenschappen.
De bestuurlijke schaalvergroting heeft inmiddels geleid tot waterschappen
ter grootte van een provincie of zelfs tot waterschappen die provinciegrenzen
duidelijk overschrijden. Deze schaalvergroting vermindert de band met de regionale
gemeenschap en roept vragen op over onder andere de bestuurlijke verhouding
tussen waterschap en provincie. Verwacht de staatssecretaris dat het aantal
waterschappen de komende jaren stabiel zal blijven? In hoeverre verwacht zij
ook, als het waterschap de provinciegrens oversteekt of overgestoken heeft,
dat de provincie in staat zal blijken adequaat toezicht uit te oefenen op
de waterschappen?Behalve op het gebied van bestuurlijke verhoudingen roept de schaalvergroting
ook vragen op ten aanzien van herkenbaarheid voor belanghebbenden. Vanouds
zijn dat burgers, boeren en bedrijven. In de nieuwe opzet is de natuur daaraan
toegevoegd. Dat is een terechte keuze vanuit de hoge maatschappelijke waardering
van een nauwe relatie tussen groen en blauw landschap. Maar hoe zit het met
de herkenbaarheid van het waterschap voor de genoemde categorieën? Op
het niveau van het algemeen bestuur zijn de belanghebbende categorieën
boeren, bedrijven en natuur min of meer naar financieel belang vertegenwoordigd.
Hoe pakt dat echter uit als het gaat om het dagelijks bestuur? Tot nu toe
is de deelname vanuit de belangencategorieën in deze besturen geborgd.
In de toekomst vervalt die garantie. De beslissing over het aantal zetels
van de categorieën is in principe aan het algemeen bestuur, met dien
verstande dat er ten minste één zetel is gereserveerd voor de
gezamenlijke categorieën. In de praktijk kan dat betekenen dat sectoren
die fors bijdragen in de waterschapslasten, dus landbouw en industrie, niet
langer in het dagelijks bestuur vertegenwoordigd zijn. Acht de staatssecretaris
een dergelijke situatie aannemelijk? Acht zij zo'n situatie ook wenselijk?
Kan zij waarborgen dat landbouw en industrie vertegenwoordigd blijven in de
dagelijkse besturen? Zo niet, ligt hier dan mogelijk een rol voor het provinciaal
bestuur?Voortbordurend op de agrarische sector: in de schriftelijke ronde heb
ik de nodige opmerkingen gemaakt over de agrarische belangen. Helaas zijn
die onvoldoende door het kabinet ter harte genomen. Infrastructurele werken,
sportvelden, kunstwerken en dergelijke worden in dit wetsvoorstel ondergebracht
bij de categorie ongebouwd. Daarmee worden zij samengebracht met de agrarische
en overige ongebouwde terreinen. Voorheen waren deze objecten ook onderdeel
van de categorie ongebouwd, maar dan wel apart geclassificeerd. Rationeel
bezien, behoren infrastructurele werken in beginsel onderdeel van het gebouwd
uit te maken, zowel in functioneel als in waterstaatkundig opzicht. Door de
hoge waarde van de infrastructurele werken is de gemiddelde waarde in de categorie
ongebouwd een veelvoud van de waarde van de landbouwgronden. Dat heeft uiteraard
grote gevolgen voor de waterschapslasten voor agrariërs. Wij constateren
dat hierdoor voor de agrariërs de relatie tussen belang en betaling sterk
onder spanning wordt gezet. Ligt hierin eigenlijk niet een element van onrechtvaardigheid
besloten, waarvoor land- en tuinbouw het gelag betalen? Wij willen erop aandringen
deze spanning weg te nemen of ten minste te verzachten.Over de waterschapsverkiezingen zijn onlangs enkele belangwekkende vragen
opgeworpen door professor Kummeling, hoogleraar staats- en bestuursrecht te
Utrecht, tevens voorzitter van de Kiesraad. In een interview in de Staatscourant
stelt hij de vraag of de staatssecretaris geen politisering vreest van het
waterschapsbestel als gevolg van de keuze voor een lijstenstelsel. De keuze
om de waterschapsverkiezingen te concentreren in één periode
maakt het risico om de politiek binnen te halen, in zijn ogen alleen maar
groter. Hoe schat de staatssecretaris dat risico in? Is in de toekomst het
onderscheid tussen de functionele waterdemocratie en de algemene democratie
voldoende afgebakend? Professor Kummeling stelt verder een aantal vragen van
meer technische aard, waar wij eveneens graag een antwoord op vernemen. Is
stemmen via internet inderdaad waterdicht? Zijn er voldoende eisen in de wet
opgenomen aan de te registreren partijen?Wij hebben in ieder geval grote moeite met de mogelijkheid voor politieke
partijen om met een eigen lijst aan de waterschapsverkiezingen mee te doen.
Hiermee wordt naar onze mening het specifieke karakter – het functionele
van het waterschap – miskend. Waterschappen zijn belast met een bepaalde,
beperkte taak. Het gaat erom dat die specifieke taak op de meest effectieve
wijze wordt uitgeoefend door vertegenwoordigers van bepaalde categorieën
van belanghebbenden. De rol van de partijpolitiek hierbij is altijd terecht
marginaal geweest. De nu geopende mogelijkheid staat haaks op het functionele
karakter van de waterschappen, zo vinden wij. Kan dit in de toekomst niet
bedreigend werken voor het bestaansrecht van de waterschappen? Het instrument van de verontreinigingsheffing dateert van de begintijd
van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren en heeft steeds gediend tot
het tegengaan en bestrijden van verontreiniging van oppervlaktewateren. De
inzet van de heffing is daarbij steeds zeer succesvol geweest, wat blijkt
uit de forse teruggang van de verontreiniging vanuit de belaste lozingspunten.
Dit staat nog los van het effect van andere prikkels, zoals strengere lozingseisen
en meer aandacht voor duurzaamheid bij overheden en bedrijven. In hoeverre
is de heffing nog steeds nodig voor het tegengaan van de verontreiniging van
oppervlaktewateren? Wanneer uw voorganger ons informeerde over de gevolgen
van de Europese kaderrichtlijn water, kregen wij steeds het beeld dat een
groot deel van de problematiek is gelegen in de zogeheten diffuse bronnen,
waaronder verkeer en belasting vanuit het buitenland. Kan de staatssecretaris
dit beeld bevestigen, en zo ja, waarom kiest zij er nu voor om de heffing
te beperken tot de puntbronnen?Dan ga ik nu in op deze puntbronnen en dan in het bijzonder op het lozen
van reeds gezuiverd water. Bij deze behandeling is een regeling getroffen
waardoor voor vergelijkbare lozingen niet hetzelfde tarief geldt. Uit de memorie
van antwoord begrijpen wij dat de staatssecretaris niet gelukkig is met deze
regeling. Onze fracties delen deze zorg. De staatssecretaris geeft aan dat
het vrijstellingenbeleid en wellicht ook het kortingenbeleid in hun geheel
aan de orde kunnen komen bij de invoering van de Waterwet. Welke initiatieven
is zij voornemens te nemen op dit gebied? Onze fracties zijn benieuwd naar
het antwoord over deze kortingsregeling voor specifieke lozingen van reeds
gezuiverd water. Wij wensen de staatssecretaris en haar ambtenaren veel sterkte
bij de voorbereiding van de beantwoording, die wij met belangstelling afwachten.De heer Van der Lans (GroenLinks):Voorzitter. Ook mijn fractie feliciteert de staatssecretaris met haar
benoeming en wenst haar de komende vier jaar veel rustig vaarwater toe. Een
staatssecretaris van het water die vaak in beeld komt, heeft doorgaans kaplaarzen
aan en dan staat het water ons aan de lippen. Ik wens haar daarom van harte
toe dat zij weinig op de televisie komt en hier veel goede wetsvoorstellen
komt verdedigen. Wij moeten nog bezien of dat ook vandaag aan de orde is.
Het is een parlementair debuut waarbij meteen het onderste uit de kan wordt
gevraagd van de staatssecretaris. Het is niet gering wat er tot nu toe over
tafel is gegaan. Ik ben benieuwd hoe zij zich hieruit redt.Een bekende uitspraak over de waterschappen is dat zij de kraamkamer zijn
van onze democratie of van het polderen in dit land. Ik denk dat dit in veel
opzichten een mythe is. Ik heb de gewoonte om bij dit soort gelegenheden de
geschiedenis te bestuderen, vooral als het om zo'n lange geschiedenis gaat.
Dan zie je dat het geen oprisping was van het Nederlandse volk om in de strijd
tegen het water te kiezen voor de democratie, maar dat het een groeiproces
was, een ontwikkeling waarbij besturen zich steeds complexer hebben georganiseerd,
in combinatie met eigenbelang. Je ziet dat de democratie vanaf de negentiende
eeuw raakte aan de geschiedenis van de waterschappen, zodat de vraag zich
voordeed hoe die twee systemen zich tot elkaar verhielden. De trits belang,
betaling en zeggenschap is tot op de dag van vandaag in stand gehouden, maar
deze staat ook voortdurend onder spanning, omdat deze strijdig is met principes
van algemeen bestuur. Ik denk niet dat ik dat beter kan zeggen dan de heer
Wagemakers heeft gedaan.Het gaat vandaag over modernisering van het waterschapsbestel. Je zou
verwachten dat er een volgende stap wordt gezet om het waterschapsbestuur
op te tillen in de richting van de democratische principes die bij het algemene
bestuur horen. Daar is ook veel voor te zeggen, gezien de opschaling van de
waterschappen en het belang van water in onze samenleving. Water is net als
lucht of milieu een kwestie van algemeen belang of een publiek goed dat geordend
en bestuurd moet worden volgens democratische bestuursprincipes. Helaas is
deze keuze niet gemaakt. Een aantal jaren geleden heeft de Tweede Kamer in
haar wijsheid besloten om een andere weg te bewandelen, zodat wij hier vandaag
zitten met een hybride vorm van modernisering. Dat is niet de route die mijn
partij voorstaat. Net als de heer Kox geloof ik niet dat je kunt moderniseren
door de democratische legitimatie van het waterschap verder te ontwikkelen.
Die weg zal tot nog lagere opkomstcijfers leiden.Ik ben er voorstander van om de waterschappen met al hun kennis op te
schalen naar het niveau van de provincie. Dat betekent niet dat de provincie
de waterschappen overneemt, maar dat die in de structuur van de provincie
moeten functioneren en daar hun democratische legitimatie moeten kiezen.Die weg is niet gekozen. Gekozen is voor een verbetering van de legitimatie
van het waterschapsbestuur zoals wij dat al eeuwen kennen. Er is een aantal
procedures voorgesteld die de democratische legitimatie moeten realiseren.
Mijn partij mist daarbij de maat voor succes. Wanneer is dit proces geslaagd
te noemen? Wanneer kan de democratische legitimatie van de waterschappen door
de beugel? Gaat het om een paar procentpunten minder dan bij de opkomst voor
de provinciale staten? Ik nodig de staatssecretaris graag uit om zichzelf
een doel te stellen. Waar moet het naar toe met de opkomstcijfers over de
waterschapsverkiezingen? Wanneer is zij tevreden? Hoe hoog moet de lat komen
te liggen? Moeten, als die lat niet wordt gehaald, misschien andere vormen
van democratische legitimatie worden gekozen? Wie deze weg wil bewandelen,
moet een norm kiezen die als het ware een streven naar succes vertegenwoordigt.Het is hoogst opmerkelijk dat bij het wetsvoorstel sprake is van een lichte
lastenverschuiving, die de ingezetenen zwaarder belast ten gunste van de belangengroeperingen.
Is dit wel het moment om die verschuiving door te voeren?Ik haal professor Kummeling aan, die stelt dat de ontwikkeling van de
wet een afzijdig gebeuren is. Het lijkt er volgens hem op dat de waterschapsmensen
zich met democratie bezighouden zonder een goed besef van hoe het er in de
wereld van de democratie aan toe gaat. De wet is een hersenspinsel geworden
van mensen opgesloten in de wereld van het waterschap. Die hebben de wereld
van de democratie blijkbaar, inclusief alle discussies daarover, niet tot
zich genomen. Dat is nogal een verwijt van professor Kummeling. Ik verneem
graag een reactie van de staatssecretaris hierop.Nu vaststaat dat er verkiezingen worden georganiseerd, zijn er twee opties.
In de eerste vertegenwoordigt water een algemeen en politiek belang. De modernisering bestaat eruit dat het gaat om algemene verkiezingen. Dit model
is logisch, coherent en acceptabel. Daarvoor is echter niet gekozen. Kan de
staatssecretaris beargumenteren waarom de trits van belang, betaling en zeggenschap
bij de modernisering niet is doorgeknipt? Daar is het nu immers het moment
voort. De staatssecretaris kiest echter voor de tweede optie, met een hybride
systeem met verkiezingen voor de ingezetenen en benoeming van de rest via
de Kamer van Koophandel, het Bosschap of de provincie. In feite probeert deze
optie democratisch bestuur mogelijk te maken zonder de democratie serieus
te nemen. Ik vrees dat dit op allerlei punten tot grote problemen zal leiden.
In een brief van het Bosschap is er al op gewezen dat de afvaardiging naar
het dagelijks bestuur niet genoeg is. Je krijgt dus op allerlei punten gerommel
om een en ander nog in goede banen te leiden. Er wordt een vorm van bestuur
gecreëerd die wij eigenlijk alleen maar kennen uit landen met een dictatoriaal
bestuur. Dit waren niet mijn woorden, maar de woorden van de heer Wagemakers.
Dit zijn grote woorden, maar het geeft wel aan dat dit een heel wankelmoedig
en dubbelzinnig systeem is. Wij denken dat wij de democratie moderniseren,
maar eigenlijk geloven wij daar zelf niet in en laten wij die belangen toch
nog verankeren. Zo'n verkiezing kan wel georganiseerd worden, maar dit stelt
toch eigenlijk weinig voor en dus moeten wij dat maar niet doen. Ik denk dat
dit een heel verkeerde manier is om tot zo'n wet te komen. Het zal ons dus
erg moeilijk vallen om met dit wetsvoorstel in te stemmen. Dat vinden wij
niet omdat wij menen dat het waterschapsbestel beter af is als het zijn democratische
legitimatie bij de provincie zou vinden. Nee, wij vinden dat de principes
van de democratie serieus genomen moeten worden als de democratie wordt georganiseerd.
Dat lijkt met dit wetsvoorstel echter niet aan de orde. Wij wachten het antwoord
van de staatssecretaris vol verwachting af.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Mede namens de fractie van D66 en deze keer ook namens de
fractie van de LPF voer ik het woord. Mar earst wol ik de steatssikretaris
graach lokwinskje mei har beneaming en har sterkte winskje yn de kommende
jierren en ek fannemiddei. Ik stel fêst dat dit in moaie gelegenheid
is om ek hjir yn dit hûs ris de twadde rykstaal te brûken.De voorliggende wijziging van de Waterschapswet geeft in veel opzichten
een verbetering ten opzichte van de bestaande situatie. De waterschappen worden
democratischer, omdat lijstenstelsels van groeperingen met duidelijke bedoelingen
voor de kiezer duidelijker werken dan een personenstelsel. Het kiesstelsel
wordt eenvoudiger, omdat er niet meer door één persoon meerdere
stemmen uitgebracht hoeven te worden. Bovendien wordt de heffingsstructuur
veel overzichtelijker, met als achtergrond dat de beschrijving van de waterschapstaken
veel compacter wordt geformuleerd: de zorg voor het watersysteem en de zorg
voor het zuiveren van afvalwater. Die vereenvoudigingen, die dus evenzoveel
verbeteringen zijn, leveren natuurlijk ook nog geld op: een besparing van
20 mln. per jaar.De moeite waard dus. Maar nu de andere kant, want misschien kan het nog
wel veel beter. De democratisering lijkt maar half uitgevoerd te worden. Daar
hebben meer sprekers de aandacht op gevestigd. De heer Wagemakers is daar
zelfs heel principieel op ingegaan. Ik zal het iets praktischer benaderen.
Naast de gekozen leden van het bestuur worden ook leden door de drie "belangen"
aangewezen. Dat is te weinig om de belangengroepen het gevoel te geven van
de traditionele directe band van belang, betaling en zeggenschap, maar het
is te veel om te kunnen spreken van een democratisch systeem, zoals wij dat
voor vertegenwoordigende lichamen als normaal beschouwen. De drie belangengroepen
kunnen best tegengestelde belangen hebben, maar ze kunnen toch in de situatie
komen dat maar één van hen, verplicht, in het dagelijks bestuur
vertegenwoordigd wordt. Kan de staatssecretaris uitleggen waarom een dergelijke
regeling zinvol is?En als wij nu net doen of de waterschappen, zij het dan gedeeltelijk,
via een democratische verkiezing bestuurd gaan worden, waarom moet dan de
mogelijkheid van verkiezingen in afzonderlijke kiesdistricten worden opgenomen?
In onze andere democratisch verkozen besturen hebben wij die mogelijkheid
toch ook niet? Zelfs in de Eerste Kamer, die nota bene getrapt gekozen wordt
en die dus de provinciale staten kan vertegenwoordigen, is na de verkiezing
niet meer aanwijsbaar wie hier voor welke provincie zit. Vindt de staatssecretaris
echt dat dit bij de waterschappen wel moet kunnen? Is het in feite niet een
manier om de belangen, die ook al afzonderlijk vertegenwoordigd worden, nog
een keer extra te laten vertegenwoordigen?Wat betreft de heffingenstructuur is natuurlijk sprake van een duidelijke
verbetering maar uit de memorie van antwoord van de vorige staatssecretaris
is mij nog niet duidelijk geworden dat het onderbrengen van de infrastructuur,
wegen en spoorwegen en dergelijke, onder de categorie ongebouwd eerlijk uitpakt.
Het werkt toch zo dat de totale waarde van het ongebouwd wordt vastgesteld
en er vervolgens per hectare een in principe gelijk bedrag betaald moet worden?
Daarbij kan door tariefdifferentiatie voor kunstwerken de heffing verdubbeld
worden. Als de werkelijke waarde van kunstwerken veel meer dan een factor
2 groter is dan de waarde van echt ongebouwd, wordt de eigenaar van de kunstwerken
echter toch in feite flink gesubsidieerd door de agrarische sector? Kan dat
toch niet een flinke invloed hebben, vooral in gebieden met een hoge dichtheid
aan infrastructuur? Overigens, dat de heffingen per waterschap, dus per gebied,
kunnen verschillen, houdt toch het oude uitgangspunt van belang, betaling
en zeggenschap in grote lijnen overeind. Niet heel Nederland betaalt uit de
algemene middelen de kosten van het watersysteem en de waterzuivering, maar
iedere burger doet dat via het waterschap voor de situatie in zijn eigen gebied.
Dat uitgangspunt blijft en dat willen onze fracties ook graag zo houden.Maar ook met dat uitgangspunt blijft voor ons de hamvraag nog staan. Is
het wel zinvol om voor het waterbeheer een aparte functionele bestuurslaag
in stand te houden? De waterschappen vormen een fraai historisch gefundeerd
onderdeel van onze bestuursstructuur, maar de tijd dat elke polder zelf ervoor
zorgde dat het overtollige water werd weggemalen, ligt ver achter ons. Het
gaat nu om grootschalige bestuursinstellingen die weliswaar eigen beleidsvrijheid
hebben op een aantal gebieden, maar die vrijheid is redelijk nauw ingesnoerd
door rijksbeleid en vooral door provinciaal beleid. Het uitvoeringsaspect
prevaleert daarom naar ons gevoel intussen sterk boven het bestuurlijke, het beleidsaspect. Er is de laatste tijd wat discussie over de wenselijkheid
van de open huishouding van de provincies, voor de waterschappen is volstrekt
duidelijk dat het gaat en ook moet gaan over een gesloten huishouding. Het
waterschap heeft een duidelijke en beperkte taakopdracht en daarbuiten heeft
het niets te zoeken.Kort geleden, 21 februari, is een brief gepubliceerd van de Raad
voor het openbaar bestuur en de Raad voor de financiële verhoudingen,
waarin beide raden ingaan op de betekenis van de open huishouding, de autonomie,
van de provincies. Zij constateren daarin: "Met een gesloten huishouding
worden provincies beroofd van de bevoegdheid tot het nemen van initiatief
om nieuwe taken op te pakken (...) Dit zal naar de stellige overtuiging van
de raden negatieve gevolgen hebben voor de positie en het functioneren van
de provinciale volksvertegenwoordiging en aldus voor de democratische legitimiteit
van het bestuur en beleid. Op termijn kan dit leiden tot een marginalisering
van de provincie als bestuurslaag zoals we die van oudsher kennen in ons land."Voorzitter. Is dit perspectief dat zich voor de provincies voor zou doen
als haar het autonome recht om zaken aan te pakken afgenomen zou worden, niet
precies wat nu al de realiteit is voor de waterschappen? Een beperkte taak,
een gesloten huishouding, in heel veel opzichten volledig afhankelijk van
rijks- en vooral provinciale kaders, een zeer beperkte democratische legitimiteit
en een marginaal bestaan als bestuurslaag. De beperkte taak is dan ook nog
voor veruit het grootste deel uitvoerend van karakter, juist de beleidsbepaling
is sterk ingesnoerd door de algemene democratie van vooral de provincie. En
het kost 4 mln. per jaar voor verkiezingen en 10 mln. tot 15 mln. per jaar
voor de bezoldiging van de waterschapsbestuurders!Het is duidelijk dat de nieuwe wet een verbetering is ten opzichte van
de oude. Maar... De heffingstructuur wordt wel eenvoudiger, maar die zou ook
door een ander uitgevoerd kunnen worden. Het democratisch gehalte wordt verhoogd,
maar het blijft een wat onbevredigende mengvorm van kiezen en benoemen en
bovendien zal het waterschap dus sowieso een marginaal bestaan blijven leiden,
zie de beide raden. Wij bezuinigen wel elk jaar 20 mln., maar kunnen door
het anders te regelen, nog veel meer bezuinigen.Niet met de gedachte dat de staatssecretaris hier direct consequenties
aan zal verbinden, vraag ik haar met de heer Kox of zij echt vindt dat wij
hiermee een goede en duurzame oplossing kiezen. Of zou het toch verstandiger
zijn om de waterschapstaken onder te brengen bij de provincies? De uitvoerende
taken sluiten aan bij de provinciale taken, de beleidstaken liggen al grotendeels
bij de provincie en de provincie, waar ook al van gezegd wordt dat die te
weinig zichtbare taken heeft, wordt weer een klein beetje meer zichtbaar,
al was het maar door het opleggen van de heffingen.De heer Kox heeft gevraagd waar wij verstandig aan doen. Moeten wij dit
wetsvoorstel aanhouden of het toch aannemen? Hij heeft verder de vraag gesteld
hoe de nieuwe wet dan moet worden gezien, als een voorlopig eindpunt voor
vele jaren of als het begin van een discussie. Ik sluit mij aan bij deze vragen.
Ik ben zeer benieuwd naar het antwoord van de staatssecretaris.De vergadering wordt van 15.05 uur tot 16.00 uur geschorst.Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Voorzitter. Bij mijn binnenkomst in deze zaal ben ik door verschillende
leden hartelijk gefeliciteerd en is mij succes gewenst. Daar wil ik allen
graag voor danken. En ek de hear Ten Hoeve, wol ik tige betankje foar syn
freonlike wurden yn myn rjochting. Ik fyn it ek moai om de twadde rysktaal
yn dit hûs noch ris prate te kinnen!Het waterbeheer is van vitaal belang voor Nederland; zo belangrijk, dat
wij daarvoor een aparte overheidslaag hebben in de waterschappen. Al eeuwen
voeren deze het waterbeheer uit volgens het principe belang, betaling, zeggenschap.
Het feit dat de waterschappen al zo lang bestaan, betekent echter niet dat
zij niet veranderen: juist vanwege de enorme ontwikkelingen in de afgelopen
jaren hebben zich grote veranderingen in de organisatie van de waterschappen
voorgedaan. De huidige wet is gemaakt in een tijd dat wij in Nederland nog
ruim 200 waterschappen hadden. Die waren divers in omvang en taak. Vrij geruisloos
hebben zich echter een schaalvergroting en bundeling van taken voorgedaan,
zodat er nu nog 26 waterschappen over zijn; nogal een verschil met de 200
van de tijd waarin deze wet tot stand kwam. Ze hebben allemaal de taak van
integraal waterbeheer.Niet alleen de organisatie, maar ook de omgeving van de waterschappen
en hun werk zijn veranderd. De omstandigheden zijn anders door klimaatverandering,
maar ook het juridisch kader is veranderd. Ik denk hierbij met name aan de
Europese kaderrichtlijn water, die ons voor nieuwe opgaven stelt. Deze twee
veranderingen, in de organisatie en in de omgeving van de waterschappen, maken
het hoog tijd om de wetgeving aan de nieuwe situatie aan te passen. Zo scheppen
wij voorwaarden die de waterschappen in staat stellen om hun taken efficiënt
en effectief uit te voeren.Niet alleen de rijksoverheid, maar ook de waterschappen willen graag dat
de knelpunten, die zij al lange tijd ervaren, aangepakt en opgelost worden.
Dat is nodig op een aantal terreinen, vooral op het gebied van de verkiezingen.
Enkele leden refereerden er al aan: de opkomst bij de verkiezingen loopt steeds
verder terug, in sommige gebieden wel 25%. Kiezers kennen de kandidaten
nauwelijks en dubbele stembiljetten stellen kiezers steeds weer voor grote
vragen. Dat kan beter en dat moet beter. Ik denk dat wij het erover eens zijn
dat dit moet veranderen. Daartoe dient dit wetsvoorstel. Het wetsvoorstel
maakt allereerst een eind aan de gespreide verkiezingen van waterschappen:
in het najaar van 2008 is er landelijk één verkiezingsmoment.
Ook gaan wij bij deze verkiezingen over van een personenstelsel op een lijstenstelsel.
Bovendien wordt het stemmen per internet mogelijk gemaakt. Dit alles is ambitieus,
maar de waterschappen en de provincies zijn al volop begonnen met de voorbereidingen
en zij rekenen dan ook op een tijdige inwerkingtreding van de wet. Een tijdige
inwerkingtreding is in de loop van 2007, anders komen de waterschappen in
de problemen.De beoogde verbeteringen rondom de verkiezingen zijn belangrijk, maar
dat is niet het enige. Ik noem nog twee belangrijke zaken. Ten eerste zal
de heffingenstructuur veel eenvoudiger worden: in plaats van aparte heffingen
voor de deeltaken van het waterschap komt er één heffing voor
watersysteembeheer; samen met de nieuwe integrale taakomschrijving stelt die
de waterschappen in staat om een werkelijk integraal water beheer
te voeren. De nieuwe Waterwet, die op dit moment bij de Tweede Kamer ligt,
sluit daarop aan. Bijkomend voordeel is dat er efficiënter kan worden
gewerkt en dat dit een transparant systeem voor de burger is. Een tweede verbetering
in het wetsvoorstel is een nieuwe regeling voor de begroting en jaarrekening
van de waterschappen. Deze regeling is gemoderniseerd en gestroomlijnd met
die van gemeenten en provincies. Dat maakt de financiële huishouding
van de waterschappen transparanter.Ik zeg dit als inleiding op mijn standpunt dat het noodzakelijk is dat
er een gemoderniseerde Waterschapswet komt. In de eerste termijn is door verschillende
leden gezegd dat hun instemming met het wetsvoorstel afhankelijk is van de
vraag of nagedacht wordt over de toekomst van de waterschappen. Met een modernere
wet op de waterschappen stopt natuurlijk niet het denken over de waterschappen.
Dat spreekt vanzelf. Op dit moment is afschaffing van de waterschappen echter
niet aan de orde en is een wet nodig die is aangepast aan de noden die de
waterschappen op dit moment hebben. Die zaken worden naar mijn mening dan
ook onterecht aan elkaar verbonden. De discussie over de waterschappen moet
gevoerd worden op een moment dat die aan de orde is. Dat is niet dit moment,
want nu hebben wij het over een manier waarop de wet zodanig kan worden aangepast
dat de bestaande waterschappen hun werk kunnen doen.De heer Kox (SP):Ik leidde de vraag in met een verwijzing naar uw voorgangster. Regeringen
zijn nu eenmaal eeuwig. Uw ambt heeft gezegd dat wij met deze wet voor tien
tot twintig jaar klaar zijn. Als dat het geval is, dan bevredigt mij dat niet.
Dat kan niet naar mijn mening. Als deze wet echter wordt beschouwd als een
startpunt in plaats van een eindpunt, dan komen wij dichter bij elkaar. Mijn
vraag past bij wat uw voorgangster gezegd heeft. Zij vond dat wij hiermee
voorlopig klaar zijn. Als wij het op dit punt eens kunnen worden, dan zou
dat mooi zijn.Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Deze wet is op zich goed genoeg om twintig jaar mee verder te gaan. Dat
is mogelijk. De vraag is of dat ook gebeurt, maar dat hangt niet van mij af.
Het hangt af van het politieke denken over de waterschappen. Die discussie
moeten wij niet nu maar op een ander moment voeren. Deze wet is goed genoeg
om twintig jaar mee voort te kunnen. De vraag of dat ook daadwerkelijk gebeurt,
is van een andere orde en moet op een ander moment worden beantwoord.De heer Kox (SP):Kunt u aangeven waarom wij hierover niet mogen of moeten praten?Staatssecretaris Huizinga-Heringa:U mag erover praten en erover denken. Als u mij echter verzoekt om een
uitspraak over de toekomst van de waterschappen en uw oordeel over het wetsvoorstel
daaraan verbindt, dan worden zaken aan elkaar geknoopt die niet bij elkaar
horen. Dat is naar mijn mening een onterechte vraagstelling.De heer Kox (SP):Behalve die algemene vraag is een aantal deelvragen gesteld, niet alleen
door mijn fractie maar ook door andere fracties. Die vragen moeten echt bij
dit wetsvoorstel worden gesteld. U komt met een voorstel tot modernisering
van de Waterschapswet en daar reageert deze Kamer op. Op een aantal concrete
punten ziet de Kamer liever een andere benadering. Mijn fractie kan met het
wetsvoorstel instemmen als u zegt dat daarover in de komende tijd nog wordt
gepraat. Als u echter zegt dat daarover te zijner tijd een keer moet worden
gepraat, dan hebben wij een probleem.Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Met mijn beantwoording van de overige vragen krijgt u wellicht meer duidelijkheid.De heer Van der Lans (GroenLinks):De discussie over de toekomst van de waterschappen is natuurlijk afhankelijk
van de vraag of de nieuwe wet werkt. Naar mijn mening maakt het dossier niet
duidelijk wanneer deze wet werkt en wanneer deze als succes kan worden beschouwd.
Met welke percentages mogen wij in de toekomst rekenen? Dan is het namelijk
eerlijk. In dat geval geeft u aan welke resultaatsverplichtingen aan de ambities
worden verbonden. Als die niet worden gehaald, dan is het logisch dat het
parlement over andere wegen gaat discussiëren.Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Ik ben ervan overtuigd dat dit wetsvoorstel goed in elkaar zit. Ik verwacht
dat het nog decennia mee kan. Wij moeten echter bezien of een en ander zo
uitwerkt. Als de uitwerking tegenvalt, dan ontstaat er een discussie. Die
zal ik echter niet starten; die discussie zal in het parlement beginnen. Vervolgens
kunnen wij daar opnieuw over spreken.De heer Van der Lans (GroenLinks):Wij mogen toch van de wetgever vragen wanneer hij tevreden is over een
wet die hij introduceert?Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Ik ben tevreden over de wet als blijkt dat de beoogde verbeteringen als
zodanig uitwerken. U hebt in uw bijdrage één punt eruit gehaald,
namelijk de verbetering van het opkomstpercentage bij de verkiezingen voor
het waterschap. Dat is echter slechts één element uit de vele
verbeteringen die de wet brengt. Ik zou succes of falen van deze wet niet
willen ophangen aan dat ene punt. Wel wil ik als persoonlijke ambitie uitspreken
dat het toch zeker mogelijk moet zijn om een opkomstpercentage te halen dat
in de buurt komt van dat bij provinciale verkiezingen.De heer Van der Lans (GroenLinks):Dat is in ieder geval een heldere indicatie. Daarmee hebben wij een eerste
toetskader. Bovendien is het niet zo dat ik heb gezegd dat een verbetering
van de democratische legitimatie aan de orde is. Dat is een ambitie van uzelf.
Ik vind het heel terecht dat u hier nu ter plekke een rechte lijn aan verbindt,
want dan kunnen wij ook in de toekomst verder.Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Uit de inbreng van de leden maak ik op dat uw Kamer de doelstellingen
van het wetsvoorstel breed ondersteunt. Ik begrijp echter ook dat er op een
aantal onderdelen nogal wat zorgen leven, met name rond de verkiezingen. Ik
wil beginnen met een aantal kritiekpunten die de heer Wagemakers heeft uitgesproken. Het eerste punt van zorg betreft de benoemde bestuurders namens de specifieke
categorieën. De keuze die in het wetsvoorstel gemaakt is, heeft alles
te maken met het bijzondere karakter van de waterschappen. De functionele
democratie van de waterschappen is niet zonder meer te vergelijken met de
algemene democratie van gemeenten en provincies. Laten wij eens kijken hoe
het tot dusver geregeld was. Van oudsher bestaat het waterschapsbestuur uit
belangencategorieën en die kennen directe verkiezingen, al komt het in
de praktijk ook wel voor dat er evenveel kandidaten zijn als zetels, zodat
de verkiezingen in feite uitmonden in benoemingen.Binnen de categorieën zijn er vaak kwaliteitszetels, waarvoor een
benoeming plaatsvindt. Dus ook nu is er bij de waterschappen sprake van benoemde
zetels. In 1970 zijn daar de indirecte verkiezingen voor bedrijven via de
Kamers van Koophandel bij gekomen en pas sinds 1992 hebben ook ingezetenen
stemrecht. Als je het in dat licht bekijkt, dan zet dit wetsvoorstel de lijn
van democratisering voort en dat is een goede zaak. De ingezetenen krijgen
de meerderheid van de zetels en het lijstenstelsel wordt ingevoerd. Tegelijkertijd
wil deze nieuwe wet het functionele karakter van het bestuur vasthouden. Het
functionele karakter wordt geborgd via de zetels die aan de specifieke categorieën
worden toegewezen.In het wetgevingsproces is nagegaan of er één systematiek –
verschillende sprekers hebben gewezen op het hybride systeem – voor
alle categorieën gehanteerd kan worden, maar het lijstenstelsel dat voor
ingezetenen geschikt lijkt, past helemaal niet op de specifieke categorieën.
In de memorie van toelichting is hier ook op ingegaan. Vanwege de gewenste
vereenvoudiging en om de dubbele stembiljetten te beëindigen, is gekozen
voor een benoeming, zoals die nu al voor sommige categorieën plaatsvindt.
Deze is doorgetrokken naar alle specifieke categorieën.De benoeming wordt overgelaten aan organisaties in de wet genoemd of door
de provincie aan te wijzen. In de wet is vastgelegd dat deze organisaties
de procedure die zij volgen, vooraf vastleggen en bekendmaken. Dit omwille
van transparantie, die ik net als de heer Wagemakers van groot belang vind.
In het huidige wetsvoorstel zijn aan deze procedure – dus benoemen,
maar wel vooraf de procedure vastleggen en bekendmaken – geen nadere
eisen gesteld.Ik denk niet dat daarbij van alles mis zou gaan, maar ik kan mij voorstellen
dat u hier nadere garanties in wilt. Ik ben ook gevoelig voor die argumentatie.
Een wijziging van de wet is niet haalbaar op deze termijn, maar ik ben wel
bereid, met de organisaties die bestuurders mogen benoemen, nadere afspraken
te maken over de procedure. Die zou er dan uit bestaan dat zij in ieder geval
een open kandidaatstelling vastleggen. Als dat wordt toegevoegd aan de procedure
die zij moeten publiceren, verwacht ik dat wij in de praktijk een heel eind
tegemoet komen aan uw bezwaar. Het voordeel hiervan is dat het wetsvoorstel
geen vertraging hoeft op te lopen.Ik heb er alle vertrouwen in dat, zeker met deze nieuwe afspraken, de
vervulling van de geborgde zetels goed zal verlopen. In 2009 komt er een evaluatie,
dan kunnen wij nog bezien hoe het bij de verkiezingen van 2008 heeft uitgewerkt.De heer Van der Lans (GroenLinks):"Open kandidaatstelling" is een mooi begrip. Dat lijkt mij ook
al een verbetering. Wat gebeurt er vervolgens met een open kandidaatstelling?
Als er tien kandidaten zijn, is er toch de facto een verkiezing? Als een open
kandidaatstelling mogelijk wordt gemaakt, waarom wordt dan gelijk niet de
volgende stap naar een verkiezing gezet? Dat lijkt mij toch in het reglement
passen. Het is toch niet de bedoeling dat er verschillende kandidaten zijn
en dat niemand vervolgens weet hoe tot de benoeming moet worden gekomen. Als
je A zegt, moet je volgens mij ook logischerwijs B zeggen en in de wet uiteindelijk
gaan spreken van "een verkiezing" in plaats van "een benoeming".Staatssecretaris Huizinga-Heringa:De open kandidaatstelling gevoegd bij een procedure waarin vooraf wordt
aangegeven hoe er wordt omgegaan met de benoeming, komt in de praktijk heel
dicht bij een verkiezing. U vraagt mij waarom ik niet direct een verkiezing
opneem. Ik heb op dit moment geen tijd meer om de wet te wijzigen. Als wij
dat doen, kan deze nooit meer in de loop van 2007 worden ingevoerd en dat
levert problemen op voor de waterschappen. Met deze tegemoetkoming denk ik
dat de procedure in de praktijk zo open is dat deze erg dicht in de richting
van een verkiezing komt. Bij de evaluatie in 2009 kunnen wij kijken hoe het
is gegaan. Dan kan de wet zo nodig alsnog worden gewijzigd en ook voor deze
vertegenwoordigers een verkiezing worden opgenomen.De heer Wagemakers (CDA):U zegt dat u geen tijd hebt. Als u wel tijd zou hebben, zou het dan uw
voorkeur hebben om dit rechtstreeks in de wet vast te leggen?Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Dat weet ik niet. Ik zie het bezwaar en daar probeer ik aan tegemoet te
komen. Ik denk dat ik aan het bezwaar grotendeels tegemoetkom met een open
procedure met daarbij de afspraak over een open en openbare kandidaatstelling.De heer Wagemakers (CDA):De door u voorgestelde oplossing zal vermoedelijk pas gestalte en inhoud
krijgen na afhandeling van het wetsvoorstel. Ik neem tenminste aan dat u wilt
dat het wetsvoorstel vandaag of volgende week wordt afgehandeld. Dat lijkt
mij geen termijn waarbinnen uw oplossing vorm kan krijgen.Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Ik zeg toe dat ik daarover afspraken ga maken met de organisaties.De heer Wagemakers (CDA):Zijn voor het maken van afspraken niet twee partijen nodig die het eens
moeten worden?Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Jazeker.De heer Wagemakers (CDA):En u weet al hoe dat afloopt?Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Ik heb er heel goede hoop op dat de organisaties daarmee zullen instemmen.De heer Wagemakers (CDA):Dat is dus uw oplossing, uw goede hoop?Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Heel goede hoop. Ik ga ervan uit dat wij tot die afspraken kunnen komen. Het tweede punt van zorg betreft de eis van volledige rechtsbevoegdheid
van groepen die een lijst willen indienen.De heer Eigeman (PvdA):Ik weet niet of het u is opgevallen dat naast de heer Wagemakers meer
fracties opmerkingen hebben gemaakt over de hybriditeit. Er is een redelijk
principieel betoog gehouden waar ik toch een reactie op verwacht. U gaat nu
door naar het tweede punt van zorg van de heer Wagemakers. Dat is uw goed
recht. Ik zou echter graag zien dat u nog eens uitgebreid ingaat op mijn inbreng
over de aantasting van het principe "no taxation without representation".
Daar ligt een heel zware argumentatie aan ten grondslag. Ik heb niet voor
niets om bijstelling gevraagd. Die bijstelling zet u nu in een bepaald perspectief.
Ik vraag mij af of dat voldoende is.Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Ik heb al gezegd dat door verschillende fracties bezwaren zijn geuit.
De heer Wagemakers heeft er het leeuwendeel van zijn bijdrage aan gewijd.
Vandaar dat u misschien de indruk heb gehad dat ik mij uitsluitend tot hem
richtte. Dat was niet mijn bedoeling. Ik heb ook gehoord dat u en anderen
bezwaren hadden op dit punt. Ik herinner mij uw opmerking over "no taxation
without representation". Het is hierbij van belang om te beseffen dat
ook op dit moment in de waterschappen sprake is van benoemde zetels. Er worden
nu dus niet nu ineens benoemingen ingevoerd terwijl dat voordien niet aan
de orde was. Dit wetsvoorstel leidt tot verdergaande democratisering. Met
betrekking tot de specifieke categorieën zie ik geen andere oplossing
dan benoeming. Als er directe verkiezingen zouden worden gehouden, moet er
weer met dubbele stembiljetten worden gewerkt en dat leidt tot grote onduidelijkheid
bij de kiezers.Er wordt dus niet iets nieuws geïntroduceerd. Ik begrijp de bezwaren
en ik ben gevoelig voor de aangevoerde argumenten. Ik denk dat ik door met
de organisaties te spreken en met hen afspraken te maken over een open kandidaatstelling
hier een eind aan tegemoetkom. De heer Wagemakers zegt dat ik goede hoop heb,
maar ik ga er gewoon van uit dat ik met die organisaties die afspraken kan
maken. Ik maak met hen de afspraak dat er een open kandidaatstelling komt.
Er is in de wet voorzien in een procedure die vooraf openbaar moet worden
gemaakt. Op grond van het pakket en van de speciale rol die specifieke categorieën
hebben, ben ik van mening dat wij daarmee met een goede oplossing komen. Ik
verwijs naar de evaluatie in het jaar 2009, waarbij wij dit nog eens goed
kunnen bezien. Mocht het niet voldoen, dan kunnen wij op dat moment besluiten
tot aanpassing van de wet.De heer Kox (SP):Bij het vorige punt zei de staatssecretaris nog dat wij hiermee in principe
nog enkele decennia voort kunnen, afhankelijk van de politieke omstandigheden.
Nu beluister ik dat zij veel sneller is, de geuite kritiek begrijpt en op
grond daarvan toezegt te proberen in overleg met anderen te komen tot een
bijna-verkiezing in een open procedure, waarna wij in 2009 bij de evaluatie
daarvan een echte verkiezing kunnen maken. Dat is een snelweg langs het karrenspoor
dat zij daarstraks nog bewandelde. Is het dan wel zo verstandig om deze wet
nu te laten doorgaan? De staatssecretaris is zelf al aan het zagen aan een
van de fundamenten van dit wetsvoorstel.Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Het gaat naar mijn mening nu juist niet om een fundament van deze wet.
Ik ben van mening dat de wet goed is, ik hoor uw kritiek en ik wil daaraan
tegemoetkomen. Bovendien wijs ik op het evaluatiemoment, zoals dat geldt voor
elke wet. Wij zijn nooit te oud om te leren; wij zouden wel heel eigenwijs
en arrogant zijn als wij denken dat ons voorstel niet meer voor verbetering
vatbaar is. Bij de evaluatie zijn altijd verbeteringen mogelijk, maar in principe
heb ik groot vertrouwen in dit wetsvoorstel.De heer Kox (SP):Natuurlijk zijn wij nooit te oud om te leren, hoewel wij hier een beetje
oud aan het worden zijn en niet meer zo heel snel leren. De staatssecretaris
zegt dat wij de wet in 2009 zouden moeten wijzigen op een onderdeel. Voor
deze Kamer is het een essentieel onderdeel. Het gaat daarbij om het hybride
en in mijn ogen aftandse stelsel dat wij nu nog handhaven. Ik zie in de staatssecretaris
een bondgenoot, aangezien zij zegt dat dit iets is wat niet helemaal bij de
tijd is maar wat wij in 2009 moeten bezien. Deze Kamer hecht er wel aan dat
wij dit niet zien als een puntje dat nog moet worden bijgesteld. Met dit punt
moet iets gebeuren. De beste manier waarop dat moet gebeuren, moeten wij nog
beoordelen, maar de staatssecretaris zal wel met iets meer moeten komen.Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Ik ben natuurlijk heel benieuwd naar de reactie op mijn tweede termijn.
Ik meen dat ik aan uw fundamentele bezwaren op deze manier tegemoetkom. Ik
voeg daaraan toe – maar niet om nu al te zeggen dat de wet moet worden
veranderd – dat er in 2009 een evaluatie komt, zoals die bij elke wet
is voorzien.Voor de groepen die een lijst willen indienen, heb ik de heer Wagemakers
horen spreken over de volledige rechtsbevoegdheid. Ik vind dit een minder
principieel punt. De volledige rechtsbevoegdheid is in het wetgevingsproces
wel degelijk overwogen, maar om de overgang van het personenstelsel, waarin
bijzonder weinig eisen aan de kandidaten worden gesteld, naar het lijstenstelsel
niet te groot te maken, is gekozen voor een laagdrempelige oplossing. Er worden
geen eisen gesteld aan de rechtsvorm. Hoewel de eis van rechtspersoonlijkheid
geen garantie vormt voor de continuïteit van de lijst, ben ik het wel
met de kritiek eens dat een volledige rechtsbevoegdheid meer zekerheid kan
bieden. Ik verwacht echter niet dat bij de nu voorgestelde regeling chaos
zou ontstaan. De regels in de AMvB geven houvast. Daarin worden zaken rond
de registratie van de aanduiding, zoals de vertegenwoordiging en de aansprakelijkheid,
uitgewerkt. Het is een feit dat de Kieswet ook niet de eis van volledige rechtsbevoegdheid
stelt. Deze eis geldt alleen voor politieke groeperingen die met een partijaanduiding
op de kandidatenlijst geregistreerd willen worden. Ik stel voor om dit punt
zo te laten. Natuurlijk zal ook dit punt bij de evaluatie nog eens kunnen
worden bezien.De heer Wagemakers heeft gevraagd waarom ik heb gekozen voor het vastleggen
van een eigen landelijke periode voor de waterschapsverkiezingen. Het is mijn
doelstelling om de waterschappen meer bekendheid te laten verkrijgen. De heer
Eigeman heeft er sterk voor gepleit, het water bij de mensen
te brengen, het maatschappelijke belang van water duidelijker te maken. Daarom
is het heel goed om een bepaald moment voor het kiezen van de waterschapsbesturen
vast te leggen. Het is ook minder van belang om deze verkiezingen te combineren
met andere verkiezingen, al is dit natuurlijk wel mogelijk, maar BZK heeft
ons laten weten dat men een combinatie met andere verkiezingen niet wenselijk
zou vinden. Ik wijs er ook op dat een combinatie met bijvoorbeeld de verkiezingen
voor de provinciale staten het gevaar van politisering van de waterschapsverkiezingen
juist zou kunnen vergroten.Er staat in het wetsvoorstel dat ten minste één lid van
het dagelijks bestuur afkomstig moet zijn uit de geborgde categorieën.
De provincie mag dit op grond van haar algemene regelgevende bevoegdheid bij
reglement aanscherpen en bepalen dat twee leden uit deze categorieën
afkomstig moeten zijn. De wet bevat alleen een minimumeis om te bewerkstelligen
dat deze specifieke categorieën niet worden vergeten.Het is mogelijk om een lijst met slechts één naam in te
dienen. Wel is bij de registratie vereist dat een contactpersoon en een plaatsvervanger
bij het waterschap opgegeven worden.Mevrouw Bierman heeft gevraagd naar de stand van zaken bij benchmarking
en de rekenkamerfunctie bij de waterschappen. De waterschappen zijn al jaren
bezig met een benchmark voor het zuiveringsbeheer, zij zijn inmiddels aan
een derde ronde toe. Het resultaat van de eerste bedrijfsvergelijking op onderdelen
van het watersysteembeheer is onlangs pas verschenen. De rekenkamerfunctie
is in ontwikkeling. De waterschappen hebben hiervoor een groeimodel afgesproken.
Er zijn waterschappen met een commissie met interne leden, andere hebben een
commissie met externe leden. Er zijn er ook die liever onderzoek laten verrichten
door het eigen algemene bestuur. De waterschappen zijn er in ieder geval volop
mee bezig. Het staat er dus goed voor.Mevrouw Bierman heeft ook nog gevraagd naar mijn argumentatie voor een
monistisch stelsel bij de waterschappen. De gemeenten zijn overgegaan op een
duaal stelsel en nu is het de vraag of dit ook bij de waterschappen zou moeten
worden ingevoerd. Waterschappen hebben een duidelijke, afgebakende taak waarbij
een gezamenlijke aanpak van het algemeen bestuur en het dagelijks bestuur
vereist is. Het gaat om de gezamenlijkheid. Er kunnen wel elementen uit het
duale stelsel gebruikt worden, zoals de rekenkamerfunctie. Die kunnen nuttig
zijn. De waterschappen hebben dit ook ingezien, zoals men uit het antwoord
op de vorige vraag heeft kunnen afleiden. En ten slotte is er ook controle
op de waterschappen, want de provincie ziet erop toe of het waterschap zijn
taak naar behoren uitvoert. In die zin hebben leden van provinciale staten
ook de bevoegdheid om de waterschappen te controleren.Dan heeft mevrouw Bierman nog gevraagd om de toezegging dat de details
van het kiesstelsel zorgvuldig zullen worden vastgelegd. Dit zijn wij zeker
van plan. In de AMvB worden deze details uitgewerkt, met de Kieswet als uitgangspunt.De heer Eigeman heeft gevraagd, hoe ik mij voorstel om het afkoppelen
van de regenwaterafvoer van het rioleringsstelsel te stimuleren. Dit maakt
onderdeel uit van het regenwaterbeleid, waarover de staatssecretaris van VROM
de Tweede Kamer een beleidsbrief heeft aangeboden. Over de voortgang van dit
beleid wordt regelmatig gerapporteerd. Het is dus op dit moment meer een zaak
van VROM dan van Verkeer en Waterstaat, maar in het kader van de Waterwet
zullen wij zeker op deze afkoppeling terugkomen.Het Bosschap heeft ervoor gepleit, iedere categorie ten minste twee geborgde
zetels te geven. Tot op heden vormen de eigenaren van natuurterreinen geen
aparte categorie. Zij hebben bij sommige waterschappen wel een kwaliteitszetel
binnen de categorie eigenaren/ongebouwd. In dit wetsvoorstel worden zij erkend
als een zelfstandige belangengroep. Dit is een belangrijke vooruitgang, want
hiermee wordt hun positie in het bestuur versterkt. De provincie moet zeven
tot negen geborgde zetels over drie specifieke categorieën verdelen.
Het Bosschap stelt voor bij wet aan te geven dat er voor iedere categorie
ten minste twee zetels zouden moeten zijn, maar dat doet mijns inziens geen
recht aan de regionale verscheidenheid. Zo zal in de ene provincie bij het
waterschap veel meer behoefte bestaan aan mensen van natuurbeheer, omdat daar
veel natuurgebieden liggen, maar in een provincie met een waterschap dat te
maken heeft met veel bedrijvigheid en industrie, wordt meer ingezet op specifieke
belangengroepen. Het lijkt mij dus beter de wet op dit punt niet te wijzigen
en het aan de provincies over te laten hoe zij omgaan met de verdeling over
de specifieke groepen.De heer Eigeman (PvdA):Het lijkt mij goed een zekere beleidsvrijheid voor de provincies op dit
punt overeind te houden. Ik heb in mijn betoog echter aangegeven dat het niet
alleen gaat om de vertaling van het financiële belang, in termen van
hoeveelheden gebied in een waterschap, maar ook om het belang van een integrale
afweging. De stem van groen vind ik daarin buitengewoon belangrijk. Dat gaat
verder dan het financiële belang of de hoeveelheid beschikbare grond.
Het gaat ook om de kwaliteit van de inbreng. Een aantal van negen personen,
acht uit het bedrijfsleven en de boerenorganisaties en een uit de groenorganisaties
vind ik dan een erg scheve afspiegeling van dat belang.Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Wij willen die beleidsvrijheid aan de provincies laten, gezien het regionale
karakter van een en ander. De heer Eigeman stelt dat de natuurterreineigenaren
een belangrijke stem moeten hebben, maar volgens mij voorziet de wet daarin
door hun nu een zetel te geven. Voorheen was dat niet geregeld. De heer Eigeman
vindt dat het twee zetels moeten zijn, maar een zetel is ook al heel mooi.
Het is in ieder geval een belangrijke stap vooruit.De heer Eigeman (PvdA):De representatie met een zetel vind ik beperkt, maar daarvoor kunnen argumenten
bestaan. Ik laat dat graag aan de provincies over, maar als uitgangspunt moet
wat mij betreft worden uitgegaan van een goede representatie, ook inhoudelijk.
Ik verwacht van de staatssecretaris een inhoudelijke weging op dat punt. Ik
wil een politieke beoordeling van het belang van groen. Ik ben het verder
met de staatssecretaris eens dat zoveel mogelijk decentraal moet gebeuren,
in de zin van subsidiariteit in eigen land.Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Deze zetel is een belangrijke stap vooruit. Daarmee is het belang van
de natuurterreinen in de nieuwe Waterschapswet goed geborgd.
Ik ben hier tevreden mee. Ik laat het verder graag aan de provincies over
om te komen tot een verdeling tussen de specifieke categorieën. Over
die beleidsvrijheid zijn wij het eens.De heren Van den Berg en Ten Hoeve hebben gevraagd of de indeling van
wegen, spoorwegen en vaarwegen bij de categorie ongebouwd niet leidt tot onevenredig
hoge heffingen voor de andere eigenaren in deze categorie. Met name de landbouw
is hiervan de dupe, zo stelt het landbouwbedrijfsleven. Eigenaren van wegen
en andere infrastructuur moeten net als ieder ander waterschapsheffing betalen.
Omdat er in het verleden discussie was of wegen behoorden tot de categorie
gebouwd of ongebouwd, is destijds in de wet vastgelegd dat infrastructuur
wordt beschouwd als ongebouwd. Dat blijft ongewijzigd. De methode Delfland,
die inmiddels door de meeste waterschappen wordt toegepast, gaat ook uit van
deze indeling. De rechter heeft dit akkoord bevonden. De nieuwe methode bouwt
hierop voort. In de wet is de mogelijkheid van tariefdifferentiatie voor wegen
opgenomen. Dat biedt de mogelijkheid tot enig maatwerk. Op die basis kan ook
worden gekomen tot een zwaardere heffing voor wegen. Overigens gaat de landbouw
er met deze nieuwe wet financieel behoorlijk op vooruit. In plaats van 116
mln. wordt nu nog maar 60 mln. per jaar betaald. Als de wens van overheveling
was gehonoreerd, zou de financiële bijdrage van de landbouw nog verder
dalen en niet meer in overeenstemming zijn en in verhouding staan tot de inspanningen
van het waterschap voor die sector. Het gaat niet alleen om waterkwantiteitsbeheer,
maar ook om de waterkwaliteit. De landbouw is een belangrijke veroorzaker
van diffuse verontreiniging. Diffuse bronnen vallen niet onder de heffing
omdat dit te gecompliceerd is. Een enigszins substantiële bijdrage van
de sector is daarom zonder meer terecht. Deze systematiek leidt tot een in
de praktijk evenwichtige kostenverdeling.De heer Van den Berg heeft gevraagd of verdere schaalvergroting van de
waterschappen te verwachten valt en of de provincie toezicht kan houden op
waterschappen die de provinciegrenzen overschrijden, dus onder twee provincies
vallen. Er heeft al een flinke schaalvergroting plaatsgevonden. Er zijn nu
nog 26 waterschappen. De grenzen worden nu vooral bepaald door waterstaatkundige
eenheden. Dat past in de lijn van de Kaderrichtlijn Water. Ik denk niet dat
nog veel fusies te verwachten zijn. Het is wel primair een aangelegenheid
van de provincie, die gaat over het instellen en het opheffen van de waterschappen.
Het toezicht op interprovinciale waterschappen is in de wet geregeld. Het
komt ook nu al voor. In de praktijk levert dit toezicht geen problemen op.Een aantal leden heeft gesproken over de kritiek van de heer Kummeling
op het wetsvoorstel. Mij is gevraagd of ik die kritiek deel. Over het wetsvoorstel
is overleg gevoerd met het ministerie van BZK. Dat heeft geen enkel probleem
gezien. Ik vind het wel goed te zeggen dat ook aan de Kiesraad gevraagd is
om een adviserende rol te spelen bij de totstandkoming van dit wetsvoorstel.
Daarin was de Kiesraad niet geïnteresseerd. Het is een beetje jammer
dat nu toch een advies wordt gegeven, maar niet op de manier waarop wij het
vroegen, namelijk in het voortraject maar in een interview in de Staatscourant
op het moment dat het wetsvoorstel bij de Eerste Kamer ligt. Wij hebben heel
nadrukkelijk gekozen voor een landelijke verkiezingsperiode. De voordelen
wegen ruimschoots op tegen de door professor Kummeling genoemde nadelen. Iedere
geregistreerde belangengroepering kan een lijst indienen; dus niet alleen
politieke partijen. Bovendien zal de campagne gericht zijn op waterbeheer.
Het gevaar van dominantie van landelijke politieke kwesties is niet zo groot.
Dat wordt wel groter als je de verkiezingen laat samenvallen met bijvoorbeeld
de provincialestatenverkiezingen. Om die reden lijkt mij dat niet zo'n goed
idee. De gebruikte methodiek van internetstemmen voldoet aan de hoogste eisen
van veiligheid en betrouwbaarheid. De methode is met succes gebruikt voor
stemmen vanuit het buitenland bij de Tweede Kamerverkiezingen. Twee waterschappen
werken er al mee. En last but not least, de methode heeft voor het systeem
zelfs een prijs gekregen van de Verenigde Naties. Het internetstemmen is dus
betrouwbaar.De heren Van den Berg en Wagemakers hebben nog de vraag gesteld waarom
de verontreinigingsheffing is beperkt tot puntbronnen en wat mijn plannen
zijn bij de Waterwet. Bij de instelling van de WVO-heffing waren puntbronnen
het belangrijkst. Nu zijn die grotendeels gesaneerd en worden diffuse bronnen
steeds belangrijker. De heffing daarop is praktisch gezien buitengewoon lastig,
want diffuse bronnen zijn veel moeilijker te identificeren. Die is de lozer
op die diffuse bronnen? Ik ben van plan om de opzet van de verontreinigingsheffing
nog eens te zien in het licht van de Kaderrichtlijn Water. Daarvoor is nog
wel enige studie nodig. Ik wil daar niet op vooruitlopen, maar bij de behandeling
van de Waterwet zullen wij zeker bekijken of wij met de verontreinigingsheffing
zaken weer recht kunnen trekken. De heer Wagemakers wees nog op amendementen
van de Tweede Kamerfractie van het CDA, waar wij ook niet zo gelukkig mee
waren. Hij ook niet, zie ik aan zijn lichaamstaal. Laten wij bekijken of wij
bij de Waterwet toch iets meer evenwicht in die heffingen kunnen brengen.Er is ook gevraagd of de instelling van kiesdistricten wel in de nieuwe
systematiek past. Nee, uit democratisch oogpunt hebben verkiezingen over het
gehele waterschapsgebied de voorkeur. Ook hier hebben wij echter te maken
met de specifieke positie van de waterschappen. Kiesdistricten kunnen een
functie hebben als er binnen het waterschap verschillen zijn, als er bijvoorbeeld
een sterk verstedelijkt gebied is en een plattelandsgebied. Dan zou het aan
te raden kunnen zijn om met kiesdistricten te werken, zodat niet het numerieke
grotere aantal kiezers in het stedelijke gebied de mensen in het minder dicht
bevolkte plattelandsgebied kan overstemmen. Daarom hebben wij het verzoek
van de waterschappen om gebruik te kunnen maken van de mogelijkheid van kiesdistricten
gehonoreerd, maar het is de bedoeling om slechts in uitzonderlijke situaties
daarvan gebruik te maken. De toepassing van deze mogelijkheid zal in overleg
tussen waterschappen en provincie worden overwogen.De heer Ten Hoeve (OSF):Als je met kiesdistricten gaat werken, is het de bedoeling om de mensen
in stedelijke gebieden en die in de landelijke gebieden apart te laten kiezen.
Dat betekent dat het belang dat in het landelijke gebied heel sterk leeft
de aandacht krijgt en dat daarmee extra zetels te verwerven zijn. Echter,
voor dat belang is al een zetel beschikbaar gesteld. Wordt met kiesdistricten
dan het belang van dat platteland niet dubbel behartigd?Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Dat hoeft niet het geval te zijn. Door de provincie wordt de toedeling
van de zogenaamde geborgde zetels beoordeeld. Daarbij zal de samenstelling
van de regio in aanmerking worden genomen. Het is goed dat alle belangen aandacht
krijgen. Het is echter niet de bedoeling dat de mensen in een dunner bevolkt
gebied worden overstemd door de mensen in een dichter bevolkt gebied. Zij
kunnen geheel andere belangen hebben. Daarom hebben wij gezegd dat in uitzonderlijke
situaties de instelling van kiesdistricten een oplossing kan zijn. Het instellen
van kiesdistricten is echter geen regel en er kan alleen toe besloten worden
in overleg met de provincie. Thans overwegen vijf van de zesentwintig waterschappen
om kiesdistricten in te stellen.Ik dacht een mooi slot te hebben met de beantwoording van de vraag van
de heer Van der Lans, maar die heb ik aan het begin van mijn betoog al beantwoord.
De heer Van der Lans vroeg of ik een percentage durf te nomen. Ja, mijnheer
Van der Lans, ik noem een percentage, maar niet om daarmee te zeggen dat het
succes van de wet daarvan afhangt. De wet zal succes hebben als die leidt
tot verbeteringen in de praktijk. Een van de doelen die ik mij met mijn staatssecretariaat
stel, is de mensen meer te betrekken bij het maatschappelijke belang van water.
Dat belang moet meer op de voorgrond komen. Mijn persoonlijke inzet is verder
dat de aandacht voor de verkiezingen van de leden van het bestuur van de waterschappen
in de buurt komt van de aandacht die de verkiezingen van de provinciale staten
krijgt, die op zichzelf ook niet verschrikkelijk groot is.Mevrouw Bierman-Beukema toe Water (VVD):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar rustige en overtuigende
beantwoording alsmede voor haar reactie op alles wat hier is gewisseld. Graag
wil ik als lid van de oppositie een aantal redenen noemen waarom wij dit wetsvoorstel
graag blijven steunen, want met zulke vrienden ... enzovoorts.De heer Van der Lans noemde de waterschappen terecht de kraamkamer van
de democratie. Dat doet denken aan Delfland. Dat bestond reeds lang voordat
de gemeente Delft werd uitgevonden. Ook voor die tijd had Delfland een adequaat
bestuur weten te regelen. Zoals de spreker zei, er was sprake van een groeimodel.
Wat mij betreft hebben wij daar nog steeds mee te maken. Die ontwikkeling
heeft ook iets organisch. De suggestie dat wij nu bij een breekpunt zijn gekomen
en dat er geen organische ontwikkeling meer zou zijn of een praktische bijstelling,
wil ik niet overnemen. Wat mij betreft is het dus niet: tsjakka, alles wordt
anders. In die zin vind ik het acceptabel dat wij nog steeds te maken hebben
met een hybride stelsel. Daar komen wij vandaan. Dat wordt met dit wetsvoorstel
aangepast. Voor specifieke categorieën is er geen doorslaggevende stem,
niet in het algemeen bestuur, niet in het dagelijks bestuur, maar de garantie
dat relevante argumentatie wordt ingebracht, wordt overeind gehouden. Daarom
hebben wij bij dit wetsvoorstel te maken met vormvrije lijsten en willen wij
een lage drempel opwerpen bij de overgang van het personen- naar een lijstenstelsel.
Het lijkt mij onterecht om vergelijkbare eisen aan een algemeen bestuur en
een functioneel bestuur te stellen. Wij hebben hier te maken met een functioneel
bestuur. De staatssecretaris is al ver gegaan met het benoemen of specificeren
van haar ambities en percentages. Ik vind het onterecht om de opkomst bij
verkiezingen voor een functioneel bestuur te vergelijken met die voor een
algemeen bestuur. Dat moet je eigenlijk niet willen. Je moet zelfstandig bekijken
wat voor dit type bestuur een acceptabele opkomst is, natuurlijk met die andere
percentages in het achterhoofd.De heer Kox (SP):Vindt mevrouw Bierman het acceptabel als maximaal één van
de vier kiezers opkomt? Dat is 25% of minder, los van die vergelijking
met de provincie. Er klopt iets niet bij de verkiezingen als maar maximaal één
van de vier gaat kiezen. Of hanteert mevrouw Bierman andere normen?Mevrouw Bierman-Beukema toe Water (VVD):Nee, ik kan de heer Kox daarin best volgen, maar het is te gemakkelijk
om het naast al die andere verkiezingen waarmee wij ervaring hebben te leggen.
Dat is op zichzelf onjuist. Wij hebben te maken met een ander type bestuur.
Dat er ruimte voor verbetering is, zeker als het gaat om de bewustwording
van de relevantie van die keuze en van überhaupt de watertaak, daarin
kan ik de heer Kox helemaal volgen.De heer Kox (SP):Dan blijft het de vraag of mevrouw Bierman denkt dat wij met dit wetsvoorstel
dat percentage van 25 substantieel kunnen verhogen. Of denkt zij dat wij het
hiermee moeten doen?Mevrouw Bierman-Beukema toe Water (VVD):Ik denk dat het lijstenstelsel zal helpen. Ik weet niet hoe het u vergaat,
maar ik ken geen mens van die lijst. Ik ga dan op zoek naar een indicatie,
bijvoorbeeld een milieuachtergrond, een natuurachtergrond of een politieke
achtergrond. De persoon ken ik niet, dus ik zoek naar houvast. Met die lijsten
wordt een betere mogelijkheid geschapen om een soort noemer te formuleren
die wat meer houvast geeft dan een cv van drie regels. Vergeleken met de bestaande
situatie vind ik het tamelijk onverklaarbaar dat mijn echtgenoot en enige
huisgenoot een andere stem uitbrengt dan ik. Gelukkig vraagt hij mij om advies,
maar goed. Ik kan mij dus goed vinden in een organische ontwikkeling, waarin
ook past dat wij in 2009 bekijken hoe het is bevallen. Hebben wij door die
landelijke datum meer aandacht gekregen? Heeft het lijstensysteem gewerkt
om iets meer helderheid te creëren?Het is nooit alleen een technische zaak geweest. Het is nooit waardevrij
geweest. Ik geef toe dat het wat dominanter is geworden. Er is een groeiend
en breder belang, maar wij hebben het nog steeds over een functioneel bestuur.Ik herhaal een vraag waarop ik nog geen antwoord heb gekregen. Zal nog
advies aan de Kiesraad worden gevraagd over de AMvB en de concrete invulling
van het stelsel?De heer Eigeman (PvdA):Voorzitter. Dank voor de beantwoording. Wat het regenwater betreft, heeft
de staatssecretaris verwezen naar de beleidsbrief, die wij kennen. Ik heb
haar gevraagd, aandacht te besteden aan deze beweging onder burgers, vanuit
het perspectief van een integraal waterbeheer. De staatssecretaris heeft toegezegd, daarop bij de behandeling van de integrale Waterwet terug
te komen. Dat vinden wij voldoende.De heer Kox zei dat het moderniseringsproces niet af is. Ik vind dat wel
een goed standpunt. De staatssecretaris zegt iets te makkelijk dat dit wel
een goede wet is, die wel tien of twintig jaar mee kan. Deze Kamer heeft vrij
principieel gedebatteerd over het democratisch tekort van deze wet. Collega
Wagemakers sprak over de houdbaarheid van het lijstenstelsel, een punt waarvan
je niet kunt zeggen dat dat geldt voor tien of twintig jaar. Ik daag de staatssecretaris
uit, wat scherper in te gaan op wat daarover door de Kamer is aangevoerd.
Ik blijf dat punt van het democratisch tekort herhalen, want ik vind de hybriditeit
niet sterk. Er is sprake van spanning met de Grondwet, een punt dat al is
vastgesteld in het advies van de Raad van State. Daar kun je niet zomaar aan
voorbijgaan. Het blijft een feit dat het vermogen om belasting op te leggen
in principe wordt aangetast doordat je met benoemde en gekozen leden zit.
Ik heb gezegd: no taxation without representation. Het is nodig om op het
gebied van waterbeheer lasten op te leggen aan burgers, waarmee ik in principe
geen problemen heb. Als je dingen wilt realiseren, kost dat geld, wat te vertalen
moet zijn in een ordentelijke belasting van burgers. Daar komt dat woord ook
vandaan! Het is één van de krachtigste instrumenten van de overheid
en dan moet je zorgen voor een adequate representatie. Het werken met deze
categorieën tast die representatie in principiële zin aan.De staatssecretaris heeft het woord "vertoning" gebruikt. Maar
ik denk dat burgers en kiezers volwassen genoeg zijn. Wel ben ik het ermee
eens om mensen een gewogen stem te geven, wat heel goed kan worden ingebouwd
in de systematiek.De staatssecretaris is niet ingegaan op het gevoelige punt van last- en
ruggespraak. Ik vind dat jammer, want het maakt onderdeel uit van onze argumentatie
op het punt van het democratisch tekort. De reactie van de staatssecretaris
was dat men al ver is met de uitvoering. Op zichzelf is dat een punt waarvoor
je gevoelig kunt zijn, maar dit maken wij hier wel vaker mee en dat moet niet
te vaak gebeuren. Dan kun je beter de vraag stellen wat wij nog aan de Eerste
Kamer hebben op dit punt. Als dat een zelfstandig argument wordt om in te
stemmen met een wetsvoorstel, begeven wij ons op een hellend vlak, en dat
moeten wij niet doen. Wel moeten wij een bredere afweging maken. Bijstelling
kan plaatsvinden in verschillende vormen. De staatssecretaris heeft aangegeven,
na een zeer kritische evaluatie bereid te zijn om in 2009 terug te komen en
alsdan bereid te zijn tot bijstelling. Dat is wat mij betreft de absolute
ondergrens. Ik ga liever een stap verder. Met een novelle kun je in drie maanden
tijd al heel ver zijn. Waarom zou dat niet kunnen?Wij hebben al gesproken over de groene organisaties. Ik begrijp dat wij
ons niet moeten vastleggen op één of twee. Je kunt hieraan mogelijk
ook iets doen door open kandidaatstelling. Ik heb wel begrepen van de staatssecretaris
dat zij het belangrijk vindt dat deze inbreng er komt en dat zij die niet
wil ophangen aan aantallen. Ik vind het belangrijk om ook het decentrale bestuur,
in dit geval de provincies, enige ruimte te laten. Ik heb al vaker in de Kamer
gezegd dat ik veel vertrouwen heb in de decentrale overheden, dus ook in de
provincies. Ik zou het echter goed vinden als het belang van groene organisaties
en hun inbreng nog eens onderstreept zou worden. Dit gaat verder dan alleen
maar de kwestie van het geld en de hoeveelheid grond die men bezit.De heer Wagemakers (CDA):Voorzitter. Ik ben de staatssecretaris erkentelijk voor de beantwoording
van de vragen en voor wat ik daarin aantrof over het erkennen van de "restbevoegdheid"
van de provincies op het punt van de samenstelling van de dagelijkse besturen,
omdat volgens mij daarmee dit punt volledig is opgelost.Het punt dat voor de CDA-fractie overblijft, is dat van de discussie over
kiezen en benoemen. Mijn fractie ontkent niet dat op dit moment één
van de zes categorieën wordt gekozen door de Kamers van Koophandel. Zij
ontkent ook niet dat er op dit moment in de wet een mogelijkheid voor een
kwaliteitszetel wordt geboden. Deze wordt op dit moment vooral benut voor
natuurorganisaties. Verder ontkent zij niet dat er verkiezingen plaatsvinden
waarbij er een zodanig aantal kandidaten wordt voorgedragen dat er weinig
te kiezen valt en het dus wel erg lijkt op benoemen. "Kiezen" is
echter de hoofdregel bij de waterschappen en de eeuwen van rechtsgeschiedenis
waarvoor zij staan. De andere hoofdregel daarbij is "open kandidaatstelling".
In dit wetsvoorstel wordt voorgesteld om deze hoofdregels voor drie van de
vier categorieën af te schaffen. Dit wringt met de ontwikkelingen die
waterschappen hebben doorgemaakt. Daarom is het goed om nog eens stil te staan
bij de principiële kant van deze zaak.Ik wil vooropstellen dat ik er geen enkele twijfel over heb dat, als het
stelsel ingevoerd wordt dat de staatssecretaris op dit moment verdedigt, er
nette instanties worden aangewezen die nette en capabele mensen zullen aanwijzen.
Dit zal de waterschappen ongetwijfeld doen functioneren. Deze vooropstelling
is met name gericht op de wereld van de waterschappen, waar men wellicht kennis
neemt van de beschouwingen in deze Kamer. Je zou kunnen zeggen dat "het
dan is opgelost". Als wij over democratie spreken, is het hiermee echter
niet opgelost, omdat er daarbij andere zaken spelen dan alleen de vraag of "het
loopt". Voor de waarden die daarbij van belang zijn, wil ik namens mijn
fractie in dit debat opkomen.In artikel 4 van de Grondwet staat dat er directe verkiezingen moeten
plaatsvinden als er sprake is van een algemeen bestuur. In dit artikel staat
niet dat er alleen algemene verkiezingen moeten plaatsvinden bij de Kamer,
de provinciale staten en de gemeenteraad. De grondwetgever heeft dit namelijk
opengelaten. In de Grondwet is het begrip "algemeen bestuur" niet
gedefinieerd. De grondwetgever heeft echter bepaald dat als het bestuur een
ontwikkeling doormaakt waardoor het ten slotte gezien kan worden als een vorm
van algemeen bestuur, de discussie over wat er ter zake moet gebeuren, kan
worden stilgelegd. In zo'n situatie móét er immers gekozen worden.
De discussie die vandaag gevoerd moet worden, gaat dus over de vraag of de
waterschappen een ontwikkeling hebben doorgemaakt waardoor zij "algemeen"
zijn geworden, althans zodanig algemeen zijn geworden dat wij de keuze moeten
maken die de Grondwet suggereert.De voorganger van de huidige staatssecretaris zegt in de memorie van antwoord
dat de waterschappen "algemenér" en algemener dan vroeger
zijn geworden. De waterschappen zijn zelfs zo algemeen geworden
dat zij op dit moment evenveel geld uitgeven als negen provinciale besturen
bij elkaar. Ik heb dit deze ochtend nog eens even bij het communicatiepunt
nagevraagd. Het gaat daarbij om 2,5 mld. tot 3 mld. Er gaat dus een enorme
hoeveelheid geld in deze wereld om. Sommigen menen dat de waterschappen desondanks
niet algemeen zijn, en zij kijken daarbij terug naar het verleden. De CDA-fractie
wil naar het heden kijken en komt dan tot de conclusie dat er inmiddels een
enorme hoeveelheid geld en verantwoordelijkheid bij de waterschappen is neergelegd.Twaalf jaar geleden noemde de regering zelf het werken met het lijstenstelsel
als een hoofdkenmerk van algemene besturen. Dat zijn van die besturen waarbij
je zodanige keuzes hebt, ook voor beleidsvraagstukken, dat je tot onderscheiden
wegingen kunt komen. Maar goed, dat is dan iets voor een algemeen bestuur.
Het personenstelsel heeft eerder iets te maken met techniek, waarbij je dingen
moet uitvoeren die nu eenmaal al vastliggen. Over het tempo waarin en de wijze
waarop kun je dan nog wel met een aantal personen spreken die je in het bestuur
uitnodigt. Als het echter gaat om een lijstenstelsel, heb je te maken met
algemeen bestuur. Daarom koos men toen nog voor het personenstelsel. Die redenering
is natuurlijk omdraaibaar. Wij hebben nu te maken met waterschappen met alles
wat zij aan verantwoordelijkheid dragen, met de geldstromen die zij beheren
en met de terreinen die zij raken; dat is een groeiende ontwikkeling, want
dat belang van water neemt toe. In het continuüm, in het groeimodel van
het een naar het ander, heb je dan het punt gepasseerd dat je jezelf of anderen
kunt wijsmaken dat het nog steeds een vorm is van functioneel bestuur. De
tijd dat er 200 waterschappen waren die alleen dijken beheerden, is niet meer.
De wereld is anders geworden. Vandaar onze weging. Als je dat eenmaal accepteert,
is er geen cafetariamodel meer mogelijk. Dan kun je niet, vanuit de erkenning
dat er sprake is van een algemeen bestuur, ten aanzien van een deel van het
bestuur een lijstenstelsel toepassen en tegelijkertijd voor het andere deel
de democratie afschaffen en benoemingen invoeren. Die keuze is jezelf dan
als het ware ontnomen. Zo werkt democratie niet, althans niet waar het gaat
om de rechtswaarden die in dat begrip belichaamd zijn. Dus als je dat cafetariamodel
niet kunt hanteren, moet je kiezen voor democratie en rechtstreekse verkiezingen
van alle leden van het bestuur.Er zijn in mijn ogen maar twee alternatieven. Het eerste is dat men in
de waterschapswereld op den duur went aan de gedachte dat er niet langer een
categorie-indeling is en dat er alleen maar mensen in het bestuur zitten die
gekozen zijn aan de hand van programma's. Dan moet men maar denken dat in
die schakering van mensen die in dat bestuur zitten, ook het agrarische belang
en het bedrijvenbelang worden meegewogen. Het andere alternatief is dat je
dit bestuur doet aanhaken of onderbrengt bij een type bestuur dat van oudsher
een democratisch lichaam heeft, zoals provincies. De variant die nu voorligt,
is er dan in ieder geval niet.Het is moeilijk om over dit soort zaken compromissen met elkaar te sluiten.
Het compromis dat de staatssecretaris ons voorhoudt, houdt in: een open kandidaatstelling
en het maken van afspraken met de instanties. Dat komt materieel nog steeds
neer op datgene wat nu in de wet staat. Ook als men zou voorzien in een open
kandidaatstelling, zullen de instanties met wie afspraken worden gemaakt,
nog steeds de neiging hebben om hun eigen mensen te kiezen. Dat zou in materiële
zin neerkomen op het type van benoeming waartegen mijn fractie juist zo ageert.Er is nog een ander, zwaarwegender argument. In artikel 133 van de Grondwet
staat dat de samenstelling van het bestuur van een waterschap ofwel door de
provincie wordt geregeld bij verordening ofwel door de formele wetgeving.
In feite is alles wat met de samenstelling van het bestuur te maken heeft,
een verantwoordelijkheid van de regelgever. Dat is niet een verantwoordelijkheid
die gedeeld kan worden, laat staan dat die overgedragen kan worden aan een
private instelling, hoe net ook. Het is niet zo dat de keuze waarop de democratie
in waterschappen vorm moet krijgen de komende jaren, gebaseerd kan worden
op afspraken met instanties. Dat kan zich alleen maar baseren op een verantwoordelijkheid
die vandaag bijvoorbeeld hier genomen wordt en die door de wetgever in het
algemeen genomen wordt. Die moet daarvoor de keuzes maken. Derhalve menen
wij dat het compromis niet zou kunnen functioneren.De heer Kox (SP):De prangende vraag is dan wel waartoe dit alles volgens u moet leiden.
Als u zegt dat dit compromis niet kan functioneren, is mijn vraag aan u wat
dan uw suggestie wordt aan de staatssecretaris. Wij moeten het haar vandaag
namelijk niet moeilijker maken dan het al is.De heer Wagemakers (CDA):Ik wil dit gedachtegoed aan de staatssecretaris voorhouden in de optimistische
verwachting dat zij het zou omhelzen en de consequenties eraan zou verbinden
die u in mijn woorden zoekt, te weten dat het geregeld wordt op de wijze waarop
het geregeld dient te worden. Mijn fractie is vandaag niet voltallig aanwezig,
maar dat is in ieder geval wat ik na afloop van het debat aan mijn fractie
zal voorhouden. Zij moet dan maar de finale weging maken. Ik meen niet dat
ik vandaag in een positie ben om dat in haar afwezigheid te doen.Mijn laatste punt is van enig belang. Het betreft de volledige rechtsbevoegdheid.
Naar ik meen zei de staatssecretaris hierover dat dit beter was, maar ik denk
dat het nogal meevalt met de problemen. De twee voorbeelden die ik gaf, werden
onbesproken gelaten. In die gevallen zou het zeker tot problemen leiden. Ik
constateer ook een misverstand in het betoog van de staatssecretaris. Zij
zei dat de Kieswet deelname aan de verkiezingen mogelijk maakt voor niet-rechtspersonen.
Ja, voor personen. Dat is precies wat ik net in mijn betoog naar voren heb
gebracht. Als je een lijstenstelsel invoert, dien je het personenstelsel niet
te verbieden. Personen kunnen dus deelnemen. Als de heer Jansen deelneemt,
hoeft hij uiteraard niet eerst de vereniging Jansen op te richten om te kunnen
deelnemen, maar als een politieke groepering of een andere belangengroepering
meedoet – en dat is wat in het wetsvoorstel staat – dan is rechtspersoonlijkheid
in onze optiek onvermijdelijk.De heer Kox (SP):Voorzitter. Laat ik beginnen de complimenten te maken aan deze staatssecretaris.
Zo ben je Kamerlid, zo ben je staatssecretaris en zie je het
van de andere kant. Ik vind dat zij dat in haar eerste termijn met verve heeft
gedaan. Tegelijkertijd heeft zij nu gezien dat de Eerste Kamer misschien toch
net iets ingewikkelder in elkaar zit dan het soms aan de overkant lijkt en
dat het hier echt wel ergens over gaat. Nu zij dit hier heeft meegemaakt,
kan zij misschien aan de minister-president, die hier niet zo heel vaak komt,
de boodschap overbrengen dat hier geen boze partijen zitten die alles afstemmen
en andere boze partijen die alles voorstemmen, maar dat het hier een kwestie
is van wisselende coalities. Ik noem bijvoorbeeld de coalitie tussen de SP
en het CDA inzake artikel 4 van de Grondwet, of de coalitie tussen de Partij
van de Arbeid en de SP bij de vraag of niet van de waterschappen moet worden
overgestapt naar een meer algemene democratische verhouding. De woordvoerder
van de OSF zegt bijvoorbeeld dat hij ook spreekt namens de LPF en D66, of
de woordvoerder van de SGP zegt dat hij hier ook spreekt namens de ChristenUnie.
De coalities wisselen hier. Wij proberen er samen het beste van te maken.
Uit berichten uit Brunssum en zo kreeg ik het idee dat de minister-president
dat even niet helder op het netvlies had. Deze staatssecretaris treft hem
nu vaak, dus misschien kan zij dat hem nog eens uitleggen. Het werkt hier
in feite heel proper.Ik zei het al eerder en ik herhaal dat na de eerste termijn van de staatssecretaris:
dit is een voorbeeld van een wetsvoorstel dat niet af is. Dit wetsvoorstel
had eigenlijk niet zo van de Tweede Kamer naar ons moeten komen. Er is wel
gepraat, maar er is weinig gedacht over zaken die wij hier tegenkomen. Die
zijn in de Tweede Kamer weinig aan bod geweest. Dan moet de Eerste Kamer iets
gaan doen. Normaal gesproken kunnen wij wel uit de voeten met een aantal toezeggingen
van de regering. De staatssecretaris heeft een serieuze poging gedaan om daar
de randen van op te zoeken. Zij heeft hier durven zeggen dat zij gaat voor
een opkomst in de richting van de provinciale opkomst. Misschien valt het
morgen in dat opzicht best mee en dan zit zij goed, maar het is nogal wat
om dat te zeggen, want ik denk dat het een buitengewoon ambitieuze doelstelling
is om met deze wet te streven naar een opkomst van 40% tot 50%.
Als dat de staatssecretaris lukt, is zij op dit gebied een heel grote geworden.Op een ander punt, om de heer Wagemakers en mij tegemoet te komen, noemt
zij de openkandidaatstelling. Dan worden er bijna verkiezingen van gemaakt.
Als het niet lukt, dan kan in 2009 nog iets worden gedaan. Ook dat is een
moedige toezegging, maar alles bij elkaar deel ik toch meer de mening van
collega Wagemakers. Compromissen zoeken is goed, maar het moet er wel in zitten
en op dit punt zit het er op deze manier niet in. Ik zal de voorzitter vragen
of wij dit wetsvoorstel vandaag nog niet af hoeven te ronden. Dan is er zonder
meer nog wat meer ruimte. Ik geef de staatssecretaris in overweging wat meer
tijd te nemen en te bekijken of er, gehoord de kritiek van deze Kamer, niet
wat meer te regelen is. Is een en ander met aanvullende wetgeving niet zo
in te passen dat het wetsvoorstel overeind blijft en de Eerste Kamer tegelijkertijd
tegemoet wordt gekomen? Mijn suggestie is om het wetsvoorstel even aan te
houden en zichzelf nog enige tijd te gunnen. De staatssecretaris heeft gezegd
dat zij het wetsvoorstel in de loop van 2007 moet hebben, want anders kan
het niet meer, maar het is pas begin maart. Zij kan zichzelf dus nog enige
ruimte geven. Zij moet toch wel de steun krijgen van een meerderheid van de
Eerste Kamer om er überhaupt ooit mee aan de slag te kunnen. Ik denk
dat het toch wijsheid zou zijn als zij daarnaar zou willen luisteren.Mijn laatste opmerking betreft de Kiesraad. Zij zei hierover iets in de
trant van eigen schuld, dikke bult. Toen zij de Kiesraad vroeg, had die niets
en nu heeft zij de Kiesraad niet meer nodig. Maar wij moeten er toch mee werken.
Mijn vraag is hoe zij weer met de Kiesraad in gesprek komt, want bij het opstellen
van een AMvB zal zij toch ook zijn advies moeten hebben.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter. Ook een politicus heeft zijn twijfels en die had ik ook. Ik
was een van de voorstanders om het wetsvoorstel wat te vertragen en met een
nieuwe bewindspersoon te behandelen. Maar nu ik de discussie hoor, denk ik:
hadden wij dat de staatssecretaris aan moeten doen? Dit om even iets van mezelf
te laten zien.Ik moet zeggen dat ik de beantwoording heel helder vond. Om in termen
van waterhuishouding te spreken, de staatssecretaris heeft geprobeerd bruggen
te slaan tussen zaken die wat onverzoenlijk lijken. Dat is op zichzelf wel
knap, maar ik weet niet waar dat in uitmondt. Of wij vallen allemaal in het
water, of de staatssecretaris, of wij gezamenlijk, de tijd zal het leren.
Mijn complimenten voor de beantwoording.Een van de vragen van de ChristenUnie en de SGP was hoe de staatssecretaris
de waterschappen in de toekomst ziet. Zij is daar heel positief over en dat
waarderen wij. Zo zitten wij er ook in. Ik blijf zeggen dat dit wetsvoorstel
toch een goede impuls is voor de modernisering van de waterschappen.Er is antwoord gegeven op een aantal vragen die door onze fracties zijn
gesteld. Wij hebben de problematiek van de agrariër op de tafel van de
staatssecretaris neergelegd. Zij heeft gezegd met een systematiek van maatwerk
voor een gedeelte tegemoet te komen aan de zorgen. Dat waarderen wij. Zij
voorspelt dat wij niet veel meer waterschappen zullen krijgen, omdat het watersysteem
dat wordt gevolgd, uitgekristalliseerd lijkt te zijn. De provincies zijn zeer
wel in staat om goed toezicht uit te oefenen, ook bij interprovinciale waterschappen.
De staatssecretaris heeft gezegd dat zij heel kritisch naar de verontreinigingsheffing
zal kijken. Wij hebben dit probleem wat uitbundig verwoord. Wellicht kunnen
wij hier bij de nieuwe waterwet iets aan doen. Daarvoor zeggen wij dank.Het sprak onze fracties aan dat de staatssecretaris zegt dat wij moeten
proberen de mensen te interesseren in het werk van de waterschappen. Dat heeft
te maken met verkiezingen om mensen erbij te betrekken. Dat is heel goed.
Ik denk dat je dit alleen kunt doen als de waterschappen transparant zijn.
Wat mij opviel, is dat er grote verschillen zijn in de verontreinigingsheffing.
Deze stijgt in het ene waterschap niet veel en in het andere wel. Dat is een
geweldig probleem en dat kun je ook niet uitleggen aan de bevolking of aan
het bedrijfsleven. Er is een star financieringsinstrument voor de waterzuivering.
Er is geen inzicht in de achterliggende kosten, er is geen prikkel voor efficiencyverbetering
en er zijn geen goede bedrijfsvergelijkingen. Ik geloof dat de laatste voor
de waterzuivering uit 2003 stamt. Ik denk dat er een wereld te
winnen is om met een betere bewerktuiging voor de achterbannen zichtbaar te
maken hoe het in elkaar zit. Waarom is deze heffing in plaats X zo hoog en
in plaats Y heel laag? Ik ben blij dat de staatssecretaris zegt een en ander
meer transparant en inzichtelijker te zullen maken. Daar valt nog een wereld
te winnen. Er moeten immers mensen geïnteresseerd worden om functies
bij de waterschappen te vervullen. Een transparante en kostengeoriënteerde
financiering is dan ook nodig.De heer Kox kan beeldend vertellen van de verschillende coalities binnen
de Kamer. Hij is van huis uit, net zoals zijn partij, een geweldig tegenstander
van de Eerste Kamer. Zijn betoog wordt echter per vergadering emotioneler.
Hij kan er zeer betrokken en positief over spreken. Straks barst hij nog eens
in huilen uit. Dat geeft ons moed voor de toekomst van de Eerste Kamer.De heer Van der Lans (GroenLinks):Ik dank de staatssecretaris voor haar antwoord op onze kritische inbreng.
Het rustige vaarwater dat ik haar heb toegewenst, lijkt meteen te veranderen
in woelige baren.Ik vond het motto van de staatssecretaris aansprekend. Zij vindt het haar
taak de komende jaren om de waterproblemen dichter bij de mensen te brengen.
Er gaat 3 mld. om in de waterschappen. Dat is meer dan wat negen provinciebesturen
in ons land tezamen uitgeven. De kwestie is dan ook aan de orde om dit zo
democratisch mogelijk te regelen. Het gaat om goede regels, geen willekeur,
geen gerommel en geen onhelderheid. Het gaat immers om een immens bedrag en
ook om een immens belang.Het wetsvoorstel geeft blijk van een zekere dubbelzinnigheid. Het gaat
om modernisering onder veiligstelling van belangen. Het is algemeen, met behoud
van functionaliteit. Het is democratisch, maar met het oog op specifieke historische
belangen. Dat leidt tot een hybride systeem waarmee wij grote moeite hebben.
Ik kan de heer Wagemakers volledig volgen als hij zegt dat wij het omslagpunt
voorbij zijn. Wij zijn dichter bij de democratisering dan bij eigen belangen
en functionaliteit. Dat moet ook tot uitdrukking komen in de democratische
organisatie van de waterschappen. Dan kom je er niet met "goede hoop
op afspraken met de betrokkenen". Dat is te mager. Het is geen kwestie
van overleg.Ik vind het ook geen kwestie van tijd. Er is gezegd dat wij het wetsvoorstel
moeten aannemen omdat er geen tijd meer is. Ik zit al acht jaar in deze Kamer.
De regering brengt de tijd altijd naar voren om iets snel te regelen. Wij
hebben hier bijvoorbeeld de WMO en nog wat andere wetten aangenomen om vijf
voor twaalf. Toen moest er nog ontzettend veel geregeld worden. Het is nu
anderhalf jaar voor de verkiezingen van de waterschappen. Mij maak je niet
wijs dat die niet goed georganiseerd kunnen worden als nu voor een ander traject
wordt gekozen. Dit dreigement moet de staatssecretaris bij zo een principiële
zaak niet naar voren brengen. De staatssecretaris kan het dreigement bovendien
niet hard maken.Ik ben blij met de door de regering getoonde ambitie. Het is nogal wat
om te hopen dat de opkomst bij de verkiezingen voor de waterschappen in de
buurt komt van die voor de provinciale staten. De heer Kox heeft dat terecht
gezegd. Ik vind dit een goede ambitie en ik zou dit willen waarderen door
met dit traject in te stemmen. Dat kan echter niet op de huidige manier. Ik
denk echt dat democratische principes in de wet vastgelegd moeten worden.
Ik doe een dringend verzoek aan de staatssecretaris om dit alsnog te doen
en daaraan haar tweede termijn te besteden. Ik sluit mij dus van harte aan
bij de opmerkingen van de heer Wagemakers.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar uitgebreide en duidelijke
antwoorden op alle vragen. Het uitgangspunt van haar reactie is dat waterschappen
van ver komen en dat er al heel veel is gebeurd. De waterschappen zijn gemoderniseerd
en algemener geworden. Het is toch een enorme stap vooruit dat ingezetenen
nu een meerderheid krijgen en dat er een lijstenstelsel komt. Laten wij er
eens van uitgaan dat dit inderdaad een enorme verbetering is; dan zijn er
voor mij nog drie punten van belang. De heer Wagemakers heeft heel uitdrukkelijk
het punt van de benoemde leden, het hybride systeem, genoemd. Dit wil zeggen:
kiezen aan de ene kant, benoemen aan de andere kant. De staatssecretaris heeft
gezegd dat geprobeerd wordt dit te regelen met de organisaties. Binnen de
organisaties krijg je dan een soort verkiezingssysteem en eigenlijk dus toch
een dubbele verkiezing. Als wij een en ander wettelijk gaan regelen –
het is duidelijk dat hiervoor meer te zeggen is – dan vervallen wij
weer in het systeem van het dubbelstemmen. De staatssecretaris heeft hierover
gezegd dat wij hier gelukkig van af zijn en dat het systeem duidelijker wordt,
omdat die dubbelstemmen eigenlijk niet zijn te verkopen aan de kiezer. Over
dit punt vallen wij dan wel. Is dit systeem echt de oplossing voor de vereenvoudiging
van het waterschapsbestel? Ik blijf mijn twijfels over deze keuze houden.Dan kom ik op het punt van de gelijkschakeling van infrastructuur en onbebouwd.
Hierover heeft de staatssecretaris gezegd dat het agrarisch gebied al zo veel
minder gaat betalen. Het zou niet helemaal redelijk zijn als dat nog minder
zou zijn, omdat de waterschappen ook extreem veel inspanningen voor deze sector
moeten leveren. Het element van de profijtheffing komt met andere woorden
in feite naar voren. Dit is ook niet gek, omdat het systeem van de waterschappen
in feite een systeem van profijtheffing is. Hierbij gaat het om belang en
betaling. Het is wel goed om dit duidelijk uit te spreken. Het uitgangspunt
van het wetsvoorstel is dat er wordt belast op basis van economische waarde.
Daarvan nemen wij hiermee afstand, want wij zetten er een ander element tussen.
Het is goed om daar duidelijk over te zijn en dat is de staatssecretaris nu
ook. Daar heb ik vrede mee.Er zijn vijf waterschappen die overwegen om kiesdistricten in te stellen.
Ik moet zeggen dat ik mijn zo-even uitgesproken bezwaren blijf houden. Als
wij die mogelijkheid bieden, dan krijgt een van de specifieke belangen een
kans om extra vertegenwoordigd te worden. Ik kan dat niet anders zien. Ik
beschouw dat ook als het doorbreken van de normale democratische spelregels.
Dat moet bijna wel de uitkomst zijn.De wet is dus een verbetering, maar dan kom ik ten slotte bij de hamvraag:
moet het op deze manier? De discussie spitst zich nu toe op twee vragen. Moet
het op deze manier? Ja, zeggen veel mensen, maar alleen als alle zetels worden
gekozen, dus ook de kwaliteitszetels. Pas dan is het een goed
systeem. Maar er is nog een andere belangrijke vraag. Zal het leiden tot een
grotere opkomst? Dat is het ultieme bewijs van het democratische functioneren
van deze bestuursinstellingen.Mij gaat het echter niet om deze twee dingen. Ook als wettelijk wordt
vastgelegd dat de kwaliteitszetels gekozen worden, blijft het hybride karakter
bestaan: aan de ene kant gebruikmaken van de ingezetenen en iedereen laten
kiezen en aan de andere kant extra zetels voor enkele specifieke categorieën.
Naar mijn gevoel blijft dat niet de normale democratie. Moeten wij dat wel
willen? Als het een opstap is tot misschien nog meer veranderingen moeten
wij dat misschien wel willen, maar een eindpunt lijkt mij dat niet. Dat betekent
dus dat ook een eventuele novelle daar niet wezenlijk voor helpt. Aan dit
probleem gaat het voorbij!Als wij een hoge opkomst zouden krijgen, dan zijn wij natuurlijk verstandig
als wij de zaak zo door laten gaan. Als de opkomst inderdaad heel hoog wordt,
dan bewijst dat inderdaad dat wij daarmee de bevolking kunnen pakken. Het
is dan democratisch genoeg en laten wij dan maar doorgaan. Maar een heel hoge
opkomst krijgen wij natuurlijk niet. Ik verwijs nog maar eens naar het verhaal
van de twee raden die het uitgebreid beredeneren: een bestuursinstelling met
een gesloten huishouding die ver af staat van wat de bevolking ziet gebeuren,
krijgt nooit een hoge opkomst en zal altijd marginaal blijven. Je weet dan
wel van te voren dat dit met de waterschappen ook staat te gebeuren. Ook die
uitweg is er voor ons dus niet.De afweging blijft dus simpel zoals wij die net al schetsten. Zijn wij
tegen omdat het geen democratie is en er naar mijn gevoel een betere oplossing
voorhanden is of zijn wij toch voor omdat het uiteindelijk een verbetering
is van wat er nu is? Want dat is het; daarover zijn wij het ook wel eens.Voorzitter. Ik ben er nog niet helemaal uit wat onze fracties daarin zullen
beslissen!De voorzitter:Ik begrijp dat de staatssecretaris behoefte heeft aan een korte schorsing.De vergadering wordt van 17.30 uur tot 17.45 uur geschorst.Staatssecretaris Huizinga-Heringa:Mevrouw de voorzitter. Ik kan bevestigend antwoorden op de vraag van mevrouw
Bierman of er nog advies wordt gevraagd aan de Kiesraad. Het contact is inmiddels
al gelegd.De heer Kox heeft gevraagd of ik een boodschap wil overbrengen aan de
minister-president. Die komt er kort gezegd op neer dat het in de Eerste Kamer
echt over iets gaat. Ik wil die boodschap best doorgeven, maar ik zeg er wel
bij dat ik uit eigen ervaring weet dat het in de Tweede Kamer ook echt over
iets gaat. De heer Kox zou die twee niet tegen elkaar moeten uitspelen.Ik kom nu bij het zwaartepunt van deze vergadering. Ik heb goed naar de
inbreng van de verschillende fracties geluisterd. Ik leid daaruit af dat ik
hen niet heb overtuigd met mijn aanbod om de verkiezingen zo te regelen dat
zij materieel dicht bij verkiezingen komen. Ik zou graag zeggen: nog niet
overtuigd. De Kamer vraagt om een fundamenteel debat over de wenselijkheid
van hybride stelsels, over de vraag hoe ver de waterschappen zijn en of zij
al een soort algemene democratie zijn of niet. Dit debat kan ik nu niet aangaan.Enkele leden hebben mij gevraagd om wat meer tijd te nemen en ik zal dit
graag doen om te bekijken of er nog een alternatief is en of het wetsvoorstel
kan worden aangepast en, zo ja, of dit in een paar weken tijd kan worden geregeld.
Willen wij de verkiezingen een reële kans geven, dan moeten de waterschappen
immers voldoende tijd hebben om die voor te bereiden. Dit is dus niet bedoeld
in de zin van: laat maar doorgaan, want tijd is het enige argument. Zeker
niet, ik sta achter dit wetsvoorstel, maar het is nu eenmaal een feit dat
wij moeten opschieten als wij de waterschappen de gelegenheid willen geven
om de verkiezingen voor te bereiden.Kortom, ik krijg graag nog enkele weken de tijd van uw Kamer.De voorzitter:Dank u wel, mevrouw de staatssecretaris.De staatssecretaris gehoord hebbende, stel ik voor om de beraadslaging
over het onderhavige wetsvoorstel te schorsen tot een nader te bepalen datum.Daartoe wordt besloten.De beraadslaging wordt geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20062007-660-681.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl