Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 1998 (de delen Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening) (25600 XI).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 700-722

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

05-02-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 16, pagina 700-722

20-01-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25600-XIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 1998 (de delen Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening) (25600 XI)Pagina 730-755
Voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Een afzonderlijke inkomensvoorziening voor kunstenaars (Wet inkomensvoorziening kunstenaars) (25053)Pagina 722-730
Presentie en opening (dinsdag 20 januari 1998)Pagina 693-693
Lijst van besluiten (disdag 20 januari 1998)Pagina 755-756
Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 1998 (de delen Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening) (25600 XI).Pagina 700-722
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 20 januari 1998)Pagina 756-757
Behandeling van: het wetsvoorstel Een afzonderlijke inkomensvoorziening voor kunstenaars (Wet inkomensvoorziening kunstenaars) (25053).Pagina 693-700

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 115 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar
1998 (de delen Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening) (25600 XI).De beraadslaging wordt geopend.De heer Baarda (CDA):Mijnheer de voorzitter! In de begroting wordt aangegeven dat binnen de
missie van VROM, namelijk de zorg voor de duurzame kwaliteit van de leefomgeving,
de ruimtelijke ordening de voorwaarden schept om de schaarse ruimte in te
richten ten behoeve van een mooi, authentiek en welvarend Nederland. Dat roept
een spanningsveld op. Immers, er is sprake van vraag naar meer woningen, infrastructuur
en bedrijfsterreinen. Maar zoals in de memorie van toelichting terecht wordt
gesteld, bestaat er tegelijkertijd behoefte aan natuur en landschap, rust
en schoon water. Dat vraagt om duidelijke beleidslijnen naar de toekomst.
De laatste tijd worden wij overspoeld met notities, rapporten en nota's. In
de begroting worden alweer nieuwe nota's aangekondigd. Echter, een duidelijk
beleidskader ontbreekt. Knelpunten zijn er te over: op het gebied van de infrastructuur,
de luchtvaart en de invulling van stedelijke en landelijke ontwikkelingen.In de Tweede Kamer is bij de behandeling van de begroting van VROM met
steun van de CDA-fractie een motie aanvaard, waarin de regering wordt verzocht
om zo spoedig mogelijk een Vijfde nota ruimtelijke ordening uit te brengen.
In een brief aan de Tweede Kamer van 5 december 1997, stuk nr. 45, heeft de
minister op deze motie gereageerd en een mogelijk door het nieuwe kabinet
uit te brengen nota Leefomgeving aangekondigd. De zoveelste nota, maar dan
wel in de volgende kabinetsperiode! Waar behoefte aan is, is een duidelijk
wettelijk kader, waarbinnen lijnen worden uitgezet voor een toekomstige ruimtelijke
inrichting.Het inmiddels verschenen kabinetsstandpunt met betrekking tot de actualisering
van de Vierde nota over de ruimtelijke ordening extra (Vinex) is daarvoor
te beperkt. Deze beslaat een periode tot 2005, met een uitloop naar 2010,
en geeft onvoldoende antwoord op nieuwe uitdagingen op het gebied van infrastructuur,
luchtvaart, stedelijke en landelijke ontwikkelingen en aansluiting op Europese
ruimtelijke ontwikkelingen.Op prinsjesdag werd de meest recente lijst van grote projecten naar de
Tweede Kamer gestuurd. Daarbij gaat het om de uitwerking van eerdere plannen
van de Interdepartementale commissie economische structuurversterking. Deze
grote projecten vragen investeringen van vele miljarden guldens. In een artikel
in het blad Openbaar Bestuur van december jongstleden wijst oud-minister van
VROM de heer Nijpels erop, dat die projecten nooit fatsoenlijk zijn afgewogen
in een nieuw nationaal ruimtelijk kader en dat de Vinex inmiddels redelijk
gedateerd raakt. De heer Nijpels schrijft dan in zijn artikel: "Het merkwaardige
is dat de huidige minister van VROM absoluut geen zin heeft
in zo'n nieuwe nota over de ruimtelijke ordening, maar dat zij afkoerst op
een vernieuwing van de Vinex. Juist van een minister van VROM, die de afgelopen
jaren toch al regelmatig links en rechts door haar collega's wordt voorbijgelopen
als het gaat om die grote projecten, zou verwacht mogen worden dat zij staat
voor de ruimtelijke ordening als afwegingskader voor al die departementale
deelbelangen. De hoogste tijd dus voor een Vijfde nota voor de ruimtelijke
ordening, waarin eerst de gewenste ruimtelijke ontwikkeling van Nederland
wordt beschreven en vervolgens wordt bekeken, welke grote projecten daar wel
of niet in passen." Wil de minister ingaan op deze kritiek en aangeven, wanneer
volgens haar inzicht de tijd rijp is voor een Vijfde nota? In ieder geval
wil ook de CDA-fractie in de Eerste Kamer het pleidooi ondersteunen voor een
zo spoedig mogelijk uit te brengen Vijfde nota over de ruimtelijke ordening.Voorzitter! Uitvoering wordt gegeven aan het Vinex-beleid. Er zijn nog
wel knelpunten, vertragingen, en voor essentiële zaken is geen geld beschikbaar.
Dat laatste geldt met name voor openbaar vervoer in de Vinex-woonlocaties.
Dat is in strijd met de terugdringing van de automobiliteit bij onder meer
woon- en werkverkeer. Binnenkort worden de eerste woningen opgeleverd van
enkele grote bouwlocaties, zoals Leidsche Rijn en IJburg. Maar openbaar vervoer
is dan nog niet voorhanden. Het gaat hier om gebieden met tienduizenden woningen.
Dan spreekt het toch voor zich dat tijdig hoogwaardig openbaar vervoer beschikbaar
is? Welke maatregelen denkt het kabinet te nemen om te voorkomen dat wel grote
nieuwe woongebieden zijn gerealiseerd, maar niet tijdig wordt voorzien in
adequaat openbaar vervoer? Over de trage uitvoering van grote projecten is
meerdere malen gesproken, ook in deze Kamer. Voor grote infrastructurele projecten
beloopt de voorbereidingstijd gemiddeld 25 jaar. Een blik in het meerjarenprogramma
Infrastructuur en transport, dat overigens slechts een periode van vijf jaren
bevat, leert dat het startnotities, verkennende studies, ontwerptrajectbesluiten
en trajectnota's regent. Natuurlijk moet zorgvuldige voorbereiding plaatsvinden,
maar dat moet toch wel wat sneller kunnen. Ook direct belanghebbenden hebben
er belang bij spoedig te weten waar ze aan toe zijn. Heeft het kabinet inmiddels
al plannen in voorbereiding om de procedures te versnellen? Zo ja, welke zijn
dit dan en zo nee, waarom niet?Grote infrastructurele projecten, zoals HSL-zuid en Betuweroute vragen
zoveel extra geld, dat andere projecten, met name in de regio's, grote vertraging
oplopen. Dat is geen evenwichtige ontwikkeling. De CDA-fractie heeft er meerdere
malen voor gepleit een plan op te stellen voor de langere termijn, veel langer
dan de MIT-termijn van 5 jaren, met de bijbehorende financiering. Dat heeft
ook te maken met de invulling van een toekomstig ruimtelijk beleid. Niet alleen
moet gewerkt worden aan de mobiliteitsproblematiek in de Randstad, maar ook
aan die van de corridors naar het zuiden, oosten en noorden. Een evenwichtig
beleid heeft ook voldoende aandacht voor de regio's.In de begroting wordt terecht gesteld, dat door de toenemende invloed
van stedelijk georiënteerde activiteiten in Nederland het belang van
een kwalitatief hoogwaardig landelijk gebied toeneemt. Daarvoor is een gezonde
en moderne agrarische sector een belangrijke voorwaarde. Dat geldt ook voor
het Groene Hart, dat in de Actualisering van de Vinex staat aangegeven als
nationaal landschap. Ook hier zal een beleid moeten worden gevoerd dat gericht
is op het onderbrengen van de natuurlijke bevolkingsaanwas. De Sociaal-economische
raad heeft onlangs vraagtekens gezet bij het regeringsbeleid inzake ruimtelijke
inrichting en wil dat het compacte stadbeleid, zoals aangegeven in de Vinex,
op de helling gaat. De SER vindt dat vooral de corridorvorming, het bouwen
langs hoofdvervoersassen, voorwerp van de ruimtelijke ordening moet worden.
Dat standpunt sluit aan bij de studie die de AVBB onlangs namens de gezamenlijke
bouw heeft gepubliceerd in het onderzoek "Doorkijk op ruimtelijke inrichting",
met daarin een studie over het corridorconcept. De SER adviseert de regering,
te kiezen voor een mix en geen blokkades op te werpen voor vanzelfsprekende
groei op daarvoor geschikte locaties, waarbij het dan met name gaat om corridorvorming
en bundeling van vervoersstromen. Bijstelling van het beleid is ook nodig,
zo bleek uit een artikel in het dagblad De Gelderlander van 20 december jongstleden.
In Gelderland dreigen "Randstedelijke toestanden". Er is maar weinig voor
nodig om het verkeer in het oosten des lands volkomen vast te laten lopen.
De corridor, de verkeersader van het westen naar het Ruhrgebied, slibt dicht.
Dat vraagt ook om een andere benadering. Uitgangspunt van de corridorgedachte
is dat de vervoersassen zoveel mogelijk de ruggengraat van Nederland gaan
vormen. Hierdoor neemt de mobiliteit af, omdat woon-, werk- en recreatiegebieden
beter op elkaar aansluiten.In het streekplan van de provincie Gelderland is rekening gehouden met
de bouw van 90.240 woningen buiten de Vinex-stadsgewesten. Dit op basis van
berekening van woningbehoeften uit 1993 en nader vastgesteld in 1994. De minister
wil nu, zo heb ik gelezen, dat Gelderland zijn streekplan wijzigt en uitgaat
van drastisch minder woningen, op straffe van een ministeriële aanwijzing.
Welke argumenten heeft de minister om nu alsnog een wijziging van het streekplan
van Gelderland af te dwingen? Dit streekplan is immers al anderhalf jaar geleden
vastgesteld. Het komt wel erg centralistisch over om dan nog te willen ingrijpen,
terwijl in het streekplan op basis van behoeftecijfers de redenen zijn gegeven
voor de mogelijke woningbouw in Gelderland.Voorzitter! Ik kom te spreken over het noorden van ons land. In dat kader
maak ik enkele opmerkingen over het rapport van de commissie-Langman. Ik heb
begrepen dat aanstaande donderdag het samenwerkingsverband Noord-Nederland
enkele conclusies naar aanleiding van dit rapport aan het kabinet zal aanbieden.
In het rapport van de commissie-Langman wordt een heldere analyse gegeven
van de sterke en zwakke punten met betrekking tot de ruimtelijke en economische
ontwikkeling van Noord-Nederland. Aangegeven wordt dat het noorden een achterstand
heeft van circa 43.000 arbeidsplaatsen. Deze achterstand zou voor het jaar
2010 moeten zijn ingehaald en daarvoor is een bedrag nodig van ruim 10 mld.
Het is in het belang van de Nederlandse economische ontwikkeling om de expansie
in de noordelijke provincies te benutten. In de motie-Witteveen-Hevinga c.s.,
 medeondertekend door de CDA-Tweede-Kamerfractie, wordt erop
gewezen dat ten aanzien van de ontwikkeling van Noord-Nederland vergroting
van de bijdrage van Noord-Nederland aan de nationale welvaart en versterking
van de regionale werkgelegenheid essentieel zijn. Het noorden moet goed aangesloten
zijn op het nationale kerngebied en dus is een goede bereikbaarheid van het
noorden ook van essentieel belang. Dat pleit voor een versnelde aanleg van
de Zuiderzeespoorlijn. Wat is de visie van de minister op het rapport van
de commissie-Langman en mogen wij nog in deze kabinetsperiode daarover een
kabinetsstandpunt tegemoetzien?De toekomst van de Nederlandse luchtvaartinfrastructuur is volop in discussie.
Deze TNLI-discussie heeft nog niet tot standpunten en keuzes geleid. Maar
de tijd dringt. De groei gaat veel sneller dan door het kabinet in de PKB-Schiphol
e.o. is aangenomen. De CDA-fractie heeft daar al ruim twee jaar geleden op
gewezen tijdens het Schipholdebat in de Eerste Kamer. Er zijn ten minste twee
jaren verloren gegaan om bijvoorbeeld de vijfde baan versneld te doen aanleggen.
Recente cijfers geven aan dat er wederom sprake is van een forse groei: in
1996 13,2% meer passagiers op Schiphol. Dat is fors meer dan de in de PKB
aangegeven groei van 3 à 4% per jaar. Als niet spoedig maatregelen
worden genomen, loopt de zaak op Schiphol vast. Welke visie heeft de minister
ontwikkeld om dat te voorkomen? Moet de TLNI-discussie niet worden bespoedigd?
Waarom geeft dit kabinet geen heldere lijn aan voor de toekomstige luchtvaartontwikkeling?In de begroting wordt terecht aandacht besteed aan Europese ontwikkelingen
op het gebied van de ruimtelijke ordening. Namens de CDA-fractie heb ik meerdere
malen gewezen op afstemming van ruimtelijk beleid in Europees verband. Met
name in de grensgebieden kan daar invulling aan worden gegeven en zou er ruimte
moeten zijn voor experimenten.Onze fractievoorzitter, de heer Van Leeuwen, heeft tijdens de algemene
politieke beschouwingen een pleidooi gehouden voor de ontwikkeling van een
grensoverschrijdend bedrijventerrein Aken-Heerlen. Minister-president Kok
heeft toen bepaalde toezeggingen gedaan. Deze zijn nog niet gehonoreerd. Om
dit project te doen slagen, is in ieder geval ook de medewerking van het ministerie
van VROM noodzakelijk. Het Land Nordrhein-Westfalen heeft reeds toezeggingen
gedaan en ook op de medewerking van de Bondsregering kan worden gerekend.
Er dient sprake te zijn van afstemming en experimenten in de regelgeving.
Wil de minister eraan meewerken dat zo spoedig mogelijk met alle betrokken
partijen overeenstemming wordt bereikt over de aanpak en uitvoering van dit
grensoverschrijdend project, en wel zodanig dat met de daadwerkelijke uitvoering
voor eind 1999 kan worden begonnen, zoals de uitgifte van gronden en het aantrekken
van industrie?Voorzitter! Ik kom dan bij de volkshuisvesting. In de memorie van toelichting
wordt aangegeven dat rond de eeuwwisseling de woningmarkt op landelijk niveau
voor het eerst na vele decennia in evenwicht zal zijn. Voor elk huishouden
in Nederland is dan een woning beschikbaar. De vraag is dan natuurlijk wel
of deze woningen ook voldoen aan de behoefte van de burgers en aan de eisen
van betaalbaarheid.In een brief aan de Tweede Kamer van 20 oktober 1997 – stuk nr.
41 – heeft de staatssecretaris een nadere standpuntbepaling gegeven
over de voortgang van het woningbouwbeleid tot 2005. In deze brief wordt onder
meer aangegeven, dat de afspraken gericht zijn op een verdere bundeling van
woningbouw in de stadsgewesten en een beperking van de bouw in het buitengebied.
Maar hoe wil de staatssecretaris dat sturen? Er is immers sprake van vigerende
bestemmingsplannen, maar ook van woonvoorkeuren van burgers? In Bestuursforum
van december 1997 wijzen mijn partijgenoten Gabor en Tulner erop dat in regio's
als het Groene Hart en de Veluwe een restrictief beleid leidt tot een beperkt
woningaanbod, terwijl de vraag naar woningen mede door de belangstelling van
woningzoekenden uit onder meer de Randstad onverminderd groot blijft. Het
gevolg hiervan is een sterke stijging van de woningprijzen, die veelal ten
koste gaat van woningzoekenden – waaronder jonge gezinnen – uit
de eigen regio. Welke beleidsinstrumenten heeft de staatssecretaris om een
bundeling van woningbouw in de stadsgewesten te bevorderen en de bouw in de
buitengebieden te beperken tot een natuurlijke aanwas? In de meer genoemde
brief van de staatssecretaris wordt ook gesproken van een kwantitatief woningoverschot.
Op provinciaal niveau zou dat met name in Zuid-Holland en Noord-Holland en
in mindere mate in Friesland en Flevoland kunnen optreden. Dat vraagt om een
verduidelijking. Immers, juist in de Randstad – Noord- en Zuid-Holland –
is nog volop behoefte aan woningen?Voorzitter! Het Sociaal en cultureel planbureau heeft recent in een rapport
getiteld "vraagverkenning wonen en zorg voor ouderen" aangegeven dat Nederland
in 2015 40% meer ouderen zal tellen dan nu; het aantal kwetsbare ouderen –
mensen met ernstige gezondheidsproblemen – neemt met ruim 20% toe in
de komende 15 jaar. En volgens een onderzoek van de Rijksuniversiteit in Utrecht
is er in 2005 sprake van een tekort van 270.000 voor ouderen geschikte woningen.
In een brief van 19 juni 1997 aan de Tweede Kamer heeft de staatssecretaris
een aantal maatregelen aangegeven om dit tekort op te lossen. In antwoord
op een vraag uit de Tweede Kamer heeft hij gezegd dat de marktpartijen samen
met de gemeenten ervoor zullen moeten zorgen dat dit tekort wordt opgelost.Acht de staatssecretaris dat wel voldoende? Moet ook niet, gelet op de
zojuist genoemde percentages en aantallen, het landelijk beleid met betrekking
tot de ouderenhuisvesting verder worden ontwikkeld, waarbij ook nog gekeken
kan worden naar de zorgsector? Recent heeft staatssecretaris Terpstra van
VWS een rapport ontvangen, waarin geadviseerd wordt een speciaal fonds op
te richten voor aanpassingen van ouderenwoningen, zodat senioren langer zelfstandig
kunnen blijven wonen. Volgens persberichten zou staatssecretaris Terpstra
een dergelijk fonds een sympathieke gedachte vinden. Zij bevestigde dat de
huidige woningvoorraad onvoldoende is om het toenemende aantal ouderen zelfstandig
te kunnen huisvesten. Er zal duidelijkheid moeten komen over de vraag hoe
de ouderenzorg in de toekomst moet worden georganiseerd, als het merendeel
van de hulpbehoevende ouderen thuis woont in plaats van in een
aanleunwoning, bejaarden- of verpleeghuis. Een goede afstemming tussen de
ministeries van Volkshuisvesting en van Volksgezondheid is daarbij noodzakelijk.
Graag krijg ik hierop een reactie van de staatssecretaris.Het beleid ten aanzien van de stedelijke vernieuwing spreekt ons aan.
Het stadsvernieuwingsfonds is succesvol gebleken, maar dan ging het om historische
stedelijke gebieden en vooroorlogse wijken. Nu zijn de naoorlogse wijken aan
de beurt om verpaupering en tweedeling te bestrijden. Maar ook historische
binnensteden en monumenten verdienen onze aandacht. Daar is met name het ministerie
van OCW bij betrokken. Op welke wijze wordt met dit ministerie samengewerkt
en hoe zijn de contacten met de Rijksdienst voor de monumentenzorg? Kan de
staatssecretaris al aangeven hoe het investeringsbudget stedelijke vernieuwing –
en onder welke voorwaarden – zal worden verdeeld?Over de betaalbaarheid van wonen is al vele malen gesproken. Inmiddels
is een nieuwe huursubsidiewet van kracht. Ingevoerd zijn de zogenoemde prestatienormen.
Kan de staatssecretaris al aangeven hoe met deze prestatienormen wordt omgegaan?
Wat moet overigens verstaan worden onder "naar regio's gedifferentieerde prestatienormen"?
Meer aandacht voor duurzaam bouwen is een goede zaak en verdient ondersteuning.
Inmiddels hebben wij kennis kunnen nemen van een brief van de staatssecretaris
aan de Tweede Kamer, gedateerd 15 december 1997 (stuk nr. 14), waarin de stand
van zaken met betrekking tot duurzaam bouwen wordt weergegeven. Blijkens deze
brief kan de gewenste doorwerking van maatregelen op het terrein van duurzaam
bouwen in het Bouwbesluit alleen plaatsvinden nadat de wettelijke grondslagen
van het Bouwbesluit zijn uitgebreid met een milieugrondslag. En daar is weer
tijd mee gemoeid! Volgens het dagblad Cobouw van 5 januari jongstleden is
er thans sprake van onduidelijkheid en dat werkt een afwachtende houding in
de hand. Kan de staatssecretaris mededelen wat de stand van zaken is met betrekking
tot het Dubo-convenant voor de corporatiesector en voor de marktsector?Voorzitter! Ik kom tot een afsluiting. In een brief aan u gericht, gedateerd
10 december 1997, heeft de staatssecretaris mede namens minister Pronk een
voornemen kenbaar gemaakt om te komen tot de oprichting van de Stichting Habitat
Platform. Gezien het grote belang dat wordt gehecht aan de verbetering van
het woon- en leefklimaat in de wereld, heeft de Nederlandse overheid zich
verplicht de principes, doelen, verplichtingen en actiepunten van de in juni
1996 tijdens de Habitat II-conferentie in Istanboel vastgestelde Habitat-agenda
te implementeren. Kan de staatssecretaris thans nadere mededelingen doen over
de Stichting Habitat Platform, met name wat de rol en de bevoegdheden betreft
en voorts wat de Nederlandse bijdrage kan zijn ten aanzien van toekomstige
internationale Habitat-conferenties?Voorzitter! Ik wacht met belangstelling een reactie van de bewindslieden
af.De heer De Beer (VVD):Voorzitter! Nederland heeft een periode gekend tussen de twee wereldoorlogen,
het interbellum, waarin het een geweldige volkshuisvestingsprestatie heeft
geleverd. Dat gold voor zowel de sociale als de particuliere woningbouw. Onder
de politieke leiding van visionaire plaatselijke bestuurders, zoals wethouder
Wibaut in Amsterdam, bouwden de woningcorporaties hele wijken met woningwetwoningen.
Men denke aan Amsterdam-Zuid, Rotterdam Vreewijk of de Wippolder in Delft.
De kwaliteit was, zeker voor die tijd, uitstekend. Internationaal stonden
wij aan de top van de sociale volkshuisvesting, maar ook de particuliere bouw
heeft tijdens het interbellum opmerkelijke prestaties geleverd. Alle grotere
steden in Nederland kennen de wijken, waarin de woningen in de bekende stijl
uit die jaren zijn gebouwd. De kwaliteit daarvan is zo goed, dat die woningen
zelfs in onze tijd nog zeer gewild zijn.Wat waren nu de oorzaken van deze bloeiperiode? Er was sprake van een
lage rentestand, een ruim aanbod van kwalitatief goede bouwers en vooral:
een koopkrachtige vraag. Dat laatste uiteraard gemeten naar de maatstaven
van die tijd. Voorts was er een algemene bereidheid om die koopkracht te besteden
aan betere huisvesting. Natuurlijk heeft de grote depressie gedurende enige
jaren een negatief effect in deze ontwikkeling veroorzaakt, maar eigenlijk
minder dan je zou mogen verwachten.Een aantal andere opmerkelijke aspecten uit die tijd:1. De bestuurlijke verantwoordelijkheid lag geheel bij de gemeenten. Rijk
en provincie bemoeiden zich daar niet mee.2. De sociale woningbouw kwam zonder subsidiëring tot stand. Zeker,
de gemeenten vroegen zeer schappelijke grondprijzen en werkten op allerlei
andere manieren mee aan de bouw; maar de woningcorporaties hielden hun eigen
broek hoog.3. Het geheel speelde zich af in een ruime woningmarkt. Er was voldoende
aanbod van woningen, zelfs sprake van een zekere leegstand. Die ruime markt
bleek, misschien in tegenstelling tot wat je zou verwachten, een stimulans
te zijn voor een prima prijs-kwaliteitsverhouding in de nieuwbouw. Kortom,
de markt deed zijn werk.Mijnheer de voorzitter! Er zijn opmerkelijke overeenkomsten tussen de
tijd van nu en het interbellum. Ook nu is sprake van een lage rentestand,
een grote bouwcapaciteit en een koopkrachtige vraag naar woningen van goede
kwaliteit. Na vijftig jaar zware subsidiëring en een keurslijf van gedetailleerde
overheidsregulering bouwen de woningcorporaties vrijwel subsidieloos en houden
zij weer hun eigen broek hoog. En de woningmarkt kruipt naar een licht overschot
toe. Eindelijk kunnen wij de situatie krijgen waar wij al sedert 1945 op wachten:
een woningmarkt, waarin de woonconsumenten iets te kiezen hebben. Daarenboven
hebben wij thans een belangrijk pluspunt, dat tijdens het interbellum niet
bestond: de individuele huursubsidie. Kortom, alle seinen staan op groen om
het komende decennium opnieuw een grandioze kwaliteitsslag te maken. Wij zijn
dat ook verplicht aan de volgende generaties. De woningen die wij thans bouwen,
staan er immers voor de komende tachtig jaar. Het zou een schande zijn als
wij, nu alles zo meezit, die unieke kans zouden verprutsen door verkeerd beleid.Maar wordt die kwaliteitsslag ook werkelijk gemaakt? De VVD-fractie vreest
van niet. Deze vrees wordt gevoed door het Vinex-beleid. Anders
dan ten tijde van het interbellum bemoeien de rijksoverheid en de provincies
zich zeer intensief met het bouwbeleid van de gemeenten. En als gevolg daarvan
dreigt de marktwerking in de volkshuisvesting, nog voordat zij goed en wel
tot stand is gekomen, alweer in de kiem te worden gesmoord.Mijnheer de voorzitter! De VVD heeft er nooit een geheim van gemaakt dat
zij zo haar bezwaren had en nog heeft tegen de gehele Vinex-gedachte. Onze
woordvoerster in de Tweede Kamer, mevrouw Verbugt, heeft daar het nodige over
gezegd. Ik hoef dat niet te herhalen. De voorganger van de minister trok als
een soort superwethouder door Nederland om de bouwlocaties vast te stellen.
Vervolgens bemoeide de rijksoverheid zich met de aantallen te bouwen woningen,
het tempo en de te behalen dichtheden. Op dit moment zijn wij in de fase beland
dat de minister in de clinch ligt met een aantal provincies over de aantallen
woningen die zouden mogen of wellicht moeten worden gebouwd. Ik noem Zuid-Holland,
Noord-Brabant en Gelderland. Waarom nu toch deze bedilzucht? Kan de minister
uitleggen waarom de provincies dat zelf niet mogen uitmaken?Maar wat ons thans de meeste zorgen baart, is de wijze waarop de minister
aankijkt tegen de bestemmingsplannen die buiten de Vinex-locaties zijn gelegen.
Toen het Vinex-beleid zo'n jaar of twee vertraging opliep, waren wij o zo
blij dat de nationale woningproductie op peil kon blijven dankzij de gemeenten
met die andere bestemmingsplannen. Maar nu de Vinex-locaties op stoom beginnen
te komen, worden de andere gemeenten gezien als een grote bedreiging voor
het Vinex-beleid; zozeer zelfs, dat de minister paal en perk wil stellen aan
hun ontwikkeling. Ingrijpen in de goedgekeurde bestemmingsplannen acht zij
geen begaanbare weg. In de Tweede Kamer heeft zij duidelijk gemaakt dat dit
schadeclaims kan opleveren. Maar zij wil wel de ontwikkeling van nieuwe plannen
reguleren. Daarbij spitsen wij onze oren!Laat ik voor alle zekerheid nog eens zeggen dat ook de VVD geen ongebreidelde
groei van ieder dorp voorstaat. Maar de kleinere gemeenten moeten wel een
behoorlijke ruimte houden voor autonome groei; zeer uitzonderlijke situaties,
bijvoorbeeld midden in natuurgebieden, uiteraard daargelaten. De VVD voelt
er niets voor om de Vinex-locaties kunstmatig te vrijwaren van iedere concurrentie
door andere gemeenten "op slot" te doen. Dat zou in strijd zijn met alle fraaie
verhalen die de regering wijdt aan de marktwerking in de bouw. Een belangrijke
prikkel om in de Vinex-locaties voor een goede prijs/kwaliteitsverhouding
te bouwen zou daarmee ook verdwijnen.In de Tweede Kamer heeft de minister gezegd dat zij streek- en bestemmingsplannen
die niet stroken met de Vinex, niet goedkeurt. Wij vragen de minister om op
dit punt een nadere uitleg te geven en om met name aan te geven waaraan getoetst
kan worden of een streek- of bestemmingsplan teveel woningen omvat. De PKB-Vinex
bevat toch geen voorgeschreven aantallen woningen voor de niet-stedelijke
gebieden? Kan de minister trouwens een opgave doen van het aantal streek-
en bestemmingsplannen dat zij de laatste paar jaar heeft afgewezen en van
de redenen daarvoor?Waar tijdens het interbellum sprake was van een succesvolle vorm van decentralisatie
en nog niet zo lang geleden de rijksoverheid eveneens de decentralisatie predikte,
zien wij met zorg dat thans het Rijk weer fors aan het centraliseren is. Nederland
telt ruim 600 gemeenten, waarvan er 500 onder restrictief ruimtelijk beleid
vallen. Het lijkt wel een sterfhuisconstructie.Het afkeuren van bestemmingsplannen op niet-Vinex-locaties is bovendien
in strijd met een ander aspect van het regeringsbeleid. Zeer terecht heeft
de regering een wijziging van de Huisvestingswet ingediend die onder meer
een einde zal maken aan gemeentelijke kettingbedingen bij de verkoop van eigen
woningen. Die pakken vaak uiterst onredelijk uit voor de eigenaar-bewoners
die om een of andere reden moeten verhuizen en daarom hun woning te koop aanbieden.
Randvoorwaarde moet dan echter uiteraard zijn dat het Rijk bij het ruimtelijkeordeningsbeleid
accepteert en er ook rekening mee houdt dat woningen uit het bestaande bestand
worden overgedragen aan niet-ingezetenen. De nieuwbouw moet dus minstens zo
groot zijn dat die op zichzelf reeds de gehele autonome groei kan opvangen.
Als dat niet zo zou zijn, zouden de kleinere gemeenten op een onredelijke
wijze in de tang worden genomen. Ook hierop krijg ik graag het commentaar
van de regering.Mijnheer de voorzitter! De Vinex-convenanten bevatten een exacte taakstelling
met betrekking tot het aantal te bouwen woningen. Daar worden de gemeenten
in de jaren 2000 en 2005 financieel op afgerekend. Naar onze opvatting dient
van de aantallen echter geen dogma te worden gemaakt. Géén misverstand:
aan de berekende opbrengst van de grondprijzen moet niet worden getornd. Wij
schieten geen financiële gaten. Wat wij wel bepleiten, is dat ook de
gemeenten en de projectontwikkelaars de vrijheid krijgen om, waar de markt
daarom vraagt, in minder grote dichtheden te bouwen. Dit heeft alles te maken
met de kwaliteitsslag waar wij al eerder over spraken. Dat zou kunnen inhouden
dat meer grondgebonden woningen en minder flats worden gebouwd. Het zou ook
kunnen inhouden dat ruimere woningen met een grotere kavelgrootte kunnen worden
gebouwd. De koopkrachtige vraag is aanwezig; dat geldt ook voor de behoefte.
Of het nu gaat om meer woongenot, extra ruimte voor de thuiswerker of praktijk
aan huis, dit alles eist grotere woningen met een flexibeler gebruik of op
z'n minst de mogelijkheid om de woningen later uit te breiden. Voorzienbaar
is dat over pakweg twintig of dertig jaar de behoefte aan dergelijke woningbouw
groot zal zijn. Wij hebben het dus over het bouwen van woonwijken met toekomstwaarde.Wij behoeven echter niet eens zo ver in de toekomst te kijken. De Nederlandse
Vereniging van Makelaars waarschuwt ervoor dat de kleine kavels op de Vinex-locaties
de woningen straks onverkoopbaar maken. Nu gaan de kavels van 170 vierkante
meter nog grif van de hand, maar als de krapte voorbij is, zal het steeds
lastiger worden. Ter vergelijking: een gemiddelde kavel is thans 240 vierkante
meter; dat is al veel minder dan de 285 vierkante meter van voorheen. Ook
de Nederlandse Vereniging van Bouwondernemers, de NVB, laat hier een waarschuwend
geluid horen. Dat zijn de mensen die het op de markt moeten
waarmaken; hun waarschuwingen kunnen dus niet zo lichtvaardig in de wind worden
geslagen.De heer Bierman:Houdt de heer De Beer nu een pleidooi voor grotere kavels omdat dan de
woningen groter kunnen worden of houdt hij een pleidooi voor dezelfde kavels
met daarop grotere woningen, zodat de dichtheid per hectare niet wordt verlaagd?
Ik wijs bijvoorbeeld op een plan zoals dat van Berlage; dat vindt iedereen
heel mooi en daarbij zijn er grote woningen die per hectare wel een goede
exploitatie mogelijk maken. Ik noem dit vanwege het feit dat de automobiliteit
anders weer wordt bevorderd. Dat element behoort tot het terrein van een ander
ministerie, maar is hier natuurlijk wel van belang.De heer De Beer (VVD):Als je praat over een gemiddelde kavelgrootte van 170 vierkante meter
en als je je realiseert dat een huis een niet onbelangrijk deel van die kavel
in beslag moet nemen – pakweg al gauw een meter of zestig of zeventig;
dan hebben wij het over een klein huis en niet eens over een groot huis –
is het overgebleven stukje tuin een zodanig postzegeltje dat je daar onmogelijk
woningen op kunt bouwen die pakweg 20% of 30% groter zijn, zonder dat je de
tuin helemaal reduceert tot een binnenplaatsje. Het antwoord op die vraag
is dus "nee": als ik praat over grotere woningen, praat ik ook over kleinere
dichtheden.De heer Bierman:Ik refereer bijvoorbeeld aan het "grachtengordelmilieu", waar heel grote
woningen op heel kleine kavels staan. Zo handhaaft men het dichtheidsprincipe.De heer De Beer (VVD):Ik weet dat betrekkelijk kleine buurten best wel met succes zo gebouwd
zijn. Ik ben zelf bestuurslid geweest van de Stichting nieuwe woonvormen,
die dat hier en daar in het land bewezen heeft. Laten wij echter goed begrijpen
dat het bij de Vinex-locaties gaat om concentraties tussen de 500 en de 2500
woningen. Als je 2500 woningen met kaveltjes van 170 vierkante meter gaat
creëren, kan ik mij niet voorstellen dat je daarmee een aantrekkelijk
woonmilieu schept voor de periode over twintig of dertig jaar en er is dan
zeker niet de mogelijkheid om de grotere woningen te hebben die ongetwijfeld
nu al gevraagd worden en die zeker later gevraagd zullen worden.Wij doen een dringend beroep op de regering om de Vinex-convenanten in
dier voege te versoepelen dat gemeenten de mogelijkheid krijgen om –
met behoud van de financiële randvoorwaarden – minder woningen
te bouwen dan voorzien, zonder dat zij daarvoor worden gekort door het Rijk.
Die woningen zijn dan wel van een betere kwaliteit. Dat zou een wezenlijke
bijdrage zijn aan de kwaliteitsslag, waar wij voor pleiten.Wellicht zal de minister in het midden brengen dat op die manier de exploitatie
van de openbaarvervoersvoorzieningen problematischer wordt. Dat is waar, maar
daar is, althans in principe, een oplossing voor. Als woningen duurder worden
stijgen ook de inkomsten voor de rijksbelasting. Te berekenen valt dat tegenover
iedere woning die op die manier uit de Vinex-locatie naar elders wordt verdrongen,
de schatkist alleen al aan huurwaardeforfait jaarlijks ƒ 1500 à ƒ
2000 extra inkomsten verwerft. Dan heb ik het nog niet eens over de overdrachtsbelasting.
Dat bedrag kan als dekking dienen voor een verhoogde rijksbijdrage aan het
openbaar vervoer.Zojuist hebben wij de optie genoemd om ter wille van de kwaliteitsslag
de mogelijkheid te openen om minder flats en meer eengezinswoningen te bouwen,
of in vaktermen: minder gestapelde bouw en meer grondgebonden woningen. Wij
weten dat wij hiermee de minister niet zo snel aan onze zijde zullen krijgen.
Wij kennen haar opvattingen over hoog- en laagbouw. Op het congres "Perspectief
op 2030" van 11 september keerde zij zich nogmaals tegen de bouw van veel
eengezinswoningen. In de Tweede Kamer had zij het drie maanden geleden nog
over "een gemakzuchtige denktrant waarbij ervan wordt uitgegaan dat elke burger
dezelfde wens heeft, namelijk dat huis met een tuin in een groene omgeving
op 30 minuten autorijden van de stad. Wij staan voor de keuze: ofwel Nederland
geheel in lage dichtheden bebouwen en daarbij onze kinderen geen open onversnipperde
ruimte meer te laten, ofwel een andere, in alle opzichten duurzame optie."Met permissie, voorzitter: dit is een toch wel zeer tendentieuze wijze
van voorstellen. Om te beginnen gaat het natuurlijk niet om huizen in het
groen op 30 km afstand. Wij hebben het over woningen op de Vinex-locaties
en andere bestemmingsplannen in stedelijk gebied. Verder is allang bekend
dat, wil je werkelijk een aantrekkelijk woonmilieu scheppen met gestapelde
bouw, het ruimtegebruik niet heel veel minder is dan met grondgebonden woningen.
En wat het ruimtegebruik betreft: de NVB geeft in haar "Thermometer Koopwoningenmarkt"
van december 1997 aan dat, indien wij tot het jaar 2050 (een halve eeuw lang
dus) zouden doorgaan met een bebouwingsdichtheid van 25 woningen per ha in
plaats van 40, het bebouwde oppervlak van Nederland in dat jaar 16,8% zal
bedragen in plaats van 16,3%. Dat scheelt dus maar 0,5 procentpunt van onze
nationale ruimte. Om dat uit te sparen, over een halve eeuw, wil de minister
enkele miljoenen Nederlanders een essentieel woongenot ontzeggen.Kortom, er is geen sprake van dat de bouw van eengezinshuizen en/of een
wat ruimer grondgebruik een duurzaam woonmilieu in de weg zouden staan. Evenmin
is sprake van een gemakzuchtige denktrant. Mag ik de minister eens confronteren
met nog wat meer cijfers?Een recent onderzoek van de NVB heeft uitgewezen dat van de kopers maar
liefst 85% een eengezinshuis wenst, 11% een appartement en 4% een 55-pluswoning.
Het onderzoek strekte zich niet uit tot huurders, maar de veronderstelling
lijkt gerechtvaardigd dat de voorkeur voor het eengezinshuis bij huurders
niet heel anders zal zijn. In het rapport "Bewoners nieuwe woningen 1994"
van 's ministers eigenste departement staat in het hoofdstuk dat gaat over
de noodzaak of wens tot stapeling, de volgende conclusie: "Er lijkt dus een
discrepantie te bestaan tussen enerzijds de wens (noodzaak) om op de Vinex-locaties
voor 70% in de marktsector te bouwen, en anderzijds de wens om op diezelfde
locaties een substantieel aandeel gestapelde bouw te realiseren. Afgaande
op wat er de laatste drie jaar op de Vinex-achtige locaties wordt aangeboden
is gestapelde bouw slechts beperkt afzetbaar, zeker in de duurdere
prijsklassen. Blijft natuurlijk de mogelijkheid om de stapeling in de 30%
sociale sector te stoppen, maar dat zou betekenen dat de mensen met de minste
keuzemogelijkheden in de gestapelde woningen terechtkomen." Hoezo, gemakzuchtige
denktrant? Harde feiten! Tegenover de opvatting van de minister dat meer burgers,
desnoods zeer tegen hun zin, in gestapelde bouw moeten wonen, wil ik hier
duidelijk onze liberale visie geven. En dan gebruik ik hier zeer welbewust
het woord "liberaal". Ten eerste en ten principale dient de duidelijke voorkeur
van de woonconsument gerespecteerd te worden, of dat nu een koper of een huurder
is. Dit geldt te meer, omdat huisvesting in grondgebonden woningen qua grondgebruik
geen bedreiging vormt voor een duurzaam woonmilieu in de toekomst. Ten tweede –
dit zou de regering zeer moeten aanspreken – zal het bouwen van meer
gestapelde woningen tegen de wens van de markt in onherroepelijk tot gevolg
hebben dat de grondgebonden woningen als gevolg van kunstmatige schaarste
onevenredig in prijs zullen stijgen, veel meer dan op basis van de bouw- en
grondkosten nodig zou zijn. Je hoeft geen macro econoom te zijn om dat beseffen.
Dat verschijnsel maken wij nu reeds mee – in de stedelijke gebieden
in het westen – maar het zal er alleen maar erger op worden in plaats
van minder. Het leven van burgers wordt onnodige duur gemaakt. Dat achten
wij een onaanvaardbaar gevolg van het rijksbeleid. Ten derde is voorspelbaar
dat in die situatie – ik zeg het maar in ronde bewoordingen –
in en rond de grote steden de mensen met geld nog wel een eengezinshuis kunnen
betalen, maar de minder fortuinlijken op de flats zijn aangewezen. Evenmin
aanvaardbaar. Ik neem aan dat dit ook het politieke uitgangspunt van de minister
is. Ten vierde: als wij het dan toch hebben over een duurzame toekomst: woonmilieus
met grondgebonden woningen zijn gemakkelijker aan de eisen van de tijd aan
te passen dan gestapelde bouw. Als de minister daar niet van overtuigd is,
moet zij maar eens kijken naar wat er in de stedelijke reconstructiegebieden
gebeurt. Het zijn vooral de flats, die worden gesloopt; slechts zelden de
eengezinswoningen. Wij zijn benieuwd naar het commentaar van de minister op
dit deel van ons betoog.Mijnheer de voorzitter! Iedere rechtgeaarde volkshuisvester droomde er
25 jaar geleden van dat eens de dag zou aanbreken dat er een evenwicht op
de woningmarkt zou zijn. Per definitie was dat een tekort van 0%, maar dan
wel met 1 of 2% frictieleegstand daarbovenop. Dat streven hebben wij thans
vrijwel behaald. Het is buitengewoon interessant om te zien hoe – nu
wij zover zijn – sommige belangengroeperingen in paniek beginnen te
raken. Er gaan zelfs stemmen op om het maar een beetje kalmer aan te doen
met de woningproductie. Waarschijnlijk wordt die angst ingegeven door voorspellingen
(onder andere het PRIMOS-rapport) waarin reeds in 2001 een woningoverschot
wordt voorspeld of anders wat later, afhankelijk van de bouw buiten de Vinex-gebieden.
Dat zou je het millenniumprobleem van de volkshuisvesting kunnen noemen.Wij behoren niet tot degenen die menen dat er een soort geheim kartel
bezig is om een tekort op de woningmarkt te handhaven. De vertragingen van
de Vinex-locaties zijn zuiver het gevolg van de trage procedures en het gevoerde
overheidsbeleid. Hoe het ook zij, in tegenstelling tot anderen zou de VVD
het juist toejuichen als de PRIMOS-voorspelling uit zou komen. Wat ons betreft
hoe eerder, hoe beter. De woorden van de staatssecretaris bij de laatste begrotingsbehandeling
in de Tweede Kamer waar hij zei: "geen bouwstop, met volle kracht vooruit"
waren ons uit het hart gegrepen. Maar wij zeggen erbij: zorg dan wel dat je
de goede soort woningen bouwt, anders gaat het grandioos fout. Klopt het overigens
dat het rijksbeleid inderdaad is gericht op 0% tekort plus 1% frictieleegstand?
Wat is het commentaar op de berekeningen van het Centraal Planbureau, die
uitwijzen dat ook na het jaar 1999 de nationale productie ruim 90.000 woningen
zal moeten bedragen in plaats van de sterke daling, die VROM voorziet?Natuurlijk heeft de Nationale woningraad gelijk als hij stelt dat de nieuwbouw
leegstand zal veroorzaken in de onaantrekkelijkste delen van de bestaande
woningvoorraad. Dat zijn vooral de flatwoningen uit de vijftiger, zestiger
en zeventiger jaren. Maar dat kan geen enkele reden zijn tot paniek. Integendeel,
die ontwikkeling is een "blessing" en niet eens "in disguise". Dit kan de
stedelijke reconstructie alleen maar ten goede komen. Structureel behoeft
er geen financieel probleem te zijn. De woningen, gebouwd tussen 1945 en 1970
hebben een boekwaarde die onder de ƒ 30.000 ligt, veelal ver daaronder.
Het gaat om een groot aantal, om precies te zijn: 1/3 van onze totale woningvoorraad.
Vaak liggen deze complexen op strategische locaties binnen onze steden, goed
ontsloten door openbaar vervoer. Vandaag de dag is de grond van deze locaties
al meer waard dan de boekwaarde. Als een flink deel daarvan wordt gesloopt
en als daar eengezinshuizen en seniorenflats van goede kwaliteit voor in de
plaats komen, kan ook hierbij een formidabele kwaliteitsslag worden gemaakt.
Natuurlijk zijn er complexen bij die inmiddels gerenoveerd zijn en er is ook
een financieel probleem met de woningen die na 1974 onder het regime van de
dynamische kostprijshuur zijn gebouwd. Daar staat tegenover dat niet alle
woningen uit die tijd behoeven te verdwijnen om tot een goede stadsreconstructie
te komen. En ten slotte is er ook nog de optie om daar incidenteel iets anders
dan woningen voor in de plaats te zetten.Het is waar, er zullen in de overgangsfase leegstandsproblemen optreden.
Die moeten niet worden onderschat, maar ze moeten ook niet worden overdreven.
Een basisvoorwaarde bij het hele proces is uiteraard, dat de gemeenten in
nauw overleg met de verhuurders en zeer tijdig een reconstructieplan gereed
hebben. Dat wordt een zware opgave, maar het is ook een grote uitdaging! Eigenlijk
zouden zij daar nu reeds mee bezig moeten zijn, willen zij straks niet achter
de problemen aan lopen. Is de staatssecretaris het hiermee eens en ziet hij
hier wellicht een taak voor zichzelf weggelegd om de gemeenten hierop zo nodig
te attenderen?Met genoegen hebben wij er kennis van genomen dat de regering 1,85 mld.
uittrekt voor de stedelijke reconstructie, naast de eveneens 1,85 mld. extra
voor de stadsvernieuwing. Wij zijn er overigens geen voorstander van dat het
geld voor de stedelijke reconstructie projectmatig zou worden verdeeld. Dat
zou niet alleen een enorme hoop ambtelijke rompslomp met zich
meebrengen, het zou bovendien de gemeenten de prikkel ontnemen om de reconstructieplannen
zichzelf financieel te laten bedruipen. Klopt het dat de regering reeds heeft
laten weten dat er een algemeen fonds komt, al dan niet samen met het Stadsvernieuwingsfonds?Mijnheer de voorzitter! Is er een leven na de Vinex? Als wij kijken naar
het aantal nota's, is dat wel zo. Wij hebben nu de Vinex, de actualisering
van de Vinex, de Ruimtelijke verkenningen 1997 en de Nota 2030. Reeds aangekondigd
zijn de nota Milieu en ruimte en de nota Leefomgeving, die blijkbaar geen
Vijfde nota mag heten. Is dit niet een beetje te veel van het goede?Minister De Boer:Voorzitter! Om misverstand te voorkomen zou ik de heer De Beer willen
vragen, bij het vergelijken van nota's wel in de gaten te houden dat er nota's
met een beleidskarakter zijn, zoals de Vierde nota, de actualisering daarvan
en de nota Leefomgeving, die ook wel Vijfde nota genoemd mag worden, en nota's
die de RPD als het ware als planbureau uitbrengt. De Ruimtelijke verkenningen
krijgt de Kamer elk jaar; dat is al zo zolang de heer De Beer hier rondstapt.
En dit geldt ook voor de Nota 2030; dat is een nota die de RPD heeft uitgebracht
ter voorbereiding van het planproces voor de nota Leefomgeving, voor de Vijfde
nota. Die twee moeten niet met elkaar verward worden.De heer De Beer (VVD):Dat doe ik ook niet, ik constateer gewoon een opeenstapeling van nota's,
of het nu studies of PKB's zijn.Minister De Boer:Maar u zou toch geen beleid willen maken zonder studie?De heer De Beer (VVD):Je zou je ook kunnen voorstellen dat het studiegedeelte in de PKB wordt
opgenomen. PKB's hebben trouwens ook een belangrijk studie-element in zich.
Ik vraag me wel eens af of al die nota's wel tegelijk nodig zouden zijn. Ze
zijn allemaal in een periode van anderhalf à twee jaar verschenen.
Dat is toch wel erg veel, en ik was nog niet eens aan het eind van mijn lijstje,
want ik heb het nog niet gehad over de aanpalende nota's van andere departementen,
zoals Ruimte voor economische dynamiek van EZ, het Meerjarenplan infrastructuur
en transport 1998-2002 en de ICES-nota. Die zijn alle uitvoerig ter sprake
gekomen in de Tweede Kamer. Wij behoeven dat hier niet over te doen, maar
ik zou wel twee opmerkingen van politieke aard willen maken.De eerste is dat wij bij de twee aangekondigde VROM-nota's een te eenzijdige
relatie tussen ruimtelijke ordening en milieu menen te bespeuren, en geen
of weinig verbinding met economie en verkeer. Wij hopen nu maar dat de minister
zal antwoorden dat onze vrees onterecht is en dat zij de toezegging doet dat
het veelzijdige nota's zullen worden.De tweede opmerking betreft de voortzetting van het ruimtelijkeordeningsbeleid.
Uit de actualisering blijkt dat er voor de periode 2005-2010 sprake zal zijn
van een uitloop van de huidige Vinex-locaties. Wat de VVD betreft is de Vinex
niet voor herhaling vatbaar. Met andere woorden: geen nieuwe aanwijzing van
superbouwplaatsen met alle details vastgelegd in convenanten. De centrale
overheid zal een veel globalere rol moeten gaan spelen en veel meer moeten
overlaten aan de provincies en de gemeenten. De bouwplaatsen zullen meer moeten
worden gespreid. Op landelijk niveau zal de corridorgedachte een kans moeten
krijgen; zoals onder andere bepleit in de nota "Ruimte voor economische dynamiek"
van Economische Zaken en laatst ook door de SER. De heer Baarda heeft daarop
ook gewezen.Over het Groene Hart is al veel gezegd. Laat ik het kort en bondig zeggen:
de VVD vindt het beleid terzake onredelijk restrictief. Dat bleek nog eens
overduidelijk tijdens een symposium op 11 december, waar zo'n 150 VVD-bestuurders
uit de diverse bestuurslagen bijeen waren. Wat dan wel? Onze gedachten gaan
meer uit naar de ideeën, zoals verwoord in de brochure "Rood met Groen"
van de Hollandse Werkgevers Vereniging. En op het zo-even genoemde symposium
pleitte voorzitter Brinkman van het AVBB voor een ontwikkeling langs drie
corridors: de A4, de Drechtsteden en de Oude Rijn; daarbij de essentie van
het Groene Hart sparende. Dat spreekt ons meer aan dan het thans gevoerde
starre beleid.Mijnheer de voorzitter! Verleden jaar heb ik gepleit voor aanpassing in
de wetgeving met betrekking tot de positie van de welstandscommissies. Het
doet ons genoegen dat de staatssecretaris daaraan tegemoet is gekomen in zijn
brief aan de Tweede Kamer van 29 augustus jongstleden over marktwerking, deregulering
en wetgevingskwaliteit. Onze waardering daarvoor. De enige wens die wij de
regering nog willen meegeven, is dat de nieuwe tekst van de Woningwet geen
enkele twijfel meer kan laten bestaan omtrent de bevoegdheid van B en W c.q.
de gemeenteraad om het advies van de welstandscommissie hoe dan ook te overrulen.
Daarbij kunnen zich twee situaties voordoen. De eerste is dat B en W de schoonheid
van het ontwerp anders waarderen. De tweede is dat B en W andere aspecten
dan alleen maar de schoonheid zwaarder laten wegen bij hun beslissing over
het verlenen van de bouwvergunning. Het welstandsadvies moet terug naar zijn
oorspronkelijke status, namelijk een vrijblijvend advies. Niets minder, want
het is een advies van deskundigen. Maar zeker ook niets meer, want het gekozen
democratisch bestuur moet uiteindelijk de beslissing nemen.De heer Pitstra (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Als wij de Volkskrant van gisteren moeten geloven,
heeft Wim Kok zich op het PvdA-congres krachtig gekeerd tegen een aangenomen
amendement, dat eindelijk wat wilde doen aan de ongelijke behandeling van
kopen en huren, een grens wilde liggen op de hypotheekrenteaftrek en de opbrengst
ten goede laten komen aan de IHS. Tegelijkertijd zette hij zich krachtig tegen
GroenLinks af; wij zouden Nederland niet sterker, maar slechts socialer willen
maken en wij zouden een stoorzender zijn.Op het congres van GroenLinks is inderdaad besloten Nederland socialer
te maken en dat rijke Nederlanders inderdaad wat minder financieel sterk moeten
worden. Heel concreet wil GroenLinks de hypotheekrenteaftrek beperken tot
het percentage van de eerste belastingschijf en een grens van 250.000 stellen.
De opbrengst wordt aangewend voor de volkshuisvesting en met name voor de
IHS. Via een huurprijssysteem naar inkomen en woongenot wordt
gekozen voor een huurquote van 10 tot 17%. Op deze manier kan eindelijk een
einde gemaakt worden aan de wurgende woonlastenproblematiek van zeer velen,
die nu soms gebukt gaan onder een percentage van 30 tot 40 aan woonlasten
en gedwongen worden te bezuinigen op primaire levensbehoeften en verpieteren
in hun sociale contacten. Het is toch merkwaardig dat de premier van alle
Nederlanders destijds als minister van Financiën wel de huren drastisch
omhoog joeg door onder meer de verbetersubsidies af te schaffen en nu –
in lijn met de VVD – de bewoners van riante huizen de hand boven het
hoofd houdt en weigert te breken met het systeem waarin de mensen met de hoogste
inkomens en de grootste en duurste huizen het meest uit de staatsruif eten.
In deze paarse consensus willen wij inderdaad graag een stoorzender zijn,
die de boodschap van rechtvaardigheid en eerlijk delen krachtig wil uitzenden.Nu zal de staatssecretaris of de minister wellicht hardop denken, waarom
zo'n kritiek op de minister-president? Welnu, dat is heel simpel: de huidige
minister-president, de lijsttrekker van de PvdA, verwoordt hoe er binnen paars
over wordt gedacht, waarbij het dus kennelijk zo is dat niet slechts de VVD,
maar geheel paars op dit standpunt staat. Toch zou ik beide bewindslieden
de volgende vragen willen stellen.Kent u één volkshuisvestingssubsidie die zo in elkaar zit:
meer subsidie naarmate men een hoger inkomen heeft?Waarom is er in de individuele huursubsidie juist voor gekozen om minder
huursubsidie te verstrekken naarmate de woning groter is en het inkomen hoger
is en wordt zelfs het vermogen erbij betrokken? Wat is daar toch de ratio
van?Is het geen demagogie van de minister-president om te stellen dat gewone
mensen in gewone huizen en met gewone inkomens op hem moeten kunnen rekenen –
het lijkt de SP wel – terwijl ervoor gekozen kan worden om slechts van
de rijken veel en van de hoge middeninkomens enigszins de voordelen weg te
nemen?Zouden de hogere middengroepen er echt zoveel moeite mee hebben dat een
klein deel van hun huidige belastingvoordelen wordt ingezet om de nijpende
woonlastenproblematiek onder de minima en laagstbetaalden op te lossen?Is het geen bizarre vertoning dat het CPB spreekt over een majeure financiële
tegenvaller, terwijl dit gewoon logisch voortvloeit uit het beleid?Waarom durven de minister en de staatssecretaris dit heilige huisje niet
ter discussie te stellen of willen zij dit niet? Eén antwoord kan ik
begrijpen en dat luidt: de VVD wil het niet en dat is het einde van paars.
Maar er zijn toch meer kleuren dan paars mogelijk? Wat ik niet kan en wil
begrijpen, zijn reacties zoals die van de minister-president, die duidelijk
maakt dat congressen van de PvdA niet alleen geen straaljagers kopen, maar
ook deze voordelen niet mogen aantasten.Door de staatssecretaris zal ongetwijfeld gewezen worden op de recente
verbeteringen van de individuele huursubsidie. Die verbeteringen willen wij
niet ontkennen, maar de Woonbond wees erop dat de nettohuurquote van alleenstaande
AOW'ers slechts zeer beperkt daalt en dat 32.000 IHS-ontvangers een huurquote,
dus geen woonquote, hebben van hoger dan 40%, de verbeteringen ten spijt.
Kloppen deze cijfers? Hoe zijn ze te verklaren? Wat gaat de staatssecretaris
hieraan doen? Moet de normhuur niet substantieel verlaagd worden?In het debat aan de overzijde is terecht veel aandacht besteed aan de
Vinex-problematiek. Er is zelfs een motie van D66 aangenomen, met natuurlijk
de VVD tegen, dat het kabinet met een nota hierover moet komen, waarbij de
Tweede Kamer een temporisering van het bouwen in het buitengebied vroeg. Hoe
staat het daarmee?Sommigen in het veld gaan nog een stap verder en bepleiten een fasering
en temporisering van de Vinex. In het noorden van het land is al een comité
van woningbouwverenigingen opgericht, Stop de woningwedloop. Zij zien sommige
Vinex-bouwopgaven als een regelrechte bedreiging van de bestaande voorraad
in de steden. Prof. Hooimeyer stelt, onderbouwd met imposant cijfermateriaal,
op menige studiedag dat de corporaties niet moeten gaan bouwen in de Vinex.
Zij concurreren met hun eigen bezit of dat van hun collega's. Dat kost heel
veel geld.In dit debat heeft GroenLinks steeds de positie ingenomen dat er allereerst
gekozen moet worden voor nieuwbouw en verbouw in de bestaande stad. Dat herbergend
vermogen kan drastisch opgevoerd worden als wij daarvoor durven kiezen. De
gemeente Dordrecht liet zien dat dergelijke keuzes mogelijk zijn. Cruciaal
is dan wel dat er veel meer geïnvesteerd wordt in de bestaande stad en
met name de naoorlogse wijken. Ik sta op het standpunt dat de bedragen die
hiervoor ter beschikking zijn gesteld, nadat in Belstato de stadsvernieuwing
na 2005 was doodverklaard, veel te laag zijn. In het blad Openbare Uitgaven
rekent Priemus uit dat er tot 2010 een tekort van ruim 15 mld. bestaat. Natuurlijk
speelt hierbij het ambitieniveau een rol. GroenLinks wil een hoog ambitieniveau
waarin alle wijken integraal, zowel de woonomgeving en veiligheid als een
hoog ecologisch niveau, worden aangepakt. Ons ontgaat alle logica om slechts
voor 30% van de naoorlogse wijken te kiezen. Het is een willekeurig percentage
om de bedragen te rechtvaardigen.In de analyse van Priemus wordt behalve voor de curatieve herstructurering
terecht ook aandacht gevraagd voor de preventieve herstructurering. Het lijkt
veel geld, maar het is in wezen het voortzetten van de 1 mld. van het stadsvernieuwingsfonds
en het optrekken daarvan. De 1,85 mld. van het kabinet is volstrekt onvoldoende.
Daarmee wordt de regie uit handen gegeven, zoals overigens gewenst door de
VVD. Het is ons duidelijk dat deze bewindslieden onvoldoende uit de ICES-gelden
hebben weten te halen. Het gaat natuurlijk wel om de keiharde politieke keuzen:
veel geld naar asfalt en beton, nieuwe wegen, Maasvlakte en Schiphol, veel
lastenverlichting of een keuze om stevig te investeren in de kwaliteit van
de samenleving, in dit geval in de naoorlogse wijken. Het is trouwens erg
stom om dat niet te doen. In Groningen werd laatst terecht opgemerkt dat een
dubbeltje bezuinigen op welzijnswerk uiteindelijk een kwartje kost. Zo is
met woonwijken ook. Wat heeft het ons al niet gekost om bijvoorbeeld die rare
Bijlmer op te lappen?Het pleidooi van prof. Hooimeyer – kent de staatssecretaris zijn
verhaal overigens en, zo ja, wat is zijn reactie daarop? – kunnen wij
wel volgen, maar spreekt ons uiteindelijk toch niet aan, juist
omdat wij op de Vinex-locaties gedifferentieerd willen bouwen en wonen. Onze
oplossing voor het aangekaarte probleem is dus een versnelde en veel krachtiger
aanpak van de herstructurering van bestaande naoorlogse wijken. Door hun ligging
dichter bij de stad en de voorzieningen – dat was ik met de heer De
Beer eens – hebben ze waarschijnlijk een hogere marktpotentie dan menige
Vinex-locatie. Bij herstructurering denken wij trouwens niet onmiddellijk
aan massale sloop, hoewel beperkte sloop niet uitgesloten behoeft te worden.
Bij deze problematiek die in alle grote steden speelt, hanteren wij de volgende
randvoorwaarden.De berekende kernvoorraad voor de zogenaamde doelgroep moet met een ruime
marge berekend worden, in de eerste plaats omdat scheefwonen nu geaccepteerd
wordt en omdat het segregatie tegengaat. Bovendien kiezen sommige mensen,
zelfs met een wat hoger inkomen, voor een lage woningkwaliteit vanwege de
lage huur. Starters willen zo sparen voor een koophuis of vakantie, maar nog
veel vaker, zo blijkt uit onderzoek, zijn zij onzeker over hun relatie en
willen zij in een goedkoop huis de kat een aantal jaren uit de boom kijken.
In de tweede plaats wordt er in allerlei scenario's uitgegaan van zeer optimistische
groeimodellen. Alweer Hooimeyer bepleit dat er ook een rampen- of ongunstig
scenario moet worden ontwikkeld met lage groei – misschien moet dat
ook wel voor het milieu – en hoge rente. Wie weet wat de euro of de
crisis in Zuid-Oost-Azië ons brengt? Niemand! Tot slot blijkt dat de
problemen in veel naoorlogse wijken vooral leefbaarheidsproblemen zijn en
dus niet alleen met bouwtechnische ingrepen te verhelpen zijn.Behalve voor sloop kan er ook gekozen worden voor opplussen: twee grote
maken van drie kleine en het optoppen van flats en er wat leuks tegenaan zetten,
zodat het nieuw lijkt. Daar zijn al prachtige voorbeelden van. De verkoop
van woningen waarbij gezamenlijke onderhoudsfondsen georganiseerd moeten worden,
is ook een mogelijkheid. De vooronderstelling dat kopers een grotere betrokkenheid
bij de buurt hebben, blijkt in de praktijk niet op waarheid te berusten en
mag dus geen rol spelen in de besluitvorming. Wat is de reactie van de staatssecretaris
op deze set aan voorwaarden voor herstructurering van naoorlogse wijken?De opmerking over het ontbreken van minder rooskleurige scenario's –
wij kennen nog 1978 in de volkshuisvesting – en ons pleidooi om meer
te investeren in de bestaande stad, moeten ook consequenties hebben voor de
Vinex-locaties en de planning. In ieder geval moet er gekozen kunnen worden
voor temporisering en fasering. Dat ben ik met de heer De Beer eens. Het moet
en mag niet zo zijn dat wij bijvoorbeeld per definitie aan alle 50.000 woningen
van Leidse Rijn vastzitten, als het onverhoopt en ongewild tegenvalt. Is de
staatssecretaris en wellicht ook de minister bereid, de bestaande Vinex-contracten
op dit punt te onderzoeken en de nodige flexibiliteit in de tijd aan te brengen?Over de kwaliteit van de Vinex wordt veel gemopperd en geschreven. De
heer De Beer deed dat net ook. Het pleidooi van de minister tegen lage dichtheden
en vóór hofjes ondersteun ik. Waarom bouwen wij eigenlijk geen
hofjes, als wij die allemaal zo leuk vinden? Ik vraag mij dat al jaren af,
want iedereen vindt ze mooi. De Japanners komen alle hofjes bekijken, maar
wij bouwen ze niet meer. Ik snap dat niet. Ik herhaal ook mijn pleidooi voor
het bouwen van verbeterde Statenkwartieren – het Statenkwartier is de
meest sexy wijk van Den Haag waar alle SG's en DG's graag wonen – en
Concertgebouwbuurten met veel kwaliteit, veel oppervlakte en hoge dichtheden.
Er staan 80 tot 100 woningen per hectare. Hoe kan het toch dat de partijgenoten
van de heer De Beer daar zo graag wonen? Het gaat niet om flats; het gaat
gewoon om prachtige wijken met zeer hoge dichtheden. Waarom bestaat nergens
de lef, zelfs niet de in de vorm van een experiment, om dit te bouwen op Vinex-locaties?De heer De Beer (VVD):Voorzitter! Ik wil even ingaan op de uitnodiging van de heer Pitstra tot
een interruptie. Als je de Vinex-gebieden, met name die aan de randen van
de grote steden, aantrekkelijk wilt maken, is het volstrekt duidelijk dat
je daar in andere dichtheden moet bouwen dan in het hartje van de stad. Afgezien
daarvan, hebben de woningen waar de heer Pitstra het zo-even over had een
zodanige andere kwaliteit qua oppervlak, status, ouderdom enz. dat daar een
andersoortig publiek in woont dan degenen die wij in groten getale voor de
Vinex-locaties hopen aan te trekken.De heer Pitstra (GroenLinks):Kijk maar wie er in het Statenkwartier wonen! Ik denk niet dat het zo'n
ander publiek is dan er uiteindelijk in de Vinex-locaties komt te wonen.De heer De Beer (VVD):Tenslotte blijkt uit de enquête die ik zojuist heb genoemd, dat
zo'n 15% van de mensen wel degelijk gestapeld wil wonen. Als zij geld hebben,
zoeken zij natuurlijk in die buurten een woning.De heer Pitstra (GroenLinks):In dit land bestaat een tragisch misverstand, namelijk dat gestapeld bouwen
hetzelfde is als flats bouwen. Er zijn talloze voorbeelden; zelf noemde u
de wijken van Berlage. Amsterdam-Zuid is een zeer gewilde wijk. Verder noemt
u het bouwen in het interbellum, toen sprake was van een hoge kwaliteit. Dat
zijn niet allemaal eengezinswoningen met een tuintje voor en achter. Er zijn
voorbeelden, waarin hoge dichtheden zijn gerealiseerd, met een waanzinnig
hoge kwaliteit. Ik daag u uit, daarin toch mee te denken.De voorzitter:Ik hoef daar niet in mee te denken, want ik heb daar lang genoeg gewoond.De heer Pitstra (GroenLinks):Dat is een mooie wijk, hè?De voorzitter:Zeker.De heer Pitstra (GroenLinks):Als de minister zegt dat zij de lokroep van de markt en de VVD voor huisje,
tuintje en heilig koetje niet wil volgen omdat dit op den duur tot onduurzaamheid
leidt, dan moet ze hieruit toch consequenties trekken en de vaak extreem lage
dichtheden in de nieuwbouw niet goedkeuren. Dit staat haaks op het verhaal
van de heer De Beer. Wat is de stand van zaken met betrekking tot het niet
realiseren van de OV-voorzieningen in sommige belangrijke Vinex-wijken? Amsterdam
dreigt terecht met een bouwstop van IJburg, omdat deze wijken hiermee staan
of vallen.De RPD heeft de nota Wonen 2030 uitgebracht. Sommige mopperkonten zagen
er niets in. Wat schieten we daar tot 2010 mee op, sprak Duivesteijn. Onze
fractie kon het wel waarderen dat er een toekomstverkenning is opgesteld met
zeer diverse scenario's waarover diepgravend gediscussieerd kon worden met
allerlei deskundigen en betrokkenen. Maar het moet inderdaad wel zo zijn,
dat het niet blijft bij een vrijblijvende discussie over vrijblijvende scenario's.
De politiek zal uiteindelijk moeten kiezen. Die draadjes moeten bij elkaar
worden gebracht. Opmerkelijk vond ik, dat in veruit de meeste reacties werd
gekozen voor stedenland, dwars tegen de marktconforme wensen in. Alleen de
kinderen waren voor parklandschap en de liberale visie van palet ontving de
meeste negatieve reacties. De keuze van GroenLinks tendeert duidelijk naar
stedenland, met soms stromenland, maar dan wel langs OV-assen en dus niet
langs autowegen, en een licht toefje parklandschap. Wij houden wel van de
licht anarchistische woonbotencultuur en een stevige bestrijding van palet.
Hoe gaat het verder met deze nota? Worden de genoemde punten samengebracht
in de nota Leefmilieu, de nota Milieu-ruimte of toch in de Vijfde nota, waarom
de Tweede Kamer in een motie heeft gevraagd? Het is toch wel de bedoeling,
dat deze nota's in het hier en nu concrete en praktische consequenties hebben?Voorzitter! Door de Woonbond is in recent onderzoek de vraag beantwoord
"willen de huurders eigenlijk wel kopen en zo ja waarom". De verrassende conclusie
luidt, dat van de huurders 64% helemaal niet wil kopen. Slechts minder dan
20% wil echt kopen. Er kleven voor- en nadelen aan huren en kopen. De twee
belangrijkste redenen om te kopen zijn de hoge huurverhogingen versus de lage
rente en de onbeperkte hypotheekrenteaftrek en het gebrek aan zeggenschap
over de huurwoning. Veel huurders voelen zich belemmerd in klussen in de huurwoning.
Ook interessant was dat veel huurders tevreden zijn over hun huis, maar vooral
ontevreden zijn over de warmte- en geluidsisolatie, speelvoorzieningen voor
kinderen en het gebrek aan sociale contacten. De staatssecretaris heeft zich
terecht verzet tegen de modieuze plannen van de PvdA-fractie aan de overzijde
om tot grootscheepse verkoop van huurwoningen over te gaan en zegt de gelijkwaardigheid
van de huursector en koopsector na te streven. Wat is zijn reactie op dit
rapport? Er wordt gesteld, dat het VROM ten enen male aan een visie op de
betrokkenheid van bewoners ontbreekt. Is de staatssecretaris bereid om beleid
te ontwikkelen om de zeggenschap te vergroten? Hoe gaat hij de door velen
gewenste tussenvormen tussen koop en huur stimuleren? Hoe zal hij zich in
dit kader opstellen bij de behandeling in de Eerste Kamer van het initiatiefvoorstel-Duivesteijn?
Is hij bereid de huren verder te matigen? Hij zal nu ongetwijfeld stellen –
dat heb ik al acht keer gehoord – dat de gemiddelde huurstijging al
tendeert naar de inflatie. Dat moet trouwens ook van zijn eigen D66-programma.
Maar terecht is er in de Tweede Kamer op gewezen, dat dit gemiddelde niet
veel zegt, omdat met name de lage huren worden opgetrokken om zo de dure huurwoningen,
die met de koop concurreren, te ontzien. Hooimeyer spreekt over een koek,
die steeds platter en uniformer wordt en allerlei gewenste differentiatie
uitsluit. Het is dan ook zeer te betreuren, dat het initiatief om de harmonisatie
ineens te beperken c.q. af te schaffen het niet heeft gehaald. Wat is de reactie
van de staatssecretaris op onze mening, dat de huursector zichzelf bij ongewijzigd
beleid uit de markt prijst?De corporaties zouden in onze ogen niet moeten mekkeren over de te lage
huurstijgingen, maar samen met de huurders en gemeenten moeten opkomen voor
verbetersubsidies, meer ICES-gelden, een drastische verbetering van de IHS
en aanpak van de hypotheekrenteaftrek. Dat laatste doen ze trouwens soms wel,
zelfs zeer stevig gisterenavond op NOVA. Maar opnieuw objectsubsidies in de
volkshuisvesting steken, zal de politieke meerderheid pas doen, ook wij pas,
als het probleem van de rijke corporaties is opgelost, die als Dagobert Duck
ongelukkig zijn en met hun kont op de reserves blijven zitten.We hebben kennisgenomen van de initiatieven Socrates en Transparant. Kan
de staatssecretaris ons een goed feitelijk overzicht verstrekken van alle
initiatieven? Wat gaat hij doen als het bij deze beperkte initiatieven blijft?
Moet er geen stok achter de deur komen via een verplichte verevening via het
Centraal fonds of een versnelde afdracht aan het Waarborgfonds, die misschien
niet te snel gebruikt moet worden omdat vrijwillige initiatieven beter werken,
maar toch niet helemaal uitgesloten moet worden? Erkent de staatssecretaris
niet dat de grote investeringsopgaven van corporaties juist daar liggen waar
corporaties niet erg rijk zijn?Hoe staat het met het plan van aanpak niet-gebruik IHS? Wordt fiscalisering
en koppeling bestanden overwogen in dat plan van aanpak dat wij binnenkort
krijgen?Vervolgens kom ik te spreken over het ecologisch bouwen. De staatssecretaris
kreeg het verwijt in de Tweede Kamer dat hij in zijn gehele portefeuille slechts
op de winkel heeft gepast en vooral het beleid van Heerma heeft voortgezet.
Tot mijn verbazing was hij trots op deze kritiek, omdat hij zich als een actieve
winkelier had opgesteld, zo zei hij. Ik kan niet ontkennen, dat de staatssecretaris
op dit gebied een en ander van de grond heeft getrokken. Het is zelfs zijn
belangrijkste prestatieveld. In 2000 moet 80% van de nieuwbouw duurzaam gebouwd
worden volgens de Tommel-maatlat. Maar wat is het minimumniveau en hoe ambitieus,
substantieel is het pakket? Tijdens het verschijnen van het nationaal pakket
was de algemene opinie onder de professionals met enige Dubo-ervaring, die
ik regelmatig sprak, dat het ambitieniveau niet bijster hoog laag. Een aantal
maatregelen, met name op materiaalgebied, zijn in het pakket niet opgenomen
omdat het bewijs niet overtuigend geleverd zou zijn. Gezien de frequentie
en duur van de vergaderingen bepalen degenen met de langste adem en de grootste
belangen uiteindelijk het pakket. Deze consensuspolitiek komt de geloofwaardigheid
niet ten goede.De vraag is natuurlijk wat te vinden van de ƒ 3000-grens. In de
allereerste plaats moet geconstateerd worden dat gemeenten meer doen en dat
inverdieneffecten, het goedkoper worden van maatregelen, onvoldoende berekend
worden. Ook moet geconstateerd worden dat de verhoging van de EPC-norm –
GroenLinks is voor 0.75 en zeker 1.0 kan nu al gehaald worden – ten
koste is gegaan van andere vaste maatregelen. En waarom zouden
we in de vrije sector niet boven de Tommel-maatlat uitgaan als blijkt uit
de voorbeeldprojecten dat dit gemakkelijk kan? Waarom wordt eigenlijk geaccepteerd
dat 20% in 2000 niet aan de Dubo-eisen behoeft te voldoen? Het zou toch in
de modelbouwverordening komen? Dan moet iedereen er toch aan voldoen? Wat
vindt de staatssecretaris van de milieuprestatienorm in de vorm van een eco-quantum-model?
Spreekt hij zich hier ondubbelzinnig voor uit?Ik sprak net al over gebrek aan geld van corporaties bij groen renoveren.
Geeft de staatssecretaris uitbreiding van de groenregeling Groen renoveren
prioriteit?Ook de positie van de consument is mager. Bewonersgedrag is heel belangrijk,
maar er is weinig over bekend. Waarom hebben de Woonbond en de Vereniging
Eigen Huis geen zitting in de commissie Nationaal pakket?Ik zei het vorig jaar ook al: de stedenbouw is een grotendeels onontgonnen
Dubo-terrein. Is het hier niet noodzakelijk ook te kiezen voor aanschouwelijke
voorbeeldprojecten waarvoor budget uitgetrokken moet worden? Wordt zoveel
mogelijk zongericht verkavelen nu eindelijk verplicht? Ten slotte de vraag
of het Nationaal Dubo-centrum wel over voldoende financiële middelen
beschikt om zijn taken ten volle te ontplooien.Voorzitter! Ik ben benieuwd naar de antwoorden van de minister en de staatssecretaris.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Het afgelopen weekend zag ik op teletekst dat
de minister van VROM als voorwaarde stelt voor deelname aan een volgend kabinet,
een bedrag van 500 mln. voor het milieu als de economische groei gunstig is,
teneinde de schade van de economische groei te herstellen. Als ik zoiets lees,
dan denk ik: dat moet toch omgekeerd? Het moet toch mogelijk zijn om economische
groei aan zodanige randvoorwaarden te verbinden dat die aantasting wordt voorkomen?
De discussie die naar mijn opvatting bij een volgend regeerakkoord expliciet
zou moeten worden gevoerd, betreft dus veeleer de vraag wat de positie van
de coördinerend minister van ruimtelijke ordening in dezen is. Worden
de kaders vooraf door de RO bepaald of gaat het om herstel achteraf, waarvoor
extra geld nodig is? Overigens gun ik dit beleidsterrein best extra geld.In de begroting worden ten aanzien van de ruimtelijke ordening zes opgaven
genoemd waarmee wij het best eens zijn. Ik herhaal deze kort om ze te voorzien
van een korte kanttekening.1. Verscheidenheid van stad en land. De vraag is of dit bestuurlijk wel
goed geordend is. In de praktijk voelt de gemeente zich verantwoordelijk voor
het verstedelijkte, het rode gebied en de provincie voor het bestuur van het
groene gebied. Dit leidt tot RO-problemen, bijvoorbeeld ten aanzien van de
eventuele uitbreiding van dorpen.2. De beheersing van de mobiliteit. Ik prijs de minister voor haar lof
der traagheid. Snelheid kost ruimte en snelheid "versnelt". In het boek "À
la recherche du temps perdu" wordt voor Albertine door haar vriend een auto
gehuurd. Nadat zij zich er eerst over verbaast dat zij twee families in twee
verschillende dorpen op één dag kan bezoeken, krijgt zij vervolgens
haast omdat zij in een derde dorp nog een familie wil bezoeken. Zo gaat dat
met auto's. Het is evident dat een ander departement het voortouw op dit terrein
heeft. De verhouding is overigens scheef. Wegen dienen niet alleen om woonwijken
te ontsluiten, maar zij generen ook woningbouw en bedrijvigheid. Wegenbouw
is vaak mede veroorzaker van de ruimtelijke ontwikkelingen. De minister van
VROM zou om die reden een veel zwaardere stem hierin moeten hebben.3. De daling van de milieudruk bij economische groei. Groen is geen lapje
natuur ter compensatie.4. Het voorkomen van de sociale segregatie. Ik kom daar straks nader over
te spreken in het kader van de volkshuisvesting.5. Het verbeteren van de biodiversiteit; de verscheidenheid van natuur
en landschap. Hierbij moet niet te homocentrisch te werk gegaan worden. Bij
de Welzijnswet voor dieren is uitgegaan van de intrinsieke waarde van het
dier. Ook de natuur heeft een intrinsieke waarde. De waarde daarvan kan niet
worden afgemeten aan de beantwoording van de vraag of de natuur voor mensen
attractief en toeristisch interessant is.6. De uitvoerbaarheid en het toezicht. Dit zijn belangrijke aspecten.
Zij hangen samen met een bestuurlijke taakverdeling, prioriteitsstelling en
het inzicht in de noodzaak van het stellen van grenzen aan mobiliteit en woonwensen.
Kortom: de grenzen van het samenleven in een relatief klein land.Ruimtelijke ordening is een containerbegrip. Het gaat van een ruimtelijke
structuur voor vleermuizen – boswalletjes en spouwmuren – tot
het beroepsgoederenvervoer. RO-beleid is per definitie conflicterend. Wie
de ruimte bestemt voor een snelweg kan trachten om met geluidsschermen, een
plaatselijke overkapping en een paddentunnel de effecten te verminderen, maar
de weg is per definitie een doorsnijding van de ecologische structuur. Ieder
van ons kent dit conflict in zichzelf. Wij rijden met de auto naar de natuur
en klagen vervolgens bij het wandelen over de aanwezigheid van de snelweg.
Ruimte, ach wat is nog ruimte in dit land?Ik erger mij aan de reclamespot "Bouwfonds vandaag, ruimte voor morgen".
Ik roep iedere keer naar de televisie: minder ruimte dus! Ik denk niet aan
woonruimte maar aan open ruimte, niet aan geasfalteerde vlaktes waarop eenieder
met gele verf een tuin kan schilderen. Impliciet geef ik hiermee aan, te kiezen
voor een compacte stad en niet voor Nederland vol met huisjes met private
tuintjes, al dan niet met recht van overpad. Ik weet natuurlijk ook wel dat
de ecologische voetafdruk van een stad ver buiten de stadsgrenzen te zien
is. Steden lopen op zeer grote voeten.Wat bedoelen wij met ruimte en hoe gaan wij daar in de praktijk mee om?
Ik noem een voorbeeld. In de visie op de ontwikkeling van het noorden des
lands worden de ruimte, de rust en de schone lucht bezongen. Hoe verhoudt
zich dat tot de militaire oefeningen? Er worden op zonnige zomerzondagnamiddagen
voortdurend rondjes gedraaid met zware Hercules-vrachtvliegtuigen op Eelde.
Het rapport van de commissie-Langman over het noorden – met een terecht
pleidooi voor een verantwoorde ontsluiting van het noorden en een mooie beschouwing
over de psychologische afstand tussen Groningen en in Den Haag in twee richtingen –
handelt niet over het vliegveld Eelde. Langman merkte zelfs op dat hem geen enkel zwaarwegend argument bekend is voor de uitbreiding van
het vliegveld. Desalniettemin wordt in het noorden deze uitbreiding van betekenis
geacht. Er staat niet bij of dit een positieve of een negatieve betekenis
is. Regionale bestuurders stellen dan ook dat het slechts een plaatselijke
aantasting is van de in de regiovisie neergelegde opvatting. Als bestuurders
dergelijke opvattingen over de waarde van ruimte hanteren, is het niet logisch
van hen te verwachten dat zij burgers kunnen uitleggen – noch zichzelf –
waarom eenzelfde opvatting niet ook zou gelden voor uitbreiding van dorpen –
al dan niet met passende huizen – daar waar het niet wordt beoogd. Ook
op de Veluwe en in het Groene Hart is de aantasting van elk huis toch plaatselijk
en desalniettemin zeer ongewenst?Voorzitter! Bij ruimtelijke ordening wordt ook uitgegaan van een rangorde.
De vraag naar het ordenend principe van paars kan worden beantwoord met "werk,
werk en nog eens werk". Zeker in tijden van werkloosheid is er niets op tegen
om daar grote prioriteit aan te geven en een aantal zaken daaraan ondergeschikt
te maken. Bij ruimtelijke ordening gaat het om het neerleggen van de maatschappelijke
opvattingen in beton, steen, staal en asfalt. Dat verander je niet zo gemakkelijk
als het er eenmaal ligt. Het sterk de nadruk leggen op het economische aspect
leidt tot het ondergeschikt worden van de ruimtelijke ordening aan de marktordening.
Voor een goed functionerende markt moet aan bepaalde voorwaarden worden voldaan,
er moet orde zijn. Dit leidt vooral tot aandacht voor de infrastructuur en
dus tot grote infrastructurele werken. Ik noem de HSL, de Betuwelijn en de
twee mainports. Ik doe de discussie daarover vandaag natuurlijk niet over.Maar een dergelijke benadering van Nederland, waarbij niet verder gekeken
wordt dan tot overmorgen en de dag erna, is te beperkt. Dan wordt "aandacht
voor groen" de reparatie van andere keuzes en ontstaat de indruk dat natuur
voor het grootste deel van het kabinet – misschien zelfs het gehele
kabinet – een zaak is die zichzelf wel herstelt. Onder druk van de milieubeweging
wordt er wel iets bereikt in de zin van reparatie, maar dat vind ik geen evenwichtige
benadering. Bij dergelijke keuzes zou de intrinsieke waarde van milieu en
landschap van het begin af aan zwaar mee moeten wegen. Dat vereist heldere
afspraken over de verhouding tussen het kerndepartement van RO en de andere
departementen, die ook op dat terrein opereren. Denk aan de aanleg van wegen,
van een tunneltje of van een spoorwegje. De eis die de minister stelt, waarvan
wij via teletekst op de hoogte zijn, versterkt de positie van het departement
als reparateur voor volgende generaties. Nogmaals, ik gun het beleidsterrein
meer financiële ruimte, maar vooral meer macht.Voorzitter! Dan kom ik bij het belangrijke punt van het voorkomen van
sociale segregatie en fragmentatie, een expliciet onderdeel van het RO-beleid.
Wij vinden dat dit één van de centrale doelstellingen moet zijn
in het overheidsbeleid en kunnen hier dus van ganser harte mee instemmen.
De wijze waarop de bebouwde en onbebouwde omgeving wordt ingericht en toegankelijk
is, is medebepalend voor de eerlijke verdeling van andere schaarse zaken,
zoals inkomen, kennis, geld en macht. Nederland heeft een traditionele voorbeeldfunctie
als het gaat om de aandacht in de volkshuisvestingssector voor toegankelijkheid.
Ik geef in dit verband een voorbeeld. Met een zeker trots en liefde wordt –
ook door de deelraad in Amsterdam-Noord – gekeken naar de kleine huisjes
in de Vogelbuurt en in de Distelbuurt in Amsterdam-Noord. Echte stenen woningen
van voor de oorlog voor arbeiders, met ruimte en zonlicht, de mogelijkheid
voor kinderen om veilig te spelen en de slaapkamers gescheiden van de woonruimte.
Dit alles op nog minder dan 40 vierkante meter. Je zou het bijna allemaal
willen behouden. Maar dan realiseer je je tegelijkertijd dat dit eigenlijk
niet kan. De huizen zijn te klein, te vochtig. Maar ja, de huren zijn laag
en de sociale veiligheid is nu nog groot. Wat moeten wij ermee? Renovatie?
De huizen worden er niet groter op, maar wel veel duurder. Bovendien kan dat
niet gezien worden als een "plus-investering", zoals ik onrendabele investeringen
noem. Het wordt dan echt onrendabel. Moet dan gedacht worden aan slopen en
nieuwbouw? De aanvangshuren voor sociale nieuwbouw in de Vinex-gebieden liggen
al boven de huurprijs van de kernvoorraad. De huren van deze huizen zijn nu
zo laag, dat zij niet eens voor huursubsidie in aanmerking kunnen komen. Dat
betekent dat de mensen wegtrekken die meer kunnen betalen en dat ouderen,
alleenstaanden en mensen met een uitkering achterblijven. Geleidelijk aan
zullen deze woningen helaas verkrotten.Nederland zal zeer binnenkort in absolute zin geen woningnood kennen.
Eigenlijk is dat nu al nauwelijks het geval. Er is behoefte aan woningen en
in een aantal gebieden dreigt er een groot overschot. Maar het effect daarvan
op oudere wijken in de steden is onvoldoende bekeken. Mijns inziens werkt
het huidige IHS-beleid – met eventuele sancties voor corporaties bij
scheve bewoning, wanneer er een te hoge huur berekend wordt in relatie tot
het inkomen en de handhavingseis van de kernvoorraad – juist bevorderend
voor een zekere segregatie. Hoe wil de staatssecretaris de doelstelling van
het RO-beleid van aandacht voor de sociale mobiliteit in de praktijk brengen?
Voor een deel genereert hij zelf de belemmeringen daartoe. De staatssecretaris
wil nieuwbouw met lage aanvangshuren, onrendabele investeringen in oude wijken.
Bovendien wil hij dat de zaken financieel op orde gehouden worden door de
corporaties en daarnaast wil hij een lage huurverhoging. Dat lijkt mij een
kwartet aan eisen dat nauwelijks bij elkaar te spelen is. Macro gezien is
er financiële ruimte genoeg bij corporaties. Ook de heer Pitstra wees
daar al op. Tegelijkertijd is er zeker bij de voormalige woningbedrijven in
de grote steden, die nu weer zelfstandige corporaties zijn, een financieel
probleem. De begroting noemt een bedrag van 20 mld., dat kennelijk noodzakelijk
is om een neerwaartse spiraal te doorbreken, de oude wijken leefbaar en bewoonbaar
te houden en deze ook aantrekkelijk te maken voor andere doelgroepen. Even
tussendoor: het is opvallend dat het vaak de laagste en de hoogste inkomensdoelgroepen
zijn die de grote steden bewonen en niet de middengroepen. Als je een hoog
inkomen hebt, dan zijn drie oude huisjes samen heel leuk op te knappen tot
een riante woning. Alles bij elkaar denk ik, zoals ook steeds weer blijkt
uit de ruimte in het "prognosemodel", dat het collectieve bezit van de corporaties
het financieel heel goed mogelijk zou maken mee te doen. Is
het dan wijs, waar men voor het beleid binnen de sector zo sterk leunt op
solidariteit, om de markt in diezelfde sector zo sterk dominant te laten zijn?
Je zou zeggen dat objectsubsidies voor specifieke renovaties zo slecht nog
niet waren.Mijnheer de voorzitter! Ik kom bij de Vinex-gebieden. Ik blijf het een
raar woord vinden. Ik moet iedere keer uitleggen dat het betekent volkshuisvesting
"extra", in de jaren negentig! Ik herinner me nog de tijd dat die "extra"
eraan kwam. Ik heb de folder over het nieuwe IJburg gelezen, waarin staat
dat de ringslangkolonie van de Diemer Zeedijk verplaatst wordt naar het PEN-eiland –
aandacht voor het milieu -- maar dat de railverbinding klaar moet zijn in
2002. Dat is twee jaar na de oplevering van de eerste huizen. Ik lees tegelijkertijd
in het blad Forum van VNO/NCW van afgelopen week dat de Amsterdamse wethouder
zelf meedeelt: Als er geen zekerheid is over een goede ontsluiting van deze
woningbouwlocatie, dan begin ik niet eens aan IJburg. Ik denk dan: daar ben
je twee weken te laat mee; het contract is al getekend; je draait er dus wel
voor op. Ook bij het heien van de eerste paal voor de Leidse Rijn op 5 december
zei de burgemeester het wrang te vinden dat er nu reeds gebouwd wordt, terwijl
de ontsluiting nog niet klaar is. Grote infrastructurele werken onttrekken
kennelijk zoveel ruimte en geld aan het overheidsbudget, dat er voor relevante
ontsluiting van de Vinex-gebieden te weinig geld is en te weinig zekerheid
kan worden geboden. Het is daarom begrijpelijk en een reden te meer voor bezorgdheid
dat er buiten de Vinex-gebieden een hoge bouwproductie in stand blijft. Het
"platteland" voelt de Vinex kennelijk als een pure grotestedenaangelegenheid,
terwijl iedere gemeente, ook al ligt deze op vijf kilometer afstand van een
grote stad, ook nog eens voor de eigen opvang wenst te bouwen.Wij steunen de minister in haar optreden tegen de overproductie op onbedoelde
plaatsen. In verband met het tegengaan van segregatie en fragmentatie, is
het mij trouwens opgevallen dat het aantal leefvormen gigantisch toeneemt,
ook al brengen we ze tegenwoordig weer allemaal binnen het kader van iets
als een huwelijk, en dat er steeds eenvormiger gebouwd lijkt te worden: eengezinswoningen
voor het doorsneegezin. Dat gezin bestaat echter steeds minder. Het aandeel
van ouderen onder onze bevolking zal sterk toenemen. Uit de vraagverkenning
van het SCP van enkele dagen geleden blijkt opnieuw een relatief sterke groei
van de vraag naar aanleunwoningen en woon-zorgcomplexen. Vaak speelt daarbij
de grootte van de huidige woning een rol. Vaak is de woning die men wenst
veel kleiner, maar aanzienlijk duurder. Bij mij bestaat de indruk dat de IHS
hier, ondanks de optimistische geluiden van de staatssecretaris, meer grenzen
genereert dan verwacht. Dat zal wellicht blijken bij de evaluatie. Bestaat
eventueel de bereidheid om meer ruimte te scheppen voor aanleunwoningen? Het
kan toch niet de bedoeling zijn dat de mensen die deze woningen nodig hebben
op grond van hun inkomen, er niet in kunnen wonen.Mijnheer de voorzitter! Ik kom bij een aantal opmerkingen over gender.
De vrouwenadviescommissie wordt in de begroting genoemd bij de beoordeling
van de evaluatie van de Woningwet en het Bouwbesluit. Er bestaat dus kennelijk
behoefte aan een beleidsbeïnvloeding van wonen door mensen van beiderlei
kunne. Mijn complimenten: de memorie van toelichting constateert met trots
dat er op het departement "emancipatiebeleid" wordt gevoerd en dat dit op
een aantal punten succesvol is gebleken. Terecht wordt dit beleid voortgezet;
er zijn ook nog aanwijsbare zwakke punten. Ik voeg er daar graag nog een aan
toe. De KPMG heeft onlangs een enquête gehouden naar de samenstelling
van de interne toezichtstructuur, van raden van commissarissen en raden van
toezicht. De staatssecretaris heeft de corporaties opgeroepen, deze in te
vullen. Hierbij is keurig ingevuld in welke leeftijdsgroep deze personen zitten
en wat hun maatschappelijke achtergrond is. Over sekse staat er echter niets
in. Die vraag had toch zeker ook gesteld moeten worden. Ik ben namelijk van
oordeel dat op de terreinen waarop de overheid terugtreedt het maatschappelijk
middenveld bijzonder sterk door mannen gedomineerd wordt, of het nu gezondheidszorg
of volkshuisvesting is. Ik merk het overal. Ik kom nog wel eens in die kringen
en bijna altijd ben ik de enige vrouw. Eén van mijn zorgpunten is dan
ook dat de positie van vrouwen bij de beleidsbeïnvloeding en -bepaling
absoluut afneemt. Ik acht het een gemiste kans dat evenredige vertegenwoordiging
op dat niveau geen punt van aandacht blijkt te zijn. De stellingname dat de
volkshuisvestingssector dankzij de privatisering nu weer een "male dominated"
terrein aan het worden is, blijkt juist te zijn, maar zonder confrontatie
met de cijfers zal verandering moeilijk zijn.Mijnheer de voorzitter! Ik sluit af. Het is zeker niet het laatste beleidsdebat
over dit departement. Het onderdeel milieu zal nog worden besproken. Ik heb
de minister aangespoord, haar kritiek op de ruimte die zij krijgt niet alleen
financieel te vertalen, maar ook in andere bestuurlijke verhoudingen. Ik ben
ervan overtuigd dat daarmee de ruimtelijke ordening voor de toekomst beter
vorm kan krijgen. De keuzes moeten goed afgewogen worden gemaakt. Het beleid
ten aanzien van ruimtelijke ordening en milieu behoeft niet reparerend en
volgend te zijn. De minister zelf zal meer dan wie ook gemerkt hebben hoe
conflicterend keuzes op haar terrein kunnen zijn. Onze complimenten dan ook
voor de wijze waarop zij toch steeds oplossingen heeft gevonden, ook al hadden
wij vaak meer gewild.De staatssecretaris heeft zijn best gedaan, maar hij heeft nog geen positie
kunnen vinden tussen de gewenste zelfstandigheid van woningcorporaties en
zijn verantwoordelijkheid voor het volkshuisvestingsbeleid. De woningraad
klaagt over oeverloze en onheldere discussies. Laten wij het er maar op houden
dat dankzij zijn inzet het maatschappelijk debat rond de volkshuisvesting
nog lang niet is opgehouden.De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! De veranderingen op het beleidsterrein van de
volkshuisvesting hebben elkaar de afgelopen jaren in een snel tempo opgevolgd.
Van een sterk centralistisch beleid, wat heel erg manifest was in de sociale
sector, zijn wij duidelijk opgeschoven naar meer marktwerking, ook in deze
sector. De woonconsument staat sindsdien meer centraal. Er zal met zijn wensen
dan ook veel meer rekening worden gehouden. Uit onderzoek blijkt
dat door kopers en huurders een kwalitatief hoogwaardige woning in een goede
woonomgeving erg belangrijk wordt gevonden. Vanaf 1 januari 1993 is de positie
van de woningbouwcorporaties drastisch veranderd. Zij zijn verzelfstandigd
en leveren nu als sociale ondernemers hun bijdrage aan de volkshuisvesting.
Met belangstelling hebben wij – de fracties van de SGP, de RPF en het
GPV, namens welke ik het woord voer – kennisgenomen van het Nationaal
programma volkshuisvesting, dat door beide koepels aan de staatssecretaris
is aangeboden. In het NPV wordt aangegeven dat de woningbouwcorporaties tot
en met het jaar 2000 zo'n 40 mld. willen investeren in herstructurering van
wijken, verbetering van de leefbaarheid, onderhoud en woningverbetering, goedkope
nieuwbouw, duurzaam bouwen en maatregelen om woningen voor ouderen toegankelijk
en betaalbaar te houden. Wij vinden dit een uitstekend initiatief. Het laat
ook zien dat de woningbouwcorporaties hun verantwoordelijkheid goed oppakken.
Zij willen voor hun doelgroepen ondernemend bezig zijn. Graag vernemen wij
de visie van de staatssecretaris op dit plan.Het Besluit beheer socialehuursector heeft nog wel belemmeringen voor
de ontwikkelingen van de woningbouwcorporaties. Zij moeten, als zij hun taak
goed willen uitoefenen, niet alleen gemeentelijk, maar ook regionaal en landelijk
kunnen werken en samenwerken. Is de staatssecretaris bereid om op korte termijn
de BBSH hieraan aan te passen?Het spreekt ons bijzonder aan dat de corporaties zich willen inspannen
om woningen voor ouderen toegankelijk te maken en betaalbaar te houden. Anderen
hebben er al op gewezen dat vergrijzend Nederland een groot aantal woningen,
maar ook aanpassingen van woningen voor deze doelgroep vraagt. Ongeveer 90%
van de ouderen woont zelfstandig. Veel van de zelfstandig wonende ouderen
huren een woning, vaak een flat of etagewoning. Om de ouderen zo lang mogelijk
zelfstandig te laten wonen – dat willen wij met z'n allen – zullen
deze woningen moeten worden aangepast, maar ook de kwaliteit ervan moet worden
verbeterd. Ook specifieke voorzieningen en de spreiding van publieke diensten
moet worden afgestemd op hun behoeften. Verder zal gezorgd moeten worden voor
een goede bereikbaarheid. Onze fracties vinden dit een belangrijk beleidsveld.
Onze inspiratiebron, de Bijbel, leert dat mensen zorg voor elkaar moeten hebben.
Ook de overheid heeft deze roeping. Daarom zijn wij teleurgesteld over het
feit dat de stimuleringsregeling voor het opplussen van woningen naar onze
mening veel te weinig financiële mogelijkheden biedt. Wij vragen de staatssecretaris
of een toename van de financiële middelen hiervoor mogelijk is. Wij vinden
dat in ieder geval noodzakelijk.De staatssecretaris heeft de Tweede Kamer onlangs een brief gestuurd over
de voortgang van het woningbouwbeleid tot 2005. Daaruit blijkt dat steeds
meer bouwplannen in realisatie komen, maar het aantal signalen dat er in korte
tijd te veel nieuwe woningen op de markt komen, houdt daarmee op dit moment
gelijke tred. Recente woningmarktonderzoeken, onder andere in Twente, en de
ontwikkelingen op de noordelijke woningmarkt maken dit zichtbaar, maar ook
corporaties in het gewest Haaglanden wijzen erop dat er te veel woningen worden
gebouwd. Het woningtekort daalt dus sneller dan verwacht. Tot voor kort werd
aangenomen dat de reductie van het woningtekort tot 0,8% in 2000 tot de mogelijkheden
behoorde. De heer De Beer heeft er al op gewezen dat uit de Primos '97, de
woningbehoefteraming, blijkt dat het woningtekort veel sneller terugloopt.
Daarbij komt dat de huidige bouwcapaciteit in goedgekeurde streek- en bestemmingsplannen
ruim voldoende blijkt te zijn om het woningtekort tot nul te realiseren.Een overschot aan woningen zal hoogstwaarschijnlijk leiden tot leegstand
van de woningen die het minst aantrekkelijk zijn, vooral in de stedelijke
gebieden in relatie tot de Vinex-locaties. Dit heeft natuurlijk gevolgen voor
de eigenaar, maar de consequenties zijn veel groter. Wij weten dat leegstaande
woningen negatieve gevolgen hebben voor de leefbaarheid van de wijk. Zij versterken
ook segregatietendensen en leiden nogal eens tot vandalisme en verpaupering;
scholen komen in de problemen en het winkelbestand komt onder druk te staan.
Kortom: al snel kan men in een neergaande spiraal terechtkomen. Bovendien
hebben onzekerheden over de ontwikkelingen op de woningmarkt een remmend effect
op investeringen. Wordt de zorg over mogelijke leegstand en de daaruit vloeiende
negatieve gevolgen door de bewindslieden gedeeld?Wij willen ook woorden wijden aan de afstemming tussen volkshuisvesting
en ruimtelijke ordening. Bij de behandeling van de VROM-begroting in de Tweede
Kamer hebben de bewindslieden aangegeven dat zij met de provincies en de BON-regio's
in overleg zullen treden om nadere afspraken te maken over de beperking van
de woningbouw in het buitengebied, het gebied buiten de stedelijke gebieden.
Hiermee wordt uitvoering gegeven aan een motie van de Tweede Kamer over dit
onderwerp. De beide bewindslieden hebben echter ook aangegeven dat zij behalve
door overleg weinig mogelijkheden hebben om de bouw in het buitengebied daadwerkelijk
te beperken. Wel wordt aan een monitoringsysteem gewerkt om de ontwikkelingen
van de bouwproducties in de Vinex-locaties te volgen.De staatssecretaris geeft daarnaast in zijn najaarsbrief aan dat, als
het bouwen op Vinex-locaties niet van de grond komt vanwege een te hoge woningproductie
in het buitengebied, dit voor hem aanleiding kan zijn om gebruik te maken
van de mogelijkheden om de convenanten waarin toekenning van het budget aan
de convenantspartners is geregeld, in 2000 op te schorten of in 2005 geheel
of gedeeltelijk in te trekken. Wij vragen de staatssecretaris of dit echt
tot de mogelijkheden behoort of dat wij dit verkeerd geïnterpreteerd
hebben. Het lijkt ons namelijk moeilijk om aan te tonen dat het niet op tijd
tot ontwikkeling komen van woningbouwproductie op Vinex-locaties te wijten
zou zijn aan bouw in het buitengebied. Veelal zijn gemeenten in het buitengebied
geen partij bij het afsluiten van Vinex-convenanten. Hoe zouden zij dan gestraft
kunnen worden via Vinex-instrumenten?Wij constateren dat de inspanningen van de minister en de staatssecretaris
zich op bestuurlijk en financieel terrein concentreren. Is ook een meer direct
juridisch instrumentarium voorhanden dat op korte termijn kan worden ingezet
om afstemming tussen volkshuisvesting en ruimtelijke ordening
te bewerkstelligen?De Vinex-locaties kenmerken zich door wonen, werken en recreëren
te concentreren. Hierdoor zou onder meer het woon-werkverkeer teruggedrongen
worden: het compacte stad-idee. Helaas bereiken ons steeds meer signalen dat
het hieraan nogal schort. De beoogde integrale aanpak, dus ontsluiting met
openbaar vervoer vanaf de eerste fase van gereedkomen van een locatie –
één van de speerpunten van het beoogde integrale ruimtelijkeordeningsbeleid
in de Vinex-locaties – komt onder grote druk te staan. Toch was het
daar allemaal om begonnen; juist daarover is heel veel overleg gevoerd. Het
loopt kennelijk niet goed met de afspraken over de infrastructuur. Is dit
een gevolg van te weinig financiële middelen? Volgens de bewindslieden
is dat het geval, maar men zou dan tot een bepaalde prioriteitsstelling kunnen
komen. Of zijn de uitvoeringscontracten te vaag? Wellicht is het een combinatie
van beide. In ieder geval dreigt een conflict tussen de andere overheden (provincies
en betrokken gemeenten) en de rijksoverheid. Is het waar dat de bestuurders
die betrokken zijn bij de Vinex-locaties, hun medewerking weigeren aan de
Vinac, zolang er geen duidelijkheid is over realisering van de benodigde infrastructuur
op korte termijn? Wat betekent dit voor de bouwplannen voor de periode 2005-2010?Onze fracties maken zich hierover zorgen. De rijksoverheid moet een betrouwbare
overheid zijn, maar dit wordt hiermee niet uitgestraald en dat is slecht voor
de burgers in het land en voor de contacten met andere overheden. Wij verzoeken
de bewindslieden in te gaan op die betrouwbaarheid van de rijksoverheid, in
relatie tot de gemaakte afspraken in de genoemde gebieden.Stedelijke vernieuwing en herstructurering van wijken vinden wij van groot
belang voor de toekomst van de steden en het welzijn van vele bewoners van
die steden. De Nationale Woningraad voerde een onderzoek uit waaruit onder
meer blijkt dat zo'n 1,8 miljoen mensen wonen in wijken die als "onvoldoende
leefbaar" zijn gekwalificeerd. Nu het over het algemeen goed gaat in ons land
en onze economie op volle toeren draait, is dit het moment om te investeren
in de toekomst van onze steden. Onze fracties vinden dat het bij de stedelijke
herstructurering niet alleen moet gaan om de woonkwaliteit, maar ook om de
kwaliteit van de woonomgeving, de veiligheid en de aanwezigheid van voorzieningen.
Ook de economische mogelijkheden moeten worden geoptimaliseerd, onder meer
door herstructurering van bestaande bedrijventerreinen. Anders gezegd: onze
fracties pleiten voor een brede benadering bij herstructurering. Dat is belangrijk
voor de kwaliteit van het stedelijk gebied.Het is overigens niet een probleem dat alleen in de grootste steden om
een oplossing vraagt. Het speelt ook in volle omvang in een aantal kleinere
steden. Juist met het oog op de door ons gewenste integrale aanpak vinden
wij de bijdrage van 1,85 mld. die de rijksoverheid tot en met het jaar 2010
in het vooruitzicht stelt, ontoereikend voor een goede aanpak. Wij zouden
dan ook graag met de bewindslieden van gedachten wisselen over de vraag, of
dit bedrag in hun visie tot de gewenste resultaten zal leiden. Ook vinden
wij, omdat zo sterk wordt ingezet op grotere steden, dat de kleinere gemeenten
en de regio's buiten de Randstad te weinig (financiële) aandacht van
het kabinet krijgen. Graag horen wij hierover het standpunt van de bewindslieden.Er is terecht veel aandacht voor de Vinex-gebieden en de stedelijke herstructurering
die nu heel voorzichtig op gang begint te komen. Dit mag echter niet, zo vinden
wij, ten koste gaan van het landelijk gebied. Er zal toch evenwicht moeten
zijn tussen stad en land. Daarom willen onze fracties ook de kwaliteit van
het landelijk gebied nu nadrukkelijk aan de orde stellen. In de discussies
over toekomstige investeringen in ons land gaat de aandacht op nationaal niveau
te eenzijdig uit naar de vitaliteit en de kwaliteit van de grotere steden,
zoals wij zojuist opmerkten. Ook in het landelijk gebied dient te worden geïnvesteerd.
Gemeenten in deze gebieden worden geconfronteerd met soms heel acute knelpunten.
Als voorbeeld noemen wij de veranderingen in de agrarische sector. Zo is er
een spanningsveld tussen vergroting van de bedrijven om aan bepaalde milieueisen
te kunnen voldoen, terwijl zo'n vergroting nogal eens op gespannen voet staat
met natuurwaarden in het landelijk gebied. Een steeds groter aantal agrarische
bedrijfsgebouwen komt leeg te staan. De planologische gebruiksmogelijkheden
zijn veelal mede door rijksbeleid beperkt. De begroting noemt de waarden "rust,
ruimte en groen" bepalend voor het landelijk gebied, waarbij vooral de contrastwerking
met het stedelijk gebied de inhoud van deze waarden bepaalt. Wij vinden dit
een te eenzijdige benadering. Wij zouden het landelijk gebied veel meer vanuit
hun eigen integrale waarden willen benaderen. Het is niet zozeer, zo vinden
wij, een optelsom van stedelijke wensen. Is het niet beter, zo vragen wij
de bewindslieden, om vanuit een gebiedsgerichte benadering aan oplossingen
te werken? Het landelijk gebied vertoont een enorme diversiteit. Dat maakt
het ook ingewikkeld. Om de economische potenties van het landelijk gebied
in stand te houden zal daarom beleid ontwikkeld moeten worden. Zijn er bepaalde
studies verricht naar mogelijkheden voor een goede herstructurering van het
landelijk gebied? Kunnen de bewindslieden ons meedelen hoe zij een en ander
beleidsmatig zullen gaan aanpakken?Mijnheer de voorzitter! Met belangstelling wachten wij de beantwoording
van de bewindslieden af.De heer Hessing (D66):Mijnheer de voorzitter! Vandaag staat op de agenda het VRO-gedeelte uit
de portefeuilles van de bewindslieden en niet het milieugedeelte. Mijn fractie
vindt dat jammer, omdat ook zonder het NMP-3 op dit moment toch aardige dingen
aan de minister te vragen zijn. Wat te denken van de gang van zaken rond de
ecotaks, de nota Milieu en economie, de handhaving op milieugebied, mede in
het licht van meeste recente uitspraak van de Hoge Raad, en natuurlijk Kyoto.
Het zou aantrekkelijk geweest zijn daarover te spreken, al was het alleen
maar omdat nog niet alle gras door de Tweede Kamer voor de voeten is weggemaaid.
Maar goed, dit komt allemaal nog wel een keer terug.Dan nu terug naar het VRO-gedeelte van de begroting. In de wijk het Oude
Noorden in Rotterdam is een hoog percentage allochtonen woonachtig, en dan
vooral van Marokkaanse afkomst. Een recent onderzoek heeft
aangetoond dat van de jongeren in de leeftijd van 10 tot 24 jaar niet minder
dan 30% bij de politie bekend staat om activiteiten ontplooid op het terrein
van de drugshandel. Volgens de Marokkaanse jongeren zelf zijn er nog nauwelijks
jeugdigen met een Marokkaanse achtergrond die niet op enig moment als drugsrunner
hebben gefungeerd. Slechts een klein gedeelte van deze groep maakt de school
af. Het aantal slechte panden, drugspanden en dergelijke, is buitengewoon
hoog. Panden worden ook aan de lopende band gesloten, sinds kort ook met behulp
van artikel 174a van de Gemeentewet. De vraag rijst of daarmee de leefbaarheid
van de wijk per saldo verbetert. Iets als het jeugdwerkgarantieplan is voor
deze categorie volstrekt een lachertje, tegen de achtergrond van de inkomsten
uit de drugshandel. Alle ingrediënten voor een groot maatschappelijk
probleem, zo niet gettovorming, zijn hiermede voorhanden. Met dit voorbeeld
wil maar gezegd zijn dat er in de grote steden op het gebied van de leefbaarheid
een fors probleem ligt. Alle inspanningen tot dusverre van overheidszijde
hebben tot dusverre niet kunnen voorkomen dat de leefbaarheid in bepaalde
delen van de grote steden onder onze vingers aan het verkruimelen is. Zonder
te dramatiseren kan wel gezegd worden dat het overeind houden van vitale en
leefbare steden een van de grote uitdagingen voor de overheid in de komende
jaren, in de komende decennia zal zijn. Tegen deze achtergrond is het initiatief
op het terrein van de stedelijke vernieuwing van beslissende betekenis. De
hoofdzorg is volgens deze beleidsnota dan ook, dat de steden in de sociale
en economische dynamiek overeind blijven, dat ze kunnen concurreren, dat men
niet naar steeds weer nieuw gebied "vlucht", met ongewenste extra mobiliteit
als gevolg. Als onvoldoende toekomstgerichte vernieuwingen plaatsvinden, dreigen
steden steeds minder aantrekkelijk te worden als vestigingsplaats voor werken
en wonen ten opzichte van nieuwe uitleggebieden en niet verstedelijkte gebieden.
Daardoor verzwakt hun bestaansbasis en draagkracht en neemt het risico van
verloedering toe. Bovendien leidt dit tot bovenmatig groei van het buitenstedelijk
ruimtegebruik, de mobiliteit en het energiegebruik en tot aantasting van het
voorzieningenniveau in de steden.Stedelijke vernieuwing is het kernwoord en herstructurering vormt daarvan
een van de belangrijkste dragers. Herstructurering is een pakket van ingrepen
in de gebouwde omgeving, ingegeven door sociale en economische overwegingen.
De inzet is het aanpakken van wijken als geheel in het kader van een ontwikkelingsplan.
Cruciaal voor het welslagen van dergelijke plannen is dat ook voorzien wordt
in investeringen in sociaal-economische verbetering. Integraal beleid, hoezeer
dat begrip ook clichématige trekken dreigt te vertonen, is van wezenlijk
belang. Juist op dat punt is de fractie van D66 niet geheel gerust, in die
zin dat zij zich afvraagt of alle goede bedoelingen van deze staatssecretaris
op de werkvloer wel in voldoende mate worden afgestemd op bijvoorbeeld de
activiteiten van de staatssecretaris voor de grote steden. De nota Stedelijke
vernieuwing geeft geen serieuze aanzet voor deze integrale benadering. Mijn
fractie nodigt de staatssecretaris uit, hier een weerwoord op te geven. Wellicht
moet zelfs de vraag gesteld worden wat in een volgend kabinet nog de meerwaarde
is van een aparte staatssecretaris voor de grote steden met bescheiden bevoegdheden
en budgetten, terwijl er bij VROM een staatssecretaris voor de stedelijke
vernieuwing is die wel de beschikking over de nodige budgetten heeft. Misschien
moet er wel, inderdaad bijvoorbeeld bij VROM, een staatssecretaris voor de
stedelijke leefomgeving komen, die uitgerust met de nodige bevoegdheden en
budgetten integraal beleid kan voeren. Een staatssecretaris die zich sterk
kan maken voor zowel een gedifferentieerde woonomgeving als bijvoorbeeld een
project als "justitie in de wijk". Onorthodoxe problemen in de grote steden
vragen immers om een onorthodoxe aanpak. Misschien zou die ene nieuwe staatssecretaris
bij Netwerk een hoger rapportcijfer kunnen krijgen dan de twee afzonderlijke
staatssecretarissen in deze periode.Voorzitter! Nu nog een vraag over de financiële kant. Om de neerwaartse
spiraal te doorbreken is een investering van 20 mld. nodig. Het kabinet stelt
1,85 mld. ter beschikking, als het ware als een impuls om een omvangrijke
investering van corporaties en andere marktpartijen uit te lokken. Het is
echter de vraag of deze rijksinzet voldoende zal zijn, of hiermee het gewenste
kan worden uitgelokt. Is het laatste woord omtrent de inspanning van rijkszijde
hiermee gegeven of wordt werkendeweg bezien of bijvoorbeeld niet een extra
impuls nodig is om dit proces, dat dringend noodzakelijk is, op gang te krijgen?Dan de woningmarkt. Volgens de memorie van toelichting op de begroting
zal het landelijk woningtekort in 2001 waarschijnlijk 0,3% bedragen. In kwantitatieve
zin zal dan zo'n beetje de laatste woningnood echt de wereld uit zijn. Dat
is op zichzelf een opmerkelijk gegeven in naoorlogs Nederland. Maar er zit
een keerzijde aan deze glimmende medaille, en dat is de leegstand. Volgens
NWR-directeur Van Velzen staat nu reeds 0,3% van de woningvoorraad structureel
leeg en zal dit percentage binnen een paar jaar oplopen tot 5. Met name in
gebieden met een "ontspannen" woningmarkt dreigen problemen te ontstaan: Noord-Nederland,
de Achterhoek en delen van Zeeland. De corporaties en de gemeenten in deze
gebieden zien zich geconfronteerd met een dilemma ten aanzien van de broodnodige
herstructurering, want bij een gebrek aan vraag naar huurwoningen in een gebied
verschralen de voordelen van herstructurering van de woningvoorraad in hoge
mate. Het bewerkstelligen van een gedifferentieerde bevolkingsopbouw door
het aanbieden van verschillende typen woningen heeft daar geen zin. De aanhoudende
trek van de doelgroepen in die gebieden naar de koopsector zadelt de naoorlogse
wijken op met grote problemen. En het is de vraag, in hoeverre corporaties
in staat zijn, daarop in te spelen. Er is wel de suggestie gedaan om voor
de woningmarktgebieden waarom het hierbij gaat, een soort leegstandseffectrapportage
verplicht te stellen. Voor elk nieuw te bouwen woning moet als het ware kunnen
worden aangetoond, dat deze geen leegstand in de bestaande woningvoorraad
tot gevolg heeft. Nieuwbouw kan dus alleen plaatsvinden als er voor doelgroepen
gebouwd gaat worden die nog niet voldoende bediend zijn in het desbetreffende
woningmarktgebied of als er nieuwe doelgroepen bediend moeten
worden. Kan de staatssecretaris eens reageren op deze problematiek en op deze
suggestie?De heer De Beer (VVD):Ik heb met enige verbazing naar dit deel van het betoog van de heer Hessing
geluisterd, omdat ik juist benadrukt heb dat leegstromen van de onaantrekkelijkste
delen van het woningbestand als gevolg van de nieuwbouw een "blessing" is.
Dat geeft juist de mogelijkheid om in de wijken waarover wij spreken, een
grootscheepse reconstructie toe te passen.De heer Hessing (D66):Als daar voldoende geld voor is, is dat natuurlijk mooi. Op zichzelf vind
ik het creëren van grootschalige en structurele leegstand in delen van
het land echter geen wenselijke ontwikkeling. Voor die gebieden moet je kijken
of de nieuwe woningbouw die je wilt creëren en de herstructurering die
je in gang wilt zetten, wel opweegt tegen het feit dat je aan de andere kant
te maken hebt met leegstand.De heer De Beer (VVD):Op dat punt verschil ik echt met u van mening. Die leegstand moet er zijn,
voordat je de wijken kunt aanpakken. Je moet die mensen toch ergens laten.
Dit kan dus juist de start zijn voor een heel nieuwe ontwikkeling in de binnenstedelijke
gebieden. Ik heb in mijn verhaal ook aangetoond dat er geen financieel probleem
is, omdat de boekwaarde van die woningen al zo laag is dat de grondprijs vandaag
de dag al veel hoger is.De heer Hessing (D66):De suggestie die van het betoog van de heer De Beer uitgaat, is dat voor
stedelijke herstructurering leegstand noodzakelijk is. Ik vind dat buitengewoon
wrang. Ook in de binnenstedelijke gebieden waar nog geen sprake is van leegstand,
maar wel van een achterstand in de kwaliteit van de woning, is herstructurering
aan de orde. Ik zou niet willen wachten op leegstand om dat proces uit te
lokken. In die zin kan ik mij dus niet vinden in het betoog van de heer De
Beer.De heer Baarda (CDA):De veronderstelling dat alleen de onaantrekkelijke woningen leeg komen
te staan, snijdt geen hout. De praktijk wijst juist uit dat dit alleen bij
hoge huren het geval is. Bijvoorbeeld in Dordrecht zijn er uitstekende huizen,
die toch leeg komen te staan, omdat zij ten opzichte van de koopsector niet
meer in de marktverhoudingen passen. Om dan te zeggen dat hele wijken moeten
worden geherstructureerd... Dat kan niet eens.De heer Hessing (D66):Ik heb alleen gesuggereerd dat in een paar gebieden in dit land, waar
een ontspannen woningmarkt is, wij zorgvuldig moeten zijn met wat wij doen.
Vandaar ook mijn probleem met de leegstand in juist die gebieden. Ik heb het
inderdaad niet over Dordrecht.Daarnaast rijst de vraag in hoeverre op rijksniveau zicht bestaat op en
greep wordt verkregen op de nieuwbouwproductie buiten de Vinex-locaties. Bij
de begrotingsbehandeling aan de overzijde heeft de minister aangegeven dat
zij met vele gemeenten en provincies in gesprek is en dat er vele aanwijzingen
zijn gegeven. Mijn fractie stelt het op prijs om toch eens een compleet overzicht
te krijgen van de activiteiten op dit vlak, want geheel gerust is mijn fractie
op dit punt nog niet.Evenmin gerust is mijn fractie op het punt van de infrastructuur. Ook
door andere fracties is dat uitgebreid naar voren gebracht. Het kan toch niet
zo zijn dat de realisering van de Vinex-locaties niet gepaard gaat met een
tijdige ontwikkeling van de nodige infrastructuur en dan met name ten behoeve
van het openbaar vervoer. Jaar in, jaar uit is dit uitgangspunt van vele kanten
ondersteund. Ter beteugeling van het woon-werkverkeer per auto moet het openbaar
vervoer tijdig tot stand gebracht worden. Anders wordt de uitspraak van prof.
dr. IJsbrand te Velde van de Katholieke Universiteit van Leuven bewaarheid:
"Beleid is: je verplicht de bevolking te gaan wonen in slaapsteden, je houdt
hun werk in de grote stad, je houdt het openbaar vervoer gebrekkig en als
al die gelukkige slaapstedelingen dan noodgedwongen in de file naar hun baas
gaan, voer je rekeningrijden in." Zo ver moeten wij het toch niet laten komen.Kan de minister nog eens de financiële mogelijkheden en onmogelijkheden
op dit punt bespreken en zo mogelijk onze zorgen wegnemen?Dan de actualisering van de Vinex. Om tijdig te kunnen voorsorteren op
de periode na 2005 zijn nu reeds aanvullende beleidsuitgangspunten noodzakelijk.
Mijn fractie kan zich vinden in de constatering dat de hoofdlijnen van de
Vinex overeind blijven. In de kern gaat het nog steeds om geconcentreerde
verstedelijking, de compacte stad, gecombineerd met vrijwaring van het landelijk
gebied voor stedelijke druk. Voor de Randstad en het Groene Hart is gekozen
voor een accentuering, om de structuur van de stedelijke concentratie op de
Randstadring en het open landelijke middengebied te handhaven.Concreet is ervoor gekozen om het Groene Hart aan te wijzen als nationaal
landschap. De term "nationaal landschap" staat, zo citeer ik, voor een combinatie
van natuur, landschap, cultuurhistorie en wonen, werken en recreëren
die in het Groene Hart aanwezig is; het geeft de nationale betekenis aan van
het gebied en wijst op de eenheid en het unieke karakter ervan op basis van
de aanwezige functies en waarden. Dat zijn zoveel mooie woorden en het is
moeilijk daarbij de ogen droog te houden, maar wat gebeurt er nu in de praktijk?
Het etiket "nationaal landschap" is immers geen nieuwe beleidscategorie. De
bestaande bestuurlijke, organisatorische, juridische en beleidsmatige kaders
blijven intact. Kortom, het heeft in principe niet meer dan een symboolfunctie,
wat op zichzelf waardevol kan zijn. Ik help het de minister hopen dat daaruit
iets tastbaars naar voren komt. Mijn fractie heeft er vooralsnog weinig fiducie
in. Gemeenten zoals Gouda, Alphen en Gorinchem steken inmiddels de koppen
bij elkaar om een gezamenlijke strategie te bedenken om te kunnen uitbreiden.
Ik denk aan uitspraken van prof. Frieling dat het maar eens afgelopen moet
zijn met de fixatie op het Groene Hart of het pleidooi van prof. Borger, medeauteur
van het boek "Het Groene Hart", dat het Groene Hart nog niet vol is en ga
zo maar door. Kan de minister nog eens aangeven wat de meerwaarde is of zou
kunnen zijn van het etiket "nationaal landschap"? Is de minister bereid om
in het kader van het op te stellen ontwikkelingsprogramma Groene Hart nog
eens nadrukkelijk te bezien of het huidige instrumentarium wel toereikend
is?Minister De Boer:Voorzitter! Kent de heer Hessing het boek van prof. Borger?De heer Hessing (D66):Ik heb uitspraken daaruit gelezen.Minister De Boer:Ik raad u aan om het boek te lezen, want het staat volstrekt haaks op
deze uitspraken.De heer Hessing (D66):De stedelijke ruimtebehoefte in het Groene Hart moet opgevangen worden
binnen de bebouwingscontouren 2005. De actualisering van de Vinex geeft aan
dat dit bijvoorbeeld voor Zuid-Holland betekent dat op basis van de verstedelijkingsruimte
in het streekplan voor de periode tot 2005 deze bebouwingscontouren 2005 worden
getrokken in een nota streekplanuitvoering. Voorzover mijn informatie strekt
zijn in het streekplan Zuid-Holland Oost, dat goeddeels het Groene Hart in
Zuid-Holland omvat, reeds contouren getrokken. Heeft de provincie haar huiswerk
niet goed gedaan of is er een andere reden te noemen voor deze opdracht?Bij de begrotingsbehandeling van 1997 heeft mijn fractie aangegeven bedenkingen
te hebben tegen het concept van bebouwingscontouren. Te zeer wordt naar het
oordeel van mijn fractie daarmee de suggestie gewekt dat ruimtelijke ontwikkelingen
kunnen worden gestuurd en dat dus paal en perk kan worden gesteld aan de verdere
aantasting van het open karakter van het Groene Hart. Het loslaten van het
sturen met aantallen heeft alleen zin als vaststaat dat in ruimtelijke zin
keiharde grenzen voor bebouwing kunnen worden aangebracht. Contouren zijn
echter planologisch gezien niet keihard; die staan elke streekplanperiode
in principe weer voluit ter discussie. De vrees bestaat dat voor het Groene
Hart op termijn het werken met contouren niet toereikend zal blijken te zijn.Mijn fractie wordt in deze opvatting op zijn zachtst gezegd niet ontmoedigd
door hetgeen in de actualisering van de Vinex staat aangegeven. Op voorhand
wordt daar al afscheid genomen van het sturend karakter van de contourenbenadering.
Hoe anders moet de aanwijzing worden uitgelegd dat voor de kernen Alphen aan
den Rijn, Gouda en Woerden uitbreiding van de bebouwingscontour 2005 nu reeds
aan de orde kan zijn? Voorwaarde daarbij is wel dat dit vanuit een aantoonbaar
en zwaarwegend belang in de regionale opvangfunctie binnen het Groene Hart
van wonen en werken noodzakelijk is en realisering binnen de contour 2005
niet mogelijk is. Laat dat maar aan de betrokken gemeenten en in het verlengde
daarvan de provincie over. Dit is toch in principe een open invitatie om de
contouren, die amper drie jaar geleden zijn vastgesteld, op te rekken. Het
zou mij hogelijk verbazen wanneer dat niet zou lukken. Dat is een begin van
het einde van de bebouwingscontourbenadering als wij niet oppassen. Gaarne
krijg ik een reactie van de minister op dit punt.Elk huis dat nu nog gebouwd wordt,of dat nu op de Vinex-locaties is of
daarbuiten en dat niet "Dubo-proof" is, is er een te veel. In de wetenschap
dat alles uit de kast gehaald moet worden om energie te bezuinigen mag niets
onbeproefd blijven. Is het niet zo dat van alle nieuwbouwwoningen in 1996
niet meer dan 15% heeft voldaan aan de eisen van het nationale pakket voor
duurzaam bouwen? Dat is toch bedroevend weinig. Tegen deze achtergrond verbaast
het de fractie van D66 enigszins waarom er niet veel eerder voor is gekozen
om het gebruik van het Dubo-pakket in meerdere of mindere mate verplicht voor
te schrijven. Er zijn veel zaken die in goed onderling overleg met behulp
van convenanten tot stand gebracht kunnen worden, maar hier had, wat ons betreft,
toch rechttoe rechtaan een standaardbasispakket voorgeschreven moeten worden
met de mogelijkheid om dit pakket in de loop van de tijd aan te scherpen.
Pas als uitvloeisel van het plan van aanpak Dubo II zullen nu pas Dubo-elementen
in het bouwbesluit worden opgenomen. Dat vindt mijn fractie rijkelijk laat.
Wij nodigen de staatssecretaris graag uit om hier een reactie op te geven.Voorzitter! Ik maak een uitstapje naar het woonwagenbeleid. Het streven
om te komen tot kleine woonwagencentra, dreigt vast te lopen. In totaal moeten
nog zeventien gemeenten grote woonwagencentra gaan ontmantelen of verkleinen.
De VNG heeft aangegeven dat daarmee zo'n 92 mln. gemoeid is. En dat geld schijnt
er niet of niet voldoende te zijn. Een van de probleemgevallen betreft bijvoorbeeld
Apeldoorn met ruim 350 standplaatsen. De gemeente komt 8,5 mln. te kort. Op
ambtelijk niveau wordt bekeken op welke creatieve manier een stagnatie in
het Apeldoornse deconcentratiebeleid kan worden voorkomen. Nou kent de ambtelijke
creativiteit zelden grenzen, maar toch zou ik de staatssecretaris willen vragen
of hij kan aangeven hoe het zit met de financiële perikelen rond het
woonwagenbeleid en of hij ook licht kan laten schijnen over de problematiek
in Apeldoorn en aanverwante steden.De huursubsidie en vooral het niet-gebruik daarvan blijft een punt van
aandacht. Ook andere fracties hebben dit uitgebreid naar voren gebracht. Het
probleem kan wellicht pas structureel opgelost worden, wanneer de discussie
verbreed wordt tot een discussie over een basisinkomen of iets wat daarop
lijkt, maar dit nadrukkelijk ter zijde. Kan de staatssecretaris aangeven wanneer
het plan van aanpak omtrent het niet-gebruik ervan het licht zal zien?De heer Bierman:Voorzitter! Het moment waarop elk huis dat wij er nog nieuw bijbouwen
in het buitengebied, er één te veel is, nadert snel of is misschien
zelfs al gepasseerd. Dat hangt ervan af in hoeverre je de prognoses in het
Primos-rapport voor juist mag verslijten. Je kunt namelijk opmerken dat er
wellicht ook woningen die er al zijn, in deze projectie zijn meegerekend.
Dat betekent dat wij, als wij er ooit al eens geen behoefte aan hadden, nu
toch zeker een krachtige en kordate overheid nodig hebben. Vorig jaar was
een uitstekend jaar voor de bouw. De voorzitter van het AVBB zei toen dat
de Vinex weliswaar wat trager liep, maar dat dit behoorlijk was gecompenseerd
in het buitengebied. Ik vraag mij in dit licht echter af wie hier nu eigenlijk
de baas is. Daar komt nog bij dat het AVBB en de SER met corridor-achtige
verhalen komen waarbij wordt gedaan alsof wij nog jaren doorgaan met de expansie,
terwijl wij die misschien al niet meer nodig hebben. In reactie op de vorm
van deze voorstellen heeft de minister al gezegd dat het om lintbebouwing
gaat.Het is natuurlijk juist het tegendeel van het opheffen van het mobiliteitsprobleem,
als je op deze wijze verdergaat. Dit gaat echter alleen maar
op vanuit de veronderstelling dat wij nog gigantische hoeveelheden nodig hebben
en dat er verder nog niets staat. Dat is volgens mij ook de omissie in het
verhaal van de heer De Beer. In zijn verhaal over de tijdsspanne tussen de
twee wereldoorlogen heeft hij niet opgenomen dat wij nu met een enorme voorraad
bouwwerken zitten, dat die een waarde van ongeveer 2000 mld. vertegenwoordigen
en dat er daarvan voor zo'n 1600 mld. aan woningen zijn. Als je dat met je
meedraagt, ga je toch op een heel andere wijze met het vraagstuk om.De heer De Beer (VVD):Voorzitter! Ik heb hier wel aandacht aan geschonken. Ik heb opgemerkt
dat er in het interbellum ook sprake was van een ruime woningmarkt, in die
zin dat er in die periode woningen leeg stonden. Op het ogenblik zitten wij
in dezelfde situatie. Wat dat betreft, is er dus geen verschil. Het aantal
woningen dat er nu staat, is natuurlijk groter dan toen, maar verhoudingsgewijs
is er geen verschil.De heer Bierman:Voor de problematiek van oorzaak en gevolg is het wel een enorm verschil,
want de voorraad is vele malen groter dan die voor de oorlog was. Daarom is
de toevoeging in verhouding tot de voorraad ook steeds marginaler geworden.
Dat wordt nog minder dan 1%.De heer De Beer (VVD):Mijnheer de voorzitter! Dat is wel erg kort door de bocht. Ten eerste
hebben wij nu veel meer inwoners en ten tweede hebben wij minder bewoners
per woning. Wat de heer Bierman nu zegt, raakt dus kant noch wal.De heer Bierman:Wij hebben een veel grotere voorraad dan in de periode waar u over sprak.
Of daar nou veel of weinig mensen in zitten, doet er niet toe. De bebouwde
omgeving is nu vele malen groter is dan destijds. Driekwart is van na de oorlog;
u kunt dus nagaan hoeveel dat ongeveer is.Voorzitter! Een kordate overheid is nu nodig. Wij kunnen het niet aan
het AVBB en andere bouwers overlaten om op de rem te trappen, nu het Primos-rapport
in de buurt van 0,3% in 2001 uitkomt. De enige die dat kan aanpakken en die
daaraan paal en perk kan stellen, zal de rijksoverheid moeten zijn, die op
een bepaalde manier corrigerend optreedt. Dat proces komt snel naderbij. Het
instrument is dan ingrijpen in streek- en bestemmingsplannen. Zoals de minister
ook al heeft gezegd, kan dat als er een gewijzigde actualiteit is, wat wel
moet worden aangetoond. Ik denk dat die gewijzigde actualiteit op dit moment
heel goed is aan te tonen, maar dat wordt geaarzeld om dit op te nemen met
de lagere overheden, waardoor iedereen op iedereen zit te wachten, en de woningen
die wij eigenlijk niet meer nodig hebben, toch worden bijgebouwd. Ik wil hieruit
opmaken dat wij de Vinex-locaties moeten openbreken, niet om ze nog wat te
verdunnen, maar om de Vinex-locaties die wellicht niet meer noodzakelijk zijn
omdat ze nog niet ver genoeg in het realiseringstraject zitten, verder te
vergeten. Het is een geluk bij een ongeluk dat de minister van Verkeer en
Waterstaat ook het geld niet heeft om deze locaties te ontsluiten. Dat zou
een goede aanleiding zijn om sommige Vinex-locaties dan maar helemaal te vergeten.Ik wil daarmee niet zeggen dat er niets moet gebeuren. Waar het om gaat,
is dat de bouwwereld te horen krijgt "niet dat, niet daar". Wij moeten terug
naar de herstructurering, waar we zo'n enorme voorraad hebben, zodat we eigenlijk
via een voorraadstrategie de nieuwe kubieke meters moeten gaan leveren binnen
de al bestaande kubieke meters. Als je dan een marktgestuurde in plaats van
een behoeftegestuurde situatie aantreft, zul je als overheid de markt zo moeten
leiden, dat die slechts opgaat in een herstructurerende bouwsector. Anders
krijgen wij gewoon een overmaat aan onderdak. Dit eerste verhaal is inmiddels
wel bekend.Er is echter vanuit de ruimtelijke ordening gezien natuurlijk een andere
tijdshorizon te hanteren, bijvoorbeeld die van 2030. Daarom wil ik aandringen
op zoiets als een Vijfde nota. Er is nu niet alleen ongeveer evenwicht op
de woningmarkt, er is een daling aanstaande in de bevolking. Dat houdt in
dat wij nooit meer zulke grote hoeveelheden woningen nodig zullen hebben,
althans zeker niet tussen 2030 en 2050, waarin de grote uitvaart van de naoorlogse
geboortegolf zal plaatsvinden. Dat betekent dat wij niet alleen op de rem
moeten gaan staan omdat wij nu een zekere verzadiging hebben bereikt, maar
dat wij ernstig rekening moeten houden met het feit dat wij straks alleen
nog maar leegstand onder ogen moeten zien, en een gigantisch sloopprogramma
zonder nieuwbouw op poten moeten zetten. Het is dan een voordeel dat wij wellicht
in bepaalde gebieden die wij slopen, de villaparken kunnen realiseren waar
de heer De Beer het uitleggebied voor nodig heeft. Wij zitten dus niet ver
uit elkaar; het gaat er alleen om dat ik het graag allemaal binnen de huidige
in gebruik zijnde bebouwde kom wil oplossen. Wat dat betreft, geven de ontwikkelingen
mij gelukkig steeds meer gelijk.Als wij dit gaan doen binnen de bestaande voorraad, moeten wij het gaan
zoeken in opbouwen, aanbouwen, verbouwen, samenvoegen en splitsen. Samenvattend
kun je zeggen dat er een Vijfde nota moet komen, waarin staat hoe wij deze
grote gebouwde omgeving op maat maken voor de bevolking die er dan zal zijn,
en ook op maat houden. Dát zal de grote bouwopgave zijn. Het spreekt
vanzelf dat dit een zuinig ruimtegebruik impliceert, want je doet het binnen
het gedeelte dat je zelf al in gebruik hebt.De tijdshorizon van na 2030 vind ik dan ook een belangrijk element om
nu reeds deze minister, waarvan ik niet weet of zij terug zal keren in een
volgend kabinet en in dezelfde functie, mee te geven dat zij alles zal doen
om juist op dit punt de "remnota" van start te laten gaan. Dat betekent dus
aandacht voor behoud en herstructurering van de bestaande woningvoorraad.
Je kunt denken aan dubbel grondgebruik, overkluizing, sloop zonder nieuwbouw,
meer parken, geldstromen en verbouwstromen afstemmen, ook in verband met het
vervoer. Er zal een enorme hoeveelheid herstructurering binnen de bestaande
transportsector plaats moeten hebben. Zoals al eerder is gezegd, zal elke
woning die wordt neergezet binnen de bebouwde kom meteen een Dubo-woning moeten
zijn. Hij zal ook splitsbaar moeten zijn. Ik kom weer de heer De Beer tegemoet:
het zullen dus grote woningen moeten zijn, wellicht te splitsen voor kleine
huishoudens, omdat je die nu eenmaal in je huishoudensopbouw aantreft. Later
kunnen ze worden samengevoegd tot grote woningen. Als je het
op deze wijze aanpakt, dan denk ik dat wij een zekere toekomstwaarde inbouwen
in alles wat wij hebben. Zoals ik tijdens de algemene beschouwingen heb gedaan,
wil ik ook bij deze gelegenheid erop wijzen dat het succes van het poldermodel
niet in de laatste plaats is ontstaan doordat er getemporiseerd is in de bouwsector,
waardoor de prijzen van koopwoningen konden stijgen, de mensen daardoor een
overwaarde konden "hypotheken" en daarmee een consumptie-impuls konden geven.
Nu zijn wij bezig daar overheen te raken. Dus er zal straks sprake zijn van
een situatie van minder schaarste, hetgeen betekent dat wij ook niet meer
een succes zoals van het poldermodel tegemoet kunnen zien in de toekomst.
Het is dus ook bittere noodzaak om te kijken naar wat wij hebben en om dat
om te bouwen. Het is een heel zakelijk element, willen wij straks niet alleen
maar de schulden hebben.Voorzitter! Ik heb hiermee eigenlijk de contouren aangegeven waarover
ik de Vijfde nota zou willen laten gaan. Ik wil er ten slotte op wijzen dat
wanneer wij een en ander niet zo uitvoeren, wij straks wel eens met een parlementaire
enquête zouden kunnen worden geconfronteerd die zal ingaan op de vraag
waarom er destijds zo laat en zo onzorgvuldig is omgegaan met het toch te
voorspellen verschijnsel van niet alleen een afnemende druk op de woningmarkt
maar ook een afnemende bevolkingsgroei en daarna een daling. Op mij maakt
dit eigenlijk de indruk zoals bij het verhaal over iemand die van de twintigste
verdieping springt en die op de tiende verdieping wordt geïnterviewd
en dan zegt: het gaat tot nu toe wel goed, maar nu de rest nog. Ik hoor graag
de reactie van de staatssecretaris en de minister hierop.De heer Hendriks:Mijnheer de voorzitter! In mijn betoog wil ik de toch al beperkte bespreking
van de VROM-begroting nog wat verder inkorten en het uitsluitend hebben over
datgene wat mij het naast aan het hart ligt: volkshuisvesting. Rond de eeuwwisseling,
stelt het kabinet, zal er voor elk huishouden in Nederland een woning beschikbaar
zijn. Met de kwantiteit van de woningvoorraad zit het dus wel goed. Het welbevinden
van de burger en zeker dat van de oudere burger, is echter sterk afhankelijk
van de wijze waaróp hij woont en hóé hij woont. Daarbij
tellen ook de buurt en de kwaliteit van de woonomgeving in grote mate mee.
Zelfs als men in een relatief aantrekkelijk huis woont, zal men maar al te
snel geneigd zijn om naar een andere woning uit te zien als het leefklimaat,
de voorzieningen of de veiligheid van de buurt te wensen overlaten. Het is
daarom verheugend dat, zoals in de memorie van toelichting wordt gesteld,
in deze kabinetsperiode de kwaliteit van het wonen centraal is komen te staan.
Dat in dit kader wordt gewerkt aan de ontwikkeling van leefbaarheidsplannen
en dat het taakveld van de woningcorporaties wordt verbreed met het aspect
leefbaarheid, is een belangrijke stap in de goede richting.Echter, meer dan een stap is het niet, want op het stuk van woonkwaliteit
blijft nog veel te wensen over; "beschikbaarheid" gaat nog lang niet altijd
samen met "geschiktheid". Er is nog steeds een belangrijk tekort aan betaalbare
"passende" woningen voor woongroepen, gehandicapten en ouderen. En zeker in
de steden worden nog te vaak de kwaliteit van de woonomgeving en het woonmilieu
ondergeschikt gemaakt aan de beschikbaarheid van de woningen. Daarbij komt
dat het accent in de woningbouw momenteel vooral ligt op de ontwikkeling van
de Vinex-locaties, wat maar al te vaak ten koste gaat van de verbetering van
het leefklimaat van de bestaande woonwijken. Het gevolg hiervan is een groeiend
ongenoegen in diverse oudere wijken, hetgeen naar mijn mening mede aanleiding
kan zijn voor uitspattingen, zoals wij die de laatste weken op zoveel plaatsen
hebben kunnen constateren.Ik wil erop wijzen dat er, waar dit kabinet in de aanloop naar de verkiezingen
geen gelegenheid voorbij laat gaan om zich op de borst te kloppen over de
economische vooruitgang en de gemiddelde toename van de koopkracht, grote
groepen burgers zijn die het helemaal niet zo florissant hebben en die met
lede ogen kijken naar vele miljarden kostende projecten zoals de Betuwelijn
en de HSL. Als je in een wijk woont die al vele jaren hard aan sanering toe
is, heb je erg weinig begrip voor een miljardeninvestering waardoor men in
de toekomst tien minuten eerder in Parijs kan zijn. Een onder auspiciën
van de Delftse universiteit uitgevoerd onderzoek wijst uit dat er voor een
redelijke afronding van de stads- en dorpsvernieuwing en voor een goede herstructurering
van de woningvoorraad tot 2010 ten minste 8,5 mld. meer nodig is dan door
het kabinet daarvoor is uitgetrokken. Is de staatssecretaris hiervan op de
hoogte en, zo ja, hoe denkt hij dit te kunnen financieren?Voorzitter! Eind vorig jaar kwamen er van de zijde van de Nationale woningraad
alarmerende signalen over de noodzaak tot bijstelling van het Vinex-beleid.
De heer Van Velzen, directeur van de NWR, stelde dat er de laatste tijd teveel
nieuwe woningen op de markt komen en dat het naar zijn mening noodzakelijk
was om de bestaande afspraken over de woningproductie op de Vinex-locaties
open te breken. "Als er niets gebeurt, ontstaat er niet alleen leegstand in
bestaande naoorlogse wijken, maar ook in de Vinex-wijken", was zijn waarschuwing.
Te voorspellen is dat er rond de eeuwwisseling nauwelijks nog sprake zal zijn
van een woningtekort. Daarbij tekent zich een groeiende voorkeur af voor woningen
buiten de Vinex-locaties, omdat die meestal goedkoper en dikwijls qua ligging
aantrekkelijker zijn. Dit effect, gecombineerd met de groeiende onaantrekkelijkheid
en het als slecht ondervonden leefklimaat van de naoorlogse stadswijken, zal
resulteren in een steeds grotere leegstand in de oude stadswijken en de Vinex-complexen
en zal leiden tot sloop van flatcomplexen. Daarnaast zal eventuele leegstand
in Vinex-gebieden stagnatie veroorzaken, waardoor het draagvlak voor voorzieningen
te smal wordt, wat het grote risico in zich heeft van half afgebouwde wijken.Deze kwestie, mijnheer de voorzitter, is destijds in NOVA aan de orde
geweest. De staatssecretaris heeft deze kritiek nogal laconiek weggewuifd,
met als argumenten dat er hierdoor meer keuzevrijheid voor de consument zal
ontstaan, hetgeen tot prijsdaling zal leiden. Met alle respect, voorzitter,
maar dit lijkt mij een nogal ondoordacht oordeel van de staatssecretaris.
Dit getuigt van slecht beleid. Met het oog op het ondoelmatig gebruik van
de beperkte voor woningbouw beschikbare ruimte, het vanzelfsprekend mindere
leefklimaat in half afgebouwde wijken en de onvermijdelijke kapitaalvernietiging
die een dergelijke gang van zaken tot gevolg zou hebben, ligt het veel meer
voor de hand om het woningbouwbeleid cruciaal te wijzigen. Natuurlijk ben
ik de eerste om op de barricade te klimmen voor lagere woonkosten, maar niet
op deze manier! Gaarne hoor ik van de staatssecretaris hoe hij momenteel tegenover
deze kwestie staat. Ik zou het een hele opluchting vinden als hij, na zijn
eerdere uitspraken, in dezen tot bezinning is gekomen.Mijnheer de voorzitter! Voor mensen met ernstige en langdurige beperkingen
in het dagelijks functioneren, gaat de maatschappelijke ontwikkeling onmiskenbaar
in de richting van normale huisvesting met aanvullende zorg en ondersteuning.
Dit leidt tot een ontkoppeling van wonen en zorg. Die ontkoppeling komt onder
meer voort uit de mogelijkheden die zij biedt voor betere zorg op maat, ook
in de thuissituatie. Daarbij komt dat er, door het beschouwen van zorg en
huisvesting als twee zelfstandige producten, meer aandacht kan worden gegeven
aan de kwaliteit van de huisvesting; in tegenstelling tot de situatie in de
tehuizen, waar wonen ondergeschikt pleegt te zijn aan zorgverlening.Dit zijn natuurlijk verheugende ontwikkelingen, maar dan wel ontwikkelingen
die veel geld kosten en niet zonder problemen verlopen. Nederland is nu eenmaal
van oudsher sterk gericht op het aanbieden van "all in"-verblijf, bekostigd
vanuit het ziektekostenstelsel. Dat impliceert dat andere maatschappelijke
instellingen als sociale diensten, sociaal-culturele voorzieningen, thuiszorg
en woningbouwcorporaties wat dit betreft achter de feiten aanlopen. Daarbij
is het bij het loskoppelen lang niet altijd duidelijk wie welk onderdeel voor
zijn rekening zal gaan nemen. Dezer dagen hebben wij uit de pers kunnen vernemen –
de heer Baarda heeft dat ook aangeroerd – dat staatssecretaris Terpstra
positief staat tegenover het advies een speciaal fonds op te richten voor
aanpassingen van ouderenwoningen. Mevrouw Terpstra zegt met collega Tommel
te willen overleggen hoeveel geld met een dergelijk fonds gemoeid zou zijn.
Ik zou willen aanbevelen, voorzitter, er bij dat overleg ernstig rekening
mee te houden dat per saldo thuiszorg aanmerkelijk goedkoper is dan intramurale
zorg. Die thuiszorg zal dan echter wél mogelijk en aantrekkelijk moeten
worden gemaakt door aangepaste bouw en speciale voorzieningen. Het is dus
zaak bij het eventueel instellen van een dergelijk fonds nu eens niet van
een minimumoptie uit te gaan. Woningaanpassingen en -voorzieningen gericht
op thuiszorg zullen uiteindelijk zeker voordelig blijken te zijn. Graag wil
ik horen hoe staatssecretaris Tommel hier tegenover staat.Mijnheer de voorzitter! Bij het volgend onderwerp van mijn betoog heb
ik het voorrecht mede te spreken namens het CDA en de heer Bierman. Dit betreft
een van de bepalingen van de nieuwe huursubsidiewet, te weten het bevriezen
van de maximale huurgrens op ƒ 1085. Stijgt de huur boven deze grens,
dan vervalt dus de huursubsidie. Hierdoor lopen vele ouderen die in specifieke
ouderenwoningen wonen, zoals aanleunwoningen bij verpleeg- en verzorgingstehuizen
en seniorenwoningen, het risico in financiële problemen te geraken doordat
hun rekenhuur de – bevroren – maximumhuurgrens dreigt te overschrijden,
waardoor zij hun huursubsidie zouden verliezen.In de voor deze wet inmiddels voorgestelde reparaties wordt dit aspect
geheel genegeerd. De regering zegt geen idee te hebben van het aantal mensen
dat door deze bevriezingsmaatregel zou worden getroffen en vindt daarom dat
eerst de evaluatie van de wet moet zijn afgerond, alvorens tot reparatievoorstellen
te komen. Althans, dat is het antwoord van de staatssecretaris op vorig jaar
oktober door collega's Werner, Bierman en mij gestelde schriftelijke vragen.
Waarschijnlijk, zo stelt de staatssecretaris, betreft het hier slechts een
kleine groep. En hij geeft aan voornemens te zijn om de gevolgen van de bevriezing
van de maximale huurgrens en eventuele daaruit voortvloeiende beleidsvoorstellen
mee te nemen in de "reguliere evaluatie van de nieuwe huursubsidiewet". Nu
klinkt dat natuurlijk nogal geruststellend, maar de narigheid is dat wij dan
praten over het jaar 2000, terwijl huurders die nu in de problemen dreigen
te komen kennelijk willens en wetens over het hoofd worden gezien.Voorzitter! Reeds in april 1997, toen wij hier de nieuwe huursubsidiewet
bespraken, is er door deze Kamer bij de regering op aangedrongen terzake een
proactief beleid te voeren en niet te wachten op de over drie jaar te houden
evaluatie, maar op korte termijn een scherpe enquête te houden betreffende
de omvang van dit probleem en eventueel met aanvullende maatregelen te komen.
De staatssecretaris antwoordde daarop – ik citeer opnieuw –: "Ik
zeg dat graag toe. Ik zal rapporteren over het resultaat van die enquêtering.
Het lijkt mij goed, te weten om hoeveel mensen het precies gaat, welke complexen
het betreft en hoe de huurontwikkeling in de afgelopen periode is geweest.
Ik zal de Kamer gaarne daarover rapporteren. Als de situatie naar ons gevoel
niet aanvaardbaar is, zal dat ook gevolgen moeten hebben in de vorm van voorstellen."Met alle respect, voorzitter, kan ik niet anders dan vaststellen dat de
staatssecretaris deze Kamer met een kluit het riet in heeft gestuurd. Ik wil
de staatssecretaris nogmaals vragen, zich aan zijn toezeggingen te houden
en dus alsnog een enquête te doen houden, de Kamer te informeren over
de resultaten daarvan en zijn daaruit voortvloeiend beleid. Ook wil ik er
nogmaals op attenderen dat, zoals vorig jaar april al is beklemtoond, de grootst
mogelijke spoed is geboden; mensen dreigen in grote nood te geraken en tot
de eerste juli resten ons nog maar vijf maanden.Voorzitter! Ik rond af. Uit mijn betoog mag blijken dat ik weinig waardering
kan opbrengen voor het volkshuisvestingsbeleid van deze regering. Weliswaar
steekt men zich hiervoor in de memorie van toelichting een aantal veren op
de hoed, maar eigenlijk is datgene wat de afgelopen drie en een halfjaar op
huisvestingsgebied is bereikt, weinig meer dan een verdere uitvoering van
de plannen van het vorige kabinet, met name de vorige staatssecretaris. Het
belangrijkste daarvan is de aanpassing van de huursubsidie en zelfs hierbij
heeft deze staatssecretaris een aantal ernstige uitglijders niet weten te
voorkomen.En dan nog, waar blijft zijn visie op de toekomst? Hét centrale
thema van de komende jaren zal zijn: de positie van de sociale woningvoorraad
in een tijd waarin de koopsector dominant is, bij een sterk afnemende behoefte
aan nieuwbouw. Het in deze memorie van toelichting hierover geschetste beleid
 is niet bepaald visionair te noemen. Er blijven de staatssecretaris
nog drie maanden om in deze kabinetsperiode een echte visie te ontwikkelen.
Die termijn zal waarschijnlijk te kort blijken.Het laatste rapportcijfer dat ik van deze staatssecretaris heb gezien
was 5,4; als u het mij vraagt, voorzitter, vind ik dat cijfer aan de hoge
kant.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De verdere behandeling van het wetsvoorstel vindt plaats direct na de
afhandeling van wetsvoorstel nr. 25053. Ik taxeer dat dit omstreeks kwart
voor vier zal zijn.De vergadering wordt van 13.36 uur tot 14.35 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-700-722.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl