Behandeling van:  - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2002 (28000 XIII);  - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2002 (28000 D)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 709-743

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

25-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 14, pagina 709-743

17-10-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28000-XIIIToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28000-DToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 17 oktober 2001)Pagina 743-743
Debat over: - de Staat van de Europese Unie (28005); - de toekomst van de Europese Unie (27407, nr. 9); - de uitbreiding van de Europese Unie (23987, nr. 6)Pagina 760-797
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 17 oktober 2001)Pagina 813-814
Presentie en opening (woensdag 17 oktober 2001)Pagina 709-709
Behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2002 (28000 XIII); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2002 (28000 D)Pagina 709-743
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wet luchtvaart inzake de inrichting en het gebruik van de luchthaven Schiphol (27603), en van: - de motie-Van Gijzel over verbetering van kwaliteit van de leefomgeving (27603, nr. 33); - de motie-Rosenmöller over de Oostbaan (27603, nr. 34); - de motie-Rosenmöller over een TAEG-norm (27603, nr. 35); - de motie-Rosenmöller over vermindering van het aantal ernstig gehinderden (27603, nr. 36)Pagina 743-760
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Wet luchtvaart inzake de inrichting en het gebruik van de luchthaven Schiphol (27603),en van: - de motie-Van Gijzel over verbetering van kwaliteit van de leefomgeving (27603, nr. 33); - de motie-Rosenmöller over de Oostbaan (27603, nr. 34); - de motie-Rosenmöller over een TAEG-norm (27603, nr. 35); - de motie-Rosenmöller over vermindering van het aantal ernstig gehinderden (27603, nr. 36)Pagina 797-813

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 166 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2002 (28000 XIII);het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2002 (28000 D).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Ten Hoopen (CDA):Mevrouw de voorzitter. Ik wil beginnen met de visie van het CDA op de
economie en op de samenleving. Daar draait het namelijk om. De Nederlandse
economie is sterk verbonden met de wereldeconomie. Door de introductie van
de euro per 1 januari 2002 zal de Europese markt verder worden geïntegreerd.
Het CDA gaat uit van een betrokken samenleving, waarin respect voor mens en
natuur centraal staat. Het particulier ondernemerschap speelt een belangrijke
rol als het erom gaat mensen in staat te stellen zich te ontplooien en verantwoordelijkheid
te nemen. Op die manier krijgt ook het maatschappelijk ondernemen zijn plaats.
Het CDA kiest voor een markteconomie, waarin de overheid een voorwaardenscheppende
rol speelt om eerlijke concurrentieverhoudingen te waarborgen. De heer Bolkestein
zei onlangs dat hij een voorstander is van een Angelsaksische samenleving.
De minister van Economische Zaken sprak zelfs van de privatisering van de
mens als volgende fase. De minister constateerde voorts dat de SER weer terug
is van weggeweest, gezien het feit dat er nog meer adviezen zijn uitgebracht
dan vroeger. Dat vond zij een zorgelijke ontwikkeling. Dat is toch een beetje
vreemd voor een minister die deel uitmaakt van dit kabinet en in het buitenland
als voorbeeld wordt gesteld, aangezien men het poldermodel een goede manier
vindt om de samenleving in te richten. Misschien kan zij daar eens op reageren?Zoals gezegd, het CDA stelt vanuit zijn grondbeginselen ethische grenzen
aan de economie. Wij vinden dat Nederland binnen Europees verband
een eigen afweging moet kunnen maken over ethische kwesties, zoals bij het
octrooien van planten en dieren. De markt, en dus ook de interne markt, kent
in deze zijn grenzen. Daar past geen besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid
bij. Die juichen wij op het gebied van de interne markt overigens normaliter
juist toe. Is de minister bereid om zich de komende tijd in te zetten om deze
exception éthique op de politieke agenda te zetten?Dat brengt mij bij marktwerking, deregulering en wetgeving. Uiteindelijk
doen wij het allemaal voor een lagere prijs voor de consument. Tot nu toe
zijn de resultaten echter teleurstellend. Ik denk hierbij aan de notarissen
en, niet te vergeten, de taxi. Gelukkig is binnen het kabinet ook het denken
niet stil blijven staan. Dat is winst. Met vreugde constateert het CDA dan
ook dat het kabinet van zins is zich in het MDW-project in de toekomst meer
te richten op het borgen van het publieke belang. Dat is niet meer dan logisch,
want marktwerking is geen doel op zichzelf, maar een middel. Een dergelijke
aanpassing juichen wij dan ook toe. Daarin zien wij ook een expliciete wens
vervuld. Wat betreft de toekomstige aanpak kan de vraag worden gesteld of
niet meer grote projecten in MDW-verband moeten worden aangepakt, zoals de
energiesector en Schiphol. Anders denken wij toch dat veel van de leereffecten
uiteindelijk verloren gaan.De CDA-lijn bij de monopoliede netwerkgebonden infrastructuur is duidelijk:
liever een publieke monopolie, dan een private monopolie. De hoofdinfrastructuur
is dan in handen van de overheid en dat is een heldere lijn. Ook hierover
verschilt het CDA van mening met de minister, die zich heeft uitgesproken
voor private monopolies. Gelukkig hebben wij een medestander: de VVD-fractievoorzitter
Dijkstal. Die zei in de Haagsche Courant ook liever te kiezen voor een publieke
monopolie. Ook VVD-minister Korthals zat onlangs op deze lijn. Dat stond in
NRC Handelsblad. Maar wat blijft er dan over van het principe dat het kabinet
met één mond spreekt? Waar staat de minister van Economische
Zaken als het gaat om deze keuze? Voor de leden van de CDA-fractie weegt de positie van het midden- en kleinbedrijf
zwaar. Het CDA ziet groot- en kleinbedrijf als complementair; geen tegenstelling,
maar samenwerking. Sinds de oprichting van de NMa is het vertrouwen van het
midden- en kleinbedrijf heel gering. Gelukkig gaat het iets beter. Daar zullen
wij bij de behandeling van het wetsvoorstel over de NMa nog uitgebreid op
terugkomen.Een belangrijke pijler in het CDA-denken is "het nemen van verantwoordelijkheid
en daarop aangesproken kunnen worden". De minister van Economische Zaken stelt
wel al te nadrukkelijk dat EZ systeemverantwoordelijk is en niet resultaatverantwoordelijk,
gezien de vele externe invloedfactoren. Een dergelijke manier van denken vinden
wij eigenlijk niet passen bij deze minister. Dat brengt mij bij een uitermate
lastig probleem voor ondernemers, namelijk de administratieve lasten. Dat
had wat ons betreft het succesnummer mogen zijn van deze periode van minister
Jorritsma. Dat hadden wij haar graag gegund. Maar ja, de minister ziet zichzelf
blijkbaar niet als resultaatverantwoordelijk. Wie is het dan wel? Ook de minister
geeft toe dat de doelstelling niet is gehaald. Het tempo is er gewoon uit.
De ondernemer ervaart alleen maar meer administratieve lasten. In de toekomst
willen wij de minister wel degelijk op resultaten afrekenen, ook wat haar
coördinerende functie naar andere departementen betreft in het kader
van VBTB. Dat geldt niet alleen voor nieuwe, maar ook voor bestaande regelgeving.
Ook daar is zeker de toets met betrekking tot administratieve lasten nodig.De minister zei bij haar aantreden dat het ministerie van Economische
Zaken een denktank zou moeten worden. Minister Jorritsma is als het gaat om
marktdenken ongetwijfeld het boegbeeld van Paars te noemen. Veel van wat zij
tegenkwam, werd losgelaten en overgeheveld naar de markt. De secretaris-generaal
van EZ, de heer Van Wijnbergen – die ontegenzeggelijk over veel denkkracht
beschikte – werd geprivatiseerd. De heer Winsemius gaf in plaats van
de minister leiding aan het EZ-project "Economie van de 21ste eeuw"; dus de
toekomst. Er wordt op grote schaal gebruik gemaakt van externe consultants.
Vraag is of de minister ook zou willen luisteren naar externe CDA-consultants,
bijvoorbeeld als het gaat om de zorgsector. Heeft de minister kennisgenomen
van het CDA-rapport "Nieuwe regie in de gezondheidszorg", een christen-democratische
visie op de structuur en de financiering van de gezondheidszorg, waardoor
onder andere het ziekteverzuim kan worden teruggedrongen en de kosten voor
het bedrijfsleven kunnen worden verlaagd. Graag hoor ik daarop een reactie
van de minister. Waarom heeft de minister in weerwil van CDA-consultants middels
de SUWI-wetgeving ingestemd met de grootste nationalisatie van na de oorlog
in Nederland? Ook daarop krijg ik graag een reactie van de minister.Dat brengt mij bij de stand van de economie. In de begroting van Economische
Zaken betitelt de minister de economische situatie als zorgwekkend. Uiteraard
is die situatie na 11 september nog verder verslechterd. Rondom de arbeidsproductiviteit
doen zich zorgelijke ontwikkelingen voor, hoewel hierbij een kanttekening
geplaatst mag worden. De voorganger van deze minister, de heer Wijers, vond
die situatie niet zo zorgwekkend. Immers, er is veel laaggeschoolde arbeid
toegestroomd en dat werkt door op macroniveau. De vraag is nu: wat wil de
minister precies? Dat blijkt niet erg uit haar begroting. Uit de beleidsagenda
van EZ spreekt onvoldoende een "sense of urgency" met het oog op de economische
situatie. De EZ-begroting zou gekarakteriseerd kunnen worden als een analyse.
Wij menen dat een sense of urgency wel degelijk nodig is, gezien de problemen
met de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven.Wij willen de minister graag zeven beleidsversterkingen aanreiken om de
slagkracht van het Nederlandse bedrijfsleven te versterken. Ten eerste noem
ik de discussie over het verlagen van de sociale premies om de concurrentiepositie
van het Nederlandse bedrijfsleven te versterken. Dat mogen wij toch als de
hoofdtaak van de minister beschouwen, die zelf heeft geconstateerd dat de
economische situatie zorgwekkend is? Vorige week ving de CDA-fractie bot bij
het kabinet, maar als ik het goed heb gelezen, staat het wel in het eigen
programma. Een tweede punt. Een van de meest urgente problemen heeft betrekking op
de elektriciteitssector. Zelf zei de minister eens: ik heb eigenlijk een budgetje
van niks; op EZ is eigenlijk maar één vakportefeuille waarin
je je vast kunt bijten en dat is energiebeleid. Maar de minister bijt niet
door. De industrie, die momenteel wordt geacht vrij te mogen inkopen, betaalt
voor de elektriciteit tussen de 30 en 50% meer dan dezelfde industrie in het
buitenland. Daardoor ontstaat een concurrentienadeel. Hetzelfde geldt voor
de kleinverbruikers, want als de grote bedrijven niet kunnen profiteren van
de marktwerking, doen de kleine bedrijven en de particulieren dat al helemaal
niet. Het CDA pleit dan ook voor een level playing field. Daarom is bij de
Elektriciteitswet via het amendement-Lansink de reciprociteit ingebouwd. Nu
blijkt echter dat reciprociteit ook bij de wijze van opwekking, dus milieu
en duurzaamheid, geboden is, anders verliezen economie en milieu. Wij kiezen
voor een win-winsituatie en naar ik hoop, de minister ook.Naar ons oordeel is een tweeledige strategie nodig. 1. In EU-verband moeten
zo spoedig mogelijk afspraken worden gemaakt om een level playing field te
creëren op milieugebied, zodat de milieuvriendelijk geproduceerde elektriciteit
niet uit de markt wordt gedrukt door bijvoorbeeld bruinkoolcentrales. 2. Tot
het moment waarop een geharmoniseerd EU-milieubeleid tot stand komt, is een
overbruggingsmaatregel nodig. Ik denk hierbij aan een pakket fiscale faciliteiten.
Bovendien nodigen wij de minister graag uit, de informatievoorziening naar
het midden- en kleinbedrijf sterk te verbeteren. Daarin schiet de minister
in onze optiek nog tekort. Per 1 januari krijgen immers 65.000 bedrijven in
theorie de mogelijkheid om op de vrije markt stroom in te kopen.In het belangrijke SER-advies Sociaal en economisch beleid 2000-2004 wordt
de eerstverantwoordelijke bewindspersoon, mevrouw Jorritsma, opgeroepen een
deltaplan te ontwikkelen voor duurzame energie. Kan de minister eens aangeven
wat daarvan is waargemaakt?Een derde versterking betreft technologie en kennisdiffusie. Onlangs verscheen
de notitie "Innovatie en inkomende investeringen". Buitenlandse bedrijven
in Nederland zijn aanzienlijk innovatiever dan de Nederlandse bedrijven, terwijl
zij niet meer aan research en development uitgeven. Waarom wordt geen kennisdiffusiecentrum
opgericht, waarin alle studies en expertise worden gebundeld? De analyse is
al jaren hetzelfde, maar kennelijk gebeurt er weinig. Time to market is toch
de sleutel tot succes.Een vierde versterking: de hoge werkloosheid onder allochtonen. Integratie
door ondernemerschap is belangrijk. MKB Nederland heeft zijn verantwoordelijkheid
genomen via het convenant. Dat heeft daadwerkelijk gewerkt. Er is resultaat.
Mensen hebben een nieuw perspectief gekregen en hebben een nieuwe toekomst.
Kan de minister die stimulerende en coördinerende taak waarmaken en dit
initiatief verbreden, bijvoorbeeld naar andere sectoren, zoals de gezondheidszorg?Een vijfde versterking: beroepsonderwijs. Wat doet de minister nu concreet?
Heeft zij bijvoorbeeld kennisgenomen van het CDA-plan van de heer Van den
Akker met de titel "Aan de bak"? Dit plan biedt een praktijkoplossing voor
vroegtijdige schoolverlaters. Is de minister bereid dit CDA-plan in te brengen
in het komende najaarsoverleg? Dan krijgt het ook effect.Een zesde versterking: de exportbrief van staatssecretaris Ybema. Ik dank
hem voor de inventarisatie. Die is goed, maar waar wil hij naartoe? Is hij
bereid met het bedrijfsleven rond de tafel te gaan zitten, samen met hen de
toekomst te verkennen en daaraan een benchmarkonderzoek te koppelen van het
exportinstrumentarium binnen OESO-verband? Wij vinden het vreemd dat het programma
voor startende exporteurs, Starters buitenlandse markten, is gehalveerd. Wij
hebben de indruk dat dit een goede en nuttige regeling is. Waarom is dat gebeurd?
Wij zien deze omissie graag hersteld.Het zevende versterkende punt voor de concurrentiepositie van het Nederlandse
bedrijfsleven betreft de exportkredietverzekering. De indruk van het Nederlandse
bedrijfsleven is al jaren dat het hele kredietverzekeringssysteem beter kan,
met name omdat er sprake is van een tijdrovend drietrapssysteem: NCM, De Nederlandsche
Bank en het ministerie van Financiën, afhankelijk van de hoogte van het
bedrag. Er is al vaak geopperd De Nederlandsche Bank er tussenuit te halen.
Dat is nooit geaccepteerd door het ministerie van Financiën. Gezien de
ontwikkelingen van het laatste jaar, waarbij ik doel op het presteren van
de NCM, het Bazel-akkoord en het samengaan van NCM met de Duitse Gerling,
komt bij de CDA-fractie de vraag op de huidige structuur te ontmantelen en
te komen tot een soort één agentschap. In Duitsland tekent immers
ook kredietverzekeraar Hermes de polissen namens het Wirtschaftsministerium.
Waarom valt dat in Nederland onder het ministerie van Financiën, hoewel
het om exportbevordering gaat? Kan de staatssecretaris de Kamer een notitie
doen toekomen over dit onderwerp, zodat wij dit punt nog in deze regeerperiode
kunnen regelen?Ik kom tot de evaluatie van het vierjarig beleid van een VVD-minister
op het ministerie van Economische Zaken, in dit geval mevrouw Jorritsma. Het
is waarschijnlijk haar laatste begroting en daarom lijkt mij dit een goed
moment.Het ministerie van Economische Zaken is naar onze mening hét innovatieministerie
met een sterke interventietaak. Graag vernemen wij van de minister wat de
resultaten, dus niet de inspanningen, zijn van haar ministerie op het gebied
van interventie. Wij hebben de indruk dat de houding van de minister in dezen
wat al te laconiek is. Ik noem enkele voorbeelden. Hoe zit het met de coördinatie
op het gebied van ICT? Voor ICT geldt eigenlijk hetzelfde als voor de administratieve
lasten. Ik beluister steeds dat minister Hermans zich al de kennisminister
noemt. Wat gebeurt er om de bedrijfsterreinen weer beschikbaar te krijgen
in het kader van de herstructurering van oude bedrijfsterreinen en het ontwikkelen
van nieuwe? Dat is essentieel voor het bedrijfsleven. Wat gebeurt er ter verbetering
van de bereikbaarheid van de bedrijven? De files zijn in vier jaar gegroeid
en niet teruggedrongen. Wat wordt er gedaan ter verhoging van de veiligheid?
Jaarlijks worden een miljoen aangiften gedaan waarvan een deel de prullenbak
ingaat. Het gezag van de overheid wordt daardoor verder ondermijnd. Rechtsbescherming
van de ondernemer is de kerntaak van de overheid. Daarvoor dient de minister
van Economische Zaken naar onze mening haar verantwoordelijkheid
te nemen.Wij zouden het belangrijk vinden, te weten hoe de minister zelf haar testament
ziet. Ik bedoel daarmee bepaald niet de uitspraken die zij heeft gedaan over
de voorzitter van MKB Nederland. Wij vonden die gewoon ongepast. Wij bedoelen
daarmee het volgende. Minister Andriessen zette het clusterdenken op de agenda,
alsmede het Platform globalisering. Minister Wijers kwam met topinstituten
voor technologie. Wat is de scorekaart van deze minister? Hoe zou zij herinnerd
willen worden? Vooralsnog hebben wij de zakenmissie voor vrouwelijke ondernemers
gehad. Op zichzelf is dat een vernieuwend element, maar is er nog meer?De CDA-fractie heeft de afgelopen jaren een aantal malen kanttekeningen
geplaatst bij het beleid in zijn algemeenheid, maar ook bij het beleid van
dit ministerie. Zo begon Paars meteen met het bezuinigen van 300 mln gulden
op energie- en technologiesubsidies. Ook Paars 2 sneed bij aanvang in de kenniseconomie.
De minister mocht dan wel graag bekendstaan als de minister van marktwerking,
maar toch voerde zij niet altijd een consistent beleid. Zo heeft het er lange
tijd naar uitgezien dat de minister een van de grootste lastenverzwaringen
uit de recente geschiedenis zou doorvoeren. Het betrof het doorberekenen aan
burgers en bedrijven van de zogenaamde bakstenenproblematiek ter grootte van
8 mld gulden. Mijn kinderen zouden zeggen: hoezo, kabinet van de lastenverlichting?
De fractie van het CDA heeft zich daar fel tegen verzet. Gelukkig heeft de
Eerste Kamer het tij uiteindelijk kunnen doen keren.Ook was de CDA-fractie verbaasd dat de minister de marktwerking op de
kabel de nek probeerde om te draaien. Wij wilden juist wel zo spoedig mogelijk
de internetserviceproviders op de kabel toelaten. Juist op terreinen waarop
de minister niet had moeten loslaten en dus niet had moeten vertrouwen op
marktwerking, deed zij dat toch. Een goed voorbeeld daarvan is de afschaffing
van de Vestigingswet. Een ander voorbeeld is het hoogspanningsnet voor elektriciteit.
De CDA-fractie heeft zich ingezet voor het voor 100% in handen houden van
een dergelijke vitale nutsinfrastructuur met een monopoloïde karakter.
De minister zag er het nut niet van in. Via een enorm aantal debatten hebben
wij uiteindelijk, onder andere met de steun van de VVD-fractie in de Eerste
Kamer, het CDA-punt binnengehaald.Onze conclusie is als volgt. De CDA-fractie heeft de afgelopen vier jaar
een eigen, heldere lijn gehanteerd: concurrentieversterking in de markt voor
het Nederlandse bedrijfsleven, met duidelijke invalshoeken. Wij hebben als
fractie geprobeerd de dominantie van de markt meer in balans te brengen met
de samenleving. Daaraan heeft het ontbroken.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Voorzitter. Ook de behandeling van de laatste begroting van het ministerie
van Economische Zaken tijdens deze kabinetsperiode vindt plaats tegen de achtergrond
van de wereldgebeurtenissen van 11 september. Voor eenieder is het koffiedik
kijken wat hiervan de gevolgen zullen zijn voor de economie, maar duidelijk
is dat zoveel mogelijk moet worden voorkomen dat kwetsbare groepen in de samenleving
en arme landen in de wereld een extra klap krijgen van deze omstandigheden.
Hoe zien beide bewindspersonen dit?De bijdrage van de PvdA-fractie bij de behandeling van de begroting voor
het jaar 2002 staat vooral in het licht van het algemene oordeel dat zij wenst
te verbinden aan het beleid dat deze bewindspersonen in het afgelopen deel
van de regeerperiode hebben gevoerd. Tevens staat deze bijdrage in het licht
van onze zienswijze op een toekomstig EZ-beleid.Bij de start van de ambtstermijn van de minister straalde de ambitie ervan
af, maar de dynamiek die de minister nog steeds uitstraalt, vinden wij onvoldoende
terug in het door haar gevoerde beleid. Wij vinden het te passief, beslist
te weinig vernieuwend en ook te weinig toekomstgericht. Wij willen dat illustreren
aan de hand van een vijftal thema's: a. waarborging van publieke belangen,
b. vergroening, c. meer kenniseconomie, d. verbetering van marktwerking en
e. meer leefbaarheid. Wij zullen telkens handreikingen doen om wél
tot vernieuwing te komen. Collega Bolhuis zal op de laatste drie thema's ingaan;
ik ga in op de eerst twee.Waarborging van de publieke dienstverlening behoort tot de kerntaken van
de overheid. Vanuit deze visie heeft de Partij van de Arbeid-fractie in juni
een conferentie georganiseerd over de discussienota "Publieke belangen in
de markt", die mijn Europese collega Dorette Corbey en ik hebben geschreven.
Wij hadden en hebben er behoefte aan dieper in te gaan op de volgende vragen.
Wat zijn de ervaringen met liberalisering en privatisering tot op heden? Wat
gaat goed? Wat kan beter? Wat moet anders?In de Nederlandse samenleving, maar ook in Europa als geheel, worden de
gevolgen van liberalisering en privatisering verschillend en ten dele negatief
ervaren. Zeker, er zijn positieve resultaten te melden, zoals de Winkeltijdenwet
en de mobiele telefonie, maar er zijn ook zorgen. Taxi's zijn duurder geworden.
De notaristarieven staan nauwelijks onder druk. KPN kan zich niet bepaald
beroepen op een succesvol investeringsbeleid. Bij de voorzieningszekerheid
op energiegebied zijn nogal wat vraagtekens te plaatsen; men kijke daarbij
naar de Gasunie die een juridische strijd voert met de toezichthouder Opvallend
is ook het wegstemmen van de zogenaamde 13de richtlijn, misschien beter gezegd
de Bolkestein-richtlijn, waarmee de afbraak van beschermingsconstructies van
ondernemingen fors in de vertraging is gekomen. Een scherper signaal had het
Europees Parlement niet kunnen geven om te getuigen van zijn wantrouwen tegen
de eenzijdige afhankelijkheid van beursgenoteerde ondernemingen van de internationale
markten van het kapitaal. Kortom, liberalisering en privatisering kunnen voordelen
bieden, maar zijn niet alleenzaligmakend. Zij zijn geen doelen op zich. Elke
keer moet worden afgewogen welke instrumenten het beste kunnen worden toegepast.
Er moet ruimte komen voor een veelkleurig palet in de onderlinge verhoudingen
en verantwoordelijkheden tussen burger, overheid, maatschappelijke organisaties
en ondernemingen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik ben het eens met mevrouw Witteveen dat het een oogstjaar van EZ is.
Ik zal daarop namens de VVD-fractie zelf op terugkomen. Ik vraag
mij af wat de 13de richtlijn in Europa te maken heeft met het beleid van het
ministerie van Economische Zaken. Deze richtlijn heeft te maken met de ministeries
van financiën. Ik vind dat als er zaken aan de orde worden gesteld, het
moet gaan om punten waarop het ministerie kan worden afgerekend.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):U moet deze discussie natuurlijk zien in het kader van corporate governance
dat alles te maken heeft met de economie. In de begroting wordt ergens alleen
maar verwezen naar versterking van de positie van de aandeelhouders, de positie
van de werknemers komt daar helemaal niet aan de orde. Ik had het over de
werking van markten, marktwerking en liberalisering. De discussie over de
afbraak van de beschermingsconstructies heeft toch alles te maken met het
beter functioneren van de financiële markten? Ik denk dat wij niet in
hokjes moeten denken en moeten zeggen dat dit iets is waarmee minister Zalm
zich bemoeit. Je kunt ook wel het ministerie van Justitie erbij halen, want
van daaruit komt toch de wetgeving. En gelukkig, hoewel ik het er niet mee
eens ben, maakt EZ in de begroting wel enkele opmerkingen over deze thematiek!
Het is dus wel aan de orde!Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Natuurlijk kun je ministers ter verantwoording roepen – wij doen
dat voortdurend – maar als het gaat om die 13de richtlijn, gaat het
over corporate governance en die hoort in een andere sector thuis.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik ben dat niet met u eens!De heer Vendrik (GroenLinks):Mevrouw Witteveen noemde in een bijzin van haar kritische opmerkingen
over marktwerking KPN en zei dat die zich niet kon beroepen op een succesvol
investeringsbeleid. Dat is zeker waar, maar de vraag is wat deze kritische
opmerkingen van doen hebben met de opstelling van de PvdA-fractie bij het
jongste wetsvoorstel over de machtigingswet voor KPN. Toen heeft zij er toch
mee ingestemd dat de al bescheiden invloed van de overheid op KPN in feite
tot nul wordt gereduceerd. Dat is kabinetsbeleid en dat steunt de PvdA-fractie.
Waarom nu dan kritische opmerkingen over het investeringsbeleid van KPN?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik denk dat u wel meer voorbeelden van lopende privatiseringen en liberaliseringen
kunt noemen waarover nog volop de discussie met het kabinet aan de gang is.
Ik denk dan ook niet dat het terecht is om te zeggen dat wij geen kritische
houding mogen aannemen en tegelijkertijd niet de discussie over KPN mogen
voeren.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik leg u alleen maar voor dat dit wellicht dan ook consequenties had moeten
hebben voor het stemgedrag van uw fractie twee weken geleden. Zij heeft toen
ingestemd met die wet waardoor de invloed van de overheid op KPN tot nul wordt
gereduceerd.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik dacht dat de discussies over de positie van KPN nog volop gaande zijn,
bijvoorbeeld tussen minister Zalm en de Kamer en ook díé gaan
over de invloed en de positie van de overheid in dat geheel!Voorzitter. Volgens de PvdA-fractie kan de volgende aanpak goede diensten
bewijzen. Aan het begin van een heroverwegingstraject moeten allereerst de
publieke belangen duidelijk worden gedefinieerd. Dat is vooral een politieke
keuze. Vervolgens moet helder worden op welke wijze de publieke belangen door
de overheid worden gewaarborgd. De kern van de vraag is waar de burger de
overheid op kan aanspreken. Bij de overwegingen voor het al dan niet kiezen
voor marktwerking, c.q. privatisering moet naar onze mening worden voldaan
aan drie basisvoorwaarden. In de eerste plaats dient het belang van de consument,
uitgedrukt in prijs, kwaliteit en keuzemogelijkheden, voorop te staan. In
de tweede plaats moet er sprake zijn van zorgplicht – essentiële
diensten en producten moeten altijd voor iedereen beschikbaar blijven –
en mag het milieu niet negatief worden beïnvloed. In de derde plaats
moet er vooral op worden gelet dat bij marktwerking concurrentie mogelijk
is; geen private monopolies, moet liberalisering ingeval van negatieve gevolgen
kunnen worden heroverwogen, moet er voldoende zicht op bestaan of investeringen
niet in gevaar komen. De conclusie van een dergelijk afwegingsproces kan dus
zijn dat de publieke belangen bij marktwerking of privatisering onvoldoende
gewaarborgd kunnen worden. Als een dergelijke conclusie wordt getrokken, is
het zaak om na te denken over alternatieven. Het lijkt er echter op dat het
departement dermate gebiologeerd is door de instrumenten liberalisering en
privatisering dat de bewindsvrouwe zich afsluit voor andere, soms creatievere,
benaderingen. Wij vinden dat des te ernstiger omdat de minister zichzelf met
een dergelijke wat statische visie ook nog pretenties toeeigent op beleidsterreinen
die buiten haar directe bevoegdheden vallen, zoals de drinkwatersector of
het universitair onderwijs. Wij vonden het standpunt dat de minister bij de
opening van het academisch jaar verkondigde, namelijk dat het fundamentele
onderzoek meer ten dienste moet staan van het bedrijfsleven, weinig inspirerend.
Het heeft terecht tot felle reacties geleid. Onafhankelijk fundamenteel onderzoek
is van groot belang voor de dynamiek van de Nederlandse kenniseconomie, vooral
ook omdat dit algemeen belang zeker niet altijd synoniem is met commerciële
kortetermijnbelangen van ondernemingen.De heer Van Walsem (D66):Voorzitter. Mevrouw Witteveen stelt dat je overheidsmonopolies niet moet
privatiseren. Nu kan ik me voorstellen dat je de rollen van uitvoerder en
toezichthouder uit elkaar haalt. Als je het toezicht onafhankelijk, deskundig,
etc. maakt, dus goed regelt, dan zie ik geen principiële bezwaren tegen
private monopolies.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Zelfs daarbij kun je kanttekeningen plaatsen. Een privaat monopolie zou
verantwoordelijk zijn voor de waarborging van publieke belangen, maar is volstrekt
vrij om zijn kapitaal uit de kapitaalmarkten te halen. Ook kan het onderdeel
worden van een internationale holding, die bijvoorbeeld in Japan gevestigd
is, met verschillende dochterondernemingen in verschillende landen. Een van
die dochters zou in Nederland dan die publieke taak moeten uitvoeren. De Nederlandse
toezichthouder kan uiteraard van alles en nog wat voorschrijven, maar
wij vrezen dat het erg ingewikkeld zal worden als de holding toevallig andere
prioriteiten zal stellen, bijvoorbeeld de aanleg van een spoorlijn in India
in plaats van de uitbouw van de infrastructuur in Nederland. Dat levert gecompliceerde
juridische kwesties op, want er is geen internationaal recht op dit punt.
Wij vragen ons dus af of je het publieke belang op die manier wel altijd kunt
waarborgen.De heer Van Walsem (D66):Sluit u in principe de mogelijkheid uit dat het toezicht goed wordt ingericht,
of ziet u wel mogelijkheden om privatisering toe te staan als het toezicht
adequaat is geregeld?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik denk dat je dat van geval tot geval moet bekijken. Zo is het uiteraard
van belang hoe de markt eruitziet, zowel in Nederland als internationaal.
Je kunt er ook de hele wereld bij betrekken, want vooral voor internationale
markten zal het interessant zijn. Toch word ik van bepaalde ontwikkelingen
niet vrolijk.De heer Van Walsem (D66):Kortom, u sluit het niet uit.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik heb gezegd dat het een van de instrumenten is. Als je de publieke belangen
echter niet op een goede manier kunt waarborgen – want daarover heb
ik dus grote twijfels, die ik ook heb uitgelegd – dan moet je zoeken
naar alternatieven.De heer Ten Hoopen (CDA):Voorzitter. Ik begrijp dat de PvdA geleidelijkaan in de buurt van het
denken van het CDA komt, namelijk om de hoofdinfrastructuur bij de overheid
te laten.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):"Geleidelijkaan"? Het spijt me wel, maar bij de Derde Energienota, ik
geloof in 1995 of 1996, zei ik al zoiets. Het CDA hoonde de visie van de PvdA
toen eigenlijk weg.De heer Ten Hoopen (CDA):Waarom hebt u dan het amendement van het CDA over de hoofdstructuur van
de Elektriciteitswet niet gesteund?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik dacht dat het inmiddels prima is geregeld dat de hoofdstructuur bij
de overheid is neergelegd.De heer Ten Hoopen (CDA):U zegt dat uw visie niet geleidelijkaan is veranderd en dat dit uw visie
altijd al was. Toch stemde u tegen dat amendement. Waarom was dat?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Misschien hadden wij vertrouwen in het antwoord van de minister. De minister
heeft het toch prima afgehandeld?De heer Ten Hoopen (CDA):Dat is toch weinig consistent. Misschien kunt u voortaan een consistenter
verhaal houden?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Nu gaat u te ver. In het verkeer tussen de regering en het parlement is
het gebruikelijk dat... Dingen kunnen ook overbodig zijn. Wat dat betreft
kunt u ons niet van inconsistentie betichten. Maar hier kun je natuurlijk
verschillend over denken.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Mevrouw Witteveen plaats een heleboel kanttekeningen bij de visie van
Paars op liberalisering en privatisering. Betekent dat dat zij aan het einde
van Paars 2 de balans opmaakt en concludeert dat de coalitie hier te ver is
doorgeschoten? Moeten wij niet onze knopen tellen en overgaan tot een andere
inkleuring van het beleid?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Het is de taak van de overheid om te onderzoeken hoe burgers het beste
kunnen worden bediend. Liberalisering en privatisering is een instrument dat
al door de kabinetten van premier Lubbers werd gehanteerd. Wij vinden wel
dat kritisch onderzocht moet worden of de verwachtingen waargemaakt zijn.
Daarom stellen wij nu voor, pas op de plaats te maken en de resultaten te
evalueren. Wij hebben geconcludeerd dat het verstandig is een transparant
afwegings- en toetsingskader op te stellen voor nieuwe processen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Het is geen schande om fouten te erkennen en te zeggen: wij hebben dat
verkeerd gedaan. De basis van nieuw beleid wordt pas echt degelijk als je
bereid bent om te leren van de vergissingen die in het verleden zijn begaan.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Daar ben ik het mee eens.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik maak uit de woorden van collega Witteveen op dat zij, terugkijkend
op de paarse periode, concludeert dat er vergissingen zijn gemaakt. De verwachtingen
zijn niet waargemaakt en zij is bereid om daaruit lessen te trekken.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik heb niet gesproken over vergissingen. Ik heb gezegd dat moet worden
onderzocht hoe het in Nederland en Europa is gegaan en dat daarvan moet worden
geleerd. Ik geef nu aan hoe je aan de hand van leerprocessen vorm kunt geven
aan een toetsings- en afwegingskaders voor nieuwe processen. Dat betekent
dat je bereid moet zijn om het soort discussies te voeren als zojuist met
de heer Van Walsem.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik trek de conclusie dat de Partij van de Arbeid niet wil toegeven dat
er op het terrein van liberalisering en privatisering fouten zijn gemaakt.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik zie ook helemaal geen aanleiding om dat toe te geven. Ik wil ook helemaal
niet denken in termen als "toegeven" of "niet toegeven". De liberalisering
en de privatisering bevatten ook goede elementen. Die moet je ook meenemen,
want je moet "geen kindertjes met het badwater weggooien".De heer Vendrik (GroenLinks):Waarheen leidt het betoog van mevrouw Witteveen. Pleit zij voor een standstill
of een moratorium bij de uitvoering van MDW-projecten? Doelt zij op Schiphol,
KPN, de NS of andere bedrijven die op het punt staan geprivatiseerd te worden?
Waar gaat dit heen?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Het moet gaan in de richting van een transparant en zorgvuldig afwegingskader
dat moet worden gebruikt op het moment dat er wordt gediscussieerd over een
nieuwe liberaliserings- of privatiseringsoperatie. In een volgende regeerperiode moet dat toetsingskader het vertrekpunt zijn.De heer Vendrik (GroenLinks):Tot die tijd doen wij niets?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Dat heeft u niet goed gezien. In bijvoorbeeld het debat over de Gaswet
hebben wij dit soort afwegingen al gemaakt. Wij hebben dat toen nog niet systematisch
gedaan, maar dit soort afwegingen hebben wij wel degelijk gemaakt in de debatten
over de grote privatiseringsoperaties. Ook in de discussie over Schiphol spelen
dit soort zaken een rol. Het zou goed zijn als dat wat minder ad hoc zou gebeuren.
Met het aanreiken van dit toetsingskader komen wij tegemoet aan de eis van
een meer transparante benadering. Uiteraard kun je over de vertrekpunten van
mening verschillen.De heer Vendrik (GroenLinks):Is de reactie van het kabinet op het WRR-rapport Borgen van publiek belang
het toetsingskader dat u wenst? Er ligt al het een en ander, bijvoorbeeld
het stuk van de minister van Economische Zaken over de liberalisering van
netwerksectoren. Ook in dat stuk wordt een toetsingskader aangeboden. Is dat
niet voldoende?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Mijn fractie is van mening dat dit te weinig concreet en te vaag is om
op een effectieve manier met elkaar te discussiëren over de wijze waarop
die trajecten moeten worden gevolgd.In Elzevier heeft de minister gezegd dat na de privatisering van de markt
de privatisering van de mens volgt. Gelukkig wordt binnen de VVD-gelederen
behoorlijk genuanceerd gedacht over de instrumenten liberalisering en privatisering.
In dit verband wijs ik op het interview in NRC Handelsblad van afgelopen vrijdag
en de stellingname van minister Zalm dat banken moeten zorgdragen voor maatschappelijke
basisvoorzieningen in het betalingsverkeer. Waarom is de minister van Economische
Zaken nog niet zover als haar eigen partijgenoten? Ook de meerderheid van
de Kamer is voor een herbezinning van de instrumenten liberalisering en privatisering,
gelet op de aangenomen moties en amendementen op dit punt.Het uitgangspunt moet zijn dat bij alternatieve instrumenten de bedrijfsvoering
van uitvoerende organisaties zodanig is dat publieke belangen optimaal worden
gewaarborgd. De publieke sector is zeker niet altijd een toonbeeld van efficiency
en innovatievermogen. In voorkomende gevallen moet dat verbeteren. Instrumenten
zoals benchmarking en concessieverlening zijn in de energie- en watersector
nuttig gebleken. Ook de sturing binnen bedrijven die in overheidshanden zijn,
moet meer gericht zijn op publieke belangen: de dienstbare overheid. Veelal
wordt uitgegaan van het misverstand dat de overheid als aandeelhouder geen
zeggenschap heeft omdat het om structuurvennootschappen gaat. Over de mogelijkheden
voor een publieke onderneming is naar de mening van mijn fractie onvoldoende
kennis aanwezig. Tijdens de discussie over de Gaswet heb ik maar al te vaak
van provincies en gemeenten gehoord dat zij aandelen wilden verkopen omdat
zij toch niets te zeggen hadden over het te voeren beleid. Dat standpunt is
echter onjuist, want binnen de huidige kaders van het Burgerlijk Wetboek is
veel ruimte voor het aansturen van een vennootschappelijke inrichting op basis
van publieke zeggenschap. Op die manier kan ook ontheffing van een structuurregime
plaatsvinden. Een ander instrument om overheidsaandeelhouders invloed te kunnen
laten uitoefenen, zijn de statuten. Daarin kunnen de publieke belangen worden
vastgelegd, waarnaar de raad van bestuur zich moet richten.In het geval er gebruik wordt gemaakt van deze wettelijke mogelijkheden,
wordt veelal gesproken van een publieke vennootschap. Ook een coöperatieve
ondernemingsvorm biedt echter mogelijkheden tot publieke betrokkenheid. In
dit verband kan voorts gedacht worden aan een betere positie van consumenten
bij een onderneming. Er kan bijvoorbeeld een consumentenraad worden ingesteld.
Er moeten hiertoe evenwel politieke keuzes worden gemaakt. Een aardig voorbeeld
hiervan is het initiatief van de gemeente Rotterdam om eventueel het Gemeentelijk
havenbedrijf te veranderen in een publieke vennootschap.Voorzitter: WeisglasDe heer Van Walsem (D66):De aansturing door de overheid via het instrument van het aandeelhouderschap
komt eigenlijk niet voor in het kabinetsbeleid. Daarin wordt juist afstand
genomen van het aandeelhouderschap omdat het een gebrekkig instrument is om
mee aan te sturen. Daarvoor hebben wij de publieke regelgeving. Ook met betrekking
tot bijvoorbeeld KPN hebben wij besloten om met die gang van zaken te stoppen.
Ik begrijp daarom niet goed waarom mevrouw Witteveen via ontheffingen, die
wij juist bij KPN niet hebben toegestaan, en via de aandeelhouder sturing
wil laten plaatsvinden. Ik ben van mening dat de rol van de aandeelhouder
los moet worden gezien van de rol van de overheid.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Dat hoeft niet. Ik ben het ermee eens dat het bijna als vanzelfsprekend
wordt beschouwd dat de zeggenschap op het punt van het publieke aandeelhouderschap
niet gehanteerd kan worden. Ik heb slechts geprobeerd aan te geven dat het
een goede mogelijkheid kan zijn om de publieke aansturing van een onderneming
gestalte te geven. De door u bedoelde publieke regelgeving vereist een heleboel
wet- en regelgeving en dat brengt de nodige bureaucratie met zich. De door
mij voorgestelde methode is een vrij rechtstreekse manier om met de materie
om te gaan. Ik vind het heel positief dat er in Rotterdam over wordt nagedacht
om het havenbedrijf op die manier vorm te geven.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Kan mevrouw Witteveen aangeven waarom zij bij de Elektriciteitswet heeft
gekozen voor het structuurregime, maar nu zegt dat de overheid daar toch zeggenschap
bij moet hebben? De overheid als aandeelhouder past niet in het structuurregime.
Bepleit zij een andere vorm, een publieke vennootschap? Waarom heeft zij dat
toen dan niet ingebracht? Het lijkt mij weinig consequent.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Wij hebben het niet helemaal onbesproken gelaten. Mij is wel opgevallen
dat er op dat moment een soort vanzelfsprekendheid was dat er een structuurvennootschap zou moeten blijven. Daarbinnen kun je ook allerlei dingen doen. Als
ik het mij goed herinner, hebben wij ook bij de Elektriciteitswet erover gesproken
dat de corporate governance-gedachte ook van invloed kan zijn. Daarbij is
de toename van de invloed van aandeelhouders een belangrijk element. Wij hebben
daar wel degelijk gezegd dat het niet vanzelfsprekend is om de weg te gaan
die de minister heeft aangegeven.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):De lijn van mevrouw Witteveen is niet helemaal consequent. Bepleit zij
toch zeggenschap van de overheid in de structuurvennootschappen, hoewel dat
wetmatig niet kan?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik heb aangegeven dat een aandeelhouder in een structuurvennootschap wetmatig
veel meer kan doen dan tot op heden gebeurt. Daar is veel onbekendheid mee.
Wij proberen niet voor niets dat wat meer over het voetlicht te krijgen, maar
dat gaat niet gemakkelijk. Wij zijn er niet voor om het proces in de elektriciteitssector
terug te draaien. Dat heeft geen enkele zin. Spreken wij echter over de nieuwe
positie van de Gasunie, dan kan dit soort elementen wel aan de orde komen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Mevrouw Witteveen vindt het dus niet zinvol om de processen terug te draaien.
Dat verheugt mij. Het lijkt mij echter dat je dan consequent moet blijven
en niet met terugwerkende kracht verwijten moet gaan maken over zaken die
destijds niet echt aan de orde zijn gesteld, in moties of amendementen.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik heb de reden daarvoor aangegeven. Als straks een nieuwe periode begint,
kunnen mogelijkheden om de publieke taak gestalte te geven worden benut.De heer Ten Hoopen (CDA):De Partij van de Arbeid maakt nu dus een draai. De Elektriciteitswet is
genoemd, maar ik de PvdA heeft toch ook voor de nieuwe structuur van de NS
gestemd? Hoe vaak zegt mevrouw Netelenbos niet dat zij daar geen invloed heeft?
Wil mevrouw Witteveen nu de andere kant op?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Mevrouw Netelenbos heeft ook vaak genoeg gezegd dat zij best meer gebruik
wil maken van haar positie als aandeelhouder. Dat element is niet achter de
schermen gebleven. Het gaat mij te ver als over een draai van de PvdA wordt
gesproken. Ik herken mij daar niet in. Als je tot de conclusie komt dat de
instrumenten liberalisering en privatisering niet altijd kunnen waarborgen
wat je graag wilt, heb je de plicht om alternatieven te zoeken. Wellicht kan
gedacht worden aan een beter gebruik van de wettelijke mogelijkheden van het
vennootschapsrecht.De heer Ten Hoopen (CDA):Het is niet erg als je er een keer naast zit, maar ik geef nog maar eens
aan, dat mevrouw Netelenbos helemaal niets kan doen in de positie van aandeelhouder.
Ik ben blij dat mevrouw Witteveen veel meer de richting van het CDA-denken
opgaat. Dat type structuur hoort bij de overheid thuis.De heer Van den Berg (SGP):Wij kunnen deze discussie nog eindeloos voortzetten. Is het niet het eenvoudigst
voor mevrouw Witteveen om gewoon te erkennen dat de fractie van de PvdA aanvankelijk
de mogelijkheden van marktwerking en liberalisering veel te positief heeft
ingeschat? Meent zij nu zij de gevolgen ziet, dat er andere wegen ingeslagen
moeten worden? Ik zou het heel goed vinden als zij dat gewoon zei. Beter ten
halve gekeerd dan ten hele gedwaald! Dat siert de mens.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Nee, want ik heb gezegd dat liberalisering en privatisering een van de
instrumenten zijn. Dat instrument moet je op zijn waarde beoordelen. Daarbij
kun je tot de conclusie komen dat het niet de gewenste resultaten heeft. Welnu,
dan moet je naar andere instrumenten zoeken. Daarmee heb ik niet gezegd dat
in de toekomst de liberalisering en de privatisering overboord gegooid moeten
worden.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Dat suggereerde collega Van den Berg ook niet. Hij suggereerde dat u te
ver bent doorgeschoten en dat er reden is om ten minste voor een deel terug
te keren op die weg. Met een nieuwe visie op die instrumenten en op de samenleving
kan dan aan het werk worden gegaan.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik vind "terugkeren" niet het juiste woord. Je kunt er ook alternatieven
naast zetten. Nogmaals, daarmee is het ene instrument niet van de baan. Als
er betere instrumenten zijn om de publieke belangen te waarborgen die niet
goed gerealiseerd kunnen worden bij liberalisering en marktwerking, moet je
kijken naar een goede mogelijkheid om zowel een efficiënte uitvoering
te realiseren als de publieke belangen te waarborgen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):De PvdA-fractie is zo krampachtig ten aanzien van het huidige kabinetsbeleid
dat zij niet wil erkennen dat er correcties nodig zijn en dat er derhalve
moet worden teruggekeerd op de liberaliseringsweg die tot nog toe is ingeslagen.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik noem uitbreiding van de alternatieven geen correctie. Het is een aanvulling,
die je zo nodig voor de burgers moet kunnen realiseren.De voorzitter:De heer Vendrik interrumpeert als laatste over dit onderdeel.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is mij niet duidelijk wat de PvdA nu wil. Wat moet de minister van
Economische Zaken morgen in eerste termijn zeggen, opdat de PvdA tevreden
is?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik wil haar dat zelf laten antwoorden. Ik vind het belangrijk dat de minister
erkent dat het van belang kan zijn om naast de instrumenten liberalisering
en privatisering andere mogelijkheden aan te wenden. De elementen heb ik al
genoemd. Zo ben ik echt verbaasd dat een publieke onderneming in Nederland
nauwelijks aan de orde is, behalve gelukkig in Rotterdam. Een dergelijk alternatief
moet verder onderzocht worden. Het lijkt mij dan ook goed dat de minister
dienaangaande een positieve grondhouding heeft.Voorzitter. De PvdA-fractie heeft haar zorgen over het energiebeleid vanaf
de Derde Energienota nimmer onder stoelen of banken gestoken. Dat betrof niet
alleen de onderdelen besparing, duurzame energie, maar zeker
ook de gevolgen van een geliberaliseerde gasmarkt. Bij voortduring is vooral
de PvdA-fractie actief geweest om het energiebeleid van het kabinet bij te
sturen en te activeren. Ik denk aan de vele initiatieven van collega Crone
om van de zijde van de Kamer de privatisering van de elektriciteitssector
in goede banen te leiden. Ik denk ook aan het initiatief van collega De Boer
op het terrein van windenergie. Tevens denk ik aan mijn inbreng bij de behandeling
van de Derde Energienota en de Gaswet.Gelukkig heeft de minister van Economische Zaken het aangedurfd om ook
het Nederlandse aardgasgebouw ter discussie te stellen. Ik vertrouw er ook
op dat de minister in de onderhandelingen het publieke belang, waaronder niet
in de laatste plaats de staatsinkomsten, en de waarborging van het publieke
belang van het kleineveldenbeleid laat prevaleren boven de private belangen
van Shell en Esso. Over de uitkomst van die onderhandelingen komen wij, hoop
ik, nog deze kabinetsperiode te spreken.Overigens vraagt de PvdA-fractie zich af welke criteria door het Europese
mededingingsbeleid worden gehanteerd voor ontoelaatbare machtsconcentraties
op de Europese markt. Dit kwam zo-even ook ter sprake in het debat met de
heer Van Walsem. Ik verwijs naar een artikel in Het Financieele Dagblad van
maandag jongstleden over de wel erg machtige positie die Shell op de Europese
markt als belangrijke producent en eventueel handelaar gaat innemen. Wat blijft
er dan aan ruimte over voor gezonde concurrentie en marktwerking? Wil de minister
hier een reactie op geven?De energiemarkt houdt onvoldoende rekening met de negatieve natuur- en
milieueffecten. Met duurzame energie schiet het nog niet echt op. Windenergie
en in mindere mate ook biomassa-energie stuiten op maatschappelijke weerstand.
Daar komt nog bij dat Nederland wordt overspoeld met goedkope, vuile kernstroom
uit Frankrijk en vuile bruinkoolstroom uit Duitsland, waardoor enkele relatief
schone WKK-centrales in Nederland zijn stilgezet. Wij zijn blij dat na deze
Kamer en Europa nu ook de minister voortschrijdend inzicht heeft getoond en
het belang van labeling van energie heeft erkend. Vanuit diverse oogpunten is aardgas voor de lange termijn de meest aantrekkelijke
optie als energiedrager in de overgangsperiode naar 2050. Rond die tijd zal
naar verwachting hooguit de helft van onze energie uit duurzame bronnen kunnen
komen. De andere helft zal zo duurzaam mogelijk moeten zijn. Kernenergie hoort
daar niet bij. Innovatie is ook op dit gebied de sleutel tot versterking van
de kenniseconomie. Hoe denkt de minister in dit verband over de stimulering
van hoogwaardiger exploratie- en winningsmethoden en rendabeler toepassingstechnieken
van aardgas? Is daarvoor financieringsruimte binnen Europese technologieprogramma's?
Kunnen concrete mogelijkheden worden aangegeven over de aanwezigheid van de
hydraten in de diepzee? Wat is de stand van zaken van het onderzoek naar methaangaswinning,
eventueel in relatie tot de CO2-index?Op dit moment wordt de Europese energiebehoefte voor 50% voorzien uit
import. Zonder maatregelen zal dit naar verwachting reeds in 2030 stijgen
tot 70%. De kosten van de energie-import zullen in een hoger tempo stijgen
dan het bruto product van de Europese Unie. Deze ontwikkelingen acht de Europese
Commissie terecht niet wenselijk, omdat men dan te veel afhankelijk is van
economische en eventueel politieke schommelingen op de internationale markt.
Maatregelen op basis van het Groenboek moeten deze problemen oplossen. De
Europese Commissie acht een sturende rol voor de Europese Unie niet uitgesloten
voor de inrichting van de energievoorziening in het jaar 2030. Dat stemt qua
sturingsfilosofie op zichzelf ook overeen met hetgeen in NMP4 daarover wordt
gemeld.Tot op heden merken wij nog niet zoveel dat de minister doende is met
een offensiever nationaal en communautair energiebeleid. Klopt dat? Nederland
als aardgasland zou juist een voortrekkersrol moeten vervullen. Daar liggen
kansen en mogelijkheden. Gas zal in toenemende mate ook van buiten Europa
komen. Dat werpt ook een licht op die voorzieningzekerheid. Het uitblijven
van een Europese energiebeleid is ook jammer, omdat men zich blijkbaar pas
zorgen is gaan maken over de voorzieningszekerheid nadat de stap naar liberalisering
van de energiemarkt was gezet. Hoe staat het met de uitvoering van de motie
op stuk nr. 83, die bij de behandeling van de Gaswet is ingediend en waarin
is gevraagd om een notitie en een discussie over een Nederlands en Europees
aardgasbeleid? Wij hebben de minister bij dezelfde gelegenheid gevraagd om
stappen te ondernemen met betrekking tot het creëren van een Europees
level playing field, zonder oneigenlijke concurrentie op duurzaamheid. De
heer Ten Hoopen vroeg daar ook al naar. Dat was ongeveer anderhalf jaar geleden.
De PvdA-fractie zou van de minister graag meer initiatieven zien bij het ontwikkelen
van visie op lange termijn richting 2050, zowel nationaal als internationaal.Mevrouw Vos (GroenLinks):De Kamer heeft een motie van de PvdA-fractie aangenomen, die zeer breed
was ondertekend, over het invoeren van een verplicht aandeel duurzame energie.
Mevrouw Witteveen zei zojuist dat de minister te weinig inzet op duurzame
energie. Zij weet dat de minister weigert deze motie uit te voeren. De minister
zegt dat dit in 2005 nog wel eens bekeken wordt. Wat doet de PvdA hieraan?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik zou de minister nog eens kunnen vragen waar het blijft.Mevrouw Vos (GroenLinks):De minister maakt bij deze begroting duidelijk dat wij tot 2005 op dit
punt van haar niets hoeven te verwachten. Dat laat u toch niet op u zitten?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Dat klopt. Wat ik heb gezegd, geldt in elk geval voor een nieuwe periode.
Ik heb nu bepaalde punten voor het energiebeleid op de lange termijn in beschouwing
genomen. Bij de behandeling van het Gaswet heb ik zelf een motie over biogas
ingediend, maar die is helaas niet aangenomen. Ik vind het vanzelfsprekend
dat je probeert om in deze regeerperiode de ingediende moties uitgevoerd te
krijgen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Dit is natuurlijk wel een heel makkelijk verhaal. Deze minister maakt
duidelijk dat zij de motie niet uitvoert en als u, als Kamer, zo opereert,
zal zij dat ook nooit doen. Het is nu zaak of u ervoor kiest dat die motie
moet worden uitgevoerd en of u er bij deze begroting een initiatief
voor neemt. Gaat u de minister dwingen om de motie uit te voeren of laat u
het er maar een beetje bij zitten?Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Als je al een motie hebt ingediend en deze wordt niet uitgevoerd, kun
je er ook over nadenken – het is nu de laatste begrotingsbehandeling –
hoe je de agenda kunt zetten voor een toekomstige regeerperiode. U mag dán
een complete energievisie van ons verwachten. Je kunt nog wel meer rijtjes
maken van niet uitgevoerde moties. Wij zijn er in dit geval geen kabinetscrisis
om aangegaan, als u daarop mocht doelen.Mevrouw Vos (GroenLinks):U laat zich wegzetten door deze minister. De minister neemt de motie van
de Kamer niet serieus en u neemt nu geen enkel initiatief om daar iets aan
te doen. Zo laten wij een minister toch niet wegkomen? Wat is dat nu? Óf
u vindt duurzame energie belangrijk en komt met een nieuw initiatief, óf
u legt zich neer bij de minister, maar u moet daar wel duidelijk over zijn.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Als u straks, in uw spreektijd, daar verder initiatieven voor neemt, zal
ik u volledig steunen. Dat wij vinden dat het geen goede zaak is dat bepaalde
moties niet worden uitgevoerd, hebben wij vorig jaar bij de begrotingsbehandeling
ook volop onder de aandacht gebracht. Ik kom nu terug op moties die anderhalf
jaar geleden zijn ingediend, en wat mij betreft hoort uw motie of in ieder
geval de motie waar u het over heeft er ook bij.Mevrouw Vos (GroenLinks):Het was ook een motie van u.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Nee, die ene motie was niet van mij; alleen de motie inzake het biogas
was van mij.De heer Bolhuis (PvdA):Voorzitter. Wij praten vandaag over de begroting van Economische Zaken
en dat is ook de gelegenheid om iets te zeggen over de economische situatie
die in de afgelopen periode vrij sterk verslechterd is. In het verleden zou
op een dergelijke situatie meteen met conjuncturele maatregelen gereageerd
worden. Dat soort beleid voeren wij gelukkig niet meer. Structurele normen
maken het mogelijk in dit soort situaties rustiger te reageren. Tegelijkertijd
drukt het ons met de neus op het feit dat de economische voorspoed van de
afgelopen jaren niet vanzelfsprekend was.Er is een programma van structurele hervorming van de economie doorgevoerd,
teneinde te komen tot meer dynamiek en groei. Voor de komende periode vindt
de PvdA-fractie, gelet op de economische situatie, het des te urgenter om
aan het beleid van structurele hervorming vast te houden en daarnaast aan
een verbeterde dienstverlening van de overheid te werken. Voldoende mededinging
en marktwerking zijn essentieel voor een economie als de onze. De PvdA bepleit
een actiever mededingingsbeleid om af te rekenen met het teveel aan afspraakjes
en kartels; daar kom ik later op terug.De economische groei in Nederland ondervindt problemen met de arbeidsproductiviteit
en met de beschikbaarheid van een aantal andere voor de economische groei
essentiële factoren, zoals een voldoende geschoolde beroepsbevolking,
de vertaling van wetenschappelijk onderzoek en de beschikbaarheid van bedrijfsterreinen.
Het ministerie van Economische Zaken is bezig op deze gebieden, maar ik zou
onze inbreng kort kunnen samenvatten door te zeggen dat wij vinden dat het
wel een stuk beter zou kunnen en moeten.Het beter laten aansluiten van onderwijs en onderzoek bij wat de samenleving
nodig heeft, is onzes inziens noodzakelijk is. Dat wil niet zeggen dat het
bedrijfsleven dan eenzijdig uit moet gaan maken waar het publiek gefinancierde
onderzoek of beroepsonderwijs over zou moeten gaan. Het gaat dan om zowel
wat er maatschappelijk nodig is, als wat voor innovatie en aansluiting van
de arbeidsmarkt nodig is. De vooruitgang in maatschappelijk verantwoord ondernemen
is nog lang niet zover dat de ondernemingen publieke doelen, zoals duurzaamheid,
net zo zwaar laten meewegen als particuliere doelen, zoals hun winst. Ik denk
dat het wegen van de publieke doelen wel van de overheid mag worden verwacht
en met name van Economische Zaken, als het gaat om de relatie tot het bedrijfsleven.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bolhuis zei zo-even dat de PvdA-fractie het van belang vindt dat
onderwijs en onderzoek meer aansluiten op de behoeftes in de samenleving.
Nu heb ik echter van mevrouw Witteveen begrepen dat zij afstand neemt van
het pleidooi van deze minister voor meer betrokkenheid bij en invloed van
het bedrijfsleven op onderzoeksprogramma's van Nederlandse universiteiten.
Hoe rijmen wij dit met elkaar?De heer Bolhuis (PvdA):De heer Vendrik heef de minister niet goed geciteerd. De minister zei
dat het onderzoek meer gericht moest worden op het bedrijfsleven. Mevrouw
Witteveen heeft zojuist gezegd dat dat wat ons betreft niet correct was. Als
het gaat om onderzoek en onderwijs, moet goed worden gekeken naar wat wij
maatschappelijk nodig vinden. In de vertaling van de maatschappelijke noodzakelijkheid
zit mede de behoefte van het bedrijfsleven. Dat heeft mevrouw Witteveen ook
gezegd. Ik denk ook dat de begroting van Economische Zaken terecht de noodzaak
van scholing en onderzoek onderstreept. Een kenniseconomie heeft namelijk
behoefte aan technisch goed onderlegde medewerkers. Het achterblijven van
de stijging van de arbeidsproductiviteit is een probleem. Daar zijn wij het
denk ik allemaal over eens. Je kunt zeggen dat dat is veroorzaakt door het
enorme arbeidsaanbod van de afgelopen periode, dat met name naar de zakelijke
dienstverlening is gegaan, waar de productiviteitsstijging beperkt was. Voor
de komende periode zal dat arbeidsaanbod veel kleiner zijn. Daarom moeten
wij iets aan dat punt doen.De heer Vendrik (GroenLinks):Moet de invloed van het bedrijfsleven nu wel of niet toenemen?De heer Bolhuis (PvdA):Ik denk dat ik het antwoord dat ik heb gegeven, kan herhalen. Het gaat
om wat er maatschappelijk nodig is. Voor die maatschappelijke noodzakelijkheid
moeten wij ook kijken naar de behoefte van het bedrijfsleven.Dit voorjaar hebben wij bij het overleg over de nota Kennis economie,
ook van gedachten gewisseld over dit thema. Onzerzijds is toen gewezen op
het belang om iedereen, inclusief het bedrijfsleven, te betrekken bij dat
doorgaande proces van kennisintensivering. Ik zal daar straks nog concrete
voorstellen voor doen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):De heer Bolhuis loopt nu weg van een antwoord op een belangrijke vraag.
Moet in de opvatting van de PvdA, de invloed van het bedrijfsleven ten opzichte
van de huidige situatie nu meer of minder worden?De heer Bolhuis (PvdA):Wij denken dat de uitwisseling tussen bedrijfsleven en onderwijs en onderzoek
verbeterd moet worden. Het bedrijfsleven moet meer betrokken worden bij de
ontwikkelingen op dat gebied. Het ministerie heeft op dat gebied een belangrijke
maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het mag niet zo zijn dat het ministerie
alleen zegt dat hetgeen het bedrijfsleven wil, goed is. Er moet een vertaling
komen van die behoefte naar datgene wat maatschappelijk gedragen wordt.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Wie moet die vertaling dan maken?De heer Bolhuis (PvdA):Ik denk het ministerie, samen met het verantwoordelijke vakministerie,
OCW. Als u overigens kijkt naar de verkenning "Grenzeloos leren" van het ministerie
van OCW, zult u soortgelijke opmerkingen terugvinden als die welke ik dit
voorjaar bij de behandeling van de nota Kenniseconomie heb gemaakt. Ik was
erg blij om die daar terug te vinden. Ik denk dat die verkenning ook voor
Economische Zaken van groot belang is.Wij hebben dus al vaker vastgesteld dat er een tekort is aan technisch
geschoold personeel. Er melden zich te weinig studenten aan. Dat speelt vanaf
de basis tot aan de technische universiteit. Vervolgens, als zij in een bedrijf
gaan werken, veranderen ze vaak van richting waardoor zij in een meer algemeen
georiënteerde functie terechtkomen. En worden zij ouder, dan kunnen zij
het tempo van technologische vernieuwing soms niet bijhouden en vallen uit.
Het beleid van Economische Zaken op dit punt blijft te fragmentarisch. Wij
hebben onder andere de employability-adviseurs, de Arbeidsradar, de scholingsimpuls
en AXIS. Dat zijn stuk voor stuk waardevolle initiatieven, maar waar blijft,
in samenwerking met OCW, de integrale aanpak van probleempunten, die was beloofd?
Het betreft dan een aanpak die de ondernemers er op sectorniveau bij betrekt.
Ik denk dat daar een van de sterke kanten van het ministerie van EZ ligt:
deze kan ondernemers hetzij direct, hetzij via brancheorganisaties aanspreken
en betrekken bij een aanpak van deze problematiek.De sector die het meest in het oog springt, is de bouw. Over de bouw staat
onder meer een analyse in de MEV. Men is het erover eens dat in de bouw het
grote knelpunt een tekort aan geschoold vakdeskundig personeel is. Als hier
iets aan zou gebeuren, zou dat leiden tot meer economische groei, meer bouwproductie
c.q. meer woningen. Gelet op de krappe woningmarkt, de sterk gestegen prijzen
en de inflatie die daardoor is gevoed, is ingrijpen een noodzaak. Bovendien
zouden juist in deze sector mensen aan de slag kunnen, waarvan vergroting
van de arbeidsparticipatie ook op het verlanglijstje van het kabinet staat.
Verhoging van de kwalificaties van deze groep mensen kan hen ertoe zetten
dat ook te gaan doen. Kortom, drie vliegen in één klap. Is de
minister bereid om samen met haar collega's van OCW en VROM op korte termijn
een actieprogramma op te zetten met onder andere een scholingsimpuls op het
sectorniveau van de bouw?Voorzitter. De aansluiting tussen de verschillende sectoren in het beroepsonderwijs –
de kolom – staat momenteel in de schijnwerpers. Belangrijk is dat het
bedrijfsleven hier ook een betrokkenheid bij heeft. Voor het mbo lijkt dit
beter geregeld te zijn dan voor het hbo. Hier communiceert het bedrijfsleven
te weinig met de onderwijsinstellingen, en omgekeerd. Dat is jammer want een
grotere uitwisseling kan het beroepsonderwijs zowel voor de leerlingen als
voor de leerkrachten aantrekkelijker maken. Voor de leerlingen omdat de opleidingsstof
gaat leven, voor de leerkrachten die ooit een technische opleiding hebben
gehad om te kunnen zien hoe het er in een instelling of bedrijf tegenwoordig
aan toe gaat. Ik noem ook "instelling", omdat de mensen die bijvoorbeeld in
een ziekenhuis werken steeds meer met techniek te maken krijgen.De PvdA-fractie pleit al jaren voor duaal onderwijs en wij zijn verheugd
dat dit nu steeds beter vorm krijgt. In het verlengde van onze pleidooien
bij OCW verwachten wij van EZ dat zij de beroepsonderwijsinstellingen ondersteunt
om initiatieven te nemen gericht op verbetering van opleidingen, een grotere
maatschappelijke betrokkenheid en verbetering van de innovatiekracht. De minister
steunt de kennisinfrastructuur – KIS –; zij belijdt het belang
van de kenniseconomie. Hier ligt een kans om samen met de minister van OCW
innovatieve oplossingen te bedenken. Wij vragen de minister of zij kan aangeven
hoe de initiërende en stimulerende rol van EZ kan worden vergroot in
samenspraak met OCW. De minister heeft daar goede ervaringen mee als het gaat
om de gezamenlijke commissie Ondernemerschap en onderwijs. Ik denk aan een
soortgelijke commissie om het probleem van het beroepsonderwijs aan te pakken.
Er zou overigens in het kader van ICES-KIS best een stimuleringsfonds voor
het beroepsonderwijs mogen komen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Met genoegen constateren wij dat de heer Bolhuis vindt dat er veel aandacht
moet zijn voor het beroepsonderwijs. Vakmanschap is buitengewoon belangrijk
voor Nederland en daar is jarenlang te weinig aandacht aan besteed. Kan ik
constateren dat met name de fractie van de PvdA ten opzichte van differentiatie
en keuzes in de basisvorming deze lijn wil doortrekken, waardoor iedereen
op het eigen niveau keuzes kan maken, ook in de basisvorming?De heer Bolhuis (PvdA):Ik wil niet in OCW-discussies vervallen. Dat is aan de OCW-specialisten.
Wel wil ik zeggen dat wij vinden dat de differentiatie in opleidingen niet
te groot moet worden, omdat dit de instroom kan bemoeilijken. Daarnaast moeten
wij ervoor zorgen dat mensen met een adequaat pakket hun studie kunnen afronden.
Daar kan ook het systeem van EVC – elders verworven competenties –
een belangrijke rol in spelen.Voorzitter. Ik verzoek de minister om na te gaan of er in het kader van
ICES meer geld voor het beroepsonderwijs kan komen, omdat verbete ring
van het niveau van de toerusting in het beroepsonderwijs hard nodig is. Ook
voor het bedrijfsleven is dit van groot belang; leerlingen die opgeleid worden
in achterhaalde technieken, zijn voor het bedrijfsleven geen aantrekkelijk
perspectief.Voorzitter. Ik kom nu te spreken over mededinging en marktwerking. Tot
nu toe hebben de consumenten weinig gemerkt van de voordelen van meer mededinging
en marktwerking. Dat blijkt wel uit de scepsis waarmee verschillende van mijn
collega's over marktwerking spreken. De Mededingingswet en de uitvoerder daarvan,
de NMa, lijken er nog niet in te slagen voldoende marktwerking af te dwingen.
Er is door de NMa aangegeven dat 350 kartels zijn opgeheven. Bij nadere analyse
blijkt het dan echter allerlei overeenkomsten te betreffen, bijvoorbeeld tussen
kappers en loodgieters over erkenning, kwaliteit en dergelijke. Dat is natuurlijk
niet wat de doorsnee burger onder een antikartelbeleid verstaat, hoe nuttig
het ook is dat allerlei stoffige onderlinge afspraakjes eens onder de loep
worden genomen. Wij hebben eerder aangedrongen op een meer proactieve opstelling:
onderzoek in die gevallen waar misbruik van economische machtsposities in
het geding zou kunnen zijn. Waarom worden wel de kappers aangepakt maar niet
bijvoorbeeld de grote financiële instellingen onderzocht? En hoe zit
het met onderzoek naar de schoolboekenmarkt, waar een paar grote ondernemingen
de markt beheersen en de kosten voor leerlingen en ouders de pan uitrijzen?
Hetzelfde geldt voor de markt van het chippen, Interpay. Het midden- en kleinbedrijf
wordt geconfronteerd met een monopolist, eigendom van de gezamenlijke Nederlandse
banken. Wie stelt vast of dienstverlening en tarieven van deze monopolist
marktconform zijn? Moet dat niet bij de Opta ondergebracht worden, als geen
enkel ander toezichthoudend orgaan daarnaar kijkt? Waarom komt de actieve
aanpak bij de NMa niet van de grond? Deze actievere aanpak door middel van
het initiëren van onderzoeken is toegezegd door de minister bij de bespreking
van het jaarverslag van de NMa, maar is tot nu toe tot het opstarten van drie
onderzoeken – waarvan nog geen enkel resultaat de Kamer heeft bereikt –
beperkt gebleven. Uitspraken van rechter of NMa liggen niet voor.De minister heeft aangegeven dat de consument alleen al als gevolg van
de falende mededinging bij de tankstations jaarlijks honderden miljoenen te
veel kwijt is aan benzine. Er is toegezegd dat een onderzoek bij de olieconcerns
zou plaatsvinden. Daarover zou in het zomerreces gerapporteerd worden. Waar
blijft de uitslag? Als de minister over een verschuiving in prioriteiten en
de toename van het NMa-onderzoek in het grote bedrijfsleven geen toezeggingen
wil doen, overweeg ik daarover in tweede termijn een motie in te dienen.Uit de Nederlandse praktijk blijkt dat het Europese mededingingsbeleid
aan belang wint. Aan de ene kant is dat positief, want kartels worden opgebroken,
markten gaan beter functioneren en consument en overheid kunnen profiteren
van meer dynamiek en lagere prijzen. Aan de andere kant lijkt het marktdenken
in Europa wel eens een dogma te worden en is er geen oog meer voor de noodzaak
bepaalde publieke belangen te waarborgen. Mijn collega sprak daar ook al over.
Dat geldt voor het Europese beleid, maar jammer genoeg ook voor het nationale
mededingingsbeleid, omdat dit de Europese kaders als een gegeven aanneemt.
Het ministerie en de NMa lijken ten onrechte wel eens te denken dat marktwerking
en concurrentie de enige organiserende principes kunnen zijn. Het gaat in
veel gevallen echter om de afweging tussen het economisch belang en het publiek
belang, bijvoorbeeld over de leveringszekerheid van een dienst op het platteland.
Daarvoor moeten nieuwe, creatieve oplossingen worden verzonnen. Anders schiet
iedereen terug in de reflex, die we nu ook weer in Europa inzake de postrichtlijn
zien. Dat vind ik jammer.Een tweede belangrijke discussie bij MDW gaat over de vraag hoe de publieke
dienstverlening het best georganiseerd en verbeterd kan worden. Ik denk hierbij
aan het gebruik van nieuwe instrumenten, zoals vouchers in het onderwijs en
de zorg, maar ook aan het introduceren van marktwerking in de gezondheidszorg.
Er moet dan wel echte marktwerking, echte concurrentie zijn. De situatie die
zich nu voordoet, waarbij fysiotherapeuten niet meer gezamenlijk mogen onderhandelen
en de zorgverzekeraars hun een uniform wurgcontract op kunnen leggen, mag
dan niet meer voorkomen. Op de MDW-conferentie van vorige week heb ik geconstateerd
dat er alom lof is voor de verdiensten van de MDW-operatie. Op deze gebieden –
hoe kun je de efficiency van de gezondheidszorg verbeteren door meer marktwerking –
kan gezamenlijk veel mogelijk worden gemaakt. De ontkokering die de MDW-operatie
kenmerkt, is daarbij een belangrijk pluspunt. Op de conferentie kwam wel naar
voren dat de implementatie van de MDW-aanbevelingen meer aandacht behoeft.
Er zit erg veel deskundigheid bij het ministerie. Zou het niet goed zijn om
die deskundigheid ook bij de implementatie van MDW-trajecten op de vakministeries
in te brengen, bijvoorbeeld in de vorm van gezamenlijke MDW-implementatiewerkgroepen?Ik concludeer dat niet langer passief geponeerd moet worden dat mededinging
en marktwerking de panacee voor alle kwalen is. In sectoren waar dat nodig
is, moet actief worden opgetreden, met een borging van het publiek belang
als randvoorwaarde. Marktwerking moet worden geïntroduceerd waar dat
nuttig is en aan implementatie en follow-up moet meer aandacht worden gegeven.De heer Vendrik (GroenLinks):Kan de heer Bolhuis aangeven wat de consequentie van zijn stellingname
over de positie van de NMa en marktwerking is voor het wetsvoorstel over de
verzelfstandiging van het DG NMa, dat nu bij de Kamer voorligt?De heer Bolhuis (PvdA):Wij hebben in het verslag aangegeven dat wij graag een evaluatie van de
wet hadden gezien. Die is er niet en dat is jammer. Wij willen toch doorgaan
met de behandeling van die wet. Daarbij hanteren wij een paar kernpunten.
Ik heb het actiever optreden van de NMa al genoemd. Wij moeten bezien of de
wettelijke mogelijkheden daarvoor voldoende zijn. Misschien behoeft de wet
op dat punt aanpassing. Verder dient een afweging te worden gemaakt tussen
economische belangen en andere belangen. Als je bijvoorbeeld uit cultureel
oogpunt wilt vasthouden aan een vaste boekenprijs, dan mag een
ZBO zich daaraan niet onttrekken door zich te beroepen op de wet omdat die
stelt dat er geen vaste boekenprijs is. Voor die afweging tussen belangen,
zoals de vaste boekenprijs en cultuur, moet een goede wettelijke oplossing
worden gevonden. Ik kan de voorbeelden uitbreiden met situaties in de milieusfeer,
met de leveringszekerheid van bankdiensten op het platteland, enz. Ik heb
het gevoel dat de oplossing nog niet helemaal gevonden is. Als wij op die
punten tot overeenstemming kunnen komen, hebben wij grote stappen voorwaarts
gezet.Ik kom te spreken over ICES. De fractie van de Partij van de Arbeid pleit
voor een grotere mate van politieke sturing van het proces dat leidt tot de
impulsbrief, de selectie van projecten en dergelijke. In het overleg voor
het zomerreces hebben wij benadrukt dat in onze visie een langetermijnstrategie
vereist is, gericht op duurzaamheid, leefbaarheid en kennisintensivering.
Ik heb daarover een motie opgesteld, die door de Kamer is aangenomen. Daarvoor
is tot nu toe te weinig aandacht geweest. De verkenning benadrukt weliswaar
deze thema's, maar tegelijkertijd bleef integratie met andere verkenningen
van het kabinet volledig achterwege. Het werd niet duidelijk op welke wijze
wij met deze verkenning het ICES-programma zullen opzetten en beoordelen.
De planbureaus hebben een eerste selectie van de voorstellen gemaakt.Opmerkelijk vind ik dat allerlei kleinere investeringsprojecten van de
regio's op het gebied van muziek, sport en multifunctionele gemeenschapsgebouwen
van de lijst verwijderd zijn. In een economie die in toenemende mate dienstgeoriënteerd
is, denken wij dat andere vestigingsplaatsfactoren een rol spelen dan in het
verleden. In het verleden waren dat ligging een de snelweg, spoor en dergelijke.
In de toekomst worden zaken als hoogwaardige kennis belangrijker. Je ziet
dat allerlei nieuwe bedrijven zich vestigen in plaatsen als Delft, Wageningen,
Enschede en Groningen. Andere factoren zijn cultuurvoorzieningen, natuur en
dergelijke. Op die manier kan het draagvlak voor de diensteneconomie worden
versterkt. Veel gemeentebesturen in de regio's hebben dan ook middelen aangevraagd
voor dit soort projecten. De nieuwe ICES-methodiek liet dat ook toe. Het gaat
daarbij vaak om aanvullende financiering waarbij de gemeenten zelf bereid
zijn tot aanmerkelijke inspanningen. Wil de minister deze projecten alsnog
in de toetsing meenemen?Ik verwijs hierbij naar de ideeën die leefden voor het instellen
van een fonds dat de investeringen in topsportaccommodaties zou financieren.
Het positieve resultaat van het EK voetbal zou daarvoor worden besteed. Dat
is niet doorgegaan, omdat het geld terug moest naar minister Zalm. Deze wenst
van een meerderheid van de Kamer bestaat nog steeds. Als individuele projecten
te klein zijn, zoals de minister schrijft in haar brief van 19 september,
dan is het financieren met ICES-middelen van een fonds bestemd voor dit soort
cultuur- en sportprojecten misschien een alternatief.De voorzitter:Dat knipperende lichtje betekent dat u over de door u opgegeven spreektijd
heen bent.De heer Bolhuis (PvdA):Ik zal mij wat meer haasten.Fiscale argumenten, zoals de hoogte van de vennootschapsbelasting spelen
in de keuze van de vestigingsplaats een veel minder belangrijke rol dan de
minister stelt. In onze ogen zijn vooral projecten op het gebied van de leefbaarheid
van groot belang.Het probleem van leefbaarheid en duurzaamheid speelt ook bij de bedrijventerreinen,
waarvoor het ministerie van Economische Zaken zelf een grote verantwoordelijkheid
draagt. Wij hebben daar recent een algemeen overleg over gehad. Ik zal het
daarom kort houden. Wij bepleiten intensivering van het ruimtegebruik en een
duurzamer gebruik van de bedrijfsterreinen. De staatssecretaris heeft toegezegd
een programmatische aanpak te zullen ontwikkelen. Wij hebben dat als positief
ervaren. Wij vragen hem tijdig ten behoeve van ICES en het formatiedossier
inzicht te verstrekken in het actieprogramma.Ook de Europese structuurfondsen zouden wij graag vaker willen gebruiken
voor het bereiken van onze doelstellingen met betrekking tot intensivering
en het meer duurzaam gebruik van bedrijfsterreinen. Helaas blijft het inzicht
van de Kamer in de besteding van de Europese structuurfondsen waarvoor dit
ministerie verantwoordelijk is, beperkt doordat wij tot nu toe niet over de
noodzakelijke informatie konden beschikken. Bij het begrotingsonderzoek van
verleden week is daar al even over gesproken. Een brief is ons toegezegd,
maar die heeft mij en naar ik aanneem de collega's niet bereikt. Jammer.De minister verzekerde voorts dat de rechtmatigheid van de betrokken uitgaven
niet meer in het geding zou zijn. De Rekenkamer zou in dezen haar oordeel
bijgesteld hebben. Een dergelijke mededeling van de Algemene Rekenkamer heb
ik tot nu toe niet ontvangen en ik neem aan dat dit ook geldt voor de Tweede
Kamer als zodanig. Vooralsnog moet ik dus bij de mening van de Algemene Rekenkamer
blijven dat de rechtmatigheid van de uitgaven van het ministerie van Economische
Zaken voor het Europees regionaal beleid voor de periode 1994-1999 niet kan
worden vastgesteld.Het beleid met betrekking tot het vestigingsklimaat is niet alleen afhankelijk
van het beschikbaar komen van ICES- en EU-middelen. Ook binnen het ministerie
van Economische Zaken zouden wij graag een verschuiving zien. Met een helikopterblik
bekeken: meer aandacht voor vestigingsklimaat/leefbaarheid (dus meer middelen
voor herstructurering bedrijfsterreinen en dergelijke), meer aandacht voor
kennis (scholingsimpuls) en minder aandacht voor exportbevordering en technologie-instrumentarium.
Exportbevordering is historisch van groot belang geweest voor het Nederlandse
bedrijfsleven; in het huidige tijdsgewricht van globalisering is de PSB-regeling
natuurlijk belangrijk, maar kan het met veel andere instrumenten wel wat minder.Afsluitend wat ICES betreft, wij hadden in de verkenning meer een afweging
verwacht van het nut van verdere investeringen in asfalt en beton versus het
nut van investeringen in natuur en milieu, in kennis, in vermindering van
emissies, geluidhinder en dergelijke. Dat is nog niet helemaal uit de verf
gekomen. Het Centraal planbureau heeft overigens over die afweging tussen
de verschillende terreinen in samenwerking met anderen wel een publicatie
naar buiten gebracht. Een van de opmerkelijke conclusies is dat het
soms beter is met regelgeving op te treden in plaats van met investeringen
of subsidies. Overheidsinvesteringen zijn vaak niet het juiste middel om de
ruimtelijke en economische structuur te veranderen, zo stelt het CPB. Delen
de minister en het kabinet als geheel die opvatting?De heer Vendrik (GroenLinks):Volgens mij staat in het CPB-rapport dat door de heer Bolhuis wordt aangehaald,
ook de aanbeveling om als overheid een veel stringenter prijsbeleid te voeren.De heer Bolhuis (PvdA):Op het punt van bereikbaarheid! Dat stemt overigens precies overeen met
ons verkiezingsprogramma, mijnheer Vendrik.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat is mooi, maar hoe beoordeelt u dan in het licht van die aanbeveling
in een rapport dat u sympathiek lijkt, het feit dat het prijsbeleid nog niet
van de grond komt en dat het in 2002 op geen enkele manier ook maar in de
buurt komt van die aanbeveling, gegeven het lastenverlichtingpakket van dit
kabinet met name inzake mobiliteit?De heer Bolhuis (PvdA):Ik dacht dat er op het gebied van verkeer druk werd gewerkt aan de Hofstra-heffing,
mijnheer Vendrik. Ik kan uw vraag daarom niet helemaal plaatsen. Het is duidelijk
dat de introductie van het prijsbeleid enige tijd vergt. Ik dacht dat er overeenstemming
over was dat met het prijsbeleid gestuurd moet worden.De heer Vendrik (GroenLinks):Dan hebben wij het over de volgende kabinetsperiode en de kilometerheffing.
Ik heb het nu over het lastenbeeld voor 2002 waarin zowel de vaste als de
variabele lasten van de auto omlaag gaan. Dat is geen prijsbeleid, maar de
omgekeerde weg. Hoe beoordeelt u de aanbeveling van het CPB om over te gaan
op een veel stringenter prijsbeleid in het licht van het lastenverlichtingspakket
dat het kabinet aan de Kamer heeft voorgelegd en waar ook uw fractie vorige
week bij monde van de heer Crone voluit achter is gaan staan. Sterker nog,
er is toen onder leiding van de Partij van de Arbeid-fractie een motie tot
stand gekomen om de lasten voor de automobilist nog verder te verlagen.De heer Bolhuis (PvdA):Die discussie gaat over de vaste lasten versus de variabele lasten. Wij
hebben bepleit die vaste lasten omlaag te brengen. Het is duidelijk dat wij
het beleid waarbij de variabele lasten omhoog gaan en de vaste lasten omlaag
op termijn zullen voortzetten.De heer Vendrik (GroenLinks):Die verlaging wordt niet gecompenseerd door hogere variabele lasten en
de dieselaccijns gaat in 2002 over de hele linie twee keer naar beneden, namelijk
per 1 januari en per 1 oktober. Dat vindt de Partij van de Arbeid-fractie
kennelijk een adequaat prijsbeleid.De heer Bolhuis (PvdA):Zoals u weet, hebben wij de voorstellen van het kabinet voor 2002 op dat
punt gesteund. U vraagt dus naar de bekende weg.De heer Vendrik (GroenLinks):Ja, maar...De voorzitter:Nee, ik sta niet toe dat u de heer Bolhuis nogmaals interrumpeert.De heer Bolhuis (PvdA):Afrondend, spreek ik waardering uit voor de actieve aanpak van de exportbevordering
door zowel de staatssecretaris als de minister. In het bijzonder waardeer
ik de reis van de minister met vrouwelijke topondernemers naar Berlijn. Helaas
viel die een beetje weg in de publiciteit omdat die reis naar ik meen op 11
september werd gemaakt. Het zou goed zijn als het element emancipatie op het
ministerie de komende maanden wat meer aandacht van de minister kreeg, want
anders gaat zij wel met vrouwelijke ondernemers op reis, maar mogelijk alleen
met mannelijke ambtenaren. Onzes inziens kan exportbevordering wat minder
prioriteit krijgen. Ik vraag de bewindspersonen gelden te besteden aan en
energie te richten op andere prioriteiten, zoals waarborging van publieke
belangen, vergroening en een duurzamer energiehuishouding, intensivering van
kenniseconomie en scholingsimpuls, verbetering van mededinging en marktwerking
en vergroting van de leefbaarheid door investeringen in ICES-verband. De minister heeft zich leren kennen door allerlei vaak nogal ideologisch
getinte en forse uitspraken. Tegelijkertijd moeten we constateren dat als
het gaat om de beleidsgebieden die wij nu besproken hebben, een actief –
misschien moet ik zeggen: activistisch – beleid van het ministerie van
Economische Zaken achterwege blijft. De minister gelooft in de ogen van de
PvdA-fractie te veel in de zaligmakende werking van de markt en laat daarom
het voeren van beleid te veel achterwege.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. De economische groei loopt terug. Voor 2002 staat 2% in de
boeken, maar alom wordt gespeculeerd op een verdere vertraging naar 1%. De
heren Zalm en Wellink gaan desalniettemin redelijk relaxed door het leven –
ik heb dit verleden week nog met de minister van Financiën besproken –
en zien vooralsnog geen aanleiding tot een budgettaire of monetaire koerswijziging.
Anderzijds lekte die inmiddels befaamde notitie van minister Vermeend uit
met naar ik heb begrepen alarmerend knutselwerk, bedoeld om de sociale partners
te alerteren, zoals wij hedenochtend in de Volkskrant konden lezen. De minister-president
schijnt de minister van Sociale Zaken te hebben teruggefloten, maar ik vraag
nu toch maar deze minister van Economische Zaken, ook present bij het komende
najaarsoverleg, hoe het precies zit. Wat gaat het kabinet nu doen op weg naar
dat najaarsoverleg? Verleden week begreep ik toch goed dat meer lastenverlichting
er niet in zit bovenop de reeds geboekte 1,4 mld? Hoe beoordeelt deze minister
van Economische Zaken het cao-akkoord bij het Rijk dat een jaarlijkse loonstijging
betekent van 3,8% op jaarbasis?Ook zonder een verdere economische teruggang is de zorg bij Economische
Zaken over de loonkostenontwikkeling groot. De begroting staat er vol van.
Ik zou deze minister twee kanttekeningen willen voorleggen en haar om een
reactie vragen. Is de loonkostenontwikkeling van de afgelopen jaren, waar
zij zich ook zo druk over maakt, misschien ook niet een beetje het onvermijdelijke
gevolg van krapte op de arbeidsmarkt? Heet zoiets ook niet marktwerking? Zo
heeft Duitsland precies de andere kant op met veel werkloosheid
een sterke nadruk op lonen kunnen organiseren. Waarom kiest dit kabinet dan
niet veel nadrukkelijker voor het werkelijk stimuleren van het arbeidsaanbod,
zoals ook aanbevolen in het IBO-rapport "Aan de slag"? In de doorrekening
van de tegenbegroting van GroenLinks werd het nut daarvan scherp in beeld
gebracht, want wij organiseren meer loonmatiging dan het kabinet!Mevrouw Voûte-Droste (VVD):De heer Vendrik begon zijn betoog met de stelling dat de minister van
Financiën nog redelijk zorgeloos door het leven gaat, ondanks de teruglopende
economie. Heeft hij dat bedoeld als compliment voor het gedegen financiële
beleid dat dit aankan of als een verwijt?De heer Vendrik (GroenLinks):Verleden week heb ik de minister van Financiën gevraagd wat nu zijn
houding is. Enerzijds lijkt het kabinet in de richting van sociale partners
een crisisoverleg te willen agenderen – dat was althans de inzet van
minister Vermeend – anderzijds zien wij geen nadere voorstellen van
het kabinet op het gebied van de begroting. Dat zijn in ieder geval twee verschillende
houdingen in één kabinet! Dat vond ik raar en dat heeft de minister
van Financiën tot het einde van dat debat volgehouden. Als het gaat om
een eensluidende reactie op de vraag hoe te varen richting 2002, met een eventuele
groeivertraging in aantocht, past natuurlijk geen compliment!Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het compliment zou gegeven kunnen worden voor dat gedegen beleid dat dit
soort problemen aan kan. Waar het gaat om loonkostenmatiging, lijkt het mij
van belang om erop te wijzen dat het bij een teruglopen van de concurrentiekracht
en een eventuele terugval in de economische groei een verantwoorde loonkostenontwikkeling
toch heel noodzakelijk is!De heer Vendrik (GroenLinks):Dat mag zo zijn, maar misschien is het ook goed om dan even de objectieve
condities in ogenschouw te nemen, namelijk dat Nederland een zeer lage werkloosheid
heeft – daar kunnen wij het kabinet wel voor prijzen – maar dat
die ook effect heeft op de loonontwikkeling! Dat heet marktwerking! Precies
zoals het in Duitsland andersom is. De matige loonkostenontwikkeling daar
is niet zozeer bereikt door het beleid van de regering, maar met name door
de grote overschotten op de arbeidsmarkt, werkloosheid dus. Het is misschien
onvermijdelijk dat in de concurrentieverhoudingen tussen de verschillende
Europese lidstaten de verschillen in werkloosheidsniveaus zich ook vertalen
op het gebied van de loonkostenontwikkeling. In het debat van verleden week
merkten wij ook dat verschillende fracties buitengewoon bezorgd zijn over
de loonkostenontwikkeling, maar eigenlijk geen instrument in handen hebben,
behalve nog meer lastenverlaging, om überhaupt verdere loonkostenmatiging
voor elkaar te krijgen. Ook de minister van Financiën staat op dat punt
met lege handen! Je kunt dan twee dingen doen; die zorg omzetten in beleid
en dat gebeurt niet, of je moet accepteren dat het misschien de objectieve
omstandigheden zijn. Misschien is het aardig om daar eens de reactie van deze
minister van Economische Zaken op te horen!De voorzitter:Het is niet de bedoeling om de algemene en financiële beschouwingen
over te doen, want ik hoor wel veel terugkomen!Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Voorzitter. Dit heeft alles te maken met arbeidsmarktbeleid en dat heeft
weer met economie te maken. Het is waar dat onze arbeidsmarkt een lage werkloosheid
kent, maar de arbeidsparticipatie is nog maar 53% van de potentiële beroepsbevolking.
Er is dus nog heel veel te doen om veel mensen aan het werk te krijgen.De heer Vendrik (GroenLinks):Juist, mevrouw Voûte, en daarom zou de VVD-fractie de tegenbegroting
van GroenLinks moeten overnemen, want ons beleid, gericht op het stimuleren
van het arbeidsaanbod, brengt meer mensen naar de betaalde arbeidsmarkt. Het
CPB heeft het allemaal keurig doorgerekend: wij presteren op dat punt beter
dan het kabinet. Laat ik het niet overdrijven: natuurlijk gaat het om marginale
verschillen en om slechts één jaar, maar ook bij de loonkostenmatiging
doen wij het beter dan het kabinet. Bij mij bent u dus helemaal thuis!De voorzitter:Mevrouw Voûte, ik verzoek u hierop in uw eigen termijn te reageren.
U staat elkaar nu voortdurend gelegenheid te geven en daar voel ik niets voor.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. U suggereert dat mevrouw Voûte en ik op dat punt een
afspraak hebben, maar dat is echt niet het geval. Ik maak nooit afspraken
met mevrouw Voûte.De tweede kanttekening bij de hoge loonkostenontwikkeling, waarover deze
minister van Economische Zaken zich zoveel zorgen maakt, betreft de ontwikkeling
van de arbeidsproductiviteit: Nederland scoort niet goed. Zou dat misschien
te maken kunnen hebben met het feit dat de Nederlandse economie over de afgelopen
20 jaar een zeer gematigde loonkostenontwikkeling heeft gekend? Heeft het
ook niet te maken met de omslag van industrie naar diensteneconomie, zodat
de wet haar werk doet die stelt dat productiviteitswinst moeizaam in een diensteneconomie
is te organiseren? En als het om de bevordering van de arbeidsproductiviteit
gaat, hoe beoordeelt deze minister van Economische Zaken dan het niveau van
onze onderwijsuitgaven? Ik verwijs hierbij naar het CPB-document over de ICES3-ronde
waarover de heer Bolhuis ook sprak: Nederland scoort bij de onderwijsuitgaven,
dixit CPB, in vergelijking met andere landen niet zo hoog,Dat brengt mij op een centrale probleemstelling voor het departement van
Economische Zaken: de bevordering van de arbeidsproductiviteit. De halve begroting
strekt ertoe, de matige prestatie van Nederland op dit punt te verbeteren.
Maar hoe zit het met de productiviteit van Economische Zaken zelf? Sinds VBTB
geldt immers wel het adagium "vluchten kan niet meer". Ik heb vernomen dat
er een mooi IBO-rapport in aantocht is over de matige prestaties van de vele
technologiesubsidies op het gebied van de productiviteitsontwikkeling. De
600 mln euro die hiermee zijn gemoeid, worden in dit rapport in beeld gebracht.
Wanneer komt dit rapport? Het lijkt me namelijk een prachtige aanleiding voor
een debat waarin dit eens even goed wordt doorgeakkerd. En als deze minister
al de privatisering van de mens voor mogelijk houdt, dan is
de privatisering van het ministerie van Economische Zaken natuurlijk ook een
optie!Ik mis vergelijkbaar grote woorden over het belang van milieuproductiviteit.
Een werkelijk duurzame economie impliceert namelijk een revolutie van formaat
op dit terrein. Waar blijft dit begrip en hoe vertaalt het zich in beleid?
Graag hoor ik hierop een reactie van de minister van Economische Zaken. In
mijn interruptie van de heer Bolhuis zei ik al dat het thema van een duurzame
economie en het opvoeren van de milieuproductiviteit vragen om een scherp
prijsbeleid. Ook dit wordt in de CPB-studie aanbevolen. Ik snak naar een goede
reactie van de minister op dit rapport, want de lagere lasten voor de automobilist
in 2002, zowel vast als variabel, hebben natuurlijk niets met deze aanbeveling
te maken. Het paarse kabinet investeert eigenlijk zonder een fatsoenlijk prijsbeleid.
Misschien moet het volgende kabinet dit maar eens omdraaien. Als het CPB zegt
dat ook Nederland al beschikt over een vrij compleet transportnetwerk, concludeert
de minister dan ook niet dat de effectiviteit van nog meer asfalt en beton
beperkt is? Maken voorstellen voor een stevig prijsbeleid ook onderdeel uit
van de ICES3-ronde en de impulsbrief die wij dit voorjaar zullen krijgen?De bestudering van de nieuwe ICES-projecten roept vragen op. Vlak voor
de zomer debatteerden wij al over de criteria en toen zei de minister dat
er nog over kon worden gepraat naar aanleiding van de verkenning. Nu blijkt
echter dat in de verkenning geen keuze is gemaakt. Er worden meerdere scenario's
aan verbonden, maar de positie van het kabinet is mij duister. Kan de minister
mij die ophelderen? Ik sluit mij hierbij aan bij de opmerking van de heer
Bolhuis: volgens de brief van 26 september worden alleen de wat dichter bij
huis liggende en gemakkelijke projecten beoordeeld en alles wat een beetje
nieuw, innovatief en creatief is, valt erbuiten. Dat is jammer. Hoe zit dit?Hoe verschillend kan worden gedacht over marktwerking, demonstreerde minister
Korthals, partijgenoot van deze minister, vorige week donderdag in NRC Handelsblad.
Hij lijkt aan te sturen op een soort renationalisatie van KPN, NS en Schiphol.
Toe maar, ze passeerden allemaal de revue! We hadden hem graag gisteren mondeling
aan de tand gevoeld, maar hij zat in het buitenland, dus onze schriftelijke
vragen komen eraan. Maar misschien wil de minister van Economische Zaken van
de gelegenheid gebruik maken om op de wat vrije en kritische gedachtegang
van haar collega-minister van Justitie te reageren. Dat is namelijk goed voor
het debat.Voorzitter. Het is tijd voor een compliment! Tot mijn grote vreugde heeft
het kabinet besloten tot een MDW-project veilen. Ik zie nog de misprijzende
blik voor mij die de minister trok toen ik dat vorig jaar voorstelde. Ik heb
een motie ingediend die werd afgewezen en nu gaat het kabinet haar toch uitvoeren.
De minister heeft waarschijnlijk iets te vaak naar de minister van Financiën
gekeken. Zo werkt het kennelijk op het ministerie van Economische Zaken: even
de benen op tafel en je hebt een nieuw inzicht. Hulde! Kan de minister toch
enige nadere tekst en uitleg geven over dit wonderschone project? Wij trekken
hier graag met de VVD-fractie op, zie het debat over de radiofrequenties.Kan de minister de laatste stand van zaken geven rondom de steun aan de
luchtvaartsector? Het kabinet kiest voor terughoudendheid. Dat steunen wij,
maar de druk lijkt nogal groot. De letters KLM staan kennelijk voor "Krijg
Liever Meer". Gaan wij nu terug naar het oude industriebeleid of houdt het
kabinet de poot stijf? Ik vraag dit in de wetenschap dat Nederland luchtvaartland
al flink wordt gesubsidieerd met belastingvrijstellingen, een vijfde baan
op kosten van de belastingbetaler en herverzekering van staatswege van sinds
11 september onverzekerbare risico's. Die herverzekering loopt tot minimaal
het einde van dit jaar, maar misschien loopt zij nog wel verder door.De minister van Verkeer en Waterstaat sprak over een bedrag van 500 mln
gulden. Is dit de voorfinanciering van een geluidsheffing die allang in de
boeken stond? Wordt het een cadeau, zoals de KLM lijkt te willen?De heer Bolhuis (PvdA):De heer Vendrik pleit tegen het verlenen van steun aan de KLM. Is de fractie
van GroenLinks echter ook tegen steunverlening als alle andere Europese luchtvaartmaatschappijen
sterk worden ondersteund en de KLM als gevolg daarvan in de problemen komt?De heer Vendrik (GroenLinks):Daar gaat een fase aan vooraf. Daarover is vorige week met zowel de minister
van Financiën als de minister van Verkeer en Waterstaat gediscussieerd.
Wij hebben toen aangegeven dat wij willen dat zij in Europa de barricaden
op gaan om te voorkomen dat Europa in een steunrace verzeild raakt. Daar spreken
wij nu over. Wij hebben de uitkomsten van de Ecofin-raad van afgelopen weekend
nog niet vernomen. Ik kan het dus niet helemaal precies beoordelen, maar de
protesten van de KLM tegen dat besluit zijn een goede indicatie van wat daar
besloten is. Ik ga er vooralsnog van uit dat de lidstaten elkaar vasthouden
om niet in een steunrace verzeild te raken. Dat zou winst zijn. Ik wil nu
echter graag weten in welk kader die 500 mln gulden voorfinanciering van de
geluidsheffing moet worden geplaatst en hoe die zich verhoudt tot de besluitvorming
van afgelopen weekend. Ik zou het buitengewoon onverstandig vinden als Nederland
nu alsnog uitstapt. Ik weet niet of dat het geval is, vandaar mijn vragen
aan de minister. Het zou buitengewoon onverstandig zijn als Nederland vooropgaat
in die steunrace. Ik wil dat verre van mij houden. De heer Bolhuis verwijst
naar de mogelijkheid dat alle lidstaten hun luchtvaartmaatschappijen op eigen
titel gaan subsidiëren. Ik hoop dat wij die fase nog niet bereikt hebben,
want wat mij betreft wordt die nooit bereikt.De heer Bolhuis (PvdA):Dat is geen antwoord op mijn vraag. Mijn vraag luidde: gesteld dat andere
landen toch grootscheeps gaan subsidiëren en de KLM raakt daardoor in
de problemen, vindt u dan dat wij de KLM moeten steunen?De heer Vendrik (GroenLinks):Het gaat nu om de vraag of wij dat kunnen voorkomen.De heer Bolhuis (PvdA):Daar gaat het niet om. Ik wil gewoon graag een antwoord op mijn vraag.
U geeft nu antwoord op een andere vraag.De heer Vendrik (GroenLinks):U moet uw vraag stellen op het moment dat die situatie werkelijkheid
is geworden. Ik hoop dat het kabinet alles uit de kast haalt om te voorkomen
dat die situatie ontstaat. Ik heb de minister van Financiën voorgehouden
dat het moeilijk wordt om op dit punt een strakke koers te varen, omdat Nederland
vooroploopt bij de verlaging van de dieselaccijnzen. Dat is geen goede manoeuvre
om je positie te versterken. Wij weten nog niet wat Frankrijk en Italië
gaan doen, maar het lijkt logisch dat zij onder verwijzing naar Nederland
zullen besluiten om hun dieselaccijns te verlagen. Zo werkt dat proces en
dat moet koste wat het kost worden voorkomen. Ik wil daarom van het kabinet
weten wat er dit weekend is gebeurd en wat de minister van Verkeer en Waterstaat
heeft toegezegd over die 500 mln gulden voor de voorfinanciering van de geluidsheffing.
Als die vragen zijn beantwoord, kunnen wij het plaatje goed beoordelen. Ik
voel er eerlijk gezegd geen pest voor om rijksmiddelen uit te trekken voor
een sector die in- en expliciet zo zwaar gesteund wordt. Dat gebeurt overigens
niet alleen in Nederland, maar ook in de rest van Europa. Laten wij dat niet
uit het oog verliezen.De heer Van Walsem (D66):De heer Vendrik zei dat de vijfde baan op kosten van de belastingbetaler
wordt aangelegd. Volgens mij wordt die betaald door de NV Luchthaven Schiphol.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is bekend dat de overheid langs verschillende wegen bijdraagt aan
het ontwikkelen en exploiteren van de vijfde baan. Ik denk dan bijvoorbeeld
aan het aanleggen van allerlei infrastructurele werken. Ik vraag mij af of
de luchtvaartsector die niet zelf zou moeten betalen. Dat is een beetje vergelijkbaar
met de Betuwelijn. De voordelen daarvan gaan naar een specifieke sector, terwijl
die lijn wel door alle Nederlandse belastingbetalers wordt betaald. Dat geldt
ook voor de vijfde baan en daartegen hebben wij bezwaar aangetekend.De heer Van Walsem (D66):De aanleg van de vijfde baan wordt gewoon betaald door de NV Luchthaven
Schiphol.De heer Vendrik (GroenLinks):Ja, maar ik spreek niet alleen over de vijfde baan, maar ook over de noodzakelijke
infrastructuur daaromheen.Maatschappelijk verantwoord ondernemen was het centrale thema in het EZ-beleid.
Of was het dat niet, want hoe zit het nu? Waarom ressorteert de betreffende
afdeling overigens onder het DG Ondernemingsklimaat? Ik heb daar moeizame
gevoelens bij. Waar blijven de acties en brieven die begin juni toegezegd
zijn in het debat in de Kamer over het MVO-bestendig maken van de aanbestedingsprocedures
van de overheid. Hoe gaat het MVO-bestendig maken van de exportfaciliteiten
daadwerkelijk uitpakken? Wij hebben op dit punt een brief ontvangen, maar
er is nog geen duidelijkheid verschaft. Op welke manier wordt een en ander
gecontroleerd? Heeft de staatssecretaris niet een MVO-bestendig jaarverslag
nodig om te controleren of bedrijven terecht aanspraak hebben gemaakt op exportfaciliteiten?In de mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties wordt gewerkt aan
een United Nations Guideline for Companies, een soort brede gedragscode waarin
mensenrechten, sociaal beleid, milieu en andere ethische normen een plek krijgen.
Zal de Nederlandse regering zich daarbij aansluiten? Eigenlijk moet deze gedragscode
de "moeder" van alle gedragscodes zijn, waarbij Nederland zich wellicht goed
kan aansluiten.Hopelijk zal het kenniscentrum MVO zich vooral richten op het buitenland,
en niet alleen op het verzamelen van kennis en het ontwikkelen van expertise
op het gebied van MVO binnenland. Waarom heeft deze staatssecretaris aan de
Raad van de jaarverslaglegging een advies gevraagd over het op vrijwillige
basis MVO-aspecten opnemen in de bedrijfsvoering en in het jaarverslag? Verder
is een doelstelling van 2% jaarlijkse stijging van het aantal MVO-bestendige
jaarverslagen wel erg mager. De staatsschuld wordt sneller afgelost! Er moet
dan ook meer ambitie getoond worden door de staatssecretaris.De GroenLinks-fractie is van mening dat het debat over het openstellen
van markten op basis van reciprociteit, hetgeen een fundamenteel aspect is
in de WTO-processen, eigenlijk plaats moet maken voor eerlijke handelsarrangementen
met als basis: respect voor mensen- en milieurechten. Armoedebestrijding en
duurzame ontwikkeling behoren de centrale ijkpunten te zijn. Alleen op die
manier kan de kloof tussen winnaars en verliezers van de globalisering gedicht
worden. Het debat zal in november worden voortgezet en daarom doe ik de staatssecretaris
het volgende verzoek. Wij hebben een prachtig rapport gekregen, getiteld "Harnessing
trade for development", van Oxfam International, de organisatie waarbij ook
de Novib is aangesloten. Kan de staatssecretaris toezeggen dat hij voor het
debat over de WTO een reactie van het kabinet op het rapport naar de Kamer
toestuurt?Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter. Als geen ander staat deze minister van Economische Zaken in
dit kabinet voor liberalisering, privatisering en deregulering. Haar devies
is: meer markt en minder regels. Wat mijn fractie betreft, had dat ook kunnen
zijn: meer chaos en minder groen. Mijn fractie beschouwt de jaren van minister
Jorritsma op het ministerie van Economische Zaken vooral als jaren van gemiste
kansen voor een groener energiebeleid. Mijn fractie heeft weinig waardering
voor de wijze waarop zij de liberalisering en privatisering heeft vormgegeven.
De import van vuile stroom is fors toegenomen, de warmtekrachtkoppeling is
vastgelopen en de ontwikkelingen met betrekking tot duurzame energie schieten
niet op. De echt schone energievormen, zoals zonne-energie, blijven steken
in halfslachtig en zwabberend beleid. Ook op Europees niveau timmert deze
minister te weinig aan de weg bij het stellen van milieukwaliteitseisen aan
stroom en bij het bereiken van een initiatiefrijk duurzaam energiebeleid in
Europa. Op deze punten heeft de minister een aantal keren een motie van de
Kamer naast zich neergelegd; dat lijkt bijna business as usual voor haar.Laat ik echter ook met goed nieuws beginnen: de minister heeft positief
gereageerd op een verplichte etikettering van stroom. De GroenLinks-fractie
heeft op 1 oktober een voorontwerp van een initiatiefwetsvoorstel
gepresenteerd. De minister heeft weliswaar tot voor kort gesteld dat zij de
motie op dit punt niet wilde uitvoeren, maar zij heeft toch besloten om met
dit ontwerp aan de slag te gaan. Mijn fractie is daarover uiteraard heel tevreden.
Het had natuurlijk allemaal wat sneller gekund. Het is in ieder geval mooi
dat de minister, nu het initiatief van GroenLinks er is en overigens ook een
voorstel van de natuur- en milieuorganisaties, daar wel mee verder wil.Is de minister het met mij eens dat het van belang is dat zo'n verplichte
etikettering van stroom er zo snel mogelijk komt, zodat de consument straks,
wanneer de markt vrij wordt – als het aan de minister ligt, gebeurt
dat vrij snel – niet alleen op basis van prijs, maar ook op basis van
milieukwaliteit stroom kan kiezen? Juist nu al die leveranciers zich zo graag
profileren met hun groene imago, is het van belang dat de consument weet wat
die leverancier nog meer doet. Wat levert hij aan kernstroom, bruinkoolstroom
en andere typen van stroom? Wil de minister eraan meewerken dat het snel gebeurt?
Wil zij nagaan hoe dit in de praktijk vorm kan worden gegeven? Mijn fractie
is van plan om op korte termijn een initiatiefwet op hoofdlijnen daartoe in
te dienen. Wij hopen dat die snel in de praktijk kan komen.Op het gebied van duurzame energie vinden wij het beleid teleurstellend.
De minister haalt de doelen tot nu toe absoluut niet. De aanscherping en de
intensivering blijven uit. Ik heb mevrouw Witteveen al gevraagd hoe het zit
met het verplichte aandeel duurzame energie. Al jaren is er een wens van de
Kamer. Er is een breed aanvaarde motie. De minister voert die niet uit. Zij
komt pas in 2005 met een evaluatie. Wij moeten maar zien waar dan het schip
weer strandt. De minister voor milieu is hier blijkbaar niet tevreden over.
Wij lezen in het Algemeen Dagblad dat hij een gesloten deur vindt.Hoe zit het nu? Waarom legt de minister een motie keer op keer naast zich
neer en is zij niet bereid een instrument dat echt tot voortgang zou leiden
in te voeren? Ik neem graag de uitnodiging van de PvdA aan om in tweede termijn
wellicht hierop terug te komen. De minister maakt intussen een forse koerswijziging. Zij stelt de zonne-energie
in feite uit. Zij wil het tot 2020 doen met biomassa, windenergie en import.
Wij begrijpen dit niet. In 1999 schreef de minister nog in het rapport "Duurzame
energie in uitvoering", dat juist voor het welslagen van zonne-energie een
versnelde marktintroductie van belang is, omdat daardoor de prijs zou zakken.
Zat de minister nu in 1999 fout of zit zij nu met haar nieuwe begroting fout?
Ik heb daar overigens wel een idee over. Wij zijn het niet eens met de koerswijziging.
Wij vragen ons bijvoorbeeld af waarop de minister het baseert dat een convenant
rond zonne-energie en PV niet echt effectief is. Misschien kan zij ons wat
meer informatie geven. Ik wijs haar op de internationale ontwikkelingen, waarin
Duitsland en Japan vooroplopen. Greenpeace presenteert vandaag met veel andere
organisaties een rapport met een heel goed perspectief. Misschien ziet de
minister kans om morgen op het rapport te reageren.Juist voor zonne-energie zou kunnen worden overwogen om een hogere korting
dan de nihilkorting op de regulerende energiebelasting, REB, te laten plaatsvinden.
Dan zou in feite zonnestroom moeten worden gesubsidieerd.Minister Jorritsma-Lebbink:Wilt u iedere koper van stroom individueel subsidie geven? Dat mag helemaal
niet in Europa. Ik kom daarop terug.Mevrouw Vos (GroenLinks):Dat wil ik dan graag van u horen. In ieder geval vind ik dat dit punt
te overwegen is.Je kunt je sowieso afvragen of niet moet worden overgegaan tot een verdere
differentiatie bij de REB-kortingen die nu voor duurzame energie en tegenwoordig
ook voor warmtekracht worden gegeven. Wellicht is de benutting van biomassa
niet altijd de optimale energie-inzet wat betreft de milieueffecten. Ik hoor
graag een reactie van de minister op het rapport van het Centrum voor energiebesparing,
dat deze zomer berekende hoe jammer het is dat er erg veel biomassa wordt
verbrand. Een deel van de biomassastromen zou beter kunnen worden ingezet
voor hergebruik. Het verschil zou zelfs 2 megaton CO2 kunnen zijn.
Moet de REB niet worden gedifferentieerd voor verschillende vormen van duurzame
energie?Wij vinden het onbegrijpelijk dat de minister ervoor kiest, geen REB-korting
voor waterkracht meer te geven, ook niet voor kleinschalige waterkracht, omdat
er te veel uit het buitenland op onze markt zou komen. Voor de heel grootschalige
opwekking snappen wij dat, maar die is niet aan de orde. Onze vraag is of
de minister iets voelt voor het voorstel van Nuon om met een begindatum te
werken, bijvoorbeeld begin jaren tachtig: alles daarvoor krijgt geen REB-korting,
maar wel alles daarna. Ik verneem hierop graag de reactie van de minister.Vindt de minister het van belang om enigszins een grens aan de import
te stellen? Ik denk hierbij aan het bevorderen in eigen land van de opwekking
van duurzame energie. Nederland kan daar in economisch opzicht ook van profiteren,
want het is een uitermate interessante business.Mijn fractie heeft zorgen over het plan voor de realisatie van windturbines
in de Waddenzee. Wij begrijpen dat er nogal druk op het kabinet wordt uitgeoefend
om hiervoor snel groen licht te geven. De vraag is echter of dat niet in strijd
is met nationaal en internationaal beleid voor de Waddenzee. Zijn er geen
alternatieven, zoals offshore, die versneld ingezet moeten worden?Zal het plan voor de warmtekracht uitpakken zoals de minister wil? Wij
hebben begrepen dat dit plan leidt tot veel minder steun dan 300 mln van ook
veel minder warmtekrachtinstallaties. Misschien kan de minister reageren op
de brief die daarover gaat. Het is voor warmtekracht ook van belang dat wij
in de toekomst werken met een REB-korting op basis van vermeden CO2-uitstoot.
Werkt de minister daaraan en kunnen wij op korte termijn iets daarover tegemoetzien?Tot slot heb ik nog enkele opmerkingen over de energiebesparing. Welnu,
wij vinden de 2% efficiencyverbetering, waar de minister op inzet, te laag.
Uit veel onderzoek blijkt namelijk dat er in dit opzicht meer mogelijk is.
Vandaar mijn vraag aan de minister om deze ambitie op te schroeven. Dit geldt
ook voor de ambities die zijn vastgelegd in de meerjarenafspraken en in het
convenant inzake benchmarking. Het is onduidelijk of deze afspraken wel tot
voldoende energiebesparing leiden. Gezien de verwachting dat
de economische groei straks weer aantrekt, is de energietoename nog steeds
een groot probleem. Het is de vraag of wij tegen deze achtergrond onze energiedoelen
kunnen bereiken. Ik vraag de minister dus om op dit punt toch duidelijker
doelen te stellen. Ik vraag van haar ook een duidelijker afrekening van sectoren
op het behalen van de doelen. Ik herhaal mijn vraag aan haar om zich op korte
termijn in Europees verband sterk in te zetten voor de REB-heffing voor grootverbruikers.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Voorzitter. Dit jaar is het oogstjaar van het tweede paarse kabinet. Vandaag
is het oogstjaar van EZ aan de orde. Er zijn successen en er zijn een aantal
punten van grote zorg. Wij zullen die bekijken in het kader van het oogstjaar.Wij constateren dat er een hogere economische groei (2,8%) is gerealiseerd
dan in het regeerakkoord is verwacht (2,25%). Gemeten naar het BBP is Nederland
in de Europese Unie naar de vierde plaats gestegen. De export heeft een forse
volumestijging doorgemaakt en bedraagt nu 67% van het BBP. Er zijn wel zorgen
voor de toekomst, maar daar kom ik straks op terug. De werkgelegenheid is
spectaculair gegroeid: 1,25 miljoen mensen meer aan het werk. De koopkracht
is bovendien voor alle inkomensgroepen sterk toegenomen, evenals de welvaart.
Dat alles heeft te maken met het vestigingsklimaat en de economische kracht.In verband met het macro-economische kader kan gezegd worden dat het bestendigen
van deze welvaart bemoeilijkt dreigt te worden door een aantal negatieve tendensen,
zowel in de wereldeconomie als de Nederlandse economie. Er is sprake van een
afnemende concurrentiekracht van Nederland ten opzichte van het eurogebied
met ongeveer 10%. Dit geldt met name ten opzichte van Duitsland dat ons grootste
land voor de export is. Daarvoor geldt een percentage van ruim 16. Dat baart
ons zorgen.Er is ook sprake van een daling van het consumentenvertrouwen in de Verenigde
Staten en in Nederland. In Nederland hebben wij te kampen met achterblijvende
arbeidsparticipatie: slechts 53% van de potentiële beroepsbevolking is
aan het werk. Er is voorts sprake van een lagere arbeidsproductiviteitsgroei:
slechts circa 1,2%. Er is een hoge AEQ: 85% in plaats van 80%. Voorts zijn
er een dreigende loon-prijsspiraal en een hoge inflatie.Bovendien bestaat er een grote mate van onzekerheid over de economische
ontwikkelingen. De bewindslieden van EZ hebben de tendensen ook in hun begroting
aangegeven. Toen kwamen de terroristische aanslagen in de Verenigde Staten,
waardoor de ontwikkelingen nog onduidelijk zijn op economisch gebied en daarmee
de invloed op de welvaart. Wij moeten daar alert op blijven.De heer Vendrik (GroenLinks):Over de inflatie zegt de minister van Financiën overigens terecht
dat die volgend jaar sterk terugloopt. Dat probleem lijkt dus van tafel. Wat
betreft de concurrentieverhoudingen tussen Nederland, Duitsland, de rest van
Europa en de wereld heb ik begrepen dat Nederland als vestigingsland als eerste
wordt gekwalificeerd. Dus kennelijk valt het nog wel mee met de aanslag op
de concurrentiepositie van Nederland. Of zien wij dat verkeerd?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Inderdaad geeft de minister van Financiën en daarmee het kabinet
aan dat de hoge inflatieontwikkeling volgend jaar wegvalt, omdat deze onder
andere veroorzaakt was door de invoering van het belastingplan. Wij rekenen
daar dus ook op. Die hoge inflatie wordt echter ook veroorzaakt door de krapte
op de arbeidsmarkt en door de loon-prijsspiraal, die zich heeft ontwikkeld
en waardoor die verantwoorde loonontwikkeling zo noodzakelijk is.Wat betreft de zorgen over de concurrentiepositie zijn het wonderlijke
tendensen in onze economie, macro-economisch gezien. In de Economist, de intelligence
unit, die dit soort zaken meet, scoort Nederland als beste in het vestigingsklimaat.
Dit komt onder andere door de hoogopgeleide beroepsbevolking. Tegelijkertijd
gaat onze concurrentiepositie achteruit. Die factoren noemde ik zojuist. Dat
heeft onder andere te maken met de hoge loonkosten ten opzichte van Duitsland.
Een andere belangrijke oorzaak is de achterblijvende groei van de arbeidsproductiviteit.
Verder zijn er nog een aantal oorzaken. De VVD-fractie zal straks ook een
aantal elementen noemen, waarop zij hoopt dat deze problemen en knelpunten
bestreden kunnen worden.De heer Vendrik (GroenLinks):Maar Nederland staat op de eerste plaats. Dat is niet niks.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Daar zijn wij trots op.De heer Vendrik (GroenLinks):Of je bent trots of je bent zorgelijk. Je kunt echter niet en trots en
zorgelijk zijn.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dat is dan misschien het verschil tussen GroenLinks en de VVD. Wij zijn
trots op wat wij presteren in Nederland. Dat is niet alleen het kabinet. Wat
wij gepresteerd hebben op economisch gebied, is vooral door ondernemers en
hun werknemers opgebracht. Tegelijkertijd zijn wij echter reëel en willen
wij dat wat wij gepresteerd hebben, continueren. De zaken die dit bedreigen,
het dalende consumentenvertrouwen en de dalende investeringsbereidheid in
het bedrijfsleven, moeten wij aanpakken. Anders zullen de welvaart en de economie
niet verder kunnen groeien.U zei, voorzitter, dat ik in mijn eigen termijn kon reageren op de opmerkingen
van de heer Vendrik. Ik hoop niet dat dat van mijn eigen tijd afgaat, want
dan doe ik het liever niet.De voorzitter:Trots en zorgelijk, gaat uw gang.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik zou de financiële paragraaf en het verkiezingsprogramma van GroenLinks
moeten omarmen. Voorlopig doe ik dat liever niet, want ik vind ons eigen programma
dat gisteren is uitgekomen, veel beter. Daarin is echt sprake van een gedegen
financieel beleid.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik vind het fijn dat mevrouw Voûte interesse heeft voor ons verkiezingsprogramma,
zoals wij dat ook hebben voor het VVD-verkiezingsprogramma, maar dat bedoel
ik niet. Ik had het over de tegenbegroting 2002 en de stimulering van het
arbeidsaanbod. Via die lijn zou iets gedaan kunnen worden aan die hoge loonkostenontwikkeling. Met ons beleid van lastenverschuiving zijn
wij daarin tamelijk succesvol, aldus het CPB. Als mevrouw Voûte zich
daarover zoveel zorgen maakt en als wij constateren dat noch het kabinet noch
de Kamer het erover eens zijn dat in het najaarsoverleg een omvangrijke lastenverlichting
in de aanbieding wordt gedaan, is het misschien aardig om alternatieven te
proberen. Die reik ik aan met onze tegenbegroting, want wij scoren beter op
het gebied van de werkgelegenheid en beter op het gebied van de loonkostenmatiging.
Dat zou mevrouw Voûte moeten interesseren.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dat interesseert ons zeer, zeker omdat het CPB een belangrijk orgaan is.
Wij zien echter niets in lastenverlichting in het volgend jaar door het inzetten
van de saldi in de sociale fondsen. Wij vinden het veel belangrijker dat echt
de verantwoordelijkheid wordt genomen door de werkgevers en de werknemers
om in te spelen op dat wat onze economie op het ogenblik kwetsbaar maakt.
Dat heeft ook alles met AVV'en te maken, waarover de overheid zich kan uitspreken.
Wij hopen dat in het najaarsoverleg inderdaad die verantwoordelijkheid wordt
genomen.Voorzitter: Van NieuwenhovenDe heer Bolhuis (PvdA):Mevrouw Voûte verwees naar het VVD-verkiezingsprogramma, het concept
dat gisteren gepubliceerd is. Daarin zit inderdaad een belangrijke mate van
lastenverlichting, maar dat wordt voor een niet onbelangrijk gedeelte gefinancierd
uit bezuinigingen op de overheidsuitgaven. Ik neem aan dat dit ook de begroting
van Economische Zaken betreft en zou graag weten op welke onderdelen van de
begroting mevrouw Voûte dan wil bezuinigen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik ben verheugd dat u het kennelijk al gelezen heeft. Wat wij buitengewoon
belangrijk vinden, is dat er een lastenverlichting komt door het wegvallen
van de OZB, een lastenverlichting voor burgers van 3,5 mld en voor bedrijven
van zo'n 2 mld. Dat alles maakt dat wij via lastenverlichting de economie
weer wat beter kunnen laten draaien, maar wat wij nog veel belangrijker vinden,
is het volgende. Met het wegvallen van de OZB bestrijden wij met name de zogenoemde
armoedeval aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Immers, als mensen daar weer
aan het werk gaan, is er op dit moment het probleem dat werken eigenlijk niet
lonend is, omdat zij soms maar een tientje méér verdienen op
het moment dat zij aan het werk gaan. Door het wegvallen van de OZB hebben
wij die onderkant aan het werk.Wat betreft de financieringsvraag wijs ik erop dat wij hebben aangegeven
het bijvoorbeeld te willen financieren door te bezuinigen op subsidies, voor
een bedrag van 500 mln. Wij vinden ook dat als bijvoorbeeld energiesubsidies
die in overheidsorganisaties neerdalen voor de aanschaf van energiezuinige
middelen, niet doelmatig zijn omdat men het toch al zou doen, het beter is
dergelijke energiesubsidies af te schaffen. Welnu, daar willen wij het mee
financieren.De heer Bolhuis (PvdA):Als de VVD kennelijk niet-doelmatige energiesubsidies op de begroting
van Economische Zaken onderkent, dan zou ik mevrouw Voûte willen uitnodigen
een amendement of een motie in te dienen om dat helder vast te leggen, want
anders begrijp ik niet helemaal wat wij aanmoeten met die zinsnede in het
verkiezingsprogramma.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):U weet dat er een IBO over de technologiesubsidies komt. Wij hebben daar
al een beetje inzicht in en ik heb dat ten aanzien van dit soort subsidies
zo begrepen... Wij zijn in ieder geval beslist niet vóór niet-doelmatige
subsidies; wij zijn toch al niet zo erg subsidieachtig. De niet-doelmatige
subsidies willen wij inzetten voor andere zaken, opdat mensen echt aan het
werk kunnen. Dat vinden wij veel belangrijker.De voorzitter:Ik wil het plezier van niemand bederven, maar gisterenavond was de begroting
van BZK aan de orde en toen hebben wij ook deze zelfde discussie gevoerd.
Toen heb ik gezegd dat wij niet bezig zijn het verkiezingsprogramma van de
VVD te bespreken, maar dat het gaat om de begrotingsbehandeling, gisterenavond
die van BZK en vandaag die van Economische Zaken. Dat laat overigens onverlet
dat je er enige vragen over kunt stellen. Dat begrijp ik, maar wij moeten
het nu wel een beetje binnen de perken van de begroting van Economische Zaken
proberen te houden. Dat gezegd hebbende, geef ik de heer Bolhuis gelegenheid
nog een korte vraag te stellen.De heer Bolhuis (PvdA):Het gaat om het energiebesparingsbeleid en dat is een belangrijk onderdeel
van deze begroting van Economische Zaken. Ik hoor mevrouw Voûte zeggen
dat er veel minder kan worden gedaan aan het energiebeleid. Dat betekent in
mijn ogen minder besparing, minder duurzaamheid, en daarom wil ik graag vernemen
wat mevrouw Voûte nu van het energiebeleid van het kabinet voor 2002
vindt.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik vind energiebesparing buitengewoon belangrijk, omdat het bijdraagt
aan een goed milieu. Maar als mocht blijken uit het IBO-rapport dat hierover
binnenkort komt, dat subsidies niet doelmatig zijn omdat de investeringen
ook gedaan zouden zijn zonder die subsidies, dan kies ik een andere weg en
zeg: besteed het belastinggeld nuttiger dan op die manier.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat IBO-rapport gaat niet zozeer over energiesubsidies maar over het technologie-instrumentarium
van EZ. Zo hebben wij het althans begrepen. Maar goed, mevrouw Voûte
heeft hier waarschijnlijk meer inzicht in dan de bewindslieden en wij. De
vraag is dan of de argumentatie die mevrouw Voûte op grond van dat rapport
dat wij nog niet kennen, opbouwt in de richting van energiesubsidies, niet
voor alle technologiesubsidies geldt, namelijk dat daarvan de effectiviteit
bij aanwezigheid van het windfall-effect zeer ernstig betwijfeld moet worden.
Daarmee zouden wij dan een bezuinigingspost van misschien wel 600 mln euro
hebben. Hoe zit dat?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Wat voor energiesubsidies geldt, geldt in onze ogen voor alle subsidies.
Als subsidies niet doelmatig zijn, vinden wij dat zij niet gegeven moeten
worden. Wij vinden dat op het moment dat een overheid iets doet wat stimulerend
moet zijn, het tijdelijk iets in gang moet zetten. Zulke subsidies mogen bijvoorbeeld
nooit een vast onderdeel zijn van de begroting. Als het voorts
niet nuttig is, moeten deze subsidies worden afgeschaft.De heer Vendrik (GroenLinks):Is mijn conclusie dan gerechtvaardigd dat de VVD-fractie binnenkort dat
debat over het IBO-rapport met open vizier ingaat en dat ten principale handhaving
van technologiesubsidies op de begroting van Economische Zaken ter discussie
staat?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Wat ter discussie staat, is de vraag of subsidies nuttig zijn. Als subsidies
nutteloos zijn, is dat verspilling van belastinggeld. Als je met een subsidie
het doel dat je wilt bereiken, niet bereikt, moet je die subsidie afschaffen
en er andere zaken voor in de plaats zetten. Innovatie vinden wij buitengewoon
belangrijk. Als zo'n instrumentarium beter ingezet kan worden voor innovatie,
waar milieutechnologie een belangrijk onderdeel van is, vinden wij dat buitengewoon
belangrijk.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Collega Voûte sprak zojuist roerende woorden over de noodzaak van
verdere lastenverlichting. Ik heb begrepen dat het VVD-programma daarop inspeelt.
Nu heb ik verleden week echter van een VVD-minister gehoord dat daar nogal
wat risico's aan zitten, zoals oververhitting van de economie en het aanjagen
van inflatie. Hoe beoordeelt zij dan haar eigen betoog in het licht van die
wijze woorden van die VVD-minister?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Die discussie heeft betrekking op dit jaar en het komende jaar. Bij de
hoge inflatie van dit moment wordt terecht niet gekozen voor verdere lastenverlichting.
Ons verkiezingsprogramma heeft betrekking op de jaren daarna. Wij vinden die
lastenverlichting als gevolg van het wegvallen van de OZB zo belangrijk, omdat
wij de mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt aan het werk willen hebben.
Het is het instrument om de armoedeval te bestrijden. Dat was voor ons een
van de redenen. Wij kunnen er zo'n 600.000 bedrijven mee helpen. Er zijn heel
veel mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt die graag aan het werk willen,
maar niet voor een tientje, want werk moet lonend zijn. Dat is het instrument
waarop wij inzetten.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik zou deze discussie niet zijn begonnen, als de collega er niet zelf
over was begonnen in haar termijn. Het betreft echter wel een generieke lastenverlichting,
die voornamelijk het consumentengedrag zal stimuleren. Dat heeft toch een
aanwakkerende werking voor de inflatie en zeker voor het oververhitten van
de economie.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het volgende jaar zal de inflatie als het goed is teruglopen naar 2%.
Ons verkiezingsprogramma gaat pas in bij een nieuw regeerakkoord – wij
hopen dat wij daaraan mee mogen werken – en dan gaat het het jaar daarop
in. Dan zou het wel eens heel noodzakelijk kunnen zijn om de economie te stimuleren
via dat soort instrumenten.De heer Ten Hoopen (CDA):Ik heb een vraag over het huidige beleid. U sprak erover dat de concurrentiepositie
van het Nederlandse bedrijfsleven is teruggelopen. Ik begrijp dat u bepleit
dat het kabinet achterover gaat zitten en niets meeneemt naar het najaarsoverleg.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik hoop dat in het najaarsoverleg iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt.De heer Ten Hoopen (CDA):Dat vraag ik niet. Sociale partners nemen ook hun verantwoordelijkheid.
Ik heb het nu echter over het kabinet. U zegt dat het kabinet met lege handen
staat.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Als de heer Ten Hoopen bedoelt dat het kabinet 3 mld gulden van de sociale
fondsen moet gaan inzetten voor lastenverlichting, dan zijn wij daar niet
voor. Wij zijn er niet voor, vanwege het element van de verhoging van de inflatie,
maar ook omdat de verantwoordelijkheid dan niet wordt genomen. Het worden
dan een soort omkoopsommen om de loonkosten wat te verlagen. Wij hebben liever
dat de verantwoordelijkheid wel genomen wordt.Daarmee kom ik bij een aantal punten in het beleid van de bewindslieden
van EZ die wij succesvol vinden. Ik zal er een paar noemen. Ten eerste het
ICT-beleid en de Digitale delta. Die hebben voor het eerst sinds jaren buitengewoon
veel lof gekregen in de sectoren waar het om gaat. Ik vind dat ook terecht,
aangezien de bewindslieden van EZ daar veel op hebben ingezet. De Digitale
delta is een goed stimulerend instrument geweest.Ten tweede de buitenlandse handel. Die is sterk toegenomen. Dat is een
goede zaak.De heer Bolhuis (PvdA):U noemt de buitenlandse handel een succes. In de MEV van het planbureau
staat echter een analyse waaruit blijkt dat wij problemen hebben met onze
buitenlandse handel. Geconstateerd wordt dat met name het bedrijfsleven dat
van oorsprong Nederlandse goederen maakt, achter blijft in de ontwikkeling.
Ik zou uw lof dan ook iets willen nuanceren. Bent u dat met mij eens?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ja, dat ben ik met u eens. Ik heb al eerder aangegeven dat er wat dat
betreft knelpunten zijn en dat daar oplossingen voor gevonden moeten worden.
Ik kom daar nog op terug.Voorzitter. Ik noem toch nog een aantal andere positieve punten, met name
de flinke stijging van het aantal startende ondernemers. Dat zijn er nu zo'n
54.000, terwijl het er zo'n 30.000 waren toen Paars begon. Ik vind dat een
substantieel resultaat. Een maatschappij met startende ondernemers staat voor
dynamiek in de economie. Het aantal huishoudens dat duurzame elektriciteit
afneemt, is snel toegenomen, van 150.000 tot 600.000.Een aantal economische sectoren, zoals de luchtvaartsector, de toeristische
sector en het verzekeringswezen zijn in de problemen gekomen ten gevolge van
de terreuraanvallen in de VS. Gelukkig kunnen wij constateren dat de bewindslieden
van EZ vier jaar geleden het lef hebben gehad om te investeren in starters
in de biotechnologie en genomics, terwijl daar weinig draagvlak voor was.
Nu zien wij dat biotechnologie, genomics en immunologie – hoe ironisch
dit ook is – belangrijke werkterreinen zijn geworden om "the new battle" –
de nieuwe strijd – tegen bioterrorisme aan te gaan. Dit konden wij lezen
in de New York Times van 9 oktober.Voorzitter. De VVD-fractie wil de knelpunten vertalen in drie clusters: ruimte voor kennis, ruimte voor keuze en ruimte voor kracht. Investeringen
in de kwaliteit van onze samenleving hebben geleid tot zichtbare resultaten.
Er moet echter nog veel gebeuren om de economische groei en welvaart te bestendigen.
Wij willen allereerst inzetten op het cluster "ruimte voor kennis". Ongeveer
70% van de economische groei in Nederland wordt door kennis aangedreven, meldt
het Centraal planbureau. Wij vragen ons af of dit kennisniveau voldoende blijft
om voorop te lopen in Europa.Daarmee kom ik op e-government. E-government zal een belangrijke aanjager
moeten zijn in het bevorderen van de vraag naar breedbandtoepassingen op internet.
Vraaggerichte stimulering van de samenleving – zo geven ook de Macro-economische
verkenningen aan – is buitengewoon belangrijk. In dit verband noem ik
het Gigaportproject. Komen de applicaties van Gigaport via het bedrijfsleven
wel terecht in de samenleving? Ik noem ook een nieuw initiatief als Kenniswijk.
Is de minister bereid om in dit kader bijvoorbeeld een initiatief te stimuleren
waarbij de "last mile"-problematiek wordt opgelost – met name breedband
tot het huis – zoals "Close the gap" in Eindhoven. Dat is een privaat
initiatief, gestart door bedrijfsleven en woningcorporaties om te stimuleren
dat breedband een groter bereik krijgt. Overheidsinformatie is openbaar, moet
voor iedereen toegankelijk zijn. Daarom moet ook voor derden de mogelijkheid
bestaan om op basis van die overheidsinformatie producten en diensten te ontwikkelen.
Is de regering het daarmee eens? Vervolgens noem ik de ambitie om Nederland
koploper op ICT-gebied te laten zijn. Zal het nodig zijn om verdere integratie
en synergie van toepassing te laten zijn op de volgende ICT-sectoren. Dan
doel ik op ICT-kennisinnovatie, ICT bij de overheid, ICT in het onderwijs
en ICT in de infrastructuur. Op welke wijze kan het ministerie van EZ bevorderen
dat de regie, de interventie en de integratie op deze terreinen verder tot
stand komt?Voorzitter. Dan kom ik op ruimte voor innovatie en duurzaamheid. Op welke
wijze kan de toegang tot publieke kennis van bedrijven bevorderd worden? In
onze visie zal een gezamenlijke aanpak van de ministeries van Economische
Zaken en van OCW – via universiteiten en bedrijfsleven – ertoe
leiden dat er een verbetering van het innovatieklimaat komt. Op dat gebied
is een interessant initiatief gestart vanuit Twente en Overijssel. Worden
dergelijke initiatieven gestimuleerd? Een belangrijke spin-off dient te zijn
het ontwikkelen van slimme producten en productiemethoden, want Nederland
loopt wat dit betreft nog voor 7% achter ten opzichte andere landen in Europa.
Het lucht- en ruimtevaartcluster is een buitengewoon belangrijk cluster voor
verdere stimulering van innovatie in Nederland. Investeringen in de lucht-
en ruimtevaart – en ik denk dan aan ESTEC in Noordwijk – moeten
een betere spin-off geven aan het Nederlandse MKB. Graag een reactie van de
minister. Is de minister bekend met helium 3, de brandstof voor de derde generatie
kernfusiereactoren? Deze brandstof is op de maan in grote hoeveelheden beschikbaar.
Zoals de minister wellicht weet, kunnen deze kernfusiereactoren met helium
3 werken zonder enige radioactieve straling te produceren. Op de aarde is
niet meer dan 200 kg helium 3 beschikbaar. Op de maan daartegen, waar geen
atmosfeer is, bevat het bovenste laagje van de bodem minstens een miljoen
ton helium 3. Dat is een jaar lang energie voor de hele wereld. Ik zeg dat
overigens niet zomaar. De bron van deze informatie is het Fusion technology
institute van de universiteit van Wisconsin, Madison. Dat zijn toch zaken
die onderzocht moeten worden, net zoals zonne-energie en andere zaken.De heer Vendrik (GroenLinks):Pleit mevrouw Voûte er nu voor dat het ministerie van EZ naar de
maan gaat?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dat zou wel eens aardig zijn. Het is bekend dat bemande ruimtevaart al
mogelijk is. Daar moet wat voor gespaard worden. Wie weet, kunnen wij nog
eens iets opzijzetten als de economie echt groeit, maar laten wij eerst maar
de staatsschuld aflossen.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Betaalbare en duurzame energie is belangrijk. Heeft mevrouw Voûte
enig idee wat het kost om dat spul van de maan te halen?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dat kost miljarden, maar de ruimtevaart kost ook veel. Het is bijna traditie:
vorig jaar sprak ik over het aandrijven van auto's met waterstof. Een vergezicht
op dit gebied mag wel eens gegeven worden, afgezien van het feit dat het over
veertig jaar misschien wel heel reëel is.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Mij lijkt inderdaad dat je het realistische element goed in de gaten moet
houden. Ik vrees dat de ruimtevaarttechnologie er weinig profijt van heeft
als de verdere ontwikkeling daarvan niet leidt tot goedkope energie.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het is een vergezicht, maar wij moeten dit allemaal noemen. Fotovoltaïsche
energie, zonne-energie, is immers ook belangrijk.Ik zet mijn beide benen weer gauw terug op de aarde. Ik constateer een
stilte rondom de technologische topinstituten. Waarom horen wij hier zo weinig
van? Kan de minister de snelle evaluatie van het functioneren van DTT-ICES
bevorderen? Misschien kunnen wij daar nu al wat over horen. Die excellente
kennis is immers noodzakelijk bij het creëren van de hoge innovatiegraad
en de hoogwaardige producten die de Nederlandse economie zo nodig heeft. Deze
hoogwaardige kennis moet tevens ingezet worden ter verbetering van de achterblijvende
arbeidsproductiviteitsgroei. Tegelijkertijd willen wij benadrukken dat hoogwaardige
kennis belangrijk is, maar ook de aandacht van de minister van Economische
Zaken en haar collega van OCW voor het beroepsonderwijs en het vakmanschap,
want die ondersteunen wij volledig. De heer Bolhuis sprak daar al over.Ik ga over op het onderwerp marktordening. De overheid moet naar de visie
van de VVD nog veel leren van eerdere operaties ter verbetering van de marktordening.
Voor de VVD is de privatisering geen heilige koe, maar het mag ook geen varkenscyclus
zijn. In de ene periode inzetten op liberalisering en privatisering en in
de andere, misschien door wat koudwatervrees, de klok ineens terugdraaien,
is voor organisaties niet duidelijk. Dan weten zij niet waar ze aan toe zijn.
De VVD pleit voor een tussenweg waarbij de geleerde lessen worden toegepast.
Kan de minister een overzicht geven van de succes- en faalfactoren
bij liberalisering en privatisering? Daarvan zouden alle departementen gebruik
moeten maken bij verdere liberaliserings- en privatiseringsprocessen. Kan
de minister bij de studie van EZ over de netwerksectoren bijvoorbeeld nadrukkelijker
het bedrijfsleven betrekken? Ik pleit ervoor om bij het ministerie van Economische
Zaken naar analogie van het Kenniscentrum PPS bij het ministerie van Financiën,
een kenniscentrum op te richten ten behoeve van liberalisering en privatisering
en MDW-operaties. Wil de minister daarop reageren? De naam daarvan kan wellicht
LPM-MPDW worden, wat de minister vorige week zelf heeft voorgesteld.De heer Vendrik (GroenLinks):Mevrouw Voûte heeft net gezegd dat privatisering geen heilige koe
is. Wij weten sinds vorige week donderdag na het prachtige dubbelinterview
in NRC Handelsblad dat de VVD twee stromingen kent, namelijk de stroming-Jorritsma
en de stroming-Korthals. Betekent deze uitspraak dat zij tot de stroming-Korthals
behoort?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik behoor tot de stroming van de VVD die staat voor een zorgvuldig liberaliserings-
en privatiseringsproces. De waarborgen van het publiek belang moet worden
vastgelegd in wetgeving. Wij moeten dat hier democratisch doen. Een toezichthouder
moet erop toezien dat die wetten worden uitgevoerd. Pas dan kan de markt aan
de gang gaan. Het moet niet gaan zoals in de taxiwereld, waar nu een liberaliserings-
en privatiseringsproces plaatsvindt. Men gaat er daarbij van uit dat de consument
keuze moet hebben, maar men kijkt niet of concurrentie wordt toegepast. Er
wordt geen visgraatopstelling gemaakt, zodat de consument een keuze kan maken.
Als het niet goed gedaan wordt, weet je dat een proces mislukt.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik vat dit op als nadrukkelijke kritiek van de VVD op het beleid van het
kabinet inzake marktwerking, liberalisering en privatisering. Mevrouw Voûte
pleit voor bijstelling, maar waaruit blijkt die?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik herken mij niet in de woorden van de heer Vendrik. Ik heb geen kritiek
op het kabinet. Ik voeren al jaren het woord bij dit onderwerp, waarover wij
soms de degens hebben gekruist. Al die jaren heb ik voortdurend gezegd dat
het kabinet niet alleen moet leren van de lessen van processen die in Nederland
hebben plaatsgevonden, maar ook van de lessen in het buitenland, bijvoorbeeld
in Engeland. Een kabinet dat ergens lering uit trekt, zorgt ervoor dat een
proces veel beter kan verlopen. Ik doel daarmee op de taxiwet en eventueel
op de liberalisering en privatisering van Schiphol. Je moet daarbij echt zorgen
voor goede toezichthouders, want anders verloopt zo'n proces niet goed.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik ben blij dat ook de fractie van de VVD net als die van de PvdA benadrukt
dat er tussenwegen kunnen zijn als alternatief voor liberalisering en privatisering
en dat wij moeten kijken naar wat er fout is gegaan en wat binnen dat traject
beter kan gaan. Vervolgens pleit mevrouw Voûte voor een kenniscentrum
voor liberalisering en privatisering. Ik vraag mij af of het kijken naar die
tussenwegen geen hogere prioriteit zou moeten hebben. Ik zou het leuk vinden
als zij daarover ook nog iets wil zeggen. Ik heb verschillende mogelijkheden
aangegeven. Misschien wil zij ook nog een paar suggesties doen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):De fractie van de VVD vindt dat de borging van het publiek belang bij
zulke processen buitengewoon zorgvuldig moet plaatsvinden. Ik sluit aan bij
het WRR-rapport "Borging publiek belang". Wij moeten die lessen goed leren.
Het liberaliserings- en privatiseringsproces, maar ook MDW moet maatwerk zijn.
Je moet iedere keer bekijken waarom het precies gaat en welke doelstelling
je wilt bereiken. Onze doelstelling is keuzevrijheid voor de consument, een
betere prijs-kwaliteitverhouding van het product of de dienst die geliberaliseerd
en geprivatiseerd is en door gezonde concurrentie uiteindelijk een lagere
prijs.In principe willen wij juist deze processen voortzetten. Wij zijn geen
voorstander van een tussenweg in de vorm van een publieke organisatie. Mij
was nog niet helemaal helder wat mevrouw Witteveen daarmee precies bedoelt,
maar ik ben altijd bereid tot debat. Als zij daarover duidelijker kan zijn,
wil ik er graag over nadenken namens mijn fractie.Wij staan hierin niet alleen, want zoals de OESO in haar landenrapport
aangeeft, moet Nederland verder gaan met liberalisering, privatisering en
het creëren van gezonde concurrentie, omdat daarmee de innovatiegraad
van onze economie versterkt wordt en de achterblijvende arbeidsproductiviteit
kan groeien.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Ik kan ook andere internationale, kritische geluiden laten horen. Mij
gaat het erom dat u het woord tussenwegen in de mond nam. U hebt gezegd dat
bekeken moet worden hoe het gegaan is met de liberalisering en dat gekeken
moet worden naar tussenoplossingen. U hebt dat letterlijk gezegd. U hebt extra
benadrukt waarom dit instrument niet terzijde geschoven moet worden. Dat ben
ik volstrekt met u eens. Als blijkt dat de gekozen weg niet goed is, nadat
het hele traject is afgelopen, is de vraag naar welke andere wegen je dan
moet zoeken, zodat je niet stopt bij een overheidsdienst. Naar welke andere
vormen zou je kunnen zoeken, waarbij de efficiency vooropstaat voor de onderneming
die deze taken uitvoert?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik bedoel met "tussenweg" dat het op maat moet gebeuren, zorgvuldig en
doordacht. Als er heel interessante opties zijn waarbij de Partij van de Arbeid-fractie
een doel bereikt dat wij ook graag willen bereiken, dan ben ik daarin geïnteresseerd.
Bij ons staat het denken ook niet stil. Alleen, in uw eerste termijn is niet
duidelijk geworden wat er precies mee wordt bedoeld.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Dat is een kwestie van interpretatie.De voorzitter:Dit is de laatste keer dat u op dit punt interrumpeert, mevrouw Witteveen!Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):Het moet op maat, zegt mevrouw Voûte. Misschien kan zij voorbeelden
geven van privatisering die niet op maat is geweest.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik neem als voorbeeld de taximarkt. Men heeft daar een MDW
willen neerzetten, waarbij de consument een keuzemogelijkheid krijgt. Dat
de consument kan kiezen, is ook de grap van gezonde concurrentie. Maar wat
is er gebeurd? Als wij een taxi nemen, kunnen wij niet kiezen en bovendien
zijn de prijzen omhoog gegaan. Dat komt doordat er niet echt een toezichthouder
is die bekijkt of de consument echt kan kiezen. Er is geen maatregel genomen
om de consument via een visgraatopstelling bij gemeentes echt te laten kiezen.
Ik vind dat niet doordacht. Ik vind dat bij wijze van spreken elke nieuwe
operatie op dit soort gebieden eerst een kennistoets moet ondergaan om te
bekijken of de operatie doordacht is en of alle voorwaarden aanwezig zijn
om de consument de beste keuzevrijheid te geven.De heer Ten Hoopen (CDA):Ik ben blij dat mevrouw Voûte ook tot de conclusie komt dat wij
met dit proces te ver zijn doorgeschoten.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dat heb ik absoluut niet zo gezegd.De heer Ten Hoopen (CDA):Nee, maar in uw betoog...De voorzitter:Stelt u nu maar een vraag. Dat is altijd handiger bij interrupties.De heer Ten Hoopen (CDA):Graag. Mevrouw Voûte bepleit nu weer dat kenniscentrum. Dat hebben
wij in het verleden ook al meerdere malen bepleit, maar de minister wijst
dat steeds af, ook weer in het antwoord op de vragen. Begrijp ik nu terecht
dat mevrouw Voûte ons volgt in dat proces?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Nee, ik pleit niet voor datgene wat u heeft gezegd. Dit is nieuw en anders.
Het gaat mij erom dat de lessen die zijn geleerd, worden toegepast in het
kenniscentrum waardoor er een soort kennistoets komt op elk volgend proces.
Overheden moeten gewoon lering trekken uit de lessen die in de samenleving
zijn geleerd.De voorzitter:Ik zie dat u wilt interrumperen, mijnheer Vendrik. Dat heeft u in deze
ronde al veel gedaan. U mag heel kort nog een vraag stellen.De heer Vendrik (GroenLinks):Mevrouw Voûte spreekt over een soort kennistoets. Ik zou denken
dat wij die al hebben en dat die MDW heet. Het kenniscentrum hebben wij ook
al; dat heet EZ. Kortom, haar aanbeveling is een kritiek op de minister. Ik
kan haar woorden niet anders begrijpen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het gaat mij erom dat bijvoorbeeld bij het liberaliseren van de taximarkt
en bij de start van de liberaliseringsnotitie Schiphol een duidelijke toezichthouder
ontbrak. Dergelijke zaken zijn kennelijk niet langs een toetsingsinstantie
gegaan of zijn niet door het ministerie bekeken. Zoals bekend, bestaat er
een kenniscentrum PPS. Ook is er Actal om administratie lasten te toetsen.
Wij stellen voor, een dergelijke toets verplicht in te voeren ten gunste van
het proces.Ik kom nu toe aan de ruimte voor de energiemarkt. Het MKB kan per 1 januari
a.s. echt kiezen voor een vrije energieleverancier. Is de minister ook van
mening dat nog niet alle bedrijven in die sector optimaal gebruikmaken van
die mogelijkheid? Ik vind dat jammer. Ik vind het ook een verantwoordelijkheid
van deze bedrijven en de energiebedrijven zelf, maar misschien is de minister
bereid nog extra stimulansen te geven in de vorm van voorlichting opdat het
MKB er wel gebruik van kan maken.Kan de minister aangeven wat de stand van zaken is van de overdracht van
TenneT? Wat is de stand van zaken met betrekking tot de omzetting van de beleidsregels
in wetgeving? Het is belangrijk snel duidelijkheid te hebben over dat soort
punten.Kan er een overzicht worden gegeven van de stand van zaken van de marktwerking
op het gebied van elektriciteit en gas? Het komt mij voor dat er wat knelpunten
zijn op dit gebied. Misschien kan de minister haar visie daarop geven en kan
zij eventuele knelpunten oplossen. Een van de vragen is hoe het zit met de
reciprociteit in Europa. Gaat dat goed of moeten wij de Europese Commissie
nog eens aanspreken op hoe het gaat met Frankrijk dat zich wat protectionistisch
opstelde? Een van de knelpunten bij de relatief hoge energieprijzen blijkt
de gasgestookte opwekking van elektriciteit te zijn. Zo'n 65% van onze elektriciteit
wordt gasgestookt opgewekt. Dat is enerzijds milieuvriendelijk en anderzijds
een dure oplossing. Wij zijn van mening dat de ecotaks een kwaliteitsmilieuwaardering
moeten zijn op Europees niveau en op Europees niveau geharmoniseerd moet worden.
Immers, de milieuproblematiek houdt niet op aan de grens. Dat betekent dat
onzes inziens dat er zeker niet een ecotaks moet komen voor het grote bedrijfsleven
als er ooit zoiets komt op Europees niveau. Graag krijg ik hierop een reactie
van de minister. Naar aanleiding hiervan vraag ik haar ook hoe het staat met
Novem. Kan zij de stand van zaken daarbij aangeven? Is het mogelijk het afgebouwde
Novem-MKB-programma, waarbij het MKB wordt gestimuleerd tot energiebesparing,
te laten opvolgen door een MKB-energiekenniscentrum voor energiebesparing
of kan Novem daaraan nog wat meer aandacht besteden?Voorzitter. Wij willen zeker geen ruimte voor administratieve lasten.
De minister heeft zich daar al sterk voor ingezet, maar wij zien haar graag
met voortvarendheid die weg vervolgen. Gelukkig komt er dankzij de motie-Ravestein
die wij hebben medeondertekend een lastenverlichting van 1 mld. Wij vinden
dus dat de oude regelgeving en reductie van de administratieve lasten voortvarend
moeten worden aangepakt. Actel is daar actief in. Naar aanleiding van een
conferentie komt er een Platform terugdringing administratieve lasten door
ICT, waarin overheid en bedrijfsleven participeren. Een voortvarende inzet
van ICT kan de lastenreductie verder bevorderen. Kan de minister aangeven
hoe dat wordt ingezet?De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik beluister dat mevrouw Voûte van haar thema's, de drie grote K's
afstapt naar wat kleinere, maar ik had gehoopt dat zij, zoals zij in een interruptiedebat
ook zei, nog terug zou komen op een majeur thema, namelijk Nederland distributieland,
omdat op dat punt krapte een groot probleem is. Dat zou wellicht de vierde
K zijn die aan bod had kunnen komen. Aan dat thema is zij helemaal voorbijgegaan
en dat verbaast mij temeer, gezien de negatieve aspecten die in de MEV naar
voren zijn gekomen waar het gaat om het betrekkelijk geringe rendement
van de doorvoer voor de Nederlandse economie.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik had dat willen onderbrengen in het hoofdstuk over ruimte voor kracht.
Daarin komen inderdaad de distributie- en exportfunctie aan bod. Ik vraag
de regering die kritiekpunten in de MEV te becommentariëren en aan te
geven hoe dat exportinstrumentarium wordt opgepakt. Bovendien zouden wij willen
bevorderen dat ook de mobiliteitsmarkt betrokken wordt bij de MDW-operatie,
omdat mobiliteit voor Nederland immers zo belangrijk is. Wellicht is dat een
antwoord op uw vraag.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik had graag gezien dat u uw eigen reacties op de kritische opmerkingen
in de MEV naar voren had gebracht.De voorzitter:Maar iedere fractie kiest natuurlijk zelf de onderwerpen die zij aan de
orde wil stellen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Zeker, voorzitter, maar mevrouw Voûte gaf aan dat zij erop terug
zou komen. Desgevraagd heeft zij dat net gedaan en dan is mijn vraag wat haar
eigen opvatting daarover is.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik vind dat het beter moet, want export is van buitengewoon groot belang
voor Nederland. Ik vraag de staatssecretaris dan ook de promotie van Nederland
substantieel te verhogen, zodat Nederland op een creatieve en innovatieve
manier voor het voetlicht wordt gebracht. Nederland is een modern land, een
voedselveilig land, een land waarin kwaliteit en veiligheid vooropstaan.De voorzitter:Hebt u ook gezien dat u zo ongeveer aan de door u opgegeven spreektijd
bent?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Daarom reageer ik ook kort, want ik had er veel langer over willen praten.Tot slot heb ik nog drie kleine punten. In de eerste plaats de promotie
waarbij ik verwijs naar het debat dat wij verleden week met de regering hebben
gevoerd over een geïntegreerd toeristisch recreatief beleid. In januari
komt de regering met een plan van aanpak en dat waarderen wij zeer. Promotie
van Nederlandse export in het buitenland is, zoals gezegd, van groot belang
en daarom graag ook een reactie op onze suggestie voor een substantiële
inzet op dat punt.Voorzitter. Europa gaat naar de ene euro, de grenzen vervagen en het is
dan van belang dat de interne markt snel wordt voltooid. Is de minister van
zins om haar strijd voor een Europese raad, een soort concurrentieraad, voort
te zetten? Onze fractie ondersteunt haar daarin. Wil zij voorts pleiten voor
een Actel op Europees niveau? De administratieve lasten als gevolg van Europese
regelgeving treffen ons immers zeer!Voorzitter. Met al die ruimte voor de drie K's ben ik aan het eind van
mijn betoog gekomen. Ik geef nu graag ruimte aan mijn collega Stef Blok.De heer Ten Hoopen (CDA):Voorzitter. Ik hoorde veel vragen en vergezichten, maar ik miste een visie
op de industriepolitiek.De voorzitter:Nee, dat gaan wij nu niet doen. Dit is de eerste termijn van de Kamer
over de begrotingsbehandeling, mevrouw Voûte stelt haar opmerkingen
tegenover die van het kabinet, het kabinet zal reageren en in tweede termijn
kunt u ook nog met elkaar in discussie gaan.De heer Blok (VVD):Voorzitter. Het beste economieboek dat ik de laatste tijd heb gelezen,
was "De eeuw van mijn vader" van Geert Mak. Economen spreken namelijk graag
over nationaal product, arbeidsparticipatie en toenemende productie, maar
in dit boek wordt heel levendig beschreven wat dit allemaal betekent in het
dagelijkse leven van gewone mensen. Het boek begint heel beeldend met een
beschrijving van het Schiedam van 100 jaar geleden, waarin een geur hing van
teer en touw en een hoop mensen in de haven aan het sjouwen waren. Dat brengt
mij op het eerste thema: de kracht van onze economie.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik neem aan dat u ook het eerdere boek van Geert Mak hebt gelezen, Hoe
God verdween uit Jorwerd, over de ontwikkelingen die het platteland doormaakte
en die niet in alle opzichten als even productief kunnen worden geduid.De heer Blok (VVD):Ik lees wel eens een boek, maar dat boek heb ik nog niet gelezen. Ik neem
uw aanbeveling graag over, al ben ik geen woordvoerder voor landbouw.Hoe dan ook, in vroegere tijden – en die liggen helemaal niet zo
ver achter ons – was het aandeel van ambachtelijk werk, van de industrie,
van de landbouw en van ongeschoold werk, groot. In de jaren vijftig, dus nog
geen honderd jaar geleden, werkten 500.000 mensen in de landbouw; nu is dat
minder dan de helft daarvan. Het aantal mensen werkzaam in de industrie daalde
in diezelfde periode met 200.000. Overigens was dit een heel logische economische
ontwikkeling en ook werd die daling soepel opgevangen in andere sectoren,
met name in de dienstverlening. Dit hield allemaal gelijke tred met het toenemende
opleidingsniveau. Uiteindelijk is de opleiding de koninklijke weg naar een
baan of eigen bedrijf. Maar ook in het hoogontwikkelde Nederland blijft er
een aanzienlijke groep die niet schoolbaar is. Dat is absoluut geen schande;
ieder mens heeft zijn kwaliteiten en deze groep hoort er absoluut bij. Maar
aan ons is de taak om ervoor te zorgen dat er in de samenleving, en dus ook
in de arbeidsmarkt, ruimte voor hen is.De laatste tijd zijn er echter rapporten verschenen die hierover zorgwekkende
geluiden laten horen. Ik denk bijvoorbeeld aan het WRR-rapport "Doorgroei
van de arbeidsparticipatie", dat vorig jaar verscheen en waarin stond: "Het
fenomeen werkloosheid heeft de neiging naar onderen te zakken". En verder:
"Uit dit oogpunt is het wenselijk dat laaggeschoolde arbeid niet te ver wordt
weggerationaliseerd". Iets recenter is het SER-advies "Bevordering arbeidsdeelname
etnische minderheden", dat een op verschillende groeiscenario's gebaseerde
prognose toonde, waarin de komende zeven jaar, afhankelijk van de groei, tussen
150.000 en 500.000 mensen met een lage of zeer lage opleiding langs de kant
zullen blijven staan. De economische logica daarachter is natuurlijk vrij
hard: arbeidsintensief, ambachtelijk werk heeft de neiging om zich te verplaatsen
naar landen met lagere lonen, of, en misschien is dat wel erger, naar de duistere
circuits van de illegale arbeid in Nederland. En misschien zal een echte Limburger
het bestrijden, maar asperges groeien ook in Polen, evenals
appels, er zijn heel goede Tsjechische vrachtwagenchauffeurs en Roemenen kunnen
erg goed timmeren.We moeten die prognoses natuurlijk niet mechanisch toepassen, want de
arbeidsmarkt kent een grote dynamiek. Maar de rapporten wijzen nadrukkelijk
op de grenzen van het koninklijk instrument van scholing, omdat niet iedereen
schoolbaar is. Met het oog daarop wil ik de minister vragen, uit te laten
werken hoe de vraag naar en het aanbod van laaggeschoold werk in de komende
jaren in evenwicht gebracht kan worden. Welke maatregelen moeten wij treffen
om ervoor te zorgen dat Nederland een aantrekkelijk vestigingsland blijft
voor die bedrijven die laaggeschoolde arbeid nodig hebben. Ik denk dan nadrukkelijk
aan de "maakindustrie". Ik vraag dit, omdat voorkomen moet worden dat de geprognosticeerde
aantallen werkelozen met een lage of zeer lage scholing werkelijkheid worden.De heer Vendrik (GroenLinks):Hoe moet ik deze analyse van de heer Blok rijmen met het pleidooi van
zijn medewoordvoerder voor innovatie en een kennisgeoriënteerde economie?
Dat lijkt haaks te staan op het pleidooi van de heer Blok voor meer ruimte
voor laagbetaalde en ongeschoolde arbeid.De heer Blok (VVD):Ik zou niet weten waarom dat haaks op elkaar staat. Wij moeten het ene
doen en het andere niet laten. Ik hoop dat GroenLinks mijn zorg deelt en dat
ook zij vindt dat die prognoses geen werkelijkheid mogen worden. Dat kunnen
wij bereiken door er enerzijds voor te zorgen dat Nederland kan concurreren
aan de bovenkant van het industriële en dienstverleningspakket en er
anderzijds voor te zorgen dat mensen die niet op dat hoge kennisniveau kunnen
meedraaien, wel op de arbeidsmarkt mee kunnen draaien.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat roept wel de vraag op of u de analyse van de WRR in het door u genoemde
rapport volledig deelt. De WRR stelt namelijk dat het concentreren van werkeloosheid
onder laaggeschoolde arbeiders vooral het gevolg is van een arbeidsmarkt die
jaren lang ruim is geweest en dat door de huidige krapte een grote verbetering
in zicht is.De heer Blok (VVD):Was dat maar zo! U weet evengoed als ik dat ondanks al die vacatures 1,6
miljoen mensen, jonger dan 65, een uitkering hebben. U weet ook dat in die
groep mensen met een lage opleiding oververtegenwoordigd zijn. Verder wordt
in prognoses aangegeven dat hierin geen verandering dreigt te komen. Het is
onze taak om ons daarover zorgen te maken en de regering te vragen hoe voorkomen
kan worden dat die prognoses werkelijkheid worden.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Blok merkte al op dat Nederland afscheid moet nemen van zijn landbouw-
en industrie-economie en op weg moet gaan naar een diensteneconomie. Biedt
dat geen perspectief voor mensen die afhankelijk zijn van laag- en ongeschoolde
arbeid? Het ambachtelijke werk dat hij voor Nederland wil behouden, is immers
lang niet altijd laag- en ongeschoold.De heer Blok (VVD):Dat ben ik helemaal met u eens. Ik gaf al aan dat een heel groot deel
van die uitstoot in de afgelopen jaren is opgevangen in de dienstverlening
en dat het de koninklijke weg is om mensen door scholing mee te laten gaan
in de vaart der volkeren. Geconstateerd moet echter worden dat dit probleem
zich, ondanks alle scholing en de opkomst van de diensteneconomie, nog steeds
voordoet.De heer Ten Hoopen (CDA):Kent de heer Blok het plan "Aan de bak" van de elektronische industrie?De heer Blok (VVD):Ik ken een heleboel van dit soort initiatieven. Ook de metaalindustrie
en de detailhandel hebben dergelijke initiatieven ontwikkeld.De heer Ten Hoopen (CDA):Zijn dergelijke initiatieven niet een beter antwoord op de vraag die u
heeft gesteld?De heer Blok (VVD):Ik ben het volstrekt met u eens dat de oplossing van de markt moet komen.
Ik vroeg de minister om een analyse van dit proces en hoe vraag en aanbod,
de markt, aan de onderkant van de arbeidsmarkt zich zullen ontwikkelen.De heer Van Walsem (D66):Ik deel de zorg van de heer Blok om de mensen aan de onderkant van de
arbeidsmarkt. De werkgelegenheid groeit echter vooral in het hogere segment
van de dienstverlening. Dat is overigens niet echt bevorderlijk voor de arbeidsproductiviteit.
Wij zouden ons moeten richten op de groei aan de onderkant van de dienstverlenende
markt, bijvoorbeeld door meer handen aan het bed te krijgen.De heer Blok (VVD):Ik ben het met u eens dat daar een enorm potentieel aanwezig is. Alleen
bestaat dat segment vooral uit redelijk hooggeschoolde arbeid. In bijvoorbeeld
de thuiszorg en kinderopvang werken immers zeer schoolbare mensen. Ik ben
het met u eens dat daarvoor alle aandacht moet zijn, maar er is ook een ander
segment nodig.De vader van Geert Mak had niet zoveel te kiezen. De wereld is drastisch
veranderd, want tegenwoordig had hij kunnen kiezen tussen cd-wisselaar en
surround sound. Tegenwoordig zijn er moeilijke afwegingen te maken, bijvoorbeeld
of ecotoerisme per saldo goed of slecht is voor het milieu. Toch zijn er in
deze ingewikkelde wereld nog sectoren waarin nauwelijks keuzemogelijkheden
zijn. Dan gaat het vaak om producten die echt onmisbaar zijn in het moderne
leven. De meeste burgers kunnen niet kiezen tussen het afhalen van een paspoort
op vrijdagavond, op zaterdagochtend of gewoon via het internet. De flexibele
werker kan vaak niet kiezen tussen kinderopvang van zeven tot vier uur of
van tien tot acht uur. Verder kan vaak niet gekozen worden voor een plaats
in een verpleeghuis ver van de eigen woonplaats, maar dicht bij de kleinkinderen.
Het is dan ook terecht dat in het rapport van de commissie-Winsemius de nadruk
wordt gelegd op de rol van de consument, die er op veel terreinen nog steeds
bekaaid afkomt. Het is verder terecht dat in het recente rapport van MKB Nederland
over marktwerking in het MKB staat dat markten beoordeeld moeten worden op
maximale keuzevrijheid voor de consument en op een pluriform aanbod. Het is in dit verband logisch dat ook op het MDW-congres van vorige week
de positie van de consument centraal werd gesteld. Juist op de terreinen waarop
MDW-operaties zich richten, heeft de consument over het algemeen weinig te
kiezen. Er is al gesproken over de kritiek op het MDW-traject. Voor een deel
is het een kwestie van ongeduld, maar die ongeduld is niet altijd onredelijk.
Op veel terreinen komen de markten niet vanzelf tot ontwikkeling. Moet het
ministerie van EZ niet nadrukkelijker bij de implementatiefase van het MDW-traject
betrokken zijn? Juist in sectoren waarin de consument weinig te kiezen heeft,
zullen aanbieders niet zonder slag of stoot een omslag maken naar vraagsturing.
Een MDW-project is dan ook niet af met de publicatie van een verstandig rapport;
een MDW-project begint daarmee eigenlijk. Dit geldt eveneens voor de rol van
het ministerie van EZ. Ik zal dit punt illustreren aan de hand van een praktijkvoorbeeld.
Over de kinderopvang verscheen drieënhalf jaar geleden een uitstekend
rapport. Ik complimenteer het ministerie daar nogmaals mee.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Hoe ziet u een en ander voor u? Moet het ministerie van EZ een bedrijf
bij de hand nemen, de markttoetreding blokkeren of afremmen?De heer Blok (VVD):Ik kom daar straks op.Het rapport over de kinderopvang verscheen drieënhalf jaar geleden.
Nog maar een paar weken geleden kopten de kranten dat een kwart van de starters
in die sector op grote problemen stuitten op het gebied van vergunningen en
financiering. In de praktijk schreeuwt de consument evenwel om kinderopvang.
In dit geval had het ministerie als natuurlijke trekker van het MDW-project
dat signaal moeten opvangen, omdat de ondernemers zich bij het ministerie
gemeld hebben.Er zijn nog meer voorbeelden te noemen, maar laten wij eens kijken naar
de trajecten die nog in de kinderschoenen staan en waarvan wij veel verwachten.
Met betrekking tot de AWBZ is een uitstekend MDW-rapport verschenen: De ontvoogding
van de AWBZ. Dit is bij uitstek een terrein waarop markten niet vanzelf zullen
ontstaan. Verder is het bij uitstek een terrein waarop consumenten ontzettend
weinig kunnen kiezen. Juist bij dit project dat nog in de kinderschoenen staat,
verzoek ik het ministerie met nadruk om erbovenop te zitten; zorg ervoor dat
de verschillende markten zich daadwerkelijk ontwikkelen.De heer Vendrik (GroenLinks):Zit de consument in het geval van de kinderopvang niet vooral te springen
om goede kinderopvang? Hebben veel overheidsregelingen niet juist daarop betrekking?Als de heer Blok deze minister van Economische Zaken verzoekt om actiever
te zijn bij het implementeren van de MDW-rapporten, levert hij daarmee dan
kritiek op de huidige werkwijze van de minister?De heer Blok (VVD):De consument zit zeker te springen om kwalitatief goede kinderopvang.
Daarvoor zijn terecht kwaliteitseisen gesteld. Nu is het interessante dat
ondernemers die voldoen aan die kwaliteitseisen en zich melden op de markt,
stuiten op de zaken die ik noemde. Ga maar eens met ze praten. Probeer maar
eens, zelfs als je al een gevestigde ondernemer bent, elders in de gemeente
een pand te krijgen. Je kunt naar de gemeente stappen met honderd mensen op
een wachtlijst, om een pand te vragen. Dat is er dan niet. Kom als nieuwe
aanbieder in een plaats waar al een gesubsidieerde instelling is met een wachtlijst
met honderd mensen om subsidie vragen. Die is al vergeven voor vijf jaar.
Er zijn nog heel concrete belemmeringen. Het wegnemen daarvan doet de kwaliteit
zeker geen geweld aan.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik probeer ook al jaren een ander huis te vinden, maar dat lukt mij ook
steeds niet. Dat kun je de overheid toch niet verwijten?De heer Blok (VVD):In uw geval niet, nee.De heer Vendrik (GroenLinks):Waarom in het geval van de kinderopvang dan wel?De heer Blok (VVD):Een ondernemer kan een pand gevonden hebben. Als hij daar een kinderopvang
in wil beginnen, betekent dat vaak dat de bestemming veranderd moet worden.
De bestemming van een woonhuis moet misschien welzijn worden. Daar heb je
de overheid eventjes bij nodig.Mevrouw Witteveen-Hevinga (PvdA):De heer Blok wijt in nieuwe trajecten voor marktwerking het gebrek aan
keuzemogelijkheden vooral aan ongeduld. Maar wat te denken van sectoren waar
marktwerking al sinds jaar en dag normaal is, maar consumenten niet bediend
worden? In de financiële wereld is het niet meer mogelijk minder dan ƒ
1500 aan het loket op te halen. Pinautomaten zijn niet veilig. Ouderen en
gehandicapten hebben er problemen mee. Op het platteland zijn geen voorzieningen.
Het is niet alleen een kwestie van ongeduld, maar er zijn sectoren waar zulke
problemen al sinds jaar en dag aan de orde zijn.De heer Blok (VVD):Ik vind de voorbeelden die u gebruikt heel beeldend. Ik heb geen neiging
om ze tegen te spreken.Wat is er in het natraject van Economische Zaken te verwachten? eigenlijk
zou je na het verschijnen van zo'n MDW-rapport EZ standaard in de stuurgroep
die de implementatie van de aanbevelingen coördineert moeten zien. In
zo'n stuurgroep zorgt EZ dan voor de expertise op het gebied van marktwerking,
met als doel niet de marktwerking zelf, maar het vergroten van de keuzemogelijkheden
voor de consument. Dat betreft prijs, kwaliteit en service. EZ moet nadrukkelijk
een aanspreekpunt zijn voor bestaande en nieuwe partijen die op barrières
stuiten in de markt waarop MDW zich richt, bijvoorbeeld de ondernemers in
de kinderopvang of straks nieuwe partijen die aanbiedingen gaan doen rond
de AWBZ. Zo kan EZ tijdig sturen wanneer zo'n markt onvoldoende tot ontwikkeling
komt en die keuzemogelijkheden niet echt toenemen.Tegen deze achtergrond vind ik ook in de begroting 2002 de rol van de
consument bij de MDW-trajecten onderbelicht. Er is keurig een operationele
doelstelling, bij artikel 1, waar de MDW wordt genoemd. De doelstelling is
het versterken van de economische dynamiek. Waarom is de economische dynamiek
in die doelstelling geen handen en voeten gegeven voor de groep waarvoor dat
eigenlijk is bestemd, de consument die iets te kiezen wil hebben?De heer Van Dijke (ChristenUnie):Waar kan de stuurgroep die de heer Blok wenst eigenlijk sturen? Welke
instrumenten en bevoegdheden heeft zij?De heer Blok (VVD):U weet even goed als ik dat het terrein waarover de MDW zich uitstrekt,
heel divers is. De problemen op de taximarkt zijn heel anders dan bij de AWBZ.
Op de taximarkt moeten gemeenten invulling geven aan een nieuwe situatie.
Bij de AWBZ heb je veel te maken met landelijke regelgeving. Ik kan gaan sjabloon
geven voor iedere MDW-operatie.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Kan bij uw voorbeeld van de kinderopvang zo'n stuurgroep een bestemmingsplanwijziging
bewerkstelligen of ervoor zorgen dat reeds toegezegde subsidies niet meer
aan de subsidiënten die reeds toezeggingen hebben verkregen, worden verstrekt,
maar aan de nieuwe toetreder?De heer Blok (VVD):De stuurgroep kan de signalen tijdig opvangen. Voor een deel is dit gebeurd,
het zit in de planning dat subsidies niet meer naar gemeenten gaan maar naar
de ouders. De gemeenten moeten op dit terrein het wiel zelf uitvinden. De
stuurgroep kan dan een heel zinvolle rol vervullen in het verspreiden van
de beste ervaringen op dit gebied. Zij kan desnoods een ranglijst maken. Hoe
lang de wachtlijsten voor kinderopvang in verschillende plaatsen zijn zou
op internet gepubliceerd kunnen worden. Dat is voor kinderopvang echter een
ander instrument dan voor een ander MDW-terrein.De heer Van Dijke (ChristenUnie):U pleit dus voor een nieuwe praatgroep.De heer Blok (VVD):U hebt mij niet goed begrepen.De heer Bolhuis (PvdA):Ik heb in mijn bijdrage eigenlijk ook voorgesteld om EZ meer te betrekken
bij de implementatie van de MDW-aanbevelingen. Er is een werkgroep die dat
bekijkt. De heer Blok zegt dat er aandacht besteed moet worden aan de effecten
van het MDW-traject voor de consument. Collega Witteveen en ik hebben erop
gewezen dat het nadrukkelijk ook gaat om het waarborgen van het publieke belang
in dat traject. Is de heer Blok dat met ons eens?De heer Blok (VVD):Ja.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Blok zei zojuist, vrij vertaald, dat het ministerie van Economische
Zaken ook ontvankelijk moet zijn voor klachten van individuele ondernemers.
Is dit een pleidooi voor een soort lobbyclub voor ondernemers die een beetje
gefrustreerd zijn, omdat zij misschien niet te snel worden toegelaten tot
de markt? Hoe moet ik dit kwalificeren?De heer Blok (VVD):Ik heb het als volgt geschetst. Wanneer er een MDW-traject wordt gestart,
gaat het niet over de hele markt en niet over klagende ondernemers met allerlei
achtergronden. Ik heb het over een concreet MDW-traject waarin de ondernemers
onvoldoende uit de voeten kunnen. De bedoeling van het MDW-traject was dat
dit wél zou gebeuren. Dat signaal moet in een vroeg stadium bij EZ
terechtkomen, opdat terzake maatregelen genomen kunnen worden.Voorzitter. Als ik het heb over de consument, denk ik ook aan bedrijven
in hun rol van consument van overheidsdiensten. Daarbij denk ik zeker aan
de rol van bedrijven in het MKB. Soms gaat het over consument van overheidsdiensten
tegen heug en meug. In ieder geval loopt zo'n bedrijf, dat vaak een klein
bedrijf is, tegen ontzettend veel loketten aan, onder andere voor de milieuvergunning,
voor de belastingdienst en voor de kamer van koophandel. In de nota Consumentenbeleid,
die wij gaan bespreken, wordt heel prikkelend gesproken over de "geenloketgedachte".
Ik wil graag die richting op, maar de praktijk is dat zelfs de éénloketgedachte
in bijna alle gemeentes in Nederland nog veel te hoog gegrepen is. Ik moet
constateren dat wij vaak aangesproken worden door brancheorganisaties die
het ook lastig vinden om de weg te vinden binnen het ministerie van EZ. Dat
is vreemd, niet omdat EZ het klachtenloket moet zijn, waarover de heer Vendrik
al heeft gesproken, maar wel omdat EZ signalen uit de samenleving moet kunnen
oppikken. Dit geldt ook voor de gemeentes. Bovendien moet de overheid goede
service verlenen. In gemeentes zijn lang geleden éénloketprojecten
gestart. Ik heb evenwel sterk de indruk dat daar geen groei meer in zit. Ik
ben dan ook erg benieuwd hoe hiermee verder wordt gegaan.Tot slot heb ik nog enkele opmerkingen over het onderwerp kennis. Volgens
de laatste ondernemerschapsmonitor gaat het goed met het ondernemerschap in
Nederland: het aantal ondernemers groeit en het aantal faillissementen is
relatief laag. Opvallend is echter het lage aantal starters in groeisectoren.
Het is bekend dat het percentage afstudeerders aan hbo of wetenschappelijke
instellingen dat erover denkt om een eigen bedrijf te beginnen, in Nederland
relatief laag is. Het gaat om gemiddeld 7% van het aantal studenten; in de
EU is dat gemiddeld 10% en in Amerika is dat percentage 19.Er zijn in Nederland gelukkig instellingen die interessante faciliteiten
bieden aan afstudeerders die een eigen bedrijf willen beginnen. Dit geldt
ook voor de eigen medewerkers die resultaten van onderzoek bedrijfsmatig willen
toepassen. De universiteit Twente is een bekend voorbeeld daarvan. Er zijn,
zoals gezegd, ook andere instellingen die op dit gebied aan de weg timmeren.
Het beeld is echter versnipperd. In het kader van de makelende rol van Economische
Zaken is het goed als EZ een inventarisatie maakt van de activiteiten terzake
bij alle universiteiten en hbo-instellingen en hiervan een soort benchmark
maakt. Een tijdje geleden was er zo'n benchmark; die ging over het gemeentelijke
ondernemersklimaat. Dat heeft heel wat wethouders nogal geprikkeld. Ik heb
begrepen dat zij het niet leuk vonden als zij onderaan eindigden. Een soortgelijke
gedachte heb ik ook bij die startersfaciliteit. Het is ook goed om eens over
de grens te kijken naar ideeën die in Nederland misschien geen toepassing
vinden. Een overzicht van wat daar gebeurt en mogelijk is, zou een nuttige
prikkel kunnen zijn.Zo kom ik toch weer bij die vader van Geert Mak, want de geur van touw
en teer is verdwenen en vervangen door containerterminals. De kleine Makjes
zijn daar per saldo toch beter van geworden. Het is nu aan ons om ervoor te
zorgen dat de volgende generatie kleine Makjes ook kan schrijven over Nederland
waarin het beter is geworden, waar werk is voor iedereen, ook
aan de onderkant van de arbeidsmarkt, waar ruimte is voor keuzevrijheid en
klantvriendelijkheid in de sectoren waar dat nu nog een probleem is en waar
bovendien een massa producten in omloop zal zijn die onze fantasie nu nog
te boven gaan. Maar dat zal dan zijn dankzij al die innovatieve starters aan
de hogescholen en universiteiten.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Van Walsem (D66):Mevrouw de voorzitter. Psychologie is een belangrijke factor in de economie.
Vertrouwen van consumenten, van beleggers en van ondernemers in de economie
is van grote invloed op de economie. Angst voor aanslagen en het escaleren
van geweld zijn funest voor de groei van de mondiale economie. Beheerst reageren
op de actuele gebeurtenissen is van groot belang.Globalisering van de economie is niet tegen te gaan en zou je niet willen
moeten tegengaan. Nederland is voor zijn welvaart in belangrijke mate afhankelijk
van de globalisering, van de handel en de internationale samenwerking. Internationale
afhankelijkheid en internationale samenwerking zijn goed voor de veiligheid
in de wereld en leveren begrip en solidariteit op. Globalisering moet wel
in goede banen geleid worden. Markten moeten voor ontwikkelingslanden toegankelijk
zijn. In de WTO, die begin november in Qatar wordt gehouden, zullen nieuwe
stappen gezet moeten worden om de toegang voor deze landen mogelijk te maken.
Als het gaat om de hulp aan de niet-ontwikkelde landen in het kader van rechtshulp,
is het een goed initiatief van Nederland geweest om een rechtshulpwinkel voor
ontwikkelingslanden te openen.Tijdens de aanstaande WTO-conferentie in Qatar moet onze inzet erop gericht
zijn om de negatieve aspecten van globalisering te doen verdwijnen c.q. belangrijk
te doen verminderen. Er zouden bindende internationale afspraken moeten komen
voor ondernemingen om zich te houden aan de fundamentele rechten van de mens,
milieubescherming en sociale voorwaarden. Het gaat dan om maatschappelijk
verantwoord ondernemen en maatschappelijk verantwoord politiek bedrijven.
Er moeten open discussies zijn over people, planet en profit en er moet sprake
zijn van een publieke druk op overheden en ondernemingen om maatschappelijk
verantwoord te werken. De mondige en georganiseerde burger kan wel kracht
ontwikkelen om die af te dwingen. Nu al stringentere regelgeving hanteren,
kan contraproductief werken. Geef best practices een kans en laat de internationale
raad voor de jaarverslaggeving met adviezen komen voor de jaarverslaggeving
op dit punt. Dat advies is meen ik inmiddels aangevraagd.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Van Walsem doet een oproep aan het kabinet om in Qatar de negatieve
consequenties van globalisering te bespreken. Tegelijkertijd zegt hij echter
dat hij geen bindende regels wil. Wat moeten ze dan doen in Qatar?De heer Van Walsem (D66):Ik wil nu nog geen bindende regels, omdat nog niet goed duidelijk is hoe
wij die regels moeten vaststellen. Ik spreek dan met name over de regels voor
de verslaggeving. Andere regels op het gebied van mensenrechten en dergelijke
wil ik uiteraard wel implementeren. Ik vind echter dat wij nu nog niet goed
inzicht hebben in wat er precies moet worden afgesproken en wat die regels
in moeten houden. Daarom geef ik de praktijk graag de kans om dat te laten
bloeien. Dan kunnen de beste voorbeelden tot regels worden gemaakt.De heer Vendrik (GroenLinks):Volgens mij liggen er al 20 jaar allerlei gedragscodes, normeringen en
ILO-verdragen die prima aangeven wat er zou moeten gebeuren. Verleden jaar
is de OESO-richtlijn voor multinationale ondernemingen tot stand gekomen.
Neemt u nu afstand van een wezenlijk element in die OESO-richtlijn, namelijk
dat het bedrijfsleven zelf maar moet zien of zij die OESO-richtlijn volgt?De heer Van Walsem (D66):Als wij internationaal bindende afspraken kunnen maken, moet de Nederlandse
inzet daarop gericht zijn en dan moeten wij die uiteraard ook nakomen. Ik
doel nu echter op de bindende regelgeving in verband met de verslaggeving.Op initiatief van D66 wordt nog steeds gewerkt aan het ontwikkelen van
een berekening van een duurzaam nationaal inkomen. Een eerste proeve van het
DNI-onderzoek geeft aan dat wij wellicht 50% armer zouden zijn dan wij dachten.
Er moet echter nog veel uitgewerkt worden. Daarom wil ik de volgende vragen
stellen. D66 vraagt om een uitbreiding en verbetering van het DNI-onderzoek,
mede in het kader van de voorbereiding van een nationale strategie voor duurzame
ontwikkeling en het NWO-programma Milieu en economie. Hoe zit het met de presentatie
van onze duurzame ontwikkeling op dit gebied – volgens mij gebeurt dat
onder regie van onze minister-president – ter voorbereiding van de presentatie
tijdens de conferentie in Johannesburg van volgend jaar? Voorts verzoek ik
het kabinet om de Kamer te blijven rapporteren over de trend en de voortgang
van het berekenen van ons duurzaam nationaal inkomen. Daarbij moet men bedenken
dat de trendlijn belangrijker is dan de absolute getallen.Als het gaat om de marktwerking, geldt: sociaal waar het moet, markt waar
het kan. Meer marktwerking, meer dynamiek heeft onder Paars grote materiële
vooruitgang opgeleverd. De Mededingingswet is daarbij erg belangrijk geweest,
evenals de liberalisering van sommige markten. Marktwerking staat niet gelijk
aan privatisering. Het laatste kan een gevolg zijn, maar dan moeten de randvoorwaarden
goed zijn ingevuld. "Toezicht" is hierbij het sleutelwoord: toezicht op de
toegankelijkheid; billijke, concurrerende prijzen c.q. tarieven; een gelijk
speelveld; goede spelregels. Kortom, een goede waarborging van het publieke
belang. Er dient een duidelijke functiescheiding te zijn tussen wetgever,
controleur en handhaver en uitvoerder. Toezicht moet onafhankelijk en deskundig
zijn.De toekomst van Nederland...dat is een wat groot begrip. Laat ik het een
kleine blik vooruit noemen. Je moet tenslotte niet over je graf heen regeren.
De lasten van de komende vergrijzing vormen in economisch opzicht een van
onze grootste bedreigingen. Hoe kunnen wij deze lasten in de toekomst opbrengen?
Een veel hogere arbeidsparticipatie zou hierin kunnen voorzien
en het lijkt gemeengoed te worden om hierop in te zetten om de gevolgen van
de vergrijzing op te vangen. Zoals ook in de begroting is terug te vinden,
is dit niet het enige model. Er zijn namelijk ook schaduwkanten aan een toenemende
vraag naar arbeidskrachten. Ik las in het ESB van 19 september een artikel
van de econoom De Beer over zijn model van arbeidsproductiviteit. Een hogere
arbeidsproductiviteit is eveneens een oplossing voor opvang van de lasten
van de vergrijzing. Als wij met zijn allen genoeg verdienen om de vergrijzing
op te vangen, is de arbeidsparticipatie daarin minder relevant. Innovatie
en toepassing van ICT zijn hierin naar mijn mening heel erg belangrijk. Juist
daarin blijft Nederland achter, alle inspanningen ten spijt. In Europese vergelijkingen
op het gebied van innovatie – de zogenaamde trendchart-indicatoren –
bedraagt de gemiddelde stijging in Europa van het aandeel van innovatiekracht
in de groei 31%, maar in Nederland bedraagt zij slechts 17%. Geconcludeerd
moet worden dat Nederland dreigt weg te zakken op het gebied van de innovatiekracht.
Dat lijkt mij een ronduit teleurstellend resultaat. Wat gaat de minister doen
om dat tij te keren? Hoe staat de minister tegenover het arbeidsproductiviteitmodel
versus het participatiemodel?Ik kom nu te spreken over het MKB-winkelgarantiefonds. Ik heb het in een
algemeen overleg al kort aangekondigd en ondanks dat dit bij de minister weinig
succes boekte, heb ik het er toch maar op gewaagd om een amendement in te
dienen dat Kamerbreed werd gesteund. Het winkelgarantiefonds versterkt, kort
gezegd, de positie van de zelfstandige ondernemer bij het verkrijgen van een
A1-lokatie. De reden daarvan is niet dat wij de zielige winkelier die het
net niet of net wel redt, willen helpen. Nee, het gaat ons om de gezonde,
zelfstandige ondernemer, die moeilijk aan een A1-lokatie kan komen omdat de
verhuurder – naar mijn mening ten onrechte – ervan uitgaat dat
hij daarmee te veel financiële risico's loopt en liever zaken doet met
grootwinkelbedrijven of ketenbedrijven.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Ik heb een vraag naar aanleiding van de opmerking van de heer
Van Walsem over het proefschrift van Paul de Beer, een prachtig proefschrift.
De heer Van Walsem had het over de achterblijvende productiviteitsontwikkeling
in Nederland. Ook EZ heeft dat probleem gesignaleerd. Paul de Beer maakt de
analyse dat die lage productiviteitsontwikkeling niet zozeer te maken heeft
met de omvangrijke laag- en ongeschoolde beroepsbevolking die wij in Nederland
hebben, maar juist met een zeer hooggeschoolde beroepsbevolking, die eigenlijk
niet daadwerkelijk productief is. Ik noem in dit verband de symboolanalisten
van Robert Reich. De heer Van Walsem kent ook de kasten van organisatieadviseurs,
systeemanalisten etc. Deelt hij de analyse van de heer De Beer?De heer Van Walsem (D66):Bij interruptie heb ik daar al op geduid. Voorzover ik het kan overzien,
deel ik die analyse. Dat heel grote reservoir van allemaal op zichzelf aardige
mensen, baart mij ook zorgen. Ik zou liever zien dat de productiviteit in
andere beroepen gevonden wordt binnen de dienstverlening.Voorzitter. Ik vervolg mijn betoog over het winkelgarantiefonds. De detailhandel
met 700.000 werknemers vormt een buitengewoon belangrijk onderdeel van onze
economie. Dit fijnmazige winkelnet is ook buitengewoon belangrijk voor de
sociale cohesie in de samenleving. Ik vind dan ook dat de lokale detailhandel
een belangrijke plaats en aandacht verdient in het beleid van EZ. Twee jaar
geleden is er Kamerbreed een motie aangenomen om tot een uitwerking te komen
van het winkelgarantieplan. MKB Nederland en de Nationale winkelraad hebben
dat gezamenlijk opgepakt en hebben onderzoek gedaan naar de haalbaarheid daarvan
en de behoefte daaraan. Zij zijn tot de conclusie gekomen dat daar behoefte
aan is en dat het haalbaar is. Binnenkort zullen zij met het winkelgarantiefonds
starten. Ik vraag de overheid niet om geld voor het winkelgarantiefonds, want
de ondernemers moeten dat zelf kunnen opbrengen. Ik pleit dus ook niet voor
een subsidie die misschien de concurrentie vervalst. Bij de op te richten
helpdesk moeten ondernemers en gemeenten met hun vragen terechtkunnen. Ook
gemeenten worstelen immers vaak met de vraag hoe zij een winkelcentrum zo
kunnen inrichten dat ook de lokale en regionale ondernemer aan bod kan komen.
Zij kunnen bij de helpdesk terecht. Omdat men dat voorzichtig opbouwt, neem
ik aan dat het beroep op de helpdesk zal toenemen, zodat ook de kosten daarvan
groeien. De deskundigheid van die helpdesk moet vooral gezocht worden in de
kennis van de onroerendgoedmarkt. Mij lijkt dat het hiaat daar het grootst
is.Door met dit garantiefonds de financiële risico's voor de verhuurder
weg te nemen, krijgt de zelfstandige ondernemer ook psychologisch gezien een
duw in de rug. In het begin heb ik al gezegd hoe belangrijk dit is. De belegger
krijgt een betere loop naar het winkelcentrum. Dat is ook voor hem belangrijk.
Kortom, alle partijen hebben er alleen maar baat bij. Ik vraag het kabinet
via een amendement voor vier jaar eenmalig om een bedrag van 3,2 mln gulden.
Dat is een peanut, maar het gaat om het gebaar dat wordt gemaakt ter ondersteuning
van de zelfstandige ondernemer.Mevrouw Ravestein (D66):Mevrouw de voorzitter. De uitvoering van het beleid van het ministerie
van Economische Zaken is in de praktijk niet los te zien van dat van andere
departementen. Ik denk hierbij aan VROM voor de planning en herstructurering
van bedrijventerreinen, aan het grotestedenbeleid, voor dit laatste en voor
het maatschappelijk verantwoord ondernemen op nationaal niveau en aan Verkeer
en Waterstaat voor de bereikbaarheid en de congestieproblematiek. Voor toerisme
en recreatie moet worden samengewerkt met LNV en voor fiscale maatregelen
met Financiën. Ten slotte is ook nog samenwerking nodig met OCW en Sociale
Zaken en Werkgelegenheid voor de aansluiting op de arbeidsmarkt. Toch zie
je dat regelmatig op de verschillende onderdelen langs elkaar heen wordt gewerkt,
waardoor lagere overheden en het bedrijfsleven worden geconfronteerd met verschillende
regimes en vaak ook met verschillende regels. Hiermee wil ik niets afdoen
aan de positieve resultaten van een aantal MDW-operaties, maar er is op dit
gebied nog veel te doen.Bij een nieuwe overheid past dat de bewindslieden ook over de schutting
van hun eigen departement kijken. Daarom zijn de meeste vragen van mij erop
gericht, te weten te komen hoe de bewindslieden van EZ hun coördinerende
en interveniërende taak opvatten en in hoeverre en op welke wijze zij
invloed uitoefenen op het beleid van hun collega's.D66 is er bijzonder blij mee dat op aandringen van de Kamer het terugdringen
van de administratieve lasten na een stroef begin nu toch met kracht ter hand
wordt genomen. De rol van Actal hierbij is heel belangrijk. Actal zal zowel
de Kamer als de departementen adviseren omtrent de gevolgen van wetgeving
voor de bedrijven. De onlangs gehouden conferentie over de rol die ICT kan
spelen bij het terugdringen van de administratieve lasten, heeft positieve
reacties opgeleverd. Mevrouw Voûte sprak er ook al over. De oprichting
van het platform van deskundigen en mensen uit het bedrijfsleven wordt door
D66 van harte ondersteund. Actal richt zich uitsluitend op wetgeving die van
de departementen komt, maar er komt ook veel regelgeving van de ZBO's. Het
lijkt mij goed als de taak van Actal ook daarop betrekking heeft.Ik geef een voorbeeld uit de praktijk: Arbobeleidsregels leiden vaak tot
ingewikkelde en nauwelijks toepasbare vraagstukken voor het bedrijfsleven.
Dat geldt bijvoorbeeld ook voor NEN-normen. Nu kan het voorkomen dat een bedrijf
wordt geconfronteerd met tal van strijdige adviezen. Een bouwinspecteur komt
langs met voorschriften, de brandweer heeft andere eisen en de arbo-inspectie
heeft ook zo haar ideeën, waarna de milieu-inspecteur het geheel afkeurt.
Kortom, voor de ondernemer, met name in het midden- en kleinbedrijf, is dit
niet te overzien. Is het niet goed om ook op dit gebied Actal of een andere
commissie te laten bekijken hoe de regelgeving in de praktijk uitpakt?Hetzelfde geldt voor sommige subsidieregelingen. Soms is het aanvragen
van een subsidie zo ingewikkeld dat het ontmoedigend werkt en alleen grote
bedrijven daarvan kunnen profiteren omdat zij de menskracht in huis hebben
om de aanvraag te verzorgen. Dit kan niet de bedoeling zijn. Graag hoor ik
een reactie. Overigens maakt de Kamer ook vaak wetten en regels die moeilijk
uitvoerbaar of handhaafbaar zijn. Daar zullen wij dus ook zelf beter op moeten
letten. Ik zeg het maar even voordat de minister dat doet.De relatie tussen EZ en het grotestedenbeleid komt vooral tot uitdrukking
bij de herstructurering en revitalisering van bedrijventerreinen.De heer Blok (VVD):Die laatste woorden over de rol van de Kamer waren mij uit het hart gegrepen.
Ik ben even benieuwd welke consequenties mevrouw Ravestein daaraan verbindt
voor de eigen initiatiefwetten van de fractie van D66 die weer leiden tot
extra lasten voor het bedrijfsleven. Ik denk aan verplichte pensioenstelling
of het klachtrecht.Mevrouw Ravestein (D66):Het blijft altijd een politieke keuze. Je stelt politieke prioriteiten
en daarnaast kun je het belangrijk vinden dat de administratieve lasten worden
teruggedrongen. Dat is geen doel op zichzelf. Waar mogelijk moet daar wel
naar worden gestreefd. Als je bepaalde zaken zo belangrijk vindt dat je daarvoor
extra regels wilt creëren, dan is dat een politieke afweging.De heer Blok (VVD):U vindt gelukkig zelf ook wel dat u zichzelf een beetje tegenspreekt?Mevrouw Ravestein (D66):Ik spreek mijzelf niet tegen. Wij moeten er wel op letten, maar vervolgens
maak je, hoewel je weet wat de consequenties zijn voor de administratieve
lasten, de politieke keuze. Daar zitten wij hier ook voor.De relatie tussen het ministerie van Economische Zaken en het grotestedenbeleid
komt vooral tot uitdrukking bij de herstructurering en revitalisering van
bedrijventerreinen. Onlangs hebben wij hierover met de staatssecretaris gesproken.
Ik wil graag opnieuw een lans breken voor de noodzaak en de urgentie van het
opknappen van de binnenstedelijke bedrijventerreinen. Voor de stedelijke economie
en vanuit de optiek van ruimtelijke ordening is het van groot belang dat deze
terreinen worden aangepast aan de eisen van deze tijd, zodat niet overal willekeurig
aan de randen van de steden en langs de vervoersassen bedrijvigheid ontstaat.Om ons open en groene landschap nog enigszins te ontzien, wat ook van
belang is voor het toerisme, moet er snel worden gehandeld. Ik hoop dat de
inbreng van dit ministerie bij deel 3 van de PKB Vijfde nota ruimtelijke ordening
meer zal zijn dan alleen een ruimteclaim en dat ook aandacht zal worden gevraagd
voor het belang van meervoudig ruimtegebruik en de kwaliteit van de terreinen.
Ik verwacht ook de steun van het ministerie van Economische Zaken bij de pogingen
om via het grondbeleid te kunnen sturen, zodat niet elke gemeente een eigen
bedrijventerrein wil hebben, maar dat er de mogelijkheid is te kunnen verevenen
tussen gemeenten zodat zuinig met de schaarse ruimte wordt omgesprongen. Hiervoor
is intergemeentelijke en regionale samenwerking een vereiste. Ik hoor graag
een reactie.Ook in de oude wijken van de steden zal in samenwerking met het bedrijfsleven
veel moeten gebeuren. Er zijn al veel goede voorbeelden te noemen van wijken
waarin bedrijven investeren en samenwerken met kamers van koophandel, woningbouwcorporaties
en de gemeente om de wijken te upgraden. Dit is een vorm van maatschappelijk
verantwoord ondernemen op lokaal en nationaal niveau. Het ministerie van Economische
Zaken stelt als beleid slechts een kenniscentrum voor dit maatschappelijk
verantwoord ondernemen voor. Mijn voorstel is dit aan te haken bij het kenniscentrum
grotestedenbeleid dat al bestaat en alle relevante informatie voorhanden heeft.
Dit voorkomt dubbel werk. In de oude wijken speelt het etnisch ondernemerschap
een grote rol. Hiermee gaat het goed, maar nog steeds niet goed genoeg. Wat
is de rol van het ministerie hierbij?In een overleg met de ministers Vermeend en Van Boxtel hebben wij gesproken
over het minderhedenconvenant. De oproep van de voorzitter van MKB Nederland
om namen en rugnummers te geven, heeft veel succes gehad. Maar liefst 25.000
mensen zijn geplaatst, waarvan 80% allochtonen. Er is dus alle reden om hiermee
door te gaan.Daarbij komt bij mij de vraag op hoe het staat met het diversiteitsbeleid
op het ministerie van Economische Zaken. De heer Bolhuis heeft daar ook al
iets over gezegd. Ik lees wel het een en ander over die nieuwe organisatie,
maar niet over eventuele projecten om de werving en doorstroming van de prioriteitsgroepen
naar hogere functies te bevorderen. Betekent dit dat het geen
probleem is of dat er niets aan wordt gedaan?Een belangrijk probleem dat in alle reacties op de begroting voor Economische
Zaken naar voren komt, is de congestieproblematiek en de bereikbaarheid van
binnensteden. Ook de ontsluiting van bedrijventerreinen, liefst multimodaal,
is in veel gevallen nog niet goed geregeld. Er is meer afstemming nodig met
het ministerie van Verkeer en Waterstaat in verband met het NVVP. Wat is hierbij
de rol van het ministerie van Economische Zaken?Slechtere economische vooruitzichten leiden nu al tot problemen, met name
bij het midden- en kleinbedrijf in de ICT-sector. Grotere bedrijven voldoen
steeds minder gemakkelijk aan hun betalingsverplichtingen jegens toeleveranciers.
Met een beroep op de neergang van de economie worden betalingen opgeschort
en leveringscontracten opengebroken. Volgens berichten uit het veld zouden
in Nederland Philips en ASML hiertoe al zijn overgegaan. Ik heb dat ook gelezen
in de Volkskrant van afgelopen zaterdag. Vooral bedrijfjes met maar één
grote afnemer kunnen hier onmiddellijk de gevolgen van ondervinden. Doordat
kleinere bedrijven een geringe financiële buffer hebben, kunnen zij snel
in liquiditeitsproblemen komen. De gang naar de rechter is kostbaar en duurt
vaak te lang, zodat de toevlucht wordt genomen tot een schikking, waardoor
het slechte gedrag toch wordt beloond. Kan de minister samen met haar collega
van Justitie de Kamer een plan van aanpak sturen waarin dit probleem in kaart
wordt gebracht, om hoeveel geld het gaat, in welke sectoren dit probleem vooral
speelt, wat de kosten zijn voor het MKB en in hoeverre dit leidt tot juridische
procedures? Ook zou daarin naar onze mening moeten worden bezien of de wetgeving
of de uitvoering daarvan dient te worden aangescherpt. Ik hoor graag de reactie
van de minister.Naar aanleiding van de recente gebeurtenissen in de wereld heeft het toeristisch
beleid een extra impuls nodig. De toeristische branche en de reisbranche zijn
de eerste sectoren die slachtoffer wordt van de politieke situatie. Er is
een actieplan toegezegd, waarmee wij bijzonder blij zijn. De staatssecretaris
heeft ook toegezegd op korte termijn extra middelen te zoeken. Kan hij daar
op dit moment al uitsluitsel over geven?Samengevat zou ik graag horen hoe de bewindslieden van Economische Zaken
hun coördinerende rol opvatten ten opzichte van de andere departementen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Voorzitter. Nu de doctrine van de marktwerking Nederland zeven jaar in
de greep heeft gehad, lucht het op om het tij te zien keren. De glans van
begrippen als marktwerking, privatisering en deregulering is verflauwd. Het
kabinet sprak in reactie op "Borging van publieke belangen" genuanceerder
over marktwerking. De Kamer stak dit jaar met instemming van onze fractie
een spaak in het wiel van onvoorzichtige privatisering in de energiesector;
en dan ik heb het nog maar niet over KPN en NS.In zijn nadagen spreekt dit kabinet niet langer op verhoogde toon over
"meer marktwerking", maar genuanceerder over "goede marktordening". Ik stel
dat met genoegen vast.Hoe komt het dan dat de boodschap van deze minister onlangs in NRC Handelsblad
(marktwerking moet waar het kan) toch weer sterk afwijkt van de meer genuanceerde
toon van andere leden van het kabinet? Waar staat deze minister zelf in die
discussie? Wat is haar diagnose? Is het publieke belang er inderdaad op bepaalde
momenten te veel bij ingeschoten door een te grote nadruk op marktwerking?
Heeft het beleid in dezen geleid tot hogere kwaliteit van dienstenaanbod voor
consumenten en burgers?Onder Paars 1 moesten bestaande, starre structuren worden opgeschud, moesten
gevestigde belangen omvergeworpen en nieuwkomers geïntroduceerd worden.
Die zakelijke aanpak was verfrissend en in sommige gevallen echt nodig. Toch
bleek al snel dat de aanvankelijk zakelijke insteek verschoof naar een ideologische.
Daardoor is te weinig stilgestaan bij de effecten die introductie van marktwerking
in werkelijkheid had, en dat vind mijn fractie een slechte zaak.Van de belofte van gouden bergen die werd gedaan bij de start van de MDW-operatie,
de zogenaamde parel aan de kroon van dit kabinet, is in elk geval niet veel
terechtgekomen. De maatschappelijke baten bedragen zeker geen 4,5 à
5 mld gulden, zoals beloofd, en we zien niet terug dat het groeivermogen structureel
op een hoger plan is gekomen. Dat ligt niet zozeer aan het feit dat er niets
is gedaan als wel aan de inherente zwakte van de overtuiging dat door maar
te breken met gegroeide structuren er vanzelf iets beters voor in de plaats
komt. In allerlei sectoren zijn de kussens opgeschud, maar het wil maar niet
lekker liggen. Recente voorbeelden spreken voor zich.De trein van de inmiddels 65 MDW-projecten vertoont metaalmoeheid. Is
het niet hoog tijd voor revisie aan de hand van een grondige, feitelijke evaluatie?
De tamelijk wanhopig aandoende poging in het tweede jaarbericht om aan te
tonen dat MDW effect heeft, valt voor mij door de mand bij gebrek aan feitenmateriaal
en harde cijfers. Is het waar dat de administratievelastendruk door de deregulering
is verminderd met 1,5 mld, maar tevens is gestegen met 2,5 mld door nieuwe
regelgeving, zoals uit een krantenverslag van een recente discussiebijeenkomst
bleek? Een goede kosten-batenanalyse is tot nu toe uitgebleven. Kan de minister
die alsnog geven? Overigens verzoek ik de minister in te gaan op de stelling
van de heer Van Damme in het blad RegelMaat, dat het gebrekkige effect van
de MDW-projecten mede is te wijten aan het ontbreken van nieuwe gedragsregels.
Het adagium "meer markt, minder regels" houdt te weinig rekening met strategisch
producentengedrag en gebrekkige marktinformatie bij consumenten. Betrekt de
minister deze kritiek bij de evaluatie?Wat is de taak van het ministerie van EZ in de komende jaren? In ronkend
consultancyjargon beweren opgewonden geesten in het breedsprakige boekwerk
"Naar een nieuwe Maatschap", dat EZ "vonkentrekker" en "baanveger" moet zijn.
In dit staaltje luchtfietserij, waarmee een serieus departement zichzelf mijns
inziens geen dienst bewijst, worden allerlei revolutionaire dingen beweerd
over onze maatschappelijke ordening. Wij moeten hierover maar niet te veel
spreken en het wat mij betreft maar in de kast laten liggen, maar houdt EZ
zich nog wel genoeg bezig met het concrete economische verkeer?
Heeft alle luchtfietserij over het nieuwe consumeren, het nieuwe werken en
het nieuwe ondernemen de minister niet te veel vervreemd van de harde sectoren
van de economie? Ik maak mij bijvoorbeeld met velen in dit land zorgen over
de bevordering van de arbeidsproductiviteit in de Nederlandse economie. Uit
de begroting komt geen precieze analyse naar voren over de oorzaken van die
stagnerende arbeidsproductiviteit. Moet er bijvoorbeeld niet eens anders worden
gekeken naar de verhouding tussen industrie en diensten? Heeft het bevorderen
van de kennisintensiteit en digitalisering zijn grenzen niet bereikt, zodat
er een productiviteitsparadox optreedt, zoals promovendus De Beer onlangs
schreef?Voorzitter. Door de liberalisering van de energiemarkt is de overheid
afhankelijk geworden van de producenten of investeerders bij de realisatie
van de doelstelling voor duurzame energie. Het aandeel van duurzame energie
is slechts op 1,3% uitgekomen, terwijl meer was beloofd. Meer dan de helft
van de duurzame energie komt bovendien uit het buitenland, en zo'n 75% is
biomassa. Echt duurzaam is de Nederlandse energievoorziening dus niet bepaald.
Wordt er in de biomassa op enigerlei wijze onderscheid gemaakt naar écht
duurzame en minder duurzame ingrediënten? Heeft de minister er nog wel
vertrouwen in dat we de 5% in 2010 gaan halen en, zo ja, waarop is dat vertrouwen
dan gebaseerd?Er zijn goede stappen gezet. De markt voor groene stroom is een feit,
er is een bestuursakkoord inzake windenergie op land getekend, de PKB near
shore windpark is het parlement bijna gepasseerd. Het kabinet is er niet in
geslaagd de interne verdeeldheid over een verplicht aandeel groene stroom
voor verbruikers binnen vier muren te houden. Het argument van deze minister
om tegen verplichting te zijn, is dat het aanbod groene stroom tekortschiet,
maar moet zij dan ook niet erkennen dat haar inspanningen onvoldoende zijn
geweest? Heeft zij geen verplichtender instrumenten nodig om het aanbod te
vergroten? Daarover zou ik wel eens een beschouwing willen horen.Het kabinet schuift investering in de ontwikkeling van zonne-energie op
de lange baan en laat het aan de markt over. Het convenant Duurzame energieopties
achter de meter wordt ook al niet verlengd. Wat is de ambitie nog voor zonne-energie,
behalve dan de REB-vrijstelling en de EPR? Heeft de overheid niet meer in
haar mars om de toepassing van de zon-PV-techniek te versnellen dan om het
aan individueel initiatief over te laten? Hoe gaat de minister bijvoorbeeld
de bouw van duizenden nieuwbouwwoningen in de komende jaren benutten om met
zonnepanelen te experimenteren? Die kans mag toch niet opnieuw gemist worden?
Wordt daarover voldoende overleg gepleegd met de staatssecretaris van VROM?
De minister heeft gerept over een plan in Heerhugowaard. Is zij bereid om
dergelijke plannen te bevorderen, want zulke projecten mogen wij toch niet
laten lopen?Voorzitter. In verband met de uitwerking van de Lissabon-agenda vraag
ik aandacht voor de uitvoering van mijn motie bij de behandeling van de nota
"De kenniseconomie in zicht". De strekking van de motie, die door de Kamer
is aanvaard, was om de gevolgen voor de achtergebleven landen van het nationaal
en Europees economische beleid mee te wegen. Mag ik in dat verband wijzen
op het artikel van de heer Verhofstadt, die als voorzitter van de Europese
Unie onlangs een lans brak voor een zogenaamde ethische globalisering? Hij
schreef: "Waarom zouden we de beslissingen die de Europese Unie neemt, niet
steeds toetsen aan de impact ervan op de zwaksten van deze planeet? Vergroot
ze de kloof tussen het rijke Noorden en het arme Zuiden? Wat is het gevolg
van deze of gene beslissing voor de wereldwijde ecologische problemen?". Ik
citeer deze passage met instemming, zonder overigens het hele stuk voor mijn
rekening te willen nemen.Ik lees in de begroting dat de Kamer dit najaar over mijn motie wordt
geïnformeerd, maar niet op welke manier. Ik verzoek het kabinet dit te
doen door een notitie waarin een visie wordt ontwikkeld op dit vraagstuk en
wordt aangegeven welke wetenschappelijke literatuur daarover bestaat en welke
onderdelen van het kabinetsbeleid daarmee verband houden. Wat is de inzet
van het kabinet in dezen?Laat ik concreet worden door te kijken naar het buitenlandinstrumentarium.
Mijns inziens zouden effectindicatoren daarvan nog moeten worden aangevuld
door niet alleen te kijken naar aantallen aanvragen en bedrijven. Bij instrumenten
als preaccessiesteun en PSO moeten ook de hulpdoelstelling oftewel de economische
behoeften van de regio worden meegewogen. Ik denk dat de staatssecretaris
begrijpt wat ik bedoel en ik hoor graag zijn reactie.De herstructurering van oude bedrijfsterreinen lijkt maar niet van de
grond te komen. Zou het niet goed zijn om de TIPP-regeling voor de komende
tranches uitsluitend aan te wenden voor de herstructurering? Ik begrijp de
staatssecretaris niet als hij zegt dat hij geen landelijke doelstellingen
kan vaststellen, omdat hij afhankelijk is van de coöperatie van gemeenten
en provincies, maar dat geldt natuurlijk voor heel veel rijksbeleid. Dan kan
het nu ook geen argument zijn. Waarom kwantificeert de staatssecretaris zijn
doelstellingen niet? Het lijkt mij nuttig en nodig om landelijke ijkpunten
op weg naar 2010 vast te leggen, zodat de Kamer de staatssecretaris daarop
kan afrekenen.Op basis van wat ik daarvan in de praktijk zag, heb ik de afgelopen jaren
meer gevoel gekregen voor het belang van WBSO. Met relatief weinig geld wordt
een sterke impuls gegeven aan R&D. Gelet op het belang daarvan houdt de
minister rekening met een groei van het WBSO-budget. Ik vraag me af of dat
voldoende substantieel is en of er bij de minister ook plannen bestaan om
de tweede schijf van de WBSO weer te brengen op het niveau van 17,5%, zoals
dat gold in 1998. Daar zijn op zichzelf genomen goede argumenten voor. Graag
een reactie van de minister.Voorzitter. Ten slotte de Economische controledienst. Sinds die naar Financiën
is verhuisd, lijkt de oorspronkelijke opsporingskracht van deze recherchedienst
sterk verminderd. De vrees die rond de overgang onder medewerkers leefde,
lijkt werkelijkheid geworden: van criminaliteitsbestrijding is het werkterrein
verschoven naar financiële fraude en overtreding van mededingingsregels.
Ik vraag deze minister als voormalige verantwoordelijke voor deze dienst,
maar ook als verantwoordelijke voor het ordentelijk functioneren van onze
economie én als prominent lid van het kabinet, of zij in overleg wil
treden met haar collega van Financiën en de Kamer over
deze kwestie wil rapporteren.De heer Van den Berg (SGP):Mevrouw de voorzitter. Economie is niet alles en niet alles is economie.
Daarmee is in de kern de kritiek van onze fractie op het beleid van dit kabinet
in deze periode aangegeven. In het postmoderne gedachtegoed lijkt economisering
van de samenleving doel op zichzelf geworden: economie als panacee. Vandaar
de sterke fixatie op groeicijfers. Iets minder meer wordt dan al snel als
bedreigend gezien.Ook op aanpalende beleidsterreinen lijkt de doorwerking van de gedachte
dat economie wel alles is de laatste jaren te zijn toegenomen. Ik noem nu
alleen maar de kwestie van het octrooieren van genetisch materiaal in de discussie
over de rechtsbescherming van biotechnologische vindingen. Onze fractie betreurt
de afwijzing van de nietigverklaring van de Europese richtlijn 98/44 EG door
het Europese Hof. Wij zijn van mening dat Nederland zich moet blijven inzetten
voor een verbod op het octrooieren van genetisch materiaal. Het tij daarvoor
wordt gunstiger. Ook andere lidstaten, het Europees Parlement en een groot
aantal niet-gouvernementele organisaties hebben immers ernstige bezwaren.
De Kamer zal binnenkort het debat met de staatssecretaris hierover voeren.
Helaas straalt deze tot nu toe weinig enthousiasme uit om, zoals een meerderheid
van de Kamer wenst, tot een scherpere omschrijving te komen van wat wel en
niet octrooieerbaar is. Dat roept weer de vraag op naar waar de regering staat
in het spanningsveld van economisering versus eerbied voor de schepping.In de afgelopen zeven jaar heeft de SGP-fractie vele malen ernstige kritiek
geuit op het bijkans onaantastbare dogma van de marktwerking. Naar de mening
van mijn fractie kan en mag de markt niet te allen tijde als meest geëigende
ordeningskader worden gezien. De markt is niet de norm. Voor ons is de norm
wat de Bijbel ons aan ethische richtlijnen geeft, ook op economisch terrein.Een essentiële beperkende voorwaarde is de wijze waarop publieke
belangen zijn gewaarborgd. De liberale theorie van Adam Smith's invisible
hand gaat onzes inziens niet op in de complexe en ondoorzichtige marktverhoudingen
van de 21ste eeuw. Daarvoor heeft de regering ook te weinig oog gehad; vele
voorbeelden zijn in dit debat al genoemd. Onlangs spraken we in de Kamer over
de evaluatie van de taxiwet. Voor een taxirit in de grote stad wordt momenteel
niet minder, maar zelfs meer betaald, en dat als gevolg van de marktwerking.
Voor het vrijmaken van de energiemarkt voor de kleinverbruiker, zoals die
volgens planning zou moeten plaatsvinden in 2004, voorzien wij ook de nodige
problemen. Het rijtje niet geslaagde voorbeelden van marktwerking en privatiseringsoperaties
is nog verder aan te vullen. Ik zou nog kunnen spreken over de NS en wat dies
meer zij, maar ik doe het maar niet. Ik spreek ook maar niet over de stagnatie
in een groot aantal MDW-projecten.Wij concluderen dat de liberale tekentafelwijsheid over marktwerking,
liberalisering en privatisering in de praktijk niet heeft gewerkt. Ook in
het buitenland trouwens niet: zie het terugdraaien van de privatisering van
Railtrack in Engeland. De minister van Economische Zaken zei vorige week nog
dat zij in een nieuw regeerakkoord stevige afspraken wilde maken over marktwerking.
Lukt het de minister niet om haar ideologische veren af te schudden, of moet
deze opmerking zo worden verstaan dat zij nu wel de juiste aanpak heeft gevonden?
Wij hopen uiteraard het laatste.Bij dit alles steekt het onze fractie nog in het bijzonder dat de Winkeltijdenwet
steeds als paradepaardje van de MDW-operatie wordt voorgesteld. Mijn fractie
betreurt het zeer dat de zondag als Gods dag aan de commercie wordt opgeofferd.
De evaluatie van de Winkeltijdenwet heeft helaas niet geleid tot verbeterde
inzichten. En commentaren vanuit kerken, vakbeweging en het maatschappelijk
middenveld over de negatieve aspecten van de zondagsopenstelling vonden bij
het kabinet helaas amper weerklank. Sterker nog: via de sluiproute van de
toeristische bestemming lijkt de deur naar een stilzwijgende uitbreiding van
de zondagsopenstelling nog steeds wijd open te staan.Met veel interesse volgt mijn fractie de ontwikkelingen in het weerbarstige
accountantsdossier zoals dat zich in feite al sinds 1984 voortsleept. In de
brief van de 25 juni jl. schrijft de minister dat het kabinetsstandpunt over
de accountantswetgeving in september zou worden afgerond. In de begrotingsstukken
is de regering echter minder concreet. Wat is de stand van zaken op dit moment?
Heeft de minister nog wel de ambitie om dit dossier in deze kabinetsperiode
af te ronden? De wettelijke evaluatietermijn is overigens allang verstreken.Bij haar aantreden zei de minister van Economische Zaken het MKB een warm
hart toe te dragen. Dat viel bij ons in goede aarde. In het licht van de internationale
economische terugval begrijpen wij dan ook niet waarom met betrekking tot
het exportbeleid het budget voor het programma "Starters buitenlandse markten"
voor het komende jaar zo fors is ingekrompen. Kan de regering dit toelichten?Een van de doelstellingen van het beleid van Economische Zaken is het
stimuleren van de kennisinfrastructuur. Ik onderschrijf het belang hiervan.
Ik wil de minister echter wel wijzen op het zogenaamde Triangle-project dat
tot op heden door de provincies Overijssel en Gelderland wordt gefinancierd.
Mevrouw Voûte sprak hier al eerder over. Beide provincies zijn echter
niet in staat de voor 2002 noodzakelijke financiering ter beschikking te stellen.
Het gaat om een bedrag van nog geen 1,4 mln euro. Is de regering bereid dit
project tijdelijk mee te financieren?Blijkens berichten in de media dreigt het Europees octrooibureau uit Nederland
te vertrekken, vanwege de opstelling van de Nederlandse regering tegenover
vestigingsvoorwaarden, belastingen enzovoort. Dat zou gezien de werkgelegenheidseffecten
voor de Haagse regio en ook in internationaal perspectief een wezenlijk verlies
betekenen. Kan de minister hierop nader ingaan en in hoeverre is hier sprake
van een andere behandeling van het personeel van het EOB ten opzichte van
andere grote Europese instellingen in Nederland?Uit berichten van vorige week constateer ik dat de entree van de zogenaamde
middengroepen op de vrije energiemarkt niet al te soepel verloopt. De huidige
energiebedrijven zouden hun MKB-klanten hebben opgezadeld met onredelijke
en onduidelijke opzegtermijnen. Wij vinden dat dat niet kan.
Is het conform de letter en de geest van de Mededingingswet dat energiebedrijven
hun zakelijke afnemers op deze wijze kunnen vasthouden? Wat is de rol van
de DTe in dit verband? Welke lessen moeten hieruit worden getrokken in de
aanloop naar de vrijmaking van de markt voor de kleinverbruikers?Recentelijk ontving ik het bericht dat veel glastuinders de boot naar
de vrije gasmarkt dreigen te missen, omdat hun gasmeters niet tijdig kunnen
worden omgebouwd. Dat kan dus echt niet. Kan de minister aangeven wat hier
aan de hand is en wat kan worden gedaan om te zorgen dat deze tuinders daarvan
niet de dupe worden?Mijn fractie vindt dat er verdere voortgang moet worden gemaakt met de
windenergie. Met het near shore windpark voor de kust van Egmond heeft de
minister een goede keus gemaakt. Er zijn plannen voor de bouw van windmolens
langs de Afsluitdijk. Zal de regering de bezwaren van de natuur- en milieubeweging
goed wegen? Die bezwaren kunnen fundamenteel zijn, maar kunnen evenzo niet
doorslaggevend zijn. Wij hebben nog geen eindconclusie bereikt en vinden dat
een en ander goed moet worden onderzocht. Wij ondersteunen op zichzelf de
noodzakelijke uitbreiding van voorzieningen voor windenergie. Maar die uitbreiding
moet wel goed doordacht zijn.Ten slotte zeg ik nog iets over de kerncentrale Borssele. Mede gelet op
de werkgelegenheidseffecten wil ik nog eens herhalen dat mijn fractie vindt
dat Borssele zijn normale economische levensduur moet kunnen uitdienen. Daarbij
komt nog dat bij sluiting van de kerncentrale de nodige kennis verloren gaat.
Wij constateren helaas dat er een dermate groot maatschappelijk taboe op dit
dossier ligt dat een echt realistische discussie welhaast onmogelijk is. Voor
een grondige bezinning is het echter nog niet te laat. Wij nodigen de regering
daar gaarne toe uit.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Morgen in de loop van de dag zal de regering antwoorden.De vergadering wordt van 14.05 uur tot 14.50 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-709-743.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl