Behandeling van de Najaarsnota 1998 (26297)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 2741-2768

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

23-12-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 38, pagina 2741-2768

16-12-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26297Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van de Najaarsnota 1998 (26297)Pagina 2768-2789
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 15 december 1998 over de groeicijfers SchipholPagina 2789-2796
Presentie en opening (woensdag, 16 december 1998)Pagina 2741-2741
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag, 16 decemeber 1998)Pagina 2796-2797
Regeling van werkzaamheden (woensdag, 16 december 1998)Pagina 2768-2768
Behandeling van de Najaarsnota 1998 (26297)Pagina 2741-2768

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 163 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: de Najaarsnota 1998
(26297).De beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Wij zijn blij dat de minister van Financiën weer hersteld is en zelf
deze behandeling ter hand wil nemen.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Ik ben ook blij dat de minister er is. Laten wij hopen dat
hij de economie in een net zo goed spoor weet te houden: nu misschien een
dagje ziek, maar al gauw weer beter. In dat teken zal waarschijnlijk ook dit
debat staan. Het gaat niet alleen over de Najaarsnota, maar ook over de vraag
welke vooruitzichten er voor 1999 zijn voor onze economie en hoe wij daarmee
omgaan.Het beeld van de Najaarsnota is inmiddels alom bekend. Er zijn tegenvallers
in de zorg en in de rijksbegroting, maar die worden gecompenseerd door meevallers
in de sociale zekerheid. Per saldo komt het financieringstekort zelfs een
tikkeltje lager uit dan wij in de Miljoenennota dachten. Er is rekening gehouden
met een verwachte onderuitputting, die dan ook moet worden gerealiseerd. Het
kabinet antwoordt op schriftelijke vragen daarover dat dit naar verwachting
zal gebeuren. Al met al is het eindbeeld voor ons acceptabel. Er zijn geen
tegenvallers die tot compensatie dwingen. Er is ook geen substantiële
ruimte om per saldo meevallers om te zetten in nieuwe uitgaven.Een interessant politiek punt – dat is het ieder jaar, maar ik vraag
er toch nog eens aandacht voor – is dat binnen de afzonderlijke begrotingen
en ook tussen de begrotingen forse bedragen worden verschoven van een aanzienlijk
grotere omvang dan de Kamer lukte om tijdens afzonderlijke begrotingsbehandelingen
in een begroting te verschuiven. De Kamer zal er dan ook actiever naar moeten
kijken. Wij kunnen al die interne verschuivingen bij eenvoudig amendement
wijzigen. Dat zal ik nu niet doen, maar wij zullen er in de toekomst toch
beter op moeten letten. Is er een patroon te herkennen in de mee- en tegenvallers
die zich nog steeds voordoen? Dan kun je daarop anticiperen bij de begrotingsbehandelingen.Een interessante vraag is of in de slotwet volgend jaar een overzicht
kan worden gegeven van het totale budgettaire beleid, met name de intensiveringen
en ombuigingen, over de gehele kabinetsperiode 1994-1998.
Die sluiten wij in de slotwet af.Het is misschien boeiender om de verwachtingen voor 1999 te bespreken.
Wij weten uit de recente ramingen van het Centraal planbureau dat er een groeiterugval
is naar 2,25%. Volgende week komen er nieuwe cijfers van het CPB en ook van
het IMF, dus de onzekerheid blijft groot. Wel krijg ik de indruk dat dit percentage
wordt beschouwd als de bodem voor Europa en voor Nederland, temeer daar de
meeste instituten na 1999 weer enig herstel verwachten in Europa. Natuurlijk
hangt het af van ontwikkelingen in Azië en Latijns-Amerika, vooral Japan,
en de doorwerking daarvan via de Verenigde Staten in de Europese economie.
Toch is het opmerkelijk dat de gevoeligheid van de euro-economie voor de internationale
woelingen steeds kleiner is geworden. Ik heb daarbij stilgestaan bij de algemene
financiële beschouwingen. Het is toch opmerkelijk dat het CPB zich nu
het meest pessimistisch toont van de internationale instituten in de inschatting
van de wereldeconomie en de wereldhandel, die zo dominant is voor onze economie.
Wat verwacht het kabinet volgende week van het CPB? Je kunt zeggen dat het
al somberder is dan andere instituten, dus dan zal die 2,25% wel ongeveer
de bodem zijn. Of heeft het kabinet al signalen gekregen in het overleg met
het CPB dat het nog iets lager wordt?De risico's van een wat lagere groei – laten wij niet al te somber
zijn; het is nog steeds behoorlijk aan de maat, boven de 2% – liggen
vooral in de marktsector. Mede door de internationale concurrentie staan daar
de afzetprijzen en daardoor ook de winstgevendheid sterk onder druk. Het CPB
meldt dat de arbeidsinkomensquote oploopt tot zelfs boven de 83%. Daardoor
ontstaan er op termijn risico's voor investeringen en werkgelegenheid. Dat
dwingt ons dus tot dubbele behoedzaamheid in de marktsector. Naar aanleiding
van het najaarsoverleg begrijp ik dat de sociale partners zich ook van die
dubbele behoedzaamheid bewust zijn. Gisteren werd door het CBS het prettige
bericht bekendgemaakt dat de investeringen nog niet zo sterk terugvallen,
maar op een hoog niveau doorzetten. Dat kan evenwel gebruikelijk zijn. Je
kunt niet alle investeringen zomaar stoppen. Het kan ook een voorbode zijn
van een verdere terugval daarna. Nogmaals, ik maak uit de cijfers op dat wij
weliswaar teruggaan, maar nog niet teruggaan naar een echte recessie; wij
blijven in 1999 zelfs op het spoor.Dat is belangrijk, want het regeerakkoord gaat uit van een gemiddelde
groei van 2,25%. De groei van 1999 is nu niet meer 3%. Die extra 3% was al
versleuteld door lagere groeicijfers voor de laatste drie jaren. Dat kan nu
dus niet meer. Op zichzelf is er daardoor nog geen sprake van een zichtbaar
probleem.Het regeerakkoord en de regeringsverklaring zijn er duidelijk over dat
belastingmeevallers en belastingtegenvallers via de driekwart/eenkwartformule
afgeboekt worden op het financieringstekort en voor een kwart op lastenverzwaring,
totdat wij het niveau van 1,75 van het tekort hebben bereikt. Daarboven is
de verdeelsleutel voor inkomstentegenvallers 50%/50%. Minister Zalm heeft
al eerder gezegd dat dit betekent dat als de groeivertraging structureel,
dus vier jaar lang, in de buurt komt van de 1%, wij het EMU-tekort van 3%
naderen. Hoe denkt de minister hier nu over?Ten aanzien van de uitgaven blijft het uitgangspunt van het reëel
uitgavenkader overeind; dat lijkt mij volstrekt duidelijk. Dat reëel
uitgavenkader is namelijk ongevoelig voor veranderingen in de economische
groei. Het hoeft dus niet neerwaarts te worden bijgesteld.Onder het uitgavenkaderplafond zullen wij natuurlijk wel de tegenvallende
uitgaven elders moeten compenseren met bezuinigingen of minder intensiveringen.
Er kunnen evenwel ook meevallers ontstaan. Het speelveld is dus nog vrij breed.De beslissingen vinden terecht maar een keer per jaar plaats, namelijk
naar aanleiding van de kaderbrief bij de begrotingsbesprekingen van het kabinet.
Niettemin wordt er nu al gesproken van een tegenvaller in de uitgaven van
meer dan 2 mld. Dit tekort wordt veroorzaakt door het saldo als gevolg van
de waterschade – dat is evenwel incidenteel – asielopvang –
dat is geheel of gedeeltelijk incidenteel – en tegenvallers bij de sociale
zekerheid, de schuldconsolidatie wat betreft Indonesië en de geneesmiddelen.
Daarnaast worden de risico's met betrekking tot de salarisontwikkeling in
de collectieve sector en een ingebouwde reserve voor 1999 van 250 mln. genoemd.Maar er zijn ook meevallers. Bij de behandeling van de Miljoenennota is
op een vraag onzerzijds geantwoord door het kabinet, dat bij een rente van
4% in plaats van 6% dit een meevaller oplevert van 4 mld. Tegenover de wellicht
grote bedragen aan de kant van de tegenvallers staan toch ook forse bedragen
aan de meevallerskant. De rente ontwikkelt zich nu al richting de 3%, dus
dan neemt eerdergenoemd bedrag zelfs nog toe. Dat is belangrijk omdat hier
achter zit dat het behoedzame scenario nog steeds een goede basis is voor
de ramingen. De tegenvallers die wij hebben, zijn eigenlijk meer van incidentele
aard dan van macro-economische aard. Uit de stukken komt mijns inziens niet
naar voren dat door macro-economisch verkeerde inschattingen er tegenvallers
aan de uitgavenkant zitten. Het asielzoekersprobleem heeft natuurlijk niets
te maken met de economische ontwikkeling, althans zeker niet in conjuncturele
zin. Maar goed, ook voor het uitgavenkader geldt dubbele behoedzaamheid. Dus
twee keer zo behoedzaam als de minister zelf al zou willen zijn. Natuurlijk
zijn wij politiek gebonden aan de oplossing voor de invulling ervan, maar
wij delen de opvatting van de minister dat dit pas aan de orde kan zijn als
er meer informatie beschikbaar is.Dan nog een vraag over de gasbaten.De heer De Haan (CDA):Wil mijn goede collega met zijn verhaal aantonen dat ombuigingen helemaal
niet noodzakelijk zijn?De heer Crone (PvdA):Als het macro-economisch tegenvalt, zijn er ook macro-economische meevallers
te verwachten. Als de prijsontwikkeling lager is, leidt dat, afhankelijk van
hoe de loonontwikkeling daarop reageert, tot lagere kosten van de koppeling.
Ik noemde al lagere kosten wat betreft de renteontwikkeling die duidelijk
macro-economisch geïnspireerd is; door de internationale crisis is er
te veel geld en wordt het goedkoper. Zo zijn er veel meer macro-economische
mee- en tegenvallers die op zichzelf in een behoedzaam scenario salderen naar
nul. Er zijn wel een aantal incidentele en wellicht deels structurele tegenvallers buiten het macro-economisch beeld, zoals de asielproblematiek
en de waterschade. Daar moet natuurlijk een compensatie voor worden gevonden.De heer De Haan (CDA):Dat zijn incidentele factoren, maar er zijn daarnaast toch ook vrij forse
tegenvallers. Ik noem de tegenvallende prestaties met betrekking tot de gasontvangsten.
Waar gerekend was met een olieprijs van 14,5 dollar moeten wij er thans rekening
mee houden dat die prijs naar 8 dollar gaat. Dit terwijl de koers van de dollar
ook tegenvalt.De heer Crone (PvdA):De gasprijsontwikkeling in de Miljoenennota is gebaseerd op ongeveer 14
dollar, terwijl de wereldmarktprijs 10 dollar is. Volgens Shell is dat extreem
laag. Shell gaat uit van 14 dollar voor de komende jaren, structureel. Als
dat zo is, hebben wij geen probleem, hooguit een tijdelijk probleem. De gasprijs
is natuurlijk ook gerelateerd aan de conjunctuur. Als de conjunctuur terugvalt,
is er een overaanbod aan olie en gaat de prijs omlaag. Maar dan hebben wij
ook het voordeel van lagere inflatie, dus van een lagere structurele loonontwikkeling
en dus van lagere kosten in de koppeling. Het behoedzaam scenario is erop
gebaseerd, in principe, de macro-economische mee- en tegenvallers meegerekend,
redelijk in die buurt uit te komen. Dat is het fraaie van het behoedzame scenario.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat rekensommetje zullen we nog vaak maken. Nu heeft de minister ter gelegenheid
van de sinterklaasrede voor de SER nogal uitbundig aan journalisten verteld
dat er dit voorjaar een probleem zal ontstaan. De minister heeft ook, zo moeten
wij uit de berichten in de pers opmaken, dat optel- en aftreksommetje gemaakt
en komt per saldo uit op een probleem voor dit voorjaar. Deelt u die inschatting?De heer Crone (PvdA):De krantenkoppen suggereren dat de tijd van de tussenbalans terugkomt.
Alles valt tegen en alles moet anders. Nu heb ik al gemeld dat alle tegenvallers
aan de inkomstenkant niet, zoals wij klassiek gewend zijn, tot budgettaire
problemen zullen leiden. Daar hebben wij nu een formule voor die zeer robuust
is. Dat loopt voorlopig weg in het financieringstekort en in de lastendruk.
Vroeger moesten wij als er belastingtegenvallers waren, meteen naar de uitgaven
kijken, of wij moesten de belastingtarieven verhogen. Dat hoeft nu niet meer.
Dus dat is al het eerste grote winstpunt van het budgettair kader en van het
beleid van dit kabinet vergeleken met vroeger. Vervolgens heb ik het over
het uitgavenkader. Er is een aantal incidentele tegenvallers die deels structureel
kunnen doorwerken. Daar moeten wij wel een oplossing voor zien te vinden,
maar die bedragen lopen in ieder geval nog niet in de vele miljarden, al zal
het om forse bedragen gaan. Ik wijs er ook nog op dat aan de kant waar de
grootste risico's te verwachten zijn, de macro-economisch gestuurde tegenvallers,
zich zeker meevallers zullen voordoen. Pas als wij het saldo van deze drie
groepen weten, kunnen wij beoordelen of er dramatisch bezuinigd moet worden.
Nogmaals, die bezuinigingen zijn er niet op gericht het financieringstekort
op orde te houden of om de belastingdruk te verlagen, zoals in het verleden
vaak het geval was. Nu gaat het om compensatie binnen het gelijkblijvende
uitgavenplafond. Dat vind ik een heel ander perspectief. Het is wel een dure
plicht, maar het hoeft niet te leiden tot de paniek die uit zo'n krantenkop
naar voren komt. De toespraak van de minister bij de SER was redelijk genuanceerd.
Er waren wat weinig rijmwoorden in zijn toespraak, maar ik denk niet dat hij
hoeft te gaan zwartepieten. Er zal wellicht een aantal zware beslissingen
genomen moeten worden in het kader van de uitgaven.Voorzitter! Niet duidelijk is of de gasbaten structureel tegen zullen
vallen. Het is natuurlijk een probleem. Een prijsdaling die doorzet tot 10
dollar, leidt tot een tegenvaller die kan oplopen van 1 mld. tot 2 mld. structureel,
zo heb ik begrepen uit het antwoord op vragen bij de Miljoenennota. Hoe werkt
een en ander door in het uitgavenkader? Of blijft het hangen in de inkomstenformules?
Ik heb begrepen dat 41% van de gasbaten naar het FES gaat. Als die 41% minder
waard wordt, kunnen er in de financiering van het FES problemen ontstaan en
daarmee zal er ook een compensatieprobleem ontstaan als onderdeel van het
uitgavenkader. Heb ik uit bijlage 14 van de Miljoenennota goed begrepen dat
de overige 60% dan wel ten laste komt van de inkomstenformules? Wij hechten
er sterk aan dat het investeringsdeel van het totale Croneregeerakkoord overeind
blijft. Het mag niet zo zijn dat de balans tussen bijvoorbeeld mobiliteit
en andere uitgaven daardoor wordt verstoord.Eindelijk staat de Europese Unie toe dat er geëxperimenteerd wordt
 met verlaging van de BTW op arbeidsintensieve diensten. Dat
is een groot succes. Het is jammer dat de staatssecretaris nog niet aanwezig
is, want dan zou hij met de minister in dit succes kunnen delen. Ik ben er
met name zo blij over, omdat mijn voorgangers, tot aan Kombrink toe –
en dan spreek ik over twintig jaar geleden – op dit aambeeld hebben
gehamerd in de Kamer. Dit is voor de PvdA een buitengewoon groot succes. Ik
vraag het kabinet dit zo snel mogelijk ten uitvoer te leggen en de Kamer in
het vroege voorjaar een uitvoeringsnotitie te doen toekomen, waarin staat
welke producten en diensten onder deze regeling zullen gaan vallen. Ik lees
in de pers dat het kabinet er zes in het hoofd schijnt te hebben, maar ik
weet niet welke. Wat ons betreft kunnen dat er misschien nog meer worden.
Ik roep het kabinet ook op hierover met de werkgevers in de sector overleg
te voeren, zodat we weten welk werkgelegenheidseffect dit kan opleveren en
de zekerheid krijgen dat de BTW-verlaging tot een echte prijsdaling en werkgelegenheidsimpuls
leidt en niet tot alleen maar winsttoeneming in de betreffende ondernemingen.
De kappersbond FNV waarschuwt hier alvast voor. Er zal sprake moeten zijn
van een gecoördineerde actie van het kabinet, te bespreken in de Kamer
aan de hand van de uitvoeringsnotitie in het voorjaar, zodat dit daarna integraal
in het belastingplan dat wij in oktober krijgen ten uitvoer kan worden gelegd.Voorzitter! Ik wil over de euro geen opmerkingen van inhoudelijke aard
maken. Wij zullen dat debat nog met de minister voeren. Ik vraag hem wel of
hij voor het debat in de Kamer het overleg weer op gang wil brengen. Ik begrijp
uit vele telefoontjes die ik de laatste weken heb gehad, dat aan alle kanten
van de forumtafel wordt gezegd dat de wijze waarop men uit elkaar is gegaan,
niet netjes is. Ik geef daar niemand expliciet de schuld van, maar het lijkt
me een taak voor de minister boven de partijen uit te stijgen en te proberen
om informeel de patstelling te doorbreken en te zien in hoeverre overleg en
nieuwe afspraken mogelijk zijn.Voorzitter! Het uitstel – laat staan afstel – van de afschaffing
van het taxfree shoppen in Europa is door onze premier en naar ik aanneem
ook minister Zalm in Europa afgewezen. Ik wil hen daar graag in steunen. Er
is geen enkele reden voor uitzonderingsposities. Wij zitten ook niet te wachten
op een nieuwe belastingtegenvaller. Ik neem aan dat deze eraan vast zou zitten.
Dat zou een continuering van de verstoring van een helder belastingbeeld zijn.De heer Vendrik (GroenLinks):Wie oppervlakkig kennisneemt van de Najaarsnota, zou kunnen vaststellen
dat de minister van Financiën zich weer eens van zijn beste kant heeft
laten zien, ook door hier vandaag te verschijnen. Mee- en tegenvallers houden
elkaar grosso modo in evenwicht en extra belastinginkomsten zorgen zelfs voor
een lager tekort. Bravo! Zo vlak voor Kerstmis is het bijna verdacht dat de
boel sluitend blijkt te zijn. Tot zover mijn hulde, het leven is kort, zo
ook mijn spreektijd.Nu wij bij tweede gelegenheid de uitvoering van de lopende begroting over
het jaar 1998 bezien, moeten we constateren dat de uitgaven voor de zorgsector
opnieuw 2,4 mld. hoger zijn uitgevallen dan een jaar geleden bij de opstelling
van het kader werd voorzien. Dit soort overschrijdingen van het uitgavenkader
voor de zorg begint onderhand epidemische vormen aan te nemen. Wij hebben
bij eerdere gelegenheden de afgelopen jaren ook al melding gemaakt van ons
ongenoegen.Voorzitter! Hoelang gaat de minister daarmee door? Krijgen wij bij de
voorlopige rekening nog eens een rekening gepresenteerd? Wanneer houdt de
wens op de vader van de minister van Financiën te zijn en maakt de realiteitszin
plaats voor een overduidelijk zinloos gebleken begrotingsstrategie? Is de
5,6 mld. – Paars II betert zich – die mevrouw Borst trots aan
de zorgsector heeft voorgehouden voor de komende vier jaar werkelijk voldoende?
Of is het kabinet opnieuw bezig zijn eigen tegenvallers te organiseren?Voorzitter! Iets soortgelijks gaat in ieder geval op voor de kwestie van
de asielzoekers. Om nog steeds onopgehelderde redenen is ergens door het vorige
kabinet begin dit jaar besloten om de verwachte instroom fors neerwaarts bij
te stellen, waardoor ook de begroting van het ministerie van Justitie er weer
zonnig bij lag. Helaas houden vluchtelingen zich niet naadloos aan wat op
het papier staat en het resultaat is inmiddels bekend: het geknoei met de
ramingen heeft de VVD in de positie kunnen brengen dat zij dit najaar opnieuw
de kampioen streng asielbeleid kon uithangen. Ook dat verandert weinig aan
de feitelijke instroom van asielzoekers, maar het betekent in dit debat wel:
er is weer stomweg te weinig geld.Voorzitter! Opnieuw moet er geld bij en wel 95 mln., terwijl in september –
nauwelijks drie maanden geleden – bij de presentatie van de Miljoenennota
1999 al 406 mln. extra werd uitgetrokken voor het jaar 1998. Laat er wat de
fractie van GroenLinks betreft geen misverstand over bestaan: het is goed
dat er geld komt. Maar de vraag laat zich met de dag strenger stellen: leert
het kabinet iets van dit soort missers? Het lijkt haast van niet, want als
het aantal asielzoekers in november en december meer dan 5000 per maand bedraagt –
wat allerminst denkbeeldig is – loopt de boel alweer spaak, dat wil
zeggen, wordt de nieuwe budgettair vastgelegde grens van 47.000 asielzoekers
overschreden.Voorzitter! Hoe kan het overigens dat de rekenkosten per asielzoeker zo
sterk zijn verlaagd? Want opnieuw, evenals bij de Miljoenennota, wordt gerekend
met ongeveer 7000 extra asielzoekers. Alleen het bedrag dat erbij genoemd
wordt, is substantieel lager. Hoe kan dat?Voorzitter! Bij lezing van de aankondiging in de Najaarsnota, de tweede
zin van de tweede alinea, dat er in 1999 aanzienlijk meer geld nodig is voor
asielzaken, voelen wij ons enigszins belazerd door het kabinet. Dat is een
harde term en die gebruik ik bewust. Wat is namelijk het geval? Collega Halsema
heeft bij de behandeling van de begroting van Justitie voor het jaar 1999
op 4 november, dat is vijf weken geleden, samen met de heer Van de Camp van
het CDA staatssecretaris Cohen gewezen op de mogelijkheid dat er volgend jaar
zo'n 850 mln. tot 1 mld. extra nodig is voor asielzaken, dus bovenop de toen
voorliggende begroting voor het jaar 1999. Zij hebben er zelfs een motie over
ingediend om de bewindslieden uit te nodigen met een nota van wijziging te
komen. Wij spreken hier over een bedrag in de orde van 15% van de totale justitiebegroting.
De geachte afgevaardigden werden evenwel vervolgens diep het
bos in gestuurd. De nota van wijziging was overbodig, want het kabinet had
er pas zicht op bij de Voorjaarsnota, zo wist minister Korthals te melden.
Dat is dus niet het geval. Het kabinet meldt het immers nu al. Er komen overschrijdingen
aan. Dat wisten wij al. Het kabinet weet het nu ook. Wat ons betreft wachten
wij dus niet nog een halfjaar op nadere informatie. Kortom, mijn vraag is
helder en duidelijk. Wat wordt voor het komend jaar extra gereserveerd voor
asielzaken?De heer Crone (PvdA):Vragen over de getallen in de toekomst hebben wij allemaal. Ik ben echter
verbaasd dat GroenLinks kennelijk terug wil naar een incidentenpolitiek van
problemen acuut oplossen, terwijl wij juist gekozen hebben voor een hoofdbeslissing
op één moment. Op dat moment nemen wij alle beslissingen over
meevallers en tegenvallers.De heer Vendrik (Groenlinks):Zo zit het echt niet in elkaar!De voorzitter:Mijnheer Vendrik, laat mijnheer Crone even zijn vraag stellen.De heer Crone (PvdA):Die hoofdbeslissing kan stand houden zolang er geen beslissingen nodig
zijn om acuut iets te doen. Er is echter geen acuut probleem met geld. Het
gaat om structurele en incidentele uitgaven. Er wordt nu immers geen asielzoeker
de deur gewezen omdat er geen geld is. Dan zouden wij snel moeten reageren.
Wil de heer Vendrik terug naar een incidentenpolitiek?De heer Vendrik (GroenLinks):Nee. Ik ga niet terug naar een incidentenpolitiek. Ik vraag de aandacht
voor het feit dat wij voor joker hebben gesproken bij de begroting voor Justitie
over de uitgaven voor asielzoekers. Toen wisten wij eigenlijk al dat de uitgaven
voor 1999 substantieel hoger zouden kunnen uitvallen. Men moet daar dan ook
rekening mee houden. Wij moeten af van het systeem dat men de eigen tegenvallers
organiseert, waardoor buiten dit gebouw elke keer de indruk ontstaat dat het
ons over de schoenen loopt en dat wij er geen geld meer voor hebben. Juist
dat is incidentenpolitiek. Dat verwijt ik ook het kabinet. Wij organiseren
in dit huis zelf de tegenvallers door verkeerde ramingen. Daar moeten wij
vanaf. Het volgende jaar gaat het echter weer gebeuren. Ik geef de heer Crone
op een briefje dat bij de Voorjaarsnota weer het bericht in de kranten verschijnt
dat er extra geld voor asielzoekers nodig is. Dat weten wij nu al. De raming
moet dan ook wat hoger worden bijgesteld. Dan is er ook geen probleem. Ik
ben dus geen voorstander van incidentenpolitiek. Ik bestrijd wat hier gebeurt.
Dat leidt namelijk tot die incidentenpolitiek.De heer Crone (PvdA):Het is incidentenpolitiek als men keer op keer, iedere maand, begrotingsbesprekingen
moet houden, want tegenover iedere intensivering moet een dekking staan. Dan
moet er dus ergens worden bezuinigd of de lasten moeten worden verhoogd. Dan
krijgen wij precies de incidentenpolitiek die de heer Vendrik niet wil. Het
zou ernstig zijn als wij op het moment dat er een probleem is tegen Justitie
zouden zeggen dat er geen mensen ons land meer in mogen omdat wij geen geld
hebben om hen op te vangen. Dat is echter helemaal niet aan de orde. Er is
geen enkel financieel argument in dit debat naar voren gebracht op dit vlak.
Dan had de heer Vendrik een punt gehad.De heer Vendrik (GroenLinks):Mijnheer Crone, ik pleit voor een reële begroting en die is er tot
op heden niet. Vier weken geleden hebben wij gesproken over de begroting over
het jaar 1999. Dat was bij uitstek het moment om te spreken over wat er het
komend jaar gereserveerd moet gaan worden. Wij constateren dan dat er een
tekort van 1 mld. is. Het kabinet zegt dan dat zij het wel zullen zien: misschien
niet, misschien wel. Nu constateren wij al veel eerder, bij lezing van de
Najaarsnota, dat het kabinet er zelf ook achter is gekomen dat de kosten aanzienlijk
hoger uitvallen. Dat zijn de teksten in de Najaarsnota. Ik constateer daarom
dat wij een beetje belazerd zijn en met een kluitje in het riet gestuurd.
Als men eerder besluitvorming had gepleegd en eerder de raming had bijgesteld,
was men reëler uitgekomen.De heer Crone (PvdA):Het kabinet zegt helemaal niet dat het wel zal zien wat het wordt. Het
kabinet zegt het te willen regelen, maar op een ander moment. Dat is iets
anders dan zeggen dat er geen probleem is of dat men geen geld heeft. Het
kabinet garandeert dat de opvang doorgaat zoals is afgesproken. De financiering
wordt echter maar één keer per jaar geregeld. Dat geeft begrotingsrust
en de zekerheid dat er een belangenafweging tussen de verschillende uitgangspunten
zal plaatsvinden. De heer Vendrik kan hier niet het beeld ophangen dat er
geen geld is.De heer Vendrik (GroenLinks):De feiten weerspreken de stelling van de heer Crone. In het jaar 1998
hebben wij al drie wijzigingen achter de rug van tamelijk substantiële
omvang. Er is dus niet een hoofdmoment geweest in 1997 waarbij gekeken is
wat er voor 1998 nodig en beschikbaar is. Er is voortdurend aangepast, bijgesteld.
Er is over gerotzooid en er is over geknoeid. Dat heeft voeding gegeven aan
een geluid dat het ons allemaal over de schoenen loopt. Dat organiseren wij
hier echter zelf door slechte ramingen en slechte begrotingen.De heer Crone (PvdA):U zegt nu dat er maar gedaan en gerotzooid is, maar de hoofdzaak is dat
het afgesproken beleid is uitgevoerd, zonder dat ooit is gezegd dat het beleid
wordt opgeschort omdat er geld tekort is. Als dat zou zijn gezegd, zou u een
punt hebben, maar dat is helemaal niet aan de orde. U wilt weer terug naar
een incidentenpolitiek bij de financiering. Het feit dat er tussentijds eens
een keer iets gebeurt, bewijst mijn stelling dat het inderdaad gebeurt als
het nodig is.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik kan moeilijk alle debatten dit najaar over asielbeleid afdoen met de
term 'als er eens iets gebeurt'. Wij vinden het buitengewoon ernstig en het
vervelende is dat het niet nodig was geweest. In 1999 zien wij een herhaling
komen van hetgeen in 1998 is gebeurd. Waarom is dat nu nodig? Wij hebben bij
monde van collega Halsema, terwijl ook de heer Van de Camp van het CDA daar
opmerkingen over heeft gemaakt, al bij de behandeling van de justitiebegroting
gesteld dat de raming niet klopt. Waarom wordt daar niet naar geluisterd?
Het kabinet kwam vijf weken later zelf met de mededeling dat de raming inderdaad
niet klopt en dat er substantieel hogere uitgaven voor asielbeleid zullen
komen. Waarom is dat toen niet meteen geregeld?De heer Crone (PvdA):Natuurlijk is er een buitengewoon ingewikkeld debat over het asielbeleid
als zodanig, maar gelukkig is dat debat niet vergiftigd door de stelling 'er
is geen geld, dus doen wij niets'. Het kabinet heeft klip en klaar steeds
gesteld dat het beleid zoals dat is afgesproken, wordt uitgevoerd en dat het
benodigde geld er ook zal zijn. Daarom was er geen noodzaak om dat als centraal
politiek punt naar voren te brengen. Wij kunnen ook bij de behandeling van
de begroting van Justitie of een andere begroting niet incidenteel meer geld
aan een begroting gaan toevoegen. Daar zijn andere momenten voor en het hoofdbeslissingsmoment
is de bespreking van de Miljoenennota. Toen is het ook gebeurd voorzover het
nodig was, en de rest komt volgend jaar wel.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat is toch een merkwaardige stellingname. Als blijkt dat een begrotingsopstelling
zo radicaal verkeerd is, omdat ze is gebaseerd op foute veronderstellingen,
en tijdens de begrotingsbehandeling ook kan worden geconstateerd dat het gierend
uit de klauwen loopt, zouden wij in de ogen van de heer Crone niet tot aanpassing
mogen overgaan, maar zouden wij een halfjaar moeten wachten. Ik vind dat buitengewoon
raar.De heer Crone (PvdA):Het wordt bijna een herhaling van zetten, maar het gaat erom dat de heer
Vendrik een punt zou hebben, als zou worden gesteld dat het beleid wordt stopgezet
omdat er geen geld is en dat dit pas over een halfjaar kan worden geregeld.
Materieel is er echter geen geldtekort geweest. Het financieringsprobleem
wordt slechts één keer per jaar opgelost; dat is bestendig begrotingsbeleid.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik constateer dat in 1998 het financieringsprobleem met stukjes en beetjes
in allerlei stapjes is opgelost, dus niet in één keer. Was het
maar in één keer gegaan, dan waren wij het met elkaar eens.
Voor 1999 dreigt een herhaling van 1998 en daar nemen wij stelling tegen.
Laat men dat nu eens op een andere manier organiseren.Dan een vrolijker kwestie, voorzitter. Uit de Najaarsnota blijkt dat het
kabinet ervoor heeft gekozen om 100 mln. te stoppen in het museaal aankoopfonds.
Dat is bijzonder, want volgens mij is de Najaarsnota niet bedoeld voor nieuw
beleid. Was de kater van de aankoop van de Victory Boogie Woogie zo groot,
dat het kabinet toch maar als de sodemieter 100 mln. heeft gestopt in dit
fonds? Dit vraagt echt om uitleg en niet alleen van de kant van de staatssecretaris
van Cultuur. Zo'n besluit gaat in tegen de financiële doctrine dat er
per jaar maar één hoofdbesluitmoment is, zoals de heer Crone
zojuist zei.De heer Van Beek (VVD):Nu begrijp ik het niet meer, voorzitter. In de discussie die wij de afgelopen
maanden hebben gevoerd over het kunstbeleid, is elke keer door het kabinet
beloofd dat bij de Najaarsnota zou worden bekeken of 100 mln., althans een
aanzienlijk bedrag beschikbaar gesteld zou kunnen worden. Nu wordt dat gedaan,
waarmee deze toezegging wordt nagekomen, en nu krijg ik weer dit verhaal van
de heer Vendrik te horen. Dat klopt toch niet?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik ben zeer verrast dat het nu ineens geregeld wordt, terwijl wij eerder
te horen hebben gekregen, ook bij de instelling van het aankoopfonds een jaar
geleden, dat er geen geld voor was. Ik constateer dat de Victory Boogie Woogiekwestie
tot een aanzienlijke versnelling heeft geleid en daar wil ik toch wel iets
over horen van de minister van Financiën.De heer Van Beek (VVD):Even los van de vraag of dat waar is, wijs ik erop dat in het kader van
de discussie hierover elke keer door het kabinet is gezegd dat een poging
zou worden gedaan om in het najaar met een eerste storting in het fonds te
komen. Dat wordt nu gerealiseerd. Als dit niet was gebeurd, zouden wij het
kabinet daarop hebben aangesproken.De heer Vendrik (GroenLinks):Dan hebben wij een verschillende perceptie van wat dit najaar is besproken
en afgesproken. Ik houd mijn vraag staande.Er is gekozen voor de mogelijkheid om het geld tijdelijk te parkeren op
een aparte reservepost op de begroting van OCW, om de eindejaarsmarge niet
te belasten. Als ik het goed heb begrepen, anticipeert het kabinet daarmee
op de zevende wijziging van de Comptabiliteitswet. Daar is de Kamer echter
nog niet in gekend. Dit is dus eigenlijk een beetje raar. Waarom is overigens
voor deze route gekozen? Kan dit wettelijk wel, nu de wijziging van de Comptabiliteitswet
hier nog niet is gepasseerd?Voorzitter! Ik maak nu enkele opmerkingen over de belastingtegenvallers.
Bij de inkomstenbelasting rapporteert het kabinet een tegenvallende opbrengst
van 1,25 mld. Bij de voorlopige rekening zal inzicht worden gegeven in de
mogelijke oorzaken hiervan. Wij hebben enig idee wat die oorzaak zou kunnen
zijn. Het blijkt namelijk dat de uitstaande hypotheekschuld in 1998 fors is
gestegen. Wij spreken over een bedrag van 60 mld. dat is toegevoegd aan het
schuldtotaal ten opzichte van 1997. Bij een aanname dat dit bedrag voor driekwart
niet was voorzien in de ramingen – een bedrag dus van 45 mld., een overmatige
stijging die uitgaat boven de voorziene groei – en rekenend met een
gemiddeld marginaal tarief van 50% en een gemiddelde hypotheekrente van 5,5%,
komen wij uit op een derving van 1,25 mld. Is dit de verklaring? Dit kan toch
geen toeval zijn? De vraag onzerzijds is of in ieder geval bij de verklaring
van deze tegenvallende belastinginkomsten bij de voorlopige rekening wordt
gekeken of de grondslaguitholler hypotheekrenteaftrek een rol van betekenis
speelt. Welke secretaris-generaal had het daar laatst ook al weer over?Voorzitter! Dan de vermaledijde WIR die opnieuw geld blijkt te kosten,
nu weer 70 mln. extra. Er komt echter geen uitleg, ook niet als wij ernaar
vragen, want dit schijnt vertrouwelijk te zijn. Het is buitengewoon moeilijk
om hiermee genoegen te nemen, dat zal eenieder begrijpen. Ik herhaal dus mijn
vraag: hoezo 70 mln. extra?Ik kom nu op de tekorten bij de sociale fondsen. De kabinetsinzet blijft
bij het voornemen om de vermogenstekorten bij de sociale fondsen voor het
einde van het jaar 2000 weg te werken. Dit zou betekenen dat
er een forse lastenverzwaring aankomt voor de mensen met een inkomen tot aan
modaal. Net als in 1999 kan er ook van uit worden gegaan dat er dan voor mensen
op het minimumloon sprake zal moeten zijn van lastenverzwaring, ofwel een
koppeling-min. Wij zouden daarom opnieuw onze voorkeur willen uitspreken om
deze terugkerende vermogenstekorten op te lossen via de algemene middelen
en niet via premieverhoging. Graag een reactie.De heer Bakker (D66):De heer Vendrik spreekt dit uit als een toverformule: uit de algemene
middelen. Maar die algemene middelen komen toch ook ergens vandaan, die leiden
toch ook tot hogere lasten?De heer Vendrik (GroenLinks):Dat is waar, maar het prettige van de algemene middelen is dat de lastenverzwaring
wat meer wordt gespreid, ook over de hogere-inkomensgroepen. Dit heeft te
maken met het feit dat premies tot ongeveer ƒ 65.000 worden betaald;
daarboven heeft de gemiddelde burger er geen last meer van. Premiestijgingen
komen dus vooral voor rekening van mensen van onder tot midden in het inkomensgebouw.De heer Bakker (D66):Ik begrijp dit wel, maar als er wordt bijgepast uit de algemene middelen,
worden de kosten van de sociale zekerheid toch een beetje verdoezeld. Het
zou dan consequent zijn ervoor te pleiten voortaan alles uit de algemene middelen
te betalen, de sociale zekerheid, de omroepen, enz. Er is niet voor niets
een premiegefinancierde sociale zekerheid. Wordt de sociale zekerheid duurder,
dan gaan de premies omhoog. Dit laat natuurlijk de vraag onverlet of je de
koopkrachtconsequenties daarvan acceptabel vindt en accepteert of dat je probeert
daaraan wat te doen. Het zou echter niet logisch zijn de financiering over
te hevelen naar de algemene middelen, hoewel dat in het verleden wel eens
is gebeurd.De heer Vendrik (GroenLinks):Het principe is dat wij spreken over een premiegefinancierde sociale zekerheid,
maar het systeem van rijksbijdragen die per jaar toe- of afnemen, is ook bekend.
Het gaat hier om relatief bescheiden bedragen ten opzichte van de totale uitgaven.
Er moeten enkele miljarden worden ingelopen en dan is de vraag aan de orde
of dit louter via premiestijging moet worden gefinancierd. Dan constateer
ik dat mensen met lage inkomens daaraan vooral moeten meebetalen. Of je probeert
een deel of misschien wel het geheel – dat zou onze voorkeur hebben –
deze keer te financieren via de algemene middelen. Dit lijkt mij passen binnen
de marges voor rijksbijdragen die de afgelopen jaren golden.De heer Bakker (D66):Op zich is dit verhaal plausibel. Waar het mij om gaat, is dat het verstandig
lijkt vast te houden aan een premiegefinancierde sociale zekerheid en in de
premies ook de kosten tot uitdrukking te laten komen. Als je de consequenties
daarvan bijvoorbeeld voor de lage inkomens niet accepteert, kun je vervolgens
kijken wat je daaraan kunt doen. Dat lijkt mij de koninklijke weg.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat is een andere manier om te zeggen wat ik bedoel, namelijk dat de lagere
inkomens moeten worden ontzien, ook in verband met de groei van de werkgelegenheid.
Dit zou kunnen, maar het probleem is vaak dat een premiestijging die via belastingmaatregelen
wordt gecompenseerd, nogal eens prijzig wil zijn. De vraag is of dat allemaal
zo mooi uitkomt.De heer De Haan (CDA):De heer Vendrik pleit in wezen voor een reorganisatie van het hele stelsel
van sociale zekerheid. Je zit jarenlang met een inhaaloperatie vanwege tekorten
in het kader van de sociale zekerheid. Als het via de belastingen wordt gefinancierd,
dan betekent dit dat een vrij fundamentele wijziging wordt aangebracht in
de verzekeringsgedachte van de sociale zekerheid. U moet daarover toch eens
nadenken. Ik ben het overigens met u eens dat de inkomenseffecten aan de onderkant
van het loongebouw moeten worden gecompenseerd. Als het via de belastingen
gebeurt, is het middel veel erger dan de kwaal.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat zal nader moeten blijken. Ik zou wensen dat het kabinet niet automatisch
kiest voor het middel van de premiestijging. Dat ligt in het huidige systeem
voor de hand. Als je tijdelijk financiert vanuit de algemene middelen, extra
belastinginkomsten of belastingmeevallers, dan wil dat niet zeggen dat de
financieringsstructuur van de sociale zekerheid helemaal op de helling gaat.
Ik geloof niet dat de betrekkelijk geringe bedragen, op het totaal van de
uitgaven van de sociale zekerheid gemeten, zodanig oplopen dat wij hier over
een systeemwijziging moeten spreken.Voorzitter! Ik kom te spreken over enkele punten van begrotingstechnische
aard. Hoever gaan we door met (intertemporele) verschuivingen, bijvoorbeeld
Defensie en de Homogene groep internationale samenwerking? Op deze manier
is er geen sprake meer van uitgavenkaders per jaar, maar per kabinetsperiode.
Bij de regels budgetdiscipline staat dat voorstellen voor intertemporele compensatie
worden betrokken bij het hoofdbesluitvormingsmoment, dat wil zeggen het voorjaar
en niet het najaar. Ook gelden de nieuwe regels in principe voor de jaren
1999-2002 en zou dus in principe de onderuitputting die zich op deze begrotingen
voordoet, niet kunnen worden doorgeschoven naar volgende jaren.Ik kom over de uitgavenreserve te spreken. Die is begrotingstechnisch
nergens te vinden. Dat kan natuurlijk niet. Ik roep de minister op om dit
bij Voorjaarsnota te herstellen.Tot slot enkele opmerkingen over de toekomst. Vorige week dinsdag konden
we er met de minister van Financiën niet over spreken wegens de Koningin
en euro. Nu wel en we hebben het gezien: het kabinet laat zichzelf ook niet
onbetuigd, en niet alleen bij Najaarsnota. In de rookpauze tijdens zijn sinterklaasrede
bij de SER pakte de minister van Financiën even flink uit tegen het dienstdoende
journaille: het gaat fout in 1999. En wij maar denken dat de minister zijn
winterslaap hield, die hij zo kranig en krachtig had aangekondigd bij gelegenheid
van de algemene financiële beschouwingen. Maar voortijdig wakker was
het kennelijk nodig nu al iets te roepen. Dit is – net als roken –
een slechte gewoonte. Hier in de kamer je mond houden, maar buiten uit de
losse pols politiek gevoelige opmerkingen plaatsen. Dan moet de minister consequent
zijn en een winternota – zeg maar een vervroegde Voorjaarsnota –
afkondigen en die hier in de Kamer komen verdedigen. Want
het is nog een halfjaar wachten tot de Voorjaarsnota. Als hij nu al weet dat
er in 1999 te veel fout gaat – waarom anders uit de school klappen,
en dan nog wel tegen journalisten – dan is hij gehouden snel orde op
zaken te stellen. Het zou van slecht bestuur getuigen de boel op de loop te
laten. Ik daag hem dus uit zijn opmerkingen hier te herhalen en van politieke
consequenties te voorzien. Laat ik de minister even helpen. Een optelsommetje.
Wanneer de uitgavenkaders voor 1999 bij de Voorjaarsnota worden aangepast
aan de huidige ramingsbijstellingen, leidt dit tot een ruilvoetverlies van
1,5 mld. Er gebeurt dan precies waar wij bij de algemene en financiële
beschouwingen al voor gewaarschuwd hebben: er moet bezuinigd worden doordat
de lonen relatief ten opzichte van de inflatie en ten opzichte van de raming
bij de Miljoenennota te veel stijgen. De huidige raming van de lonen is nog
steeds aan de zeer lage kant en er is dus een grote kans dat het ruilvoetverlies
nog verder oploopt. En ook voor volgende jaren zijn bezuinigingen te verwachten
door hogere (relatief ten opzichte van de inflatieraming) loonstijgingen dan
door het CPB bij de doorrekening van het regeerakkoord zijn geraamd.De uitgaven voor asielzoekers lopen met 1 mld. op, de watersnood kost
zo'n 500 mln. extra en de ingeboekte bezuinigingen op de sociale zekerheid
lopen voor 1 mld. mis als gevolg van de lagere groei. Ook de belasting- en
premieontvangsten dalen, maar daar helpt de vakbeweging op een rare manier
het kabinet weer. Hoe dat uitpakt weet ik niet. Bij een loonontwikkeling van
2,5% komt de minister 2,5 mld. tekort, maar dat zal misschien lager zijn,
terwijl de hogere uitgaven als gevolg van een hogere loonstijging niet gecompenseerd
worden, of de PvdA moet hier haar dreigement nog eens willen herhalen. De
boel lijkt mij écht fout te lopen waar het gaat om de aardgasbaten.
In dat kader ik bij een olieprijs van 10 dollar per barrel al gauw 4 mld.
tekort. Als ik dit alles bij elkaar optel, is het totaal 7 tot 10 mld. Nou,
voorzitter, dat is niet misselijk en een winternota waard. Graag hoor ik of
ik er ver naast zit en of de minister mogelijk mijn politieke conclusie deelt.Voorzitter! Wij hebben met stijgende verbazing de recente manoeuvres van
de minister van Verkeer en Waterstaat gevolgd. Zij trekt, na veel herrie uit
de provincies en de VVD, 2,3 mld. extra uit voor de wegen. Afgelopen maandag
heeft zij ons met haar uitleg hoe dit gefinancierd wordt, de nodige hoofdpijn
bezorgd. We begrijpen dat door de aanpassing van prijsbijstellingsreserve,
waarbij de inflatie neerwaarts wordt bijgesteld van 3% naar 2%, zo'n 875 mln.
beschikbaar komt voor nieuwe projecten, maar verder is het een schimmige bedoening.
Uit de toelichting van de minister op het MIT en haar brief van 8 december
moeten we opmaken dat door het kabinet alsnog prijscompensatie wordt uitgekeerd
over een deel van de nieuwe uitgaven van Verkeer en Waterstaat, maar een nadere
toelichting ontbreekt. Het gaat om 1,5 mld. dat even meerjarig wordt toegevoegd
en weggegeven aan toezeggingen. Kan dat óók even in het kader
van de Najaarsnota? Dat belooft wat voor de toekomst, voorzitter. Graag vernemen
wij van de minister of dit inderdaad een kabinetsbrede beslissing is geworden.
Het zou verder niet gek zijn als de begrotingspresentatie van Verkeer en Waterstaat,
het Infrastructuurfonds en FES nog eens een kritisch tegen het licht zou worden
gehouden, want we kunnen die hoofdpijn missen als kiespijn.De heer Crone (PvdA):U heeft niet veel meer gedaan dan alle risico's en bedragen die al in
de nota en de antwoorden waren vermeld, herhalen. Met respect voor het feit
dat u dat goed heeft gedaan, vraag ik u welke oplossingen u zelf suggereert.De heer Vendrik (GroenLinks):Daar ben ik eerlijk in. Daar heb ik op dit moment nog geen antwoord op.
Het hangt sterk af van de aard van de problemen die wij straks tegenkomen.
Ik kan slechts op basis van stukken en krantenberichten een optelsom maken
en ik vraag de minister of de uitkomst daarvan juist is. Het komt mij voor
dat elke oplossing begint met een goede analyse van de budgettaire problemen.
Ik ga hier niet op voorhand even roepen dat wij bepaalde uitgaven moeten schrappen,
dat het met de zorg maar wat minder moet, dat we de belastingen moeten verzwaren
enz. Ik wacht eerst de nadere analyse af. Loopt het inderdaad zover uit de
klauwen als ik nu even heb aangegeven – het is ook mogelijk dat het
meevalt, zoals u hebt gesuggereerd – dan komt de volgende zet aan de
orde. Dan mag u wat ons betreft weer terugkomen.De heer Crone (PvdA):Ik heb niet gesuggereerd dat het allemaal wel meevalt, maar de analyse
completer gemaakt dan u heeft gedaan. Er zijn factoren die meevallen, maar
daar staan belangrijke tegenvallers in het uitgavenkader tegenover. Daar nemen
wij verantwoordelijkheid voor, maar u heeft de laatste maanden alleen maar
nieuwe budgettaire problemen opgeroepen. Dan mag ik u toch vragen om hier
niet mooi weer te spelen met allerlei nieuwe initiatieven en uitgaven, terwijl
u vervolgens de problemen op ons bordje legt? Ik vraag geen tegen-Najaarsnota
van u – dat zou overigens wél leuk zijn – maar u zou toch
een begin van een oplossing kunnen aanreiken. U zou kunnen voorstellen om
het financieringstekort te laten stijgen, om de belastingdruk te verzwaren
enz. Waar wenst u te bezuinigen?De heer Vendrik (GroenLinks):Mag ik u eraan herinneren dat de vorige week de heer Van Zijl hier nog
stond en vroeg om 'dekking uit de plooien van de jas van de minister van Sociale
Zaken'? Daar stond tegenover dat de heer Rosenmöller en mevrouw Bijleveld
wél dekking konden aangeven voor de 350 mln., uit te geven in het kader
van het armoedebeleid. Als wij voorstellen doen, is het bij GroenLinks goed
gebruik om daarbij de dekking aan te geven. Nu gaat het om de vraag wat voor
het komende jaar de budgettaire problemen zijn. Ik weet niet welke omvang
die problemen precies zullen hebben. Ik ga nu niet even voor 10 mld. bedragen
noemen om dekking bij elkaar te fietsen; eerst de analyse en dan de oplossing.De heer Crone (PvdA):Dat er per saldo tegenvallers zullen optreden, heeft u duidelijk gemaakt.
Dat betwisten wij niet. Er zijn tegenvallers op te vangen in het uitgavenkader
of in de sfeer van het tekort of de belastingdruk. Wij geven helder aan wat
er in dat verband moet gebeuren. Wij hebben bij de begrotingsbehandelingen
ook niet gekozen voor een hoge inzet in de vorm van nieuwe uitgaven. Wij hebben helemaal niets 'uit de plooien van de jas' gefinancierd.
Wij hadden een en ander kunnen beleggen met amendementen, maar ook het kabinet
heeft een bijdrage geleverd. U heeft uw post van 350 mln. onder meer gedekt
met inkomstenverlagingen voor de bijstand, waarmee beleid in het kader van
armoedebestrijding en werkgelegenheid wordt teruggedraaid. Ja, zo kan ik het
ook; het gaat in feite om hetzelfde uitgavenkader. Er zijn nu méér
problemen aan de orde. U kunt mijn vraag niet beantwoorden met de mededeling
dat ik iets fout zou doen.De heer Vendrik (GroenLinks):Nogmaals, ik kan pas een probleem oplossen als ik weet welke omvang het
heeft en waar het precies in zit.De heer Crone (PvdA):U sprak zojuist over 10 mld. aan tegenvallers.De heer Vendrik (GroenLinks):Misschien.De heer Crone (PvdA):U noemde dat bedrag. Laten wij er nu eens van uitgaan dat het om 3 mld.
gaat, puur voor de discussie. Dan kunt u toch al een begin van een oplossing
aangeven, zodat wij weten wat er gebeurt als GroenLinks in de regering zit?
Uw fractievoorzitter laat niet na daarop in te gaan. Hij geeft steeds aan
wat wij dan aan beleid kunnen verwachten. Ik mag die vraag toch stellen? Dat
is toch een politiek zindelijke vraag?De heer Vendrik (GroenLinks):Het is een zeer zindelijke vraag. De minister-president heeft ons in Elsevier
ook al buitengewoon aardig bejegend, dus wat dat betreft gaat het de goede
kant op.Wij hebben bij de verkiezingen een keurig financieel kader gepresenteerd.
Dat is doorgerekend. Daar kwamen wij heel mooi uit, zoals u ook weet. Dat
is ons programma voor vier jaar. Vervolgens hebben wij een extract daarvan
gepresenteerd in de vorm van een tegenbegroting. Dat was van een wat bescheidener
omvang; u weet hoe het hier gaat. Vervolgens zijn bij diverse begrotingen
voorstellen gedaan tot verhoging van de uitgaven. Die zijn altijd gedekt.
Dat geldt ook voor het armoedebeleid. Nu is er weer een nieuwe fase. Ik heb
niet een paar plooien in mijn jas waar ik 3 mld. of 10 mld. uithaal. Ik wacht
eerst even af wat de komende jaren het probleem wordt.De heer Crone (PvdA):Ik hoopte dat er uit de plooien van de jas een visie zou komen. De bedragen
zien wij natuurlijk later. Of het nu 2 mld. is of 10 mld., ik zou willen weten
in welke richting u een oplossing ging zoeken. Uw tegenbegroting werd gekenmerkt
door een oplopend financieringstekort en door een zeer geringe groei van de
werkgelegenheid, vooral in absolute aantallen, tegen zeer hoge kosten per
arbeidsplaats. Als dat de trend wordt, voorspel ik eind 1999 nog veel meer
tegenvallers. Wij zullen dat niet volgen.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik doe niet veel meer dan u, namelijk even inventariseren wat de problemen
zouden kunnen zijn. Dat lijkt mij een goed begin van deze discussie. In de
Voorjaarsnota kunnen wij nog altijd kijken hoe het opgelost zou moeten worden
en hoe het kabinet het denkt op te lossen.De heer De Haan (CDA):Ik ben eerlijk gezegd hoogst verbaasd over de wijze waarop de heer Crone
nu optreedt.De voorzitter:U hebt het nu tegen mijnheer Vendrik hoor!De heer Vendrik (GroenLinks):Ik hoop dat het onderscheid nog wel helder is.De heer De Haan (CDA):Dat is duidelijk, maar het was de heer Crone die...De voorzitter:Kunt u dat zo meteen in uw eigen termijn zeggen?De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! De afgelopen weken is tijdens diverse begrotingsbehandelingen
veelvuldig gesproken over problemen in de geestelijke gezondheidszorg en,
daarmee verwant, in het algemeen maatschappelijk werk. De GGZ blijkt slechts
bescheiden te hebben geprofiteerd van de verhoging van het zorgbudget met
5,6 mld. Prompt worden ook daar de lelijke tekorten weer in alle hevigheid
duidelijk, zoals gisteren bij het mondelinge vragenuur weer bleek. Het tekort
wordt becijferd op 175 mln. Minder zichtbaar, maar even vervelend, is de situatie
bij het algemeen maatschappelijk werk dat, uitgezonderd in enkele initiatiefrijke
steden, ten onder dreigt te gaan in de groeiende kloof tussen de hoeveelheid
werk en de hoeveelheid middelen. Het lijkt hier te gaan om een relatief bescheiden
bedrag, circa 50 mln. Een koopje, zo heeft ook mevrouw Borst zelf inmiddels
laten weten. Een Kamermeerderheid, zo is gebleken bij de behandeling van de
begroting van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, zou graag met ons het algemeen
maatschappelijk werk wat meer armslag willen geven, om voluit te kunnen functioneren
in de eerstelijns psychosociale zorg. Die 50 mln. zijn waarschijnlijk hoogst
doelmatig. Zij zijn bijvoorbeeld nodig voor schuldhulpverlening en het voorkomen
van problematische schuldsituaties. Inverdieneffecten bij sociale diensten
en het justitiële apparaat zijn dus te verwachten.Bij elkaar gaat het om een bedrag van, laten wij zeggen, 200 mln. of 225
mln. Minder mag ook. Mevrouw Borst heeft het niet en de heer Peper, de chef
van het Gemeentefonds, doet het niet. Wat nu? De fractie van GroenLinks vraagt
bij dezen serieus aandacht van het kabinet en in het bijzonder van de minister
van Financiën voor deze zaak, om nog eens te bekijken of er bij de Voorjaarsnota,
hoewel de budgettaire problemen niet gering lijken te zijn, dekking gevonden
zou kunnen worden voor deze niet erg uitbundige, maar toch erg belangrijke
uitgaven.De heer Bakker (D66):De punten zijn natuurlijk sympathiek en de problemen kennen wij allemaal.
Maar hoe kunt u serieus beweren dat er het volgend jaar grote problemen zijn,
vervolgens in antwoord op de vraag van de heer Crone zeggen dat u ook niet
weet hoe die moeten worden opgelost, en er daarna 200 mln. of 250 mln. –
u noemt dat een relatief gering bedrag – bovenop leggen? Dat rijmt niet
met elkaar.De heer Vendrik (GroenLinks):Het rijmt in die zin wel met elkaar, dat ik niet precies kan zien waar
de budgettaire tegenvallers op uitkomen. Ik vraag daarnaar. Rekensommetjes
zijn altijd vatbaar voor amendering. Het is een open vraag aan de minister.
Ik zeg niet dat er 10 mld. bezuinigd moet worden. Ik constateer dat er tegenvallers
 genoemd worden. Ik tel wat ik in verschillende stukken vind
een beetje bij elkaar op. Daar wil ik nu eerst maar eens een reactie op.Iets anders is dat er bij verschillende begrotingen, ook door de partij
van de heer Bakker, is gewezen op de problemen bij het algemeen maatschappelijk
werk in het bijzonder en ook bij de GGZ. Dat is een probleem dat al heel lang
bestaat. Het gaat bij het AMW om een bescheiden bedrag. Wij kijken of wij
de zwijgende meerderheid hier in de Kamer aan 50 mln. kunnen helpen.De heer Bakker (D66):Ik weet er nog wel meer dan het maatschappelijk werk en de GGZ: de salarissen
in de onderwijssfeer enz. Op al die punten zou ik een verhaal kunnen houden.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik vraag alleen maar of de minister dit bij de Voorjaarsnota nog eens
in de beschouwingen wil betrekken.De heer Bakker (D66):Je kunt niet kiezen voor een verhaal waarin je eerst stelt dat er allerlei
problemen aankomen, dat minister Zalm boter bij de vis moet geven en dat nu
politieke consequenties moeten worden getrokken, maar waarin je later de financiële
problemen nog eens verzwaart. Dat gaat niet samen.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is op deze manier moeilijk om te debatteren. U stapelt namelijk een
aantal argumenten op elkaar. De minister van Financiën heeft ervoor gekozen
om, in tegenstelling tot wat hij bij de financiële beschouwingen heeft
gezegd, zijn winterslaap te onderbreken en journalisten in te lichten over
budgettaire problemen. Daar zijn wij niet mee gekomen. De minister van Financiën
is daarmee gekomen en daar spreek ik hem op aan. Hoe zit het met die toezegging
bij de financiële beschouwingen, dat hij voorlopig een halfjaar zijn
mond zou houden? Ik vind dat ik dat mag vragen. Iets anders is de aard van
de budgettaire problemen. Ik vraag daar naar. Ik heb een lijstje gemaakt van
wat ik bij elkaar kon grabbelen. Voor de rest weet ik het niet. Misschien
valt het erg mee, misschien valt het erg tegen. Maar als de minister van Financiën
er kennelijk voor gekozen heeft zijn stilzwijgen te onderbreken, voel ik mij
gerechtigd om hierover als lid van de oppositie een aantal vragen te stellen.
Kennelijk is het debat geopend en ik zou een slecht parlementariër zijn
als ik daar niet aan zou meedoen. Los daarvan is er een groot probleem met
een aantal sociale uitgaven. Bij de begrotingsbehandeling van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid hebben wij daar aandacht voor gevraagd en daar hebben wij
een dekking voor aangegeven. Dit probleem heeft nog geen dekking, maar het
gaat niet om een enorm bedrag. Ik constateer dat minister Borst en minister
Peper er geen geld voor hebben en daarom vraag ik de minister van Financiën
om hier nog eens kritisch naar te kijken. Niemand is eigenlijk eigenaar van
dit probleem en ik hoop dat de minister van Financiën zich daarover wil
ontfermen.De heer Bakker (D66):De heer Vendrik zegt: los daarvan, constateer ik een groot probleem. Het
punt is dat de problemen niet los van elkaar staan. Met alle begrip voor de
bestaande problemen, zeg ik dat je serieus moet meedenken en dan moet je met
een dekking en suggesties komen. Als je dit niet doet, had je niet moeten
spreken over donkere wolken die komen aandrijven. De heer Vendrik had dan
kunnen aangeven waar hij extra geld voor wil.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is niet aan u om mij op te roepen tot serieus meedenken. Daar ontbreekt
het GroenLinks niet aan. Ik wijs op alle tegenvoorstellen en tegenbegrotingen
die wij altijd keurig indienen en waarvoor wij altijd keurig een dekking aangeven.
Voor dit geval hebben wij even geen dekking, maar dat komt vaker voor. Wij
vragen ook niet om die 50 mln. per se op tafel te leggen. Ik vraag de minister
om in het voorjaar te bekijken of er iets geregeld kan worden. In het kabinet
en binnen de fracties houden te weinig mensen zich met de oplossing van dit
probleem bezig. Maar dit is het enige waarom ik vraag.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Ik mag het woord voeren mede namens de GPV-fractie. 'Deze
begroting kan wel een stootje hebben', zei minister Zalm nog maar een paar
maanden geleden. Alle meer sombere verhalen werden weggewoven. Er kwamen veel
uitgaven, vooral ook snelle uitgaven en – in dit verband ook niet zonder
betekenis – onzekere bezuinigingen. Maar het kon allemaal en hoewel
wij ernstig waarschuwden, bezwoer het kabinet ons: niet doemdenken. Inmiddels
is er veel veranderd. De economische groei wordt door het CPB geraamd op 2,25%.
De banken stelden hun ramingen bij en De Nederlandsche Bank zit nu zelfs op
2%.Het hangt van je perspectief af wat er is veranderd. De inzichten zelf
of de internationale financieel-economische omstandigheden. Het valt mij in
ieder geval op dat onze fracties hun inzichten niet hebben hoeven bij te stellen.
Het kabinet wel.Het is niet gebruikelijk om in de Najaarsnota aan bijstellingen te doen.
Maar nu de minister zelf zijn zorgen heeft geuit en waarschuwingen, al dan
niet via topambtenaren van EZ, als bladeren van de bomen vallen, is het gezond
om dit debat aan te grijpen om afspraken te maken en de tijd dringt.De groeiverwachting is zo'n 2,25%. Ook het regeerakkoord gaat daarvan
uit. Je kunt nu niet meer spreken van een behoedzaam scenario, zeker niet
als die 2,25% een resultante is van de wens die groeide tijdens de formatiebesprekingen
voor wat meer financiële armslag. Dit laatste om de coalitie op één
lijn te krijgen. Aanvankelijk zat het CPB een stukje veiliger, namelijk op
slechts 2%. Bij de handhaving van een scenario gebaseerd op 2,25% liggen de
tegenvallers op een rij. Zonder nu overdreven somber te doen, noem ik er een
paar: geen belastingméévallers maar -tegenvallers; duurdere
ambtenaren-CAO's; een lagere olieprijs en dus minder aardgasinkomsten; tekorten
bij de sociale fondsen. Zo zou ik nog een tijdje door kunnen gaan.Duisenberg zette zijn zorgen over de begrotingstekorten uiteen, terecht.
Gelet op de afspraken in het regeerakkoord, zorgen die tegenvallers binnen
de kortste keren voor het oplopen van het tekort tot 1,75%. De minister is
toch, zo vraag ik hem nadrukkelijk, met mij van mening dat daarna in het bijzonder
de geplande lastenverlichting in duigen valt?De regering zegt in de Najaarsnota, pas aan begrotingsbijstelling te willen
denken bij de Voorjaarsnota c.q. bij de eerste begrotings bespreking
voor de begroting 2000. Dat is laat en wat mij betreft te laat. Er moet toch
wat zitten tussen paniekvoetbal aan de ene kant – want: niet te snel
bijstellingen plegen; de Zalmnorm enz., de gewenste rust handhaven –
en als een blind paard verdergaan aan de andere kant.Voorzitter! Ik hoop dan ook dat we in het vroege voorjaar een debat kunnen
afspreken, waarbij op basis van de nieuwe prognoses nieuwe keuzen kunnen worden
gemaakt. Geen tussenbalans, maar een nieuwe start. Daarover moet nu helderheid
te bieden zijn. Immers, Zalm zelf roept links en rechts in de media van alles
en nog wat. Graag houd ik hem aan de gulden regel die hier geldt: wat je buiten
de Kamer roept, moet je in de Kamer willen herhalen. Welnu, óf er is
reden tot zorg, die ingrijpen vergt en dan maak je daarover afspraken met
de Kamer, óf je houdt ook je mond naar buiten daarover, tot de bestemde
tijd.Voorzitter! Vorig jaar zegde de minister toe dat het zijn streven is onderuitputtingen
zoveel mogelijk te beperken. Waarom dan nu toch die 1 mld. aan onderuitputtingen?
Waar komen ze vandaan en zijn ze beleidsmatig ontstaan? Overigens, is het
nu niet zo dat hoe groter de eindejaarsmarge wordt, hoe groter de kans op
onderuitputting is? Drijven we zo niet, voordat we er erg in hebben, weg van
het kasstelsel, richting een verplichtingenstelsel? En hoe moet de onderuitputting
bij ontwikkelingssamenwerking worden gezien? Betekent dit dat we onder de
ODA-norm uitkomen? Waarom is hier nauwelijks sprake van intertemporele compensatie?Voorzitter! Bij het cluster Sociale Zaken en Werkgelegenheid is er sprake
van een meevaller van bijna 500 mln. Op zich is dit mooi, maar er zijn nogal
wat 'meevallers' in de werkgelegenheidsbevorderende maatregelen. Met andere
woorden: deze instrumenten worden onvoldoende benut. Je kunt hier dan ook
niet spreken van meevallers: het zijn eenvoudigweg ontoereikende inspanningen.
Zo mag ik dat toch verstaan?Een van de SZW-meevallers betreft het uitstel van meer mogelijkheden voor
bovenlokaal vervoer in de WVG. Nu worden veel WVG-aanvragen door gemeenten
op grond van uitputting van het budget afgewezen. Dan ligt het toch heel erg
voor de hand om dit bedrag eenmalig aan de gemeenten uit te betalen ten gunste
van hun WVG-budget, zo vraag ik de minister.Voorzitter! Er zijn ook tegenvallers. Bij het asielbeleid is dat natuurlijk
merkwaardig, omdat die onheilspellende cijfers al heel vroeg bekend waren.
Wat is nu de betrokkenheid van het ministerie van Financiën bij een dergelijke
schatting? Immers, het heeft er nu toch alle schijn van dat de gepresenteerde
ramingen meer politiek van aard zijn geweest in plaats van de als best mogelijk
gemaakte schatting. Het lijkt me overigens dat onder de nieuwe systematiek
die tegenvaller zich in de toekomst niet meer kan voordoen. Is het overigens
juist dat hogere uitgaven ten behoeve van de opvang van asielzoekers vervolgens
wel ontwikkelingssamenwerkingsuitgaven kunnen verdringen, waardoor deze zelfs
beneden de ODA-norm kunnen zakken? Zijn er, gezien de noodopvang her en der,
nog meer tegenvallers te verwachten, zo vraag ik de minister.Diverse natuurrampen zorgden dit jaar voor tegenvallers van 150 mln.,
met volgend jaar nog eens 300 mln. Ligt het niet in de rede dit soort posten
langzamerhand gewoon te begroten en bij het niet hoeven uitgeven van geraamde
bedragen, deze over te hevelen naar een daartoe gecreëerd en, wat mij
betreft, van een plafond voorzien fonds, zeker nu de verzekeraars op dit punt
geen initiatieven hebben willen en misschien ook wel niet hebben kunnen nemen?Voorzitter! De inflatie schijnt fors lager uit te vallen dan geraamd.
Op grond van verbeterde inzichten stelt het CBS de cijfers bij. Voor minister
Netelenbos blijkt dat de nodige lucht te bieden. Zij zei daarvan afgelopen
maandag dat ze daardoor 2,3 mld. extra aan infrastructuur kan uitgeven. Deelt
de minister deze, wat mij betreft, toch curieuze redenering? Zo ja, welke
gevolgen heeft een en ander voor de begroting?Voorzitter! Wil de minister nog eens ingaan op het nieuwe verschijnsel,
dat fracties in dit huis intensiveringen bepleiten, daartoe moties indienen,
het kabinet uitnodigen om maar voor de dekking te zorgen en dat het kabinet
simpel meldt deze vele miljoenen wel te kunnen vinden in de plooien van de
begroting? Kan de minister begrijpen dat bij mij de gedachte opkomt wat dat
nu voor een begroting is? En hoeveel miljoen zit er her en der nog in de diverse
plooien? Als de minister zichzelf serieus neemt, zal hij hierop toch een adequaat
antwoord moeten kunnen geven.Hoe groot is het risico dat we, nu het inflatiepercentage verder daalt
en de nul nadert, door de nul zakken en te maken krijgen met deflatie? Wat
kan de beleidsmatige reactie van de minister zijn bij een dreigende deflatie?
Kan hij de gevolgen voor de begroting schetsen als wij daar inderdaad mee
te maken krijgen?De heer De Haan (CDA):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de minister, dat hij zo snel weer hersteld
is van een fikse griepaanval, dat hij in ieder geval hier weer aanwezig kan
zijn. De Najaarsnota over het nu lopende jaar toont duidelijk aan dat de regering
de wind in de rug heeft gehad. Door de voorspoedige economische ontwikkeling
konden de uitgaven onder de rijksbegroting in enge zin binnen het kader van
het daartoe gestelde uitgavenkader blijven. De uitgaven aan de zorgsector
vertonen wederom een overschrijding, hetgeen aantoont dat het eerste Paarse
kabinet de noden in deze sector ernstig heeft onderschat. Maar door het gunstige
economische tij kon deze overschrijding gelukkig worden gecompenseerd door
een overschot bij de sociale zekerheid. Dat is een gevolg van het gunstige
economische tij en dat zal zich in de toekomst niet vaak voordoen.Het beleidsrelevante tekort en het EMU-tekort konden door de stijging
van de belastingontvangsten een lichte daling laten zien, maar die daling
had, gegeven de uitermate gunstige conjunctuur, eigenlijk veel lager moeten
uitvallen. De OESO en de Europese Commissie hebben ons land talloze malen
gewaarschuwd voor de risico's die wij lopen. Als het economische tij slechter
wordt – en daarvan is thans sprake – zal ons land snel in de gevarenzone
van het stabiliteitspact van Dublin komen.Voorzitter! Uit de Najaarsnota blijkt dat de vermogenstekorten bij de
socialezekerheidsfondsen verder zijn toegenomen dan in de Miljoenennota werd
aangenomen. Dat blijkt ook uit de brief van de minister van Sociale Zaken
van 12 november 1998. Hoe is het mogelijk dat de regering
ons in nota bene één maand tijd totaal verschillende cijfers
geeft over dit tekort? In de brief van de minister van Sociale Zaken wordt
een verbetering gemeld van 0,3 mld., terwijl in de Najaarsnota een verslechtering
van de exploitatiesaldi van 0,75 mld. wordt gesproken. Bovendien wordt over
1998 een verslechtering van de vermogenspositie van de fondsen van 1,4 mld.,
verwacht. Welke informatie van de regering is nu juist: die van de minister
van Sociale zaken en Werkgelegenheid of die van de minister van Financiën?
Kan de regering duidelijkheid verschaffen met welke groei van de vermogenstekorten
wij in de komende jaren moeten rekenen? Dat is van belang voor de tweede vraag.
Met welke stijging van de sociale premies moeten wij in de komende jaren rekening
houden, gegeven de groei in deze tekorten? Graag krijgen wij een buitengewoon
helder antwoord op deze vragen. Het CDA wil weten met welke lastenverzwaring
de burger in de komende tijd met dit kabinet rekening zal moeten houden.Voorzitter! Ik wil ook iets positiefs zeggen. De Najaarsnota maakt duidelijk
dat de regering de eindejaarsoverschotten maximaal wenst te benutten om uitgaven
die voor volgend jaar zijn begroot naar voren te halen en andersom overschotten
die thans niet zinnig kunnen worden besteed over te boeken naar volgend jaar.
Het CDA vindt dit verstandig, temeer omdat de begrotingsvooruitzichten voor
volgend jaar somber zijn. De minister heeft dat zelf in zijn sinterklaasrede
ook al gezegd. Mijn collega Balkenende heeft daarvan als enige in de Kamer,
maar wel ondersteund door andere partijen, reeds uitdrukkelijk gewag gemaakt
tijdens de algemene financiële beschouwingen in september jongstleden.
Helaas krijgt hij maar al te zeer gelijk. Alle signalen staan thans op rood.
De groei zal terugvallen tot 2,25% volgens het CPB en 2% volgens De Nederlandsche
Bank. Daarbij komt nog dat de aardgasbaten met enkele miljarden zullen dalen.
Een olieprijs van onder de 10 dollar is thans op korte termijn veel realistischer
dan de 13,5 of 14,5 dollar waarmee het kabinet heeft gerekend. Dezelfde neerwaartse
effecten vloeien voort uit de dollarkoers. Het zij toegegeven dat het voorspellen
van de dollarkoers een kunstje is dat ik heb afgeleerd, maar het is best mogelijk
dat die koers weer zal aantrekken. Welke negatieve invloed heeft deze daling
op de voeding van het Fonds economische structuurversterking? Welke infrastructurele
projecten kunnen bij een neerwaartse aanpassing van de voeding niet meer worden
uitgevoerd?Voorts is het hoogst twijfelachtig of de ingeboekte daling van de afdrachten
aan Europa wel zal worden gehaald. Als die wordt gehaald, zal dat te laat
gebeuren. Tevens moet je rekening houden met een ruilvoetverlies van 1,5 mld.
doordat de loonkostenstijging de inflatiestijging danig zal overschrijden.
Daarbij komen incidentele factoren, maar die zijn er nu eenmaal. Ik noem de
tekorten als gevolg van de forse waterschade en de tekorten die voortvloeien
uit de bewuste onderschatting door de regering – de heer Vendrik heeft
dat uitstekend verwoord – van de kosten als gevolg van de toenemende
stroom van asielzoekers. Kortom, het is nu reeds volstrekt helder dat de regering
zit met tegenvallers van ettelijke miljarden guldens. Paars moet nu voor het
eerst regeren met de wind tegen. Het mag niet doorgaan met de problemen voor
zich uit te schuiven. Ver voor het verschijnen van de Voorjaarsnota verwacht
het CDA dan ook maatregelen van dit kabinet. De burgers, werkgevers en werknemers
hebben thans recht op duidelijkheid, want onzekerheid zal de somberheid over
de economie alleen maar vergroten. Het kabinet moet daadkracht tonen.De heer Crone (PvdA):Ik wist niet dat het eind van uw betoog al zo snel in zicht was, want
ik had verwacht dat de CDA-fractie zou komen met een eigen vergezicht. Ik
heb de laatste maanden waargenomen dat de CDA-fractie pogingen ondernam om
veel gaten in de begroting te schieten. De bezuinigingen bij Defensie mochten,
zoals verwoord door uw collega Van der Knaap, niet doorgaan zonder dat er
een dekking bij werd aangegeven. Bij Sociale Zaken heeft u een gat geslagen
door nu al te reageren op niet waarschijnlijke onderuitputtingen. De heer
Balkenende heeft voortdurend geroepen dat het financieringstekort veel te
hoog is. De belastingdruk mocht niet omhoog; volgend jaar gaat die licht omhoog.
Ik ben dan wel benieuwd waar uw behoedzaamheid opeens vandaan komt.De heer De Haan (CDA):Dat is weer hetzelfde liedje. De heer Vendrik sprak hier ook al over.
Wij schetsen een duidelijk beeld van de huidige problemen. U doet als het
ware het tegenovergestelde. U geeft aan dat het allemaal wel meevalt. Er zijn
naar uw mening wel tegenvallers, maar ook een hoop meevallers, dus wat u betreft
behoeft er eigenlijk niets te gebeuren. U vindt dat wij rustig de Voorjaarsnota
kunnen afwachten; sterker nog, wij zouden naar uw oordeel best kunnen wachten
tot de Miljoenennota. Tevens onderschrijft u de analyse van de heer Vendrik.
Waarschijnlijk bent u derhalve van mening dat ook mijn analyse correct is.
De heer Vendrik en ik eisen – natuurlijk kan de heer Vendrik op zijn
eigen straatje passen – dat de regering thans maatregelen moet nemen.
Vervolgens bent u dan van mening dat wij het probleem van de regering moeten
oplossen. De regering neemt risico's bij de begroting, waarop mijn collega
Balkenende reeds heeft gewezen. Tijdens de algemene en de financiële
beschouwingen afgelopen zomer hebben wij al gezegd dat niet van de oppositie
verwacht kan worden dat zij de verkeerde inschattingen die door de regering
zijn gemaakt met betrekking tot de economische ontwikkelingen, dus de gaten
in de sokken van Paars gaat stoppen. Dat moet u zelf maar doen. Als u ons
nu in feite beschuldigt van het afgeven van ongedekte wissels, breekt mij
waarachtig de klomp. Gisteren is er uwerzijds een motie aangenomen die ook
door de regering tot uitvoering zal worden gebracht, waarvan het volstrekt
helder is dat die niet gedekt is. Ja, uit de plooien van mijn broek, maar
dat is natuurlijk geen dekking. Verder noem ik de truc via het Infrastructuurfonds
waarvoor totaal geen dekking is. De pot verwijt nu in feite de ketel dat die
hartstikke zwart ziet.De heer Crone (PvdA):Ik denk het niet, want ik heb hier voluit de verantwoordelijkheid genomen
voor de in het regeerakkoord opgenomen formule inzake inkomsten- en uitgaventegenvallers.
Ik zal niet weglopen voor beslissingen die nu of in het voorjaar moeten worden
genomen. Echter, waar het CDA overal in het land en in de Kamer roept
dat er geen bezuinigingen op Defensie mogen plaatsvinden en dat er extra geld
moet komen voor armoedebestrijding, hetgeen leidt tot minder inkomsten in
de bijstand waardoor minder geld beschikbaar is om mensen aan een baan te
helpen, mag ik toch vragen waar het CDA dat geld vandaan haalt? Natuurlijk
verwijt ik u niet dat u alles niet tot op de laatste gulden dekt. Dus ik maak
het u net zo gemakkelijk als de heer Vendrik. Wilt u de 2 mld. aan tegenvallers
toerekenen naar het financieringstekort, de belastingdruk of naar extra bezuinigingen?
Ikzelf behoef het niet te weten, want u doet geen voorstel waarin ik mee kan
gaan. Dus u daagt mij niet uit om samen iets te regelen met het kabinet. Dus
mij interesseert het niets, maar misschien wel de kiezers. Dat is toch ook
een rol van dit openbare debat?De heer De Haan (CDA):Toen wij met onze voorstellen kwamen ter bestrijding van de armoede, waarbij
u er slechts een plukje heeft uitgekozen om uw gezicht een beetje te redden,
hebben wij uitdrukkelijk de financiering aangegeven. Tevens hebben wij daarbij
heel duidelijk uiteengezet dat wij de bestrijding van de armoede in de eerste
plaats wensen te financieren door het niet laten doorgaan van een algemene
lastenverlaging. Dat is een politieke keuze die u niet durft te maken. Het
CDA wel. Ik laat het geheel voor uw rekening als u dat geen goede dekking
vindt. Wij hebben strikt genomen zeer duidelijk aangegeven wat vanaf het jaar
2000 de financieringsbron is. Daar is het CDA volstrekt helder over en u niet,
want u heeft het uit de plooien van uw broek moeten financieren.De heer Crone (PvdA):Ik stel vast dat de heer Vendrik van GroenLinks in ieder geval alternatieve
sokken heeft aangeboden. Weliswaar zijn het sokken met gaten die hij nog niet
kan stoppen, maar dat is een punt van later zorg. U heeft niet eens sokken
aangeboden, want u heeft geen alternatieve dekking aangegeven. Dus bij u zijn
het alleen maar gaten.De heer De Haan (CDA):Die uitspraak laat ik geheel voor uw rekening. Ik heb die dekking wel
aangegeven.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter! De minister en mijn collega's zullen zich wel herinneren
dat ik tijdens de financiële beschouwingen in oktober jongstleden het
beeld van het kabinet heb neergezet als dat van het strijkje op de Titanic.
Ik nam eenieder mee naar het motorschip poldermodel. Ik zei: er is zwaar weer
op til; wij moeten maatregelen nemen, zwemvesten controleren en dat soort
zaken. Nee, zei de minister, wat heeft die Van der Vlies een cynische dag.
Zo had ik het natuurlijk niet bedoeld, maar mijn woorden hadden een waarschuwende
ondertoon. Wij zijn nu drie maanden verder en de situatie is niet echt anders
dan toen. De Zuidoost-Aziatische ijsbergen lijken dan wel wat te smelten,
maar hun gevaar blijft nog steeds reëel en de scheepshuid is intussen
enigszins gebutst.In verschillende toonaarden hesen premier Kok en minister Zalm twee weken
geleden eensgezind de stormbal. Zelfs in zijn licht getoonzette zogenoemde
sinterklaasrede bij de SER kondigde de minister van Financiën zwaar weer
aan. Ging de Miljoenennota 1998 er nog van uit dat het totaal van de uitgavenkaders
in 1998 met 600 mln. zou worden onderschreden, de Najaarsnota laat zien dat
de kaders met 800 mln. worden overschreden. Ondanks deze overschrijding, waar
met name de uitgaven in de zorgsector debet aan zijn, komt het kabinet in
de Najaarsnota met extra beleidsintensiveringen, onder andere in de vorm van
een kunstaankoopfonds, waartegenover de SGP-fractie toch de GGZ-sector en
het AMW zou willen stellen. Als het dan gaat om een prioriteitenstelling,
zou dat wat ons betreft een andere zijn geweest.De Najaarsnota meldt dat tot aan de voorlopige rekening nog een onderuitputting
ten bedrage van 600 mln. moet worden gerealiseerd. De afgelopen jaren gaf
de realisatie van de jaarlijkse taakstellende onderuitputtingen weinig problemen.
Toch stelt de minister van Financiën nadrukkelijk dat er voor extra beleidsuitgaven,
buiten hetgeen reeds in deze Najaarsnota is opgenomen, geen ruimte meer is.
Vanwaar deze opmerking? Welke risico's ziet de minister nog? Zou een tegenvallende
groei nog in 1998 tot nieuwe uitgaventegenvallers kunnen leiden?Mevrouw de voorzitter! De media kopten enige tijd geleden al dat de schatkist
een belastingmeevaller van 1 mld. mag incasseren. De toelichting op deze opwaartse
bijstelling van de belastingontvangsten in 1998 van de kant van de regering
blijft ook na de schriftelijke beantwoording toch nog wat mager. Waarom aan
de uitgavenkant wel alle mutaties boven de 25 mln. gekwantificeerd, terwijl
bij de ontvangsten een nadere specificatie van honderden miljoenen uitblijft?
De SGP-fractie ziet met belangstelling uit naar de informatie van de kant
van de regering over de vraag in hoeverre de belastingmeevaller van 1 mld.
een structureel karakter zou hebben. Wij verwachten dat, indien dit het geval
is, deze structurele extra inkomsten worden aangewend om het financieringstekort
terug te dringen.In de Najaarsnota wordt ons een doorkijkje gegund naar de doorwerking
voor 1999. Er worden reeds enkele tegenvallers aangekondigd. De hogere stroom
asielzoekers zal een kleine miljard extra kosten. De waterschade brengt hogere
uitgaven met zich en de verminderde economische groei genereert een inkomstenderving
van zo'n 2 à 2,25 mld. Daarnaast – dat blijft ongenoemd –
zijn nog meer tegenvallers te voorzien. Ik noem de schuldconsolidatie Indonesië,
de neerwaartse bijstelling van de raming voor de prijsontwikkeling in 1999,
de tegenvallende exploitatiesaldi bij de sociale fondsen en de gestegen geneesmiddelenprijzen.
Tegenover de laatste wordt een robuust beleid ontwikkeld, maar de effecten
zullen ten opzichte van elkaar niet helemaal synchroniseren. De maatregelen
hebben natuurlijk een naijling op de te bestrijden tendensen. We verwachten
ook dat de aardgasbaten, ingeboekt voor reeds geplande investeringen in de
infrastructuur zullen tegenvallen en de ombuigingen bij Defensie niet tijdig
worden gerealiseerd. Al met al voorziet de SGP-fractie dat zich in 1999 forse
budgettaire problemen zullen voordoen. Pas over een halfjaar bij Voorjaarsnota
1999 zal de Kamer daar nader over worden ingelicht. De problemen worden dus
een eind vooruitgeschoven. Waarom zou niet op een veel eerder moment kunnen
worden overlegd, uiteraard naar aanleiding van een voorgelegd stuk van
de zijde van de regering? Ik voeg mij bij die collega's die indringend hebben
gepleit eerder de feiten onder ogen te zien en maatregelen te treffen. De
halfjaarlijkse rapportage van het CPB over de economie is op verzoek van het
kabinet immers ook een maand eerder uitgebracht dan normaal.De SGP-fractie is van mening dat het kabinet tijdig de tering naar de
nering moet zetten. Ook wij hebben Paars II meermalen gewaarschuwd voor zijn
te optimistische uitgangspunten, maar het kabinet heeft bewust gekozen voor
extra uitgaven. Dat was voor sommige sectoren, zoals de zorg, ook nodig. Ik
erken en steun dat. Op andere terreinen zou het anders kunnen en moeten. Mijn
fractie roept de regering op tot serieuze bezuinigingen.Mevrouw de voorzitter! Ik rond af. Het is dat de term 'big bang' al vaker
gevallen is, anders zou je dit zo tegen het einde van het jaar haast associëren
met een of ander exotisch stuk vuurwerk. Het lijkt wel of het kabinet dat
doet. Het voorstel van MKB Nederland en de Raad voor de Nederlandse detailhandel
om de euro in één dag in te voeren, wordt naar onze indruk niet
voldoende serieus bejegend. De SGP-fractie heeft zich tot het laatste moment
verzet tegen de opoffering van de gulden, maar hecht eraan, nu dit proces
onomkeerbaar lijkt, dat de euro op correcte wijze wordt ingevoerd. Zij vindt
daarom dat het kabinet het aanbod van MKB c.s. niet mag negeren en terug moet
naar het bevorderen van serieus overleg.De heer Bakker (D66):Mevrouw de voorzitter! Allereerst een woord van waardering voor de Europese
overeenstemming die vorige week is bereikt over het lagere BTW-tarief voor
arbeidsintensieve diensten. Het gaat om een zaak die D66 al sinds mensenheugenis
heeft bepleit, waar ook het kabinet en deze minister aan hebben getrokken
en die nu – toch nog onverwacht – in Wenen geregeld is. Wanneer
kunnen we concrete stappen op dit punt tegemoetzien? Wat mij betreft moeten
we de kans op meer banen en het terugdringen van zwartwerken in een aantal
sectoren niet te lang laten liggen.Het debat over de Najaarsnota staat dit jaar niet alleen in het teken
van de voortgang van de begroting 1998, maar allereerst in het teken van de
vooruitblik op de ontwikkeling in 1999 en verder. Ik kom daar zo nog op terug,
maar ik wil eerst een aantal vragen stellen over 1998.Er hebben zich op het gebied van de inkomsten een aantal tegenvallers
maar ook meevallers afgetekend. Het is moeilijk om hiervoor in de stukken
een afdoende verklaring te vinden. De heer Vendrik heeft wat gespeculeerd,
maar ik kan mij ook andere speculaties indenken. Wat is naar het gevoelen
van de minister de laatste stand van zaken op dit punt? Kan hij meer inzicht
geven in de achtergronden van de verschillende ontwikkelingen met betrekking
tot de inkomsten?Wij hebben gezien dat het kabinet bij Najaarsnota een aankoopfonds voor
de kunst heeft gevuld. Ik zeg tegen de heer Vendrik dat het op zichzelf heel
normaal is dat we bij Najaarsnota een incidentele storting doen. Ik herinner
me dat dit een paar jaar geleden het Monumentenfonds betrof. Wat dat betreft
is er niet zoveel nieuws onder de zon. Ik geef dan ook een compliment aan
de minister.Ik verwijs wel naar de uitlatingen van staatssecretaris Van der Ploeg
van een paar weken terug, tijdens het wetgevingsoverleg over de begroting
inzake media en cultuur. Hij heeft toen gezegd zijn uiterste best te zullen
doen om de nog resterende 30 mln. uit de dotatie van De Nederlandsche Bank
ten goede te laten komen aan dit aankoopfonds. Misschien kan de minister daar
nog wat nader inzicht in geven.Voorzitter! Ook mij is opgevallen dat de ontwikkeling van uitgaven voor
asielzoekers lastig terug te rekenen is. Mijn vraag is dan ook om een nader
inzicht in het precieze verloop van de kosten. Tussen Voorjaarsnota en Miljoenennota
van dit jaar was de verruiming van het aantal asielzoekers met 7500 gestegen.
Daar kwam 345 mln. bij. Nu is de raming tussen Miljoenennota en Najaarsnota
opnieuw met 7000 gestegen, maar nu komt er maar 100 mln. bij. Dat is lastig
te verklaren. Misschien dat de minister dat wel kan.Ik vind het trouwens wel zorgelijk dat er op dit punt meevallers zijn
vanwege het minder aanstellen van rechters en vanwege het uitstel van hoger
beroep. Dat zijn zaken die wij niet moeten toejuichen, integendeel. Ik vraag
de minister dan ook om de stand van zaken op dit punt, voorzover hij dat als
minister van Financiën kan doen. Iets soortgelijks doet zich voor bij
het openbaar vervoer. Wij moeten constateren dat er minder investeringen dan
gereserveerd en gewenst worden gedaan door gemeenten bij de zogenaamde De
Boergelden. Er is ook een onderuitputting wat betreft de geluidsisolatie rondom
Schiphol. Dat zijn zaken die wij niet licht moeten opvatten. Het is jammer.
Het geld is beschikbaar en de wens en de noodzaak is er om het uit te geven.
Dat gebeurt echter kennelijk niet, of althans niet voldoende snel.Voorzitter! Ik heb een vraag met betrekking tot de suppletore begrotingen
in het algemeen. Bij lezing daarvan kan men constateren dat die erg verschillen
in opzet en aanpak. Het gaat dan om de mate van en de techniek van de toelichting
en de aansluiting van de suppletore begrotingen op bijvoorbeeld Miljoenennota,
Voorjaarsnota en eerdere suppletore begrotingen. Ik vraag de minister om daar
vanuit zijn departement nog eens naar te laten kijken. Het is immers verstandig
om daar wat meer eenheid in te brengen.Voorzitter! Over de eindejaarsmarge en met name de nog te realiseren onderuitputtingen
merk ik het volgende op. In de afgelopen jaren is te zien dat er verschillende
malen tussen met moment van de Najaarsnota en het moment van de voorlopige
rekening over, inmiddels, twee maanden sprake is van gerealiseerde onderuitputting.
In de afgelopen jaren is echter een aflopende reeks getallen te zien: 1,5
mld., 900 mln. en vorig jaar nog maar 100 mln. Mijn vraag is hoe realistisch
de minister de kans beoordeelt dat de in dit jaar te realiseren 600 mln. ook
inderdaad gerealiseerd zullen worden.Voorzitter! Een ander punt van zorg zijn de millenniumuitgaven. Daarvoor
is gereserveerd. Er is ook een extra overboeking voorzien omdat een aantal
uitgaven kennelijk niet dit jaar tot werkelijke uitgaven leiden. Dat betekent
dus dat er minder dan gewenst sprake is van voortgang bij de aanpak van het
millenniumprobleem. Nu wil het bij sommige uitgaven wel eens helpen om die
door te schuiven naar een volgend jaar. Dat kan hier ook nog een keer. Volgend
jaar kan het natuurlijk niet meer, want daarna breekt het
nieuwe millennium aan. Ook hier ligt dus echt een punt van zorg. Het lijkt
mij vooral bij de ministeries van VROM, van VWS en Verkeer en Waterstaat dat
de uitgaven op dit punt maar traag op gang komen.Voorzitter! Ik heb een opmerking over Sociale Zaken. Ook daar is een jaarlijks
terugkerende, maar dit jaar bijzonder grote, onderuitputting op de uitgave
voor specifiek werkgelegenheidsbeleid. Bij de nieuw ingevoerde WIW blijft
er over, er blijft over bij de activering van uitkeringsgerechtigden en er
blijft over bij de stimulering van de totstandkoming van CDI's. Er is ook
onderuitputting, al zien wij dat niet in de Najaarsnota, bij de budgetten
van het LISV, de zogenaamde veegwetbudgetten voor de integratie van arbeidsongeschikten
en van werklozen. Dat is buitengewoon zorgelijk. Niettemin staat er voor volgend
jaar extra geld voor geraamd. Dat willen wij ook. Wij hebben dat afgesproken
via de sluitende aanpak. De vraag is echter hoe reëel het is dat het
geld inderdaad weg kan worden gezet. Bij een ander punt, de uitvoeringskosten
sociale zekerheid, is echter te zien dat er 100 mln. aan hogere uitvoeringskosten
alsnog geregeld wordt bij Najaarsnota. Daarop willen wij de komende jaren
niet extra uitgeven, maar juist bezuinigen. Ook daar zie ik grote problemen.Ik kom tot een aantal opmerkingen over 1999 en de verdere toekomst. Inmiddels
hebben wij de aanpassingen van het Centraal planbureau gekregen: een lagere
inflatie, een lagere loonontwikkeling, zij het met ruilvoetverlies voor de
overheidslonen, en een lagere groei. Ik constateer dat het CPB erg pessimistisch
is in vergelijking met een aantal andere groeiramingen, van instellingen als
de OESO, de EU en het IMF. Ook zien wij weer enig herstel in consumentenvertrouwen
en gisteravond meldde het NOS-journaal dat ondernemers optimistisch zijn over
volgend jaar. Overigens stond vanmorgen in de Volkskrant op basis van dezelfde
enquête, dat ondernemers pessimistisch zijn over volgend jaar. Met andere
woorden: roept u maar. Toch is dat enigszins de situatie waarin wij terecht
zijn gekomen. Het is buitengewoon lastig te voorspellen hoe het gaat lopen.
Daarom vind ik het verstandig van het kabinet om niet nu, maar pas bij Voorjaarsnota
te bezien in hoeverre de toch stormachtige economische en financiële
ontwikkelingen in de wereld in de afgelopen drie maanden het Nederlandse regeringsbeleid
beïnvloeden.Het 'roept u maar' strekt zich overigens ook uit tot de minister van Financiën –
maar wij doen er van tijd tot tijd allemaal aan mee – in zijn zeer geestige
sinterklaasrede.De heer De Haan (CDA):De schattingen zijn wat somber, maar u trekt uw schouders op. Laat ik
vooropstellen dat het altijd lastig is om op het omslagpunt van de conjunctuur
precies te voorspellen wat er gaat gebeuren. Wel waarschuwen internationale
organisaties die zeker niet bekendstaan als zwartkijkers, Nederland nu voor
de risico's van een te optimistische begrotingspolitiek. Ook wij hebben dat
gedaan. Nu het volstrekt helder is dat van het uitgangspunt van 3% groei echt
niets meer terechtkomt, maar wij veel dichter bij de 2% zullen uitkomen, is
het toch verstandig om aan te sluiten bij de prachtige sinterklaasrede van
de minister van Financiën en dus ervoor te pleiten dat nu de begroting
wordt bijgesteld? Als u wacht tot midden volgend jaar, worden de risico's
steeds groter en moeten keiharde maatregelen worden genomen.De heer Bakker (D66):Eigenlijk kan ik gewoon doorgaan met mijn betoog, voorzitter, want de
volgende zin die ik wil uitspreken, is dat er wat mij betreft wel reden is
voor zorg, maar niet voor paniek. Het feit dat wij zijn uitgegaan van een
behoedzaam scenario, gaat nu zijn waarde bewijzen. Niet voor niets zijn wij
vanaf 1994 uitgegaan van een relatief trage ontwikkeling van de economie en
van relatief ongunstige veronderstellingen. Ook nu is dat nog het geval. Wel
zijn wij de afgelopen jaren gewend (misschien wel verwend) geraakt aan voortdurende
meevallers en nu moeten wij voor het eerst rekening houden met de mogelijkheid
dat het behoedzame scenario niet bij voortduring wordt overtroffen met meevallers,
maar in de praktijk gewoon uitkomt. Als dat de komende vier jaar gebeurt,
is er niets of niet veel aan de hand. Natuurlijk is het dan belangrijk om
inzicht te krijgen in de ontwikkelingen in 1999 en de eerste verwachtingen
voor 2000, maar bij een verdere groeivertraging zouden zich alleen reële
problemen voordoen indien de totale groeiverwachting over de hele kabinetsperiode
niet zou worden gehaald. Zolang die groeiverwachting wel reëel blijft
en er dus geen structurele problemen zijn met de groei en de begroting, hebben
wij volgend jaar wel een probleem, maar dat is dan hoogstens een incidenteel
of een kasprobleem, waardoor wellicht moet worden gekeken naar de planning
van de uitgaven. Zolang de groei niet structureel zakt onder de 2,25% waar
gemiddeld over de hele kabinetsperiode van uitgegaan is, is er geen probleem,
want daar zijn de begrotingen op gebaseerd.Voorlopig is ons uitgangspunt dat het behoedzame scenario kan en zal uitkomen.
In dat licht vind ik de uitlatingen van minister Zalm in de sinterklaasrede
toch wat voorbarig. 'Zalm en kalm', om in sinterklaastermen te blijven, rijmde
die dag kennelijk even niet.De heer Vendrik (GroenLinks):De vraag is aan de orde of er een probleem is of niet. De heer Bakker
stapelt tekst op tekst: misschien wel, misschien niet, meerjarige doorwerking,
2,25%, enz. Hij wijdt er tekst aan, hij begint er zelf over, maar spreekt
zich niet uit. Daarom vraag ik hem om een kort en goed antwoord: is er nu
een probleem of niet. Wij denken dat er een probleem is. Daarop hebben wij
de minister aangesproken. Ook de minister vindt dat er een probleem is. De
heer Bakker begint erover, maar zegt ook dat de minister eigenlijk zijn mond
had moeten houden. Geldt dat dan ook niet voor de heer Bakker?De heer Bakker (D66):Ik heb niet gezegd dat de minister zijn mond moet houden, ik zei dat hij
wat voorbarig was met zijn conclusies. Mijn antwoord is dat ik niet weet of
er een probleem is. De heer Vendrik kan dat ook niet weten. De begroting voor
1999 is gebaseerd op een economische groei van 3%. Wij moeten vaststellen
dat wij die niet zullen halen. De begrotingsopbouw en ook een opbouw van bijvoorbeeld
intensiveringen voor de jaren daarna zijn allemaal gebaseerd op een groei
van 2%. De vraag is nu of die groeivoet in de komende jaren per saldo zal
worden gerealiseerd. Als dat het geval is, hebben we misschien wel een probleem
met de spreiding van uitgaven en inkomsten over de jaren,
maar geen structureel probleem. Maar als wij structureel onder die groeivoet
uitkomen, hebben wij een structureel probleem en dan moet men zich haasten
om zich serieus te buigen over de vraag of het geplande uitgavenkader aanpassing
behoeft. Ik wijs er echter op dat de kabinetsperiode economisch nog moet beginnen;
het regeerakkoord is geschreven voor de periode 1998 t/m 2002. Ik spreek dus
wel zorg uit en dring erop aan dat de vinger aan de pols wordt gehouden, maar
ik zie geen reden voor paniek.De heer De Haan (CDA):Maakt de heer Bakker zich ook geen zorgen nu duidelijk is dat de gasontvangsten
bar zullen tegenvallen? Ik kan me voorstellen dat hij zich minder zorgen maakt
over een incidentele tegenvaller: die kan misschien worden weggepoetst. Nu
wordt echter uitgegaan van een groei van 3% die er niet meer is. Als dit wordt
opgeteld bij de enorme tegenvaller in de gasbaten, de enorme tegenvaller door
de ruilvoetverslechtering, de 'frontloading' die bij de uitgaven zit voor
het komende jaar, het reeds rekening houden met inverdienen, enz., blijft
de heer Bakker dan bij zijn stelling dat wij rustig moeten wachten op de Voorjaarsnota
en dat het redelijk is om niets te doen?De heer Bakker (D66):Ik heb gezegd dat ik mij wel zorgen maak en dat ik de aargasinkomsten
ook een punt van zorg vind. Overigens baart de laatste mij wat minder zorg
dan de bijgestelde groeiverwachting, omdat het maar de vraag is hoe zich dit
in de komende jaren zal ontwikkelen. Dat is immers bepalend voor de vraag
of er op dit punt een probleem is of niet. De aardgasinkomsten vormen natuurlijk
een probleem, maar net zomin als nu kan worden voorspeld dat de olieprijs
per vat op 10 dollar zal blijven steken, valt nu te voorspellen dat hij omhoog
zal gaan. Het is erg moeilijk op dit punt veronderstellingen te doen. Ik constateer
wel dat de aardgasbaten een van de belangrijkste voedingen vormen het FES.
Wij hebben een maand geleden nog eens goed daarnaar gekeken en zijn tot de
conclusie gekomen dat er problemen kunnen ontstaan bij de voeding van het
FES uit de aardgasbaten voor de periode na deze kabinetsperiode, maar veel
minder in deze kabinetsperiode.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Het is mij niet duidelijk. Zorgen hebben wij allemaal, maar
de vraag is welk politiek punt de heer Bakker wil maken namens D66. Hij uit
almaar zorgen, maar welke politieke consequenties verbindt hij daaraan? Wat
moet er nu gebeuren? Waartoe moet dit wat D66 betreft leiden?De heer Bakker (D66):Ik ben begonnen te zeggen dat er natuurlijk reden is voor zorg, maar niet
voor paniek. Ik vind het verstandig dat het kabinet op dit moment zegt nog
niet in te gaan op de vraag of er structurele of misschien incidentele, aanpassingen
nodig zijn van het uitgavenkader, van het begrotingsbeleid, van de inkomsten,
enz., omdat de onzekerheden zo groot zijn als zij op dit moment zijn. Nu weet
ik wel dat het in het verleden gebruikelijk was bij de eerste beste onzekerheid
hard te gaan lopen en zenuwachtig in de Treveszaal te gaan zitten om te zien
hoe de zaak moet worden aangepakt. Dat is de afgelopen jaren verlaten, en
terecht. Zolang er zich geen dramatische ontwikkelingen voordoen die ons afbrengen
van de gemiddelde groei waarop de uitgaven zijn gebaseerd, is er ook geen
reden om af te wijken van dat begrotingsritme, waarin nu eenmaal in het voorjaar
gekeken wordt naar al dan niet een grote aanpassing.De heer De Haan (CDA):Dat is een geweldige ode aan het begrotingsbeleid. Wij hebben de minister
daarmee ook altijd gecomplimenteerd. Nu moet blijken wat die begrotingssystematiek
waard is. U hebt altijd de wind in de zeilen gehad. Nu krijgt u tegenwind.
Nu moet u een andere schipper zijn.De heer Bakker (D66):Nee. Het behoedzaam scenario gaat nu zijn waarde bewijzen. Er is geraamd
volgens een voorzichtige ontwikkeling. Er is voor volgend jaar uitgegaan van
3%. Dat halen wij niet. De vraag of dat structurele problemen gaat opleveren,
is pas te beantwoorden als er verder zicht is op 1999 en vooral enig zicht
op de jaren erna. Wil de minister het Centraal planbureau niet eens laten
kijken naar de economische effecten van het millenniumprobleem? Is er aanleiding
om te veronderstellen dat wij daardoor een nieuwe groeidip oplopen? Dan hebben
wij een structureel probleem. Dan halen wij die vier keer 2,25% gemiddeld
niet.De heer De Haan (CDA):De heer Vendrik en ik hebben uitvoerig aangetoond dat het hier om vervelende
tegenvallers gaat. Alles bij elkaar kom je toch in de orde van grootte van
7 tot 9 mld. Nu zegt de heer Bakker: wij wachten maar even af. Dat kan toch
niet?De heer Bakker (D66):Ik maak die optelsom niet. De heer De Haan gaat uit van een aantal pessimistische
veronderstellingen, telt die bij elkaar op en zegt vervolgens hoe het zit.
Het is nog maar de vraag of die pessimistische veronderstellingen uitkomen.
Als de heer De Haan zo pessimistisch is, dan moet hij niet de ene week komen
met plannen die verdere problemen in de begroting veroorzaken en vervolgens
zeggen dat het problematisch is en dat het kabinet er een potje van maakt.De heer De Haan (CDA):In het kader van de bestrijding van de armoede hebben wij nadrukkelijk
de financiering aangegeven. De coalitiepartijen hebben er één
snoepje uitgepikt en dat is niet eens goed gedekt.De heer Bakker (D66):U hebt een beroep gedaan op algemene lastenverlichting waarvoor u in uw
eigen begroting nooit reserves hebt aangebracht. Het probleem is dat wij niet
meer weten waar het CDA financieel precies voor staat. Het verkiezingsprogramma
van het CDA is verouderd. Sindsdien hebben wij nooit een herzien overzicht
gehad van de prioriteiten en posterioriteiten.De voorzitter:Laatste keer, mijnheer De Haan.De heer De Haan (CDA):Wij hebben duidelijk aangeven hoe op korte termijn de bestrijding van
de armoede moet worden gefinancierd. Vanaf 2000 willen wij dat financieren
uit een verlaging van de algemene lasten. Dat is toch een volstrekt heldere
wijze van financieren? Dat u onze prioriteiten niet deelt, is meer tekenend
voor u dan voor ons.De heer Bakker (D66):Het gevolg kan zijn dat die lagere lasten verlichting niet
ontstaat en daardoor de economische groei verder vertraagt. Dan is er überhaupt
geen ruimte om lastenverlichting tot stand te brengen. Bij u ontbreekt de
totale afweging. Ik ben dus niet zo onder de indruk van uw paniek.De heer De Haan (CDA):Wij hebben duidelijk aangegeven...De voorzitter:Nee, laatste keer is bij mij altijd laatste keer.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb de coalitie wel eens verweten te weinig dualistisch te zijn. Nu
stelt de heer Bakker zich wel heel erg dualistisch op. Kan hij dat verklaren?
De minister is bezorgd. Diverse fracties, waaronder de mijne, hebben aangegeven
dat het terecht is en dat er dus maatregelen moeten worden genomen. De heer
Crone en in mindere mate de heer Bakker zeggen: Zalm, een beetje kalm, niet
te voorbarig. Dat kan ik niet begrijpen. Het is een soort dualisme dat ik
vergelijk met struisvogelpolitiek. Zo ken ik u niet.De heer Bakker (D66):De minister stelt terecht dat het kabinet zich in het kader van de Voorjaarsnota
zal beraden op de vraag of al dan niet de begroting moet worden aangepast
op grond van verslechterde economische vooruitzichten, tegenvallers enz. Dat
vind ik verstandig, gelet op de grote onzekerheden van dit moment. Echter,
ik heb ook gezegd dat de minister in zijn sinterklaasrede, die ik met veel
plezier heb gelezen, en ook en nog sterker tegenover journalisten heeft aangegeven
dat er het volgende jaar reden zou zijn voor belangrijke ombuigingen. Welnu,
dat wil ik eerst wel eens even zien. Aan die conclusie ben ik nog niet toe.
Immers, tot op dit moment wijkt de ontwikkeling van de economie in structurele
zin niet af van de uitgangspunten die in het regeerakkoord zijn neergelegd.
Ook ik zie incidentele mee- en tegenvallers en sommige ontwikkelingen blijven
onduidelijk, waaronder die ten aanzien van het aardgas, maar tegen die achtergrond
is het mijns inziens des te wijzer om pas op het moment dat het totaal kan
worden overzien, tot een afweging te komen. Bovendien hebben wij afgesproken
dat dit éénmaal per jaar gebeurt, in het voorjaar. Natuurlijk
moet dan iedereen zijn conclusies trekken; dat geldt ook voor ons.De heer Van der Vlies (SGP):Juist om het gewenste gemiddelde over de gehele kabinetsperiode te bereiken,
is het nodig om niet te lang met de armen over elkaar te zitten als zich negatieve
trends voordoen. Dan moet er direct worden bijgestuurd, zij het niet op de
manier zoals het vroeger gebeurde. Wij hebben het meerjarensysteem steeds
gesteund.De heer Bakker (D66):Mijn stelling is dat er wel negatieve signalen zijn, maar dat er ten opzichte
van de terecht behoedzame veronderstellingen waarmee wij sinds 1994 werken,
nog geen sprake is van een negatieve trend. Wél zijn er risico's, maar
ze zijn niet zodanig dat ik tot de conclusie kom dat belangrijke investeringen
in onderwijs, zorg, milieu en veiligheid nu wel met een tandje minder mogen
worden doorgevoerd. Dat zijn geen luxe investeringen; ze zijn absoluut noodzakelijk.
Daarom zitten wij in het kabinet en op grond daarvan zult u wel van mij willen
aannemen dat ik niet direct zal zeggen dat het kabinet het maar wat minder
moet gaan doen op het terrein van bijvoorbeeld de gezondheidszorg.De heer Van der Vlies (SGP):Dat is een voorbeeld ten aanzien waarvan wij elkaar natuurlijk snel vinden.De heer Bakker (D66):Maar dat geldt toch ook voor onderwijs, veiligheid en milieu? Wij moeten
met z'n allen een maximale poging doen om de tekorten in de samenleving die
wij hebben geconstateerd, weg te werken. Daarmee zijn wij allemaal de verkiezingen
ingegaan en daarvoor hebben wij allemaal maatregelen voorgesteld; het kabinet
heeft er afspraken over gemaakt. Vervolgens rijst de vraag of wij worden geconfronteerd
met zodanige tegenvallers, dat die extra uitgaven voor de komende jaren in
structurele zin moeten worden aangepast. Daarop is mijn antwoord op dit moment:
neen.De heer Van der Vlies (SGP):U legt het verzoek van enkele fracties, om al eerder dan wij gewend zijn
met een beeld en eventuele maatregelen te komen, dus naast u neer. U neemt
daar gewoon nog een halfjaar voor. Is dat de kern van uw betoog?De heer Bakker (D66):Een halfjaar... Het gaat om een maand of drie, dat wil zeggen tot eind
maart, begin april. Dat is het moment waarop het Centraal economisch plan
verschijnt. Op grond daarvan kunnen wij op een reële manier, gericht
op een wat langere termijn, de ontwikkelingen wegen. Overigens geldt hierbij
wat ons betreft één 'tenzij'. Wanneer in de komende weken zou
blijken dat zich veel dramatischer afwijkingen van de verwachtingen voordoen
dan tot nu toe is aangegeven, kan er aanleiding zijn om het zetten van stappen
te versnellen. Mijn hoofdstelling blijft echter dat er op dit moment geen
enkele reden is voor de paniek die u nu het kabinet min of meer aanpraat.De heer Vendrik (GroenLinks):Het wordt er voor mij niet helderder op. Over een paar weken is de Kamer
met reces. Nu is het moment om vast te stellen of eventuele overschrijdingen
of onderschrijdingen van dien aard zijn dat er maatregelen geboden zijn. Die
vraagt ligt nu voor en niet over een paar weken.De heer Bakker (D66):En die vraag heb ik met 'nee' beantwoord. Ik vind het verstandig om dat
in het voorjaar te doen. Het kabinet heeft mij nog geen cijfers laten zien
die een dusdanige zorg of paniek opleveren, dat wij de begrotingssystematiek,
waarin wij eens per jaar, namelijk in het voorjaar, kijken hoe het verder
moet, moeten doorbreken. Wij kunnen dat nog rustig afwachten, want de ontwikkelingen
passen in het behoedzame scenario. Iedereen weet dat zij nooit precies gladlopen
over vier jaren, maar pas op het moment dat wij echt aanwijzingen hebben dat
wij er structureel onder duiken, ben je geen knip voor je neus waard als je
op je stoel blijft zitten. Dat moment is absoluut nog niet aangebroken.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik constateer dat u driekwart van de uitgaven op de rijksbegroting even
uitzondert van eventuele bezuinigingsmaatregelen ter inlossing van de tekorten
die zich zouden kunnen voordoen. Dat is dan de bijdrage van D66 aan het debat.
U noemt vele uitgaven. De investeringsuitgaven waarmee het kabinet
begonnen is, mogen niet worden gebruikt voor het opvangen van tegenvallers.
Over die tegenvaller zelf wilt u niet praten. Voor de rest is het een niks-aan-de-handshow.
Het wordt er allemaal niet helderder op.De heer Bakker (D66):U hoort mij niet zeggen dat er niks aan de hand is. Ik heb gezegd dat
er niet uit luxe, maar uit noodzaak, extra geld komt voor onderwijs. Niet
uit luxe, maar uit noodzaak, komt er extra geld voor gezondheidszorg, voor
milieu en voor veiligheid. Dat zijn ook voor u belangrijke prioriteiten. U
komt mij net vertellen dat u grote problemen ziet, dat het kabinet boter bij
de vis moet geven en dat minister Zalm moet opschieten met het voorstellen
van maatregelen. De enige maatregelen die u vervolgens voorstelt, zijn extra
uitgaven voor gezondheidszorg en nog een ander punt. Dat is geen consistent
verhaal.Mijn verhaal is dat er een kans is dat het behoedzame scenario waar wij
op zitten zich de komende jaren gaat realiseren. Dan is er niks aan de hand.
Dat was ook de basis waarop het kabinetsbeleid is gebouwd. Ik zie best risico's.
Ik weet wel dat er tegenvallers zijn. Maar net zo goed als de heer Vendrik
het niet weet, weet ik ook niet of die risico's zich structureel heel groot
aandienen, zodat de economische groei ernstig omlaaggaat. 2,25% is nog steeds
geen reden voor grote paniek. Ik weet niet of de tegenvallers die zich nu
aandienen in plaats van incidenteel structureel worden. Over een paar maanden
kunnen wij die zaken bezien. Dat zou over een paar weken moeten gebeuren als
er de komende weken plotseling andere cijfers zouden zijn, maar dat verwacht
ik niet. Als die cijfers aanleiding geven tot veel dramatischer conclusies,
moet je natuurlijk geen halfjaar wachten. Op dit moment zie ik geen enkele
reden voor die conclusie.De heer Crone (PvdA):Ik heb een heel ander vraag. U merkte op dat wij pas als wij structureel
onder de 2,5% economische groei over vier jaar komen, het reële uitgavenkader
moeten bijstellen. Volgens mij is dat niet de bedoeling. De bedoeling is dat
wij een reëel uitgavenkader hebben dat vaststaat. Zo staat het ook in
regeerakkoord en Miljoenennota. Als de groei daar onder komt, is er nog niets
aan de hand. Wel moeten wij het uitgavenkader sluitend krijgen, dus tegenvallers
compenseren met bezuinigingen of wat dan ook. Het reële uitgavenkader
blijft echter gelijk. Pas als de inkomsten zodanig tegenvallen, dat de formule
'weglopen in financieringstekort en lastendruk' op de 3% van Maastricht gaat
stuiten, moeten wij kiezen. Gaan wij dan verder met lastenverzwaring of passen
wij minder lastenverlichting toe? Of doen wij dan wat aan het uitgavenkader?
Dat kan alleen als een uitwerking van het regeerakkoord eerst met z'n drieën
besproken wordt en vervolgens met iedereen die er maar iets over wil zeggen.De heer Bakker (D66):U hebt gelijk, zij het dat wij ons nog niet akkoord hebben verklaard met
hetgeen moet gebeuren bij tegenvallers. Wij hebben gezegd dat wij wel zien
als het kabinet keuzes gaat maken. Moet het op het financieringstekort of
de lastenverlichting worden afgeboekt? Dat is een discussie van een paar maanden
geleden. Technisch gesproken hebt u gelijk.De heer Crone (PvdA):Ik moet er sinds augustus ook nog steeds aan wennen, maar politiek is
het zeer geruststellend dat je als zich tegenvallers aandienen, niet meteen
van alles en nog wat behoeft te doen. Wij hebben juist de rust van het uitgavenkader
gecreëerd, zodat de sectoren die geld krijgen, weten dat het geld er
ook komt. Het komt er alleen niet als wij door tegenvallers elders iets moeten
oplossen. Dat is een heel andere discussie dan dat de uitgaven omlaaggaan
als de economische groei terugvalt. De heer Bakker had het wat meer naar zichzelf
toe kunnen trekken, want wij hebben die ruimte nu juist afgesproken.De heer Bakker (D66):Het eind van het liedje lijkt mij dat u in ieder geval de houding ondersteunt
dat er geen reden is voor grote paniek op dit moment.De heer Crone (PvdA):U suggereert juist een enorme paniek. Als wij structureel onder die 2,5%
komen, moet het uitgavenkader worden veranderd. En dan heb je de paniek in
huis en politiek een groot probleem. Maar ik heb dit er bij u uitgehaald en
ik ben blij dat wij het erover eens zijn. U doet echter soms te luchtig over
tegenvallers. Er doen zich natuurlijk tegenvallers voor binnen dat uitgavenkader
en ik heb gezegd dat wij die willen oplossen, maar u wekt soms de indruk dat
dit voorlopig niet hoeft en dat hier misschien over een maand naar gekeken
moet worden. Dit zien wij echter wel. Wij wachten het antwoord van de minister
af.De heer Bakker (D66):Ik heb niet de suggestie willen wekken dat bij een groeivoet onder die
vier keer 2,25% ogenblikkelijk naar de uitgaven moet worden gekeken. Juist
niet, zou ik zeggen en daarom heb ik die opmerking gemaakt over het investeren
in mensen en milieu.De heer Marijnissen (SP):Ik probeer een politieke duiding aan de heer Bakker te ontlokken over
zijn opstelling in dit debat. Alle fracties benadrukken de financiële
risico's voor de komende jaren. De heer Bakker heeft echter de neiging die
te bagatelliseren. Hoe moet ik dit politiek duiden? Hij zegt dat de intensiveringen
voor D66 heilig zijn en hij noemde onderwijs, de gezondheidszorg, enz. Heeft
de heer Bakker aanwijzingen dat binnen de coalitie de intensiveringen, zoals
afgesproken, ter discussie zullen komen op korte termijn of in het kader van
de Voorjaarsnota?De heer Bakker (D66):Het antwoord is: neen. Overigens bagatelliseer ik absoluut niet de problemen.
Ik zeg dat er geen grote reden is om nu tot ingrijpende aanpassingen van de
begroting en de uitgaven te komen.De heer Marijnissen (SP):Dus als de toekomstverwachting ongewijzigd blijft, mag ik ervan uitgaan
dat in ieder geval de fractie van D66 politiek volgend jaar bij de Voorjaarsnota
geen inbreuk op de toezeggingen in het kader van de intensiveringen zal accepteren?De heer Bakker (D66):Ja, dat hoort u mij toch ook zeggen?De voorzitter:Ik zeg tot de heer De Haan dat ik eigenlijk wil dat de heer Bakker zijn
betoog afrondt. De minister is hier aanwezig om de vragen van de Kamer te
beantwoorden.De heer De Haan (CDA):Ik wil nog een korte vraag stellen. Betekent dit dat overschrijdingen
van de uitgaven – waar geen goede financiering voor is – weglekken
via een stijging van het financieringstekort?De heer Bakker (D66):De heer De Haan moet op dat punt zijn klassieken nakijken. Er zijn precieze
afspraken gemaakt over de vraag wat te doen met mee- en tegenvallers aan de
kant van inkomsten en uitgaven. Die zullen voorlopig de ruimte en de rust
bieden die ik probeer uit te stralen. Ik bedoel rust in de zin van: geen reden
om nu tussentijds grote stappen te zetten.Het debat over de euro is wat ons betreft niet gesloten. Ik sluit mij
aan bij degenen die de minister vroegen het debat op gang te willen houden.
De vaste commissie voor Economische Zaken wil praten met de minister en bijvoorbeeld
met het kleinbedrijf, en de vaste commissie voor Financiën heeft dit
punt vanmiddag op de procedureagenda staan. Wat verwacht de minister van het
voorlopige uitstel van de sluiting van de taxfreeshops op de Europese luchthavens?
De werkgelegenheid voor Schiphol is daarmee op korte termijn gediend, maar
ik vraag hem naar de verwachtingen op dit punt.Er is commotie ontstaan over de aankondiging van de banken dat, nu zij
geen koersopslag meer kunnen binnenhalen bij het opnemen van geld in het buitenland,
zij willen laten betalen voor het pinnen. En toevallig berekenen ze allemaal
precies ƒ 4. Ik weet niet of men dit van tevoren heeft afgesproken.
Dat zou niet aanvaardbaar zijn, maar wat ik ook niet aanvaardbaar vind, is
de grote onduidelijkheid daaromtrent. Ik kan mij er iets bij voorstellen dat
banken de reële kosten in rekening aan de klant brengen, zij het dat
er dan een debat nodig is over de vraag of men nog mag valuteren, enz. Op
die manier verdient men heel veel geld aan onze girorekeningen. Maar wat ik
in ieder geval vind, is dat er transparantie dient te komen over de vraag
van die kosten. Ik zou de minister willen vragen om met de banken het overleg
erover te openen inzicht te verschaffen in die kosten en in de tariefstelling,
een tariefstelling die men immers al per 1 januari a.s. wil gaan instellen.
Eerlijk gezegd vind ik de manier waarop de banken dit nu ook in de richting
van de consumenten menen te moeten spelen, niet aanvaardbaar.Voorzitter! Mijn laatste opmerking is naar de toekomst gericht. Alle commissies
hebben dit najaar ten aanzien van de begroting 1999 de velden aangewezen waarop
zij graag in de financiële verantwoording over het jaar 1999 –
dan praat ik over mei van het jaar 2000 – prestatiegegevens tegemoetzien.
Dat betreft de activiteiten van de werkgroep-Van Zijl. Er zal wat dat betreft
nog nader overleg volgen met de minister en ook met de Algemene Rekenkamer
en dergelijke, maar ik wil het hier toch graag genoemd hebben, namelijk dat
dit een belangrijk moment is in de wijze waarop wij met begrotingen en met
begrotingsbehandelingen en dus met verantwoordingen omgaan.De heer Van Beek (VVD):Mevrouw de voorzitter! Alle gegevens die wij van de regering mochten ontvangen,
alsmede de laatste prognoses van het CPB en de reacties daarop vanuit de financiële
wereld, geven aan dat de behandeling van de Najaarsnota 1998 waarschijnlijk
de afsluiting zal zijn van een lange periode van economische voorspoed. Het
jaar 1998 zal waarschijnlijk een economische groei hebben van 3,75%, terwijl
voor het komende jaar 2,25% wordt verwacht en volgens De Nederlandsche Bank
slechts 2%.Het afgelopen jaar was ten aanzien van alle financiële beleidsdoelen
een topjaar en op de meeste fronten beter dan het afgesproken scenario. Het
komende jaar lijkt te gaan uitkomen onder het afgesproken behoedzame scenario.
Op de grens tussen hoogconjunctuur en economische teruggang geeft dit debat
de mogelijkheid om eens met elkaar af te tasten wat de veranderde situatie
van ons vraagt.Toch heb ik nog een paar opmerkingen over de begroting 1998. In de antwoorden
van het kabinet op de schriftelijke vragen wordt nogmaals bevestigd dat het
kabinet verwacht dat de uitgavenoverschrijding die nu nog aanwezig is, zal
worden tenietgedaan door de onderuitputting in de laatste maanden van dit
jaar. Die onderuitputting zou dan wel aanzienlijk groter moeten zijn dan de
trend van de afgelopen jaren, want die was sterk dalend. De minister laat
ons weten dat ook de kasrealisatie tot en met november dit beeld bevestigt.
Per 1 maart 1999 zullen we het zeker weten. Vooralsnog gaan wij ervan uit
dat wij ons op dit punt geen zorgen hoeven te maken.Ook na de beantwoording van de schriftelijke vragen blijft bij ons de
Van Beekonzekerheid ten aanzien van de oorzaak van een teruglopende opbrengst
inkomstenbelasting. Het negatieve verschil van 1,25 mld. kan niet alleen verklaard
worden door 0,25% minder economische groei. Beschikt de minister
al over een betere analyse? Kan de minister zeggen of de ontvangsten in de
laatste twee maanden het beeld hebben bevestigd of mogen wij nog een correctie
op de totale opbrengst inkomstenbelasting verwachten?De VVD is blij met de 100 mln. die kon worden vrijgemaakt voor het aankoopfonds
voor kunst; daarover hebben we vanmorgen al eerder gesproken. De financiële
dekking is nog wat onzeker, maar de minister is kennelijk zo zeker van de
onderuitputting, dat het in 1998 goed afloopt. De VVD-fractie vraagt de regering
of de nu in de Najaarsnota gehonoreerde claims de enige acute problemen zijn.
Of liggen er nog een aantal dossiers op afhandeling te wachten? Zo staat ons
bij dat – ik heb dit genoemd bij de algemene en financiële beschouwingen –
in ieder geval ook voor het volgend jaar er nog een probleempje is met de
brandweer en rampenorganisatie.Voorzitter! Met enkele vragen en opmerkingen over het goede jaar 1998
zouden we dit debat kunnen beëindigen, was het niet zo dat in de stukken
van de regering, alsook in de vele publicaties, de aandacht wordt gevestigd
op het begrotingsjaar 1999. Hoewel ik begrijp dat dit niet het moment is om
echt in detail te praten over het komend jaar, wil ik toch een aantal opmerkingen
en hoofdlijnen naar voren brengen.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Collega Van Beek vindt het nu niet moment om daarover te spreken,
maar kan hij aangeven op welk moment wij daar dan wel over moeten spreken?De heer Van Beek (VVD):Ik heb zojuist gezegd dat ik wel van de gelegenheid gebruik wil maken
om een aantal opmerkingen te maken, maar het gaat om de vraag tot in welk
detail. Het lijkt mij heel erg belangrijk om in de eerste plaats zicht te
krijgen op de consequenties van de mindere economische groei voor de begroting
voor 1999 als zodanig en in de tweede plaats op de vraag of na een economische
groei van 2% een groei verwacht wordt die lager is dan 2% dan wel of verwacht
wordt dat deze groei zich in het jaar 2000 en daarna weer iets zal herstellen.
Die gegevens zijn nodig om de juiste afweging te maken over de manier waarop
voor het komende jaar moet worden bijgestuurd.De heer Van Dijke (RPF):Ik stel vast dat De Nederlandsche Bank al een raming van 2% heeft gegeven.
Dat ligt beneden het behoedzame scenario van het Paarse kabinet. Als daarover
binnen de komende drie maanden meer zekerheid ontstaat, vindt hij het dan
noodzakelijk om, voordat de Voorjaarsnota hier wordt behandeld, daarover op
grond van een stuk van de minister van gedachten te wisselen?De heer Van Beek (VVD):Ik ben ervan uitgegaan dat het moment van bespreking de behandeling van
de Voorjaarsnota zelf is. Er moeten serieuze signalen zijn, wil je daarvoor
komen te zitten. Het gaat mij bovendien niet alleen om het jaar 1999, maar
met name om de doorwerking in de jaren daarna.Voorzitter! De groei loopt terug en onduidelijk is hoe snel deze teruggang
weer wordt omgebogen in de gewenste richting. De VVD is nog steeds niet pessimistisch
ten aanzien van de mogelijkheden van de Nederlandse economie in de wat minder
rooskleurige wereldeconomie. Het grootste gevaar dat ons dreigt, is collectief
pessimisme. Toch zijn de marges smal: de inkomsten lopen snel terug, de uitgaven
lopen snel op en er ontstaat snel een opwaartse druk op sociale premies, waardoor
de wig weer dreigt toe te nemen: alle aanleiding voor waakzaamheid.De tweede dreiging zou het feit kunnen zijn dat de loonontwikkeling zich
niet op tijd aanpast aan de teruglopende vooruitzichten. De VVD-fractie is
met het kabinet hoopvol gestemd dat de sociale partners zich volop bewust
zijn van dit gevaar en verwacht dat zij gezamenlijk verstandige beslissingen
nemen. Wat ons betreft, is loonmatiging het parool.Toch is het goed dat de regering de gelegenheid van dit debat gebruikt
om haar visie te geven op de ontwikkelingen, met name op de vraag ten aanzien
van de meerjarige groeiverwachtingen. Ook al halen we volgend jaar mogelijk
1% minder groei dan ingecalculeerd, de doelstellingen voor de gehele kabinetsperiode
behoeven daardoor niet in gevaar te komen, maar uitgesloten is het ook niet.
De VVD-fractie wil op tijd bijsturen en zal daartoe ook een aantal opmerkingen
maken.Ten aanzien van de inkomsten is onze vraag wat de invloed is van 1% minder
groei voor 1999, daarbij echter wel rekening houdend met de hogere groei van
de belastingopbrengsten van het afgelopen jaar en de structurele doorwerking
daarvan. Heeft de regering al enig zicht in de mogelijke afwijking ten opzichte
van de vastgestelde begroting 1999? Bij eventuele afwijking ligt de afspraak
hoe dit verschil te verwerken, zowel positief als negatief. Daarover hoeven
wij wat mij betreft de discussie dus niet te heropenen.Ten aanzien van de kosten hebben wij grotere zorgen. Er zijn al enkele
tegenvallers: de extra kosten van het asielbeleid, de afwikkeling van de waterschade,
de dekking van de wet-Van Ardenne-van der Hoeven, incidentele en structurele
meevallers van grotere omvang – behoudens de rentepost – zijn
op dit moment niet te verwachten. Ook is er de problematiek van de lage olieprijzen,
de lage dollarkoers en de effecten daarvan op een aantal financieringsbronnen.Voorzitter! Toch zijn er nog andere en grotere onzekerheden. De loon-
en prijsontwikkeling kan reeds een ruilvoetverlies voor de overheidsuitgaven
opleveren van 1,5 mld., zo meldden de antwoorden van de regering. Bovendien
kan extra geld nodig zijn voor werkloosheidsuitkeringen, want elke procent
minder groei levert 14.000 werklozen meer op. Ook andere sociale uitgaven
staan onder druk. De uitgaven voor de WAO baren ons zorgen, omdat het aantal
mensen dat gebruik maakt van de WAO weer stijgt. Een volumebeleid is dan van
groot belang om op tijd te voorkomen dat de uitgaven opnieuw de pan uitrijzen.
Heeft de regering al zicht op de totale financiële consequenties van
1% minder groei, met name voor de kostenkant van de begroting, dus binnen
het afgesproken uitgavenkader?Voorzitter! Wij komen dan vanzelf bij het onderwerp van de tussentijdse
bezuinigingen.De heer De Haan (CDA):Wanneer wilt u die informatie hebben? Pleit u met mij voor een vervroegde
rapportage van de regering aan de Kamer over de consequenties van die negatieve
ontwikkelingen?De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Ik heb mijn vraag net heel nadrukkelijk gesteld in de richting
van de regering. Ik wil kijken hoever wij vandaag komen met antwoorden van
het kabinet bij monde van de minister van Financiën om de grove rekenpartijen
die hier vanochtend hebben plaatsgevonden, waarin wij met miljarden tegelijk
de tegenvallers hebben opgeteld, iets te kunnen nuanceren. Ik hoop in de loop
van dit debat, mede naar aanleiding van de antwoorden van de regering, verder
van gedachten te kunnen wisselen over dit onderwerp. Ik mag toch aannemen
dat de minister die vraag heeft verwacht.Tussentijdse teruggang van inkomsten leidt niet tot snelle bezuinigingen,
zo is afgesproken. De uitgaven moeten volgend jaar echter wel binnen de vastgestelde
kaders passen. Daarvoor kunnen bezuinigingen nodig zijn. Denkbaar is ook dat
de regering ervoor kiest enkele intensiveringen te temporiseren. De VVD vraagt
de regering spoedig inzicht te geven welke voorstellen zij denkt te doen om
zo vroeg mogelijk in het jaar de begroting bij te sturen. Ik pleit er nadrukkelijk
voor om beslissingen niet later te nemen dan bij de Voorjaarsnota en zeker
niet langer uit te stellen, omdat later bijsturen leidt tot een veel grovere
methodiek van bijsturen dan in een vroeg stadium bijsturen.De heer De Haan (CDA):Is mijn constatering juist dat u met deze uitspraken duidelijk afstand
neemt van de opvattingen van de heer Crone en de heer Bakker dat het allemaal
zo'n vaart niet loopt? U zegt dat er wel moet worden aangepast.De heer Van Beek (VVD):Die constatering is niet juist, omdat u de betogen van de heer Crone en
de heer Bakker anders interpreteert dan ik heb gedaan. De heer Crone zegt:
als er tegenvallers zijn, staan wij ervoor dat de problemen worden opgelost.
Hij heeft dat in zijn betoog echter niet zwaar aangezet. Ook de heer Bakker
heeft aangegeven dat het denkbaar is dat wij komend jaar moeten bijbuigen.
Er is wel een verschil in toonzetting tussen de drie betogen, maar het zou
vreemd zijn als dat er niet was geweest.De heer De Haan (CDA):U pleit toch uitdrukkelijk voor temporisering van beleidsintensiveringen,
tenzij ik doof ben. De heer Bakker heeft steeds gezegd: milieu, infrastructuur;
dat moet allemaal doorgaan. Ik constateer toch dat u een volstrekt andere
opvatting heeft. U pleit wel voor temporisering. Ik heb dat toch goed gehoord?De heer Van Beek (VVD):Ook uw indruk van mijn betoog is niet juist. Ik sluit temporisering zeker
niet uit. Ik heb het woord heel bewust gebruikt. In die zin is er een verschil
tussen mijn betoog en dat van de heer Bakker. Ik pleit er echter niet voor.
Ik maak geen onderscheid tussen de bestaande begrotingsposten en de toegevoegde
begrotingsposten. Als je met de ene hand gaat temporiseren, moet je je realiseren
dat je bij tekorten met de andere hand bezuinigingen moet doorvoeren. Dan
is het van belang te weten of het een tijdelijk probleem is dat in de loop
van de periode zal worden opgelost. Temporiseren zou dan misschien een makkelijkere
methodiek zijn om het probleem op te lossen dan door te gaan met intensiveren
en tegelijkertijd zware bezuinigingen in te zetten.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Wij zullen dat debat te zijner tijd wel hebben. Ik zou inderdaad
niet staan te springen om die intensiveringen, die ik geen luxe maar een noodzaak
heb genoemd, te temporiseren. Zouden voor de heer Van Beek ook temporiseringen
in omgekeerde richting mogelijk zijn, in die zin dat die moeten kunnen worden
versneld?De heer Van Beek (VVD):Ik vind dat je op zo'n moment niets mag uitsluiten. Als je dogmatisch
vasthoudt aan een aantal problemen, maak je de oplossing van het probleem
alleen maar moeilijker. Je moet dan dus naar alle mogelijkheden kijken; om
die reden heb ik deze mogelijkheid genoemd. Politiek-inhoudelijk ben ik het
namelijk met de heer Bakker eens dat wij die intensiveringen niet voor niets
hebben gedaan. Wij hebben ervoor gevochten om die keuzes mogelijk te maken.
Die keuzes zijn politiek-inhoudelijk van groot belang. Je spreekt dit soort
teksten dus niet voor de lol uit. Op het moment dat je moet bijsturen, moet
je die dingen aanpakken die technisch mogelijk zijn en politiek-inhoudelijk
het minste pijn doen.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik vind het wat ingewikkeld dat de heer Van Beek in zijn betoog uitgebreid
uitweidt over de wijze waarop problemen die zich het komende jaar eventueel
zullen voordoen, moeten worden opgelost, maar dat hij evenals de heer Bakker
geen uitspraak wil doen over de omvang van de te verwachten problemen. Laten
wij nu eerst eens van gedachten wisselen over hoe die problemen eruitzien.
Vervolgens kun je dan een debat voeren over hoe je die problemen gaat oplossen.
Daar begint het toch mee.De heer Van Beek (VVD):Wij stellen elkaar nu telkens weer dezelfde vragen. Wij willen allemaal
heel graag weten hoe groot het probleem is. Die vraag heb ik ook expliciet
aan de minister gesteld; die zit al de hele ochtend zo rustig. Natuurlijk
willen wij hem graag in het debat betrekken, want wij vernemen graag wat zijn
verwachtingen met betrekking tot dit soort bedragen zijn. Het is natuurlijk
essentieel om te weten of het een tijdelijk of een structureel probleem. is.
Daarnaast is van belang of wij op zoek zijn naar miljoenen, honderden miljoenen
of miljarden. Voordat wij daar echt zicht op hebben, kunnen wij natuurlijk
niet met elkaar de discussie aangaan over waar wij denken dat die bedragen
moeten worden gevonden.De heer Vendrik (GroenLinks):U komt met oplossingen voor een probleem dat nog niet eens is gesteld.
De heer Bakker wil zelfs al een aantal begrotingsposten uitsluiten van een
eventuele oplossing van een probleem dat nog niet is gesteld.De heer Van Beek (VVD):Als mijn bijdrage aan het debat zo wordt geïnterpreteerd dat ik de
oplossingen aanbied, dan mag dat zo blijven. Ik constateer dat er een probleem
aankomt. Ik wil graag weten hoe groot het probleem is en of het een structureel
of een incidenteel probleem is. Ik vind in ieder geval dat binnen de kostenkaders
de begroting dekkend moet zijn. Dat houdt in dat ik bereid ben om de discussie
aan te gaan over de noodzakelijke ingrepen.De heer Van Dijke (RPF):Ik kan mij niet voorstellen dat collega Van Beek zich in dit debat opstelt
als iemand die geen idee heeft van wat er aan de hand is aan
problemen en dat hij eerst met belangstelling de antwoorden van de minister
afwacht om zich een idee te vormen van wat er in Nederland aan de hand is.
Er zijn toch warempel meer indicatoren dan een termijn van de minister, hoe
belangrijk die op zichzelf ook is?De heer Van Beek (VVD):Ik heb wel een idee dat er een probleem aankomt. Ik heb er ook al een
aantal bedragen bij genoemd. Ik wil echter graag een indruk krijgen van de
totale omvang. Vanochtend heeft een aantal sprekers de kans op de bedragen
gemaximaliseerd. De heer Vendrik kwam tot een probleem van 10 mld. De heer
Crone heeft geen bedragen genoemd, los van het bedrag van 4 mld. aan rentevoordelen
dat er tegenover staat. Ik probeer de nuance weer terug te krijgen. Ik wil
een gevoel gaan krijgen over de aard van het probleem dat wij echt tegemoet
gaan. Vandaar ook dat wij dit debat met elkaar voeren.Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog. In dit kader is van belang dat alle
afgesproken besparingen uit het regeerakkoord daadwerkelijk worden gerealiseerd.
Afspraak is dat anders alternatieven worden aangewezen. Graag hoor ik hierover
meer van de minister.Na alle discussies van de laatste maanden vraagt de VVD-fractie vandaag
eens niet naar de afdracht aan de EU. Wij gaan ervan uit dat de 1,3 mld. besparingen
minimaal worden gerealiseerd.Vervolgens kom ik te spreken over de financiële discipline. De huidige
verwachtingen vragen een aanscherping van de budgetdiscipline maar vooral
ook een consequent nakomen van gemaakte afspraken. Voorstellen van het kabinet
of van de Kamer waarvoor geen adequate dekking wordt aangegeven, dienen niet
te worden gehonoreerd. Dat lijkt een heel simpele uitspraak, maar de discussies
van de afgelopen dagen – met name vorige week – maken het nodig
om die opmerking nog eens te maken. Ik vind ook dat degene die het voorstel
doet, in principe voor de dekking zou moeten zorgen. Het is mij namelijk opgevallen
dat er in de sfeer van moties en amendementen een aantal open formuleringen
zijn gehanteerd. In dat kader heeft mijn fractie vragen over de brief van
het kabinet, ondertekend door staatssecretaris De Vries, met betrekking tot
een belastingmaatregel. Er staat dat besloten is dat het kabinet in het kader
van het belastingplan voor het jaar 2000 met terugwerkende kracht tot 1 januari
1999 fiscale maatregelen zal uitvoeren die tot een verbetering van de inkomenspositie
van jonggehandicapten zullen leiden en dat de budgettaire dekking van deze
maatregel plaats zal vinden binnen het totale financiële kader van het
belastingplan voor het jaar 2000. Zo eindigt de heer De Vries zijn beantwoording
naar aanleiding van een ingediende motie bij het debat over de begroting van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ik vraag mij af of dit nu het type dekking
is dat behoort bij een behoedzaam financieel scenario. De VVD-fractie staat
afwijzend tegenover deze wijze van dekken.De heer Van Dijke (RPF):Mag ik collega Van Beek vragen waarin deze dekking zich nu principieel
onderscheidt van de dekking die werd gevonden voor de 850 mln. voor koopkrachtreparatie
tijdens de laatste maanden van het vorige kabinet.De heer Van Beek (VVD):Op die dekking was ook van alles aan te merken. Die verschillen zijn niet
zo groot. Je trekt een enorme wissel op de toekomst, want je gaat ervan uit
dat er op dat moment geld te besteden is middels het belastingplan en je legt
in wezen een preprioriteit neer, zonder een integrale afweging. Als de Kamer
met een dergelijk verzoek was gekomen, zou het kabinet daar waarschijnlijk
grote bezwaren tegen hebben. Ik pleit er nadrukkelijk voor om in ieder geval
niet op deze wijze te dekken.De heer Van Dijke (RPF):Vorige keer bent u er wel mee akkoord gegaan. Ik neem aan dat u dat nu
ook weer zult doen, want toen lagen er verkiezingen in het verschiet en nu
worden er statenverkiezingen gehouden. Misschien werpt dat een ander licht
op de zaak. Ik vraag mij af waarom u zich tijdens de begrotingsbehandeling
zo terughoudend opstelde als u zulke grote bezwaren tegen deze dekking hebt.De heer Van Beek (VVD):Verkiezingen hebben daar niets mee te maken. Het probleem waar wij ten
tijde van het vorige kabinet voor stonden, was buitengewoon groot en daar
moest een oplossing voor gevonden worden. Niet voor niets is gisteren door
de VVD-fractie naar aanleiding van het beschikbaar komen van deze brief gevraagd
de stemming nog een aantal dagen uit te stellen. Wij willen namelijk de discussie
over die dekking eerst nog intern en in het openbaar met de minister Financiën
voeren. Afhankelijk van die gedachtewisseling zal de fractie besluiten dit
voorstel aanstaande donderdag te steunen. Wij hebben steeds onderstreept dat
wij het doel sympathiek vinden, maar dat wij het alleen kunnen steunen als
de financiering betrouwbaar is. Daarom breng ik dit punt nu ook ter sprake.Voorzitter! Er moet een strikte scheiding blijven tussen de uitgaven en
de inkomsten. Daarover is in het regeerakkoord een duidelijke afspraak gemaakt.
Toch merk ik dat in allerlei voorstellen pogingen worden gedaan om onder die
afspraak uit te komen.De begroting dient sluitend te zijn binnen het afgesproken uitgavenkader.
Dat betekent dat wij, als het kader voor de begroting voor 1999 vaststaat,
ervoor moeten zorgen dat de uitgaven binnen dat kader passen.Nu de begroting onder spanning komt te staan, is er geen ruimte meer voor
generale compensatie binnen het gehele uitgavenkader. Daarom moet er nu sprake
zijn van specifieke compensatie binnen de rijksbegroting, de sociale zekerheid
en de zorg. Elk der delen dient sluitend te zijn. Dit heeft consequenties
voor de noodzakelijke kostenbeheersing binnen de zorg en voor de eventuele
tegenvallers binnen de sociale zekerheid. Tegenvallende kostenontwikkelingen
in de zorg dienen dus binnen de sector te worden opgevangen. Dat geldt ook
voor de sociale zekerheid. Ook daar zullen meevallers en tegenvallers elkaar
moeten compenseren.Bij de opstelling van de begroting 2000 is het van groot belang dat een
eventuele lagere groei integraal wordt verwerkt en dat zo nodig extra bezuinigingen
worden ingeboekt. Het financieringstekort mag in de begroting 2000 niet opnieuw
extra stijgen. Daarom is het zo belangrijk te weten wat de meerjarengroeiverwachtingen
zijn.Tussentijdse tegenvallers bij de inkomsten gaan deels ten laste van het
financieringstekort. Voorzienbare tegenvallers bij het opstellen
van de begroting dienen direct te worden gecompenseerd.Voorzitter! Het financieringstekort blijft onze belangstelling houden.
Niet als doel maar als noodzaak voor een gezond financieel beleid dient het
EMU-tekort te dalen en als het enigszins kan in de richting van het nulpunt
te gaan. Gelukkig daalt het tekort in de Najaarsnota 1998 weer iets, maar
onze vreugde wordt getemperd door de vooruitzichten voor het komende jaar.
In de komende periode is de vastgestelde 1% niet alleen een inspanningsverplichting,
maar ook een resultaatsverplichting. De laatste weken worden regelmatig pogingen
ondernomen een bedrag dat is ingeboekt voor een belastingverlaging in 2001
te gebruiken of deels te gebruiken voor de verhoging van uitgaven. De VVD
zal zich hier elke keer tegen verzetten. De belastingverlaging is een belofte
aan de kiezers. Dit bedrag is het minimum dat nodig is voor de invoering van
het belastingstelsel 21ste eeuw. Tenslotte is het tegen de afspraken dat extra
inkomsten worden gebruikt voor het verhogen van de uitgaven. Afblijven dus,
voorzitter!De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Hier gaan twee scherpe politieke uitspraken achter elkaar
door de zaal, waarover ik graag verduidelijking wil hebben. De eerste is dat
het financieringstekort geen doel meer is in het regeerakkoord. Ik begrijp
niet goed wat de heer Van Beek hiermee bedoelt. Het financieringstekort is
nu de resultante en zo hoort het ook. En wat het belastingplan betreft zijn
wij het erover eens dat wij veel geld nodig zullen hebben om het belastingplan
op het vlak van de extra lastenverlichting te realiseren. Over de precieze
verdeling van die lastenverlichting en over de vraag in hoeverre deze bij
de hoge en middeninkomens terechtkomt, hebben wij met elkaar nog een discussie
te voeren.De heer Van Beek (VVD):Het financieringstekort is inderdaad een resultante, maar geen toevallige
resultante. Het doel dat wij daarbij met elkaar hebben afgesproken is inderdaad,
gebaseerd op het behoedzaam scenario, uit te komen op een tekort niet hoger
dan 1%. Wij weten dat het denkbaar is dat dit tekort, als wij de groeidoelstelling
niet halen en er aan inkomstenzijde een tegenvaller is, iets zal oplopen.
Overigens is dat aan de bovenrand weer afgegrendeld door de afspraken die
wij Europees gemaakt hebben. Wij moeten echter wel voorkomen dat we de ruimte
die er nu is tussen de 1,2% waarop we nu staan en de 2,99% die het tekort
maximaal technisch mag zijn, in snel tempo laten vollopen.De heer Crone (PvdA):Maar U accordeert toch ook de 'formule bij tegenvallers' die niet in het
regeerakkoord maar in de Miljoenennota staat? Tegenvallers gaan in de verhouding
driekwart/eenkwart ook naar het tekort.De heer Van Beek (VVD):Zeker, als het tenminste om tegenvallers aan de inkomsten- en niet aan
de uitgavenzijde gaat. Daar is mijn betoog op gebaseerd.Voorzitter! Ik kan een concreet voorbeeld geven aan de hand van een voorliggende
motie die in dit verband heel vervelend is, namelijk de motie van de heer
Van Zijl, zoals die waarschijnlijk donderdag in stemming komt. In die motie
wordt nog eens nadrukkelijk gesproken over een onderzoek naar de inkomenspositie
van gezinnen met kinderen met lage inkomens. In de motie staat 'indien dit
onderzoek daartoe aanleiding geeft, bij de aanwending van de gereserveerde
ruimte voor de lastenverlichting in het kader van het belastingplan 21ste
eeuw, bij voorrang de inkomenspositie van deze groep te verbeteren'. Op die
manier, voorzitter, zijn wij als wij niet uitkijken de volgende jaren elke
keer bij motie bezig om het bedrag dat is ingeboekt voor het totale belastingplan
deels te gebruiken of deels dubbel te gebruiken. Wij zullen erg waakzaam zijn
om dat te voorkomen.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Wat belet de VVD-fractie om ook nu al in de aanloop naar de
discussie over de precieze verdeling van de te besteden middelen piketpaaltjes
te slaan voor de teneur van de discussie? Het gebeurt hier en niet meer en
niet minder.De heer Van Beek (VVD):Ik denk dat ik dat bij de algemene financiële beschouwingen heel
uitdrukkelijk heb gedaan door er bij de behandeling van het plan op te wijzen
dat met name de middeninkomens er slecht uitkomen. Het punt is dat als wij
te veel paaltjes slaan met steeds wisselende meerderheden wij uiteindelijk
een wel heel vreemd speelveld overhouden. Op zichzelf is het geen probleem
dat er van verschillende kanten wordt aangegeven waarmee rekening moet worden
gehouden. Het prioritair oplossen van bepaalde problemen binnen het bedrag
geeft uiteindelijk de situatie dat het totale probleem niet meer oplosbaar
is.De heer De Haan (CDA):Ik wil graag wat verheldering. Ik heb goed begrepen dat voor de inkomstentegenvallers
een formule bestaat. Stel, er komen allerlei inkomstentegenvallers bij de
gasbaten en ga zo maar door. Mogen die aanleiding zijn voor een forse verhoging
van het financieringstekort, ja of nee?De heer Van Beek (VVD):Die laatste vraag beantwoord ik met 'nee'. Dat deel van de gasinkomsten
dat naar het FES gaat, moet in ieder geval in de meerjarenraming van het FES
gedekt worden. De heer De Haan weet dat er op basis van de laatste berekeningen
al een gat is van 720 mln. bij de inkomsten en uitgaven van het FES. Dat kan
nog iets hoger worden op het moment dat de huidige olieprijzen en de huidige
dollarkoers op dit niveau blijven. De verwachting is dat het niveau zal groeien
naar het niveau waarvan men in de berekening is uitgegaan. De VVD-fractie
is overigens de enige fractie die in het onderhoud hierover met de minister
van Economische Zaken gepleit heeft om het gat niet aan het einde van de periode
op te vullen, maar zo snel mogelijk. Het gat moet dus bij voorkeur aan het
begin van de periode gevuld worden door belastingmeevallers.Een ander punt is dat bij het FES de afspraak bestaat dat het nooit negatief
kan staan. Bij de voorliggende onttrekkingen in het kader van met name de
infrastructuur zal het nodig zijn om als er tekorten ontstaan, de tekorten
in deze periode aan te vullen om de financiering van de infrastructuur niet
onder druk te zetten. In die zin denk ik dat er geen sprake is van verschillen.
Ik moet er overigens bij zeggen dat met name de vertegenwoordiger van het
CDA, de heer Leers, ervoor pleitte om bedragen uit het FES naar voren te halen en de prioriteitenstelling ten aanzien van het aanvullen van
het FES niet aan de voorkant, maar aan de achterkant te leggen.De heer Marijnissen (SP):Ik ga terug naar de waarschuwing van de heer Van Beek aan het adres van
de PvdA. De initiatieven van de heer Van Zijl werden tot twee keer toe op
de korrel genomen. Mijn vraag is hoe deze opmerking politiek te duiden is.
Is dit een 'waarschuwinkje' of is dit 'eens, maar nooit weer'? Is het voorstel
van Van Zijl strijdig met het regeerakkoord? Hoe moet ik dat wat de heer Van
Beek tot twee keer toe gezegd heeft politiek duiden?De heer Van Beek (VVD):Ik heb deze voorbeelden genoemd omdat ik van mening ben dat als wij door
tussentijdse prioriteitenstellingen de afwegingsmogelijkheden en de speelruimte
voor de komende jaren beperken, het mogelijk is dat uiteindelijk het hele
belastingplan in de problemen komt. Dat zou het allerslechtste zijn wat wij
hierbij kunnen bereiken. Het gaat mij niet om iets in de sfeer van 'eens,
maar nooit weer'. Dat is niet de terminologie waarin wij met elkaar praten.
Ik vind wel dat men in een openbaar debat moet kunnen aangeven wat wel en
wat niet zou moeten. Ik vind dat de 5 mld., zoals wij die gereserveerd hebben
in het regeerakkoord, gebruikt moet worden voor het doel waarvoor dit bedrag
is opgenomen.De heer Marijnissen (SP):Volgens mij heeft de heer Van Beek ook bezwaar tegen de manier waarop
de motie rond de jonggehandicapten is gedekt.De heer Van Beek (VVD):Ja. Dat is met name een opmerking die ik richt aan het kabinet. Ik doel
dan op de dekking zoals die door de heer De Vries namens het kabinet is aangegeven,
vooruitlopend op het belastingplan in het jaar 2000. Ik kan mij voorstellen
dat men zegt voornemens te zijn, indien dat mogelijk is, het probleem volgend
jaar op te lossen. Dat zou voor mij een heel adequaat antwoord zijn. Dat was
echter niet het antwoord. De tekst die nu is gebruikt, is dat het sowieso
doorgaat en dat het financieel probleem dat daardoor ontstaat of de financiële
teruggave die daardoor ontstaat, opgelost moet worden in dat kader. Daarmee
ligt er een heel duidelijke preprioriteit en is de beslissing in wezen al
genomen.De heer Marijnissen (SP):Ik stel toch vast dat de VVD-fractie bezwaar heeft tegen de manier waarop
door de PvdA-fractie op in ieder geval twee punten is geopereerd verleden
week, bij de behandeling van de begroting voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Ik ken uw fractie, als het om het financieel-economisch beleid gaat, toch
als een fractie van de 'die-hards', de rigide mensen die weten hoe het moet
en die strakke lijnen aanhouden. Neem een voorbeeld aan uw minister. U maakt
bezwaren en als ik dan vraag hoe ik dat politiek moet duiden en of het in
strijd is met het regeerakkoord, zegt u: nu ja, wij praten niet in termen
van 'eens maar nooit weer'. Zo ken ik de VVD-fractie helemaal niet. Uw partij
is toch altijd heel strikt bij dit soort dingen? Als u dit toelaat en voor
die motie stemt, gaan die rooie rakkers van de PvdA dóór, hoor.
Ik ken fracties in de Kamer die de PvdA daar ook nog toe zullen aanmoedigen.
Let op uw zaak!De heer Van Beek (VVD):Het is heerlijk om bij de heer Marijnissen in de leer te mogen gaan, voorzitter.
Ik denk dat zijn waarschuwing goed ter harte wordt genomen, maar wij zijn
nog niet in dit stadium. Wij voeren over deze post nog een inhoudelijke discussie
met elkaar en de VVD-fractie zal, afhankelijk van die discussie, nog gaan
besluiten of ze de motie al dan niet zal steunen. Ik geef nu wel aan waar
de grenzen liggen en het zal duidelijk zijn dat dit punt op de grens ligt,
of er al overheen is. Daarom heb ik dit punt vandaag ook opnieuw aan de orde
gesteld.Men mag ervan uitgaan dat ook de komende jaren de VVD-fractie buitengewoon
consequent zal zijn als het gaat om het financiële beleid. Het heeft
ons bijzonder veel pijn gedaan dat wij nog geen twee weken geleden tegen het
initiatiefontwerp-Van Ardenne-van der Hoeven moesten stemmen. Wij waren het
daar volstrekt mee eens, maar er lag geen financiële dekking onder en
daarom hebben wij tegen dit ontwerp gestemd, met alle consequenties van dien,
want die moeten ook goed uitgelegd worden. In ieder geval geeft dat aan dat
naar onze mening dekking en financiering van voorstellen structureel goed
geregeld moeten zijn. Juist als de zaak onder spanning staat, moet je dat
nog strikter vasthouden dan wanneer je toch al weet dat er het komende voorjaar
of najaar wel weer extra middelen te besteden zullen zijn.De heer Marijnissen (SP):Ik heb toch de indruk dat de grenzen waar de heer Van Beek nu over spreekt,
vrij flexibel zijn. Zo ken ik de VVD overigens ook wel weer, als een dualistische
partij. De VVD zal het vast niet blokkeren als de PvdA van tijd tot tijd een
coalitie sluit met de oppositie, of dat nu het CDA is of GroenLinks of de
SP, om op een aantal punten het Paarse beleid in sociaal opzicht bij te stellen.
U tolereert dat wel, zo begrijp ik.De heer Van Beek (VVD):Wij zullen altijd deelnemen aan die discussie. Het meedoen aan die discussie
is niet het voorrecht van alleen andere partijen. Ik ga ervan uit dat wij
gezamenlijk zoeken naar de wijze waarop wij onze verkiezingsprogramma's inhoud
kunnen geven, maar één ding is zeker: als er voorstellen liggen
die geld kosten, zal door ons altijd de dekking van de voorgestelde uitgaven
heel nadrukkelijk in de beschouwingen worden meegenomen, ook als wij op zichzelf
sympathiek tegenover die uitgaven staan.Een paar opmerkingen over de internationale economische ontwikkelingen,
want niet alleen Nederland wordt geconfronteerd met een economische teruggang.
Ook andere landen, met name binnen de EU, hebben wellicht nog meer dan Nederland
te maken met druk op de overheidsfinanciën. Wij vragen de regering nadrukkelijk
de vinger aan de pols te houden ten aanzien van de EMU-criteria betreffende
het financieringstekort in de lidstaten. De VVD-fractie is ondanks vastgestelde
afspraken niet op voorhand gerustgesteld.Bij de financiële beschouwingen informeerde de VVD-fractie of zicht
bestaat op de effecten van de pensioenverplichtingen in andere EMU-landen
op de begrotingstekorten van deze landen. Met de toenemende vergrijzing zullen
de landen die een pensioenvoorziening hebben op basis van een omslagstelsel,
een steeds groter deel van hun publieke middelen moeten reserveren
voor de ambtenarenpensioenen. Het is zeer de vraag of de betreffende landen
erin zullen slagen de benodigde middelen te vinden op hun begrotingen. Het
is dan ook dringend gewenst dat de omvang van dit probleem en de consequenties
daarvan voor de financiële stabiliteit in de EMU-landen wordt onderzocht.
Wij verzoeken de minister deze problematiek aan de orde te stellen in de Europese
gremia.Een korte opmerking over de invoering van de euro, want wij hebben met
belangstelling gelezen dat de president van de onafhankelijke Europese Centrale
Bank, de heer Duisenberg, onderzoek gaat doen naar de mogelijkheid om de euro
in Europa sneller ingevoerd te krijgen. Op welke termijn verwacht de minister
op dit punt nieuwe feiten die van invloed kunnen zijn op het Nederlandse standpunt?
De VVD heeft nog steeds een sterke voorkeur voor een snelle invoering. Wij
hopen binnenkort separaat over dit onderwerp te spreken, maar ik zeg nu al
dat onze inzet blijft om ver onder de termijn van een maand uit te komen.
De discussie gaat echter om de argumenten en die zullen wij binnenkort met
elkaar uitwisselen.Ik maak nog een korte opmerking over de taxfree-inkopen, niet omdat dit
zo'n belangrijk onderwerp is, maar wel omdat het nog onlangs aan de orde was
bij de bespreking van het verslag van de Ecofin-raad. Toen werd door de minister
gezegd dat deze discussie achter de rug was en een gelopen koers. Na dit weekend
staat het onderwerp echter weer op de politieke agenda. Nederland heeft op
dit dossier altijd een consequente stellingname gehad en ik vraag nu opnieuw
hoe de minister de Europese politieke situatie inschat.De heer Van Dijke (RPF):Ik mag toch aannemen dat collega Van Beek de opstelling steunt die de
minister-president en de minister hebben gekozen, namelijk dat Nederland zich
aan de gemaakte afspraken zal houden?De heer Van Beek (VVD):Zeker. Het punt is echter dat wij na de bespreking van het verslag twee
weken geleden de indruk hadden dat dit afgelopen was en dat de overgangstermijn
voorbij zou zijn. De afgelopen week hebben de regeringsleiders dit onderwerp
echter opnieuw op de agenda geplaatst en doorgeschoven naar de ministers van
financiën. Ik wil graag horen wat de politieke inschatting is van die
stap van de kant van het kabinet.Voorzitter! Wellicht kan de minister de komende tijd iets minder lachen
gelet op de financiële vooruitzichten. Nu de omstandigheden iets minder
zijn, dienen de doelstellingen echter zeer scherp in de gaten worden gehouden.
Nu blijkt de echte stuurmanskunst. De VVD vraagt een strikt en gedisciplineerd
financieel beleid en zo nodig een snel bijsturen om te voorkomen dat de bereikte
resultaten van de afgelopen jaren worden verspeeld.De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! In zijn sinterklaasrede heeft de minister van Financiën
aangegeven dat hij niet van plan is in het voorjaar de goede sint te spelen,
maar eerder de zwarte Piet. De minister voorspelde een onrustig voorjaar,
omdat de neerwaartse bijstelling van de begroting altijd met tumult gepaard
gaat. Nu moet ik zeggen dat ik de minister niet meer terug ken. Bij de algemene
financiële beschouwingen was hij de rust zelve. Hij zei dat het systeem
in evenwicht is, dat bij meevallers een groot deel naar het tekort gaat en
naar extra lastenverlichting en bij tegenvallers een groot deel ten laste
zal gaan van het tekort en de lastenverlichting wat kleiner zal worden. Hij
zag geen enkele reden tot paniek en zei dat hij zo'n beetje in winterslaap
ging. Zijn huidige opstelling en de uitspraken aan het adres van de pers lijken
echter weinig met rust te maken te hebben, maar eerder met paniek in de tent.
Nu wil een gezegde dat als de president van de Verenigde Staten niest, de
wereldeconomie een probleem heeft. Ik heb begrepen dat deze minister ook even
heeft getobd met zijn gezondheid en prompt zijn de cijfers slechter. Ik hoop
niet dat hier ook een causaal verband is, want dan hebben wij echt een probleem
en zullen wij een privé-arts voor hem moeten aanstellen. Even zo goed
wordt de indruk gewekt dat er paniek is in de tent. Cijfers worden altijd
politiek geïnterpreteerd en dat gebeurt ook hier weer. D66 heeft zich
zeer duidelijk gecommitteerd aan de intensiveringen en zegt dat die heilig
zijn. De VVD-fractie vindt dat er wellicht moet worden getemporiseerd. Tegelijkertijd
zegt de D66-fractie dat het allemaal nogal meevalt, terwijl de VVD-fractie
benadrukt hoe ernstig de situatie is. Dit is altijd een probleem met cijfers
en het is niet uniek als het om financiën gaat; wij komen dit op alle
dossiers tegen. Feit is wel dat de minister-president in ieder geval heeft
aangekondigd dat het kabinet zich in het voorjaar moet buigen over bezuinigingen.
Hoe verklaart de minister zijn onrust? Ik heb zojuist in een notendop verteld
hoe hij de financiële situatie schetste. Gelooft hij niet meer in zijn
eigen scenario? Krijgt de secretaris-generaal van het ministerie van Economische
Zaken, de heer Van Wijnbergen, eigenlijk niet met terugwerkende kracht gelijk?
In september jongstleden uitte hij grote twijfels over de financieel-economische
vooruitzichten, althans hij stelde de vraag of het behoedzame scenario van
het kabinet wel zou zijn opgewassen tegen eventuele tegenvallende economische
groei. Ik zou de minister willen vragen of hij met terugwerkende kracht geen
spijt heeft van het feit dat hij onder Paars I wel sinterklaas heeft gespeeld
door 8 mld. structureel en nodeloos aan het bedrijfsleven weg te geven. Hoe
het ook zij, wij hebben nu te maken met extra uitgaven in verband met de waterschade,
het millenniumprobleem, het groeiend aantal WAO'ers, de medicijnkosten, tekorten
bij de sociale fondsen en de ziekenfondsen en meer asielzoekers dan verwacht,
althans in de ogen van de regering. Tegelijkertijd is sprake van lagere aardgasbaten.
Erger nog is een dalende economische groei. Voorspelde het CPB eerder nog
een groei van 3%, nu zou het 2,25% zijn. Wereldhandel en -productie zijn gedaald
van 6,5 naar 3,5 en van 3 naar 1,5. De Aziëcrisis zou toch aan ons voorbijgaan,
was het verhaal. In Rusland en in Zuid-Amerika bestonden al voortekenen dat
Europa niet gevrijwaard zou kunnen blijven van nadelige gevolgen. De vraag
is wat zwarte Piet met de roe gaat doen. Die heeft hij altijd en hij heeft
ook nog een zak. Op wiens rug zal die roe nu neerkomen? Waar gaat het kabinet
bezuinigen? Dat is voor onze fractie een essentiële vraag.De heer Crone (PvdA):De heer Marijnissen spreekt over de roe, maar in de zak
zitten de pakjes. Komt hij daar nog aan toe?De heer Marijnissen (SP):Nee, dat is de zak van sinterklaas. Daar gaan altijd kindjes in. Dat is
heel erg. Ik heb er heel even in gezeten en dat is heel erg. Ik heb het onder
Paars I meegemaakt. Er worden bezuinigingen doorgevoerd, de tweedeling groeit,
de armoede wordt niet opgelost. Daar gaat het mij om. Als de minister van
Financiën afwijkend van zijn eerdere houding in het vorige kabinet nu
allerlei problemen gaat aankondigen en gaat meezingen in het koor dat er somber
weer op komst is en dat er bezuinigd moet worden, dan vrees ik dat die roe
uit de zak wordt gehaald. Er kunnen een aantal intensiveringen ter discussie
worden gesteld. Dat is al door de VVD gebeurd. Iedereen weet dat intensiveringen
waartoe Paars II heeft besloten, het minimum is.De heer Crone (PvdA):U ziet probleem die ik niet zie. Als er tegenvallers zijn, zijn er problemen.
De intensiveringen gaan door en zijn niet afhankelijk van het uitgavenkader
als zodanig. De koppeling gaat door. Er zijn geen signalen dat de economie
zover terugvalt dat het niet meer kan. Daar zijn vaste formules voor.De theoretische kennis van de heer Marijnissen is achtergebleven. Zwarte
Piet heeft niet meer die rol die hij suggereert, in ieder geval niet in de
omgeving van mijn kinderen. Zwarte Piet deelt ook cadeautjes uit en is ook
lief voor de kinderen.De heer Marijnissen (SP):Ach goh. Dat is toch niet de traditionele rol van zwarte Piet. Die had
toch echt een roe. Ik weet niet wat u als u thuis verkleed bent als zwarte
Piet en op de ramen staat te bonzen, met de roe doet. De roe is bedoeld om
kindertjes te straffen. Zo gaan ook de liedjes.De voorzitter:U beiden doet aan geschiedvervalsing. Voor alle kindertjes in Nederland
is het goed om op te merken dat als sint en Piet komen, ze een zak hebben
gevuld met pakjes. Vervolgens kunnen stoute kindertjes in die zak. Dat is
het ouderwetse verhaal.De heer Marijnissen (SP):Ik wil dit niet tegenspreken. In het beeld dat ik gebruikte, was zwarte
Piet een combinatie van een lege zak en de roe. Het gaat dan over straffen.
Ik laat de beeldspraak verder voor wat ze is.Het gaat mij om de vraag wat er gaat gebeuren, misschien niet onder deze
najaarsbegroting, maar wel onder het regime van Paars II. Ik weet hoe dit
kabinet er politiek uitziet. Ik weet de standpunten van de VVD-fractie over
het financiële beleid. Waar zal die roe neerdalen? Is dat bij de zorg,
het onderwijs, het openbaar vervoer, de ambtenarensalarissen, de armoedebestrijding,
de uitkeringen of nieuwe versoberingen op het punt van de sociale zekerheid?Ik sluit mij aan bij die fracties die al eerder hebben gevraagd om een
brief van het kabinet, waarin kwantitatief en kwalitatief nader wordt ingegaan
op datgene wat ons bedreigt. Het ergste lijkt mij wanneer de Kamer bij de
Voorjaarsnota min of meer voor een politiek voldongen feit wordt geplaatst,
dat het kabinet en de coalitie eruit zijn, en de Kamer nog een debat voor
de vaak mag voeren. Wij weten allemaal dat er, wanneer er al in politieke
zin is afgeregeld, weinig meer te halen valt. Wij sluiten ons dan ook aan
bij de fracties die bepleiten zo snel mogelijk duidelijkheid te bieden over
de tekorten, over structurele en incidentele factoren enz.Voorzitter! NRC Handelsblad van 3 december kopte met 'Kabinet bemoeit
zich niet met de lonen'. Van een oproep tot loonmatiging zou geen sprake zijn
geweest, zo bleek na afloop van het najaarsoverleg met de sociale partners;
het was allemaal een misverstand geweest. Wij hebben erover gesproken bij
de financiële beschouwingen. Voor mij, voorzitter, was er geen sprake
van een misverstand. Als je de sociale partners oproept om rekening te houden
met neerwaarts gerichte ontwikkelingen, is dat wat mij betreft een oproep
tot loonmatiging. Daar komt bij dat wij al eerder een ambtelijke notitie van
Sociale Zaken kregen. Bovendien heeft onlangs Van Wijnbergen een duit in dit
zakje gedaan. Omdat ik daarvoor gisteren de kans niet kreeg, vraag ik nu aan
deze minister of Van Wijnbergen voor deze uitspraak op de vingers is getikt.
Het valt mij op dat hij op de vingers wordt getikt als hij iets zegt dat niet
spoort met het kabinetsbeleid. Nu hij spreekt over economische zelfmoord,
die zou dreigen wanneer de lonen te sterk zouden stijgen, kan ik mij niet
herinneren dat het kabinet hem een reprimande heeft gegeven.De heer Crone (PvdA):In het uitvoerige debat van gisteren is duidelijk gemaakt dat hij dat
niet heeft gezegd. Kunt u aangeven wat hij volgens u wél heeft gezegd
en waar u het niet mee eens bent?De heer Marijnissen (SP):Ik heb gisteren het mondelinge vragenuur gevolgd. Ik zou die discussie
niet als een 'debat' willen omschrijven. In elk geval is dit punt daardoor
niet opgehelderd. Nogmaals, hoe heeft het kabinet intern gereageerd op deze
uitspraak van Van Wijnbergen? Een bepaalde loonstijging – ik meen dat
hij over 3% heeft gesproken – zou neerkomen op economische zelfmoord.De heer Crone (PvdA):Hij heeft het woord 'zelfmoord' niet gebruikt. Dat is gisteren duidelijk
geworden. Hij heeft alleen gewezen op de samenhang tussen lagere inflatie
en andere looneisen. Afgezien van de vraag of hij dat mag doen of niet, valt
het mij op dat u mythes in stand houdt. Dat zal u wel goed uitkomen, maar
met de feiten heeft het niets te maken.De heer Marijnissen (SP):Ik ben bang dat de heer Balkenende niets mag zeggen.De voorzitter:Dat bepaal ik en ik had nu juist als verrassing voor u dat hij wél
iets mocht zeggen.De heer Balkenende (CDA):Daar dank ik u voor, voorzitter. Ik onderstreep nog eens dat de minister
van Economische Zaken gisteren stelde dat de heer Van Wijnbergen zich niet
kon herinneren dat hij de term 'zelfmoord' had gebruikt. Omdat wij wel verwachtten
dat de minister dat antwoord zou geven, hadden wij eerder contact gezocht
met de desbetreffende journalist van De Telegraaf. Deze verklaarde dat Van
Wijnbergen letterlijk had gezegd: 'Dat zou zelfmoord zijn'. Ook had de heer
Van Wijnbergen in dat verband over percentages van de loonontwikkeling gesproken.
Ik heb de minister van Economische Zaken erop gewezen dat deze opmerkingen
van de heer Van Wijnbergen haaks staan op de opmerking van
de minister van Sociale Zaken dat het hierbij gaat om de eigen verantwoordelijkheid
voor CAO-partners.Voorzitter! De heer Marijnissen heeft volstrekt gelijk. Toen de heer Van
Wijnbergen in september met bepaalde uitspraken kwam, viel het hele kabinet
over hem heen, maar nu wordt gezegd: ach, het is een briljant econoom; er
is weinig aan de hand.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Deze reactie is bestemd voor de fractie van de PvdA; ik wist
dit al. Bovendien is het feit dat de minister van Economische Zaken iets ontkent
dat een ambtenaar van haar zou hebben gezegd, voor mij nog geen reden om aan
te nemen dat het automatisch zo is.De minister kent ongetwijfeld ook de opmerking van de heer Wijffels van
de Rabobank, dat een loonsverhoging bij lage inflatie extra koopkracht oplevert;
daardoor kunnen extra bestedingen dienen als aanjager voor de groei. Voorzitter!
Zo bezien is de looneis van de vakbeweging een geluk bij een ongeluk. Als
minister van Financiën zou de heer Zalm deze mogelijkheid toch moeten
toejuichen... Doet hij dat ook?Ik heb gelezen dat wat de aardgasbaten betreft voor 1998 7,8 mld. is ingeboekt,
terwijl voor 1999 5,7 mld. aan opbrengsten wordt verwacht. Als deze cijfers
juist zijn, voorzitter, rijst de vraag wat hiervan de gevolgen zijn. Hierdoor
krijgt de voeding van het FES een flinke klap. Immers, 41,5% van de aardgasbaten
gaat in die richting. Doet zich hier een mogelijkheid voor om de Betuwelijn
alsnog ter discussie te stellen? Hiermee zouden de verminderende FES-inkomsten
kunnen worden gecompenseerd.Ik wil toch nog iets zeggen over de haalbaarheid van de lagere afdracht
aan de EU, de 1,3 mld. die het kabinet heeft ingeboekt. Volgens mij staat
het er niet zo goed voor. Naar ik meen de heer Van Beek zei dat het er wel
goed voor stond. Misschien is het goed als de minister hier even op ingaat.Dan wil ik een enkel woord zeggen over de big bang. Nu weet de Kamer dat
de SP nooit iets heeft gezien in de euro. Maar moet de invoering van de euro
nu in verband worden gebracht met een big bang? Dat is voor wie iets van kosmologie
weet niks anders dan een ontploffing, een totale vernietiging. Dat vind ik
toch wel wat ver gaan. Ik zou het niet bedacht hebben om de invoering van
de euro in verband te brengen met een big bang.Voor de SP-fractie is er nog geen gelegenheid geweest om haar standpunt
over de invoering van de euro naar voren te brengen. Ik geef toe dat mijn
fractie heel erg heeft geaarzeld, met name na een gesprek met het midden-
en kleinbedrijf. Wij hebben vervolgens de brief van 8 december van het kabinet
gelezen. De slinger is toen wederom de andere kant uitgegaan. Wij denken nog
na! Wij zijn nog zoekende bij dit soort moeilijke problemen. Wij zijn nog
niet zo thuis in de problemen van de euro. Wij hebben ons ook in Europa laten
voorlichten. Zo'n big bang, een invoering op één dag, blijkt
toch heel erg moeilijk. Bovendien heb ik begrepen dat een enquête uitwees
dat 70% van de Nederlanders de voorkeur geeft aan een langere periode.Wij krijgen er nog een overleg over, dus dan zien wij verder. Al met al
is er voor mijn fractie aanleiding om op dit moment het standpunt in te nemen
dat ook het kabinet heeft, namelijk om vier weken of zoveel korter als mogelijk
uit te trekken. Wij vinden echter wel dat, nu het midden- en kleinbedrijf
als een soort wisselkantoor gebruikt gaat worden, als voorwaarde gesteld mag
worden dat er een redelijke en toereikende financiële vergoeding voor
het midden- en kleinbedrijf tegenover staat. Ik noem één cijfer.
Er is 100 mln. uitgetrokken, maar dat bedrag is er ook voor de banken en postkantoren.
Verder is het voor de toonbankinstellingen, de winkels dus. Er zijn 120.000
winkeliers. Ik vraag mij af wat er voor de winkeliers overblijft. De banken
hebben berekend dat het, als zij het werk van de winkeliers zouden doen, alleen
al 350 mln. zou kosten. Kan de minister die cijfers bevestigen? Wil hij toezeggen
dat indien het scenario van het kabinet werkelijkheid wordt, het midden- en
kleinbedrijf, dat nooit om de euro gevraagd heeft, in tegenstelling tot de
banken en het bedrijfsleven, niet de financiële lasten voor de invoering
daarvan moet gaan dragen?De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Marijnissen sprak over de afdracht van 1,3 mld. aan Europa. Volgens
mij heeft hij volledig gelijk dat de discussie daarover moeilijk is. Nu heb
ik altijd begrepen dat de SP voorstander was van die terughaaloperatie. Trekt
hij als dat niet lukt zijn steun in?De heer Marijnissen (SP):Steun waaraan?De heer Vendrik (GroenLinks):Steun aan het kabinet op dit punt.De heer Marijnissen (SP):Wij steunen dit kabinet helemaal niet. Dat was u misschien nog niet opgevallen.
Wij pakken het aan waar wij kunnen. Er zijn alleen af en toe van die punten
waarop een oppositiepartij moet erkennen dat het kabinet het goed ziet. Dat
geldt onder andere die 1,3 mld. Wij steunen het kabinet van harte om dat bij
de bureaucraten in Brussel weg te halen.De heer Vendrik (GroenLinks):En als dat niet lukt?De heer Marijnissen (SP):Dan moeten wij volgens mij het kabinet naar huis sturen.De heer Crone (PvdA):Ik wil even terugkomen op de big bang. Ik moest even lachen toen u zei
dat u toen u een brief van het kabinet kreeg, het daar ook weer mee eens was.
Dat is een goede traditie aan het worden. Inhoudelijk willen de mensen die
de big bang willen, niet dat alles in één dag gebeurt. Dat is
echt een misverstand. Het wisselen zal in de dagen ervoor en de maanden en
jaren daarna nog kunnen plaatsvinden. Het gaat erom of je gedurende een aantal
weken twee betaalmiddelen naast elkaar wilt hebben. Je kunt dan in de detailhandel,
bij de horeca en overal betalen met guldens en euro's terugkrijgen. Je kunt
ook guldens terugkrijgen als je met euro's betaalt. Kun je dat probleem vermijden?
Kun je die periode zo kort mogelijk maken?De heer Marijnissen (SP):U bent toch ook voor die big bang, zodat op één dag de euro
het wettelijke betaalmiddel wordt? U was toch van plan dat initiatief van
D66 te steunen?De heer Crone (PvdA):Ja, maar ik heb nooit gezegd dat dit betekent dat iedereen het geld pas
op die ene dag kan krijgen en op die ene dag al zijn guldens
moet inleveren. Dat moet juist in de perioden ervoor en erna. Je moet liefst
niet een aantal weken twee betaalmiddelen naast elkaar hebben. Dan moeten
de mensen twee keer wisselen met de kassajuffrouw of de ober.De heer Marijnissen (SP):Ik heb begrepen dat het op problemen stuit, maar ik herzie graag mijn
standpunt als dit niet klopt, als het gaat om het inwisselen van het geld
voor de vervaldatum. Volgens mij is het ook niet door de Europese Centrale
Bank toegestaan om voor 1 januari dat geld te wisselen.De heer Crone (PvdA):Ik zal u een brief sturen. Misschien verandert u dan van standpunt. Het
gaat om de vraag wat wel en niet mogelijk is voor die dag. De discussie daarover
voeren wij nu niet, maar u nam een scherp standpunt in en dat ben ik niet
van u gewend.De heer Marijnissen (SP):Ik heb alleen maar hier mijn standpunt toegelicht omdat ik daartoe nog
niet eerder de gelegenheid heb gehad. Bij de financiële beschouwingen
was dit mogelijk, maar toen was mijn spreektijd op. Ik heb het nu toegelicht
om aan te geven dat wij de motie van D66 niet hebben gesteund omdat wij meenden
dat het wel zo charmant was dat het kabinet eerst de nationale raad de gelegenheid
zou geven om te adviseren. Vervolgens heb ik er nu melding van gemaakt hoe
ons standpunt met betrekking tot de euro evolueert. Wij blijven tegen invoering,
maar wij moeten meedenken – als dit dan toch moet – over de gang
van zaken. In het algemeen overleg zien wij wel waar het op uitdraait.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.19 uur tot 14.15 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-2741-2768.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl