Behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van naasten (28781)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 1798-1804

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

26-09-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 38, pagina 1798-1804

12-09-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28781Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten, met de door de Voorzitter ter zake zake gedane voorstellen (dinsdag 12 september 2006)Pagina 1854-1854
Presentie en opening (dinsdag 12 september 2006)Pagina 1785-1785
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Tijdelijke instellingswet Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming (30161)Pagina 1804-1805
Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van een aantal gemeenten in het westelijk deel van Midden-Limburg (30358); het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Ambt Montfort en Roerdalen (30359); het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Roermond en Swalmen (30360)Pagina 1835-1852
Behandeling van een hele reeks wetsvoorstellen, waaronder het wetvoorstel Uitvoering van verordening (EG) Nr. 1435/2003 van de Raad van de Europese Unie van 22 juli 2003 betreffende het statuut voor een Europese Coöperatieve Vennootschap (SCE) (Uitvoeringswet verordening Europese coöperatieve vennootschap) (30382)Pagina 1785-1786
Lijst van besluiten (dinsdag 12 september 2006)Pagina 1854-1854
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met het treffen van een regeling inzake het verhoor van afgeschermde getuigen en enkele andere onderwerpen (afgeschermde getuigen) (29743)Pagina 1817-1835
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met het treffen van een regeling inzake het verhoor van afgeschermde getuigen en enkele andere onderwerpen (afgeschermde getuigen) (29743)Pagina 1787-1798
Behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van naasten (28781)Pagina 1798-1804
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van naasten (28781)Pagina 1852-1854
Gezamenlijke behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van een aantal gemeenten in het westelijk deel van Midden-Limburg (30358); het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Ambt Montfort en Roerdalen (30359); het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Roermond en Swalmen (30360)Pagina 1805-1817
Stemming over het wetsvoorstel Het creëren van een wettelijke basis in de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren voor de implementatie van Europese regelgeving inzake de bescherming van dieren tijdens vervoer en daarmee samenhangende activiteiten (30401)Pagina 1804-1804

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 56 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Aanpassing
van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet schadefonds
geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als gevolg
van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van naasten (28781).De beraadslaging wordt geopend.De heer Witteveen (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Als iemand bij een misdrijf of een verkeersongeval
om het leven komt dan wel ernstige en blijvende schade oploopt, is hij of
zij niet het enige slachtoffer. De familieleden, de naaste verwanten, zijn
dat namelijk ook. Zij moeten de schok en het gemis verwerken en krijgen te
maken met ingrijpende gevolgen die de rest van hun leven doorwerken.Het letselschaderecht is bedoeld om compensatie te geven voor de materiële
schade, schade die in geld uitgedrukt kan worden. Er is natuurlijk ook schade
die niet in geld uitgedrukt kan worden. Dit wetsvoorstel strekt ertoe, voor
deze niet kwantificeerbare en daarom voor het recht moeilijker te benaderen
schade toch een bepaalde vorm van compensatie te bieden. Om welk soort schade
gaat het hierbij? De wet spreekt van "affectieschade". Dat wordt
als volgt gedefinieerd: het nadeel dat niet in vermogenschade bestaat en dat
men lijdt doordat een persoon met wie men een affectieve relatie heeft, ernstig
gewond raakt of overlijdt als gevolg van een gebeurtenis waarvoor een ander
aansprakelijk is. Dit is dus de juridische omschrijving, maar in gewoon Nederlands
gaat het om schade aan het gevoelsleven.Dit wetsvoorstel biedt nu aan een beperkte kring van naasten een vast
bedrag als uiting van erkenning van het leed dat hun is aangedaan en als bijdrage
aan hun pogingen, de draad van het leven weer op te pakken. Het gaat om een
vast bedrag, voor iedereen gelijk, ongeacht de omstandigheden. Dat past bij
de symboliek van de daad die ermee wordt verricht, een gebaar van erkenning.
Als het daderschap eenmaal vaststaat, kan er een claim worden ingediend voor
dit vaste bedrag dat in het recht onpersoonlijk affectieschade wordt genoemd.
Zo eenvoudig is het.Als mijn fractie het goed ziet, regelt dit wetsvoorstel een afgebakend
gedeelte van het letselschaderecht. Dit is weliswaar belangrijk, maar het
is "afgegrensd" van andere vormen van letselschaderecht. Deze belangrijke
constatering betekent dat wij niet het gehele letselschaderecht hoeven te
reorganiseren, als wij deze vorm van erkenning willen realiseren voor de groep
mensen om wie het gaat. Wij kunnen dan veel van de juridische complicaties
van het letselschaderecht voor de duur van deze wetsbehandeling laten rusten.
De schriftelijke voorbereiding heeft juist sterk in het teken van deze mijns
inziens overbodige complicaties gestaan. Ook mijn fractie heeft zich daar
aanvankelijk in laten meeslepen.Wij hebben geconstateerd dat er in Frankrijk hiervoor een ander stelsel
bestaat. Dat maakt het mogelijk om gedifferentieerde bedragen uit te keren
al naar gelang iemand dichter bij of verder weg van het slachtoffer van het
misdrijf of het ernstige verkeersongeval staat. Die differentiatie leek op
het eerste gezicht rechtvaardiger. Daar stond echter tegenover dat er over
zulke verschillende bedragen en over de gradaties van nabijheid natuurlijk
veel geprocedeerd zou kunnen worden. Daardoor zou de claimcultuur bevorderd
kunnen worden. Bij nader inzien vonden wij het Franse stelsel dan ook minder
aantrekkelijk. Het is namelijk veel beter om een vast bedrag uit te keren
aan een door de wetgever goed afgebakende groep van mensen. Daarover hoeft
dan niet geprocedeerd te worden en het draagt niet bij aan het ontstaan van
een claimcultuur. Als het toch tot een proces komt, kan de rechter in heel
bijzondere gevallen altijd gebruikmaken van de toetsing aan de redelijkheid
en billijkheid, die nu eenmaal voor het hele vermogensrecht geldt. Als de
wetgever een niet-gedifferentieerde regeling bedoeld heeft, zal daar overigens
niet zo snel aanleiding toe bestaan.Is dit geen erg grove regeling? Nee, want het gaat hierbij niet om verdelende
rechtvaardigheid, zoals bij de materiële schadevergoeding. Het gaat alleen
om een symbolische erkenning van het leed dat iemand is aangedaan, omdat hij
of zij een naaste is van het slachtoffer. Dit gebeurt in de hoop dat deze
eenvoudige vorm van erkenning de weg vrij maakt voor een betere verwerking
van het verlies. Uit de wetenschappelijke literatuur en uit de ervaringen
van Slachtofferhulp Nederland blijkt dat erkenning in deze zin kan bijdragen
aan de verwerking van het verlies. Kortom, bij affectieschade hebben wij met
een heel andere grondslag te maken dan bij andere delen van het letselschaderecht,
waarbij wij kunnen rekenen en compenseren.De heer Wagemakers (CDA):U hebt een paar keer het woord "symbolisch" gebruikt in verband
met de betaling van een vast bedrag dat een zekere erkenning uitdrukt en een
gebaar is. Daarmee gaf u een definitie van een symbolische betaling. Vindt
u een bedrag van 10.000 belastingvrij, waarvan in onze samenleving een bijstandsmoeder
misschien wel tien maanden moet leven, een symbolische betaling?De heer Witteveen (PvdA):Ik meen dat u niet helemaal goed naar mijn woorden geluisterd hebt, want
ik heb gesproken over de symbolische erkenning. De daad van erkenning is dus
symbolisch. Het is ook alleen maar buitengewoon gelukkig dat daarvoor vervolgens
een reëel bedrag ter compensatie wordt verstrekt. Het slachtoffer kan
er werkelijk iets mee doen. Zo kan dat bedrag worden ingezet om een of andere
therapie te volgen. De symboliek is dus niet zozeer gelegen in het bedrag
als wel in de handeling die verricht wordt door de erkenning van het slachtofferschap.Mevrouw de voorzitter. Ik wil nog graag ingaan op een vraag die in het
nader voorlopig verslag door de VVD-fractie aan de orde is gesteld. Mijn fractie
had zich daarbij aangesloten. Die vraag gaat over de AMvB op basis van dit
wetsvoorstel. Die AMvB zou de mogelijkheden omschrijven voor differentiatie
van het bedrag dat als smartengeld wordt toegekend. De vraag die gesteld kan worden, is natuurlijk of hierbij de eenvoudige systematiek plotseling
wordt doorbroken. Zou een dergelijke AMvB dus ook gevolgen kunnen hebben buiten
het terrein van de affectieschade en meer in algemene zin in het letselschaderecht?
De minister heeft uitgelegd dat het een misverstand betreft en dat hij bij
zijn voorkeur blijft voor een vast bedrag. De AMvB biedt nu alvast een juridisch
handvat om, als het in de toekomst wenselijk wordt geacht, voor zeer ernstige
gevallen van affectieschade (ouders die hun kind verliezen) een hoger bedrag
vast te stellen. Mijn fractie is blij met deze uitleg en wenst de minister
toe dat het bestuderen van deze mogelijke AMvB hem tot de slotsom zal leiden
dat de minister voorlopig geen gebruik zal maken van die mogelijkheid. Wij
hebben een voorkeur voor een eenvoudig stelsel dat bedoeld is als erkenning
van het leed en als steun bij het verwerken van het verlies.Wij zijn zeer benieuwd naar de reactie van de minister op onze opmerkingen.De heer Wagemakers (CDA):Mevrouw de voorzitter. Het huidige recht gaat uit van de gedachte dat,
indien iemand door toedoen van een ander letsel oploopt, in beginsel alleen
de gekwetste zelf aanspraak kan maken op schadevergoeding. Daarvoor zijn overigens
wel enkele uitzonderingen in de wet opgenomen. Ik noem de artikelen 106 en
107 van boek 6. Nogmaals, dat zijn uitzonderingen. Bij die uitzonderingen
staat in ieder geval niet de vergoeding genoemd van immateriële schade
van derden.Dit alles berust op een duidelijke keuze die de wetgever heeft gemaakt.
Die heeft in dit land altijd gegolden. Over deze keuze is nog gediscussieerd
bij de invoering van het nieuwe BW in 1992. De argumenten voor die keuze staan
in de memorie van toelichting: tegengaan van commercialisering van verdriet,
tegengaan van ongewenste claimcultuur, vermijden van onsmakelijke procespraktijken.
Ik noem ook nog de grenzen van de beschikbare capaciteit bij de rechterlijke
macht.Met dit wetsvoorstel wil de minister op die keuze terugkomen. In de memorie
van toelichting betoogt de minister dat maatschappelijke ontwikkelingen daartoe
nopen. In dat verband wordt er verwezen naar jurisprudentie en naar de mening
van deskundigen.Laat ik vooropstellen dat de CDA-fractie vrijwel niets merkt van die maatschappelijke
druk. Naar onze indruk is dit ook geen problematiek die heel erg leeft in
de samenleving. Wat de jurisprudentie betreft is het oog van de fractie gevallen
op een arrest van de Hoge Raad van enkele jaren geleden. Daarin heeft de Hoge
Raad nog eens gezegd dat er in het huidige wettelijke stelsel geen plaats
is voor vergoeding van affectieschade en dat het de rechtsvormende taak van
de rechter te buiten gaat om in afwijking van het wettelijke stelsel toch
een vergoeding terzake toe te wijzen. Kortom, de Hoge Raad houdt de samenleving
en de rechters juist voor dat de jurisprudentie op dat punt geen vrije baan
kan nemen. Het is curieus en misschien wel tekenend dat in datzelfde arrest
als een soort woord ten overvloede een alinea is opgenomen met de volgende
strekking: "andere vormen van compensatie en erkenning van leed dan door
toekenning van een bedrag van smartengeld zijn denkbaar; de rechter kan daarover
geen alomvattend oordeel geven". De suggestie van de Hoge Raad is dus
dat, als je denkt aan erkenning van leed, dit niet onmiddellijk de vorm van
smartengeld moet aannemen. Bij dit wetsvoorstel valt het nog op dat, als het
over deskundigen gaat die hiertoe zouden uitnodigen, deze vorm in de literatuur
over het algemeen negatief beoordeeld is.De argumenten die aanleiding hebben gegeven tot dit wetsvoorstel zijn
over het algemeen als defensief te typeren. De wetgever zou thans voor de
keuze staan om de ontwikkelingen over te laten aan de rechtspraak dan wel
zelf grenzen te stellen. Dit staat zo min of meer letterlijk in de memorie
van toelichting. Het wetsvoorstel wordt als het ware ingediend om erger te
voorkomen. De opzet van het wetsvoorstel is evenwel met name bepaald door
de wenselijkheid om eventuele claims soepel en snel af te doen zonder al te
veel complicaties en procedures. Het is de vraag of dat met dit wetsvoorstel
bereikt is en of de weging die daarvan het gevolg is, wel redelijk is. De
discussie daarover spitst zich toe op een drietal elementen: het gesloten
stelsel, zowel geldend bij overlijden als bij ernstig letsel, en werken met
vaste bedragen.Ik begin met het laatste element. De toe te kennen schadevergoeding zal
bestaan uit een vast, niet te hoog bedrag dat bij algemene maatregel van bestuur
wordt vastgesteld. De vergoeding kan laag blijven, omdat geen werkelijke compensatie
van aangedaan leed wordt beoogd doch slechts erkenning en genoegdoening. Dit
element kwam ik ook tegen in het betoog van de heer Witteveen. Aldus handelende,
kan een te grote stijging van de aansprakelijkheidslast worden voorkomen.
Indien de bedragen inderdaad laag worden gehouden omdat het alleen gaat om
erkenning en genoegdoening en niet om een reële vergoeding, kan allereerst
een vraagteken worden geplaatst bij het feit dat de verweermiddelen die de
dader tegen de direct getroffene heeft, bijvoorbeeld het eigenschuldverweer,
ook aan de naasten kunnen worden tegengeworpen. Als er sprake is van medeschuld
van het slachtoffer is kennelijk een beetje erkenning al voldoende en niet
een volledige erkenning van het leed. Dit is een raar element van het wetsvoorstel.Het is echter vooral de vraag of toekenning van een vast bedrag in alle
denkbare situaties en voor naasten aansluit bij de wensen en behoeften van
de betrokkenen. De naasten willen vaak erkenning van hun verdriet en hun speciale
situatie. Zo'n vast bedrag, wij spreken over € 10.000, kan door
sommigen als een belediging ervaren worden. Voor anderen, die nauwelijks een
affectieve relatie hadden met de betrokkene maar wel binnen de kring vallen
die het wetsvoorstel definieert, is dit gevonden geld: € 10.000
belastingvrij. Dit bedrag zal geen prikkelwerking uitoefenen op potentiële
daders die hun gedrag zouden aanpassen om dit soort schadeclaims te voorkomen,
terwijl dit mede het doel is van het schadevergoedingsrecht. Een prikkeleffect
zal zeker niet optreden, omdat de dader zelf geen enkele vorm van schadeplichtigheid
zal voelen. Betaling zal over het algemeen plaatsvinden door de verzekeraar
of een schadefonds.Een systeem waarbij men voor alle mogelijke gevallen met een vast bedrag
werkt, heeft de charme van de eenvoud maar impliceert het over één
kam scheren van volstrekt ongelijke gevallen. Een overlijdensgeval als gevolg
van een kleine doch noodlottige fout bij een operatie van een
vrouw van 82 jaar is in termen van leed wellicht wat anders dan het doodrijden
van een enig kind. In de vakliteratuur, waarin over dit wetsvoorstel is geschreven,
wordt de suggestie gedaan van een soort puntensysteem zodat een differentiatie
kan worden ontwikkeld. Op deze manier kan een vrij eenduidige uitkomst worden
bereikt waardoor procedures voorkomen kunnen worden.De heer Witteveen (PvdA):Het lijkt mij dat een puntensysteem past in een systeem van verdelende
rechtvaardigheid waarbij geprobeerd wordt compensatie in geld te vinden voor
wat gebeurd is. De enorme variatie van gevallen die zich kan voordoen leent
zich daarvoor niet. Een veel eenvoudiger erkenning van het leed is een veel
interessantere weg. Daarnaast bestaan nog andere vormen van materiële
schadevergoeding die hier helemaal buiten vallen.De heer Wagemakers (CDA):In antwoord op mijn vraag aan de heer Witteveen over symbolische betalingen,
antwoordde hij dat het enerzijds een symbolische daad is en anderzijds een
reële vergoeding. In zijn betoog lag besloten dat de vergoeding enigszins
beoogt reële compensatie te bieden voor het leed waarmee dat correspondeert.
Als je die weg inslaat en je kijkt naar de hoogte van de bedragen waarover
wij nu spreken, € 10.000 belastingvrij, is enige vorm van differentiatie
niet zo gek.In de memorie van antwoord en de nadere memorie van antwoord is de minister
voorgehouden dat het wetsvoorstel in deze vorm ook grondslag biedt voor vaststelling
van meerdere vaste bedragen waarbij onderscheid wordt gemaakt naar gevallen
en naasten. De minister ziet bij de discussie over genoegdoening en erkenning
die als het ware voor dit wetsvoorstel inspirerend was, toch aanleiding voor
enige vorm van differentiatie. In onze visie kan dit element als positief
worden aangemerkt. Het is echter opvallend dat over een zodanig stelsel niet
uitvoerig gesproken is in de Tweede Kamer. De minister heeft gezegd dat dit
wetsvoorstel een grondslag biedt voor een ander stelsel van differentiatie.
In een latere memorie stond dat de woorden "een ander stelsel" een
verspreking waren, maar ik denk dat dit geen verspreking was. Het zijn onderscheiden
invullingen van wat men op dit punt kan invoeren.Dit laatste vestigt de aandacht op een ander element van het wetsvoorstel.
De financiële gevolgen worden vrijwel volledig bepaald door een algemene
maatregel van bestuur waarvoor geen voorhangprocedure is voorzien. Ik weet
dat deze minister aan twee dingen een geweldige hekel heeft: aan novelles
en aan voorhangprocedures. Het is wonderlijk dat een wetsvoorstel is voorzien
waarbij voor de financiële invulling – al of niet gedifferentieerd –
en de hoogte van de bedragen wordt verwezen naar een algemene maatregel van
bestuur waar het parlement geen greep heeft. De werkelijke effecten van het
wetsvoorstel worden in die zin aan het parlement onttrokken. Om deze reden
was in dit geval een voorhangprocedure nodig geweest.Daadwerkelijke betaling vindt over het algemeen plaats door verzekeraars
en het schadefonds. De praktijk leert dat als een uitkeringssysteem wordt
opgezet waarbij de kosten op een collectiviteit worden afgewikkeld, over het
algemeen de bedragen oplopen. Dit zal niet alleen gebeuren door de algemene
maatregel van bestuur die in hogere bedragen voorziet. Door het enkele feit
van het introduceren van een systeem van vergoeding van affectieschade ontstaan
dit gevaar en deze dreiging. Invoering betekent niet het einde van de discussie,
maar de start van een vervolgdiscussie over andere gevallen waarbij ook vergoeding
dient plaats te vinden en een eventuele verruiming van de kring van gerechtigden.
Als men deze stap zet, is er geen logische grens meer te vinden om een verdere
ontwikkeling van de claimcultuur op dit vlak tegen te gaan.Ik kom bij het gesloten systeem in de zin van een limitatieve afbakening
van de groep van naasten die rechthebbenden zijn. De vraag wie mijn naaste
is, is in een ver verleden reeds gesteld en vormt in het Lucasevangelie de
opmaat voor de parabel van de barmhartige Samaritaan. Daarin wordt overigens
afstand genomen van een gesloten stelsel, want niet de medejood, maar de Samaritaan
blijkt de echte naaste te zijn. Kortom, een open stelsel.De limitatieve afbakening van de groep van naasten in het wetsvoorstel
werkt in bepaalde gevallen per definitie onredelijk uit. Een biologische vader
die al 20 jaar geen contact meer heeft met zijn recent overleden dochter krijgt
een uitkering wegens affectieschade. Dit geldt ook voor een kleuter die zijn
moeder op tweejarige leeftijd heeft verloren en haar derhalve nooit heeft
gekend. Sterker nog, dit geldt ook voor een kind dat nog niet geboren was
toen zijn vader overleed als gevolg van een ongeval. Kinderen krijgen een
uitkering in geval van overlijden van hun ouders, echter afhankelijk van de
vraag of ze al of niet thuis wonen. Er vindt geen uitkering van affectieschade
plaats tussen kinderen onderling. Men wordt niet als naaste gekwalificeerd
als bijvoorbeeld een zus komt te overlijden, al betreft het de enige zus met
wie men jarenlang bij de ouders heeft samengewoond.De gekozen grenzen zullen niet voorkomen dat de afbakening van de groep
van naasten die aanspraak kan maken op een vergoeding aanleiding zal geven
tot een veelheid van processen. Allerlei naasten zullen proberen om een zodanige
voorstelling van zaken te geven dat zij kwalificeren binnen de kring van naasten,
zoals in het wetsvoorstel staat. Meerderjarige kinderen zullen ineens thuiswonend
zijn en allerlei personen zullen claimen in een duurzaam gezinsverband samen
te wonen met het slachtoffer. Het slachtoffer, en ik spreek over een slachtoffer
in termen van een ernstig letsel, heeft er belang bij om die stellingen te
steunen, aangezien dat immers € 10.000 per naaste oplevert. Daarnaast
wordt de kring ook geopend door de hardheidsclausule. Daarbij gaat het ook
om de vraag of de desbetreffende eiser in nauw persoonlijk contact staat met
de gekwetste. Dit betekent dat al deze regels onprettige processen zullen
opleveren, waarbij de kern van de afweging steeds ligt bij de vaststelling
en beoordeling van privéomstandigheden van de betrokken eisers, al
of niet geholpen door het slachtoffer.In het arrest van de Hoge Raad van 26 oktober 2001 is beslist dat,
indien iemand het oogmerk heeft om een ander affectieschade toe te brengen,
recht op volledige vergoeding van affectieschade bestaat. In die zeer tragische
zaak werd met opzet een kind vermoord om de moeder te kwetsen. De moeder ontving
een bedrag van honderdduizend gulden. Zou bij het thans voorgestelde stelsel
die moeder, behorende tot de kring van rechthebbenden zoals aangegeven in
het wetsvoorstel, daarnaast ook nog recht hebben op het voorziene vaste bedrag, een en ander zoals in de literatuur nu wordt verdedigd? Deze casuspositie
geeft mij aanleiding tot nog een andere vraag. Als het slachtoffer letsel
oploopt of overlijdt als gevolg van een verwijtbare nalatigheid van een naaste,
heeft die naaste die dan tevens de dader is, ook recht op vergoeding van affectieschade?
Als voorbeeld noem ik de man die met zijn vrouw in een auto rijdt en op een
bepaald punt geen voorrang geeft, wat leidt tot een ongeluk waarbij zijn vrouw
in de wagen overlijdt. Hij heeft dan verwijtbaar gehandeld en is tevens, niet
bewust en niet gewild, de dader. Krijgt die dader dan vergoeding van affectieschade?
Ik zag dat niet in het wetsvoorstel geregeld, maar misschien ligt het verborgen
in artikelen die mij zijn ontgaan.Dat de vergoeding geldt bij overlijden en bij ernstig letsel, is een keuze
die in de meeste Europese landen niet wordt gemaakt. Indien al immateriële
schadevergoeding wordt geïntroduceerd, ligt het voor de hand om die te
beperken tot gevallen van overlijden. Immateriële schadevergoeding zou
bij overlijden wellicht aanvaard kunnen worden, omdat anders de situatie voortduurt
dat de dader die het overlijden van een niet-kostwinner heeft veroorzaakt
geen enkele vergoedingsplicht voor enige schade, afgezien van de begrafeniskosten,
te vrezen heeft. De betrokkene is immers dood en de naasten hebben geen verdere
kosten voor verzorging. Ik geef toe dat dit enigszins wringt.Indien er sprake is van ernstig blijvend letsel ligt niet zozeer een vergoeding
in de immateriële sfeer voor de hand als wel dat er iets wordt gedaan
aan de positie van de naasten voor zover zij met vermogens- of inkomenschade
worden geconfronteerd. Het is van groot belang dat op dat punt het stelsel
wordt aangepast, met verwijdering van de begrenzingen die besloten liggen
in artikel 107 van Boek 6 BW. Het in het oorspronkelijke ontwerp van het nieuwe
BW opgenomen artikel 6.1.9.11a zou ter zake inspiratie kunnen bieden. Indien
op dit punt verbeteringen worden gerealiseerd, doet dat de positie van de
desbetreffende naasten meer recht dan een enkel financieel gebaar waaruit
erkenning zou moeten spreken dat ook aan hen leed is berokkend. Het achterwege
laten van een uitkering ter zake van affectieschade bij ernstig en blijvend
letsel zou ook processen overbodig maken over de vraag van wat precies een
ernstig en blijvend letsel is en voorkomt het door mij reeds gememoreerde
samenspel van slachtoffer met naasten, om laatstgenoemden in strijd met de
feiten als behorend tot de kring van rechthebbenden te doen kwalificeren.
Dit alles leidt mij tot een suggestie in het laatste deel van mijn betoog.Wij hebben nogal wat kritische kanttekeningen geplaatst bij dit wetsvoorstel.
Als men in de literatuur kijkt naar wat er wordt aangedragen, blijkt dat een
van de verwijten is dat bij dit wetsvoorstel wordt uitgegaan van onderscheidingen
en veronderstellingen die niet voldoende aan de praktijk zijn getoetst. Wij
vragen ons ook af of dit alles wel aansluit bij de feitelijke situatie en
bij de wensen van de slachtoffers en hun naasten. Men kan ook naar de ervaringen
op dat punt in het buitenland kijken. In de nadere memorie van antwoord aan
de Eerste Kamer wordt ingegaan op een recentelijk gegeven opdracht tot onderzoek
naar de verwachtingen van slachtoffers en naasten ten aanzien van het aansprakelijkheidsrecht.
De onderzoekers moeten nagaan wat slachtoffers en naasten willen bereiken,
bijvoorbeeld financiële compensatie, informatie, genoegdoening of steun.
Daarbij zal ook aan de orde komen of men bereid is af te zien van bepaalde
rechten in ruil voor een snellere afdoening van de claim. Wij vragen ons in
gemoede af of het niet voor de hand ligt de resultaten van dit onderzoek af
te wachten alvorens onomkeerbare stappen te zetten op het gebied van vergoeding
van affectieschade, met alle daaraan verbonden aspecten die ik hiervoor zo
kritisch heb bejegend. Wij wachten met belangstelling het antwoord af.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Mevrouw de voorzitter. Bij de invoering van het huidige Burgerlijk Wetboek
in 1992 is er expliciet voor gekozen om zogenaamde affectieschade niet voor
vergoeding in aanmerking te laten komen. Het is duidelijk dat in het korte
tijdsbestek van slechts elf jaar – het wetsvoorstel Affectieschade dat
wij vandaag behandelen werd op 6 februari 2003 aangeboden aan de Tweede
Kamer, elf jaar na 1992 – de tijden volledig veranderd lijken te zijn.
Affectieschade moet wettelijk geregeld worden, zo is de gedachte, omdat anders
de rechter het heft in eigen hand neemt en de grenzen verlegt om schadevergoedingsvorderingen
van verwanten te honoreren. En dat moet kennelijk voorkomen worden. Voor die
vrees bestaat nauwelijks plaats, zoals de heer Wagemakers zojuist duidelijk
maakte, refererend aan een uitspraak van de Hoge Raad.De achterliggende gedachte bij de opstellers van het wetsvoorstel tot
vergoeding van affectieschade is dat weliswaar nooit alle pijn van het verlies
of het aanzien van het lijden van de naaste kan worden weggenomen, maar dat
geld wel kan dienen als erkenning van het leed dat die naaste wordt aangedaan.
Bovendien betekent de vergoeding in geld een vorm van genoegdoening doordat
van de dader een opoffering in de vorm van geld wordt verlangd. In het wetsvoorstel
is gekozen voor een vaste kring van gerechtigden met een vast bedrag van € 10.000
per gerechtigde. Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede
Kamer is bij nota van wijziging een hardheidsclausule toegevoegd.Mevrouw de voorzitter. De VVD-fractie zet grote vraagtekens bij dit wetsvoorstel.
Ten eerste. Is er wel behoefte aan? In zeven van de vijfentwintig landen van
de Europese Unie bestaat de mogelijkheid van vergoeding van affectieschade:
België, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Luxemburg, Italië
en Spanje. Of er in Nederland behoefte aan bestaat, zal blijken uit de beantwoording
van de centrale vraag in het onderzoek van Akkermans, Van der Wal en Van Tilburg,
namelijk "welke zijn de verwachtingen en behoeftes die slachtoffers en
naasten van het aansprakelijkheidsrecht hebben, wat willen zij bereiken met
het schadeproces en welke afwegingen maken zij in dat kader?". De resultaten
van dit onderzoek, het antwoord op de centrale vraag, kunnen wij in het voorjaar
van 2007 tegemoet zien. Kennelijk is het antwoord op die vraag niet relevant
voor het voorliggende wetsvoorstel.Ten tweede. Als er behoefte is aan een wettelijke regeling voor de vergoeding
van affectieschade, is de keuze die is gemaakt in het wetsvoorstel dan wel
de juiste om aan de behoefte tot vergoeding van affectieschade tegemoet te
komen? Ik veronderstel dat de resultaten van het onderzoek van Akkermans c.s.
een antwoord op die vraag kunnen geven. Maar kennelijk is het antwoord op
die vraag niet relevant voor het voorliggende wetsvoorstel. Ten derde. Welke mogelijke consequenties zijn te verwachten als het wetsvoorstel
tot wet wordt verheven? Moeten wij dan vrezen dat het hek van de dam is, dat
in de naaste toekomst de kring van gerechtigden wordt uitgebreid en de bedragen
worden verhoogd, al was het maar met de inflatiecorrectie? Dient bijvoorbeeld
ook de staat affectieschade te vergoeden als het overlijden van een slachtoffer
veroorzaakt wordt door de nalatigheid van de overheid? Denkbaar is dat een
weg gebrekkig is onderhouden, als gevolg waarvan een dodelijk ongeval plaatsvindt.
Er zijn voor de naaste geen fiscale verplichtingen verbonden aan het uitgekeerde
bedrag van € 10.000, maar wie garandeert dat dit voor affectieschade
in de toekomst zo blijft, vooral als de bedragen hoger worden? Vanwege de
beperkte kring van gerechtigden van het wetsvoorstel valt te verwachten dat
er procedures gevoerd zullen worden op grond van de hardheidsclausule, met
als inzet "wie heeft het meeste verdriet?" of "mijn verdriet
is minstens zo groot als het jouwe, dus ik heb ook recht op € 10.000".
De onsmakelijke procedures die de minister beoogt te voorkomen, worden hiermee
juist binnengehaald. De vraag is ook of de door de minister beoogde preventieve
werking van het wetsvoorstel zal uitgaan. Als wij Van Velthoven en Suurmond
in hun artikel in het Nederlands Juristenblad van 2005, aflevering 37, volgen,
luidt het antwoord "nee". Uit een oogpunt van preventie is het bedrag
van € 10.000 veel te laag, zo stellen de auteurs. Voor een juiste
preventieve prikkel dient de volledige schade in rekening te worden gebracht.
Voor Nederland wordt de statistische waarde van een mensenleven geschat op
2 mln. Dat is een geheel ander bedrag dan de € 10.000!Mijn fractie kan zich niet aan de indruk onttrekken dat het wetsvoorstel
een sfeer van paternalisme ademt: de wet bepaalt wie verdriet heeft dat gelenigd
moet worden, de wet bepaalt hoeveel geld je voor je verdriet krijgt, de wet
bepaalt dat je niet twee keer smartengeld kunt krijgen in het geval dat je
verwant niet onmiddellijk overlijdt, de wet bepaalt dat de rechter buiten
beeld blijft enzovoorts.In de nadere memorie van antwoord schrijft de minister dat de uitkomsten
van het vervolgonderzoek van Akkermans c.s. op zijn vroegst in het voorjaar
van 2008 te verwachten zijn en dat het dus geen aanbeveling verdient om het
wetsvoorstel aan te houden tot die resultaten bekend zijn. Vervolgens stelt
de minister op pagina 2 van de nadere memorie van antwoord: "hoewel natuurlijk
niet uit te sluiten valt dat de uitkomsten van dit onderzoek meer inzicht
verschaffen in de vraag waar de naasten in deze behoefte aan hebben".
Is dat nu niet juist dé reden om op de resultaten van het onderzoek
te wachten en om een eventuele wettelijke regeling op die resultaten af te
stemmen? Die resultaten zouden ook inzicht kunnen verschaffen in de vraag
of naasten een vast bedrag prefereren boven een differentiatie in bedragen.
Dan zou ook de onwenselijke situatie kunnen worden voorkómen dat het
wetsvoorstel een grondslag biedt voor differentiatie in bedragen, vast te
stellen bij AMvB. Hiervoor verwijs ik naar pagina 3 van de nadere memorie
van antwoord. In deze passage op pagina 3 wordt naar de mening van mijn fractie
namelijk geen helder antwoord gegeven op de in de het nader voorlopig verslag
gestelde vragen.Aan het begin van de tweede alinea staat: "Daarvoor is gekozen om
in de toekomst eventueel wenselijke aanpassingen daarvan betrekkelijk eenvoudig
te kunnen laten plaatsvinden (...) Mijn opmerking in de memorie van antwoord
dat de algemene maatregel van bestuur een grondslag biedt voor een mogelijk
ander stelsel, is dan ook minder gelukkig." Het antwoord op de vraag
lijkt gegeven, maar de minister vervolgt: "Het stelsel dat uitgaat van één
vast bedrag of bedragen is immers in het voorstel neergelegd (...). Het voorstel
biedt in die zin een grondslag voor een differentiatie in bedragen."
Daar eindigt het citaat weer. Het is mijn fractie niet helemaal helder wat
met deze beantwoording wordt bedoeld. Aan het begin van de beantwoording neemt
de minister het terug. Daar zegt hij: dat is juist, mijn opmerking was minder
gelukkig. In de andere passage wordt dat weer teruggenomen, althans, als je
het leest zoals wij het lezen: "in die zin biedt het een grondslag voor
differentiatie in bedragen". Misschien kan de minister helderheid bieden.Het moge duidelijk zijn dat de VVD-fractie kritisch staat ten opzichte
van het wetsvoorstel en veel waarde hecht aan de uitkomsten van het onderzoek
van Akkermans c.s. De vraag waarom niet eerst de resultaten van dit onderzoek
worden afgewacht alvorens tot een wettelijke regeling van affectieschade wordt
besloten, blijft mijn fractie bezighouden. Het antwoord van de minister op
die vraag in de nadere memorie van antwoord overtuigt ons niet. Om die reden
stellen wij die vraag thans opnieuw.Wij hebben een aantal vragen aan de minister gesteld. Wij wachten met
belangstelling de beantwoording van onze vragen door de minister af.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Het wetsvoorstel introduceert weliswaar niet de term "affectieschade",
maar wel de omschrijving van dit begrip. Het bestaande Burgerlijk Wetboek
kent het begrip ook niet. De artikelen 107 en 108 van boek 6 BW maken in het
licht van de parlementaire geschiedenis, dat wil zeggen die van de jaren 1986
tot 1992, duidelijk dat derden, dus nabestaanden en naasten, in geval van
overlijden of verwonding van een naaste of verwant geen recht hebben op vergoeding
van affectieschade, anders gezegd op smartengeld. De wetgever heeft op dit
punt destijds een weloverwogen keuze gemaakt, die echter destijds en daarna
niet onomstreden is geweest. De rechtspraak blijkt te zoeken naar wegen om
in gevallen zoals aangeduid toch smartengeld toe te kennen door shockschade
aan te nemen en zo het gesloten stelsel open te breken, althans de grenzen
ervan te verkennen. De heer Wagemakers heeft zo-even terecht opgemerkt dat
de Hoge Raad wat dit betreft toch zekere grenzen heeft gesteld. Niettemin
is in de lagere rechtspraak shockschade aangenomen zonder dat aan de daarvoor
gestelde vereisten is voldaan. Shockschade wordt verstaan als geestelijk letsel,
in de zin van een gezondheidsaantasting gelegen in een ernstige psychische
stoornis, ontstaan als gevolg van het overlijden of de ernstige verwonding
van een naaste. De benadeelde kan hierdoor zowel materiële als immateriële
schade lijden. De uit geestelijk letsel voortkomende immateriële schade
komt in beginsel ook voor vergoeding in aanmerking, uiteraard onder de voorwaarde
dat de gebeurtenis waardoor de benadeelde geestelijk letsel oploopt ook jegens
deze onrechtmatig is. Met "affectieschade" heeft men gewoonlijk het oog op de immateriële
schade die men lijdt door het ernstige verdriet om de verwonding of het overlijden
van een naaste. Het wetsvoorstel wil nu een omschreven groep van gerechtigden
een vast bedrag per gebeurtenis toekennen. Toekenning van smartengeld aan
nabestaanden van een overledene – slachtoffer van een misdrijf –
en aan verwanten van een ernstig verwonde oogt op het eerste gezicht sympathiek.
Dit sluit aan, zo zou ik menen, bij een diep menselijke behoefte om troost
te bieden in situaties waarin ernstig leed wordt ondervonden. Volgens de toelichtende
stukken bij het wetsvoorstel is de belangrijkste functie van de vergoeding
van immateriële schade, dus een financieel gebaar, aan nabestaanden of
verwanten van een slachtoffer gelegen in de erkenning van het toegebrachte
leed en dus niet in de eerste plaats als genoegdoening te beschouwen voor
ondervonden leed. Elders in de stukken, zoals op pagina 9 van de memorie van
antwoord, wordt gesproken van de erkenning van de vermindering van welzijn.
Het gaat om een erkenning die door een verklaring voor recht niet mogelijk
is. Over dat laatste zijn wij het waarschijnlijk allen eens.Gaandeweg zijn bij onze fracties echter de nodige twijfels gerezen over
de opzet van het wetsvoorstel. Die twijfels zijn ook toegenomen. Wij geven
gaarne toe dat de wettelijke omschrijving van de groep gerechtigden en het
systeem van vaste bedragen de charme en de voordelen van de eenvoud lijken
te hebben. Nochtans zijn twijfels gerezen over de grondgedachte van het wetsvoorstel,
namelijk dat de uitkering van een vergoeding, meestal waarschijnlijk door
een verzekeraar of door schadefondsen, zou worden ervaren als een erkenning
van ondervonden leed dat ons in de loop van het menselijk bestaan overkomt
en op die wijze zou kunnen helpen bij verwerking, en in zekere zin zou worden
gecompenseerd. Onze bedenkingen hangen samen en liggen in zekere zin in lijn
met die bij de vergoeding van schade wegens "wrongful birth".Naast twijfels over de grondgedachte van het voorstel, leven er bij onze
fracties ook twijfels over inhoudelijke aspecten van het voorstel. Wij hebben
bijvoorbeeld twijfel over de stelling die wordt ingenomen op pagina 6 van
de nadere memorie van antwoord, waar het gaat om de beschrijving van de kring
van gerechtigden. Volgens die stelling moet het overlijden van een echtgenoot
of kind als een aanmerkelijk ernstiger verlies worden ervaren dan het overlijden
van een broer of zuster. Wie bepaalt dat in algemene zin? Ik zou eraan kunnen
toevoegen: het zal je maar gezegd worden als broer of zus. Ook heerst er twijfel
over de stelling van regeringszijde dat het voorstel niet zal leiden tot een
ongewenste bevordering van de claimcultuur, aangezien het niet om excessieve
bedragen gaat.Ook onze fracties onderschrijven het streven om de juridisering in het
letselschaderecht tegen te gaan. Zijn er in het licht van die doelstelling
niet te veel onzekerheden in het wetsvoorstel ingebouwd? Wij noemen enkele
van de meest voor de hand liggende punten.Ten eerste: wat is te verstaan onder "ernstig blijvend letsel"?
Wanneer is daarvan sprake? Wordt ervan uitgegaan dat een bepaalde vorm en
mate van invaliditeit aanwezig moet zijn?Ten tweede: de bij de tweede nota van wijzigingen ingevoegde artikelen
107 en 108, tweede lid, onder g, die een vergoeding mogelijk maken aan "derden
die geacht worden een zeer nauwe affectieve band te hebben of te hebben gehad
met het slachtoffer", zorgen voor onzekerheden. Een zodanige band moet
eventueel in een proces aangetoond worden. Minister Korthals deelde destijds –
ik spreek over 2001 – nog mede niets voor deze uitbreiding van de kring
van gerechtigden via een hardheidsclausule te voelen.Ten derde: de eigen schuld van het slachtoffer, welke tot vermindering
van het vaste bedrag van de vergoeding kan leiden. Is dit geen ingebouwde
bron van onenigheid en onfrisse geschillen?Ten slotte: de algemene maatregel van bestuur, die zal voorzien in gedifferentieerde
vaste bedragen die nog niet zijn vastgesteld. Wordt hiermee de reikwijdte
van de AMvB niet opgerekt, aangezien deze delegatie oorspronkelijk enkel bedoeld
was – zo blijkt uit stukken van Justitie – om bijstelling in verband
met de geldontwaarding mogelijk te maken? Wordt hiermee via delegatie niet
de mogelijkheid van een ander stelsel gecreëerd?Onze twijfels over de beperkte opzet en vorm van het wetsvoorstel zijn
nog versterkt toen wij via de memorie van antwoord ervan kennisnamen dat de
minister had besloten een breed onderzoek te laten verrichten naar de verwachtingen
die slachtoffers en hun naasten van het aansprakelijkheidsrecht hebben, welk
onderzoek inmiddels van start is gegaan en waarvan de resultaten naar verwachting
in het voorjaar van 2007 tegemoet kunnen worden gezien. Daarna zal nog een
vervolgonderzoek plaatsvinden. De argumenten om niet eerst de resultaten van
deze onderzoeken af te wachten alvorens tot initiatieven voor wetgeving te
komen, komen op onze fracties niet erg overtuigend over. Per saldo doet een
aantal van onze twijfels onze fracties gereserveerd staan tegenover dit wetsvoorstel.
Niettemin zullen wij met belangstelling naar de uiteenzettingen van de minister
luisteren.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.37 uur tot 13.30 uur geschorst.De voorzitter:Ik verzoek u allen te gaan staan.Op 19 juli jongstleden is oud-KVP-senator Jan van den Brink op 91-jarige
leeftijd overleden. Hij was lid van de Eerste Kamer in de periode van 1945
tot en met 1948.Jan van den Brink, wetenschapper, minister en bankier, begon zijn bliksemcarrière
in 1940 als ambtenaar bij het ministerie van Handel, Nijverheid en Scheepvaart.
Even daarvoor was hij cum laude afgestudeerd in de economie aan de Hogeschool
in Tilburg. Twee jaar later promoveerde hij bij hetzelfde instituut op de
dissertatie "Maatschappijstructuur en Werkgelegenheid", ook cum
laude. In 1942 nam hij ontslag om vervolgens onder te duiken en in de illegaliteit
werk te verrichten voor het blad "Je Maintiendrai". Direct na de
Tweede Wereldoorlog werd hij hoogleraar staatshuishoudkunde aan de Katholieke
Universiteit Nijmegen en lid van deze Kamer voor de KVP.Drie jaar later werd Van den Brink, pas 32 jaar oud, de jongste minister
toen in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. Vier jaar lang was hij
minister van Economische Zaken, een functie waarin hij naam maakte met drie
nota's over de industrialisatie in Nederland, die de wegen
aangaven waarlangs de Marshallhulp in Nederland geïnvesteerd moest worden.
Hij verdedigde als minister succesvol het wetsvoorstel tot goedkeuring van
het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal
en stond aan de wieg van de Wet Assurantiebemiddeling en de Winkelsluitingswet.Na vier jaar vertrok hij uit de politiek waarin hij, ondanks verzoeken
in 1959 en 1966 om formateur en premier te worden, niet meer zou terugkeren.
Hij werd bankier bij de Amsterdamse Bank NV, de latere AMRO-bank. In 1978
sloot hij daar zijn actieve loopbaan af als lid en medevoorzitter van de raad
van bestuur. Daarna bleef hij nog acht jaar lang lid van de raad van commissarissen
van dezelfde bank. Daarnaast had hij tal van commissariaten bij diverse ondernemingen,
waaronder de Nederlandse Spoorwegen.In de politiek bleef hij geïnteresseerd. Zo was hij in 1976 een van
de opstellers van de zogenaamde Brief van Negen, waarin ondernemers hun bezorgdheid
uitten over het beleid van het kabinet-Den Uyl. Later schreef hij Zoeken naar
een "Heilstaat", waarin hij de opbouw, de neergang en het perspectief
van de Nederlandse welvaartsstaat schetst. Verder fungeerde hij achter de
schermen nog jarenlang als vraagbaak en adviseur voor diverse politici.Na zijn pensionering was hij actief als kunstschilder en exposeerde hij
in diverse kunsthandels, galeries en musea. Jan van den Brink was Grootofficier
in de Orde van Oranje-Nassau, Grootkruis in de Orde van het Legioen van Eer,
Grootkruis in de Kroonorde, Grootofficier in de Orde van de Heilige Gregorius
de Grote en Ridder in de Orde van het Heilig Graf van Jeruzalem.De Eerste Kamer is hem dankbaar voor wie hij was en wat hij in zijn lange
leven op vele plaatsen in onze samenleving, ook in deze Kamer, heeft betekend.
Moge dit een steun zijn voor zijn familie bij de verwerking van hun verdriet.Ik verzoek u allen om een moment van stilte.(De aanwezigen nemen enkele ogenblikken stilte in acht.)De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-1798-1804.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl