Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar 2000 (26800 V)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 2366-2395

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 31, pagina 2366-2395

07-12-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26800-VToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 7 december 1999)Pagina 2331-2331
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voor het jaar 2000 (26800 XV)Pagina 2347-2347
Vragen van het lid Rabbae aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, over de positie van OALT-leerkrachtenPagina 2334-2336
Vragen mevr. Verburg (CDA) aan minister De Vries (SZW) over de 'nationalisering van het GAK'; mondeling vragenuurPagina 2332-2333
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 7 december 1999)Pagina 2340-2341
Beëdiging van de heer H.W. Bakker, directeur Bedrijfsvoering Tweede Kamer, en van nieuw Kamerlid, mevrouw Snijders-Hazelhoff (VVD)Pagina 2331-2332
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 7 december 1999)Pagina 2395-2397
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Spaarfonds AOW voor het jaar 2000 (26800 E)Pagina 2347-2347
Vragen van het lid Dittrich aan de staatssecretaris van Justitie, over de constatering dat de vreemdelingenpolitie in de grote steden zich weinig aantrekt van prioriteiten die door Justitie worden gesteld, zoals het aanhouden van criminele illegalen.Pagina 2336-2340
Herstemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de begroting van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, te weten: de gewijzigde motie-Biesheuvel over een investeringsprogramma voor de sociale huursector (26800 XI, nr. 32)Pagina 2346-2346
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voor het jaar 2000 (26800 XVI), en over een aantal moties, te weten: - de motie-Dankers c.s. over het wegwerken van de wachtlijsten (26800 XVI, nr. 18); - de motie-Dankers c.s. over de onderuitputting persoonsgebonden budget (26800 XVI, nr. 19); - de motie-Dankers c.s. over verenigingsleven en vrijwilligerswerk (26800 XVI, nr. 20); en negentien andere motiesPagina 2341-2344
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 18 november 1999 over het frequentiebeleid (FM en digital audio broadcasting)Pagina 2361-2366
Stemmingen over vier moties, ingediend tijdens het debat over de Winkeltijdenwet, te weten: - de motie-Wijn c.s. over vermindering van het aantal zondagsopenstellingen (26800 XIII, nr. 33); - de motie-Wijn c.s. over het toeristisch regime (26800 XIII, nr. 34); - de motie-De Wit over beperking van de openingstijden (26800 XIII, nr. 35); - de motie-Van Dijke c.s. over onderzoek naar de gevolgen van de verruimde winkeltijden voor zelfstandige ondernemers (26800 XIII, nr. 36)Pagina 2347-2347
Stemmingen over vijf moties, ingediend tijdens de behandeling van de Startnota ruimtelijke ordening, te weten: - de motie-Ravestein over een betere bescherming van het Natte Hart (26800 XII, nr. 29); - de motie-Van Gent over een doeltreffend sturings-, handhavings- en grondbeleid (26391, nr. 6); - de motie-Poppe over het verlagen van de grondkosten voor inbreilocaties (26391, nr. 7); en twee andere motiesPagina 2349-2350
Herstemming over een motie, ingediend tijdens een debat over geweld op scholen, te weten: de motie-Nicolaï/Ross-van Dorp over verwijderde leerlingen (26800 VIII, nr. 50)Pagina 2346-2346
Stemmingen over twee moties, ingediend tijdens het debat over de Staat van de Europese Unie, te weten: - de motie-Karimi over Turkije (26580, nr. 11); - de motie-Karimi over het opnemen van de co-decisieregeling voor fiscale zaken in het verdrag (26580, nr. 12)Pagina 2353-2353
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het gemeentefonds voor het jaar 2000 (26800 B)Pagina 2351-2351
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen, te weten de motie-Ross-van Dorp c.s. over een moratorium inzake experimenten met embryo's (22588, nr. 29)Pagina 2346-2347
Rapport Commissie Onderzoek Geloofsbrieven nieuw Kamerlid mevrouw J.F. Snijder-Hazelhoff; noot bij blz. 2332 van deze editie van de HandelingenPagina 2398-2398
Stemmingen over 29 moties ingediend bij de behandeling van de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, te weten: - de motie-Verburg over de reïntegratie van langdurig werklozen en arbeidsgehandicapten (26800 XV, nr. 28); - de motie-Verburg/Harrewijn over het vrijlatingsbedrag (26800 XV, nr. 29); - de motie-Verburg over wachtlijst- en herplaatsingsproblematiek bij WSW en AWBZ (26800 XV, nr. 30); en zesentwintig andere motiesPagina 2347-2349
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2000 (26800 VII)Pagina 2351-2351
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar 2000 (26800 V)Pagina 2366-2395
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het provinciefonds voor het jaar 2000 (26800 C)Pagina 2351-2351
Stemmingen over acht moties, ingediend tijdens de behandeling van de nota Ruimtelijk economisch beleid (26570), te weten: - de motie-Witteveen-Hevinga c.s. over experimenten met corridors (26570, nr. 2); - de motie-Witteveen-Hevinga over de ontwikkeling van een samenhangend sectoroverschrijdend instrumentarium (26570, nr. 3); - de motie-Voûte-Droste c.s. over de aanpak van knelpunten (26570, nr. 4); en vijf andere motiesPagina 2352-2353
Behandeling van de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, houdende een reactie op de moties, voorgesteld tijdens de begrotingsbehandeling (26800 VIII, nr. 57)Pagina 2353-2361
Stemmingen over vijf moties, ingediend bij de behandeling van de begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, te weten: - de motie-Van der Hoeven over de Kaderwet bestuur in verandering (26800 VII, nr. 4); - de motie-Rietkerk over zelfregulerende activiteiten van burgers (26800 VII, nr. 6); - de motie-De Cloe over een experimenteerwet jeugd in de stad (26800 VII, nr. 7); en twee andere motiesPagina 2351-2352
Stemmingen over twintig moties, ingediend tijdens de behandeling van de Zorgnota (26801), te weten: - de motie-Dankers over ongewenste neveneffecten van het wetsvoorstel Zelfstandigen in de Ziekenfondswet (26801, nr. 6); - de motie-Dankers over pas op de plaats met de nota Zicht op zorg (26801, nr. 7); - de motie-Buijs c.s. over een integrale visie op de personeelsproblematiek in de zorgsector (26801, nr. 8); en zeventien andere motiesPagina 2344-2346
Stemmingen over twintig moties, ingediend tijdens de behandeling van de Uitvoeringsnota klimaatbeleid, te weten: - de motie-Crone c.s. over een systeem van verhandelbare groenestroomcertificaten (26603, nr. 5); - de motie-Klein Molekamp over het omvormen van de BSB tot een outputheffing (26603, nr. 6); - de motie-Klein Molekamp c.s. over een systeem van verhandelbare emissierechten (26603, nr. 7); en zeventien andere motiesPagina 2350-2351

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 159 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van
Buitenlandse Zaken voor het jaar 2000 (26800 V).De voorzitter:Ik maak de bewindspersonen mijn verontschuldigingen voor het feit dat
wij veel later beginnen dan was voorzien. Er is vanmiddag onder andere over
130 moties gestemd en dat kostte dat enige tijd.Het streven is erop gericht de eerste termijn van de Kamer vanavond en
vannacht af te maken, maar wij zullen er geen gekkenwerk van maken, zoals
iemand voor mij in deze stoel al eens heeft gezegd. Wij helpen elkaar als
wij interrupties kort houden.De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voorzitter! "Europa verkeert in een stroomversnelling. Over de gehele
linie is dit het moment waarop wij significante invloed kunnen uitoefenen
op onze toekomst. Wij mogen de boot niet missen. Wij mogen niet achter de
feiten aanhollen. Inventiviteit en creativiteit zijn dus broodnodig om een
relevante bijdrage aan het debat te leveren." Deze behartigenswaardige woorden
sprak minister Van Aartsen begin dit jaar op de ambassadeursconferentie. Paars
II stelt zich ten doel een nieuw Nederlands elan in het buitenlands beleid
te brengen. Dat lijkt echter nog niet goed te lukken.Uit de eerste eigen memorie van toelichting van deze minister van Buitenlandse
Zaken wordt niet echt duidelijk waar de minister heen wil. Er is op zichzelf
weinig in te brengen tegen de doelstellingen in de memorie van toelichting:
het bevorderen van de internationale rechtsorde en veiligheid, het nastreven
van nationale belangen en het verminderen van internationale armoede door
middel van duurzame ontwikkeling. De vraag is alleen of het bevorderen van
internationale rechtsorde en veiligheid niet tevens een nationaal belang is.
Dat geldt ook voor de derde doelstelling over internationale armoedebestrijding.
En als de minister dit met ons eens is, dan is de vraag, waarom het nastreven
van nationale belangen een afzonderlijke en nevenschikkende doelstelling naast
de andere twee is. Hier wringt naar onze mening iets. Misschien is het omdat
wij voor het eerst in een memorie van toelichting het nastreven van nationale
belangen als expliciete doelstelling lezen, maar zou de minister willen verklaren
waarom deze drie doelstellingen zo geformuleerd zijn?Dan de prioriteiten. Die wekken bij de CDA-fractie enige verbazing. Het
gaat om internationale ordening, Europese integratie, veiligheid, armoedebestrijding,
mensenrechten, de transatlantische relatie, Zuidoost-Europa, Afrika, het Midden-Oosten
en consulaire dienstverlening. Het vreemde is, dat hier prioriteiten en doelstellingen
door elkaar heenlopen. Armoedebestrijding is doel en prioriteit, dat geldt
ook voor de internationale rechtsorde en veiligheid. Is consulaire dienstverlening
als prioriteit even belangrijk als Afrika of het Midden-Oosten? Waarom is
migratie geen prioriteit?Volgens Heldring in NRC Handelsblad van 1 oktober jl. lijkt het in de
memorie van toelichting meer te gaan om vrome wensen dan om prioriteiten.
Hij concludeert dan ook dat het daarom beter zou zijn om in het geheel geen
lijstje te maken. Het lijkt ons echter wel zinvol. Daarom willen van de minister
vernemen wat nu zijn echte prioriteiten zijn. Daarmee wordt duidelijk welke
richting de minister aan het buitenlands beleid wil geven. Dat lijkt nog niet
goed vastgesteld te zijn met als gevolg dat de minister zichzelf internationaal
buiten de discussie plaatst. Ik verwijs naar het debat over
de Europese defensie-identiteit, waar Nederland nu geheel aan de zijlijn staat.
Komt dit doordat de minister de transatlantische relatie boven en niet naast
de Europese integratie stelt? De CDA-fractie heeft waardering voor de inzet
van de minister om met zijn Amerikaanse collega Albright samen op te trekken,
maar dat wil nog niet zeggen, dat kiezen voor een Europese defensie-identiteit
deze relatie zou behoeven te verstoren, integendeel zelfs. De minister aarzelt
nog te veel en te lang om in actie te komen. Te lang heeft hij de Nederlands-Molukse
gemeenschap buiten de deur gehouden. De Molukken ondergingen immers een van
de meest roerige periodes uit de geschiedenis van dit land. Te lang heeft
hij geaarzeld om de relatie met Indonesië te herstellen. Hij miste mede
daardoor presidentskandidaat Wahid. Het gevolg hiervan is een overhaast bezoek
van minister Herfkens aan Indonesië in de slipstream van een bezoek aan
India. Is dat de manier om een pijnlijk verbroken relatie te herstellen?Zoals bekend hecht de CDA-fractie aan het herstellen van de duurzame relatie
met Indonesië. Ik herhaal daarom het eerder door ons gedane verzoek aan
de minister om daartoe zelf zo spoedig mogelijk Indonesië te bezoeken.
Wij vernemen verder graag hoe de minister aankijkt tegen de huidige ontwikkelingen
aldaar. Is de nieuwe Indonesische regering op dit moment al voldoende in staat
om zelf orde op zaken te stellen, de corruptie aan te pakken, leger en politie
te reorganiseren en, belangrijker nog, de nationale eenheid te bewaren? Hoe
beoordeelt de minister de opstand in Atjeh en welke oplossingen ziet hij voor
de drang naar zelfstandigheid die zich niet alleen op Atjeh, maar ook op de
andere eilanden manifesteert? Kan in Indonesië een programma voor en
door politieke partijen, zoals wij dat uit Zuid-Afrika kennen, worden opgezet?
Acht de minister dit mogelijk?De heer Koenders (PvdA):Is mevrouw Van Ardenne werkelijk de mening toegedaan dat de minister ten
tijde van de moorden op Oost-Timor Indonesië had moeten bezoeken? Is
zij het eigenlijk niet met mij eens dat voor dit bezoek het juiste tijdstip
is gekozen?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik heb gewezen op het belang dat de relatie met Indonesië wordt hersteld.
De CDA-fractie is nog steeds van mening dat de Nederlandse regering daar te
lang mee heeft gewacht. Het gevolg daarvan is dat de minister aan de late
kant, enigszins overhaast – er moest immers plotseling iets gebeuren –
en onvoldoende voorbereid een werkbezoek aan Indonesië heeft afgelegd.
Het was verder veel beter geweest als eerst de minister van Buitenlandse Zaken
Indonesië had bezocht. Wij vinden het een goede zaak dat hij daar binnenkort
op bezoek gaat, maar dat neemt onze vraagtekens bij de wijze waarop de eerste
contacten zijn gelegd, niet weg.De heer Koenders (PvdA):Ik constateer dat het antwoord op mijn vraag "ja" luidt.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Het lidmaatschap van de Veiligheidsraad levert niet op wat
de CDA-fractie ervan had verwacht. Het stelt ons teleur dat nogal wat Afrikaanse
kwesties niet worden geagendeerd. Ik denk daarbij aan een wapenembargo en
een stabiliteitspact voor het Grote Merengebied, in lijn met de Lusaka-akkoorden.
Andere zaken die niet aan de orde zijn gesteld, zijn het vredesproces in Soedan
en de onveiligheid van internationale hulpverleners. De moord op de twee hulpverleners
in Burundi, waaronder de Nederlandse Saskia von Meyenfeld, heeft eens temeer
laten zien hoe groot die onveiligheid is. Het is verder een gemiste kans dat
de wereldwijde migratie van grote groepen mensen, al of niet gedwongen, die
niet meer naar de landen van herkomst kunnen terugkeren niet is geagendeerd.
Ook een onderwerp als het totale gebrek aan coördinatie van de hulpverlening
in een postconflictperiode zou Nederland aan de orde moeten stellen. Waarom
gebeurt dit niet? Hoe dan wel? Misschien zou de minister nog eens een oud
nummer van de Internationale Spectator erbij kunnen pakken, jaargang 1972.
Voormalig minister van Buitenlandse Zaken Schmelzer schreef daarin onder de
titel "De mogelijke invloed van kleinere staten in het huidige wereldbestel".
Hij zette daarin uiteen dat kleine landen het vooral van hun ideeën moeten
hebben. Daar moet het dus om gaan, niet de kat uit de boom kijken en later
zeggen wij gingen er ook voor, maar creatief en proactief. Dit veronderstelt
een uitgebreid kwalitatief uitstekend functionerend postennetwerk. Daar moet,
zo lezen wij in het rapport van de Algemene Rekenkamer nog hard aan gewerkt
worden. Het is niet primair aan de Kamer om zich met het personeelsbeleid
van de minister te bemoeien, maar we hopen dat de minister zich de kritiek
aantrekt en het personeelsbeleid op moderne leest schoeit, inclusief opleidingstrajecten."Goed effectief buitenlands beleid kan niet gebaseerd zijn op primaire
emoties", zei de minister in zijn speech bij de opening van de vijfde Nederlands-Duitse
conferentie op 9 september. Waarop dan wel, is onze vraag. Zo hebben we kennelijk
ook afscheid genomen van het zogenaamde buurlandenbeleid van de herijking.
Deze regering laat, zo staat in de memorie van toelichting, zich "niet dwangmatig
opsluiten in een bepaalde coalitie" hetgeen lijkt mij kan leiden tot ad-hocoptreden
en ad-hocvoorstellen. De minister houdt dan de handen vrij, maar tegelijkertijd
hebben de grotere landen bij strategische kwesties vrij spel. Juist in deze
tijd is het aangaan van strategische allianties voor een kleiner land van
levensbelang. Wij verzoeken de minister zich daarvoor meer in te zetten.Dan Afrika als prioriteit in het buitenlands beleid. Vorig jaar erkende
de minister dat Nederland geen Afrikabeleid heeft. Vandaag constateert de
CDA-fractie dat er nog steeds geen Afrikabeleid is. Er moet nu nog een advies
aan de AIV (wanneer worden de leden benoemd?) worden gevraagd. Welke initiatieven
gaat Nederland bijvoorbeeld met België of Duitsland ondernemen opdat
de EU een gericht Afrikabeleid gaat ontwikkelen? Wie spreekt met Kagame en
Museveni over hun aandeel in het Grote Merenconflict? Welke afspraken worden
daar dan gemaakt? Is de minister bereid een Europees centrum voor conflictpreventie
te bepleiten voor onderzoek en advies voor het voorkomen van conflicten?Over de benoeming van de mensenrechtenambassadeur bestaat nog veel onduidelijkheid.
Kan de minister aangeven wat deze persoon gaat doen? Wanneer wordt hij of
zij ingezet en zal deze taken van de reguliere ambassadeurs
overnemen? Is het niet veel zinniger in Europees verband een mensenrechtenambassadeur
of gezant te benoemen? Wij hebben op Europees niveau de dialoog met China.
Vele mensenrechtenkwesties spelen op Europees niveau. Welke eigen lijn volgt
Nederland in het mensenrechtenbeleid? De CDA-fractie vindt dat Nederland in
januari 2000 het optioneel protocol tegen kindsoldaten moet tekenen. Wij overwegen
daarover in tweede termijn een motie in te dienen.Ten slotte over veiligheid en wapens. Welke opstelling kiest de minister
in de discussie over de verlenging van het NPT? Wanneer komt de minister met
het negende criterium over opgave in het VN-wapenregister, geïmplementeerd
in het wapenexportbeleid?De heer Van den Doel (VVD):Mevrouw Van Ardenne wil een motie indienen over het tekenen van het protocol.
Zij weet dat de regering op dat punt een notitie heeft toegezegd. Is het niet
verstandiger om die notitie af te wachten?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Wij hebben deze kwestie al wat langer bestudeerd. Wij hebben diverse debatten
gevoerd, ook in aanwezigheid van de heer Van den Doel. De CDA-fractie is tot
de conclusie gekomen – men heeft dit kunnen lezen in de Defensienota
van het CDA – dat er vanuit de Nederlandse positie en vanuit defensieoogpunt
bekeken niets in de weg staat om tot tekening van het protocol over te gaan.
Dat is in januari al. Wij kunnen zo lang wachten, maar dan zou Nederland de
boot missen. Wij willen de Kamer een uitspraak voorleggen.De heer Van den Doel (VVD):Uw standpunt is duidelijk. Mijn concrete vraag is: waarom kunt u niet
het geduld opbrengen om te wachten op de regeringsnotitie?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik heb begrepen dat de regeringsnotitie voor de behandeling van de Defensiebegroting
er zou zijn. Je kan zeggen: praktisch gezien heeft men nog 48 uur. Wij gaan
volgende week stemmen. Volgens mij past het allemaal prima in elkaar.De voorzitter:Ik begrijp dat de heer Van den Doel weer wil interrumperen. Ik ga nu alvast
over op het regime van twee vragen per interruptie.De heer Eurlings (CDA):"Das tritt, nach meiner Kenntnis, ist das sofort, unverzüglich".
Met deze negen woorden, voorzitter, van Günther Schabowski begon tien
jaar geleden een stormloop op de Berlijnse muur. Binnen enkele uren gebeurde
wat velen voor nooit meer mogelijk hadden gehouden. Oost en West vielen elkaar
letterlijk in de armen. De utopie van een onverdeeld Europa werd, onbedoeld
door Schabowski, plotsklaps een realiseerbaar ideaal.Natuurlijk komt dat nieuwe Europa niet vanzelf. De veranderingsprocessen
die nodig zijn, zijn fundamenteel. Er is, mede door de gigantische inspanningen
van Midden- en Oost-Europa zelf, al heel wat bereikt. Het is belangrijk dat
wij de vreugde uit 1989 niet vergeten. Juist nu zijn immers visie en bestuurlijke
moed nodig om Europa klaar te stomen voor verdere integratie. De invoering
van de euro in 2002 als sluitstuk van de EMU, de ontwikkeling van een Europees
veiligheids- en defensiebeleid, een hechtere samenwerking op het vlak van
justitie en politie en vooral ook beslissingen over het toetredingsproces
voor kandidaat-lidstaten staan boven aan de agenda. Desintegratie aan de randen
van Europa, denk aan de crises in Kosovo en Tsjetsjenië, maakt de noodzaak
voor een volwassen Europese Unie alleen maar groter. Wij staan nu dan ook
niet alleen aan de drempel van een nieuwe eeuw, maar ook aan de drempel van
een nieuwe unie. Desondanks heb ik deze regering nog niet op duidelijke toekomstideeën
kunnen betrappen. Wij dagen de minister uit om nu klare wijn te schenken.Voorzitter! Het CDA heeft altijd gesteld dat verbreding van de EU niet
kan zonder verdieping. Onze fractie is er dan ook mee ingenomen dat de minister
in het debat van vorige week een stap deed in onze richting. De kernvraag
is hoe hard de regering dit durft te spelen. Wij krijgen hierop graag een
duidelijke reactie van de minister. Het gaat in de eerste plaats natuurlijk
over de kliekjes van Amsterdam. De regering is het hier qua agendering mee
eens, maar blijft inhoudelijk op de vlakte. Binnen de Europese Unie circuleren
allemaal blauwdrukken waaronder één van de Commissie. Wat is
de mening van de regering hierover? De CDA-fractie vindt ook een versterking
van de positie van het Europees Parlement, de Europese Rekenkamer en het Hof
een conditio sine qua non. Deelt de regering deze opvatting?Voorzitter! Niet alleen de Unie zal klaar moeten zijn voor uitbreiding.
Ook de kandidaat-lidstaten zelf zullen er gereed voor moeten zijn. Dit betekent
dat de Unie onverkort moet vasthouden aan de Kopenhagencriteria, niet alleen
in wetgeving maar ook in daadwerkelijke implementatie. Er moet dus geen sprake
zijn van ellenlange overgangstermijnen. Dit is in het van belang voor een
transparante Unie en ook in het belang van de kandidaat-lidstaten zelf. Uit
dit oogpunt vindt onze fractie een realistische fasering van toetreding zeer
wenselijk. Het noemen van toetredingsdata zonder inhoudelijke onderbouwing
leidt alleen maar tot frustratie van het proces. Welk standpunt neemt de regering
hierover in?Een derde onderwerp waarover de regering duidelijkheid moet geven, is
dat van de toekomstige flexibiliteit binnen de unie. Het mag best wat minder
rigide dan het Verdrag van Amsterdam. Flexibiliteit is echter geen Europa
à la carte waarbij ieder lid uit opportunistische overwegingen bij
iedere Europese voortgang zijn eigen plan trekt of intrekt. Ook mag flexibiliteit
nooit leiden tot het invoeren van deellidmaatschappen.Deellidmaatschappen verhouden zich niet met strikte toelatingscriteria.
Het zal immers al snel leiden tot een Europa van interne verwarring in plaats
van interne integratie. Graag zouden wij dan ook zien dat de staatssecretaris
ophoudt met het creëren van mist en duidelijk stelt dat deelmaatschappen
niet aan de orde zijn en niet aan de orde zullen zijn. Dit is ook de vorige
week aan de orde geweest, maar de mist bleef hangen. Onze fractie vindt dit
een zeer belangrijk punt en zal hierop, indien nodig, in tweede termijn terugkomen.Voorzitter! De uitdagingen op het Europese terrein gaan verder dan de
institutionele hervormingen, toetredingscriteria en flexibiliteit. Naast
interne stabiliteit is ook veiligheid door externe stabiliteit van het allergrootste
belang.Mevrouw Vos (GroenLinks):U wenst meer ambitie van deze regering bij de komende Helsinkitop. Wat
die flexibiliteit betreft zou ik graag meer helderheid willen hebben over
uw eigen inzet. Bent u het eens met de voorstellen van de commissie-Dehaene
die voorzien in een herschikking in het verdrag, zodat wordt nagegaan welke
onderdelen vallen onder een constitutioneel gedeelte, welke onderdelen met
een verdragswijziging moeten worden geregeld en welke onderdelen wat flexibeler
door middel van een meerderheidsbesluit kunnen worden geregeld? Wilt u het
idee om meer via meerderheidsbesluitvorming te gaan regelen, bijvoorbeeld
met betrekking tot de landbouw, steunen?De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Ik constateer dat nu een paar vragen tegelijkertijd worden
gesteld. Om te beginnen wil ik aangeven wat flexibiliteit in elk geval niet
zou moeten betekenen. Flexibiliteit moet niet betekenen dat aan de basis die
nu in Europa is bereikt, op verschillende manieren invulling wordt gegeven
door staten die al lid zijn en staten die lid gaan worden. Het gaat om de
mogelijkheid dat men op een zeer wel overwogen manier mensen op bepaalde beleidsterreinen
flexibiliteit toestaat, zolang men naar integratie streeft. Dat is de lijn
die wij aanhouden en dat is de lijn die wij de vorige week in het debat naar
voren hebben gebracht. Ook het punt van de landbouw, geachte collega Vos,
is de vorige week aan de orde geweest. Wat dat betreft is duidelijk dat de
hervormingen nog voor ons liggen. Die zullen er moeten komen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Mijn vragen zijn er niet op gericht dat verschillende landen op verschillende
wijzen zouden mogen opereren binnen de Unie. Neen, de Unie zou als geheel
meer flexibel moeten opereren. Daarvoor is het nodig dat wij op meer terreinen
met meerderheidsbesluitvorming gaan werken. Dat is van groot belang willen
wij de uitbreiding tot een succesvol einde brengen. Staat u daarvoor? Die
meerderheidsbesluitvorming zou ook betrekking kunnen hebben op terreinen als
landbouw, fiscale politiek enz.De heer Eurlings (CDA):Inderdaad heeft u hierover al een vraag gesteld maar ik had die vraag
even niet beantwoord omdat ik mij herinnerde dat wij de vorige week naast
elkaar zaten toen het juist de fractie van het CDA was die daar een punt van
maakte om de regering tot meer duidelijkheid te brengen. Wij hebben gevraagd
om een concrete lijst van items die volgens de regering per meerderheidsbesluit
of per unanimiteit moeten worden geregeld.Mevrouw Vos (GroenLinks):Als u dat de regering vraagt, zult u er toch ook zelf wel een idee over
hebben?De heer Eurlings (CDA):Wij hebben het idee dat in elk geval duidelijker moet worden wat de regering
op dit terrein wil. Haar uitgangspunten zijn bekend maar zolang niet concreet
wordt aangegeven voor welke besluiten zij op het terrein van de meerderheidsstemming
gaat, kan de Kamer daar maar moeilijk op ingaan.Voorzitter! Meer dan ooit is een Europees veiligheids- en defensiebeleid
nodig. De fractie van het CDA heeft daarop voortdurend gewezen en de regering
aangespoord, op constructieve wijze aan de onderhandelingen hierover deel
te nemen. In Helsinki zal het Europese veiligheids- en defensiebeleid het
hoofdmenu vormen en Kosovo heeft dit debat in een stroomversnelling gebracht.
Frankrijk, Duitsland en Engeland zijn als gevolg hiervan gekomen met voorstellen
om Europese militaire tekortkomingen op te vullen. Helaas heeft de Nederlandse
regering in dit debat voortdurend op de rem gestaan en zich daarmee buiten
de discussie geplaatst. Ik geef enkele voorbeelden.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! De heer Eurlings en mevrouw Van Ardenne zeggen dat Nederland
zich voortdurend buiten de discussie heeft geplaatst. Ik verbaas mij daarover.
Ten eerste heeft de minister van Buitenlandse Zaken in tal van overleggen
het tegendeel bewezen. Ten tweede komt in de brief over de top van Helsinki
het Nederlandse standpunt, de notitie van de regering, voor misschien wel
90% terug. Dat noem ik winst. Waar baseert de heer Eurlings zijn conclusie
op?De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Dit is een duidelijke vraag van mijn collega Van den Doel.
Ik stel hem voor om naar de rest van mijn verhaal te luisteren, want dan zal
het hem waarschijnlijk duidelijk worden wat de CDA-fractie precies bedoelt.In de aanloop naar Keulen stelde de minister dat er geen sprake kon zijn
van EU-operaties zonder NAVO-middelen. Toch ging hij akkoord. Bij de Staat
van de Europese Unie verweet hij mijn collega Verhagen ten onrechte de term
"autonome capaciteit" verkeerd uit te leggen. Uit angst om kleur te bekennen
heeft minister Van Aartsen zich toen in een groot woordenspel verloren en
nota bene in Brussel aangedrongen op een correctie van de vertaling. Nu blijkt
achteraf dat er met de bewoordingen van de oorspronkelijke motie niets mis
was. Zowel de Frans-Britse, als de Duits-Franse verklaring van eind november
spreekt over de noodzaak om de EU de "autonomous capacity" te geven.De regering heeft tot nu toe stevig vastgehouden aan kleinschalige operaties,
terwijl er een Europese interventiemacht komt van 60.000 man, die Kosovoachtige
operaties zou moeten kunnen uitvoeren. Deze spagaat was natuurlijk niet lang
vol te houden. Wij konden erop wachten. En inderdaad: de Nederlandse regering
is door de bocht. Een interventiemacht van 60.000 man wordt nu ineens zelfs
vrij beperkt genoemd. En dat zonder iets te hebben binnengehaald.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! Ik ben toch bang dat de heer Eurlings niet begrijpt waar het
echt om gaat. De hele discussie in Europa gaat over het versterken van de
Europese inbreng op het gebied van de veiligheid. In de brief die de minister
van Buitenlandse Zaken naar de Kamer gestuurd heeft, gaat het om een interventiemacht
van 60.000 à 70.000 personen. Het is "double hatted". Er is niets nieuws
onder de zon. Wat wij vroeger in WEU-verband deden, wordt nu in EU-verband
gedaan. De troepen waarover gesproken wordt, zijn bestaande eenheden uit de
Europese landen die lid zijn van de NAVO. Zij krijgen alleen een andere pet
op zodra de NAVO niet als organisatie optreedt. Er is ook geen sprake van
een spagaat. De heer Eurlings zegt dat Nederland zich buiten de discussie
heeft geplaatst en dat wij nu een draai hebben gemaakt. Daar ben
ik door zijn verhaal niet van overtuigd.De voorzitter:U moet echt een korte vraag stellen. U heeft de pech dat deze voorzitter
deze materie zo goed kent. Ik weet dat het veel korter kan...De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! Mijn concrete vraag aan de heer Eurlings is of hij de brief
al gelezen heeft die de Kamer vanavond bereikt heeft en waarin de voorstellen
voor Helsinki zijn opgenomen.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Ik koester niet de illusie dat ik de heer Van den Doel zou
kunnen overtuigen, maar ik zal toch nog een poging doen. Waar ging het over?
In de Europese Unie werden plannen gemaakt om een interventiemacht van 50.000
à 60.000 mensen in het leven te roepen, maar Nederland bleef hameren
op kleinschalige interventie. Het wilde niets weten van autonomous capacity
en het wilde de beeldvorming van een tegenstelling tussen NAVO en Europa bestrijden.
Als de heer Van den Doel goed heeft gelezen wat de inzet is geweest van landen
als Engeland, Frankrijk en Duitsland, dan zal hij het toch met mij eens zijn
dat de tweespalt tussen NAVO en Europees veiligheids- en defensiebeleid ook
bij de Europese partners nooit een issue is geweest.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! Die interventiemacht van 60.000 tot 70.000 man is geen autonome
capaciteit. Ik zei al dat het double hatted is en dat het geen staand Europees
leger is. Het zijn gewoon troepen in NAVO-verband en als de NAVO ze niet gebruikt,
kunnen de Europese landen ze inzetten. Dat is de kern van mijn verhaal en
daar draait de heer Eurlings omheen.De heer Eurlings (CDA):Dat was dus ook de kern van het verhaal van Frankrijk of Engeland. Ik
kan citeren uit de speech van president Chirac van enige tijd geleden. Maar
oké, ik heb nu mijn visie gegeven; ik kom zo dadelijk nog op de visie
van een andere partij op dit vlak.Voorzitter! De voorstelling van minister Van Aartsen verleden week in
het AO alsof Nederland in het hart van de Europese veiligheids- en defensiediscussie
zou staan, is fluiten in het donker. Ik kan het niet treffender verwoorden
dan mijn collega Timmermans, die dat deed met de beeldspraak van de automobilist
die op zijn autoradio een melding van een spookrijder binnenkrijgt en verbaasd
reageert met: "Eén spookrijder, ik zie er wel honderd?!"Het heeft er alle schijn van dat de ministers Van Aartsen en De Grave
zich in het afgelopen jaar hebben laten gijzelen door de VVD-Kamerfractie,
die mordicus tegen Europees defensiebeleid is. De CDA-fractie betreurt het
dat het de PvdA-fractie en de PvdA-bewindslieden – premier Kok voorop –
niet is gelukt om beide VVD-bewindslieden op het goede spoor te brengen. Maar,
zo zal menigeen nu denken, wat vindt het CDA dan van het verrassende initiatief
van de minister van Defensie van verleden week?De heer Koenders (PvdA):Ik meen dat het resultaat belangrijker is. Nu ligt er voor Helsinki een
besluit dat duidelijk in de richting gaat van wat ook onze fractie heeft voorgesteld.
Dat is het belangrijkste. Ik kan dan ook uw conclusie niet goed plaatsen dat
dit iets te maken zou hebben met de positie van de PvdA of eventuele bewindslieden
van ons.De heer Eurlings (CDA):Het is waar dat de CDA-fractie niet eens zo ongelukkig is met het feit
dat plannen van grote landen geïmplementeerd worden. Het was echter beter
geweest als Nederland vanaf het begin meer aan de discussie had meegedaan.
Dan sta je aan het roer en kun je mee sturen. Mijn opmerkingen over de PvdA
werden mede ingegeven door het overleg van verleden week. De PvdA-woordvoerder
liet duidelijk maken dat het aan de zijlijn staan hem hogelijk irriteerde.Ik sprak over het verrassende initiatief van de minister van Defensie
van verleden week. Natuurlijk is het adagium "if you can't beat them, join
them" beter dan het zinloos voortploeteren op een doodlopende weg, maar als
je echt in het hart van de Europese discussie wilt staan, kun je genoemd voorstel
niet anders kwalificeren dan: te weinig, te laat.Ik heb grote zorgen over de actuele situatie in Kosovo. Hoe denkt de regering
met de Europese partners, de zaak in de hand te houden en te voorkomen dat
het UCK en de Albanezen op hun beurt alle Serven verjagen Wat betreft de toekomst
van de Balkan als geheel zal vol moeten worden ingezet op het voorkomen van
nieuwe problemen. Het stabiliteitspact voor Zuidoost-Europa kan een belangrijke
rol vervullen bij het creëren van politieke en economische stabiliteit
in deze potentieel explosieve regio. Daarom is het ook van belang de lessen
van Kosovo geleerd worden in een dialoog. Het is spijtig dat de regering de
door de premier bij de APB toegezegde evaluatie nog niet naar de Kamer heeft
gestuurd. Hoe staat het eigenlijk met deze evaluatie? Wanneer mogen we deze
verwachten? Zit het vast op de ondertekening door de premier?Welke beslissingen er de komende tijd ook worden genomen, het is duidelijk
dat de Europese Unie verder zal gaan groeien, zowel qua inhoud als qua omvang.
Nederland wordt hierdoor relatief kleiner. De kans is groot dat de rol van
enkele grotere lidstaten verder toeneemt. Om vanuit Den Haag toch invloed
te houden is een duidelijke strategie vereist, zowel extern als intern. Helaas
is de strategie van de regering op deze twee cruciale punten niet duidelijk.
Als we bijvoorbeeld kijken naar de netwerkstrategie van andere lidstaten,
collega Van Ardenne sprak hier al over, zet de regering in op alle landen
en laat alle opties open. Vaak lijkt ons land hierbij eerst aan te schurken
tegen de grote landen vanuit de rol van "kleinste van de groten", maar bij
gebrek aan succes houdt men de rol van "grootste van de kleinen" achter de
hand. De voorbereiding van de top van Tampere was hiervan een treffend voorbeeld.
De CDA-fractie vraagt de minister duidelijk te maken met welke landen Nederland
nu samen wil optrekken. Immers, als je overal voor kiest, kies je in feite
nergens voor. Ook het interne Europese beleid vraagt extra aandacht. Coördinatie
van Europees beleid over de verschillende departementen heen wordt steeds
belangrijker. De CDA-fractie verbaast zich erover, dat zij de minister van
Buitenlandse Zaken zo weinig over Europa hoort. De weinig concrete toekomstideeën
die wij van het kabinet mogen vernemen, zijn alle afkomstig van de staatssecretaris.,
Wij vragen ons daarbij overigens af of wij met peer pressure, benchmarking
en best practices de juiste weg opgaan in Europa. Ik vraag de minister om
zijn reactie hierop.Voor de toename van het aantal en het belang van algemene en specifieke
Europese raden, wordt de positie van de premier en vakministers als de heer
Zalm ook steeds belangrijker. De kernvraag is wie in dit kabinet wat coördineert.Voorzitter! Een doordacht en overtuigend buitenlands beleid versterkt
ons land in Europa. Zo zullen wij alert blijven op nieuwe uitdagingen, hoe
onverwacht die soms ook opkomen. Tien jaar geleden ging de deur naar vrijheid
en eenheid plotseling open. Op dit moment is de uitdaging misschien nog wel
groter dan toen. Het mooie van een historische kans is immers, dat je haar
maar één keer krijgt, dus moet je zo'n kans grijpen.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Geld is niet het belangrijkste, zo stelde prins Claus terecht
in een interview met Internationale Samenwerking. Toch wordt de discussie
sinds het aantreden van deze minister daar wel vooral door beheerst. Macro-economische
steun en schuldverlichting als voornaamste begrotingspost en de Wereldbank
als belangrijkste bestedingskanaal. Ontwikkelingssamenwerking gaat globaal.
De minister heeft nieuwe zakelijkheid geïntroduceerd. Daarmee is het
debat over de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking verschraald tot efficiency
en effectiviteit. De vraag is hoe de hulp dan zal beklijven. Voormalig staatssecretaris
ontwikkelingssamenwerking van België Reginald Moreels, stelde onlangs
in hetzelfde blad daarom ethiek boven effectiviteit omdat, zo zei hij, ethiek
uiteindelijk duurzamer is dan effectiviteit.Nu na een jaar de wervelwind Eveline enigszins tot bedaren lijkt te komen,
is het tijd om de stand van zaken op te nemen. Die wervelwind bevindt zich
overigens allang niet meer in het epicentrum, maar houdt zich blijkbaar nu
in meer neoliberale sferen op, getuige de voortschrijdende vervuiling van
het ontwikkelingsbudget in de afgelopen jaren. Milieu-inspanningen behoren
niet uit ontwikkelingsgeld betaald te worden, zo vindt men in Brussel. Dat
vindt ook de CDA-fractie. De minister is nu aan zet. Haar voorstel om met
de OESO te gaan onderhandelen over definities heeft iets tragisch. Zo wordt
zelfs de DAC-norm vervuild als het aan de minister ligt. Waar het om gaat,
is de politieke wil om het ontwikkelingsbudget niet te vervuilen, niet voor
de opvang van asielzoekers en niet voor de Kyotoafspraken. De PvdA-fractie
die onder Kok I de CDA-fractie nodig had om ten minste 0,8% overeind te houden
zal nu ook eens de rug moeten rechten en nu deze bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking
met ons ongedaan moeten maken.Wat verder opvalt is de anderzijds etatistische benadering van de minister
die wel erg sociaal-democratisch aandoet. Nationale overheden zijn de voornaamste
actoren in haar nieuwe landenbeleid. Het gaat niet meer om het land, niet
om de bevolking, maar om de overheid. Die staat centraal. De rol van de burgersamenleving
wordt daarmee grenzeloos onderschat en tekortgedaan, is onze constatering.
Zo ontbrak in de Afrikanotitie tot onze verwondering in het geheel de rol
van kerkelijke en maatschappelijke organisaties, die juist nodig zijn voor
de opbouw en versterking van die burgersamenleving aldaar. Deze etatistische
benadering zien we ook in het nieuwe voorschrift dat de medefinancieringsorganisaties
het volgend jaar een deel van hun middelen in de Balkan moeten besteden. In
haar brief van 16 november geeft de minister aan, dat de werkzaamheden van
deze organisaties geconcentreerd dienen te worden op de 21 partnerlanden,
waarop overigens FNV-voorzitter Lodewijk de Waal terecht een felle reactie
heeft geschreven. Het internationaal onderwijs moet zich ook al gaan concentreren
op de 21 landen, als het aan de minister ligt. De talloze kleinere initiatieven
voor en in ontwikkelingslanden vinden bij deze minister helaas geen gehoor,
of het nu om het verschepen van medicijnen en medische hulpapparatuur naar
Ambon of Oost-Timor gaat of om het in stand houden van kleinschalige internationale
cursussen in Wageningen of om een programma in het kader van de Euro-Arabische
dialoog. Versterking van de civil society is blijkbaar bij de minister geen
criterium meer. Wel blijft de minister enthousiast over hulp via multilaterale
kanalen. Het is dus of de overheid, of de multilaterale organisaties. De Nederlandse
hulp dreigt zo ontkleurd, veralgemeniseerd en anoniem te worden oftewel: afzender
onbekend. Is dat nu echt wat de minister wil?Voorzitter! Het gaat om de vraag wat je met ontwikkelingssamenwerking
wilt bereiken en hoe je dat wilt bereiken. Het valt niet mee daarover met
de minister een debat te voeren. Met slogans en verwijzing naar het gelijk
van de Wereldbank wordt iedere discussie in de kiem gesmoord. De aanprijzing
van het Nederlands ontwikkelingsbeleid als een soort wasmiddel dat witter
wast dan wit behoorde tot de absolute toppers tijdens het 50-jarig feest van
ontwikkelingssamenwerking. In Onze Wereld troffen wij inderdaad een reclame
voor dit wasmiddel aan, zoals blijkt uit het knipsel dat ik nu in mijn hand
heb. De nieuwe formule is: Herfkens op haar best, 50 jaar vertrouwd, één
jaar Herfkens. Zo gaat het met het Nederlands ontwikkelingsbeleid, verpakt
als een wasmiddel, maar zo ruil je wel de ene illusie in voor de andere. Dat
kan toch ook niet de bedoeling zijn.Voorzitter! Ontwikkelingssamenwerking is eertijds, veel langer dan 50
jaar geleden, vanuit de samenleving opgekomen, hetgeen jammer genoeg niet
in de publicatie 50 jaar Ontwikkelingssamenwerking terug te vinden is. Ontwikkelingssamenwerking
wordt nog steeds door de Nederlandse samenleving gedragen. Waarom zou diezelfde
samenleving niet betrokken worden bij een grondige bezinning op de vraag hoe
het inhoudelijk verder moet met ontwikkelingssamenwerking? Wat heeft onze
stijgende welvaart en rijkdom te maken met de schrijnende armoede en uitsluiting
van anderen? Hoe stoppen we het toenemend geweld? Wat is de oplossing voor
de enorme migratiestromen en vluchtelingenaantallen? Wat willen we met ontwikkelingssamenwerking
bereiken? Het is de taak van de minister om het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking
stevig te houden. Vraag aan de minister is hoe zij dit gaat doen.Volgens Schulpen en Hoebink in de studie Donor Poverty Reduction zijn
er op het ministerie van Buitenlandse Zaken ontelbaar veel definities
van armoedebestrijding. Dat lijkt ons onwerkbaar, maar verklaart ook waarom
armoedebestrijding in het nieuwe landenbeleid onvoldoende uit de verf komt.
Het gaat bij OS toch om ondersteuning van mensen die niet voor zichzelf kunnen
opkomen en die zichzelf niet kunnen redden. Als de minister in Mali stelt:
"Wij helpen alleen mensen die zichzelf helpen", is dat naar onze smaak toch
een te mager uitgangspunt. Bij het nieuwe landenbeleid gaat het opvallend
vaak om ondersteuning van slecht functionerende ministeries en overheden.
Hoewel wij daarvan de noodzaak zien, is het toch de vraag of hiermee niet
te veel geld blijft hangen bij de overheid zonder dat daarvan de bevolking
profiteert. Anders gezegd, moet je gezondheidszorg als sector kiezen, indien
de overheid daarop in de verste verte niet is ingesteld? Hoe bereik je de
mensen die je wilt bereiken? Diezelfde vraag geldt terzake van het hoge percentage
begrotingssteun, waarbij het nog maar afwachten is of de allerarmsten daarvan
zullen profiteren.Nu zal de minister in reactie hierop natuurlijk verklaren, dat al haar
activiteiten gericht zijn op armoedebestrijding. Dat lezen we tenminste in
de stukken over het nieuwe landenbeleid. Naar onze overtuiging zal armoedebestrijding
het beste gediend zijn met het ondersteunen van zelfredzaamheid en het opbouwen
van de eigen economie. Daarom vindt de CDA-fractie het onbegrijpelijk, dat
specifiek het bedrijfslevenprogramma wordt gekort. Juist in een globaliserende
wereld waarbij deze landen naast de omslag naar een vrije marktordening te
maken krijgen met externe ontwikkelingen, zijn economische zelfstandigheid
en de omstandigheden die daarvoor nodig zijn van cruciaal belang. IMF en Wereldbank
stellen strenge eisen bij steunverlening. Dan moet er drastisch bezuinigd
worden met als gevolg een dalende levensstandaard en een enorme recessie.
De schuldenlast van veel landen is enorm. Geen wonder dat investeringen in
die landen achterblijven. Het is te hopen dat het Jubilee 2000-schuldeninitiatief
soelaas zal bieden voor die landen die tot over hun oren in de schulden zitten.Moeten we ons tegelijkertijd niet afvragen of de vrijemarktideologie bij
IMF en Wereldbank niet te ver is doorgeschoten? Heeft het aanpassingsbeleid
van het IMF wel geleid tot sterkere economieën en tot verhoging van de
levensstandaard? Wordt de rekening van globalisering niet eenzijdig bij de
allerarmsten gelegd? Wij kunnen gelukkig constateren dat het denken bij de
Wereldbank inmiddels aan het verschuiven is en dat de bank bij het verstrekken
van leningen meer oog heeft gekregen voor het belang van onderwijs en gezondheidszorg
en minder pressie uitoefent om de markt te liberaliseren. Maar gaat de Wereldbank
hierin wel ver genoeg? Kan de minister haar visie hierop geven?Uit de ORET-Miliev-evaluatie is ondubbelzinnig naar voren gekomen dat
hiermee waar voor het geld wordt geleverd. De CDA-fractie is verheugd dat
de minister dit ook inziet en verzoekt haar daarom dit programma uit te breiden
en daartoe een frontoffice in te stellen voor snelle afhandeling van alle
aanvragen in maximaal vier maanden en extra begeleiding van aanvragen van
kleine en middelgrote ondernemingen. Het streven moet zijn dat een dergelijk
frontoffice op Buitenlandse Zaken op zo kort mogelijke termijn net zo efficiënt
gaat werken als Senter op Economische Zaken.Dan kom ik bij FMO, een financiële instelling die naar de mening
van de CDA-fractie de potentie heeft om als nationale wereldbank te kunnen
functioneren. FMO zou op termijn vaker ingeschakeld moeten worden voor publieke
activiteiten. FMO heeft de deskundigheid en een jarenlang opgebouwde expertise
in tal van landen. De CDA-fractie verzoekt de minister de mogelijkheid te
onderzoeken voor FMO om behalve private activiteiten ook publieke activiteiten
op zich te nemen en de Kamer hierover te informeren. De CDA-fractie pleit
er eveneens voor dat het PUM-programma wordt uitgebreid, onder andere met
expertise vanuit onderwijs, gezondheidszorg en lokaal bestuur en dat deze
deskundigheid nadrukkelijk wordt ingeschakeld in het nieuwe landenbeleid.Dan ligt er nog de vraag wat de minister heeft gedaan met de toezegging
om met het bedrijfsleven tot een gedragscode voor internationaal verantwoord
ondernemen te komen. Die toezegging is vorig jaar bij de begrotingsbehandeling
gedaan.Ik wil ook aandacht vragen voor het CBI, het Centrum voor importbevordering,
dat ontwikkelingslanden ondersteunt bij hun export naar Europa. Het zou dus
eigenlijk centrum voor exportbevordering moeten heten. Ligt het niet voor
de hand te overwegen het CBI volledig te verzelfstandigen en het mandaat van
het CBI te verbreden naar exportondersteuning in de regio zelf? Het is voor
veel exportondernemingen in ontwikkelingslanden immers gemakkelijker en nuttiger
om een positie op te bouwen in de regio en pas daarna eventueel de stap naar
de wereldmarkt te maken in plaats van meteen de stap vanuit het ontwikkelingsland
naar Europa te maken. Wij overwegen om in tweede termijn een motie hierover
in te dienen.Op basis van het rapport van de Algemene Rekenkamer en de evaluatie over
internationale organisaties is de CDA-fractie er niet van overtuigd dat het
huidige niveau van functioneren van sommige VN-organisaties rechtvaardigt
dat een aanzienlijk deel van de Nederlandse hulpgelden op deze manier wordt
besteed. De CDA-fractie dient dan ook amendementen in voor een structurele
verschuiving van begrotingsposten van multilaterale instellingen naar begrotingsposten
van het bedrijfsleven voor ORET-Miliev, PUM en PUON.Met het voorschrift dat de MFO's volgend jaar 40 mln. in de Balkan moeten
besteden is de CDA-fractie niet erg gelukkig. Zij vraagt zich af of de minister
hiermee niet het fundament van de medefinanciering aantast. Wat volgt hierna?
Kan de minister bijvoorbeeld ook eisen dat de MFO's in Afrika projecten hebben
of juist stopzetten? Zo worden MFO's niet meer en minder dan uitvoerders van
het overheidsbeleid. Dat is nooit de bedoeling geweest. De CDA-fractie betreurt
dit in hoge mate.De heer Ter Veer (D66):Voorzitter! Dit klinkt zo vreselijk begaan met de 40 mln. die de MFO's
moeten besteden. Die organisaties kunnen toch ook zeggen: dit past ons niet;
houdt u die 40 mln. maar?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Ik heb aangegeven dat met deze ingreep het fundament van het
mede financieringsprogramma wordt aangetast. De organisaties
hebben op dit moment recht op 10% van het ontwikkelingsbudget, vrij te besteden
in het eigen land, zij het binnen een bepaald kader. Het is voor het eerst
in de geschiedenis dat de Nederlandse regering zegt dat zij uitmaakt waar
een deel van die 10% van het geld naartoe gaat. Wat kan er dan daarna gebeuren?
Op den duur zou de minister in zijn geheel kunnen gaan uitmaken waar de medefinancieringsorganisaties
de programma's zouden moeten hebben, omdat het ontwikkelingsbeleid in een
bepaalde richting prioriteit zou kunnen hebben.De heer Ter Veer (D66):Is mevrouw Van Ardenne het met mij eens dat een van de meest "evergreen"
discussies die wij hier voeren, die over verworven rechten is? Een element
van de "aha-Erlebnis" van Paars I en Paars II is juist dat wij soms ook durven
zeggen: verworven rechten, hoezo?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):De heer Ter Veer heeft het terecht over rechten. Het is de vraag of de
minister eenzijdig rechten van betrokkenen mag aantasten. Als het gaat zoals
het nu gaat, heb ik daar wat moeite mee.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Heeft mevrouw Van Ardenne van deze organisaties begrepen dat
zij moeite hebben met die besteding en dat doel? Ik niet, namelijk.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Dat verbaast mij ook. Ik ben er bijzonder teleurgesteld over dat de grote
club van medefinancieringsorganisaties doodleuk zegt: wij vinden het niet
leuk, maar wij doen het toch maar. Het gaat niet om een incident, maar om
de fundamentele vraag of de Kamer vindt dat de minister kan ingrijpen in de
zelfstandigheid van het particulier initiatief, zoals de medefinancieringsorganisaties.Mevrouw Dijksma (PvdA):Is de teleurstelling van mevrouw Van Ardenne over de opstelling van de
medefinancieringsorganisaties niet minstens zo bevoogdend als de suggestie
die zij nu aan de zijde van de minister neerlegt?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Volgens mij gebruikt mevrouw Dijksma nu een term die er absoluut niet
toe doet. Het CDA gaat het erom wat des overheids is en wat des organisaties.
Uit de brief van Lodewijk de Waal over de brief van de minister over de particuliere
sector maak ik op dat de FNV buitengewoon goed begrijpt waar het om gaat.
In het kader van het eigen ontwikkelingsbeleid zegt de Nederlandse overheid
immers zo langzamerhand dat zij wil dat de organisaties zich voegen naar haar
keuzes voor landen. De MFO's vormen slechts een voorbeeld. Ik vind dat het
onderscheid tussen overheidsbeleid en particulier initiatief nog doodgewoon
in stand moet blijven. Dat is ook een fundamentele vraag aan de leden van
andere fracties. Het is niet alleen een punt van het CDA. Het heeft ook niet
te maken met overgevoeligheid mijnerzijds voor de MFO's. Ik was inderdaad
zo gevoelig dat ik het vreemd vond dat zij zelf niet zagen dat dit een fundamentele
kwestie is. Maar ik plaats haar hier op de agenda, want zij hoort in deze
Kamer thuis.Voorzitter! Ik wijs op tal van waardevolle initiatieven van andere, maatschappelijke
en kerkelijke organisaties, die eigenlijk ook gehonoreerd zouden moeten worden
als het aan het CDA ligt. Het structurele instrument is op dit moment echter
niet aanwezig. Waarom wordt hiervoor niet een nieuw loket geopend, waar kwalitatief
goede initiatieven gehonoreerd kunnen worden? MFO's zullen op eigen benen
moeten kunnen staan en daartoe zal in de ogen van de CDA-fractie een einde
moeten worden gemaakt aan de huidige bepalingen die MFO's verhinderen om zelf
reclame te maken en aan eigen fondsenwerving te doen. Door eigen fondsenwerving
kunnen MFO's hun maatschappelijke relevantie aantonen. Dit zou fasegewijs
moeten gebeuren, zodat MFO's ingesteld raken op hun eigen activiteit. Overheidsbijdragen
aan die MFO's zouden gerelateerd moeten worden aan de ingezamelde bedragen.
Het vernieuwde MFP zou naast het nieuwe loket voor de overige maatschappelijke
organisaties een afzonderlijk eigen loket moeten hebben voor een eigen programma.
Ik verneem graag een reactie van de minister op dit voorstel.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter! Heeft het voorstel van collega Van Ardenne ook invloed op
de automatische toewijzing van 10% van het budget aan de MFO's?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik stel die 10% nogVan Ardenne-van der Hoeven niet ter discussie en ook
geen ander percentage, maar ik vind wel dat goed moet worden
bezien op welke manier de vier MFO's hun maatschappelijke relevantie kunnen
bewijzen op basis van eigen activiteiten en fondsenwerving. De overheid zou
daaraan in de vorm van een soort verdeelsleutel een bijdrage moeten leveren.
Ik zeg niet dat je daarmee een percentage ter beschikking stelt, maar je zou
binnen een bepaald percentage een toewijzing kunnen doen. Dat zou wat ons
betreft best een begaanbare weg zijn.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Heeft mevrouw Van Ardenne ook inhoudelijke argumenten waarom zij dat noodzakelijk
acht? Zij stelt nu een principieel punt ter discussie en ik ben benieuwd welke
redenen zij daarvoor heeft.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Mijn reden zat misschien wat verborgen in mijn tekst. Ik verwijs hiervoor
naar wat de minister tijdens een jaarrede bij de Novib heeft gezegd, namelijk
dat zij de houding van de MFO's als een klemmende omhelzing ervaart. De MFO's
zitten te dicht bij de overheid. Ik vind dat medefinancieringsorganisaties
een zelfstandige positie moeten innemen. Zij moeten dat ook kunnen doen; nu
kan dat nog niet. Er is maar een organisatie die zelf aan fondsenwerving kan
doen. De overige zouden dat ook moeten doen. Dan ontstaat een volstrekt nieuwe
verhouding tussen medefinancieringsorganisaties en de overheid. Het CDA is
van mening dat die nieuwe relatie veel gezonder zal zijn dan de huidige.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik begrijp niet wat mevrouw Van Ardenne bedoelt met de relatie die zij
legt tussen de fondswerving en de financiering door de overheid. Ik ben het
ermee eens dat ook de overige organisaties zelfs fondsen moeten kunnen werven.
Ik begrijp alleen niet waarom zij dan een relatie legt met de financiering
door de overheid. Dit zal een behoorlijke aantasting van de continuïteit
van de werkzaamheden van de organisaties betekenen.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Dat hoeft volgens mij niet. Er zijn talloze organisaties in de wereld
die al vele jaren bestaan zonder dat zij zoals de MFO's zijn ingebed in het
overheidsbeleid. Ik denk dat dit niet het probleem is. Ik denk wel dat de
MFO's hierop ingesteld moeten raken. Je kunt dit niet van de een op de andere
dag veranderen. Er moet een soort meerjarenplan worden opgesteld, waardoor
die zelfstandige positie wordt versterkt, de eigenheid van de organisaties
wordt verbeterd en de maatschappelijke relevantie wordt aangetoond. Dit laatste
kan financieel, maar misschien ook anderszins. Daarover moeten wij nog nadenken.
Wat ons betreft zou dit de onderlinge verhoudingen ten goede komen.Voorzitter! In het nieuwe landenbeleid – dank voor de tijdige toezending
en complimenten voor de voortvarendheid – legt de minister naar ons
oordeel teveel de nadruk op ownership met blanco cheques aan overheden en
al, terwijl wat ons betreft voor een duurzame ontwikkelingsrelatie met 21
landen, inclusief Indonesië – wij gaan ervan uit dat Nederland
een hiermee volwaardige langdurige relatie zal aangaan – partnership
leidraad zou moeten zijn, waarin de relaties van land tot land en van volk
tot volk voluit zijn recht kunnen komen. De verwachtingen die de minister
zelf heeft van het nieuwe landenbeleid, blijven onduidelijk. Voor geen van
de partnerlanden ligt er een landenbeleidsdocument, dus of en in hoeverre
met de gekozen sectoren de armoede bestreden zal worden, is nog maar de vraag.
Hoeveel in productieve sectoren wordt geïnvesteerd is niet aangegeven.
Het bedrijfslevenprogramma is helaas nog niet ingevuld.Voor de beoordeling van dit landenbeleid stelt de CDA-fractie een aantal
criteria. Ik noem ze niet alle, maar de belangrijkste. Allereerst zal er per
partnerland een landenbeleidsdocument moeten komen. Ten tweede moeten meetbare
doelen worden gesteld. Ten derde moeten het maatschappelijk middenveld en
lagere overheden worden betrokken bij de ontwikkeling. Ten vierde zal de minister
vanwege het belang van het primaire onderwijs, als doelstelling moeten nastreven
dat in alle partnerlanden in het jaar 2015 alle kinderen naar de basisschool
gaan. Kinderen moeten leren, niet werken. De CDA-fractie is voornemens hierover
in tweede termijn een motie in te dienen.Ten slotte merk ik op dat de CDA-fractie het eens is met Prins Claus dat
geld niet het belangrijkste is. De verschillen, economisch, sociaal, politiek
en cultureel tussen mensen zijn niet alleen met geld te overbruggen. "Met
een vriend kun je dansen, met een cheque niet", zei de Soedanese bisschop
Taban mij deze zomer. "En wij houden zo van dansen", zei hij nog. Er is dus
meer en daarover moet het debat vandaag en morgen gaan.De heer Van den Doel (VVD):Het CDA heeft een aantal amendementen ingediend. Ik mis er echter een.
Waarom heeft mevrouw Van Ardenne die niet ingediend?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik weet niet welk amendement de heer Van den Doel mist.De heer Van den Doel (VVD):De CDA-fractie schrijft in haar defensienota dat uit de homogene groep,
de HGIS, 150 mln. extra naar, onder meer, vredesoperaties moet worden overgeheveld
om de mankracht te vergroten. Het amendement dat dit mogelijk maakt, mis ik,
want ik vind dat je wat je zegt, ook waar moet maken.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Het debat over de Defensienota moet nog worden gevoerd. Het lijkt mij
prematuur om dat debat nu te voeren.De heer Van den Doel (VVD):Wij spreken vandaag over de HGIS-gelden.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Het is nu niet het moment om met voorstellen te komen die in de begroting
van het ministerie van Buitenlandse Zaken hun beslag moet krijgen. Het debat
over die voorstellen moet immers nog worden gevoerd.De heer Van den Doel (VVD):Mevrouw Van Ardenne draait de zaak om. Als je geld uit deze begroting
wilt alloceren voor de defensiebegroting, moet je bij deze begrotingsbehandeling
het daartoe strekkende amendement indienen.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Het maakt niet uit. Wij kunnen het nu doen, maar_De heer Van den Doel (VVD):Het maakt wel uit.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Het maakt de CDA-fractie absoluut niets uit. Wij kunnen het amendement
nu, maar ook bij de behandeling van de Defensienota indienen. Het is ons om
het even.De heer Van den Doel (VVD):Volgende week zullen wij stemmen over de begroting van het ministerie
van Buitenlands Zaken en de moties en de amendementen die tijdens de behandeling
van deze begroting zijn ingediend. Op dat moment moet ook over dit amendement
van de CDA-fractie kunnen worden gestemd. Je kunt niet bij de begrotingsbehandeling
van Defensie een amendement indienen dat geen betrekking heeft op die begroting.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Bij welke begroting de CDA-fractie dit amendementen indient, is haar zaak.
Het lijkt mij niet dat dit een zaak is van de heer Van den Doel.De heer Van den Doel (VVD):Wat is de reden dat dit amendement nu niet is ingediend?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Er is geen dringende reden om dat amendement nu in te dienen. De discussie
over de Defensienota zal in februari worden gevoerd. Wij moeten nog zien of
wij de budgetten die nodig zijn in verband met de defensienota, deze week
inbrengen of tijdens de discussie in februari. Bij de begrotingsbehandeling
van het ministerie van Defensie komt overigens ook het een en ander aan de
orde. Het is niet nodig om dit specifieke amendement nu in te dienen. Onze
inzet is duidelijk. Als de VVD-fractie dit amendement echter samen met de
CDA-fractie wil indienen, zijn wij vanavond een heel eind opgeschoten.De heer Van den Doel (VVD):Ik concludeer dat de CDA-fractie geen extra geld voor de defensiebegroting
2000 wil reserveren.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):De CDA-fractie is wel degelijk van plan om extra geld vrij te maken voor
de begroting voor het jaar 2000 van het ministerie van Defensie. Dat extra
geld halen wij niet uit de begroting van het ministerie van Buitenlandse Zaken,
want dat zou een verschuiving zijn. Het extra geld komt uit een andere post.
De heer Van den Doel zal daarover deze week meer horen.Mevrouw Dijksma (PvdA):De inbreng van mevrouw Van Ardenne oogt enigszins schizofreen. Zij zegt
dat de discussie te veel over geld gaat, maar kiest als speerpunt van haar
inbreng de discussie over het budget en dan in het bijzonder de vermeende
vervuiling van dit budget. Verder noemt zij deze minister een wervelwind die,
hoewel van liberale huize, toch sociaal-democratische en etatistische neiging
vertoont. Ik kan mij niet voorstellen dat die twee samen kunnen gaan. Over
smaak valt te twisten en niet iedereen verstaat dan ook hetzelfde onder vervuiling
van de begroting. Zo zijn er Kamerleden die het extra geld dat naar het bedrijfslevenprogramma
gaat, een aantasting van de structurele armoededoelstelling vinden.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik herinner mij nog goed de verkiezingscampagnes uit 1994 en 1998. De
PvdA pleitte in die jaren voor 1% voor ontwikkelingssamenwerking. De CDA-fractie
kon daar niet tegenop en hield vast aan haar doelstelling van 0,8%. In 1994
maar ook in 1998 is gedebatteerd over het percentage dat voor ontwikkelingssamenwerking
zou moeten worden gereserveerd. Ik wijs er nog maar eens op dat het aan de
CDA-fractie is te danken dat die 0,8% in 1994 overeind is gebleven. De PvdA-fractie
is vervolgens akkoord gegaan met hetgeen in het regeerakkoord is vastgelegd.
Blijkbaar is dat niet genoeg, want door de problemen bij de asielzoekers en
het milieu is het budget nu ernstig vervuild. Ik begrijp daarom niet dat mevrouw
Dijksma in de Kamer en straks in de verkiezingscampagne durft te zeggen dat
de PvdA-fractie heeft waargemaakt wat zij heeft beloofd.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik constateer dat mevrouw Van Ardenne geen antwoord heeft gegeven op mijn
vragen. Het is niet de CDA-fractie die het regeerakkoord heeft uitonderhandeld,
waarin het minimum van 0,8% overeind is gebleven. Dat waren andere partijen.
Ik gun haar iedere overwinning, maar deze mag zij zeker niet op haar conto
bijschrijven.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):In het allereerste debat over het APB – ik zat toen net in de Kamer –
moest een motie, ondertekend door de heren Melkert en Heerma. worden ingediend
om die 0,8% overeind te houden. Als dat niet was gebeurd hadden wij misschien
toen al met elkaar in neoliberale sfeer vertoefd en hadden wij op 0,7% gezeten,
de VVD-norm. Als het om het bedrijfsleven gaat vind ik het wat goedkoop van
mevrouw Dijksma om nu te suggereren dat het CDA het wel goed zou vinden als
onderdelen van het bedrijfslevenprogramma vervuild zouden worden, dat wil
zeggen dat het geen armoedebestrijding zou zijn. Dat werp ik verre van mij.
Die indruk heb ik ook niet willen wekken. Ik vind het onjuist om het debat
daarmee te verstoren. Als je aan armoedebestrijding wilt doen, moet je tegelijkertijd
de economische zelfstandigheid van volken in het oog houden. In het programma
moet hiermee rekening worden gehouden. Het moet niet apart worden behandeld.
Het moet inclusief gebeuren. Productieve activiteiten zijn minstens zo belangrijk
als niet-productieve sectoren. Ik heb geen hoofdpunt van de vervuiling gemaakt.
Ik heb er toe nu toe vijf zinnen aan gewijd.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! Deze begrotingsbehandeling is de laatste van deze eeuw en
de tweede van het tweede Paarse kabinet. Nederland is rijker dan ooit en het
geld wordt voor het grootste gedeelte in het buitenland verdiend, vooral in
Europa. Europa wordt steeds meer baken en buffer voor ons land. Een Europa
dat aan het einde van deze gewelddadige eeuw weliswaar minder machtig is dan
aan het begin, maar na de val van de Muur enorm aan kracht heeft gewonnen.
Het lijkt of aan het einde van deze eeuw eenieder in onze wijde omgeving zo
snel mogelijk bij de EU wil horen. En dat wijst op de nieuwe setting van ons
buitenlands beleid: een rijker en belangrijker wordend Europa in een instabiele
internationale omgeving. De situatie in de Balkan, maar ook
verder in Rusland, de Kaukasus en Afrika dwingen steeds meer tot lotsverbondenheid,
tot gezamenlijk buitenlands en veiligheidsbeleid en zelfs in uitzonderingsgevallen
tot humanitaire interventie. Macht dwingt Nederland vooral, maar niet uitsluitend,
via Europa tot verantwoordelijkheid voor instabiliteit buiten Europa en tot
moeilijke buitenlandspolitieke en morele keuzes. Kosovo was daarvan een voorbeeld.
Daar gaat het wat de PvdA-fractie voor een belangrijk gedeelte bij deze begrotingsbehandeling
om. Voor Europa staan in feite weinig alternatieven open: of het exporteert
stabiliteit via economische integratie en open handelsbeleid, uitbreiding,
deellidmaatschappen en ook samenwerkingsvormen zoals het stabiliteitspact,
of het importeert instabiliteit en toenemende vluchtelingenstromen, of –
en dat is hopelijk een laatste mogelijkheid – het komt in de positie
dat moeilijke afwegingen gemaakt moeten worden over de inzet van effectieve
en proportionele politie of militaire eenheden. Al deze opties vereisen ook
voor de Nederlandse buitenlandse politiek een enorme krachtsinspanning, zowel
financieel, organisatorisch als politiek en moreel. De humanitaire interventie
in Kosovo – ik kom daar later nog op terug – is daar een goed
voorbeeld van. Tegelijk werd wat ons betreft de belangrijkste opgave van de
buitenlandse politiek van Europa na Kosovo impliciet geformuleerd: conflictvoorkoming,
geïntensiveerde Europese veiligheidspolitiek en daadwerkelijke economische
samenwerking en integratie als middel tegen binnenstatelijke conflicten en
mensenrechtenschendingen. De vraag is of we die boodschap ook in Nederland
echt begrepen hebben, of we de Europese ontwikkelingen goed inschatten. Max
van der Stoel zei onlangs: "Wij hebben in de loop van deze eeuw een aantal
malen de hoge prijs betaald voor het niet tijdig onderkennen van doelstellingen
en methoden van een op machtsexpansie beluste wederpartij." Wat we nodig hebben
is een cultuur van preventie, en daar gaat het wat mij betreft in deze begroting
om. Daar zijn geen eenvoudige recepten voor. Van de regering mag daarbij een
duidelijk ambitieniveau worden verwacht, een nieuwe impuls voor de herijking
en een duidelijke prioriteitenstelling. Nederland is daarbij het scherpste
als het offensief het algemeen belang vertegenwoordigt en daarbij opiniërend
en als horzel wil optreden.Deze inleidende opmerkingen brengen mij op een aantal algemene voorwaarden
voor zo'n opstelling gevolgd door een formulering van een zestal vrij specifieke
prioriteiten voor het buitenlands beleid. Op die specifieke prioriteiten kom
ik dus nog terug. Maar eerst de voorwaarden.Voorzitter! De eerste voorwaarde is een veel positievere en concretere
steun voor de ontwikkeling van een Europese buitenland- en veiligheidspolitiek.
Waar Nederland als middelgroot land belang had om vooraan te lopen bij de
totstandkoming van de EMU, het asiel- en immigratiebeleid en de uitbreiding,
zo geldt dat wat mijn fractie betreft ook het gemeenschappelijk buitenlands
en veiligheidsbeleid. Er is het afgelopen jaar vooral na Kosovo een nieuwe
dynamiek in de Raad ontstaan tussen Duitsland, Frankrijk en Engeland die elk
op zoek zijn naar meerdere partners voor een grotere, Europese veiligheidspolitieke
verantwoordelijkheid. Op de bredere buitenlandspolitieke inbedding kom ik
nog terug.Voorzitter! Daar de Raad hierbij meer de dynamiek bepaalt dan de Commissie
hoort Nederland wat ons betreft direct in het krachtenveld van die drie genoemde
landen te opereren, ook al om een directorium van de grote landen tegen te
gaan. Nederland lijkt pas echt serieus te reageren als de toppen tussen de
grote drie voorbij zijn en lijkt nu gelukkig nog op tijd een draai in de goede
richting te maken. Vergeleken bij de notitie van een maand geleden, waarbij
de Petersbergtaken in feite werden afgeschilderd als kleinschalig, stemt men
nu terecht in met een Europese pool van 60.000 troepen voor crisismanagement,
een kwalitatieve sprong ten opzichte van de WEU. Ook door actief mee te doen,
kunnen belangrijke elementen als een heldere relatie met de NAVO en behoud
van de communautaire structuren in zekere mate worden geregeld. Wij verwachten
in dit debat helderheid van de regering over de precieze modules die Nederland
bijdraagt en over de positie van ons land bij de nog openstaande punten voor
Helsinki. Wij verwachten een uitspraak over constructieve bijdragen, zowel
over een euroleger als...De heer Eurlings (CDA):Collega Koenders merkte heel terecht op dat er een draai is gemaakt door
de regering en dat wij in het voortraject van de ontwikkeling van het veiligheids-
en defensiebeleid meer vooraan hadden moeten lopen. Nu lopen wij achter de
grote landen in Europa aan. Is hij niet van mening dat wij door het lange
wachten weinig hebben kunnen sturen en dat onze reputatie daardoor niet al
te best naar buiten is gekomen?De heer Koenders (PvdA):Ik ben het daarmee eens.De heer Marijnissen (SP):Mijnheer de voorzitter! Bij de algemene beschouwingen heb ik de heer Melkert,
de fractievoorzitter van de heer Koenders, een vraag gesteld over het euroleger.
Toen werd nog gezegd: een euroleger is geen bestaand begrip. Ik hoor u het
net noemen. De heer Melkert zei het volgende: "Voorlopig ben ik helemaal nog
niet toe aan een euroleger, maar ik zie wel een ontwikkeling die ik uitermate
relevant vind. De voortgang die geboekt is bij de samenwerking rond Kosovo
geeft embryonaal aan waar wij verder naartoe moeten". Wij zijn nu tweeënhalve
maand verder. Van embryo naar bevalling is het wel erg snel gegaan.De heer Koenders (PvdA):Ik denk dat de heer Marijnissen de heer Melkert terecht citeert. Een embryo
moet ontwikkeld worden. In de praktijk is dit nog niet gebeurd. Er zijn wel
een aantal beslissingen genomen om te komen tot verdere stappen in de richting
van dat euroleger. Dat is volgens mij precies wat de heer Melkert heeft aangegeven.
Er is een embryo; daar moeten besluiten over genomen worden; dat hebben wij
als PvdA bij de algemene beschouwingen en herhaaldelijk daarna in debatten
in de Kamer gedaan. Op basis van goede besluitvorming in Helsinki verwachten
wij dat het embryo leidt tot iets van een euroleger. Dat zal nog wel even
duren.De heer Marijnissen (SP):Dat gaat mij iets te snel. U zei net tegen de heer Eurlings dat u eigenlijk
met terugwerkende kracht vindt dat de Nederlandse regering
te zeer getalmd heeft. Is het niet een beetje politiek opportunistisch van
uw kant om te zeggen: wij zijn een fervent voorstander van dat euroleger en
wij hopen dat het embryo snel uitgroeit tot een volwaardige vrucht en dat
de bevalling snel tegemoet kan worden gezien, terwijl u bij de algemene beschouwingen
nog aanzienlijke reserves aan de dag legde? Het enige verschil dat ik kan
bemerken, is dat na Engeland en Frankrijk zich nu ook Duitsland zich bij dat
initiatief heeft aangesloten en dat, precies wat het CDA zegt, Nederland daarmee
nu instemt om niet geïsoleerd te raken.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! Met alle respect voor de heer Marijnissen moet ik constateren
dat hij de debatten niet heeft gevolgd. Daar is hij ook niet bij aanwezig
geweest. Dat verwijt ik hem niet, maar de PvdA heeft vanaf de algemene beschouwingen
herhaaldelijk in algemene overleggen en ook bij de presentatie van haar Defensienota
helder gemaakt welke richting zij op wil. Dat is de richting die nu langzaam
maar zeker ook wordt gekozen door het kabinet en al langer in discussie is
tussen Frankrijk, Engeland en Duitsland. De heer Marijnissen citeert zeer
beperkt de heer Melkert. Het is heel duidelijk wat de heer Melkert bedoelde
en daar zit geen enkel opportunisme in. Integendeel, ik denk dat juist de
PvdA vanaf het begin haar richting heeft bepaald. Ik ben er blij om dat de
regering zich daar nu voor een groot gedeelte bij aansluit.De heer Marijnissen (SP):Nog maar een paar weken geleden heb ik een uitvoerig debat met de minister
van Buitenlandse Zaken gehad over dit onderwerp. Daar was u ook zelf bij,
mijnheer Koenders. U moet dus niet zeggen dat ik daar niet bij aanwezig was;
ik was er wél. Ik heb toen ook uw bijdrage gehoord. Wat ik nu vaststel,
is dat in tweeënhalve maand tijd de opvatting van uw partij is opgeschoven
in de richting van het euroleger. Dat is precies wat u zojuist tegenover de
heer Eurlings toegaf, namelijk dat de Nederlandse regering, lees ook de PvdA,
te lang heeft getalmd. Overigens had ik graag gezien dat het nog langer had
geduurd.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! Het is leuk geprobeerd van de heer Marijnissen, maar het is
uiterst helder dat de PvdA vanaf de algemene beschouwingen een heldere lijn
heeft gevolgd. Daar zijn wij niet van afgeweken en die lijn sluit aan bij
de huidige besluitvorming.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! In het debat over de Europese defensie worden vaak termen
gebruikt die verschillend worden uitgelegd. Ik zou graag van de fractie van
de PvdA vernemen wat zij verstaat onder het euroleger. Gaat het hier om bijdragen
van Europese lidstaten ter versterking van de Europese veiligheid of streeft
de PvdA naar een eigen, zelfstandig Europees leger?De heer Koenders (PvdA):Het gaat er niet om wat de PvdA vindt. Ik ga er nu even vanuit dat in
Keulen een aantal uitspraken zijn gedaan door de Nederlandse regering. Op
basis van Keulen is de discussie verder gegaan. Vandaag hebben wij de notities
van de regering gekregen en daarin wordt heel duidelijk gesproken over "EU-led
military operations in the full range of conflict prevention and conflict
management". Dat is iets waar de VVD zich zeer tegen heeft verzet. Ik zou
dan ook de vraag willen omdraaien. Bent u bereid om consensus in de Nederlandse
politiek te creëren door het met deze beslissing eens te zijn?De heer Van den Doel (VVD):Ik heb u een vraag gesteld. Ik denk dat wij hetzelfde beogen maar door
de verschillende interpretaties ontstaan er verschillen die wellicht onnodig
zijn. Wat het euroleger betreft lees ik in de brief voor Helsinki dat het
niet gaat om een staand Europees leger of om een permanent Europees interventiekorps,
exclusief voor Europees geleide operaties. Het gaat blijkbaar om nationale
bijdragen.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! De heer Van den Doel doet nu alsof er in het afgelopen jaar
niets is veranderd, alsof er geen discussies zijn geweest. De discussie richt
zich nu op een situatie waartegen hij zich steeds heeft verzet, namelijk een
autonome capaciteit van de EU. Voorgesteld wordt om 60.000 man onder te brengen
in een Europese pool. Ik verneem graag van de regering welke modules Nederland
daaraan gaat bijdragen. Ik weet dat het geen "standing" leger is, maar de
heer Van den Doel moet niet doen alsof er het afgelopen jaar niets is veranderd
en alsof het niet ongelofelijk belangrijk is dat ook Nederland nu instemt
met deze besluitvorming. Ik loof de minister van Buitenlandse Zaken ervoor
dat hij gisteren deze beslissing heeft genomen en dat hij niet voor een minderheid
in deze Kamer een andere positie heeft ingenomen. Ik hoop – ik vind
het echt belangrijk voor de consensus in de buitenlandse politiek –
dat ook de VVD zich hierbij aansluit.De heer Van den Doel (VVD):Dat zal ik straks wel in mijn eigen termijn zeggen, maar ik constateer
nu al dat u gewoon geen antwoord geeft op mijn vraag: wat verstaat de PvdA
nu onder een euroleger?De heer Koenders (PvdA):Ik meen, voorzitter, dat ik die vraag duidelijk heb beantwoord.Mevrouw Vos (GroenLinks):Aan welke crises denkt de PvdA, waarin dat leger zou kunnen optreden?
Ik heb uw collega Timmermans wel eens horen zeggen dat dat ook in de Kaukasus,
in voormalige Sovjetrepublieken zou kunnen gebeuren.De heer Koenders (PvdA):Het belang van de besluitvorming die gisteravond heeft plaatsgevonden
in Brussel, is dat daarmee een stap wordt gezet in de richting van het opbouwen
van capaciteit en besluitvormingsmechanisme. We lopen niet vooruit op de feiten.
Ik zou het ertegen zijn om "the hour of Europe" – ik verwijs nu naar
1991 – te verklaren voordat wij klaar zijn. Maar het is wel goed dat
er nu 60.000 man aan troepen een pool vormen. Ik kan me ook voorstellen dat
veel sneller dan hier en daar gedacht wordt bij een operatie als ALBA of de
opvolger van KFOR Europa gedwongen zou worden tot het nemen van verantwoordelijkheid
op dat niveau. Dat vind ik geen kleinschalige operatie en het is ook geen
kwestie van voor de troepen uit lopen. Wij moeten wel goed inzien, wat wij
wel en wat wij niet kunnen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Zegt u nu dat eventueel ingrijpen op Europees grondgebied zal moeten zijn
of houdt u de mogelijkheid open dat het wellicht ook aan de randen van
Europa of daarbuiten gebeurt? Of vindt u dat wij hier nu nog helemaal niets
over kunnen zeggen?De heer Koenders (PvdA):De geografie is het punt niet, het gaat erom of er militaire en politieke
voorwaarden zijn om als Europese Unie in te grijpen, hetzij met NAVO-middelen,
hetzij autonoom. Nogmaals, wij geven de voorkeur aan operaties in het kader
van de NAVO of in het kader van NAVO-middelen en van de EU. Nu gaat het erom,
daarvoor capaciteit op te bouwen, evenals een autonome capaciteit. Ik ga nu
niet vooruitlopen op de eventualiteiten; het gaat niet zozeer om de geografische
limitering als wel om het gelijk oplopen van capaciteit, mogelijkheden en
verantwoordelijkheden.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik ben het niet geheel met u eens. Is opereren op basis van een VN-mandaat
wel een voorwaarde voor een dergelijk Europees leger?De heer Koenders (PvdA):Wellicht kunt u ermee instemmen dat ik daar nog op terugkom, want ik zou
daar nog een speciaal aspect van willen belichten.Voorzitter! Dan de tweede voorwaarde voor de geschetste opstelling, namelijk
het waakzaam zijn, opdat Nederlandse contributies, financiële steun en
bijdragen aan bijvoorbeeld vredesondersteunende operaties via invloed daadwerkelijk
leiden tot het kopen van financiële en politieke stabiliteit en verbetering
van de internationale rechtsorde. Tijdens de crisis in Kosovo was de Nederlandse
bijdrage in de lucht even groot als die van het Verenigd Koninkrijk en slechts
iets minder dan die van Frankrijk. Toch bleek de besluitvorming meer een zaak
van de grote vijf dan van de NAVO-raad. Hoe beoordeelt de regering dit? Als
onafwendbaar of onvermijdelijk, of als onwenselijk, ook in het licht van onze
aanstaande, substantiële rol in Bosnië? In het stabiliteitspact
is Nederland een grote donor; dit verplicht tot invloed en mede sturen van
de politiek strategie van dat pact. Nederland is terecht lid geworden van
de G8, maar het is de vraag of dat voldoende is. Ik kom hier nog meer specifiek
op terug. Op een ander terrein mocht Nederland weer geen lid worden van de
GX, maar het investeert wel in financiële en politieke stabiliteit, soms
via IMF en Wereldbank. Hierbij heeft Nederland meer specifiek een kiesgroepbelang.
Kan de regering haar strategie in deze kwestie nader toelichten? Welke afwegingen
maken wij bij het terecht de voorkeur geven aan internationale en multilaterale
structuren? En wat gebeurt er als het uitoefenen van invloed daadwerkelijk
daarbuiten plaatsvindt? De Nederlandse burger, die een hoog Nederlands ambitieniveau
steunt, heeft er alle belang bij om hierover meer te weten, en dat geldt ook
voor het parlement.Voorzitter! Nederland wordt door de heer Korthals Altes vertegenwoordigd
bij de voorbereiding van het handvest van grondrechten van de Europese burger.
Neemt hij aan de conferentie deel op basis van de geformuleerde uitgangspunten
in de brief en de instructies van de regering, opereert hij daar als parlementariër,
of op basis van individuele verantwoordelijkheid? De kernvraag is voor ons
of het standpunt van de regering wordt ingebracht en of er dus aan het parlement
verantwoording kan worden afgelegd.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik denk dat de heer Koenders vragen stelt waar hij zelf het antwoord al
op weet. Uit de brief die wij hebben ontvangen kan ik slechts concluderen
dat de heer Korthals Altes onder instructie van de regering, Nederland vertegenwoordigend,
zal opereren. Heeft de heer Koenders hier een opvatting over?De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! De heer Van Middelkoop beantwoordt een vraag die ik aan de
regering stel. Ik wil graag eerst het antwoord van de regering horen en dan
kan ik de vraag van de heer Van Middelkoop beantwoorden.De heer Van Middelkoop (GPV):U wilt mij toch niet wijsmaken dat u daar zelf niet over heeft nagedacht?De heer Koenders (PvdA):Ik stel een vraag aan de regering en u kunt morgen bij mij terugkomen
als de regering geantwoord heeft.De heer Van Middelkoop (GPV):Zo ken ik u niet!De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! Als laatste voorwaarde noem ik het belang van het streven
naar een open Europa. Het gaat hier om het tegengaan van eurocentrisme met
concrete activiteiten van het kabinet, bijvoorbeeld ten aanzien van conflictpreventie
in de Kaukasus of het daadwerkelijk invullen van de Afrikanotitie in het geval
van de voortdurende genocide in Burundi en het uiteenvallen van het vredesakkoord
in Kongo. Welke reizen en initiatieven zijn er overigens door het kabinet
gepland op deze terreinen? Op welke basis wordt de sterkte van de ambassades
buiten Europa bepaald? Welke criteria spelen daarbij een rol? Ook een constant
proces van aanpassing vereist immers uitgangspunten die het parlement moet
weten.Als dit de voorwaarden en uitgangspunten kunnen zijn voor een verantwoord
Nederlands ambitieniveau, vraagt dat nogal wat van Buitenlandse Zaken. Er
is nog genoeg core mission voor het departement. De minister heeft het afgelopen
jaar de krachtproef van het Kosovoconflict doorstaan en de prioriteiten van
het buitenlands beleid nader geformuleerd. Hij is daarbij een snelle en pragmatische
beslisser gebleken, minder stoer dan in het begin, met oog voor de noodzaak
van een draagvlak in het parlement als voorwaarde voor een ambitieus buitenlands
beleid. Met staatssecretaris Benschop is Nederland strategischer in Oost-
en West-Europa aanwezig en dat is een belangrijke vooruitgang. Nu moet dat
beleid dus met gevoel voor de historische plaatsbepaling van Nederland doorgetrokken
worden naar het veiligheidsbeleid. Op een aantal punten is het beleid nog
te flets. De vlag van Nederland en de strategie lijken soms belangrijker dan
visie en prioriteitstelling. De leiding van het ministerie lijkt soms meer
bezig met management dan met buitenlandse politiek. De richting en de prioriteiten
zijn niet altijd duidelijk en daar komt het in een grote wereld vol problemen
wel op aan.Voor de PvdA-fractie zijn in het licht van de begroting zes punten daarbij
van belang. Ten eerste. In het jaar van Kosovo vraag ik om een verdergaande
Nederlands initiatief ter verheldering van het concept van humanitaire interventie.
De hernieuwde rol van de VN in Oost-Timor en de legitimatie achteraf van de
acties in Kosovo zijn daarbij aanleiding. Ik wil onze positie duidelijk maken.
De PvdA-fractie is voorstander van een ontwikkeling van het
concept van humanitaire interventie op basis van het internationale recht,
waar het gaat om schending van mensenrechten op grote schaal, waar niet-militaire
instrumenten onvoldoende werken, interventie proportioneel is, een oplossing
naderbij brengt en geen grotere risico's voor de mensenrechten oplevert. Tot
slot is het belangrijk dat de interventie gesteund wordt door een zo groot
mogelijke groep staten en altijd verantwoording wordt afgelegd aan de VN-Veiligheidsraad.Ik ben het hier dus niet geheel eens met mijn collega's Hoekema en Van
Middelkoop die humanitaire interventie onder andere afhankelijk maken –
zie NRC Handelsblad van 6 december – van een meerderheid van de VN-leden
en een uitputting van alle politieke middelen. Met zo'n benadering wordt codificatie
erg gevaarlijk. In elk geval heeft het niets veranderd voor de burgers van
Rwanda die tevergeefs op hulp wachten. Mijn fractie wil dat Nederland met
zijn traditie van het internationale recht een leidende rol speelt in de discussie
over een verantwoorde ontwikkeling van humanitaire interventie. Het is van
belang dat de dialoog actief wordt gezocht met staten die moeite hebben met
dat concept. Hiertoe verzoek ik het kabinet een internationaal initiatief
te nemen, waarbij ook parlementen worden betrokken, en de rol van de VN een
belangrijke positie inneemt. De adviezen van de adviesraad kunnen daarbij
eventueel een actieve rol spelen.Het tweede belangrijke punt zijn de lessen van Kosovo, voor Nederland
vertaald. De doeleffectieve interventie in Kosovo zal waarschijnlijk noch
een voorbeeld, noch een precedent blijken te zijn. In de meeste NAVO-landen
hebben hierover uitgebreide discussies plaatsgevonden en zijn conclusies getrokken.
Mijn fractie vindt het moeilijk te pruimen, dat er voor deze begrotingsbehandeling
geen gedegen stuk van de bewindslieden van Buitenlandse Zaken en Defensie
ligt, zoals was afgesproken. Graag een verantwoording van het kabinet op dit
punt. Haast is wel degelijk geboden. Zo zijn bij de evaluatie een aantal punten
van belang. Allereerst is het duidelijk dat de conflictpreventie heeft gefaald.
Een concrete vraag is nu of, ten aanzien van bijvoorbeeld Montenegro, het
anticipatievermogen van de EU en de NAVO groter is. Op allerlei andere essentiële
punten kan ik helaas vanwege het ontbreken van de kabinetsconclusies niet
ingaan. Ik verzoek echter wel om snelle toezending van een degelijk stuk.Mijn derde punt betreft de postconflictfase en het stabiliteitspact, ofwel
om het scherp uit te drukken: Hoe moet het verder moet met de Balkan nu bijvoorbeeld
in Kosovo het moorden gewoon doorgaat? De Nederlandse regering heeft op een
bewonderenswaardige wijze gekozen voor een belangrijke politieke en financiële
bijdrage. Wij zitten in de G8, zoals ik al zei. Tegelijkertijd maakt mijn
fractie zich echter ernstige zorgen over de politiek-economische strategie
om de Balkan te stabiliseren. Gezien de omvang van de Nederlandse bijdrage,
dienen wij de regering kritisch te ondervragen.Ik vraag de regering om dwingend een initiatief te nemen om de bestrijding
van georganiseerde criminaliteit en corruptie in Zuidoost-Europa hoger op
de agenda te plaatsen, binnen én buiten het stabiliteitspact. Ik verzoek
de regering om de Kamer daarover te rapporteren. Maffiose praktijken in Bosnië
en wapenhandel uit Albanië ondermijnen de regio, raken daarnaast Nederlandse
steden en maken de kans op microzekerheid voor burgers en investeerders een
volstrekte illusie. Een opener handelspolitiek van Europa verkleint de kans
op corruptie. Wat wordt daar specifiek aan gedaan?Ik maak mij ook ernstige zorgen over de politieke inbedding van het stabiliteitspact.
Dit dreigt een praatclub te worden, waarachter andere organisaties, zoals
de Europese Unie, zich verschuilen. Dat is niet aanvaardbaar. Het doel van
het pact is onduidelijk. Is het een preaccessiestrategie? Is het een soort
Marshallplan? Of is het een vorm van donorcoördinatie? De PvdA-fractie
is van mening, dat het stabiliteitspact moet worden omgevormd tot een realistische
preaccessiestrategie. Dat betekent actieve bijdragen van alledrie de pijlers
en oog voor een brede strategie die cultuur in aanmerking neemt – ik
zou daarop graag een reactie op krijgen in het licht van mijn motie van vorig
jaar op dat terrein – een strategie, die de sociale kosten van modernisering
in aanmerking neemt en waarbij niet voorbarig de stabiliserende rol van de
zelfworstelende kandidaat-leden Bulgarije en Roemenië wordt ingecalculeerd.Dat laatste brengt mij ook op de rol van Servië. De twee landen die
ik zojuist noemde, zijn in sterke mate voor de opheffing van sancties. Helaas
blijkt in de praktijk, dat die meeste sancties leiden tot een versterking
van de positie van Milosevic en dat wellicht van de opheffing hetzelfde gezegd
kan worden. Dat is nu net het dilemma. Gezien de mogelijke en misschien ook
al feitelijke manipulatie door Milosevic van de olie voor het oppositieprogramma
zou ik de minister nu toch sterk in overweging willen geven, de sancties te
beperken tot slimme sancties en een kans te nemen met een minder geïsoleerd
Servië als kans voor de oppositie in dat land. Als Nederland opnieuw
aandringt op gevangenneming van Karadzic en Mladic is dat wellicht het beste
teken aan de oppositie, ook in Servië. Gezien de enormiteit van hun misdaden –
men herinnere zich ook de schokkende documentaire over dit onderwerp gisteren
op de Nederlandse televisie – moet dit opnieuw een grotere prioriteit
krijgen.Voorzitter: Bijleveld-SchoutenDe heer Koenders (PvdA):Voorzitter! Over Bosnië kan ik slechts kort zijn. Hier is een versterking
van de politiemacht nodig evenals een hernieuwde discussie over de Kieswet.
Nog steeds zijn daar uitslagen überhaupt niet geïmplementeerd. Op
dit punt krijg ik graag een reactie van de regering en een uitwerking van
haar plannen met de internationale positie, want dat is nu net de ontbrekende
factor in de veiligheidsarchitectuur van conflictmanagement.Ten vierde. Grotere aandacht moet worden besteed aan mensenrechten en
conflictpreventie, die wat ons betreft een rode draad in de memorie van toelichting
van het kabinet zijn en een juiste keuze van de ministers. De benoeming van
een mensenrechtenambassadeur is positief, vereist een persoon van statuur
en een duidelijke plaatsbepaling en inbedding. Wat ons betreft, zou zij of
hij ook een duidelijk mandaat moeten krijgen bij conflictpreventie. Een eerste
bezoek lijkt nodig aan de dramatische verslechtering van de
situatie in de Palestijnse autoriteit, de Palestijnse gebieden en aan de Nigerdelta
in Nigeria, waar het aantal slachtoffers met de dag toeneemt. De andere onderwerpen
waar aandacht aan dient te worden besteed als wij een suggestie mogen doen,
is de positie van de vrouw in het Midden-Oosten.Om het belangrijke beleidsterrein van conflictpreventie meer te laten
zijn dan mode en woorden alleen, wil ik de regering voorstellen om jaarlijks
apart of in een aparte bijlage bij de memorie van toelichting bij de begroting
prioriteitsstellingen te formuleren, analyses te maken en concrete activiteiten
van de ministers aan te kondigen. Dat zou een standaardprocedure moeten worden.
Tevens willen wij hier pleiten voor de instelling van een vredesfonds als
prioriteit binnen de non-ODA-HGIS, waaruit enerzijds een bijdrage geleverd
kan worden door Nederland aan vredesoperaties door ontwikkelingslanden –
bijvoorbeeld Ecomog in Sierra Leone – en ik zou de ministers dan ook
willen vragen om op 12 december, wanneer de financiering rond moet zijn, ook
voor Nigeria nog eens goed te kijken naar het non-ODA-HGIS-budget. Tevens
willen wij pleiten voor een fonds dat direct geld uitkeert ter ondersteuning
van vredesdialogen op officieus niveau.Voorzitter! Meer in het algemeen is het van belang, dat de regering zich
inzet voor actieve bevordering van verdragshandhaving. Het is niet alleen
een morele noodzaak maar ook een instrument van conflictvoorkoming. Het statenklachtenrecht
moet beschouwd worden als een serieus instrument, waarmee in voorkomende gevallen –
zoals nu overduidelijk bij de slachtingen in Tsjetsjenië – wordt
aangegeven waarom wel of waarom niet van het instrument gebruik wordt gemaakt.
Ik krijg hierop graag een reactie van de regering. Wat vindt de regering overigens
van het idee om de krachten wat betreft het mensenrechtenbeleid in ons land
te bundelen in een nationaal mensenrechtencentrum en tegelijkertijd of daarnaast
de doodstraf tot een erkende schending van de mensenrechten te verklaren,
zoals ook de AIV heeft voorgesteld?De voorzitter:Ik ben er niet helemaal zeker van of u gewaarschuwd wilde worden? U hebt
nu nog één minuut en 45 seconden!De heer Koenders (PvdA):Voor de 20?De voorzitter:Ja.De heer Koenders (PvdA):Dan gaat het nog net goed, geloof ik!Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! De heer Koenders is nogal positief over een mensenrechtenambassadeur.
Dat verbaast mij. Als hij dat afzet tegen bezuinigingen die ook op het ministerie
plaatsvinden, juist bij mensen die met mensenrechten bezig zijn en de heel
onduidelijke positie van deze persoon, is hij dan niet bang dat dit in feite
een soort doekje voor het bloeden is? Waarop baseert de heer Koenders zijn
optimisme, dat deze persoon zo goed zou gaan functioneren?De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! Als je serieus mee wilt werken aan handhaving van de mensenrechten,
is het ongelooflijk belangrijk dat een gezant of ambassadeur op missie gestuurd
kan worden en voor coördinatie van de activiteiten kan zorgen. Ik heb
aangegeven wat voor de ambassadeur moet gelden om goed te kunnen functioneren.
Hij moet iemand van statuur zijn, ingebed zijn in de activiteiten van het
ministerie en daarvan dus niet helemaal losstaan. Ik waardeer dan ook het
positieve initiatief van de regering.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Ik wijs de heer Koenders erop, dat wij thans met allerlei
veranderingen te maken hebben: fusies van directies en een vermindering van
het aantal mensen die zich specifiek met mensenrechten bezighouden. Meent
de heer Koenders dat ondanks deze verandering de ambassadeur zijn functie
op een constructieve manier gestalte kan geven?De heer Koenders (PvdA):Ik meen dat dat kan. Ik hoor graag van het kabinet hoe zij over mijn suggesties
denkt. Als het kabinet een groot deel van mijn suggesties uitvoert, kan ik
dat alleen maar als positief beschouwen. Ik deel overigens niet uw conclusie
dat de reorganisaties leiden tot verminderde aandacht voor het mensenrechtenbeleid.
Er is geen directe relatie tussen het aantal mensen en de output van beleid;
gelukkig niet.Voorzitter! Ik kom toe aan mijn een na laatste punt, namelijk de non-proliferatie
als de veiligheidsuitdaging van de 21ste eeuw en de moeizame relatie met Rusland.
Het jaar 2000 staat in het teken van de toetsingsconferentie van het NPV.
Dringend zijn vertrouwenwekkende maatregelen nodig. De onderhandelingen over
uitvoering van de belangrijkste suggestie van de NAC-resolutie verdienen een
snel begin. Tegelijk vraag ik de regering wat de Nederlandse inzet zal zijn
bij de NAVO-evaluatie die volgende week zal plaatsvinden, in het bijzonder
ten aanzien van het befaamde artikel 32-proces in verband waarmee de minister
ons een aantal toezeggingen heeft gedaan. Wat zal verder de inzet zijn ten
aanzien van de opties die de regeringen zullen worden voorgelegd? De Partij
van de Arbeid hecht eraan, dat onze moties van vorig jaar naar letter en geest
worden uitgevoerd. Daarnaast lijkt ons ook een duidelijk signaal van de regering
nodig, een signaal waaruit blijkt dat zij het ABM-verdrag wil handhaven als
sleutel van een aantal wapenbeheersingsverdragen.Tevens is het van belang te komen tot een aantal bij voorkeur wederzijdse
eenzijdige stappen op het terrein van de verwijdering van tactische nucleaire
wapens in Europa. In het licht van de transatlantische betrekkingen en de
link met non-proliferatie stel ik voor, dat Nederland hierover volgende week
in de NAVO de discussie start en tegelijkertijd een opener voorlichtingsbeleid
voorstelt ten aanzien van de mogelijke aanwezigheid van strategische wapens
in Nederland.Tegelijkertijd is het verontrustend, dat Rusland zich steeds meer toelegt
op een nucleaire strategie. Het voert te ver om nu uitgebreid op de relatie
met Rusland in te gaan. Ik vraag de regering hierover een notitie op te stellen,
waarin wordt ingegaan op de effectiviteit van de Europese strategie, de decentrale
hulpverlening, mensenrechten, de effectiviteit of non-effectiviteit van Wereldbank
en IMF en de mogelijkheid om te komen tot samenwerking in de Noord-Kaukasus.
Ook de nucleaire veiligheid en de mogelijkheden van wapenbeheersing
zouden daarbij betrokken moeten worden. Wel vraag ik nu al aan de regering
welke hardere maatregelen de regering voorstelt vanwege de onaanvaardbare
uitmergeling van Grozny. De regering heeft enkele positieve stappen gezet.
Wij hebben ook een aantal voorstellen gedaan en gelet op de situatie lijken
mij die aan de orde. Ik heb gesproken over de relatie met IMF en Wereldbank,
Challenge Inspection en StatenklachtVoorzitter! Mijn laatste punt betreft het consulair beleid, het asielbeleid
en de rol van Buitenlandse Zaken, voor de gemiddelde diplomaat misschien een
niet al te sexy onderwerp, maar het is enorm belangrijk. We zullen scherp
blijven toezien op de geconstateerde problemen met visumverlening, fraude
en rechtszekerheid van burgers. In het licht van de globalisering kunnen de
problemen alleen maar toenemen en zij vereisen voor langere tijd grote aandacht.
Nu komt het er ook in andere gevallen op aan, dat er een actievere rol komt
van Reclassering Nederland, waar mogelijk met een versterkte rol van Epafras
en het aanstellen van juridische medewerkers op ambassades met kennis van
locale rechtssystemen. Graag krijg ik een reactie van het kabinet op dit punt.Vorig jaar heeft de Partij van de Arbeid gevraagd om met inachtneming
van de regels van het regeerakkoord te komen tot een intensivering van het
buitenlands en ontwikkelingsbeleid voor herkomstlanden van asielzoekers, primair
in multilateraal kader, zoals in dat van IOM en de EU. Op dat punt is onzes
inziens te weinig gebeurd. Wat is de stand van zaken met betrekking tot Noord-Irak?
Zie onze motie van vorig jaar. Is de regering bereid dit beleid verder, ook
in andere regio's, te versterken? Hier is eveneens is een coördinerende
rol van Buitenlandse Zaken geboden.Voorzitter! Ik concludeer. Veel buitenlands beleid dat aan het einde van
deze eeuw om inhoud vraagt heeft te maken met globalisering, met conflicten
en met een adequate rol van ons land daarbij. Wij sluiten ook een tijdperk
af. De dekolonisatie is echt en definitief voorbij. Het monument voor de slavernij
moet er nu echt snel komen. Het bezoek van minister Herfkens aan Indonesië
was goed getimed, niet te vroeg en ook niet te laat. De PvdA hecht aan betere
betrekkingen met Indonesië en samenwerking die ook betrekking heeft op
burgers met wie zoveel Nederlanders zich verwant voelen. Gezien de grote slachtingen
op de Molukken lijkt deze opmerking op zijn plaats te zijn. Ik hoop ook dat
dit ook mogelijk wordt met Suriname na de verkiezingen aldaar. Meer in het
algemeen zal de noodzaak van een cultuur van preventie, zoals Van der Stoel
zei, veel van het kabinet vragen. Ik wens het daarbij alle succes toe.Voorzitter: WeisglasMevrouw Vos (GroenLinks):U sprak zojuist over de kernwapens in Nederland; u noemde de mogelijke
kernwapens in Volkel. Bent u er een voorstander van dat deze kernwapens worden
verwijderd uit Nederland?De heer Koenders (PvdA):Ik ben van mening dat die wapens heel weinig militaire betekenis hebben.
Ik kan mij voorstellen dat er in het licht van non-proliferatie een einde
komt aan de plaatsing van deze wapens op Europees grondgebied. Ik meen evenwel
dat dit niet unilateraal door Nederland moet worden beslist, maar in de NAVO
moet worden ingebracht. Gezien uw positie tegenwoordig ten opzichte van de
NAVO neem ik aan dat u dit met mij eens bent.Mevrouw Vos (GroenLinks):Maar bent u er een voorstander van dat Nederland in ieder geval het initiatief
neemt en zelf zegt dat wij die wapens van ons grondgebied willen verwijderen?De heer Koenders (PvdA):Ja, ik ben ervoor dat wij initiatieven in die richting nemen. Dat heb
ik aan de regering gevraagd en ik verwacht er ook een antwoord op.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Onder het eerste van zijn zes punten heeft de heer Koenders
een vijftal condities genoemd waaronder naar zijn mening een humanitaire operatie
kan plaatsvinden. Ik was er wat verbaasd over dat hij zei dat de Veiligheidsraad
moest worden geconsulteerd of iets dergelijks; ik weet niet meer wat zijn
letterlijke tekst is geweest. In ieder geval zei hij niet dat er een expliciet
mandaat van de Veiligheidsraad moest zijn. Wat is nu precies de positie van
de PvdA op dit punt?De heer Koenders (PvdA):Ik heb aangegeven dat bij elke militaire interventie die plaatsvindt onder
een aantal belangrijke condities een verantwoording plaatsvindt aan de Veiligheidsraad,
zoals ook wordt vereist in het internationale recht. De PvdA heeft bij herhaling
gezegd dat een VN-resolutie in principe voorwaarde is voor effectieve militaire
actie en voor de legitimiteit daarvan. Ik ben blij dat de internationale gemeenschap
dat na Kosovo en Oost-Timor ook weer vindt. Wij weten allemaal wat er in de
tussentijd is gebeurd. Er zijn VN-resoluties geweest en er is nog steeds een
debat of de actie in Kosovo nu buiten de VN of daarbinnen heeft plaatsgevonden.
Naar mijn overtuiging is het daarbinnen gebleven, maar de vraag doet zich
voor in hoeverre de VN, ontwikkeld na de Tweede Wereldoorlog als een codificatie
van de machtsverhoudingen van toen, zich voldoende heeft ontwikkeld om ook
te voldoen aan de nieuwe eisen in het kader van de relatie mensenrechten en
soevereiniteit. In dat licht heb ik gevraagd om die discussie in de VN te
voeren, juist vanwege ons belang daarin.De voorzitter:Een laatste vraag op dit punt.De heer Marijnissen (SP):Wat u zegt is heel interessant, maar het is geen antwoord op mijn vraag.
Verantwoording afleggen binnen de Veiligheidsraad is iets anders dan het genieten
van een expliciet mandaat. Dat vind ik niet terug in uw voorwaarden, wat mij
enigszins verbaast. Ik ken het nieuwe concept van de NAVO. Daarin staat min
of meer dat het kan: in principe met een mandaat. Dat laat duidelijk de mogelijkheid
open om het ook zonder mandaat te doen. Ik hoor nu de bevestiging dat het
ook de politiek van de PvdA is: als het kan met een mandaat van de Veiligheidsraad
via een expliciete resolutie; als het moet zonder.De heer Koenders (PvdA):Dat heb ik niet gezegd. Ik heb gezegd: in principe op basis van een resolutie
van de Veiligheidsraad. Ik wil er best een discussie over starten, maar dat
neemt wat meer tijd. Er zijn in de Kamer moties aangenomen
die precies aangeven hoe wij dat zien, namelijk dat er niet zomaar zonder
VN-resolutie wordt geopereerd. Daarom heb ik al die voorwaarden aangegeven.
Zullen wij er nog eens een verder debat over voeren, mijnheer Marijnissen?De heer Marijnissen (SP):Ik mag niets meer zeggen.De voorzitter:Het debat is nog niet voorbij. U allen kennende komt u wel een keer terug.De heer Koenders (PvdA):Ik wil hier nog één ding over zeggen. Er komt nog een debat
over de Kosovo-oorlog en ik vind het van belang om in dat debat specifiek
op dit punt met de heer Marijnissen van gedachten te wisselen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Dit jaar vierde Nederland het feit dat het 50 jaar geleden
begonnen is met ontwikkelingssamenwerking. Namens de PvdA-fractie wil ik het
volgende centraal stellen in deze begrotingsbehandeling. Hoe hangt de vlag
er na deze 50 jaar bij? De kloof tussen arm en rijk, zowel tussen als binnen
landen, is verre van gedicht. Sterker nog, deze kloof is alleen maar gegroeid,
terwijl de wereld almaar rijker wordt. De huidige tendens van regeringen in
geïndustrialiseerde landen om te knibbelen aan de budgetten voor ontwikkelingssamenwerking
staat hier haaks op. Zouden deze regeringen niet juist nu hun solidariteit
met de arme landen moeten tonen?Er liggen nog vele gevaren op de loer in ontwikkelingslanden. Ik noem
dodelijke ziektes als aids, oorlogen, humanitaire rampen, maar ook de ongelijke
positie in de wereldhandel, financiële crises, de schuldenproblematiek,
het ontbreken van sociale basisvoorzieningen en corruptie. Kortom, op vele
gebieden is het noodzakelijk dat ontwikkelingssamenwerking tot ver in de volgende
eeuw de gewenste effecten zal sorteren. Nederland houdt in elk geval samen
met een aantal Scandinavische landen vast aan de afgesproken norm die ten
goede moet komen aan de armste landen. Het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking
in Nederland is altijd relatief groot geweest. Maar een politiek draagvlak
voor een thema als ontwikkelingssamenwerking moet onderhouden worden. Jonge
mensen zullen meer dan nu betrokken moeten worden bij het nadenken over beleid
en de uitvoering daarvan. Dat betekent dat wij het relatief gesloten circuit
van ontwikkelingswerkers en andere experts moeten vragen, ruimte te maken
voor een nieuwe generatie. In de jaren zestig was het tamelijk eenvoudig om
als jonge onervaren ontwikkelingswerker de wijde wereld in te trekken. Inmiddels
heeft de vergaande professionalisering van hulp, waar wij allen om gevraagd
hebben, ook een kleine keerzijde laten zien. Het is voor jonge mensen heel
moeilijk, hun plek te vinden tussen het woud van deskundigen. En uitgezonden
worden naar een land om praktijkervaring op te doen, is er dan vaak niet meer
bij. Je kunt je afvragen of de professionele doorstroming van jongeren voldoende
is. Deze en andere discussies moeten worden aangegaan om ontwikkelingssamenwerking
in het nieuwe millennium te waarborgen.Voorzitter! Vier bewindsvrouwen op Ontwikkelingssamenwerking, onder wie
onze minister Eveline Herfkens, hebben om dezelfde reden deze zomer een steen
in de vijver geworpen in het Noorse Utstein. Zij willen gezamenlijk meer aandacht
voor een coherent beleid ten aanzien van ontwikkelingslanden. Alleen door
het garanderen van een kwalitatief goed beleid dat niet ondermijnd wordt door
de effecten van buitenaf, kunnen wij burgers erbij houden als het om solidariteit
met de Derde Wereld gaat. In een gemeenschappelijk artikel voor de Volkskrant
gaven de bewindsvrouwen aan, meer werk te willen maken van het afschaffen
van gebonden hulp, het tegengaan van corruptie, het drastisch verlichten van
schulden en actieve betrokkenheid bij preventie van conflicten. Dat is natuurlijk
een heel goede agenda voor ontwikkelingssamenwerking, die de fractie van de
PvdA van harte ondersteunt en waar ik vanavond het nodige over zou willen
opmerken. Helaas, moet ik zeggen, is de eerste zin in de memorie van toelichting
in dit kader niet erg bemoedigend. Het Nederlandse buitenlands beleid –
ik citeer nu – "kenmerkt zich door idealisme zonder illusies". Wat de
betekenis van deze zin of onzin is, mogen beide bewindslieden mij uitleggen.
Want hoe kun je nu idealen hebben zonder illusies? Het lijkt erop alsof hier
een halfbakken compromis is gemaakt tussen een zogenoemde realistische koers
enerzijds en het hebben van idealen aan de andere kant. Natuurlijk is het
glashelder dat een idealistische visie vaak weer wordt ingehaald door wat
reëel haalbaar blijkt. Maar wanneer het buitenlands beleid zich kenmerkt
door idealisme, betekent dit niet anders dan dat bewindslieden ook bereid
zijn om de realiteit af en toe eens te veronachtzamen, met andere woorden:
illusies te hebben. Lees er het Koenen woordenboek maar op na. Ondertussen
geef ik graag namens de fractie van de PvdA de inhoudelijke agenda die wij
van belang achten binnen de internationale samenwerking.Allereerst de internationale betrokkenheid als leidraad. Zoals gezegd
is de hoeveelheid hulp in percentages van het BNP van de rijke, geïndustrialiseerde
landen aan het dalen. Dat is aan de vooravond van het nieuwe millennium een
treurige ontwikkeling. Terwijl de president van de Verenigde Staten met zijn
republikeinse afvaardiging eindelijk is overeengekomen dat de eigen contributie
van 1 mld. bij de VN gaat worden afgelost, staan grote delen van de wereld
in brand, zoals Tsjetsjenië, Angola, Liberia, Afghanistan. De vraag rijst
natuurlijk welke rol de internationale gemeenschap hier denkt te kunnen en
willen gaan spelen. Zijn wij voldoende aanwezig op de plaatsen waar zich humanitaire
rampen voltrekken?De PvdA-fractie bepleitte bij defensie de omslag naar meer interventie
bij conflicten en rampen, maar dan mag ontwikkelingssamenwerking geen terugtrekkende
beweging gaan maken. Daarmee onderstreep ik nog maar eens het belang van onze
aanwezigheid in bijvoorbeeld Rwanda en van het vredesopbouw- en democratiseringsprogramma
in het algemeen. Niet iedere donor heeft het lef om landen in of na conflicten
te steunen, hetgeen onze toegevoegde waarde aldaar overigens zeer helder maakt.Voorzitter! Wij moeten oppassen voor een al te managementachtige benadering
van hulp. Het peilen van goed bestuur en goed beleid in ontwikkelingslanden
met behulp van criteria van IMF en Wereldbank, is nodig, maar
niet zaligmakend.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Vindt mevrouw Dijksma dat de relatie met Rwanda volgend jaar
in bilaterale zin hersteld zou moeten worden? Heeft zij daar al een mening
over?Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik ben heel positief over de ontwikkelingen in Rwanda, maar wij hebben
afgesproken dat wij aan de hand van een aantal criteria zullen beoordelen
of mijn positieve gevoel ook werkelijk reëel is. Ik zou de minister graag
de kans willen geven om die peiling te laten doen en de Kamer daarover een
rapport te sturen. Dan zal ik mijn finale afweging maken, maar onze eerste
gedachte is positief.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Op basis waarvan bent u positief? Kunt u dat nader aanduiden?Mevrouw Dijksma (PvdA):Voor het antwoord op die vraag zou ik een heel lang verhaal moeten houden,
maar omwille van de tijd zal ik dat niet doen. De film – en niet de
foto – van de positie van Rwanda toont aan dat dit land een geweldige
verandering heeft ondergaan. Het heeft enorm onder druk gestaan sinds de genocide
die daar heeft plaatsgevonden. Hoewel wij kritisch kunnen en moeten zijn over
een aantal zaken, bijvoorbeeld met betrekking tot het conflict in het Grote
Merengebied, vind ik dat de regering van dit land met andere zaken laat zien
dat zij een positieve factor wil zijn voor de eigen bevolking en een bepaalde
rol wil spelen bij het opbouwen van het land.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Welke criteria neemt mevrouw Dijksma nu? De criteria van de minister over
een goed bestuur en een goed beleid? Vindt zij die van toepassing op deze
regering in Rwanda?Mevrouw Dijksma (PvdA):Natuurlijk zullen de criteria voor het bilaterale landenbeleid het uitgangspunt
moeten zijn. Bij het landendebat is al duidelijk geworden dat mevrouw Van
Ardenne net zo goed als ik weet dat er in verschillende landen in Afrika nog
geen goed bestuur zit. Dat geldt overigens niet alleen voor Rwanda. Op de
lijst staan nu ook andere landen waar wij kritiek op zouden kunnen hebben.
Het gaat mij erom dat wij laten zien dat de politieke betekenis van ontwikkelingssamenwerking
en het hebben van een rol in het opbouwen van een land, belangrijk is. Wij
hebben in het Grote Merengebied een rol te spelen, ook met ontwikkelingssamenwerking.
Dat moeten wij niet ten koste van alles doen en daarom ben ik voor mijn doen
ook heel voorzichtig. Ik vind wel dat wij landen een kans moeten gunnen en
Rwanda hoort daar in mijn ogen bij.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Is de rol van Rwanda in het Grote Merenconflict voor u dan niet een argument
om heel voorzichtig te zijn met uitspraken over een eventuele relatie?Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik heb zojuist al gezegd dat ik heel voorzichtig ben. Daarom wil ik ook,
voordat wij een afweging maken, wachten op de beoordeling door de minister.
Ik geef wel aan dat de activiteiten die Nederland heeft ontplooid in Rwanda,
bijvoorbeeld de bijdrage aan de bouw van een nieuwe gevangenis en de juridische
capaciteitsopbouw, belangrijk zijn geweest.De heer Van Middelkoop (GPV):Wat wij in Rwanda doen, is zeker goed: gevangeniswezen, rechtspraak e.d.
Het verbaast mij echter wel enigszins dat mevrouw Dijksma Rwanda als voorbeeld
van conflictpreventie noemt. In het algemene deel van haar betoog heeft zij
gezegd dat conflictpreventie ook een belangrijke doelstelling van ontwikkelingsbeleid
is. Ik ben het daarmee eens, maar ik vind Rwanda bepaald geen goed voorbeeld
daarvan. Sterker nog: op dat punt heeft de hele wereld gefaald. Kan mevrouw
Dijksma dan nu aangeven hoe ontwikkelingssamenwerking kan worden benut bij
het voorkomen van conflicten in bijvoorbeeld Burundi of de Kongo?Mevrouw Dijksma (PvdA):Toen ik Rwanda als voorbeeld noemde, bedoelde ik niet te verwijzen naar
de geschiedenis, in de zin dat wij daar een goede rol gespeeld zouden hebben.
Dan sta ik onmiddellijk aan uw zijde, want ook ik vind dat wij Rwanda enorm
in de steek hebben gelaten op het moment dat het nodig was om er te zijn,
bijvoorbeeld vanuit de VN. Wel vind ik dat wij Rwanda niet in de steek moeten
laten, nu het zich aan het ontwikkelen is en bijvoorbeeld probeert om van
de rechtszaken een echt serieus proces te maken. Het broeit in de regio; dat
weten wij allemaal. Ik vind ook dat wij goed moeten nadenken hoe wij bijvoorbeeld
in Burundi iets kunnen doen. Ik bedoel echter te zeggen dat wij niet alleen
maar 10 of 15 landen in de wereld moeten uitzoeken waar alle donoren gaan
zitten, en voor de rest van de wereld onze ogen moeten sluiten.De heer Van Middelkoop (GPV):Het gaat mij alleen maar om de helderheid van begrippen. Naar mijn overtuiging
zijn wij op dit moment goede dingen aan het doen in Rwanda, maar ik noem dat
liever wederopbouwhulp. Politiek-intellectueel vind ik het een heel lastige
uitdaging om ontwikkelingssamenwerking zo in te zetten dat het ook in het
kader van conflictpreventie iets kan betekenen. Ik wil best verder naar u
luisteren, maar Rwanda vind ik in dat opzicht een verkeerd voorbeeld.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik zal straks nog nader ingaan op wat ik bedoel, voorzitter. In noodsituaties
is het ondernemen van traditionele noodhulp en wederopbouwactiviteiten geboden.
Mijn collega Koenders heeft zojuist een voorstel gedaan tot het oprichten
van een vredesfonds uit non-ODA-middelen binnen de HGIS. Dit voorstel heeft
de bedoeling om activiteiten op het snijvlak van buitenlands beleid en ontwikkelingssamenwerking
verder te kunnen ontplooien. Het vredesfonds zou bijvoorbeeld kunnen worden
ingezet om de situatie in het Grote Merengebied positief te kunnen beïnvloeden.
Mijn vraag aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking is, hoe zij staat
ten opzichte van dit voorstel. Kan zij iets uitvoeriger ingaan op haar eigen
beleid in het algemeen ten aanzien van landen in conflict en de rol van ontwikkelingssamenwerking
bij de wederopbouw van landen?Mijn fractie heeft bij de bespreking van het landenbeleid reeds kenbaar
gemaakt dat de politieke rol van ontwikkelingssamenwerking hier volop aan
de orde is en dat wij die rol ook ingevuld willen zien. Daarom
vragen wij de minister, welke uitwerking gaat volgen op haar eigen oproep
in de Volkskrant deze zomer. Hoe gaan de Utsteinvrouwen hun woorden op dit
punt waarmaken?De heer Van Middelkoop (GPV):Kunt u nog iets meer zeggen over de vraag, wat het extra en het nieuwe
is van het vredesfonds? Op dit moment wordt vanuit de begroting al het nodige
gesubsidieerd op het gebied van democratisering, rechtshulpverlening enz.
Wat is het vredesfonds nu méér dan alleen semantiek?Mevrouw Dijksma (PvdA):Mijn collega heeft hierover ook al het nodige gezegd in zijn inbreng.
Hij heeft gezegd dat het belangrijk is om bijvoorbeeld de dialoog tussen landen
meer op gang te kunnen brengen. Je zou dat kunnen financieren of ondersteunen.
Hij heeft een aantal voorbeelden genoemd waaraan meer aandacht zou moeten
worden besteed. Ik meen mij te herinneren dat de heer Van Middelkoop zelf
met een delegatie op pad is geweest en toen voorstellen heeft gedaan, bijvoorbeeld
om in de Grote Merenregio het een en ander te doen. Volgens mij moeten wij
dit voorstel blijven steunen.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik wil op dit punt wel met mevrouw Dijksma meedenken, maar er zijn natuurlijk
financiële middelen gereserveerd in de begroting voor mensenrechten,
democratisering en wederopbouw. Daarom heb ik gevraagd wat dit hieraan toevoegt.
Misschien moeten wij hierover in tweede termijn met de heer Koenders discussiëren.
De strekking vind ik prima, maar ik zie geen nieuwe vormgeving.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Wij zullen de vormgeving in onze tweede termijn nog eens uitgebreid
uit de doeken doen."Alle kinderen naar school vóór 2015" is dé sleuteldoelstelling
op het gebied van onderwijs waaraan Nederland zich heeft verbonden tijdens
de sociale top in 1995. De begroting laat helaas nog niet veel activiteit
zien om deze doelstelling ook werkelijk te gaan halen. Sterker nog: het bedrag
dat wordt uitgetrokken voor basisonderwijs vertoont zelfs een daling in vergelijking
met vorig jaar!Voorzitter! De PvdA-fractie vraagt om meer aandacht voor basisonderwijs
in ontwikkelingslanden, zodat over 15 jaar inderdaad alle kinderen toegang
tot dat basisonderwijs hebben. Structurele armoedebestrijding houdt in dat
er gewerkt wordt aan het vergroten van de kennis in desbetreffende landen.
Alleen op deze manier zullen landen onafhankelijk van donors kunnen gaan functioneren
in de toekomst. Een verlaging van de Nederlandse bijdrage aan basisonderwijs
is een verkeerde tendens. In de beantwoording van vragen uit de Kamer op dit
punt zegt de minister dat zij in de gesprekken met ontvangende landen het
ownership van deze regeringen voorop stelt en dat daarmee de uitkomst van
sectorkeuzes in het landenbeleid minder beïnvloedbaar is geworden.Natuurlijk is ownership van ontvangende landen een buitengewoon belangrijke
factor in het bepalen van de vraag waar het geld aan besteed moet worden.
Dat ontslaat de minister echter niet van het beantwoorden van ten minste twee
brandende vragen. Over wiens ownership hebben wij het nu: dat van regeringen
alleen óf dat van regeringen in samenspraak met hun maatschappelijk
middenveld? En: welke rol wenst de minister in de beleidsdialoog die zij met
ontvangende landen aangaat, precies te spelen? Ik mag toch aannemen dat wij
vanuit Nederland dan ook nog een opvatting tonen. Daarbij past ons inziens
geen vrijblijvendheid.Voorzitter! Ik wil graag de aandacht vestigen op een niet-alledaags, maar
zeker niet onbelangrijk aanvullend onderwerp voor ontwikkeling in het zuiden,
nu en in de toekomst, namelijk de toegang tot Internet. De toekomst –
die van het volgende millennium dus – is aan hen die het geld hebben
om informatie te verhandelen. Op een pas gehouden forum over Internet en Afrika
in Addis Abeba vroeg men zich af hoe een nieuwe kloof tussen arm en rijk te
voorkomen is. Ik zou dit thema graag op de internationale agenda zien. Is
de minister bereid hier aandacht voor te vragen, bijvoorbeeld in het kader
van de Global coalition for Africa waar zij als co-chair toch wel wat in de
melk te brokkelen heeft?De toegang van mensen in ontwikkelingslanden tot informatienetwerken is
ingebed in de toegang die deze mensen in algemenere zin hebben tot de globaliserende
economie. Op dat gebied valt er nog heel wat te herverdelen. En ik moet zeggen
dat het er niet op lijkt dat dit na de totale mislukking van de WTO in Seattle
enigszins dichterbij is gekomen!Onlangs heeft de Kamer de uitwerking van het landenbeleid voorgeschoteld
gekregen. De daarin gekozen sectorale benadering roept niet alleen op het
terrein basisonderwijs vragen bij mij op. De PvdA-fractie is van mening dat
het landenbeleid een krachtiger geprofileerde sociale agenda behoeft. Naast
meer aandacht voor basisonderwijs en toegang tot informatie horen stedelijke
armoedebestrijding, preventie van kindersterfte en aids in het kader van basisgezondheidszorg
plus het bestrijden van milieuvervuiling prominent op deze agenda.Voorzitter! Ruraal-urbane migratie overheerst in grote delen van het zuiden.
Mensen trekken naar de stad in de hoop op een beter leven. Dit laatste is
maar voor een enkeling weggelegd. Het overgrote deel van nieuwkomers in de
stad belandt in de uitpuilende krottenwijken. Ondanks de aandacht die uitgaat
en zeker ook moét uitgaan naar plattelandsontwikkeling, is deze trek
naar de stad niet te stoppen. Daarom wil ik pleiten voor een gerichte aanpak
van stedelijke armoedebestrijding in landen waarmee Nederland een bilaterale
hulprelatie aangaat. Meer aandacht voor decentralisatie van beleid, volkshuisvesting,
ruimtelijke ordening, infrastructuur, de uitwerking van agenda 21 op lokaal
niveau. In de huidige sectorkeuze valt nu vooral een eenzijdige focus op plattelandsontwikkeling
waar te nemen. Wanneer de vindplaatsen voor armoede in toenemende mate ook
in de steden zijn te vinden, is het succes van directe armoedebestrijding
dan niet evenzeer afhankelijk van een directe aanpak op dit niveau? Is de
minister bereid, binnen haar begroting meer geld uit te trekken voor het partnershipprogramma
van de Wereldbank voor de stedelijke armoedebestrijding? Worden er nu eindelijk
themadeskundigen op de ambassades aangesteld? Vorige week, op de Wereld aids-dag, heeft Unicef de oorlog verklaard aan
dit dodelijk virus. De HIV-aids-dreiging in het Westen lijkt enigszins te
zijn bedwongen, dankzij de jarenlange voorlichtingscampagnes en de toegang
tot medicijnen en onderzoek. Helaas geldt dit niet voor de arme landen in
het Zuiden. Van de 34 miljoen mensen die besmet zijn met het HIV-virus, leeft
95% in ontwikkelingslanden. De cijfers voor Afrika zijn alarmerend. Ten zuiden
van de Sahara hebben momenteel 22,5 miljoen mannen, vrouwen en kinderen aids.
Dat is maar liefst tweederde van de aids-patiënten in de wereld. Vijf
landen in Zuidelijk Afrika hebben te kampen met een aids-epidemie van uitzonderlijke
omvang. Daar is een op de vijf mensen tussen de 15 en 49 jaar besmet.Onder de slachtoffers bevinden zich steeds meer kinderen, die via hun
zieke moeders besmet zijn met het virus. Er overlijden in Afrika zoveel ouders
aan aids dat er daar nu bijna 7 miljoen wezen zijn. De trieste conclusie die
getrokken moet worden is dat aids in Afrika meer slachtoffers heeft geëist
dan alle burgeroorlogen in de regio bij elkaar. In grote delen van Afrika
remt aids alle pogingen tot vooruitgang en ontwikkeling.De PvdA-fractie is van mening dat de aids-problematiek hoog op de internationale
agenda behoort te staan. Op welke manier zal de minister zich hiervoor inspannen?
Verder is het van belang dat er politieke steun wordt verworven voor vaccinontwikkeling.
Is de minister bereid structurele financiële steun te geven aan het Aids-fonds
en het International aids vaccine initiative? Hoe kunnen we ervoor zorgen
dat deze medicijnen ook voor mensen in het Zuiden betaalbaar worden? De minister
heeft al eerder laten weten initiatieven te willen ontplooien om medicijnen
voor arme landen meer betaalbaar te maken. Past het aids-remmende medicijn
ook in dit initiatief? Bij het beschikbaar stellen van het vaccin zouden de
Wereldbank of de EU een rol kunnen vervullen.Milieu en duurzame ontwikkeling zijn onderwerpen die in de volgende eeuw
en voor toekomstige generaties centraal zullen staan. Milieuproblemen en vervuiling
stoppen niet bij 's lands grenzen. Zowel het Noorden als het Zuiden dragen
hierbij een verantwoordelijkheid. Ik realiseer me terdege dat milieu geen
prioriteit heeft in landen waar de bevolking amper in haar eerste levensbehoeften
kan voorzien. Ik wil tijdens deze begrotingsbehandeling de aandacht echter
vestigen op het feit dat milieuactiviteiten indirect conflictpreventief kunnen
werken en de sociale ontwikkeling op de lange termijn kunnen bevorderen. Hierop
moeten we tijdig anticiperen. Ik wil hiermee aangeven dat milieuzorg, of beter
gezegd, de verloedering van de milieuzorg in het Zuiden desastreuze gevolgen
kan hebben, niet alleen op ecologisch, maar ook op economisch en sociaal gebied.Het economisch belang van milieuzorg en natuurbehoud in ontwikkelingslanden
komt tot uiting in de functie van leverancier van tropisch hout en cacao,
de stijgende opbrengsten uit de toeristenindustrie en de visserij. Het sociale
effect van een groene aanpak heeft betrekking op armoedebestrijding, de volksgezondheid
en voedselveiligheid. Zoals gezegd hebben deze ontwikkelingen allen een conflictpreventieve
component. Hetzelfde geldt voor de gevolgen van mogelijke erosie van vruchtbare
grond voor de voedselzekerheid.De Wereldwaterconferentie die begin volgend jaar in Nederland wordt gehouden,
is een goede gelegenheid om meer aandacht te vragen voor watervervuiling en
watermanagement. Bij een geïntegreerde aanpak, zoals wordt bepleit in
de Afrikanotitie, mag het thema milieu niet achterwege worden gelaten. Ik
vraag mij bovendien af of de doelstelling van de klimaattop in Rio de Janeiro
om 0,1% van het OS-budget aan milieu te besteden zal worden gehaald. Hoe wordt
dit percentage omgezet in milieuactiviteiten?De minister heeft al eerder duidelijk gemaakt dat zij moeite heeft met
het kwalitatief wegzetten van haar milieugelden. Het feit dat de financiële
uitvoering van het clean development mechanism, volgens het regeerakkoord,
onder de 0,1% zal uitkomen, vraagt om meer duidelijkheid van de minister.
Op welke wijze zal zij de voor het jaar 2001 begrote 200 mln. inzetten voor
milieuactiviteiten in het kader van CDM? Welke precieze activiteiten of instellingen
wil zij gaan financieren? Wat de rol van vrouwen betreft vraag ik hoe zij
hun plaats vinden in het vernieuwde landenbeleid.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Het gaat om het betalen van het klimaatbeleid of eigen doelstellingen
vanuit het klimaatbeleid uit het ontwikkelingssamenwerkingbudget. Wij hebben
hier eerder over gedebatteerd met collega's uit het Europees Parlement. De
minister heeft herhaaldelijk gezegd dat het gaat om een weeffout in het regeerakkoord.
Wat is uw opvatting daarover? Wij debatteren al bijna een jaar over dit onderwerp.Mevrouw Dijksma (PvdA):Weeffout of geen weeffout, de minister en de fractie van de PvdA hebben
het regeerakkoord getekend. Wij moeten elkaar de vraag stellen hoe wij dat
regeerakkoord gaan uitvoeren. Wij moeten daarbij twee dingen in de gaten houden.
Allereerst is er het internationale aspect. Er moet nog een beslissing komen
of het toegestaan is om op dit punt te handelen zoals wij voornemens zijn
te doen. Dat zullen wij in het komende jaar te horen krijgen. Daarnaast geef
ik aandacht aan de praktische gang van zaken en vraag de minister om voordat
wij tot de uitvoering van dit element in het regeerakkoord overgaan aan te
geven hoe zij dat praktisch gaat doen. Dat is op dit moment de stand van zaken.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Internationaal zijn wij niet passief. Wij zijn een van de actoren. Wij
nemen aan het debat deel en nemen positie in. Wij hebben in Europees verband
gezien dat de Nederlandse positie een geïsoleerde positie is. Het pleit
als enige voor het betalen van eigen klimaatbeleid en de doelstellingen van
eigen klimaatbeleid uit ontwikkelingssamenwerking. Nuanceert u het standpunt?
Heeft dit beleid internationale consequenties? Nederland moet pleiten voor
het verruimen van de ODA-definitie.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik realiseer mij dat wij ons in een dynamische internationale discussie
begeven. Ik ben altijd voor het overschatten van onze positie en niet voor
het onderschatten. Ik moet mij op dit punt wat terughoudend opstellen omdat
ik niet het idee heb dat Nederland meteen kan bepalen hoe de OESO uiteindelijk
zal oordelen over deze materie. Nederland loopt wat ontwikkelingssamenwerking
betreft bepaald niet in de achterhoede. Dat zou wel mogen meetellen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):De houding van de fractie van de PvdA is voor mij ontzettend teleurstellend.
Zij zou de eerste moeten zijn die tegen de minister zegt: pas op, het gaat
niet alleen maar om ons budget, maar ook om de definitie van ODA. U bent aan
het vervuilen, niet alleen internationaal maar ook nationaal. Daar heeft Nederland
wat te zeggen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik ben voor een krachtige positie van onze minister in dat debat. De PvdA-fractie
zal haar geen strobreed in de weg leggen om die discussie naar haar eigen
goeddunken te voeren. Het is belangrijk te constateren dat volgend jaar een
conferentie in Nederland wordt gehouden over het klimaatbeleid. Men zal dan
vragen of Nederland eindelijk eens gaat betalen voor het clean development
mechanism. Daar zullen wij rekening mee moeten houden.Ontbinden van de hulp moet een kans krijgen. De gebonden hulp die via
het bedrijfslevenprogramma (ORET-Miliev) in stand wordt gehouden, is een doorn
in het oog van de minister en haar drie collega bewindsvrouwen. Welke initiatieven
zullen de Utsteindames op internationaal niveau gaan ondernemen om deze doelstelling
van ontbinding van hulp te realiseren? Het Nederlandse bedrijfsleven bij monde
van VNO-NCW heeft al laten weten dat het mordicus tegen de ontbinding van
hulp is. In hun ogen komt het level playing field van het bedrijfsleven in
gevaar, omdat andere Europese landen wel doorgaan met het geven van exportsubsidies
aan hun bedrijven. De PvdA is geen voorstander van een eenzijdige ontbinding
van de Nederlandse hulp. Overigens heb ik de minister ook nooit op een dergelijke
suggestie kunnen betrappen. Als de vier bewindsvrouwen echter werkelijk vorderingen
kunnen boeken en enkele andere grote Europese partners tot ontbinding willen
overgaan, behoort Nederland wat mij betreft absoluut in die kopgroep.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Weet mevrouw Dijksma dat VNO-NCW de stelling huldigt tot op de dag van
vandaag niet tegen ontbinding te zijn, maar er wel tegen te zijn zolang andere
landen niet tot ontbinding overgaan? Ik denk dat dit wat zij net zei iets
nuanceert.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik heb daar kennis van genomen, voorzitter. Ik heb gezien dat er vorige
week een andere brief lag dan er deze week ligt van deze organisatie. Dat
doet mij overigens deugd. Nu is aangegeven dat, als Frankrijk, Engeland en
Duitsland overgaan tot ontbinding, daarover valt te praten. Dat is een teken
van voortschrijdend inzicht. U kunt echter niet ontkennen dat die ontbinding
van hulp heel lang is weggewuifd en dat, als de minister een suggestie in
die richting deed, zij meteen werd gekapitteld alsof zij het eenzijdig zou
willen doen. Daarop is mijn inbreng een reactie.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Het lijkt mij goed om een juiste voorstelling van zaken te geven. Acht
u het waarschijnlijk dat Duitsland en Engeland bereid zijn om tussen nu en
een jaar over te gaan tot ontbinding van de hulp?Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik achtte het tot voor kort niet waarschijnlijk dat er in Duitsland een
regering van SPD en de Grünen zou komen. Toch is het gebeurd. De wonderen
zijn dus de wereld nog niet uit.De discussie in de Kamer en met het bedrijfsleven zal gaan over de vraag
wanneer de kritische massa om te komen tot een level playing field is bereikt.
Naar mijn stellige indruk zal dat in onze ogen veel eerder het geval zijn
dan in de ogen van anderen. Ik wil daarbij ook opmerken dat de historische
context en de toenmalige noodzaak van het instellen van de ORET-regeling andere
zijn dan het huidige economische tijdperk doet bevroeden. Buitenlandse concurrentie
moest het hoofd worden geboden om Nederlandse werknemersbelangen veilig te
stellen. Kan de minister hierop ingaan?Voorzitter! Natuurlijk zien wij binnen ontwikkelingssamenwerking wel degelijk
een rol voor het bedrijfsleven. In plaats van exportbevordering kunnen investeringen
(risicoparticipatie) plaatsvinden in de ontwikkelingslanden zelf welke gericht
zijn op bijvoorbeeld de opbouw van werkgelegenheid en het lokale bedrijfsleven
aldaar. In Oost-Europa hebben wij daar uitstekende ervaringen mee. In de door
mij gevraagde evaluatie van het bedrijfslevenprogramma blijkt dat er niets
mis is met de besteding van de Nederlandse gelden. Het programma vindt gretig
aftrek en loopt goed. Tegelijkertijd blijft het moeilijk de ontwikkelingsrelevantie
van dit programma hard te maken. Armoedebestrijding is het primaire doel van
ontwikkelingssamenwerking. Hoe kan de minister garanderen dat het bedrijfslevenprogramma
ook daadwerkelijk ten goede komt aan alle lagen van de bevolking in ontwikkelingslanden?
Hoe kan de minister ervoor zorgen dat afspraken in het kader van ORET-Miliev
uit het circuit van elite in arme landen worden gehaald en de gewone burgers
bereiken? Ook vraag ik mij af of de landen die in aanmerking komen voor het
bedrijfslevenprogramma getoetst zijn op de criteria goed bestuur en goed beleid.
Ik wijs op mensenrechtenschendingen in Cuba.Voorzitter! Het blijft nodig te bepleiten dat het huidige bedrijfslevenprogramma
een zo bewijsbaar mogelijk effect krijgt op de verbetering van de economische
situatie in de landen die wij willen helpen. Daar doet de nu gepresenteerde
evaluatie niets aan af. Het voorstel van VNO-NCW om de regels en procedures
die aan ORET-Miliev kleven te verminderen deel ik daarom niet op voorhand.
Natuurlijk moeten wij het bedrijfsleven niet onnodig belasten met administratieve
rompslomp. Maar is deze administratieve regelgeving nu onderdeel van het succes
van de ORET-regeling of een belemmering daarvan? De minister laat ons weten
voor het eerste uitgangspunt te kiezen. Misschien kan zij die stellingname
nader uitleggen.Voorzitter! Ik weet dat ik aan mijn tijd ben. Ik probeer nu in een iets
sneller tempo tot een afronding te komen. Overigens ga ik bewust iets over
mijn tijd heen.Ik zou nog iets willen zeggen over het kwijtschelden van schulden. Ik
denk dat het belangrijk is dat wij daaraan het een en ander gaan doen. Jubilee
2000 is daar ook mee bezig. Ik vraag mij af wat de minister, haar eigen oproep
serieus nemend, op dit terrein gaat ontplooien. Welke afspraken wil zij gaan
maken met landen waar schuldenkwijtschelding plaatsvindt, om
ervoor te zorgen dat deze verlichting de sociale uitgaven aldaar ten goede
komt?Wat de WTO-top betreft heeft staatssecretaris Ybema gezegd dat de arme
landen de verliezers zijn. In het programma Buitenhof voegde hij hieraan toe
dat de schuld voor het mislukken van deze top voornamelijk bij de VS lag.
Voorzitter! Mijn fractie vindt dit een wel erg gemakkelijke conclusie. Heeft
de EU zelf wel daadkrachtig genoeg opgetreden? Waarom konden wij niet beginnen
met maatregelen die de positie van arme landen zouden kunnen verbeteren? Zo
zouden toch die enorme landbouwsubsidies kunnen worden ingekrompen? Daar hebben
wij de VS toch niet voor nodig?De heer Ter Veer (D66):Is dit nu niet een conclusie in de sfeer van "lange halen, vlug thuis"?
Doet dit recht aan het zeer ingewikkelde proces dat er is geweest? Is het
niet beter om bij de discussie hierover alle aspecten mee te nemen?Mevrouw Dijksma (PvdA):Ondanks het feit dat het kennelijk heel ingewikkeld was, heeft het tot
niets geleid, en dat is een probleem. Ik ben van mening dat dit wél
tot iets had moeten leiden, juist omdat men zo ingewikkeld aan het doen was.
Het feit dat dit niet is gebeurd, kan men niet bij één grootheid,
de VS, neerleggen. Overigens wil ik daarmee niet zeggen dat de VS een mooie
rol hebben gespeeld.De heer Ter Veer (D66):Ik heb begrepen dat men juist ten aanzien van de landbouwsector tot een
akkoord was gekomen. Echter, als er in het geheel geen akkoord kan worden
bereikt, is er ook geen akkoord op onderdelen. Met betrekking tot de landbouwsector
is er heel hard gewerkt en heeft men uiteindelijk méér dan elkaars
nieren geproefd, niet zonder resultaat.Mevrouw Dijksma (PvdA):Maar wat schiet die Jamaicaanse boer daarmee op? Hij wordt geconfronteerd
met gedumpt melkpoeder uit Europa, als gevolg waarvan hij zijn eigen melk
moet weggooien.De heer Ter Veer (D66):Hij had indertijd al, nog voor dat iedereen naar Seattle ging, kunnen
claimen en kunnen vragen om toepassing van de industry clause. Bovendien is
die Jamaicaanse boer veel meer het slachtoffer van multinationals die beslissingen
doordrukken, juist ten aanzien van dergelijke landen. Die hadden dit voor
hen kleine probleem, dat voor zo'n boer een heel groot probleem is, kunnen
tackelen. Overigens hebben wij hierover al eens in dit huis gesproken, in
een ander overleg.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Over "grote halen, snel thuis" gesproken...Mijn volgende opmerking betreft het particulier initiatief. In het huidige
ontwikkelingssamenwerkingbeleid is een verschuiving waar te nemen in de richting
van het toenemende gebruik van multilaterale kanalen. De positie van bijvoorbeeld
de MFO's blijft daardoor niet onveranderd. Op welke manier zal de positie
van de MFO's en andere NGO's zoals de vakbeweging worden aangetast? Kan de
minister duidelijkheid scheppen over het instrument van het particulier initiatief
binnen ontwikkelingssamenwerking? Ik denk dat het belangrijk is, te erkennen
dat particuliere organisaties een grote rol spelen bij het verbreden van het
draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking in onze bevolking, maar ik vind dat
er meer gedaan zou kunnen worden aan het betrekken van jongeren bij dit proces.
Ik zou graag zien dat de minister de discussie met de MFO's en andere NGO's
daarover opent en de mogelijkheid beziet om bepaalde zaken met betrekking
tot dat draagvlak onderdeel te laten zijn van de werkafspraken die deze organisaties
met de minister maken.Voorzitter! Ik denk dat wij een behoorlijke discussie over ontwikkelingssamenwerking
achter de rug hebben. Zo hebben wij het landenbeleid besproken en ik vind
dat die discussie het debat niet lam heeft gelegd, maar juist nieuw leven
heeft ingeblazen. Particuliere organisaties moeten nu bijvoorbeeld ook de
kans krijgen, een actieve rol te spelen om het draagvlak in Nederland voor
de wereldwijde aanpak van armoede te waarborgen. Ik spoor de minister aan,
hetzelfde te doen en aan diverse discussies binnen en buiten Nederland te
blijven deelnemen. Kortom, wij moeten doorgaan met aandacht vragen voor internationale
samenwerking; aandacht uit de wetenschappelijke hoek, politieke steun en steun
vanuit onze samenleving; aandacht op nationaal en internationaal niveau. Ik
zou er graag naar streven, het honderdjarige jubileum van Ontwikkelingssamenwerking
niet te hoeven vieren.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb nauwlettend geluisterd naar alles wat mevrouw Dijksma
gezegd heeft, maar ik niets meer gemerkt van haar belofte uit het begrotingsonderzoek
om een politieke discussie te beginnen over de vervuiling van het budget voor
ontwikkelingssamenwerking. Wat vindt zij ervan dat de opvang van asielzoekers
in verdergaande mate dan volgens de afspraken uit het regeerakkoord ten laste
van het budget van minister Herfkens komt? Over CDM, clean development mechanism,
hebben wij een hele discussie gehad. De groei van het BMP wordt geheel verwerkt
in de herberekening van het budget voor de Balkan. Al deze dingen heb ik gemist,
terwijl u beloofd had om er aandacht aan te besteden.Mevrouw Dijksma (PvdA):Bij mijn weten hebben wij inderdaad zojuist een discussie over CDM gevoerd,
dus je kunt niet zeggen dat ik er geen aandacht aan zou hebben besteed. Daarbij
komt dat het budget voor ontwikkelingssamenwerking inmiddels 7,3 mld. omvat.
U spreekt van vervuiling van het budget en ik heb bij het begrotingsonderzoek
over allerlei zaken met de minister van gedachten gewisseld. Zij heeft aangegeven
dat een aantal zaken die men nu met ODA-gelden wil betalen, in ieder geval
niet als vervuiling kunnen worden aangemerkt. Bovendien vind ik het jammer
dat in het debat steeds alleen asielzoekers en clean development mechanism
worden genoemd, terwijl bijvoorbeeld de herdefiniëring van ODA, die 500
mln. extra oplevert, buiten beschouwing blijft. Dat de ontwikkelingssamenwerking
met de Antillen ook niet meer uit de ODA-gelden behoeft te worden betaalt,
scheelt ook zo'n 200 mln. Dit vergeet u steeds erbij te noemen, maar dit is
mijn antwoord op uw vraag.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Het probleem is juist dat van het bedrag van 230 mln. dat beschikbaar
had moeten zijn voor de Antillen, 130 mln. naar de opvang van asielzoekers
en 100 mln. naar export kredietverzekering is overgeheveld.
Is de grens voor de PvdA nu nog steeds niet bereikt?Mevrouw Dijksma (PvdA):Wij bepalen onze grenzen zelf in het debat en als de minister over de
schreef gaat, hoort zij dat het eerst van ons. Daar kunt u gerust op zijn.
Mevrouw Van Ardenne zei dat wij niet alleen over geld moeten praten; ik vind
dat wij niet alleen moeten letten op punten die in discussie zijn, waarbij
er verschillende smaken een rol spelen, maar ook op wat er binnen komt varen.
Ik vind dat dit laatste nog wel eens onderbelicht blijft. Nederland heeft
binnen de Europese Unie nog steeds een uitstekende positie, maar ook op wereldschaal,
als het om ontwikkelingssamenwerking gaat. Dit laat ik ons niet zomaar afpakken.De voorzitter:Alvorens ik het woord geef aan mevrouw Vos, deel ik mede dat mijn streven
om de eerste termijn van de kant van de Kamer vanavond af te maken van het
begin af aan als overmoedig beschouwd moest worden. Dat is overigens niet
altijd een slechte eigenschap voor een voorzitter. Maar het zal duidelijk
zijn dat dit niet haalbaar en ook niet nodig is, gelet op de dag van morgen.
Ik zal dus de vergadering uiterlijk om 24.00 uur sluiten, zij het dat ik een
spreker natuurlijk niet midden in zijn of haar betoog zal onderbreken.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Wat kan een minister van Buitenlandse Zaken van een klein
of, zoals wij ons land tegenwoordig noemen, middelgroot land als Nederland?
Dit is een vraag die voortdurend terugkomt in de debatten over het Nederlandse
buitenlandse beleid. Sommigen zeggen: "wees maar bescheiden, overschreeuw
jezelf niet en zoek aansluiting bij de bondgenoten". GroenLinks pleit daarentegen
voor een krachtige inzet voor mensenrechten, conflictpreventie en armoedebestrijding.
Wij zien Nederland te pragmatisch opereren, vooral gericht op haalbare en
concrete resultaten. Nederland steekt zijn nek niet uit als het gaat om moeilijk
te realiseren idealen of zaken waarbij het zich niet verzekerd weet van de
steun van de grote westerse bondgenoten. Het zekerstellen van meerderheden
en allianties lijkt soms van groter belang dan de politieke inhoud van het
debat. Eerlijk is eerlijk: Er zijn successen te melden, zoals de VN-missie
naar Indonesië en Oost-Timor die onder Nederlands voorzitterschap tot
stand kwam. Maar Groenlinks mist visie en ontwikkeling van nieuwe ideeën
die in dit tijdsgewricht broodnodig zijn. Ik denk hierbij aan de ontwikkeling
op het gebied van kernbewapening, het ruimteschild van de VS, nucleaire doctrine
van de NAVO en de verharding van de positie van Rusland. De conflictpreventie
moet tanden krijgen. Ook de toekomst van het Afrikaanse continent staat op
het spel. Hoe staat het overigens met de reis die de minister met zijn collega
Fischer naar Afrika zou maken? Verder noem ik economische sancties die niet
het regime maar de bevolking treffen. Als mensenrechten geschonden worden
in landen waarmee we graag zaken doen, willen wij meer visie, debat en meer
actie van deze minister zien, nationaal en internationaal. Het is een goede
zaak als een initiatief voor een humanitaire interventie wordt genomen. Ik
kom hierop nog nader terug.Het is jammer dat deze minister erg let op zijn goede banden met de VS.
Dit leidt tot een opstelling die dicht tegen de NAVO en de VS aan zit, terwijl
het soms noodzakelijk is om een onafhankelijke en zelfstandige koers te varen.
Zo hebben wij de uiteindelijk opstelling jegens de resolutie van de new agenda
coalition met betrekking tot kernontwapening als teleurstellend ervaren. Wellicht
speelt hierbij een rol dat de partij van de minister, de VVD, hem nogal eens
blokkeert. Het kan de VVD immers niet "NAVO" genoeg zijn. Dit verklaart waarschijnlijk
de tot voor kort zeer terughoudende opstelling jegens de Europese defensie-identiteit.Ook viel het ons op dat de minister nogal eens wisselt van standpunten.
Zijn opstelling en zijn relatie met andere collega's lijken niet altijd gecoördineerd
te verlopen. Ik noem de handelsmissie naar Cuba. De minister maakte terecht
opmerkingen over de schendingen van mensenrechten. Zijn verzet tegen die missie
deelden wij, maar uiteindelijk ging die toch door. Een ander punt dat ons
stoorde, was de stem tegen een wapenembargo tegen Indonesië ten tijde
van de crisis op Oost-Timor. Dat verraste ons zeer onaangenaam. Nederland
zat daarmee in het kamp van Frankrijk en dat land heeft bepaald geen prettige
reputatie op het gebied van wapenleveranties aan foute regimes. Hoe staat
Nederland overigens op dit moment tegenover het wapenembargo tegen Indonesië?
Wordt het verlengd of niet? Gelet op de situatie in dat land, de gewelddadigheden
en de onduidelijke rol van het leger, is er alle aanleiding voor een dergelijk
embargo.Politieke voelhoorns op het ministerie ontbraken toen de inmiddels huidige
president van Indonesië een bezoek bracht aan Nederland en niet werd
ontvangen door de ministers. Kortom, wij willen meer visie, meer inzet en
een meer onafhankelijker positie van Nederland bij het aan de orde stellen
van fundamentele kwesties.De oorlog van Kosovo houdt ons de afgelopen jaren zeer bezig. Er zijn
ontwikkelingen en stroomversnellingen opgetreden, zoals de toetreding van
landen tot de EU en het Europese defensiebeleid. Merkwaardig genoeg heeft
er echter nog steeds geen volwaardige evaluatie van de Kosovocrisis plaatsgevonden.
Waarom is dat nog niet gebeurd? Wanneer vindt die wel plaats? GroenLinks heeft
in een eigen notitie een aantal zaken op een rij gezet. Voor ons was de vraag
of de NAVO-acties legitiem zijn cruciaal. Hierbij moet worden gekeken naar
de morele en juridische kant van de zaak, maar ook vanuit een oogpunt van
effectiviteit en proportionaliteit. Over al deze onderwerpen kunnen zeer kritische
vragen worden gesteld. Op welke wijze heeft binnen de NAVO, Nederland en de
VS besluitvorming plaatsgevonden? Ook de doelen zijn voortdurend onderwerp
van discussie geweest. Ik noem tv-stations en elektriciteitscentrales. Waren
die doelen proportioneel? Op al die vragen hopen wij een antwoord te krijgen
in die evaluatie. Wanneer komt die evaluatie er en zal de regering inderdaad
op dit soort punten ingaan? Dit brengt mij overigens op de dringende oproep
van de OVSE-vertegenwoordiger Daan Evers, die vraagt om meer politie en versteviging
van het rechtssysteem om mensen te kunnen beschermen en daders te kunnen vervolgens.
Zolang er geen recht wordt gedaan zullen mensen het recht in eigen hand nemen
en dat bleek weer uit de afschuwelijke moord de vorige week
in Pristina, waarbij een grote menigte Albanese Kosovaren toekeek. Het is
een blamage, dat dit soort dingen kan gebeuren en dat we ook nu nog in dit
stadium maar 1700 politiemensen in Kosovo hebben, waar er al 4000 hadden moeten
zijn. De VN-lidstaten schieten hier tekort. Hoe staat het nu met de wederopbouw
en de weigering met geld over de brug te komen door vele Europese regeringen?
Overigens doet Nederland het wat dat betreft uitstekend, maar het is tamelijk
cynisch dat in tijden van oorlog niemand zeurt over de kosten van de militaire
operatie, maar dat de hand op de knip gaat zodra het vrede is.Voorzitter! Naar aanleiding van Kosovo is er een internationaal debat
over de humanitaire grondslag voor militaire interventies ontstaan. Onze minister
heeft daarin een actieve rol gespeeld maar de vraag is natuurlijk wel hoe
dit verder gaat. Het mag geen tik tegen de lucht blijven. Dan zijn het toch
de wezenlijke vragen wat de rechtsgronden zijn voor zo'n humanitaire interventie?
Wie toetst dat? Heeft het Internationaal Gerechtshof daar een rol in? Hoe
zullen zaken als effectiviteit en proportionaliteit van een operatie beoordeeld
worden? In de toespraak van de minister heb ik gelezen, dat hij ook in het
geval van een bijvoorbeeld grootschalige drugsproductie van mening is, dat
een interventie mogelijk moet zijn. Daar hebben wij toch wel behoorlijk wat
vragen bij. Zou de minister zijn eigen terrein willen afgrendelen, waarop
hij vindt dat zo'n interventie zou mogen plaatsvinden? In de Veiligheidsraad
worden nu vaak besluiten overschaduwd door politieke belangen. Een voorstel
dat al vaker is geopperd door buitenlandspecialisten is de oprichting van
een onafhankelijke raad, die zich buigt over definiëring van veiligheid
of een humanitair probleem en daar de Veiligheidsraad op adviseert. Dat zou
wellicht helpen om die blokkades in ieder geval te doorbreken. Is dat een
idee, dat de minister kan ondersteunen? Zou hij daarop eens willen ingaan?Het is afschuwelijk wat er op dit moment in Tsjetsjenië gebeurt en
het is ook volstrekt niet te tolereren, dat onder het mom van bestrijding
van terroristen het Russische leger nu zelfs de bevolking in Grozny dreigt
om hen als terroristen te beschouwen wanneer zij de stad niet zullen verlaten.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Terecht is mevrouw Vos teleurgesteld over het feit, dat die
evaluatie van het kabinet er nog niet is. Zij vertelde wel, dat GroenLinks
inmiddels zelfs een evaluatie heeft gemaakt, maar toch stelde zij een aantal
vragen aan de regering. Maar mijn vraag aan mevrouw Vos is of de evaluatie
die haar partij heeft gemaakt over haar standpunt in de oorlog nog heeft geleid
tot nieuwe inzichten.Mevrouw Vos (GroenLinks):Dat is een heel terechte vraag. Natuurlijk leidt een evaluatie altijd
tot nieuwe inzichten. Wij hebben in ieder geval vastgesteld, dat er dingen
zijn gebeurd die niet hadden mogen gebeuren. Wij vinden, dat de democratische
controle tekort is geschoten en dat er ten aanzien van de besluitvorming zeer
veel kritiek is te leveren en dat het anders zal moeten. Wij hebben ernstige
kritiek op een aantal doelen die gebombardeerd zijn. Dat hebben wij overigens
ook hier in de Kamer ten tijde van de crisis geuit: het was te veel gericht
op elektriciteitscentrales, televisie-installaties e.d. Kortom, te veel doelen
die ook een duidelijke functie voor burgers hadden. Natuurlijk kunnen wij
niet zeggen dat alles oké is, maar onze eindafweging is tot nu toe
wel, dat wij met al die kritiek van mening zijn dat het toch terecht was,
dat uiteindelijk op deze wijze is ingegrepen. Dat is het eindoordeel van de
fractie tot nu toe.De heer Marijnissen (SP):Dat betreur ik natuurlijk, maar dat zal duidelijk zijn. Maar wat bedoelde
u precies met democratische controle?Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik vind het van groot belang, dat ook het Nederlandse parlement in staat
wordt gesteld het proces van een dergelijke operatie, waar het Nederlandse
leger aan mee heeft gedaan, op een goede wijze te controleren. Dat kan natuurlijk
niet bij elke bom, maar wij hebben in ieder geval zelf gevonden dat het parlement
achter de feiten aanliep toen een verschuiving optrad in de doelen. Overigens
hadden wij de indruk, dat ook de Nederlandse regering erachteraan liep en
dat het toch door een aantal grote NAVO-partners werd besloten. Dat vind ik
ernstig. Als je een dergelijke operatie uitvoert, moet zeker controle mogelijk
zijn op die belangrijke beslismomenten waarop belangrijke veranderingen plaatsvinden.
Dan kan een land ook zeggen, dat het daar niet aan meedoet. Dergelijke momenten
zijn er in feite niet geweest, ook niet voor het parlement.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Wat mevrouw Vos zegt verbaast mij een beetje. Toen het ging
om de doelen van fase 3, de fase 2-plus, dus toen de civiele doelen in beeld
kwamen, was er sprake van een puur militaire beslissing waar de politiek,
ook in NAVO-verband, amper aan te pas is gekomen. Voorzover de politiek wel
in beeld was, was dat de politiek van de grote landen en niet van de kleine,
dus zeker niet die van Nederland. In Nederland was de coalitie goed geïnformeerd;
de partij van mevrouw Vos via de bilateraaltjes met de ministers. Mijn partij
deed ook op dit punt niet eens mee. Dan verbaast het mij dat mevrouw Vos zegt
dat de democratisch controle gebrekkig was. Dat lijkt mij een beetje een open
deur.Mevrouw Vos (GroenLinks):Als ik u zo hoor, hebben wij dezelfde mening. Dan zijn wij het dus met
elkaar eens. Laten wij wel wezen: die verschuiving in fases had natuurlijk
via politieke besluitvorming moeten gaan. Die verschuiving had niet door militairen
gestuurd moeten worden. In die zin zijn wij het volstrek met elkaar eens.
De uiteindelijke politieke sturing en controle is onvoldoende geweest. Dat
hebben wij destijds al nadrukkelijk in deze Kamer gezegd.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Is mevrouw Vos niet met mij mening, dat zoiets inherent is
aan het voeren van een oorlog?Mevrouw Vos (GroenLinks):Natuurlijk is het als je oorlog voert ongelooflijk moeilijk en vrijwel
onmogelijk om alle informatie in alle openbaarheid uit te wisselen. Op heel
belangrijke momenten, bijvoorbeeld toen een nieuwe fase werd ingegaan, had
bij deze crisis de democratische controle beter tot zijn recht kunnen komen.De heer Koenders (PvdA):Voorzitter! Op een aantal punten ben ik het met mevrouw Vos eens. Ik wijs
er evenwel op, dat het bij de overgang van de ene naar de andere
fase mogelijk was, ook voor de fractie van mevrouw Vos, bezwaar te maken en
steun in te trekken. Dat heeft mevrouw Vos niet gedaan. Op dat punt is dus
de democratie als zodanig niet tekortgeschoten. Dit is een verantwoordelijkheid
van mevrouw Vos zelf geweest.Mevrouw Vos (GroenLinks):Dat ben ik niet met u eens. Hier is niet duidelijk de overgang van de
ene fase in de andere aan de orde geweest. Er was sprake van een sluipend
proces. Vaak werden wij pas achteraf geïnformeerd. Wij konden pas achteraf
constateren wat er aan de hand was. U heeft een punt als u zegt: je kunt altijd
je steun intrekken. Voor mijn fractie zijn er dan ook wel degelijk momenten
geweest waarop die mogelijkheid aan de orde was. Steeds hebben wij uiteindelijk
besloten: er is nu geen alternatief; stopzetten nu van de actie levert niets
op voor al die vluchtelingen die uit Kosovo zijn verdreven. Dat heeft uiteindelijk
de doorslag gegeven.De heer Koenders heeft gelijk. Je kunt altijd je verantwoordelijkheid
nemen en zeggen: wij steunen dit niet meer. De informatie die ons werd gegeven
en de mogelijkheden die dit parlement kreeg om te besluiten over bepaalde
stappen, zijn onvoldoende geweest. Dat staat los van het nemen van je verantwoordelijkheid.Voorzitter! Ik sprak over Tsjetsjenië. Wat daar nu gebeurt vind ik
volstrekt in strijd met wat nog toelaatbaar is. Het lijkt mij overigens, dat
de dreiging die het Russische leger tegenover de bevolking van Grozny uitspreekt
wel in strijd moet zijn met de internationale conventies en het oorlogsrecht.
Wil de minister daar iets over zeggen? Wij vinden dat nu absoluut het moment
is aangebroken waarop in ieder geval de IMF-kredieten voor Rusland moeten
worden bevroren. Het is namelijk zeer aannemelijk dat een deel van de oorlogskosten
betaald wordt met internationale kredieten. Graag krijg ik een reactie van
de minister op dit punt.De discussie over het Europese defensiebeleid draait op volle toeren.
Via een brief hebben wij nieuwe informatie gekregen. De oorspronkelijk nogal
harde afwijzing van de minister is inmiddels veranderd in een warme omarming.
Wij kunnen ons voorstellen dat Europa belang hecht aan het wat losser van
de NAVO opereren als het gaat om ingrijpen vanwege schending van de mensenrechten.
Op een aantal cruciale punten hebben wij nog vragen. Ik denk aan de inbedding
in het gemeenschappelijk buitenlands en vredesbeleid. Wij vinden dat de defensie-identiteit
zich keihard ontwikkelt, terwijl juist het gemeenschappelijk buitenlands en
vredesbeleid nog lang niet helemaal is ingevuld, ook niet als het gaat om
de democratisch controle.De conflictpreventie blijft achter bij de gestelde doelen. Dat blijkt
ook uit de brief van de regering. Daarin is ongeveer een half kantje aan dit
onderdeel gewijd. Dit deel moet even zwaar opgetuigd worden als de militaire
tak. Het zou gaan om crisisbeheersing, maar ons is niet duidelijk om welke
crisis het eventueel zal gaan. Wij vinden dat een veiligheidsanalyse gemaakt
moet worden voordat een defensieapparaat wordt opgetuigd. Die veiligheidsanalyse
missen wij evenwel. Wij willen graag dat de regering die presenteert. Democratische
controle is uiteraard van groot belang. Ten slotte: wat mijn fractie betreft
mag dit niet leiden tot het opjagen van alle defensiebudgetten. Dat zouden
wij een volstrekt verkeerde uitkomst van dit debat vinden.De heer Koenders (PvdA):Wat is de positie van GroenLinks inzake de besluitvorming in Keulen en
in Helsinki? Kan de fractie van GroenLinks die dragen? Het gaat toch om het
optuigen van een troepenmacht van 60.000 mensen voor crisisbeheersingsoperaties.Mevrouw Vos (GroenLinks):Mijn fractie vindt het op zichzelf een zinvol idee om te bekijken hoe
Europa zelfstandiger kan opereren, ook los van de NAVO. Wij vinden ook dat
Europa in Kosovo een grotere rol moet kunnen spelen dan nu in bijvoorbeeld
de KFOR-operatie. Wij hebben een aantal vraagtekens geplaatst en willen een
antwoord op een aantal punten, maar in principe vinden wij dat dit initiatief
ondersteuning verdient, mits aan een aantal punten kan worden voldaan. Op
zichzelf hebben wij enige sympathie voor deze ontwikkeling.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! Begrijp ik het goed dat GroenLinks voor versterking van de
Europese veiligheids- en defensie-identiteit is, maar dat het geen cent extra
mag kosten?Mevrouw Vos (GroenLinks):Dat heeft u goed begrepen. Die lijn volgen wij ook in onze defensiediscussienotitie.
Wij menen dat zoiets nodig is voor de inzet in vredesmissies, maar dat herschikken
en efficiënter opereren alleszins mogelijk is. Daarvoor hoeven wij absoluut
niet meer geld op tafel te leggen. Dat is onze inzet.Over conflictpreventie horen wij altijd fraaie woorden, maar in de praktijk
gebeurt er veel te weinig. Wat gebeurt er bijvoorbeeld met een early warning
inzake de Kaukasus en Centraal-Azië van Max van der Stoel? Welke mechanismen
treden er in werking? Waar zitten de knelpunten binnen de VN, de Europese
Unie en de OVSE om tot een effectieve en daadkrachtige conflictpreventie te
komen? In de Baltische staten is het bijvoorbeeld gelukt, maar heel vaak lukt
het niet. Welke lessen zijn nu geleerd? Moeten de financiële draagkracht
en de menskracht voor de missie van de hoge vertegenwoordiger van de minderheden
niet opgevoerd worden? Wij vinden dat conflictpreventie gelijkwaardig moet
zijn aan een militaire interventiepijler. Er zullen staven moeten zijn van
diplomaten, waarnemers en politiemensen die paraat zijn om in conflicthaarden
beginnende branden direct te blussen. Dit gebeurt echter zelden. Mijn fractie
vraagt de minister dan ook om een notitie waarin hij een analyse geeft van
die knelpunten. Waarom gebeurt dat niet, hoe kunnen instituties die relevant
zijn voor conflictpreventie worden versterkt en wat kan de bijdrage van Nederland
daarin zijn?Wat mijn fractie betreft moet de komende IGC in Helsinki een mijlpaal
worden, want wij gaan immers steeds meer naar dat ene Europa. Daarom vinden
wij de inzet van Nederland zo teleurstellend. Er zou toch een ambitie moeten
zijn om dat huis Europa eens echt goed op zijn grondvesten te zetten.Wij vinden de herschikking van het verdrag, zoals voorgesteld door de
commissie-Dehaene, een cruciaal punt. Wij hebben hierover geen duidelijk antwoord
van de staatssecretaris gekregen. Is hij bereid zich daarvoor
hard te maken op de komende top?De meerderheidsbesluitvorming, die absoluut noodzakelijk is om tot een
betere besluitvorming in dat grote Europa te komen, moet uitgebreid worden.
Zal de minister zich inzetten voor meerderheidsbesluitvorming en co-decisie
op het terrein van de landbouw?Voorzitter! Ik wil een aantal opmerkingen maken over de mensenrechten.
De minister is gekomen met een initiatief om een speciale mensenrechtenambassadeur
in te stellen. Wij zijn hier nogal sceptisch over. Wordt het niet een soort
vuilnisbakconstructie waarin alle restjes worden gedumpt die men niet bij
anderen kwijt kan? Wat zal de positie worden van zo iemand? Ik heb begrepen
dat hij onder de nieuwe directie mensenrechten en vredesopbouw zal vallen,
maar heeft hij dan wel voldoende status, budget en ambtelijke ondersteuning?
Wat zal de status van de adviezen van deze persoon worden? Kortom, wij hebben
nogal wat vragen. Tegen de achtergrond van de voorgenomen fusie van twee directies
die samengaat met een bezuiniging vragen wij ons af wat mensenrechten hiermee
opschieten en vooruitgaan met de manier waarop dit wordt vormgegeven? Wil
de minister nog eens ingaan op deze vragen? Is het juist dat het aantal mensen
dat zich met mensenrechten bezighoudt teruggaat van 30 naar 10? Wat ons betreft
mag het mensenrechtenbeleid niet minder adequaat worden uitgevoerd.Wij hebben nog een aantal concrete vragen over het mensenrechtenbeleid.
Het lijkt mij van groot belang dat de naleving van mensenrechtenverdragen
een veel grotere plek inneemt in het beleid. Het gaat hier om meer dan een
morele plicht; het gaat hier om afdwingbare verdragsverplichtingen. Allerlei
instrumenten die daarvoor in het leven zijn geroepen, zoals het statenklachtrecht,
worden nauwelijks gebruikt, ook niet door deze regering. Graag hoor ik waarom
dit instrument niet wordt gebruikt? In welke gevallen zal het eventueel wel
worden ingezet?Ook de Raad van Europa is een instituut dat onvoldoende functioneert op
dit terrein. Voorzover ik weet is Rusland nog niet veroordeeld voor schendingen
van de mensenrechten in Tsjetsjenië. Ten aanzien van Turkije –
zeker nu de zaak rond Öcalan speelt – zal de Raad zijn middelen
moeten inzetten. Zet Nederland zich daarvoor in? Het is mooi dat er een commissaris
voor de rechten van de mens komt op initiatief van de Raad, maar daar moet
dan wel een stevig mandaat bij, met de bevoegdheid om snel te reageren op
crisissituaties. Landen moeten dan ook gestimuleerd worden om hun verplichtingen
na te komen.Door mensenrechtenorganisaties zijn voorstellen gedaan om een mensenrechtentoets
in te stellen. Dit is enigszins vergelijkbaar met de toets in het kader van
een milieueffectrapportage. Daarmee zouden effecten van maatregelen op specifieke
mensenrechtensituaties in kaart moeten kunnen worden gebracht. Is dat een
idee dat de minister zou willen omarmen? Het lijkt mij wel een middel dat
meer zicht kan bieden op de effectiviteit van ons beleid als het gaat om mensenrechten.Tot slot wil ik nog een aantal opmerkingen maken over sancties. De laatste
tien jaar is naar aanleiding van ontwikkelingen in Irak de discussie over
negatieve neveneffecten van omvangrijke economische sancties opgelaaid. En
terecht! Je wordt namelijk niet vrolijker van de effecten die de sancties
in dat land op de bevolking hebben. Tot nu toe hebben de sancties nog bijzonder
weinig effect gehad als het gaat om het aantasten van de positie van het regime.
Het lijkt er zelfs op dat het regime daardoor sterker in de schoenen is komen
te staan. Het gebeurt nogal eens dat machthebbers juist steviger in het zadel
komen te zitten en dat zij via handel in humanitaire goederen en smokkel hun
eigen zakken vullen, terwijl de sancties voor de bevolking tot desastreuze
situaties leidt. Grootschalige humanitaire hulp kan niet als vangnet dienen
voor de getroffen bevolking. Ook krijgen wij steeds meer signalen dat juist
de oppositie ondermijnd wordt door dit type economische sancties, dat ook
de civil society daardoor op een ernstige wijze ondermijnd wordt. Graag krijg
ik hierop een reactie van de regering. Daarom pleit mijn fractie ervoor om
veel meer in te zetten op de zogenoemde smart sancties, zoals financiële
en psychologische sancties. Er is op dat terrein al het een en ander aan onderzoek
gedaan, onder andere door het Interlakenseminar. Maar ik denk dat er op dat
terrein nog veel meer moet gebeuren. Wat dat betreft vraag ik dan ook de inzet
van de regering. Gevoeligheden en zwakheden van een land moeten beter in kaart
worden gebracht, zodat precies geanalyseerd kan worden welke sancties voor
een bepaald regime echt effectief zijn.De heer Marijnissen (SP):Moet ik nu uit de woorden van mevrouw Vos opmaken dat zij voor opschorting
van de sancties tegen Irak en Servië is? Wat verstaat zij overigens onder
psychologische sancties?Mevrouw Vos (GroenLinks):Bij psychologische sancties denk ik aan het niet verstrekken van reispapieren,
aan culturele sancties, aan sportboycots. Dat zijn sancties die door een regime
als bijzonder vervelend of vernederend worden ervaren. Op uw eerste vraag
kan ik antwoorden dat wij inderdaad vinden dat economische sancties tegen
Servië moeten worden opgeschort. Wij hebben daar krachtige pleidooien
voor gehoord van de oppositie aldaar. Zij zeggen dat hun positie wordt ondermijnd
en dat de sancties niet helpen. De maatregel "oil for food" is ook mislukt.
Dat wordt alleen maar door het regime uitgebuit. Tegen de bevolking wordt
gezegd: jullie blijven in de kou zitten. Kortom, wij vinden dat die sancties
moeten worden opgeschort en dat er andere sancties moeten worden genomen tegen
het regime, zoals financiële of psychologische. Dat geldt ook voor Irak.
De economische sancties die tegen Irak zijn genomen werken desastreus en moeten
in onze ogen omgezet worden in sancties die echt gericht zijn op het regime.
Wij vinden overigens wel dat er een bepaalde druk op het regime moet worden
uitgeoefend, want de wapeninspectie is van groot belang. Wij denken dus aan
financiële sancties tegen het regime, aan het instellen van een internationaal
tribunaal, dat ook de misdaden van Saddam Hussein en zijn consorten gaat onderzoeken.
Dat zal meer zoden aan de dijk zetten. Overigens delen wij de zorg. Het gaat
om een heel gevaarlijk regime dat de bevolking onderdrukt. Daar is niets over
mis te verstaan. Wij zijn benieuwd naar de laatste stand van zaken in de Veiligheidsraad,
die natuurlijk druk over dit punt discussieert.Wat de smart sancties betreft, vraag ik de regering om zich in te zetten
voor een stevigere inbedding in bijvoorbeeld het VN-secretariaat. Een professioneel
opererend comité en ambtelijke ondersteuning bestaan op dit moment
niet, maar zijn wel van wezenlijk belang. Is de minister bereid, zich daarvoor
in te zetten? Is zij ook bereid, zich in te zetten voor een versterkt controlemechanisme
op het naleven van sancties? Overigens lijkt het mij goed als deze Kamer eens
via een hoorzitting uitgebreid zou ingaan op de effecten die economische embargo's
op dit moment hebben op vele bevolkingen en als werd onderzocht hoe andere
sancties zouden kunnen worden ingezet.Terzake van de kernwapenstrategie van de NAVO roep ik de regering op,
zich in te zetten voor verdergaande stappen van de NAVO. Wij vinden het nog
steeds uitermate teleurstellend dat er geen positief signaal van de regering
is uitgegaan door het ondersteunen van de new agenda coalition-resolutie.
Dat is absoluut noodzakelijk in dit tijdsgewricht. Het gaat gewoon niet goed
met de kernontwapening. Het non-proliferatieverdrag staat onder zeer grote
druk, dus er is een positief signaal van de regering nodig. Zal de minister
hierover tijdens de NAVO-top van volgende week verdere voorstellen doen? Zal
zij spreken over zaken als bijvoorbeeld alerting van kernwapens, no first
use en het creëren van een kernwapenvrije zone in Europa? Nederland zou
wat ons betreft kernwapenvrij moeten worden. Laten wij eens ophouden met dat
geheimzinnige gedoe over Volkel. De bevolking mag toch wel weten wat er op
haar grondgebied staat? Laten wij stappen zetten om de kernwapens hier weg
te krijgen.Wij maken ons grote zorgen over het vredesproces in het Midden-Oosten.
Wij vinden dat er veel te positief wordt gedacht over de inzet van de regering-Barak.
Juist onder zijn regime is het aantal kolonisten toegenomen. Zo is het aantal
verleende woonvergunningen voor de Westoever toegenomen. Voor de Palestijnen
wordt in ieder geval het perspectief op een toekomst onderuitgehaald. Ik zou
graag willen dat de regering zich juist op dit punt actiever inzet. Kan zij
hierop reageren?Mevrouw Karimi (GroenLinks):In de afgelopen week was ik in Seattle getuige van een walgelijk schouwspel.
Een schaamteloze en respectloze bejegening van ontwikkelingslanden door rijke
landen kenmerkte de WTO-conferentie. De wet van de jungle, oftewel de macht
van de sterkste, bleek ondanks alle mooie woorden nog steeds van kracht. Er
is een lange weg te gaan om de miljarden mensen die in onderontwikkelde landen
leven, een gelijke stem in de internationale verhoudingen te geven.De negatieve gevolgen van de liberalisering van ontwikkelingslanden moeten
op de politieke agenda komen. Na het mislukken van de WTO-conferentie is het
nu de vraag hoe wij verder moeten. De Europese Unie moet nu maar toegang geven
aan de minst ontwikkelde landen en de exportsubsidies voor landbouwproducten
afschaffen. Graag hoor ik hierop een reactie van de bewindslieden.Voorzitter! Vorig jaar zei de minister dat dit nog niet haar eigen begroting
was. Achter deze woorden zal zij zich niet meer kunnen verschuilen, want dit
jaar zal zij, zoals het onparlementair heet, met de billen bloot moeten. In
plaats van een handhaving van de status quo wat de vervuiling van haar budget
betreft, heeft de minister meegewerkt aan een verergering. Ik noem hier de
kosten voor asielzoekers en niet alleen voor A-statushouders, alsmede de inzet
van vrijgekomen Antillengeld voor asielzoekers en de exportkredietverzekering.
Hoe kan de minister met droge ogen blijven beweren dat de keuze om extra geld
voor de Balkan in te zetten door groei en herberekening van het BNP, niet
ten koste gaat van de allerarmsten? Geld kan niet twee keer worden uitgegeven.
Het geld dat wordt uitgegeven in de Balkan, kan bijvoorbeeld niet worden ingezet
voor de bestrijding van aids in Afrika of voor basisonderwijs in de armste
landen.Bij dit soort problemen is het niet voldoende, te stellen dat wij tevreden
moeten zijn met handhaving van het budget voor de armsten op het oude niveau.
Groei van het budget moet juist ook worden ingezet voor de allerarmsten. Hoe
het kan dat de eigen partij van de minister dit allemaal laat gebeuren, is
mij een raadsel. Het was juist de PvdA die twee voorwaarden heeft gesteld
bij de vaststelling van het budget voor Ontwikkelingssamenwerking op 0,8%
van het BNP. De eerste voorwaarde was: 0,1% is voor milieu. De tweede voorwaarde
was: de overige 0,7% zou moeten gaan naar echt zuivere hulp. Alleen zo kon
deze partij het verkopen om de 0,7% BNP voor ODA, het standpunt van de VVD,
te accepteren.PvdA en D66 kunnen heel wat leren van hun collega's in het Europees Parlement.
Waar blijft de reactie van de regeringspartijen hier in Nederland? Zullen
zij voorkomen dat Nederland in internationale fora de pleitbezorger gaat worden
voor het vervuilen van het budget van Ontwikkelingssamenwerking? Zullen zij
nu, om in de woorden van Max van den Berg te spreken, de beschamende situatie
rechtzetten? Na het interruptiedebat met collega Dijksma heb ik er niet zoveel
vertrouwen in, maar ik hoop van harte dat wij aan het eind van het hele debat
wel een resultaat kunnen bereiken.Dan nu onze zorgen over het landenbeleid. Belangrijke segmenten van het
ontwikkelingsproces lijken tekort te komen in de inderhaast doorgevoerde sectorale
benadering. Onderwijs en milieu zijn in deze begroting de meest in het oog
springende thema's die erbij inschieten. Dit terwijl armoede en milieuproblemen
elkaar in een duivelse greep houden en onderwijs de absolute voorwaarde is
voor duurzame ontwikkeling.Ten aanzien van milieu wil ik Midden-Amerika als voorbeeld nemen. Dit
is één van de regio's die niet alleen getroffen is door slechte
regeringen, maar ook door enorme milieuproblemen. De orkaan Mitch heeft dit
nog eens akelig duidelijk gemaakt, maar heeft er ook voor gezorgd dat in de
getroffen landen een nieuw begin gemaakt kan worden. Daarom zou een regionaal
beleid ten opzichte van Midden-Amerika op zijn plaats zijn. Daarnaast zou
ik willen pleiten voor de opname van Honduras op de themalijsten milieu en
goed bestuur. Het momentum zouden wij niet moeten laten voorbijgaan. Relatief
geringe steun op het juiste moment kan enorm positieve effecten hebben. Graag hoor ik een reactie van de minister.De minister heeft een zeer eenzijdige en nauwe interpretatie van ownership.
In de Kamer verwoordde zij het als "u vraagt, wij draaien". "U" is in dit
geval de overheid van het ontvangende land. Dat betekent dat Nederland nauwelijks
meer een eigen inhoudelijke inbreng kan hebben en steeds meer verwordt tot
een "interessante zak geld" in plaats van een "interessante partner". De minister
laat belangrijke budgettaire en thematische sturingen los, zoals het 20/20-principe.
Wij zijn het hiermee niet eens. Budgettaire sturing is, gekoppeld aan een
goede inhoudelijke dialoog met ontvangende landen, een zeer effectief instrument.
Als het zelfs in ons rijke land moeilijk is om voldoende aandacht te hebben
voor het milieu, hoe kunnen wij dit dan verwachten van armere landen? Op het
thema milieu zal dus extra ingezet moeten worden vanuit Nederland en zal gezorgd
moeten worden voor capaciteitsopbouw. Alleen dan kunnen wij voorkomen dat
vele goede initiatieven op dit terrein alsnog verloren gaan.Wat betreft investeringen in basisonderwijs en gezondheidszorg is mij
tijdens mijn werkbezoeken duidelijk geworden, welk een enorme impact de uitvoering
van de motie-Van der Stoel heeft gehad. Het doel dat in het jaar 2015 alle
kinderen naar de basisschool kunnen, mag niet uit het oog worden verloren.
Ik hoop dan ook dat aan het eind van dit debat de Kamer de negatieve ontwikkelingen
met betrekking tot onderwijs en milieu zal corrigeren.De Balkannotitie heeft ons teleurgesteld: een samenraapsel van bestaand
beleid en vage voornemens. Ten opzichte van Albanië vinden wij dat de
minister zich op een kortzichtige manier verzet tegen een nauwere en structurele
relatie met dit land. Albanië heeft een belangrijke politieke betekenis
als stabilisator in de regio en binnen die regio bevinden zich hier nu juist
de armsten. Ik verzoek de minister te werken naar een structurele relatie
met dit land, door een traject in te zetten met duidelijke ijkpunten.De ontwikkelingen in een aantal landen baren ons grote zorgen. Ik noem
hier Oeganda, Jemen, Sri Lanka en Nicaragua. In veel hogere mate moet in deze
landen gewerkt worden aan het versterken van de civiele samenleving en goed
bestuur. Graag een reactie van de minister op de ontwikkelingen in deze landen.
In hoeverre ziet zij mogelijkheden, al dan niet met andere donoren, om positieve
ontwikkelingen te ondersteunen?Wat Indonesië betreft, zijn wij blij dat de minister positieve stappen
heeft willen zetten. Wij vragen haar alleen niet te hard van stapel te lopen.
Ondersteuning van positieve krachten is prima, maar alvorens een structurele
relatie aan te gaan zien we liever dat de minister ook met Indonesië
een traject afspreekt met duidelijke ijkpunten. Trouwens heeft het feit dat
zij in Indonesië niet heeft gesproken met de president te maken met haar
weigering eerder dit jaar de kandidaat-president te ontvangen?Voorzitter! Ik wil het nu graag hebben over conflictpreventie en wederopbouw
in relatie tot het landenbeleid van de minister. Zoals wij al vreesden blijkt
het beleid te statisch uit te pakken. De minister heeft het gigantische netwerk
van haar voorganger om de vinger aan de pols te houden, razendsnel afgebroken.
En dat zonder een alternatief te bieden. Daarnaast dreigt er een gigantisch
gat tussen de landen die noodhulp ontvangen en de landen die in aanmerking
komen voor een structurele relatie. Blijkens het besluit van de minister om
ten tijde van het Kosovoconflict wel Macedonië maar niet Albanië
te bezoeken, wordt betrokkenheid gereduceerd tot de vraag of een land al dan
niet op de landenlijst staat.Verder verzoek ik de minister alsnog antwoord te geven op eerder gestelde
vragen door de Kamer over de relatie tussen politieke actie en noodhulp. Hoe
lang ga je door als in een conflictsituatie de noodhulp het conflict verlengt?
Hoe begeleid je noodhulp met politieke acties? Kan de minister aangeven wat
haar politieke betrokkenheid is in Soedan, Angola, Sierra Leone en het Grote
Merengebied? Welke initiatieven heeft zij genomen? Wij vragen haar zich niet,
als vorig jaar, te verschuilen achter de minister van Buitenlandse Zaken.
De minister voor Ontwikkelingssamenwerking heeft een eigenstandige rol en
wij missen de politieke betrokkenheid momenteel. Wij willen de minister dan
ook oproepen om zich meer in te zetten voor conflictpreventie en voor landen
die net uit een conflict komen. Tussen bloed en bilateraal mag Nederland niet
afwezig zijn.Voorzitter! Het afgelopen jaar heeft de internationale Jubilee 2000 campagne
van zich laten horen. En terecht. Het is wat GroenLinks betreft inderdaad
de hoogste tijd voor actie voor een oplossing van schuldvraagstuk. De minister
heeft zich wat het HIPC-initiatief betreft ook van haar beste kant laten zien.
Zij heeft zich met het haar typerende enthousiasme ingezet voor vulling van
het bijbehorende fonds. De fractie van GroenLinks is ook blij met de bijstellingen
van het initiatief, hoewel wij nog steeds van mening zijn dat het beter kan.
Wij zullen hierop uitvoeriger ingaan tijdens het algemeen overleg in januari
over dit onderwerp. Maar ook als het HIPC verbeterd zou worden, zijn wij nog
niet tevreden. Wij pleiten namelijk voor kwijtschelden van alle bilaterale
schulden, zowel de hulpschulden als de schulden ontstaan vanuit de exportkredieten.
Dit zal niet in één klap kunnen en dat zal ook niet verantwoord
zijn. In eerste instantie willen we daarom pleiten voor kwijtschelding van
schulden ontstaan door exportkredieten die Nederland heeft uitstaan bij de
HIPC-landen en landen op de landenlijst. Van deze landen mag namelijk verwacht
worden dat ze verantwoord zullen omgaan met het vrijkomende geld. Naar onze
berekening gaat het hier om 220 mln. Wij zullen voorstellen om dit al bij
de Najaarsnota te regelen.Andere landen zullen op termijn ook in aanmerking kunnen komen voor kwijtschelding,
als zij komen met een goed plan waaraan zij het geld uit willen geven, als
zij een jaar aantonen dat zij op de goede weg zijn en als zij geloofwaardig
kunnen maken dat zij niet meteen nieuwe leningen zullen aangaan bij andere
landen of instellingen. Dit alles zal moeten leiden tot een tot nu toe ontbrekend
coherent beleid op het terrein van schuldverlichting. Op dit moment lijkt
alles op ad-hocbasis te gebeuren. Wij nodigen de minister daarom uit om te
komen met het volgende. Een overzicht per land wat voor en hoeveel schulden
Nederland heeft uitstaan en waardoor die schulden zijn ontstaan. Vragen daarbij
zijn: was er indertijd sprake van een dictatoriaal regime of kan aangetoond
worden dat de projecten waarvoor leningen zijn aangegaan niet
ontwikkelingsrelevant zijn geweest. Daarnaast vragen wij om een overzicht
van de landen die al enige tijd problemen hebben met de schuldendienst en
van landen waar van aangetoond kan worden dat die schuldendienst ten koste
gaat van sociale voorzieningen.Voorzitter! Om vervolgens een nieuw begin te maken, verzoeken wij de regering
te komen met een nota over het leningbeleid. De nieuwe leningen betreffen
alleen exportkredieten. Het is van groot belang, hiervoor criteria te formuleren.
De overheid moet zich alleen garant stellen voor exportkredieten die duidelijk
ontwikkelingsrelevant zijn. Over de nadere invulling van dit begrip komen
wij later nog te spreken. De kredieten moeten verder passen in het ontwikkelingsbeleid
van het ontvangende land en mogen geen problemen opleveren bij de terugbetaling.
Om dit alles goed te kunnen beoordelen, vragen wij om een halfjaarlijks overzicht
van de exportkredieten, analoog aan de wapenexporten. Zo kunnen wij inzicht
krijgen in de vraag welke landen voor hoeveel gulden schuld hebben opgebouwd
en wat voor projecten het betreft. Dit alles zal moeten leiden tot een coherent
beleid dat is gericht op het voorkomen van onverantwoorde schulden van ontwikkelingslanden.
Het parlement moet hierop voldoende controle kunnen uitoefenen. Ik hoor graag
een reactie van de minister.De betrokkenheid van de Nederlandse bevolking bij de problemen van de
armen in ontwikkelingslanden is buitengewoon groot. Dat is ook goed, want
samenwerking heeft verschillende gezichten. Hoe meer particuliere organisaties
betrokken zijn bij de ontwikkelingssamenwerking, hoe groter de kans op effectiviteit
en creativiteit. Diversiteit is immers de beste garantie op kwaliteit. Deze
organisaties en hun initiatieven dragen ook sterk bij aan de vergroting van
het draagvlak en daarmee aan de legitimiteit van ontwikkelingssamenwerking.
De minister heeft dit bij haar aantreden met mooie woorden onderstreept, maar
daden ontbreken vooralsnog. Soms doet zij zelfs het tegenovergestelde. Na
haar schreeuw in het begin van haar ambtsperiode om vooral allochtonen en
jongeren bij ontwikkelingssamenwerking te betrekken, is het inmiddels oorverdovend
stil geworden. Hoe staat het met de beloofde initiatieven? En waarom mag de
Euro-Arabische dialoog niet langer op subsidie rekenen?Zeer onaangenaam verrast was mijn fractie, toen zij hoorde dat het Vrouwenberaad
Ontwikkelingssamenwerking heeft moeten besluiten een eind te maken aan zijn
werkzaamheden, omdat het niet in langer in aanmerking komt voor een structurele
subsidie van het ministerie voor Ontwikkelingssamenwerking. De kennis en de
expertise van deze organisatie mogen niet verdwijnen. Wij vragen de minister
daarom in samenspraak met het Vrouwenberaad te zoeken naar alternatieven.Mijn fractie wil de aandacht vestigen op het werk van de VNG. Deze organisatie
heeft zeer veel expertise op het terrein van ondersteuning van lokale besturen.
Gezien het belang van goed bestuur en beleid kan de VNG een belangrijke ondersteuning
bieden aan de positieve ontwikkelingen in ontwikkelingslanden op het terrein
van de decentralisatie. Dat geldt vooral voor de landen die momenteel de Herfkenstoets
op centraal niveau niet doorstaan. Wij pleiten er dan ook voor dat het VNG
niet gedwongen wordt alleen actief te zijn in de 17+4-landen of, inclusief
Indonesië, de 17+4-landen. Hetzelfde geldt natuurlijk ook voor andere
ontwikkelingsorganisaties.Voorzitter! Vorige week hebben wij de evaluatie van het ORET-programma
ontvangen. Helaas laat de notitie Economie en ontwikkeling nog op zich wachten.
Mijn fractie hecht er sterk aan om beide zaken in hun samenhang te kunnen
bespreken. Ik wil nu alvast het volgende kwijt.De IOB-evaluatie beoordeelt de ontwikkelingsrelevantie van het ORET-programma
positief. Wij zijn hiervan nog niet overtuigd, vooral omdat wij andere criteria
aanleggen voor ontwikkelingsrelevantie. Zo vinden wij een van de nu geldende
criteria – een project mag niet schadelijk zijn voor armen, vrouwen
of het milieu – erg mager. Niet schadelijk is heel wat anders dan de
meest geschikte hulp voor armen, gendergericht beleid of actieve bescherming
van het milieu.Verder geeft het evaluatierapport aan dat het officiële criterium
van technische en financiële duurzaamheid niet wordt gehanteerd bij exporten
ten behoeve van de gezondheidszorg. Deze conclusie wordt nog eens onderstreept
door een onderzoek dat is uitgevoerd door de stichting Wemos. Deze stichting
heeft voor dit onderzoek zelfs een WOB-procedure moeten voeren. Uit dit onderzoek
is gebleken dat de leveranties niet ontwikkelingsrelevant zijn. Daarnaast
stelt Wemos dat de ORET-steun niet in lijn is met het Nederlandse ontwikkelingsbeleid
dat gericht is op steun aan armste groepen en op basisgezondheidszorg. Ik
hoor graag een reactie van de minister op dit onderzoek.Het standpunt van de GroenLinks-fractie was en blijft dat gebonden hulp
moet worden afgeschaft, tenzij de financiering daarvan niet op de begroting
van het ministerie voor Ontwikkelingssamenwerking drukt. Wij vragen de minister
dan ook hoe zij invulling wil geven aan de motie, vorig jaar aangenomen, waarin
wordt gevraagd, de nadruk in het bedrijfslevenprogramma te verschuiven van
exportondersteuning naar investeringsbevordering.De minister heeft vorig jaar al aangekondigd dat zij meer wil via het
multilaterale kanaal. Ook hier heeft GroenLinks bedenkingen bij. En eigenlijk
zou de minister dat ook moeten hebben. Haar evaluatie van diverse VN-instellingen
geeft niet direct reden tot juichen. Wij willen hier graag een nader overleg
over. Over het Europees kanaal zwijg ik hier maar even. Of bedoelt de minister
met het multilaterale kanaal in de eerste en laatste plaats vooral de Wereldbank?
Niet dat dat helpt om de kritiek van GroenLinks weg te nemen, maar dat zou
tenminste duidelijkheid scheppen. Hoe dan ook, mijn fractie vindt de minister
te hard van stapel lopen bij haar wens voor meer multilateralisatie. Wij pleiten
ervoor om eerst de Nederlandse invloed uit te oefenen om de diverse multilaterale
kanalen te verbeteren en daarna nog eens te bezien of we meer geld willen.
Wij zijn het ook niet eens met de stelling van de minister dat in Nederland
de rol van de Wereldbank wordt onderschat. Wij doen dat in ieder geval niet,
in tegendeel zelfs. In Jamaica schafte de regering onder druk van de Wereldbank
in 1992 de importheffingen voor melkpoeder vrijwel geheel af. Dit gecombineerd
met Europese exportsubsidies op melkpoeder, dreigt menig boer de nek om te draaien. In Oeganda heeft de Wereldbank aangestuurd op
privatisering. Dit is mislukt met als gevolg corruptie en het ontstaan van
een zeer rijke kleine elite. Dit zijn voorbeelden van de jaren negentig. Hoe
moeilijk het is om een moloch als de Wereldbank aan te sturen, laat staan
te controleren vanuit het Nederlandse parlement, geven de voorbeelden van
het olieproject in Tsjaad en het transmigratieproject in China wel aan. De
fractie van GroenLinks wil dan ook dat de minister zich meer inzet voor democratische
controle op de Wereldbank. Wij vragen de minister te komen met een evaluatieve
notitie over het beleid dat de Wereldbank in de 17+3-landen heeft gevoerd,
welke rol de Wereldbank nu speelt en op welke manier er wordt samengewerkt.
We zouden ook graag van de minister een samenvatting van de bevindingen van
de onafhankelijke inspectie van de Wereldbank willen ontvangen, analoog aan
de IOB-rapporten. Daarnaast stellen wij voor om regelmatig, bijvoorbeeld twee
keer per jaar, een ontmoeting te organiseren tussen de bewindvoerder bij de
Wereldbank en de vaste kamercommissie. Graag een reactie van de minister.Tot slot, voorzitter, nog twee kortere punten, die echter een groot positief
effect kunnen hebben. Allereerst het Jan Vrijmanfonds, dat ondersteuning biedt
aan onafhankelijke filmmakers in ontwikkelingslanden en daarmee van onschatbare
waarde is. Dit begrotingsjaar wordt het fonds geconfronteerd met een begrotingsgat
omdat het ministerie het project pas wil verder subsidiëren als er een
evaluatie heeft plaatsgevonden. Wij vragen de regering op basis van het positieve
jaarverslag de projectfinanciering voor opnieuw twee jaar voort te zetten
en gelijktijdig een evaluatie te starten om na die twee jaar te bezien of
het fonds voor structurele financiering in aanmerking komt.En dan Rwanda, waar het ontzettend hoge aantal van 4400 minderjarigen
in gevangenissen zitten onder vaak verschrikkelijke omstandigheden. Voor een
groot deel betreft het minderjarigen die opgesloten zitten wegens deelname
aan de genocide of misdaden tegen de mensheid, vaak zonder een voorafgaand
proces of juridische bijstand. Dat dit ook beter kan bewijst het heropvoedingcentrum
in Gitagata, waar met succes geprobeerd wordt de minderjarigen te laten integreren
in de samenleving en indien mogelijk in hun familie. De capaciteit van dit
centrum is echter volstrekt onvoldoende. Wij willen de minister daarom vragen
om geld uit te trekken voor de uitbreiding van dit centrum en eventueel voor
het opzetten van een soortgelijk centrum in een ander deel van Rwanda. Graag
een reactie van de minister.Met deze oproep en met het uitspreken van de hoop dat de minister niet
alleen als de meest efficiënte maar ook als de meest politiek bevlogen
minister de geschiedenis in zal gaan – en door haar voorganger weet
zij hoe hoog de lat ligt – wil ik mijn bijdrage afsluiten.De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 23.25 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-2366-2395.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl