Behandeling wetsvoorstel Bijzondere bepalingen in verband met de vernieuwing van het openbaar bestuur in de provincie Rotterdam (Wet bijzondere bepalingen provincie Rotterdam) (24087); het wetsvoorstel Regels in verband met de instelling van de provincie Rotterdam en de wijziging van de gemeentelijke indeling in die provincie (Wet instelling provincie Rotterdam) (24088)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 3483-3508

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-01-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 46, pagina 3483-3508

24-01-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24087Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24088Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

46ste vergadering; 24 januari 1996Pagina 3441-3441
Regeling van werkzaamheden (woensdag 24 januari 1996)Pagina 3441-3442
Behandeling wetsvoorstel Bijzondere bepalingen in verband met de vernieuwing van het openbaar bestuur in de provincie Rotterdam (Wet bijzondere bepalingen provincie Rotterdam) (24087); het wetsvoorstel Regels in verband met de instelling van de provincie Rotterdam en de wijziging van de gemeentelijke indeling in die provincie (Wet instelling provincie Rotterdam) (24088)Pagina 3483-3508
Behandeling brief van de minister van Economische Zaken over Fokker (22895, nr. 12).Pagina 3442-3483

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 131 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
 
 het wetsvoorstel Bijzondere bepalingen in verband met de vernieuwing van het
openbaar bestuur in de provincie Rotterdam (Wet bijzondere bepalingen provincie
Rotterdam) (24087);
 
 
 het wetsvoorstel Regels in
verband met de instelling van de provincie Rotterdam en de wijziging van de
gemeentelijke indeling in die provincie (Wet instelling provincie Rotterdam)
(24088).
 
 
 
 
 
 (Zie vergadering van 21 juni 1995.)
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De Kamer zal rond 23.00 uur moeten stoppen. Misschien is het mogelijk
de termijn van de kant van de Kamer voor die tijd te voltooien.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Voorzitter! Om te beginnen moet ik collega Scheltema royaal gelijk geven.
Begin december zijn wij in de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken nagegaan
op welk tijdstip dit debat zou moeten plaatsvinden en of er bijvoorbeeld nog
een wetgevingsoverleg ingelast moest worden. Het leek mij minder wenselijk
om een nieuw debat op hoofdlijnen over deze voorstellen te houden, zoals collega
Scheltema toen min of meer verdedigde. Ik vreesde vooral voor het uitblijven
van duidelijke besluitvorming. Dat was en is nog steeds de inzet van de fractie
van de PvdA.
 
 Toch zal het naar mijn verwachting opnieuw gaan om een hoofdlijnendebat,
maar dan misschien in een wat andere betekenis van het woord. Wij hebben ons
de afgelopen dagen en weken allemaal het hoofd gebroken over de beantwoording
van de vraag op welke wijze wij verder moeten met het centrale punt van deze
voorstellen, namelijk onder welke condities levert de stadsprovincie Rotterdam
een werkzaam en overtuigend geheel op en zijn die condities in voldoende mate
terug te vinden in de gewijzigde voorstellen van het kabinet?
 
 Ik wil op een zakelijke en inhoudelijke manier nagaan of die voorstellen
aan dat criterium voldoen. Dat doe ik in de wetenschap dat de bewindslieden
tussen juni en oktober 1995 een uiterste inspanning hebben geleverd om een
aanvaardbare en begaanbare weg te verkennen om uit de impasse te geraken,
die was ontstaan nadat de gemeente Rotterdam op basis van het gehouden referendum
haar steun voor de combinatie van opdeling van Rotterdam en komst van de stadsprovincie
had ingetrokken.
 
 Onmiskenbaar is het klimaat rond de vorming van een stadsprovincie Rotterdam
sinds vorig jaar maart, toen wij het eerste debat op hoofdlijnen hielden,
verslechterd. Waar eerst alom enthousiasme bestond voor een krankzinnig avontuur,
een uitdaging, een nieuw opgave, bestaan nu in toenemende mate scepsis en
teleurstelling. Kan het nog wat worden? Komen de verhoudingen in het gebied
ooit nog goed? Zijn de betrokkenen nog in staat en bereid er iets van te maken
dat voor mensen de moeite waard is, want daar gaat het uiteindelijk allemaal
om. In de woorden van de stadsregio Rotterdam in een brief aan de Kamer van
17 januari jl.: "velen zijn ernstig teleurgesteld, velen voelen zich beproefd," –
dit is trouwens een mooi, oud-testamentisch woord, dat misschien de pen van
de schrijver verraadt – "oude vooroordelen jegens Rotterdam beginnen
helaas weer post te vatten en de bestuurlijke verhoudingen zijn nogal bekoeld.
Kortom: het enthousiasme is minimaal en de motivatie sterk gereduceerd."
 
 Het is opmerkelijk dat de stadsregio in het laatste indringende pleidooi
met geen woord rept over de noodzaak om de combinatie te maken met een opdeling.
Zij vraagt aan de Kamer haar verantwoordelijkheid te nemen en knopen door
te hakken.
 
 Als ik kijk naar het klimaat rond de vorming en de komst van de stadsprovincie,
dan moet ik ook vaststellen dat een aantal ambtelijke sleutelfiguren die in
deze buitengewoon ingewikkelde operatie vooraan hebben gestaan, het toneel
inmiddels een voor een hebben verlaten. Dat is spijtig, want zij belichamen
voor een belangrijk deel de know-how en de ervaring die noodzakelijk zijn
om het vervolg, dat nog heel veel stuurmanskunst zal vergen, tot een goed
einde te brengen. Na de behandeling van deze voorstellen begint het werk in
een aantal opzichten pas echt, laten wij dat niet uit het oog verliezen in
de drukte van dit debat.
 
 Op 21 juni 1995 blikten wij terug op de uitslag van het referendum en
stelden ons de vraag hoe het verder moest. Collega Van der Heijden waarschuwde
toen voor "een proces van ontbinding dat dreigt op te treden" en voor "een
onoverkomelijke vertrouwensbreuk die gaat ontstaan tussen Rotterdam en de
omgeving". Dat was op zichzelf een goede waarschuwing, maar als ik terugblik
op de publiciteit waarin hij de afgelopen maanden een rol heeft gespeeld,
moet ik vaststellen dat hij weinig heeft nagelaten om de verhoudingen rond
dit voorstel eerder te laten verslechteren dan te verbeteren. In zijn eentje
voerde hij af en toe een ware kruistocht tegen het college van B en W van
Rotterdam.
 
 In de landelijke discussies zien wij dat de stadsprovincies nog steeds
als een nuttig en bruikbaar middel worden beschouwd om in de stedelijke gebieden
een effectief regionaal bestuur tot stand te brengen. Dit bestuur richt zich
met name op zaken als verkeer en vervoer, woningbouw en volkshuisvesting,
bedrijvigheid en economie. Het is een rechtstreeks gekozen democratisch bestuur,
dat in de plaats kan treden van moeilijk grijpbare en nauwelijks zichtbare
bestuurlijke hulpconstructies. Het is een bestuur dat weer een gezicht krijgt
voor mensen. Die hulpconstructies zijn er nu eenmaal, omdat gemeenten op tal
van terreinen in vaak moeizame en langdurige onderhandelingen en overleggen
proberen eruit te komen.
 
 De aandrang om vandaag duidelijkheid te bieden is groot, zoals ik zoëven
al zei. Dat ontslaat ons niet van de plicht om tot een zorgvuldige beoordeling
te komen. Integendeel, zou ik bijna zeggen. Daar wil ik wat uitvoeriger bij
stilstaan. Bij deze voorstellen hebben wij in mijn waarneming de afgelopen
jaren wellicht steeds iets te gemakkelijk onder dat soort druk vanuit de regio
bezwaren die wel degelijk bestonden, stuk voor stuk aan de kant geschoven.
Wij zijn over dat soort bezwaren heen gestapt. Bewindslieden uit het vorige,
maar ook uit het huidige kabinet, deze Kamer, de vorige Kamer, de provincie
Zuid-Holland en anderen hebben stuk voor stuk in allerlei fasen en bij allerlei
stappen vaak harde, reële bezwaren die leefden, en kritiek op de voorstellen
ingeslikt of op een laag pitje gezet. Voor een deel was er druk op grond van
het argument dat dit in de regio onderling was uitgeknobbeld en in elkaar
gezet, dus bemoei je er niet mee, het zit goed. Het was in hoge mate: opzij,
opzij, maak plaats, maak plaats.
 
 Wij voeren nu voor de derde maal in elf maanden een hoofdlijnendebat over
de stadsprovincie. Die bezwaren komen in een ander perspectief te staan, als
wij de verwikkelingen tot nu toe nog eens de revue laten passeren. Ik geef
een aantal voorbeelden, die essentieel zijn voor de afweging die ik zou willen
maken.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Voorzitter! Mag ik iets vragen over het opzij schuiven of het inslikken
van reële bezwaren? De heer Van Heemst verwijst naar de druk vanuit de
regio, die dit gezamenlijk zo mooi had opgebouwd. Een factor zou ook kunnen
zijn dat bezwaren die hier en daar wel werden gesignaleerd, niet zo zwaar
werden gewogen, omdat wij er breed van overtuigd waren dat er een oplossing
moest worden gevonden voor de Rotterdamse regio. Dit was de zoveelste variant
waar bezwaren tegen bestonden. In de loop van enkele tientallen jaren waren
eerdere varianten door het luisteren naar bezwaren steeds op mislukkingen
uitgelopen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Jazeker. Er zijn ook nog wel andere verklaringen voor aan te dragen. Ik
zou dat positief willen formuleren. Er was een aanstekelijk enthousiasme,
omdat wij gingen beginnen aan iets wat ik net een krankzinnig avontuur noemde,
en wat voor de inwoners in dat gebied buitengewoon de moeite waard was. Maar
dat neemt niet weg dat het proces dat zich voltrokken heeft en waarin je steeds
uiteindelijk over bezwaren heen stapte, misschien vanwege dat aanstekelijke
enthousiasme en vaak vanwege die zware druk, in een ander daglicht komt te
staan als je nu op dit moment nog eens terugblikt op dat type bezwaar en kritiek.
Ik zal daar in mijn verhaal nog een aantal voorbeelden van geven.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Dat zijn factoren die best een rol gespeeld zullen hebben,
bij de een wellicht wat meer dan bij de ander, maar ik denk dat wij ons goed
moeten realiseren dat er een factor is die een heel grote rol heeft gespeeld
in de discussies. Dat is namelijk de ervaring uit enkele tientallen jaren
dat elke oplossing die voorgesteld is, ook haar bezwaren had.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Zeker, dat punt geef ik u graag toe. Maar dat is niet het punt waar ik
in mijn verhaal even op wil inzoomen. Je kunt steeds zeggen: de trein moet
doordenderen om uiteenlopende redenen, dus stappen wij over bezwaren heen.
Als je vanaf het punt van nu terugblikt op de wijze waarop dat proces verlopen
is, dan vind ik dat er op een aantal punten, op een aantal momenten, misschien
ook wat steviger door al die andere betrokkenen gezegd had moeten worden:
wij horen een eigen afweging te maken en wij hebben ook nog een eigen afweging
te maken. Daar kunnen wij echter nog wel nader over praten als ik die voorbeelden
heb laten zien.
 
 Het eerste voorbeeld dat ik wilde geven, is dat iedereen zich heeft gerealiseerd
dat een wettelijke regeling slechts de helft van het verhaal was. Formele
regels geven geen waarborg voor het ontstaan van een bestuurscultuur binnen
de stadsprovincie die innovatief en resultaatgericht is. Wij kunnen alleen
maar een uiterste inspanning leveren als wij wetgeving bespreken en vastleggen
om maximale en optimale voorwaarden voor die bestuurscultuur te verkrijgen.
Hoe het in de praktijk gaat werken, kunnen wij slechts afwachten. Op dat punt –
ik zeg het hier maar eens ronduit – ben ik niet geruster geworden na
de manoeuvres die de voorzitter van de stadsregio op twee hoorzittingen van
de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft uitgehaald. Met name dat
laatste gesprek over de financiële verdeelsleutel leverde bij mij de
stellige indruk op dat hij Rotterdam de rekening wil laten betalen voor de
besluitvorming die in deze Kamer gaat plaatsvinden.
 
 De bezwaren tegen de oorspronkelijk voorgestelde opdeling van Rotterdam
waren fors, in verschillende stadia. Ik geef een citaat: De bestuurlijk-psychologische
overwegingen voor de opsplitsing van Rotterdam zijn naar onze mening te mager
om deze ingreep te rechtvaardigen.
 
 Daar was ik niet aan het woord, ook niet in het grijze verleden, maar
collega Remkes op 7 maart 1995. Hij glimlacht als ik hem citeer, maar een
andere reactie zou misschien ook op haar plaats geweest zijn. Er bestonden
twijfels of met tien of elf nieuwe gemeenten een werkbare verhouding tussen
die nieuwe gemeenten zou kunnen ontstaan in het aaneengesloten gebied dat
de stad Rotterdam nu eenmaal vormt. Er waren twijfels of de kosten van deze
ombouw zouden opwegen tegen de besparingen. Er zijn op tal van terreinen indringende
discussies over gevoerd. Zou het niet beter zou zijn, de nieuw te vormen gemeenten
aan de rand van Rotterdam te laten samengaan met de aangrenzende buurgemeenten,
zodat zij als het ware ook meer in dat nieuwe bestuur, in die nieuwe verhoudingen
zouden gaan wortelen in de regio?
 
 
 
 
 
 De heer Remkes (VVD):
 
 Voorzitter! Nu wij toch bezig zijn met citeren, wil ik collega Van Heemst
een ander citaat voorhouden. Dat is bijna onvermijdelijk bij een onderwerp
met zo'n parlementaire voorgeschiedenis. "Een andere bestuurlijke structuur
die het gehele gebied omvat, is dan ook noodzakelijk. Schaalvergroting en
schaalverkleining gaan hierbij hand in hand. Terecht schrijft de regering
dat de gekozen oplossing bepaald minder aantrekkelijk wordt zonder opsplitsing
van de gemeente Rotterdam. De grote stad zou dan zijn dominante positie in
de verkleinde provincie alleen maar versterken."
 
 Voorzitter! Hier is collega Van Heemst niet aan het woord, maar collega
De Cloe.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Daar kan ik nu heel smakelijk om lachen. Ik zal ook aan het eind van mijn
verhaal uitleggen waarom ik daar smakelijk om kan lachen. Dat is in deze fase
van mijn verhaal nog niet aan de orde. Ik zal proberen om heel goed –
ook in stappen en controleerbaar – aan te geven op basis van welke ontwikkelingen
en welke afwegingen op dat punt – dat geef ik dus grif toe – de
inzichten nogal zijn opgeschoven en die observatie ook in een gans ander daglicht
is komen te staan.
 
 Die opstelling – "wij laten het nu maar lopen, want zij hebben het
onder elkaar zo leuk uitgedokterd" – is ook terug te vinden in de reactie
van de provincie Zuid-Holland in een aantal fasen van deze voorstellen. Het
is eigenlijk steeds het verhaal geweest van: de stadsprovincie is zo hard
nodig; laten wij die ongelukkige gemeentelijke herindeling van Rotterdam daarom
maar op de koop toenemen. Dat is voor een provinciaal bestuur dat een traditie
heeft in het zich uitvoerig oriënteren op de beperkingen en mogelijkheden
van gemeentelijke herindeling wel een erg magere redengeving. Daar zit overigens
wat meer dat argument in dat collega Schutte zojuist bij interruptie naar
voren bracht.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Was het niet zo dat het provinciaal bestuur daar de opvattingen van de
gemeenteraad van Rotterdam respecteerde?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ja, maar ik probeer de hele tijd al uit te leggen dat het, gelet op het
type bezwaren, misschien ook wel met terugwerkende kracht erg makkelijk is
geweest dat wij allemaal zeiden: zij hebben het daar al uitgedokterd en zij
hebben het daar zo goed in elkaar gezet. Daarbij werden wij soms geleid door
enthousiasme, soms misschien ook door het eigen gevoel van urgentie, maar
soms ook heel nadrukkelijk door een gevoel van: wie hier nog durft aan te
komen, krijgt een minder plezierige reactie uit het gebied. Uw staatssecretaris
in het vorige kabinet en ook deze staatssecretaris hebben met name op het
punt van opdeling een aantal buitengewoon onplezierige herinneringen. Er mocht
niet getwijfeld worden en er kon geen kritiek worden geleverd. Het moest en
zou doorgaan. Dat was wat er aan de hand was. Waar ik mij, al terugblikkend,
over verbaas, is dat wij ons uiteindelijk door dat soort tegenreacties steeds
vrij gemakkelijk weer in het uitgezette spoor hebben gevoegd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Ik hoor nu een soort achterafverklaring van hoe het allemaal zo heeft
kunnen komen, maar was het eigenlijk niet zo dat men, in ieder geval in het
gebied zelf, op deze noemer uiteindelijk overeenstemming had bereikt over
de opdeling? Uiteindelijk bleek dat die politiek-bestuurlijke inzet gewoon
het maatschappelijk draagvlak niet kreeg en dat men eigenlijk
gewoon te bestuurlijk heeft gedacht. Dat hebben ook wij hier misschien wel
gedaan. Dat wil ik terdege zeggen; wij hebben gezegd – dat heb ik zelf
in ieder geval in het hoofdlijnendebat gezegd – dat het voor ons misschien
niet zo erg hoeft, maar als het gebied het zo vindt, moet je het zeker laten
gebeuren. De bevolking droeg het echter niet en ik denk dat wij dat met z'n
allen onvoldoende hebben beoordeeld.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dat is voor een belangrijk deel een onderstreping van wat ik, al terugblikkend,
aan het uitleggen ben, want ik zeg eigenlijk: overal waar te bestuurlijk is
gedacht, hebben wij een kans op een kritische herbezinning laten lopen.
 
 Er waren ook twijfels of er sprake was van een toereikende gebiedsomvang
van de stadsprovincie. Die twijfels zijn in verschillende stadia geuit. Zou
het niet vanaf de start een provincie zijn die zich vooral zou gaan richten
op verstedelijking en op een beperkt gebied en waar vooral extra woningbouw,
bedrijvigheid en verkeersinfrastructuur voorrang krijgen? Zou het niet beter
zijn geweest om de Hoekse Waard en de regio Dordrecht – eventueel op
termijn – bij dat gebied te betrekken? De Hoekse Waard vanwege de omvangrijke
ruimtelijke herinrichting die daar zal moeten gaan plaatsvinden, ook ten behoeve
van recreatie en natuur, kortom ten behoeve van een kwalitatief hoogwaardige
woon- en werkomgeving voor 1,3 miljoen inwoners van een verstedelijkte en
bedrijvige regio; Dordrecht en omgeving, omdat zij onlosmakelijk verbonden
zijn met de economische as die zich uitstrekt en ontwikkelt tussen Europoort/Botlek
en het Antwerpse havengebied.
 
 Twijfels – bij de een wat meer en bij de ander wat minder –
bestonden ook over de positie van migranten, waar hun kiesrecht voor de stadsprovincie
in het geding was. Van de inwoners van de regio kan 10% wel een stem uitbrengen
voor de gemeenteraad maar niet voor de toekomstige stadsprovincie, terwijl
wij er wel voor hebben gekozen om aan de stadsprovincie taken toe te vertrouwen
die direct te maken hebben met bijvoorbeeld hun belangen op het terrein van
wonen, zie de volkshuisvestingstaken, of op sociaal terrein, zie bijvoorbeeld
de uitvoering van de bijstandswet. Zij verliezen simpelweg zeggenschap.
 
 In de fase van consultatie die is ingegaan na het kamerdebat van juni
1995 hebben de staatssecretaris en de minister de ruimte gekregen om het toekomstige
speelveld te vergroten. Met andere woorden, zij hadden de mogelijkheid om
ook op een andere optie dan de stadsprovincie over te stappen. Wie het verslag
van het debat nog eens naleest, ziet dat duidelijk op tal van plaatsen. Ik
geef daar twee voorbeelden van.
 
 Collega Scheltema zei: "een stadsprovincie of een provincie nieuwe stijl
komt wat ons betreft het meest in aanmerking". Collega Remkes schetste een
andere optie: versterking van de positie van de centrumstad, hier en daar
een grensaanpassing, een financiële impuls via het Gemeentefonds en een
aangescherpt takenpakket voor de provincie om de slagkracht bij met name de
ruimtelijke ontwikkeling en de economische structuur te vergroten. In de PvdA-benadering
zat in dat debat de voorkeur besloten – en daarmee komt het citaat al
in een wat ander daglicht te staan – voor een uitbreiding van het takenpakket
van de stadsprovincie en van het gebied, waardoor een redelijk uitzicht zou
kunnen ontstaan op een herkenbaar regionaal bestuur bij een ongedeeld Rotterdam.
Daarmee verloor veel van het citaat natuurlijk zijn betekenis. Wij zaten in
een nieuwe fase en wij moesten een nieuwe afweging maken. Ik zal straks natuurlijk
uitvoerig ingaan op de vraag hoe wij die afweging meer specifiek hebben gemaakt.
 
 De enige die in het debat van juni 1995 – en dan gebruik ik een
geliefkoosde term van collega Remkes – "als een blind paard" achter
de oude voorstellen bleef aanhollen, was collega Van der Heijden. Hij zei
eigenlijk: "Wij hebben niets met het referendum te maken; wij hoeven het ons
niet aan te trekken en wij hoeven er niets mee te doen. Rotterdam heeft er
een potje van gemaakt en moet maar op de blaren zitten. Het beste wat wij
kunnen doen, is doorgaan op de ingeslagen weg."
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Voorzitter! Mag ik deze analyse nog aanvullen?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dan wordt het een zelfanalyse.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Ja. Ik zal straks proberen er ook nog iets over te zeggen.
 
 Was niet eigenlijk aan de orde dat het referendum niet gehouden had kunnen
worden, zoals opnieuw is gebleken uit de brief die de minister van Binnenlandse
Zaken nu aan de gemeente Rotterdam heeft gestuurd? Was dat niet het meest
duidelijke verwijt dat toen gemaakt werd?
 
 Overigens heb ik respect betuigd voor alle deelnemers aan het referendum
en aan de uitslag daarvan. Ik zal straks nog eens de afwegingen weergeven,
net zoals de heer Van Heemst nu doet.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Bij de vraag hoe je het referendum waardeert, hebben wij in juni uitvoerig
stilgestaan. Wij zijn toen ook ingegaan op de vraag welke betekenis eraan
dient te worden toegekend, en op de vraag of wij bereid en in staat zijn om
aan te geven langs welke andere wegen kan worden geprobeerd om verder te komen
met de stadsprovincie. In dat debat deed iedereen een poging om andere mogelijkheden
aan te geven en zocht iedereen kennelijk naar een verstandige manier om aan
de uitslag recht te doen, maar daar heeft u zich niets van aangetrokken. Dat
moet ik vaststellen en dat heeft u bij interruptie ook niet kunnen weerleggen.
Als enige heeft u in het debat gezegd: "Wij moeten doorgaan. De inwoners en
het gemeentebestuur van Rotterdam hebben pech gehad. Ik zie het allemaal alsof
er niets gebeurd is en wij gaan verder in de trein die drie jaar geleden vanaf
station Rotterdam CS is vertrokken." Dat stel ik vast bij dit onderdeel van
mijn terugblik. Wij moeten dan vaststellen dat het kabinet de opties die zijn
aangegeven in het debat, maar ook de andere mogelijkheden die zijn aangedragen,
zorgvuldig en grondig heeft verkend. Daarover kan geen misverstand bestaan.
Er is ook uitvoerig verslag van gedaan, maar het gaat natuurlijk om de uiteindelijke
keuze. Die uiteindelijke keuze is in hoge mate gebaseerd op de aanvankelijke
voorstellen. Ze zijn aangepast en gewijzigd maar het kabinet heeft verder
gespeeld op het speelveld dat in het oorspronkelijke voorstel was afgebakend.
Het ging om hetzelfde grondgebied, het ging om hetzelfde takenpakket
en het ging om dezelfde reikwijdte van de gemeentelijke herindeling, namelijk
een reikwijdte die beperkt bleef tot het grondgebied van de gemeente Rotterdam.
 
 Overigens schrijft de regering ergens dat zij grosso modo de taken van
de stadsprovincie in die nieuwe voorstellen intact wil laten. Nu ben ik slechts
een bescheiden HBS-A-leerling, dus ik moet de conclusie voorzichtig formuleren.
Het komt mij namelijk voor dat er grosso veel is gebeurd en dat er weinig
modo is gebeurd, want in de aangepaste voorstellen is de taakverdeling niet
veranderd. Op dat punt zou ik in dit debat nog willen ingaan, want daarvoor
zijn wel degelijk inhoudelijke argumenten aan te voeren op basis van de voorgestelde
oplossing. Wat dat betreft verwijs ik bijvoorbeeld naar de reactie van het
college van B en W van Rotterdam. Ik geef een voorbeeld. De toegevoegde waarde
die de stadsprovincie heeft met een aantal sociale kwesties is in de gewijzigde
opzet niet meer geheel overtuigend. Hetzelfde geldt voor de vraag waarom geldstromen
voor de stadsvernieuwing nog steeds, ook in het nieuwe voorstel, via de stadsprovincie
gaan lopen als wij vooraf kunnen narekenen dat het allergrootste deel van
deze middelen nu al terechtkomt bij Rotterdam en Schiedam. Waarom wordt dan
die ingewikkelde U-bocht gemaakt?
 
 Misschien is het wat te gemakkelijk gezegd – en ik geef dat een
ieder toe – maar als ik terugblik, vind ik dat er misschien te veel
nadruk is gelegd op het bieden van nadere duidelijkheid binnen een te beperkte
periode. Dit ingewikkelde deel van de voorbereiding van de volgende fase moest
worden geklaard in vier à vijf maanden. Collega Remkes zei het zo:
de gelegenheid die het kabinet krijgt om in de regio naar aanvaardbare varianten
te zoeken, moet beperkt zijn anders gaat het momentum volkomen verloren. Een
eerlijke geschiedschrijving gebiedt overigens dat wij vervolgens in de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken hebben besloten om dit debat niet halverwege
december te houden maar om het uit te stellen naar eind januari. In die vijf,
zes weken heeft dat proces waarvoor collega Remkes vreesde, zich op een aantal
manieren en vormen voortgezet. Collega Scheltema behoorde als enige tot de
fractie van de haastige spoed is zelden goed. Daarmee is aan haar waarschuwing
van toen, recht gedaan.
 
 Het voorstel van het kabinet om de stadsprovincie in te voeren in combinatie
met een beperkte opdeling van Rotterdam – en over dat voorstel gaat
het nu – is vooral vanuit bestuurlijk oogpunt te begrijpen. Ik zeg het
simpel in mijn eigen woorden. Rotterdam wil niets; de regio wil een tiendeling;
dan is een vijfdeling een gulden middenweg, zeker als die tussenoplossing
ook nog eens inhoudt dat er een stevige centrumstad overblijft van ruim 400.000
inwoners. Dat laatste is immers een handreiking in de richting van de inwoners
van Rotterdam die hun voorkeur hebben laten blijken voor een herkenbare centrumgemeente
Rotterdam. Aan deze voorstellen valt bovendien nog een uitwerking toe te voegen
die past binnen de notitie Vernieuwing bestuurlijke organisatie van 15 september
jl. Zo dreigt Rotterdam binnen de ruit te ontstaan. Die fysieke afbakening
binnen het rijkswegenstelsel, rond het centrum van Rotterdam, heeft in mijn
ogen een betrekkelijke betekenis. Ik heb daar al kritisch op doorgevraagd
in het schriftelijke overleg dat wij hebben gevoerd over de gewijzigde voorstellen.
Ik kan er ook niets aan doen, maar als een nieuwe rijksweg A13, A16 aan de
noordelijke kant van Rotterdam wordt aangelegd en doorgetrokken, liggen Hillegersberg
en Schiebroek weer binnen de ruit. De PvdA-fractie heeft van meet af aan op
het standpunt gestaan dat de globale richting in de notitie Vernieuwing bestuurlijke
organisatie ons niet kan ontslaan van de verplichting om de uitwerking ervan,
dat wil zeggen de concrete voorstellen inclusief de motivering, grondig en
zorgvuldig te toetsen. Dat is ook de inzet geweest van het schriftelijk overleg
eind vorig jaar met de regering over deze nieuwe voorstellen. We hebben die
inzet van toen een motto meegegeven. In het schriftelijk verslag hebben wij
dat zo geformuleerd, dat wij als het ware wilden proberen te kijken naar de
vraag hoe wij allerlei zaken die wij in de wet zouden regelen in de maatschappelijke
en bestuurlijke werkelijkheid zouden kunnen uitpakken.
 
 Op een aantal punten zijn duidelijke twijfels ontstaan of we op deze manier
tot een werkbaar geheel kunnen komen. Ik heb wel eens gezegd dat wij ons ongemakkelijk
voelen bij deze voorstellen. Het is een beetje vergelijkbaar met het ongemak
dat schoenen kunnen opleveren: als ze nieuw zijn omdat je ze nog moet inlopen
of juist als ze versleten zijn en je voor de keuze staat om ze snel te laten
verzolen of weg te gooien.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 In de nota Vernieuwing bestuurlijke organisatie was een ruitmodel opgenomen.
Daarover is in deze Kamer gedebatteerd en ook door de PvdA-fractie is daarvan
geen afstand genomen. Ik heb dat, net als van mijn eigen fractie, zo uitgelegd
dat het bespreekbaar was en dat wij zouden proberen daarvoor een draagvlak
te krijgen. In het Rotterdams Dagblad van 9 oktober "laat de woordvoerder
van de PvdA in de Tweede Kamer Van Heemst weten, geneigd te zijn naar Rotterdam
te willen luisteren." De opsplitsing zou wat hem betreft van de baan zijn,
behalve Hoogvliet en Hoek van Holland. Dat is vlak na de nota Vernieuwing
bestuurlijke organisatie. Heeft de heer Van Heemst er eigenlijk ooit in geloofd
en heeft hij aan dat draagvlak willen werken?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Waar wij steeds bereid toe waren en nog steeds zijn, is hetgeen ik zojuist
heb aangeduid: heel zorgvuldig en stap voor stap binnen het voorstel van het
kabinet na te lopen en te bekijken of het een werkzaam en bruikbaar resultaat
is. Dat is steeds de inzet geweest en dat is nog steeds de inzet. Het zal
mevrouw Scheltema ook na onze bijdrage aan het junidebat niet verbazen dat
wij dat doen vanuit het perspectief dat wij toen hebben neergezet. En dat
perspectief was heel duidelijk, namelijk dat je buiten de ruit met een beperkte
opdeling zou kunnen volstaan. Hoogvliet en Hoek van Holland zijn toen genoemd
omdat je daar op zichzelf ook weer andere redenen kan aanvoeren voor verzelfstandiging.
In het verslag bij het gewijzigde wetsvoorstel hebben wij de eerste stap gezet
op weg naar die heel kritische beoordeling.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 De notitie Vernieuwing bestuurlijke organisatie was er half september
en begin oktober zegt u al er eigenlijk niets in te zien.
Uw fact finding heeft dus in veertien dagen plaatsgevonden!
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Nee, want ik heb steeds in alle reacties dat motto aangegeven, namelijk
dat wij het een ongemakkelijk voorstel vonden en dat dit heel veel twijfels
oproept. Wij hebben het idee dat dit niet zal werken zoals wij dat ons voor
ogen hadden gesteld. In verschillende bewoordingen is dat gezegd, maar het
is steeds het Leitmotiv geweest. Als we "ja" zeggen, moeten we ook voor 100%
ja kunnen zeggen. Het moet dan ook een "ja" zijn uit de overtuiging, dat dit
werkbaar en verdedigbaar is. Zo hebben wij in de verschillende fases en stadia
gekeken naar de voorstellen van het kabinet. Ik kan mij overigens heel goed
voorstellen dat de passages uit de notitie VBO, die zeer beperkt waren ten
aanzien van de vraag hoe het verder met Rotterdam moet, ook wat zijn geparkeerd
naar de specifieke afwikkeling van dit debat. Dat is nogal wiedes. De lijn
rondom deze voorstellen was uitgezet en wij wisten ook hoe wij dat zouden
gaan afwikkelen. Bij mij heeft steeds voorop gestaan dat wij deze voorstellen
zorgvuldig zouden bestuderen en analyseren op de vraag, of zij een werkbaar
en houdbaar geheel opleveren.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Hoe concreet moeten wij ons dat voorstellen nu wij bezig zijn met deze
plenaire behandeling? De heer Van Heemst sprak aan het begin van zijn betoog
over weer een soort hoofdlijnenbijdrage. Wij zijn echter aan een plenaire
behandeling bezig die, als zij volgens de normale regels van de Kamer verloopt,
over een of twee weken op een beslissing zal uitlopen. Er liggen geen amendementen
van de heer Van Heemst. Mogen wij op de verschillende onderdelen die de heer
Van Heemst de afgelopen tijd heeft afgewogen, amendementen verwachten zodat
daarover besluitvorming kan plaatsvinden of heeft hij daarover een ander idee?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ik heb de indruk dat het een vraag is omdat de heer Schutte denkt dat
ik aan het slot van mijn bijdrage ben.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Nee, maar de heer Van Heemst heeft gezinspeeld op het karakter van zijn
bijdrage. Hij zegt dat wij nog steeds met de regering aan het discussiëren
zijn. Andere fracties doen dat ook. Die hebben echter een aantal amendementen
neergelegd. Daardoor weten wij waarover concreet gesproken wordt. Van de heer
Van Heemst hebben wij niets, tenzij hij zegt dat zij onderweg zijn. Dat is
prima natuurlijk.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Daarom zei ik dat ik de indruk kreeg dat u dacht dat ik aan het slot van
mijn bijdrage was, mijnheer Schutte. Ik kom ook op dat type vragen nog uitvoerig
terug.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 De heer Van Heemst spreekt over werkbaar en verdedigbaar en het afwegingsproces.
Wij zijn vanaf 1991 met dit proces bezig en proberen dat nu af te ronden.
Als het ware al de partijgenoten van de heer Van der Heemst zijn voortdurend
met dit proces bezig geweest, tot in de verkiezingen toe. Hoe verklaart de
heer Van Heemst eigenlijk dat het in de verkiezingsstrijd geen item was? Dat
er eigenlijk maar één partij in Rotterdam wel een item van gemaakt
heeft, daartegen bezwaren heeft aangevoerd en toch maar twee zetels won?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Die vraag interesseert mij absoluut niet. Ik heb mij dan ook nooit in
dat antwoord verdiept. Ik zal de heer Van der Heijden dadelijk uitleggen,
op basis van welk type argumenten, die ik wel van belang vind, wij in deze
ronde van het debat ons voorlopige standpunt bepalen. Ik vind deze vraag gewoon
niet van betekenis. Als de heer Van der Heijden die vraag stelt, zegt dat
waarschijnlijk iets over de manier waarop hij de hele tijd naar dit proces
heeft gekeken: er zit in de gemeenteraad van Rotterdam een partij met twee
zetels die hier ooit een punt van heeft gemaakt en daarom kan ik, Frans Jozef
van der Heijden, namens het CDA als een blind paard achter dit voorstel blijven
aanhollen. Ik denk dat het zo is gegaan, mijnheer Van der Heijden.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 De absoluut bepalende sociaal-democraten, die in Rotterdam de allergrootste
verdiensten hebben voor alles wat er in de stad is gebeurd, die veegt u, mijnheer
Van Heemst, zo van tafel door mijn vraag niet te beantwoorden, want dat interesseert
u niet. Die mensen hebben niet alleen voor dit punt de toon gezet maar voor
alles wat de sociaal-democratie in Rotterdam bereikt heeft. Daarom zijn opvattingen
van mensen als Vermeulen en Linthorst zeer bepalend geweest. Daarom wil ik
toch van u horen, waarom u dat van tafel schuift.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ik schuif niks van tafel. Als ik mijzelf de vraag stel, of dit gaat werken,
of wij hieraan iets hebben, of dit iets oplevert, of het houdbaar is, kijk
ik bijvoorbeeld naar de laatste brief, ik dacht van afgelopen vrijdag, van
het college van burgemeester en wethouders. Daarin zit ook een vooraanstaande
CDA-wethouder, samen met zijn collega's van GroenLinks, VVD, D66 en PvdA.
In die brief wordt in niet mis te verstane bewoordingen aangegeven, welk politiek
en bestuurlijk inzicht in Rotterdam bestaat over de vraag, hoe het verder
moet. U moet nu niet proberen met allerlei zijsprongetjes daarbij alleen vooraanstaande
sociaal-democraten te betrekken. Dat is het bestuurlijke standpunt van de
gemeente Rotterdam. Er is bij de PvdA-fractie twijfel ontstaan – terug
te vinden vanaf het moment van het referendumdebat en duidelijk geanalyseerd
in het verslag over de nadere voorstellen – over de vraag of wij op
deze manier tot een werkbaar geheel komen. Ik zal dit toelichten.
 
 Allereerst hechten wij eraan dat recht wordt gedaan aan de uitslag van
het referendum dat in Rotterdam gehouden is. Wij kunnen hier wéér
zeggen: het is spijtig dat het is gehouden. Wij kunnen hier wéér
zeggen: het had misschien niet gehouden mogen worden. Wij kunnen wéér
zeggen: de gemeenteraad van Rotterdam heeft er een potje van gemaakt. Wij
kunnen al die oude grammofoonplaten weer gaan afdraaien. Maar het referendum
is gehouden. En het is een politiek feit. Het is iets wat telt, zeker in de
zin dat daarmee, terecht of onterecht, inwoners van Rotterdam als het ware
een investering hebben gedaan in de geloofwaardigheid van het bestuur. Ik
voeg daar nog het volgende aan toe.
 
 In de tijd dat het referendum werd gehouden, werd er landelijk volop gediscussieerd
over de vraag of in Nederland moest worden gekomen tot een
nationaal correctief wetgevingsreferendum. In die tijd waren wij bezig met
een moeizame speurtocht naar het antwoord op de vraag hoe het verder moest
met Rotterdam. Alsof de duvel ermee speelde, bloeide in diezelfde tijd de
discussie over het nationale correctief referendum weer op. In de beleving
van mensen zijn die zaken vanzelfsprekend aan elkaar geknoopt. Het is dan
ook moeilijk uit te leggen dat het twee typen, nogal verschillende referenda
zijn. Hier in het parlement en daarbuiten waren wij volop bezig met de vraag
hoe, of en in welke mate wij de weg van de referenda op zouden kunnen gaan.
 
 Dat ook emoties daarbij een rol hebben gespeeld, naast volgens mij een
behoorlijk zakelijke afweging, is niet alleen begrijpelijk maar ook gepast.
Zo gaat het immers bij elke gemeentelijke herindeling. De heer van der Heijden
heeft daarover ergerlijke dingen gezegd in het junidebat. Ik heb het nog eens
opgezocht. Achter zijn bewoordingen zat een wereld van gedachten. Hij omschreef
de voorstellen van toen in de kern als een "administratieve maatregel, namelijk
het scheppen van een nieuw bestuur". Dat is een schoolvoorbeeld van het meten
met twee maten. Ik heb u, mijnheer Van der Heijden, nog nooit zo'n opmerking
horen maken als wij in discussie waren over de gemeentelijke herindeling van
Noord-Brabant. Dan was het ook in uw benadering een en al emotie, een en al
geborgenheid, een en al kleinschaligheid en een en al herkenbaarheid dat de
klok sloeg. Dan was dit huis te klein als wij, dwars tegen de uitslag van
een lokaal referendum in, op basis van een zorgvuldige en moeilijke afweging
kwamen tot een beslissing die daar haaks op stond. Een administratieve ingreep,
mijnheer Van der Heijden? Kom nou!
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Voorzitter! Bij gemeentelijke herindeling gebeurt natuurlijk precies hetzelfde
als bij datgene waarover wij nu praten. Maar hoe hoog de scores ook waren,
hoe emotioneel het ook geladen was en hoe inhoudelijk het ook was gevoed,
het telde niet voor de PvdA. Er was een standpunt. Het ging, zoals de PvdA
het in haar grootschalige visie had bepaald. In Rotterdam ging het in wezen
om iets anders. Wij wilden de burgers niets afnemen, ook niet hun stad. Wij
wilden alleen de administratieve kanalen van het bestuur veranderen. Dat is
één van de kenmerken van datgene waarmee wij bezig waren. Wij
hebben de Rotterdammers niet afgenomen wat bijvoorbeeld de inwoners van Rosmalen
wel is afgenomen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 En dat zijn dus die maatstaven. Je kunt bij die gemeentelijke herindeling
ook zeggen: je pakt die mensen niets af, hun tuintje niet, hun huisje niet
en hun straatje niet. Dan kun je ook zeggen dat het een administratieve maatregel
is. Maar wie het in zijn hoofd zou halen om op zo'n manier over gemeentelijke
herindeling te spreken, roept in alle opzichten verontwaardiging op. En terecht,
denk ik. Ik blijf erbij dat u niet in Rotterdam kunt vertellen: wat nou emoties,
het is een administratieve ingreep. Bij gemeentelijke herindelingen zou ook
op die manier gesproken kunnen worden, maar dat doet u niet. Daar zit uw fout.
Daar meet u met twee maten.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Wat wij met gemeentelijke herindeling proberen en absoluut niet gehonoreerd
krijgen, probeert u met de stad Rotterdam. Als de stad maar groot genoeg is,
als het verzet zich maar in essentiële kiezersgetallen uitdrukt, kan
er dus wel gehoor aan gegeven worden. Mag ik het zo zeggen?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Nee hoor, wij hebben heel vaak oog voor het kleinschalige gehouden. Er
zijn heel goede voorbeelden te geven uit de laatste twee, drie grote herindelingsplannen
in Noord-Brabant, waarin wij het zelfstandig voortbestaan van kleine gemeenten
van 9000, 11.000, 14.000 of 16.000 inwoners hebben gegarandeerd in een zorgvuldige
en lastige afweging. De heer Van der Heijden moet het niet omdraaien. Hij
moet niet doen alsof het op de ene plek administratie is en op de andere plek
pure emotie. Dan is hij verkeerd bezig.
 
 De gemeente Rotterdam ligt dwars. Dat is een feit, dat is een factor van
betekenis, zij het geen beslissende factor, zo voeg ik eraan toe. Wij moeten
erkennen dat het gemeentebestuur in afwijking van de uitslag van het referendum
op twee punten de ingezette koers heeft vastgehouden. Men heeft niet alles
op zijn kop gezet. Er moet een stadsprovincie komen. Via een groeimodel is
op termijn een aanpassing van de gemeentegrenzen niet uitgesloten. Dat is
een essentieel verschil met de uitslag van het referendum, dat in Rotterdam
kennelijk niet doorslaggevend was, maar wel zwaarwegend.
 
 Wij moeten bovendien erkennen dat de gemeente Rotterdam een behoorlijke
bijdrage levert aan het welslagen van de stadsprovincie. Het is een oude discussie
hoe de taken van de gemeenten die na de komst van de stadsprovincie overblijven
zich gaan verhouden tot de huidige taken. De heer Remkes heeft de discussie
met de regering vaak gevoerd. Ik vind dat Rotterdam een behoorlijke bijdrage
levert. Ik geef twee voorbeelden. De rechtstreekse toegang tot het Rijk, die
voor zo'n stad toch essentieel is, verdwijnt geheel of voor het grootste gedeelte,
bijvoorbeeld als het gaat om de aanspraken uit het Gemeentefonds of het grote-stedenbeleid.
De economische "reason to live" van Rotterdam, het beheer van de havens, gaat
sowieso, ook in de gewijzigde voorstellen, over van Rotterdam naar de stadsprovincie.
 
 Als zo'n centrale partij in het geheel afstand neemt van een wezenlijk
onderdeel van de voorstellen, moet je je twee keer bedenken voor je een besluit
forceert. Het is ook een vorm van arrogantie als je dit door wilt drukken.
 
 Op de vrees voor een onbalans tussen de regiogemeenten onderling en tussen
de stadsprovincie en de nieuwe gemeente Rotterdam is wel het nodige af te
dingen. Die vrees is overwegend gebaseerd op de ervaringen met het openbaar
lichaam Rijnmond. Ik vind het een kwestie van oude koeien uit de sloot halen.
De status van het regionaal bestuur is onvergelijkbaar met die van de toekomstige
stadsprovincie. Alsof je doodsbang moet zijn voor olifanten, omdat er ooit
een mug in je oog is gewaaid. De stadsprovincie krijgt stevige taken. Zij
verdeelt het geld. Zij neemt de plaats in van de politieregio. Zij kan bij
de ruimtelijke ontwikkeling knopen doorhakken. Zij wordt de baas van het havengebied.
Wat ons betreft kan er nog een extra inspanning worden geleverd om de taken
verder uit te bouwen, ook om de balans meer in evenwicht te houden.
De VVD-fractie heeft bescheiden, maar concrete voorstellen ingediend op het
vlak van verkeer en vervoer en arbeidsvoorziening. Wij zeggen daar niet bij
voorbaat nee tegen.
 
 Louter vanuit het model geredeneerd, vanuit een modelmatige discussie,
kan een vijfdeling worden verdedigd. Het gaat dan eerder om een vijfdeling
die vijf min of meer gelijkwaardige nieuwe gemeenten in het leven roept, elk
met zo'n 120.000 à 130.000 inwoners, dan om de vijfdeling waar nu voor
is gekozen. De werking daarvan is nogal anders. Ik kijk dan ook wat bedenkelijk
bij het antwoord van de regering op de vraag waarom dit gewijzigde voorstel
niet langs de Raad van State is gegaan. De regering zegt dat de Raad van State
bij het oorspronkelijke wetsvoorstel al op alle mogelijke varianten is ingegaan
en dat hij dus vermoedelijk niets nieuws zal hebben te melden. Ik betwijfel
dat. Ik zou er graag een nadere reactie van de bewindslieden op willen hebben.
Het advies van de Raad van State behandelde een ongedeeld Rotterdam, een opgedeeld
Rotterdam toegespitst op de tiendeling en de agglomeratiegemeente, maar niet
een model waarbij een centrumstad van een behoorlijk formaat intact wordt
gelaten met aan de randen een zekere mate van verzelfstandiging.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Voorzitter! Moet ik hieruit afleiden dat de heer Van Heemst, even denkend
in de richting van de voorstellen van de regering, de verdeling in vijf min
of meer vergelijkbare eenheden meer vindt passen bij de uitslag van het referendum
en bij de opvattingen van de gemeente Rotterdam dan het voorstel waarbij een
substantiële centrumgemeente tot stand komt?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Voorzitter! De heer Schutte ziet dat fout. Ik heb eerst aangegeven via
welke stappen het kabinet de afweging heeft gemaakt die nu is neergeslagen
in het voorstel. Ik waardeer op zichzelf de poging om op dat punt aansluiting
te vinden bij de uitslag van het referendum. Vanuit het model geredeneerd
van de stadsprovincie met een verregaande opdeling is de vijfdeling die door
het kabinet is gekozen een variant die al een keer de revue is gepasseerd
in de discussie met de Raad van State. Ik heb dat al opgeworpen bij de schriftelijke
behandeling. Het kabinet heeft daarop geantwoord. Ik betwijfel of dit past
in een van de drie categorieën die de Raad van State de revue heeft laten
passeren.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Die discussie kan ik met de heer Van Heemst meemaken. Het gaat dan inderdaad
om de vraag of het een zodanige afwijking was dat een nieuw advies van de
Raad van State gewenst was. De heer Van Heemst somt nu evenwel een aantal
punten op die relevant zijn voor zijn keuze. Daarbij noemt hij de vijfdeling
als een aantrekkelijkere optie dan een grote centrumgemeente. Dat kan ik moeilijk
plaatsen tegen de achtergrond van zijn wens om zoveel mogelijk recht te doen
aan het referendum en aan de wensen van de gemeente Rotterdam.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ik heb al drie keer aangegeven dat ik mij op dit punt probeer te verplaatsen
in het model: is vanuit die modelmatige benadering deze vijfdeling verdedigbaar?
Vervolgens stel ik de vraag of de reactie op het advies van de Raad van State
wel adequaat is. Ik heb daar twijfels over. Daarvan zou ik graag een nader
punt willen maken.
 
 
 
 
 
 De heer Remkes (VVD):
 
 Voorzitter! Collega Van Heemst suggereert nu een beter model dan in het
wetsvoorstel is aangegeven. Waarom is de PvdA-fractie niet met een wijzigingsvoorstel
op het wetsvoorstel gekomen? Waarom is de PvdA-fractie op dit punt niet met
suggesties gekomen bij de behandeling van de VBO-notitie?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ik heb al uitgelegd dat wij op dit punt vanaf het begin hebben gezegd:
wij zullen deze voorstellen een kans geven in die zin dat wij ze kritisch
doorlichten en beoordelen en dat wij bekijken of ze houdbaar en werkbaar zijn.
Dat hoeven wij niet in het spoor te doen van de notitie Vernieuwing bestuurlijke
organisatie. Die gaat er slechts beknopt op in. Neen, wij zullen dat doen
via de geëigende stappen en wel bij de verdere afwikkeling van die nadere
wetsvoorstellen.
 
 
 
 
 
 De heer Remkes (VVD):
 
 De geëigende stap is dus hier bij de behandeling.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Zeker, dat ben ik ook aan het doen.
 
 
 
 
 
 De heer Remkes (VVD):
 
 Mijn vraag aan collega Van Heemst is waarom hier geen wijzigingsvoorstellen
op dit punt van de PvdA-fractie liggen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ik leg uit om welke redenen wij in een heel kritische afweging –
gaat dit werken? – in deze ronde van het debat de conclusie trekken
dat de voorgestelde opdeling ons onwerkbaar en ook niet echt houdbaar lijkt.
Daar zal dit laatste stukje van mijn verhaal over gaan.
 
 Dan kom ik bij het vijfde argument. De regering heeft ons niet kunnen
overtuigen van het essentiële verschil tussen een stad van 420.000 inwoners
die overblijft in de gewijzigde wetsvoorstellen en de bestaande stad Rotterdam
van 620.000 inwoners. Dat doe ik dan gemeten aan het criterium dat de regering
zelf hanteert, te weten het vinden van evenwicht. Als de nieuwe gemeente Rotterdam
aanspraak kan maken op bijna 40% van het geld dat in het regiofonds voor de
regiogemeenten beschikbaar is, werkt dat op een beslissende manier anders
bij een ongedeeld Rotterdam? Ik heb daar grote twijfels over. Zal een centrumstad
van 420.000 inwoners minder alert zijn op ontwikkelingen in de regio die haar
belangen heel direct kunnen raken – zij zal dus proberen om vanuit haar
positie daar invloed op uit te oefenen – dan een centrumstad van 620.000
inwoners? Ik heb daar grote twijfels over. Ik verplaats mij even in de invalshoek
die de regering op dat punt kiest, namelijk het zoeken van evenwicht. Ik ontdek
dan geen essentieel verschil tussen de manier waarop een stad van 420.000
inwoners functioneert en een stad van 620.000 inwoners, in dat gebied, met
dat type problemen en dat type belangen. Het is aannemelijk, als je dat doorslaggevend
vindt, dat die grens een stuk lager komt te liggen. Als je dus eenmaal hebt
gekozen en die beslissende stap naar de 420.000 inwoners hebt gezet, dan is
dat substantieel niet anders dan wanneer je op die 620.000 gaat zitten.
 
 In de zesde plaats is de inhoudelijke onderbouwing van deze opdeling summier
te noemen. Dat gold zeker voor de nota van wijziging. Daarin werd zeer beknopt
aangegeven waarop de keuze voor de vijfdeling was gebaseerd.
De uitslag van het referendum was in de noord- en de oostrand van Rotterdam
niet anders dan in de rest van Rotterdam. Hoogvliet en Hoek van Holland zouden
in het aanvankelijke plan – ik zeg het wat oneerbiedig – in de
grote beweging van verzelfstandiging van deelgemeenten zijn meegenomen. Nu
het om een beperkte opdeling gaat, lijkt die verzelfstandiging nog minder
goed verdedigbaar. Wij maken een zelfstandige gemeente Hoek van Holland van
ruim 9000 inwoners, terwijl wij in Noord-Brabant druk in de weer zijn om gemeenten
van die omvang juist samen te voegen. Wij maken een nieuwe gemeente Hoogvliet,
terwijl die in sociaal opzicht meer gebaat zou zijn bij een alliantie met
een buurgemeente. Aan de zelfstandigheid van de gemeenten aan de noord- en
de oostrand kleven ook bezwaren. Waar de regering voorstelt om bestaande,
welvarende buurgemeenten van steden als Den Bosch en Tilburg samen te voegen
met de centrumstad – voor Den Bosch hebben wij dat gedaan op voorstel
van de regering en voor Tilburg stelt zij dat voor – doet zij nu het
voorstel om nieuwe welvarende, zelfstandige gemeenten in te stellen door ze
af te splitsen van de centrumstad.
 
 Ik voer dit punt op, omdat het voorstel dat de regering heeft gepresenteerd,
een tamelijk belangrijk punt in onze afweging, niet meer automatisch een stadsprovincie
oplevert, die zich de grootstedelijke problematiek, met name op sociaal terrein
en aanverwant terrein, zal aantrekken. In de oude plannen was dat een soort
vanzelfsprekendheid, een ontwikkeling waaraan de stadsprovincie en haar bestuurders
niet konden ontkomen. De stadsprovincie was de vanzelfsprekende grootstedelijke
autoriteit, want binnen de gemeente Rotterdam was nog slechts sprake van gemeenten
van over het algemeen zeer bescheiden omvang. In de nieuwe plannen is de stadsprovincie
op papier nog wel die grootstedelijke autoriteit, want in het takenpakket
is grosso modo niets veranderd, maar of zij dat in werkelijkheid ook zo zal
ervaren en oppakken – daarmee kom ik terug op het punt van de bestuurscultuur –
is twijfelachtig.
 
 In de zevende plaats kunnen wij vanuit de invalshoek "stedelijkheid" naar
de bijgestelde voorstellen kijken. Laten wij het onderwerp even links laten
liggen. Hoe gaat het nu verder met de vier grote steden in het land, in relatie
tot de vorming van stadsprovincies? Ik doel dan op de vraag of daartussen
evenwicht blijft bestaan en of blijvend sprake is van gelijkwaardigheid. Wie
is ermee gebaat als wij over een aantal jaren de conclusie moeten trekken
dat Rotterdam, in combinatie met een stadsprovincie, qua positie, inwonersaantal
en bestuurskracht een stap terug heeft moeten zetten, terwijl dat elders niet
of nauwelijks het geval is? Ik zie een dergelijke stap terug Amsterdam niet
doen. Wie de betekenis van steden onderkent, zal met zo'n uitkomst toch niet
gemakkelijk uit de voeten kunnen. Ik voeg er nog aan toe dat wij nooit en
te nimmer een opdeling van de centrumstad hebben opgenomen of gehanteerd als
voorwaarde voor de komst van een stadsprovincie. Als ik op die manier in deze
fase van het debat naar de voorstellen kijk, dan heb ik om verschillende redenen
en vanuit verschillende invalshoeken grote twijfels bij de vraag of dit een
werkzaam geheel oplevert, met name bij de vraag of deze opdeling gehandhaafd
moet worden.
 
 Ik heb overwogen om op een aantal punten wijzigingsvoorstellen in te dienen.
Ik kan een ieder geruststellen: die zijn onderweg. Ik licht de belangrijkste
eruit, uitgaande van het raamwerk van de voorstellen zoals ze nu voorliggen.
 
 Voor de invoering van de stadsprovincie zou ik de voorkeur geven aan een
invoeringswet boven een koninklijk besluit omdat daarmee de zorgvuldigheid
is gediend in de ingewikkelde operatie die nog op tal van terreinen uitwerking
behoeft. Op die manier bestaat er ook in de Kamer de gelegenheid bij de invoeringswet
ons een indruk en dus een inhoudelijk oordeel te kunnen vormen over concept-AMvB's
en andere uitwerkingen en vragen die van strategische betekenis zijn. Ik noem
met name het financiële verdeelstelsel. Samen met de VVD hebben wij voortdurend
gezegd dat je de uitwerking van dat onderdeel beschikbaar zou moeten hebben
voordat je definitief ja zegt. Tevens willen wij dan de balans kunnen opmaken
met betrekking tot het kiesrecht voor migranten. Een punt dat voor ons in
het eerste hoofdlijnendebat al zwaar telde. Wij zullen die balans opmaken,
mede op basis van de voortgang die is gemaakt met het initiatiefvoorstel dat
collega Rehwinkel kortgeleden heeft aangekondigd.
 
 Verder willen wij in een evaluatiebepaling vastleggen dat te zijner tijd
gericht wordt toegewerkt naar nadere voorstellen voor de gebiedsomvang, de
aanvullende overdracht van rijkstaken en het gemeentelijk grensbeloop in het
gehele gebied.
 
 Wij hechten er voorts nog steeds aan dat de rijksoverheid een redelijk
aandeel neemt in de eenmalige kosten die met de invoering van de stadsprovincie
zijn gemoeid. Daar hoor ik tot nu toe niemand meer over, maar dat was natuurlijk
wel een van de punten van kritiek, zowel in de eerste als in de tweede ronde
van dit debat. Het gaat ons nu niet om de hoogte of het percentage, maar om
een voorziening die wij in de wet zouden willen opnemen om te zijner tijd
te komen tot een onderbouwd voorstel, op basis waarvan een afgewogen besluit
is te nemen.
 
 Ook zien wij mogelijkheden om bij een aantal zaken, zoals het integraal
structuurplan, de aanpak zoals nu in de wet verwoord, wat effectiever te maken.
Dat kan door termijnen te verkorten. Op die manier kan de slagkracht van de
stadsprovincie vergroot worden. Daaronder laten wij zeker ook vallen het her
en der wat beperken van de nogal stevige bemoeienis van het Rijk met taken
en zaken die in het wetsvoorstel zijn geregeld en die wat ons betreft wat
minder kunnen worden aangezet.
 
 Ten slotte lijkt het ons consequent als in de wet een aantal waarborgen
wordt opgenomen om de centrumstad in elk geval toegang te blijven geven tot
de rijksoverheid in het kader van het grote-stedenbeleid. Ik denk dat dit
heel goed aansluit op een reactie van de regering tijdens het schriftelijk
overleg, waarbij al de conclusie werd getrokken dat de vertegenwoordigingen
in wisselende samenstellingen met de regering aan tafel konden zitten; soms
alleen de gemeente Rotterdam, soms alleen de stadsprovincie en soms zullen
de gemeente en de stadsprovincie samen aanwezig moeten zijn.
 
 De heer Remkes heeft voorstellen gedaan voor een wijziging van de onroerende-zaakbelasting.
Wij houden ten aanzien daarvan een slag om de arm. Wij twijfelen eraan of
de stadsprovincie, zeker op het grondgebied van de nieuwe
gemeente Rotterdam, daadwerkelijk een herkenbaar bestuur van en voor mensen
zal zijn. Wij denken dat dit bestuur in aantal opzichten wat verder af zal
staan van de dagelijkse dingen die mensen raken.
 
 De voorstellen van de fractie van het CDA beperken zich tot de essentiële
vragen. Zij staan echter haaks op hetgeen wij bepleiten. Dat zal overigens
niemand verbazen. De heer Van der Heijden wil een groter aantal gemeenten
instellen. Ik zal daar nu geen lelijke dingen meer over zeggen, maar het doet
mij denken aan de reclame voor een snoepje – ik wil dat dan ook omdopen
in het "rollo-rollo-effect" – zeg maar nee, dan krijg je er van Van
der Heijden twee.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 In de opsomming van de amendementen mis ik het amendement inzake het opheffen
van de opdeling van de gemeente.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dat klopt, omdat wij eerst de discussie met de regering vervolgen. Op
basis daarvan zullen wij het pakket wetsvoorstellen beoordelen.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Wat is nu in dit debat belangrijk voor u, de serie amendementen die u
heeft aangekondigd of het kardinale punt van de opdeling van Rotterdam? Als
dat laatste het geval is, moet helder gemaakt worden wat dit precies betekent.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ik heb geprobeerd aan te geven op basis van welke afweging wij nu de voorlopige
conclusie trekken dat de opdeling van Rotterdam geen onderdeel behoeft uit
te maken van de voorstellen die wij hier bespreken. Ik wil eerst het oordeel
van de regering hierover horen. Daarna komen wij automatisch in een volgende
fase. Daarin zal de PvdA-fractie een definitief oordeel over de voorstellen
geven. Als daar redenen voor waren, hadden wij op dit hoofdpunt amendementen
kunnen indienen. Het gaat echter om de vraag of dit een adequaat pakket voorstellen
voor de gemeentelijke opdeling van Rotterdam is. Ik zie niet in op welke wijze
amendementen ons standpunt ter zake verder kunnen verduidelijken.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Een goede oppositiepartij houdt tot het laatst de kaarten tegen de borst.
De heer Van Heemst doet dat perfect. Hij houdt een "zwaar" oppositioneel verhaal.
Hij kan de conclusies van de regering eigenlijk niet delen en hij tast de
essenties van de wetten aan door amendementen in te dienen. Daarmee wordt
de kern uit de bepalingenwet gehaald. De heer Van Heemst zegt in feite: regering,
u heeft niet aan de verwachtingen van de fractie van de PvdA voldaan en daarom
moeten wij de voorstellen bijzonder zwaar amenderen. Heb ik de woorden van
de heer Van Heemst zo goed samengevat?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Nee, die heeft u bijna onnozel samengevat.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Wilt u dan nog een keer proberen het uit te leggen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Het is helemaal geen zwaar oppositioneel verhaal. Ik heb geprobeerd evenwichtig
aan te geven waar twijfels zijn ontstaan en wat het karakter van die twijfels
is. Wij denken en vinden dat het kan en wij zouden er een lief ding voor over
hebben, als de opdeling van Rotterdam geen onderdeel zou vormen van de komst
van de stadsprovincie. Dat zit goed. Dat zeg ik nu in de afronding van mijn
verhaal.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Welke termijn stelt de heer Van Heemst aan zijn invoeringswet?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Het gaat hierbij om amendementen binnen de lijn die het wetsvoorstel aangeeft.
De regering zegt dat zij 1 januari 1997 niet meer haalt met dit wetsvoorstel.
Dat lijkt mij een zeer terechte taxatie. De staatssecretaris had eerder gezegd
dat het in mei van dit jaar in het Staatsblad zou moeten staan, om de stadsprovincie
op die datum te laten doorgaan. Wij rekenen nu allemaal hardop. Het wordt
op z'n vroegst 1 januari 1998, want anders kan het niet. Bij dit tijdpad voor
het wetsvoorstel zie ik geen extra rem of belemmering ontstaan door het inlassen
van een tussenstap van een invoeringswet. Ik heb een aantal zeer zwaarwegende
overwegingen waarom dit mij nuttig en noodzakelijk lijkt, maar ik denk niet
dat het vertragend hoeft te werken.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Mijnheer de voorzitter! De heer Van Heemst is nu vijf kwartier bezig om
uit te leggen dat hij tegen de opdeling van Rotterdam is, en ook tegen een
gedeeltelijke opdeling. De ultieme vraag is dan of hij het voorstel voor een
gedeeltelijke opdeling van Rotterdam steunt, ja of nee. Ik snap wel dat hij
het antwoord nog moet afwachten, maar hij heeft dat toch wel in zijn hoofd.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dat heb ik helemaal nog niet in mijn hoofd. Ik heb het ook niet in mijn
binnenzak en ook niet in een kluis liggen. Dat heb ik nergens.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 U bent nog volkomen leeg. Dat dacht ik al.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Wij hebben afgelopen dinsdag in de Tweede-Kamerfractie van de Partij van
de Arbeid wat uitgebreider gedaan wat ik nu beknopt heb samengevat.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ondanks die uitgebreide discussie binnen de Partij van de Arbeid zijn
er geen conclusies getrokken en standpunten ingenomen, zodat u nog volkomen
leeg bent.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dit is de enige keer in mijn leven dat u mij als zodanig mag typeren.
Ja, ik ben nog helemaal leeg.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat is een erg ingewikkelde manier om in vijf kwartier uit te leggen dat
u leeg bent.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Nee, want ik geef het direct toe. Ik heb aangegeven dat wij ook in discussie
zijn met de regering. Dat had u haarscherp in de gaten, daar verdient u een
compliment voor. Ik vind het winst van dit debat, als dat u is bijgebleven.
 
 De stadsprovincie is en blijft in onze ogen een wenselijke vernieuwing
van het bestuur in de stedelijke gebieden, dus ook in dit gebied. De stadsprovincie
in combinatie met de voorgestelde opdeling van Rotterdam roept bij de PvdA
twijfels op. Dat is geen oppositionele taal, maar taal van
een royale en loyale regeringspartij.
 
 Wij hebben waardering voor de poging die de staatssecretaris en de minister
hebben ondernomen om de impasse die in juni jongstleden is ontstaan, te doorbreken.
Die waardering neemt niet weg dat wij er ook na de uitvoerige schriftelijke
ronde nog steeds niet van overtuigd zijn dat de gewijzigde voorstellen een
werkzaam en houdbaar geheel opleveren.
 
 Ik voeg daaraan toe dat dit voor een deel is veroorzaakt door externe
verwikkelingen, met name in de regio, maar deze zaken behoren wij bij onze
afweging te betrekken. Wij zijn bereid over onze kritiek en bezwaren in dit
debat nader van gedachten te wisselen met de bewindslieden. Het is een open
debat. Wij zijn bereid na te gaan welke nieuwe wegen eventueel kunnen worden
ingeslagen om tot een bevredigend resultaat te komen. Wij hebben het over
een zaak die volgens ons nog steeds de moeite waard is.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Voorzitter! Tien jaar geleden hebben de regering en de Tweede Kamer de
kans op een eenvoudige provincie Rotterdam verloren laten gaan. Een van de
oorzaken daarvan was de voortdurende strijd die in de Partij van de Arbeid
woedde tussen de vertegenwoordigers van stad en ommeland. Rijnmond werd natuurlijk
gedomineerd door de sociaal-democraten, die elkaar vanuit verschillende opvattingen
hevig beconcurreerden.
 
 Als je naar de situatie van vandaag kijkt, dan zie dat de discussie zich
als het ware heeft verdiept, dat die er een dimensie bij heeft gekregen. Immers,
er is nu niet alleen een sterk bestuur boven het ouderwetse Rotterdam in het
zicht, maar er zijn ook sterke deelgemeenten die in wezen al heel lang afkoersen
op zelfbestuur. Dat kunnen zij ook, dat bewijzen zij van dag tot dag.
 
 Voorzitter! In dat licht moet nu eigenlijk het krachtenveld beoordeeld
worden dat zich in de Partij van de Arbeid aftekent. Laten wij beginnen bij
de minister-president die, zoals altijd, buitengewoon zorgvuldig formuleert.
Dit keer was hij extra uitgedaagd in de dr. J.M. den Uyl-lezing van 11 december
vorig jaar. Ik zal het niet helemaal voorlezen, want dat heeft hij zelf al
een keer gedaan, maar hij zegt onder andere: juist de veelheid en de veelvormigheid
van de stedelijke problemen vergen een onorthodoxe aanpak. Hij zegt ook: de
overheid zal hier leiding aan moeten geven en de verschillende partijen bij
elkaar brengen. Ik zal hem zo eerlijk mogelijk citeren. Vervolgens zegt hij:
deze opgave is zwaar; slagen wij er niet in, dan is desintegratie, verpaupering
en gettovorming ons lot. Ik sla vervolgens een klein stukje over waarin hij
dat als het ware adstrueert. Daarna moet hij dus naar zijn oplossing toe en
dan zegt hij: dat is ook de zin van de schaalvergroting die met de stadsprovincie,
een geheel nieuwe vorm van agglomeratiebestuur, is voorzien.
 
 Ik geloof niet dat ik dit uit hoef te leggen. Ook van de PvdA-staatssecretaris
mevrouw Van de Vondervoort horen wij duidelijk taal. Zij heeft steeds buitengewoon
ferm aangegeven hoe zij de zaken ziet en zij houdt toch iedere keer weer,
soms tegen heug en meug van enkele partijgenoten, die stadsprovincie overeind.
 
 Dan zijn er nog de opvattingen van de Coolsingel. Ik zal er nu nog niet
al te vervelend over doen, maar die gaan inmiddels een heel andere kant uit.
 
 Maar dat geldt weer niet voor de leden van de Partij van de Arbeid in
de Rijnmond, die gewoon hier komen met hun eisen en vragen: hoe zit dat nu;
wij hebben al die investeringen gedaan; gebeurt het nu nog een keer?
 
 Wethouder Simons is vervolgens een krachtenveld op zichzelf. Wij denken
hier overigens met groot plezier aan hem terug, want wij herinneren ons zijn
optreden hier. Hij schrijft een stuk in NRC Handelsblad, dat als het ware
weer niet past bij de officiële stukken van het gemeentebestuur. Hij
kiest daar een eigen richting in. Het is een groot stuk, maar als ik het samenvat,
dan wil hij gewoon de bevoegdheden die helemaal nieuw zijn, aan de ouderwetse
provincie Zuid-Holland geven. Dat is het krachtenveld van de heer Simons.
 
 Nog veel interessanter is het kader van de Partij van de Arbeid, dat gewoon
de rechtstreekse lijnen met de kiezers heeft. Dat zijn de deelraadsmensen,
de deelraadsvoorzitters. Het is voor het CDA een groot genoegen om allemaal
brieven van de PvdA-deelraadsvoorzitters te krijgen in de zin van: kom op,
steun ons en hatsiekiedee! Daar moet je aan wennen.
 
 Ik schets dat krachtenveld maar even. Het zit dus niet alleen in die visie
die de heer Van Heemst zo uitdrukkelijk aan de Coolsingel geschilderd heeft,
het zit heel breed, heel verschillend in de Partij van de Arbeid. Daar moeten
wij vandaag mee leren omgaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dat heeft u ook nooit geleerd in al die debatten over de gemeentelijke
herindeling Noord-Brabant. Dat is een beetje een variatie op dit thema. Dat
is echter het punt niet. U suggereert even dat de voorzitters van de deelgemeenten
brieven schrijven, waarin zij zeggen: maak ons alsjeblieft tot een zelfstandige
gemeente.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dan leest u die brieven dus niet goed. Er ligt bijvoorbeeld een brief
van de deelgemeente Charlois, waarin heel wat anders wordt gezegd. Daarin
wordt gezegd: wij sluiten ons aan bij het standpunt van een ongedeeld Rotterdam.
Maar als u nu toch op die hoofdregel uitzonderingen gaat maken, dan kunt u
ook het volgende stapje wel zetten. U gaf hiervoor aan dat u zou proberen
om eerlijk en volledig te citeren, maar u laat nu iets in uw analyse sluipen
wat bij mijn weten in ieder geval niet in dat soort brieven van voorzitters
van deelgemeenten staat.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Ik herinner mij in ieder geval heel levendig twee werkelijk paginagrote
stukken in het Rotterdams Dagblad, waarin toch absoluut duidelijk wordt aangegeven
dat zij er ten eerste rijp voor zijn en dat zij ten tweede hopen dat het kan
gebeuren. Dat waren de deelgemeenten Charlois en IJsselmonde. Van sommige
deelgemeenten hoefde het op die manier niet gedaan te worden, want die hoopten
er allang op. Ik denk dan aan Alexander, waar ook een PvdA-deelraadsvoorzitter
is. Er zijn gelukkig ook nog deelgemeenten waar de Partij van de Arbeid niet
in de hoogste regionen aanwezig is, maar die dachten er allang hetzelfde over. Ik herinner mij dat later, toen de gemeenteraadsfractie uiteindelijk
haar standpunt had bepaald, de deelraadsvoorzitters en anderen uit de deelraden
in een grote vergadering van de PvdA zoiets hadden van: eindelijk komen wij
eens aan bod; gemeenteraad en partijbestuur, hoe hebben jullie dat allemaal
kunnen maken? Daarmee geef ik alleen maar – ik ben nog maar net begonnen,
hoor – het krachtenveld aan: het gaat niet alleen om de raadsfractie
van de PvdA in de grote raad van Rotterdam; er is een buitengewoon wijd waaierend
veld van opvattingen bij de PvdA. Daar wilde ik even mee beginnen.
 
 Dan ga ik gelijk naar D66; daar is het niet zo erg als bij de PvdA –
die beleefde buiging maak ik zeker – maar als je kijkt naar de voormalige
voorzitter van D66, de huidige burgemeester van Krimpen, en naar de "deelraadswethouder"
Marius Keij in Hillegersberg – ik laat hem alvast aan het woord "wethouder"
wennen – en ziet hoe zij dit heel precies aangeven en hoe zij hun eigen
D66-mensen in de Tweede Kamer oproepen om in ieder geval te beslissen in de
richting die wij allang gegaan zijn en om daar niet meer op terug te komen,
dan is er ook daar een verdeeld veld. Dat is echter nog lang niet het ergste;
het ergste is dat die verdeeldheid hier tot verlamming gaat leiden. De vernieuwingsdrang
in de motie-De Cloe/Van der Heijden – ik vind het vervelend om te zeggen,
maar de heer De Cloe was echt de vader van de gedachte en ik mocht met hem
mee – raakt zoek. In het verhaal van de heer Van Heemst is die vernieuwingsdrang
al helemaal zoek.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat de heer Van der Heijden de tegenstellingen binnen de PvdA uitfileert,
is prachtig, maar daarmee toont hij nog niet aan dat er verdeeldheid is onder
de Rotterdamse bevolking. Daar ging het toch om?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Op de Rotterdamse bevolking kom ik straks zeer uitvoerig terug, maar dat
zullen wij, denk ik, moeten doen bij het hoofdje "referendum". Vindt u ook
niet?
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat is een aardig kopje.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Precies; dan heb ik het goed ingeschat.
 
 Ik was het krachtenveld aan het overzien, maar dat laat ik verder lopen,
want in deze tweede termijn moeten wij heel gauw kijken wat er echt is gebeurd.
Dan schiet er al direct één conclusie naar voren die je aan
alle kanten – in ingezonden stukken, maar ook in de hoorzitting –
oppikt: men wil niet langer dralen. Het is zeer opmerkelijk dat de heer Van
Heemst de draalweg kiest. Vriend èn vijand van het punt "Rotterdam
al of niet opgedeeld" willen eigenlijk niet dralen. Men wil niet langer in
onzekerheid zitten. De heer Elzinga heeft al heel lang geleden – wat
is heel lang? Het was op 31 mei 1995 – gezegd dat het uur U was aangebroken
en dat van de nationale politici en bestuurders mag worden verwacht dat zij
de rug recht houden en duidelijke keuzen maken. Laten wij die keuzen maken.
Doen wij dat niet – ik heb het al eens in een ander groot debat gezegd –
dan gaan wij een totale verbrokkeling van het binnenlands bestuur tegemoet
op een manier die echt desastreus zal uitwerken. Ik hoop dat de leden van
het kabinet daar nog iets over willen zeggen.
 
 Het afblazen van de provincie Rotterdam zoals die nu in de stukken staat,
is voor het gebied in ieder geval een regelrechte bestuurlijke ramp. De verlammende
structuur – hoe je het ook noemt en in welke woorden van wie dan ook –
blijft dan bestaan. Nu geen knoop doorhakken betekent dat de bestuurlijk-politieke
verhoudingen in het gebied en in Rotterdam zelf steeds meer bedorven zullen
raken. Ik ga niet roepen dat Rotterdam onbestuurbaar wordt. Ik heb mij geweerd;
ik heb vaak gezegd hoe hartstochtelijk ik van Rotterdam houd en hoe hartstochtelijk
ik mij, als oud-raadslid van Rotterdam, met het Rotterdamse gemeentebestuur
verbonden voel en ik heb harde aanvallen gedaan, vooral op de wethouders van
de PvdA in Rotterdam. De heer Van Heemst heeft daaraan gerefereerd. Maar dat
was omdat zij iets in de waagschaal stelden, wat in de traditie van het bestuur
van de stad, die altijd door de PvdA is gedomineerd, zelfs niet denkbaar was.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Mijnheer Van der Heijden! Mijn grote bezwaar tegen uw benadering is dat
u systematisch heeft bijgedragen aan het beeld dat u zo zegt te vrezen, namelijk
een beeld van zeer verslechterde verhoudingen, die mij tot de conclusie hebben
gebracht dat dat op zichzelf al een risicofactor is in het geheel van de bestuurlijke
vernieuwing. Ik neem u echt kwalijk dat u zo tekeer bent gegaan in de discussie,
die ook in Rotterdam moeilijk en moeizaam was, dat anderen mede daardoor grote
twijfels hebben of het überhaupt nog weer goed kan komen tussen de stad
en de regio. U roept iets op en zegt dan: wat een vreselijk gevaar! Terwijl
u zelf een van de factoren bent die dat vreselijke gevaar creëren. Ik
vind dat onverstandig en heel onverantwoord.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Voorzitter! De heer Van Heemst heeft daar een goed punt, waar ik mij ook
wel over wil verantwoorden. Want ik heb dat natuurlijk niet zelf bedacht;
ja, ik lees wel de Rotterdamse kranten en ik zie al dat geharrewar wel.
 
 In de regioraad, waarin precies dezelfde politieke partijen zitten als
in het stadsbestuur en in alle andere gemeentebesturen, is een motie aangenomen,
overigens van een D66'er, de heer Storm, die in wezen al de volgende opzet
heeft: Rotterdam, moet je goed luisteren, wij gaan voort, of het is afgelopen.
De motie is natuurlijk gesteld in bestuurlijke taal, waar wij allemaal in
getraind zijn, maar dat is de kern van de zaak en dat is ook wat er dreigt.
In het geding is immers voor 650 mln. aan uitvoeringswerken, die in de lucht
komen te hangen. Als je niet oppast en als de verzieking die Rotterdam als
het ware heeft uitgelokt, zo doorgaat, wordt er niet eens een regionaal openbaar-lichaamsbestuur
gevormd. De mensen die er verstand van hebben zeggen dat dat niet kan, want
de kaderwet moet uitgevoerd worden, en als verdediger van de kaderwet vind
ik dat natuurlijk logisch. Maar als je de mensen niet meer vindt die er verantwoordelijk
voor willen zijn, zijn wij op dat pad geraakt. Mijnheer Van Heemst, ik heb
het gesignaleerd maar ik heb het niet veroorzaakt.
 
 Voorzitter! Ik wil ook nog iets zeggen over de ambtenaren. De ambtenaren
van Rotterdam en van de deelgemeenten hebben heel veel en heel lang gewerkt
en zij zijn klaar. Het zijn er niet een paar in een gebouwtje. In Rotterdam
en de deelgemeenteraden praten wij over 25.000 ambtenaren.
Laten wij hen weer bungelen? Laten wij weer niet duidelijk blijken in welke
richting wij willen gaan? Want ook de posities van die mensen zijn in het
geding. Zij willen weten waar zij aan toe zijn, waar zij op kunnen rekenen,
waar zij hun carrière kunnen voortzetten of waar zij misschien carrière
kunnen maken; waar zij zeer op hopen.
 
 Voorzitter! De noodzaak is gebleven om te doen wat de regering aan ons
heeft voorgelegd en wat ze, overigens, heeft bijgesteld. Terecht houdt het
kabinet in de nota naar aanleiding van het nader verslag, de tweede nota van
wijziging, vast aan de vorming van de provincie Rotterdam in het belang van
de hele regio. Het staat er heel uitdrukkelijk en heel goed. Ik voeg er een
aspect aan toe, dat in dat verhaal, dat ik bewonder, minder verf heeft gekregen,
maar toch heel belangrijk is: het internationale aspect.
 
 Uit de studie "Gouverning metropolitan regions" uit 1993, waaraan een
hele rits mensen heeft meegewerkt onder verantwoordelijkheid van het European
institute for comparative urban research – allemaal van de Erasmus universiteit,
zoals vanzelf spreekt als het om Rotterdam gaat – blijkt dat de onderlinge
concurrentie van de metropole regio's in Europa steeds meer onder invloed
staat van de informatietechnologie. Nieuwe communicatienetwerken, de integratie
van Europese handelsstromen, internationale strategie van handelsfirma's,
de ontsluiting van nieuwe markten, nieuwe vervoersconcepties, moderne infrastructuur
en ten slotte grote mobiliteit van werknemers; wat wij met de stadsregio willen,
gaat dáárover. Het gaat niet over de vraag of je in een deelgemeente
gaat wonen of in een gemeente. Nee, dáár gaat het over en dat
moet veilig gesteld worden. Dat wilde ik eigenlijk aan de beschouwingen van
het kabinet toevoegen.
 
 Voorzitter! Ik kom nu bij het volgende station, de hoorzitting. Die hoorzitting
die wij met de kamerleden hebben gehouden, geeft als globale inzet te zien:
doorzetten. De voornaamste boodschap is telkens weer: laat ons niet zakken;
zet die plannen toch door. De provincie Zuid-Holland die destijds vooral onder
leiding van de heer Patijn dat proces met bloed, zweet en tranen is ingegaan,
is ook duidelijk. Zestien van de achttien gemeenten die het betreft –
alleen Rotterdam en West-Voorne niet – zijn duidelijk. De mensen die
staan voor 25 jaar ontwikkeling van de deelgemeenteraden, zijn duidelijk.
Zij willen dat wij doorzetten. Dat is het resultaat van de hoorzitting en
op basis daarvan mogen wij ook onze afwegingen maken.
 
 Voorzitter! Het is duidelijk dat ook het CDA een keuze moet maken en zoals
de heer Van Heemst zijn keuze verdedigt zo zal ik mijn keuze ook verdedigen.
Het CDA maakt zijn keuze voor een stadsprovincie – straks zeg ik nog
iets over de grenzen – niet alleen omdat voorkomen moet worden dat met
het afblazen daarvan de gemeente Rotterdam zonder enig perspectief komt te
staan, maar omdat in wezen die versteviging van bestuur door die stadsprovincie
en die samenballing van geld en maatregelen, het mogelijk moeten maken om
65.000 werkloze mensen wat meer kans op werk te geven en om 65.000 mensen
die geen huis hebben wat meer en eerder kans op wonen te geven. Met deze wetten
geef je het stadsbestuur van Rotterdam de kans om de solidariteit die door
de mensen in de verarmde binnenstad niet voldoende meer is op te brengen,
te verbreden. Je schept als het ware die solidariteit voor 1 miljoen mensen
onder wie zowel rijke als arme mensen zijn. Daarover gaat het; dat is het
wezen. Die afweging maakt de fractie van het CDA. Daarin probeert het CDA
de sterke kanten te vinden om het referendum te overwinnen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Moet nu in dat klimaat dat buitengewoon verslechterd is en waarin u ook
een factor van betekenis bent geweest, in die maatschappelijke werkelijkheid
een voorstel gaan functioneren waarin de nieuwe gemeente Rotterdam met 420.000
inwoners, die de regering voorstelt, bijna 40% van het geld uit het regiofonds
krijgt? U behoort zichzelf dan toch de vraag te stellen of er na alles wat
u heeft zien gebeuren en na die omslag, nog een gerede kans is dat er op die
basis sprake zal zijn van herkenbare financiële solidariteit. Ik heb
daar op zijn minst twijfels over. U staat hier nog steeds een verkooppraatje
dat u een halfjaar geleden hield, dat u een jaar geleden hield en dat u drie
jaar geleden hield, af te draaien. Kunt u dat niet eens onder ogen zien? En
kunt u zichzelf niet eens een paar indringende vragen stellen en laten zien
dat u een serieuze analyse maakt op dergelijke essentiële vragen? Ik
vind het allemaal heel erg makkelijk klinken.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Voorzitter! Natuurlijk is het goed om jezelf kritische vragen te stellen
maar het is nog beter om die kritische vragen te stellen aan de mensen die
het kunnen beoordelen. Dat zijn zowel de onderzoekers als de financiële
deskundigen, als ook de mensen die de bestuurlijke verantwoordelijkheid nemen.
Dat hebben wij niet alleen, zoals iedere partij, via de eigen kanalen gedaan
maar dat hebben wij ook in een officieel gesprek met de financiële deskundigen
van de regioraad gedaan. Wij hebben geprobeerd uit te plussen waar de grenzen
lagen. Die mensen zeggen nog steeds dat als wij het willen proberen, hoewel
het op de grens is, het zelfs in het voorstel – ik vind dat het voorstel
iets te mager is en daarom wil ik het verbeteren – nog is waar te maken.
In ieder geval is de grondslag van die wet dat je met je eigen maatstaven
en met je eigen artikel-12-instelling – met excuses voor de vaktaal –
kan bijsturen. Dat is het wezen ervan. Zo is het ook begonnen en ik denk dan
even terug aan de Den Uyl-lezing. De heer Kok zegt nu, uit mijn hoofd geciteerd,
dat wij stad en land moeten verenigen. Als nu ergens de visie van de heer
Kok gerealiseerd is, dan is dat in Rotterdam Rijnmond, waar men stad en land
met elkaar heeft geprobeerd te verenigen. Niet alleen door maatregelen maar
ook in die financiële solidariteit. Ik houd hier geen verkooppraatjes.
Ik verdedig de mensen, die die visie hebben gehad: uw partijgenoten!
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Dat zijn ook veel van uw partijgenoten! Ik noem bijvoorbeeld de voorzitter
van de stadsregio. U heeft het erover dat ik deskundigen moet raadplegen.
Maar natuurlijk hebben we dat gedaan. We hebben ook gekeken naar de laatste
verkenning en wel of de financiële solidariteit kans van slagen heeft
bij het verdeelsysteem dat is bedacht. Technisch is het allemaal mogelijk,
maar denkt u dat in het klimaat dat is ontstaan – factor 1 – en
bij het grote aandeel dat Rotterdam sowieso al krijgt uit
het regiofonds, financiële solidariteit nog mogelijk is? Zullen alle
gemeenten in dat regionaal bestuur een stapje terug zetten omdat er meer naar
de centrumstad Rotterdam moet? Ik heb daar twijfels over. Ik heb er ook twijfels
bij als ik de heer Verbree – partijgenoot van de heer Van der Heijden –
eerst een enorme rel zie maken over beweerde tegenstellingen tussen Hans Kombrink
en Hans Simons als het gaat om de doelmatigheidswinst...
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 O ja, spaar ons dat drama!
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ja, want het is voor u namelijk een heel pijnlijk drama! Vervolgens, op
de tweede hoorzitting van de commissie laat hij ons in een heel klein tussenzinnetje
weten dat hij zich de vorige maand eigenlijk heeft vergist. Wat zij dachten
te kunnen verdienen aan de grote efficiency, moeten zij verhalen door de gemeente
Rotterdam maar eens flink te pakken. Dat is het scenario, waar de heer Van
der Heijden zich steeds in heeft kunnen herkennen: Rotterdam heeft er een
rommeltje van gemaakt en daar zal Rotterdam ook voor bloeden. Dan is uw verhaal
over financiële solidariteit niet veel meer dan een verkooppraatje!
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Ik wil Rotterdam niet laten bloeden, maar ik presenteer haar de rekening.
Wat betreft de heer Verbree: het belangrijkst was niet zozeer of het allemaal
technisch wel kon maar dat er ook de politieke wil aan verbonden werd om het
onder een nieuw regime op te brengen. Ik heb overigens een grote bewondering
voor zijn vasthoudendheid. Je moet namelijk ook tegen je burgers zeggen dat
het goedkoper, eenvoudiger, efficiënter en met minder ambtenaren wordt
gedaan. Daar moet je de mogelijkheden voor hebben en die zitten in de wet
opgesloten. Als u de term "verkooppraatjes" wil volhouden: ik ben inderdaad
bereid om op iedere hoek van de straten van Rotterdam – zoals ik de
afgelopen twee jaar gedaan heb – dit verhaal te verkopen. Het is namelijk
het echte verhaal!
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Het echte verhaal is wat u net zei: in de huidige verhoudingen en in het
huidige klimaat krijgt Rotterdam de rekening gepresenteerd!
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Misschien dat Rotterdam van u meer dan het Rotterdam dat ik nog wil overhouden
en dat wat mij betreft voor een belangrijk deel binnen de ruit mag liggen!
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Voorzitter! De heer Van der Heijden houdt een gloedvol betoog, waarin
vele namen van partijen en mensen over de tafel vliegen. Ik wil er nog een
naam aan toevoegen en wel door de volgende uitspraak: zowel voor gemeente
nieuwe stijl als voor provincie nieuwe stijl geldt dat de schaal van het betrokken
gebied, de belangen in het gebied en het maatschappelijk draagvlak voor de
beslissingen zo dicht mogelijk bij elkaar zijn gebracht. Die opmerkingen komen
van u, mijnheer Van der Heijden. In uw gehele, klemmende, betoog heb ik dat
ene aspect gemist. Het zijn allemaal bestuurders die elkaar in de haren vliegen,
maar over het maatschappelijk draagvlak hoor ik u in uw betoog niet. En dat
is juist de crux!
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Ik heb reeds aangegeven dat ik het maatschappelijk draagvlak veel meer
formuleer in termen van de mensen die je wilt helpen, die je tegemoet wilt
komen, waarvoor je verantwoordelijkheid neemt, waarvan je weet dat zij in
de huidige structuur niet meer bediend kunnen worden.
 
 Als je een draagvlak formuleert – ik verwijt dat niet u, mevrouw
Scheltema, maar de mensen in Rotterdam die de verantwoordelijkheid hebben
genomen voor het referendum – in termen van enerzijds een heel duidelijk
punt waarvan de mensen in wezen moeten gruwen, namelijk Rotterdam opheffen,
en anderzijds iets waarbij men zich niets kan voorstellen omdat het nieuw
is, ben je demagogisch bezig. Ik geef u toe dat 87% van de mensen gekomen
is. Ik vind dat goede Rotterdammers, want zij zijn gegaan voor hun stad. Zij
zijn echter niet gegaan voor het beantwoorden van de vraag, of die stad later
de burgers nog kan bedienen als al hun noden en wensen in de oude stad niet
meer te realiseren zijn. Dat demagogische aspect hebben wij niet kunnen overwinnen.
Dat staat voorop in mijn afwegingen rondom zo'n moeilijk punt. Wij hebben
daarover natuurlijk pittige discussies in de fractie gehad. Je moet die afweging
durven te maken en op een rijtje durven zetten waar het echt over gaat.
 
 Waar ging het in de stad over? Is dat inhoudelijk voldoende tegenover
elkaar gezet? Durf je dan als politieke partij het voortouw te nemen in de
discussie, zoals mijnheer Kok dat ook zegt? Ja, die moed hebben wij opgebracht.
Daar sta ik voor. Dat is ook draagvlak en dat is beredeneerd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Het probleem dat ik met deze uiteenzetting heb, is dat de heer Van der
Heijden uitmaakt wat de burgers gedacht hebben; of die gezien hebben dat al
die belangen daarin zaten of niet.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Al die belangen waarover ik spreek, stonden niet op de lantaarnpalen.
Dat ging niet op een lantaarnpaal, maar wel "Peper heft de stad op!" Dat is
toch logisch!
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 De mensen kijken niet alleen naar lantaarnpalen. Die lezen ook kranten
en zij hebben papiertjes ontvangen waarin van alles stond en waarin ook stond,
waarom die stadsprovincie er moest komen en waarom die opdeling nodig was.
Daarover is door veel mensen voor volle zalen gesproken; door u, door mij,
ik denk door iedereen in deze Kamer. Wij hebben het geprobeerd maar het is
niet gelukt. Laat dat duidelijk zijn, de mensen wilden het niet.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 De mensen konden zich niet voorstellen wat er aan de keerzijde van de
medaille die hen werd voorgehouden op het spel stond. Mijn fractie neemt de
verantwoordelijkheid om nog een keer duidelijk te maken, waar het om gaat.
Wij nemen de verantwoordelijkheid om dat pad te gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 U voert nu iedere keer Rotterdammers op als domme mensen die niet snapten
waarover het ging.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Nee, nee, met geen woord. Ik maak daartegen het grootste bezwaar, mijnheer
Van Heemst.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Terwijl Rotterdammers maar ook de minister-president het
over hetzelfde hadden, zoals bleek uit een analyse van de kiezers, namelijk
over de noodzaak te komen tot een regionaal bestuur. Dat had iedereen haarscherp
in de gaten. Het gaat dus ook niet om de vraag of dat voldoende werd onderkend.
De minister-president zegt ook niet: het regionale bestuur in Nederland vergt,
om internationaal mee te kunnen doen, een opdeling van de stad. De hoofdstroom
is: wij hebben het regionale bestuur nodig. Daarvoor gelden onder andere de
redenen die u aangaf. De afweging is: moet dat per se in combinatie met een
opdeling van de centrumstad? Daar gaat de discussie over. Het moet niet een
discussie zijn waarbij u iedere keer doet alsof het automatisch inhoudt dat
een vergaande opdeling van een centrumstad noodzakelijk is.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Voorzitter! Ik ben niet de meest gerede persoon om voortdurend teksten
van de heer Kok te interpreteren. Dat recht komt mij eigenlijk niet eens toe.
Toch lees ik nog een paar woorden van hem voor waar het volgens mij echt om
gaat: desintegratie, verpaupering en gettovorming. Daar staat die man voor.
Dat is aan de orde. Daar pleit ik voor, om de maatregelen te kunnen nemen
die nodig zijn om de strijd aan te gaan. Ik heb er een opvatting over gegeven,
u heeft er een opvatting over gegeven, mijnheer Van Heemst. Wij zullen kijken
welke opvatting wint.
 
 Voorzitter! Ik denk dat het tijd wordt om iets meer over de overwegingen
van de CDA-fractie te zeggen. In de benadering van mijn fractie is het heel
belangrijk geweest dat er een praktisch, realiseerbaar alternatief ontbreekt.
Het is niet zo dat je geen bezwaren kunt maken. Die zijn er. En dan moet je
afwegingen maken. Maar het alternatief is niet geboden.
 
 Dat is een goede opstap om eens te kijken naar wat er in de gemeenteraad
van Rotterdam is gebeurd. Wij moeten ons heel goed realiseren dat de gemeenteraad
van Rotterdam op geen enkele manier de referendumuitslag heeft gehonoreerd.
Dat is echt niet waar. De uitslag van het referendum is: geen stadsprovincie.
Maar wat zegt de raad, onder leiding van de heer Aubert die daar met zijn
agenda voor de toekomst goed werk heeft verricht? Aubert was trouwens één
van de fractievoorzitters van de PvdA. Hij is al weer gepasseerd. Maar ja,
dat kan gebeuren. Maar de heer Aubert zei: de problemen die wij moeten oplossen,
zijn niet op een andere manier op te lossen en het referendum op dat hoofdpunt
kan dus niet. Er gebeurde nog iets interessants in die gemeenteraad. Het betreft
dan het punt van de opdeling, waarover het overigens niet alleen ging. De
gemeenteraad heeft het daar erg moeilijk mee en zegt: nu nog niet. En het
deelraadskader zegt: zijn jullie helemaal betoeterd. Maar de raad wil toch
perspectief bieden. Dat is allemaal mooi geformuleerd. De bekende evaluatietactiek
wordt dan gehanteerd: over vier jaar kunnen wij zo ver komen. Maar ja, dat
is uiterst link. En dan komt het mooie moment waarop er twee moties zijn.
Er is één motie van VVD-raadslid Janssens, waarin staat dat
wel moet worden gewerkt aan een versterking van de deelgemeenteraden, omdat
de deelgemeenten gemeenten moeten worden. En er ligt ook een motie van het
CDA, van Jacques van der Tak, waarin nog gauw de voorwaarden worden geformuleerd
waarin een en ander moet passen. Dus de gemeenteraad wijst het idee van opdelen
wel af. Maar gelijk worden allerlei stappen gezet om het toch te doen. En
dat resultaat ligt hier. Daarna zijn er ingewikkelde brieven geschreven die
ik echt niet na kan vertellen. En dat is natuurlijk mijn fout. Maar er is
echt geen tittel of jota van te begrijpen. En dat doet dus die gemeenteraad.
Dat houd ik vol, mijnheer Van Heemst. Ik vind u het mooiste aanspreekpunt
daarvoor, alhoewel mevrouw Scheltema daar ook voor in aanmerking komt. Maar
die gemeenteraad doet dus niet wat in het referendum is beloofd.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 U kijkt heel trots bij het uitspreken van die conclusie.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Ja, omdat u mij aanviel op dat referendum.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 U keek ook heel trots als lid van de CDA-fractie toen u het had over de
voorzitters van de fractie van de PvdA in de Rotterdamse gemeenteraad. Dat
is uit uw mond een pikant grapje. Maar ik heb al in mijn eigen bijdrage met
zoveel woorden aangegeven dat ook door het gemeentebestuur van Rotterdam een
koers is uitgezet om te komen tot de vorming van een stadsprovincie, dus ná
het referendum, ondanks het referendum. U vertelt dus helemaal niets nieuws.
U vertelt ook niets wat ik over het hoofd heb gezien. Ik heb juist willen
aangeven dat men niet klakkeloos achter die uitslag aan is gelopen, maar een
eigen afweging heeft gemaakt. U vertelde net dat in een pittige discussie
in de CDA-fractie onder voorzitterschap van de heer Heerma ervoor is gekozen
om geen aansluiting te zoeken bij het referendum en ook niet te kiezen voor
de gemakkelijkste weg. Zo heeft ook de Tweede-Kamerfractie van de PvdA in
juni en nu niet gekozen voor de gemakkelijkste weg. U moet niet doen alsof
de moed alleen bij u zit en alsof de moed elders mensen in de schoenen is
gezonken. Iedereen heeft geprobeerd op een fatsoenlijke en behoorlijke manier
een richting die op het hoofdpunt – komt die stadsprovincie er? –
is ingeslagen ook vast te houden. Dat is helemaal geen nieuws; dat wisten
wij allang. Ik heb het zelf ook gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Voorzitter! Ik denk dat ik het mooiste moment tot nog toe uit het betoog
van de heer Van Heemst heb laten ontsnappen. Wij zijn het erover eens, hoewel
hij mij de mantel uitveegde over het referendum, dat hij en ik en dat zijn
partij en mijn partij in de gemeenteraad van Rotterdam in wezen niet uitkomen
met het referendum en dat wij goede overwegingen hebben om dat te passeren.
Vandaag is aan de orde hoe wij het passeren in het licht van de wetsvoorstellen.
Mag ik het zo afsluiten?
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Ik wil die vraag graag met "ja" beantwoorden, alhoewel het mij moeilijk
lijkt om een draaideur af te sluiten.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Die grappen kan ik natuurlijk nooit van u winnen, want u bent adremmer
dan ik, maar het punt staat.
 
 Voorzitter! Hoe beoordeelt mijn fractie de oplossingen van het kabinet?
Voorop staat dat voorkomen moet worden dat met het afblazen van de provincie
Rotterdam de gemeente Rotterdam zonder enig perspectief komt te zitten. Dat
komt eigenlijk ook terug in de analyses van het kabinet. Ik
verwijs naar de analyse van het kabinet van de grootstedelijke problematiek:
"geen stadsprovincie" is een onverantwoorde consequentie wanneer het gaat
om een spoedige, doeltreffende en duurzame oplossing van de geschetste problemen.
Ik denk dat het kabinet dit terecht zegt. Zo kijkt de CDA-fractie er ook tegenaan.
Het is dan ook heel goed dat daar direct in doorkomt dat je desalniettemin
moet opletten wat er in die gemeente gebeurt en kan gebeuren, samengevat in
de beroemde kreet "lokaal wat lokaal kan". Het kabinet is dan ook heel stellig
over de bepalingenwet, waarin dat als het ware in het regime wordt neergezet.
Heel anders dan de heer Van Heemst, die net als het college van B en W in
de laatste brief die wij vorige week hebben gekregen op pagina 3 onderaan
de stevigheid van die structuur van de stadsprovincie onderuit trekt, houdt
het kabinet die juist overeind. Het zegt naar mijn gevoel terecht: dat kan
natuurlijk niet. In wezen zoekt het kabinet de oplossingen in de grenzen,
dus eigenlijk in de grenzenwet, de beroemde wet op stuk nr. 24088. Blijkbaar
zit voor het kabinet de pijn daar. Zo interpreteert het in ieder geval het
referendum. Dan komen wij met het compromis van vijf gemeenten.
 
 Op de hoorzitting is duidelijk gemaakt dat het in ieder geval een misverstand
was. Ik heb het niet bedacht; ik vond het ook heel gek dat de gemeente onmiddellijk
ging onderzoeken wat het eigen referendum betekende. Uit dat onderzoek kwam
naar voren dat de mensen helemaal niet eens zo'n moeite hadden met de opdeling,
maar meer met de financiële consequenties. Ze waren zeer benauwd gemaakt
dat het ze handenvol met geld zou kosten. Het kabinet is daaraan tegemoet
gekomen met de mededeling dat het wel een compromis in die sfeer zou willen
bedenken. De gedachte daarachter is om het echte, oude Rotterdam – ik
wil niet zeggen: het vooroorlogse Rotterdam – bij elkaar te houden.
Dat zit ongeveer in die ruit. Ik vind dat niet zo gek.
 
 Maar daar beginnen ook gelijk de problemen. IJsselmonde is natuurlijk
niet het oude Rotterdam. Het is nieuw opgebouwd, heeft een eigen karakter
en ligt niet in de ruit, net zo min als Schiedam helemaal buiten de ruit ligt.
Charlois is nog wel helemaal te plaatsen bij het oude Rotterdam. De wijk heeft
70.000 inwoners. Het is een van de echt serieus oude en stevig bestuurde deelgemeenten.
Het is als het ware al lang een gemeente op zichzelf. Iedere burger weet dat
alles wat je als burger maar wilt laten regelen, op dat stadhuisje moet gebeuren.
Die grote dingen zijn op dezelfde hand te wegen als Alexander. Het is niet
in te zien waarom IJsselmonde niet en Alexander wel. Als wij pleiten voor
het zelfstandig maken van IJsselmonde, kunnen wij dat Charlois niet onthouden.
Als ik daarvoor zou pleiten, zou ik in moeilijkheden komen voor Kralingen
en voor het mij zeer geliefde Delfshaven. Ik ben er net niet geboren, hetgeen
een minpunt is in Rotterdam. Hetzelfde geldt voor Feijenoord. Daarvoor is
echter meer vast te houden – die benadering heb ik ook wel eens bij
de staatssecretaris aangetroffen – dat je dat meer in een geheel moet
houden. Toen wij in de afwegingen belandden over de vraag waar wij reëel
naar het regeringsvoorstel moesten kijken, dachten wij dat misschien hier
het punt zat waarop wij een concessie moesten doen. Het beste is om gewoon
met tien gemeenten te beginnen, zeker gezien het financiële verdeelstelsel
en de evenwaardigheid.
 
 Ik kom nu op de gemeenten buiten de ruit. Dat zijn Hillegersberg/Schiebroek
en Overschie, hetgeen natuurlijk gewoon twee gemeenten moeten worden. Ik wil
niet beginnen over de luchthaven Rotterdam, omdat dat voor sommige partijen
in Rotterdam niet echt een populair onderwerp is. Wie deze luchthaven ooit
heeft bezocht, weet dat er een compleet, absoluut onoverbrugbaar vliegveld
ligt tussen beide wijken. Wij hebben vandaag gebak gekregen van Overschie,
waarvoor nog mijn hartelijke dank. Overschie heeft 18.000 inwoners –
als je de PvdA was, zou je het haast herindelen – maar er zitten 40
verenigingen. In Hillegersberg/Schiebroek is sprake van een heel andere bevolkingssamenstelling.
Daar heb je zo'n rijk verenigingsleven niet. Het is een heel andere samenleving.
Zoiets moet je niet willen integreren. Het heeft niets te maken met het groter
of kleiner maken van de stad, met de hele discussie waar de heer Van Heemst
het moeilijk mee heeft. Deze samenvoeging vraagt simpelweg om een eigen beoordeling.
Beide deelgemeenten zijn absoluut niet bij elkaar te brengen. Dat moet echt
niet gebeuren, zo vraag ik dringend.
 
 Wat de buitengrenzen van de provincie betreft, sluit ik mij aan bij de
opvattingen van mevrouw Leemhuis, commissaris van de koningin van Zuid-Holland.
Zij zegt: wees verstandig, ga nog eens goed kijken naar hoe de grenzen zich
verhouden als er later een stadsprovincie komt. Daarmee zou je de problemen
van Maassluis, dat de Dijkpolder wil hebben, al hebben opgelost. Het provinciaal
bestuur heeft daar in het kader van het streekplan overigens al een oplossing
voor voorgesteld. Op die manier is ook naar Goeree-Overflakkee te kijken.
Dit eiland wil in meerderheid niet bij Zeeland worden ondergebracht. Dat is
ook nog niet echt aan de orde. Laten wij afwachten hoe dat zich ontwikkelt
en wat er met de rest van Zuid-Holland gebeurt. Doe het die mensen niet aan
om nu al te verschuiven!
 
 Dan een oordeel over de Wet bijzondere bepalingen. Mijn fractie voelt
zich aangesproken door de belangrijkste verworvenheden die de regering naar
mijn gevoel overeind houdt. Ik noem het regiofonds, het integraal strategisch
plan, de bevoegdheden op het punt van het grondbeleid, de bevoegdheden op
het gebied van de sociale zorg, het met elkaar verbinden van werkloosheid
en werkgelegenheid, de bevoegdheden van politie en brandweer – gelukkig
hebben de geleerden het politieprobleem opgelost, als ik het tenminste goed
begrijp – de taakverdeling tussen de gemeenten en de provincie als het
gaat om de grootstedelijke problematiek en het beroemde havenindelingsbesluit.
Als je daar iets mee doet – ik hoop dat de regering dit met mij eens
is – dan is de kracht van de stadsprovinciewet in wezen weg. Daar ligt
wat mij betreft dus de absolute grens. Moet er dan een centrumindelingsbesluit
komen? Ik geloof dat de heer Remkes op dat punt nog het meest gelijk heeft.
Hij zegt dat, als je een en ander heel goed doordenkt, aan de hand van een
integraal strategisch plan, met de mogelijkheden die daarin zitten op het
gebied van het grondbeleid en de instrumenten die toch al aanwezig zijn, het
centrumindelingsbesluit eigenlijk niet nodig is. Dat is een heel sterk punt.
De heer Remkes heeft dat ook verdedigd in het nader verslag.
Ik heb er zelf nog een amendement over, maar ik vind de opvatting van de heer
Remkes eigenlijk beter.
 
 Er zijn een heleboel zaken waar wij in derde termijn nog even naar moeten
kijken, maar die passen op dit moment niet in de grote lijnen, behalve misschien
onderwijs. Wat betreft het onderwijs is in de schriftelijke gedachtenwisseling
grote bezorgdheid naar voren gekomen over de gevolgen van de nieuwe stichtings-
en opheffingsnormen door de gewijzigde grenzen. De CDA-fractie is van mening
dat er geen nieuwe fusie-onrust moet ontstaan. Daarom dien ik hier een motie
over in. Ik neem aan dat dit kan, want dit is de tweede termijn. Ik verzoek
de regering daarmee om de verdergaande schaalvergroting in het basisonderwijs
te voorkomen en om de stichtings- en opheffingsnormen niet te verhogen.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 constaterende, dat stichtings- en opheffingsnormen in het basisonderwijs
gerelateerd zijn aan de leerlingdichtheid in gemeenten;
 
 voorts constaterende, dat gemeentelijke herindelingen en grenscorrecties
gevolgen kunnen hebben voor de stichtings- en opheffingsnormen;
 
 overwegende, dat de operatie Toerusting en Bereikbaarheid in het basisonderwijs
van schoolbesturen en scholen veel zorg en aandacht vraagt en verdergaande
schaalvergroting in het basisonderwijs ongewenst is;
 
 verzoekt de regering bij de vorming van de stadsprovincie Rotterdam verdergaande
schaalvergroting in het basisonderwijs te voorkomen en de stichtings- en opheffingsnormen
niet te verhogen,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Heijden. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 30 (24087,24088 ).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Voorzitter! Dan iets over de kosten. Terecht blijft het kabinet bij de
opvatting dat de reorganisatie tot beter en goedkoper bestuur moet leiden.
Dat is door alle betrokken partijen onderschreven. Dat verplicht die partijen,
want het zijn politieke partijen. Ze moeten dat dus in hun eigen politieke
programma laten neerslaan en vervolgens uitvoeren. Dat is een vorm van politiek
bedrijven die het CDA aanspreekt.
 
 Maar er moet ook stevig worden verdiend aan dat nieuwe bestuur. Daar zijn
ramingen voor opgesteld. Het gaat om bedragen van 50 mln. tot 80 mln. Dan
krijgen wij die technische kwestie weer, maar het is natuurlijk heel goed
mogelijk. Het viel mij op dat in het stuk van Rofor werd gezegd – daar
zitten Rotterdamse ondernemingen in – dat als je het echt goed doet,
als je het met een bedrijfskundig oog bekijkt, je nog veel meer zou kunnen
verdienen. Misschien is dat een beetje overdreven, maar het moet kunnen, niet
alleen technisch, maar ook politiek.
 
 Dan kom ik op het financiële verdeelmodel. Onder invloed van de uitslag
van het referendum is de context van het financiële verdeelsysteem zodanig
veranderd dat daar nu echt kritisch naar moet worden gekeken. Het wetsvoorstel
voorziet gelukkig nog steeds in een verdeelmodel waarbij de gemeentelijke
en de provinciale middelen in één stadsprovinciaal budget worden
gestopt, die vervolgens aan de hand van een sleutel worden verdeeld over gemeenten
en stadsprovincies zelf. Wij zijn bang dat een situatie gaat ontstaan, sterker
nog, wij denken dat de grens in die zin bijna bereikt is, waarbij op basis
van de huidige verdeelmaatstaven voor bijvoorbeeld een gemeente met meer dan
400.000 inwoners die verdeling toch scheef gaat lopen. De verhouding behoeft
weliswaar nog niet echt een probleem te zijn, omdat het wettelijk instrumentarium
op met name het gebied van de ruimtelijke ordening nog voldoende armslag biedt
aan de stadsprovincie, maar de verdeling van de middelen spoort dan eigenlijk
langzamerhand niet meer met de basisfilosofie van de voorstellen. Dat is tevens
het enige echt kritische punt waarmee wij in dit kader komen. Wij hebben dan
ook een aantal voorstellen ontwikkeld om dat nader te bestrijden.
 
 Allereerst vinden wij dat het taakgebied tussen kunst en ontspanning aan
de stadsprovincie gegeven zou moeten worden. Dat discussiepunt bestond overigens
al voor het referendum. Waar de theorie voor centrumgemeenten is dat kunst
en ontspanning een veel breder bereik hebben dan alleen de betrokken gemeenten,
geldt dat natuurlijk absoluut voor het grote kunstbedrijf van Rotterdam. In
ieder geval zal op deze manier de financiële verdeling wat minder onevenwichtig
worden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 U had het erover dat dit referentiepunt er al was voor het referendum.
Dat is helemaal geen interessant referentiepunt. Als je binnen de uitwerking
die de regering nu geeft een centrumstad Rotterdam overhoudt van ruim 400.000
inwoners is het de vraag of het dan voor de hand ligt dat het beheer van dat
soort voorzieningen overgaat. Ik ben geneigd die vraag met neen te beantwoorden.
Dat is de relevante manier om het onder ogen te zien. Aan het eind van de
afweging die u maakt – op een verkeerde manier dus – komt de aap
uit de mouw. U zegt: ik heb dat nodig om het in die regio financieel allemaal
soepel te laten verlopen. Zo lust ik er nog wel een paar. Dan ben je bezig
de zaak behoorlijk op de kop te zetten. De inhoudelijke vraag is of dat type
taken qua beheer en financiering thuishoort bij een stad van die omvang of
dat er nog iets voor te zeggen is om de stadsprovincie die taken te laten
verrichten.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Ik geef toe dat het een absoluut moeilijke vraag is. Daarin frappeert
het natuurlijk wel dat de gemeenteraad van Rotterdam op basis van een motie
van mevrouw Kuipers van de PvdA heel uitdrukkelijk heeft gezegd dat ook die
taken naar dat niveau zouden moeten gaan om aan de integraliteit vast te houden.
Om in de termen van de heer Van Heemst te spreken: wat maakt het dan uit of
het een stad is van 600.000 inwoners of van 420.000 inwoners? Die belangenafweging
die mevrouw Kuipers toen maakte en die mevrouw Van de Vondervoort toen gehonoreerd
heeft, zou op Van der Heijdenhetzelfde niveau plaats moeten vinden. Er komt
natuurlijk een moment waarop je zoveel afdoet aan de basisfilosofie dat je
zegt dat het nog wel kan. Dat betrof ook de indringende vraag
aan de bestuurders van de stadsregio. Ik geloof dat de heer Remkes daarover
het meest indringend gesproken heeft. Op een goed moment hebben wij toch boven
water gekregen dat het kan. In dit rijtje past natuurlijk ook amendering in
de richting van een zelfstandig IJsselmonde en Charlois.
 
 Ik kan kort zijn over de onroerende-zaakbelasting. Wij zijn heel blij
met de amendering van de heer Remkes, zowel wat betreft de percentageverhouding
als wat betreft het voorstel om iedere overheid een belastinggebied te geven
voor woningen en niet-woningen. Wij zullen dat amendement dan ook steunen.
 
 Voorzitter! De heer Van Heemst ging ervan uit dat invoering niet voor
1 januari 1998 mogelijk is. Ik ben er nog niet van overtuigd dat dit niet
op 1 januari 1997 kan. Ik heb over de onzekerheid van 25.000 mensen gesproken
en als het kan, moet de invoering zo snel mogelijk geschieden. De gemeentesecretaris
van Rotterdam, de heer Van Eck, schrijft in het bericht aan zijn eigen ambtenaren:
als het voorstel redelijk snel door de Kamers gaat, is realisatie op 1 januari
1997 mogelijk. Ik geloof ook dat de ambtenaren gemotiveerd zijn. Als het allemaal
te lang duurt, dan gaat het uiteraard niet. Het is geen punt om messen over
te trekken.
 
 Voorzitter! Tot slot de grenzen van de haalbaarheid. Veel kan het aangepaste
concept niet meer hebben. De CDA-fractie wacht de mogelijke wijzigingen natuurlijk
af. Echter, de grens is ook voor de CDA-fractie zo ongeveer bereikt. Door
het betoog van de heer Van Heemst zijn wij in de allergrootste onzekerheid
gebracht. Wat zal er nu gebeuren. Laat de belangrijkste partij, de mede-initiatiefnemer
de boel in de steek? Laat deze partij haar eigen kader totaal uit elkaar spatten?
Moet het CDA het dan oppakken? Ik zie dat de fractie van D66 hier hartelijk
om moet lachen. Als wij nu nog op de steun van die partij hadden kunnen rekenen,
maar, voorzitter, de tragiek is dat wij zelfs dat niet kunnen. De spanning
blijft er nog even in.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Na de geachte afgevaardigden uit Rotterdam, is
nu het woord aan de afgevaardigden uit de rest van het land om te spreken
over de toekomst van Rotterdam en wijde omgeving. Als de Rotterdamse regio
nog eens een op de functie en taken van die regio toegesneden bestuurlijke
organisatie krijgt, zal dat in ieder geval niet zijn dankzij de visie en de
daadkracht van de tot beslissen geroepen bestuurders. Zo ongeveer alle denkbare
modellen hebben het proces ondergaan van opgaan, blinken en verzinken. En
als wij niet goed op onze tellen passen, zal dat met het thans aan de orde
zijnde model weer gebeuren. Ik zal geen oude koeien uit de sloot halen, maar
liever het beeld in herinnering roepen van het schip op het strand. Daar liggen
er inmiddels genoeg van. Wereldhaven nummer één heeft er recht
op dat het schip nu eindelijk te water gelaten kan worden en zee kan kiezen.
 
 Bij deze plenaire behandeling is het niet moeilijk, de wetsvoorstellen
op tal van punten te bekritiseren en van vraagtekens te voorzien. Ik zal daar
zelf binnen zekere grenzen ook aan meedoen. Je kunt zelfs de vraag stellen
of nog wel een beslissing mogelijk is, waaraan geen evidente bezwaren verbonden
zijn. Maar als wij niet verder komen dan de discussie daarover zal ook dit
schip spoedig op het strand liggen.
 
 Daarom wil ik beginnen met in herinnering te roepen waar het uiteindelijk
allemaal om begonnen is. Het ging er toch om een bestuursvorm en bestuurlijke
verhoudingen te creëren die passen bij de unieke situatie in de Rotterdamse
regio, een van onze mainports, met belangrijke functies voor het hele land
en voor Noordwest-Europa. Een gebied met een grote onderlinge verwevenheid
van functies en met economische potenties die vragen om een aangepast en flexibel
bestuur. Een gebied ook met grote maatschappelijke en sociale problemen, die
zich concentreren in de stedelijke centra maar met een negatieve uitstraling
naar buiten. Al jaren wordt vrijwel algemeen erkend dat de bestaande bestuursvormen
en bestuurlijke verhoudingen niet meer geëigend zijn, maar de steen der
wijzen die ook op voldoende politieke en maatschappelijke steun kan rekenen,
is nog niet gevonden.
 
 Om te komen tot een reorganisatie die op dit gebied is toegesneden, moeten
mijns inziens aan enkele uitgangspunten vastgehouden worden. Ik noem de belangrijkste.
Ten eerste moet er een bestuursvorm komen, die zo goed mogelijk aansluit bij
het regionale karakter van veel problemen in het gebied. Ten tweede moet het
regionale bestuur bij een samenhangend pakket van taken over voldoende sturende
bevoegdheden beschikken. Ten derde moet het lokale bestuur op een breed terrein
een eigen beleid kunnen voeren, dan wel een eigen inkleuring van regionaal
beleid kunnen geven. Ten vierde moeten machts- en belangentegenstellingen
ter wille van het draagvlak in de hele regio zoveel mogelijk worden voorkomen.
 
 Mede aan de hand van deze criteria leek het de afgelopen jaren mogelijk
tot resultaten te komen. De keuze voor een opbouw van onderaf heeft daartoe
zeker bijgedragen. En toch moeten wij ons realiseren dat het ging om een wankel
evenwicht. Hoe wankel is inmiddels duidelijk geworden.
 
 Over de gevolgde procedure wil ik nu niet veel zeggen, maar wel dat de
start een sterk ad-hoc-karakter had, met een toespitsing op de Rotterdamse
problemen. Dat was te begrijpen toen het er nog om ging te komen tot een bestuurslaag
op regionaal niveau. Het was veel minder te verdedigen toen duidelijk werd
dat de weg van afsplitsing van de provincie Zuid-Holland moest worden gekozen,
om binnen afzienbare tijd resultaat te kunnen boeken. Toen ging het per definitie
niet meer alleen om een bestuursvorm voor de Rotterdamse regio, maar om een
vorm van provinciesplitsing, waar in feite de hele provincie Zuid-Holland
bij betrokken was.
 
 Het gevolg van deze start is geweest dat wij nu moeten oordelen over een
wetsvoorstel over de regio Rotterdam, waarbij de gevolgen voor de rest van
de provincie buiten beschouwing blijven, op Goeree-Overflakkee na. Bestuurlijk
gezien is dit nauwelijks verantwoord. Het is te begrijpen dat sommige randgemeenten
hieraan argumenten ontlenen om het wetsvoorstel te bekritiseren. Dat geldt
in het bijzonder voor de positie van de Drechtsteden en de Hoekse Waard, die
functioneel nauwe relaties met de Rotterdamse regio hebben, maar nu een aanhangsel
dreigen te worden van een restprovincie Zuid-Holland. 
 
 Het meest zuiver zou geweest zijn, deze gebieden alsnog te betrekken bij
de totstandkoming van deze wetsvoorstellen. Maar dat zou ongetwijfeld leiden
tot aanmerkelijke vertraging en complicaties. Ik kan mij voorstellen dat de
bewindslieden inmiddels huiverig zijn voor elke nieuwe discussie over dit
onderwerp, voordat de wet in het Staatsblad staat.
 
 Als het dan zover is dat de wet in het Staatsblad staat, dient naar mijn
mening niet gewacht te worden met nadere bespreking van de buitengrenzen,
in het bijzonder aan de zuidzijde. Dan dient het overleg hierover geopend
te worden. Dat wil niet zeggen dat wij over een of twee jaar alweer een wetsvoorstel
tot uitbreiding van de provincie Rotterdam moeten hebben. Belangrijk is dat
zo spoedig mogelijk duidelijkheid ontstaat over de toekomstige plaats van
de gebieden die tot nu toe ten onrechte buiten beschouwing zijn gebleven.
 
 Ik kan er uiteraard niet omheen, nog iets te zeggen over het Rotterdams
referendum. Ik heb in het verslag gesproken over een referendum op een verkeerd
moment en over het verkeerde onderwerp. Tijdens het debat naar aanleiding
van het referendum heb ik er bij de minister op aangedrongen na te gaan of
de mogelijkheid van gemeentelijke referenda zou kunnen worden ingekaderd.
Ik zeg ingekaderd, dus niet uitgesloten. De minister was daar toen niet zo
happig op, maar ik heb begrepen dat hij inmiddels actie heeft ondernomen in
de richting van de gemeente Rotterdam. Wat heeft hij daar precies gevraagd
en wat wil hij op dit punt bereiken?
 
 Er moet een kritische noot gekraakt worden over de rol die het Rotterdamse
gemeentebestuur hierbij heeft gespeeld. Daarin is consistentie ver te zoeken.
Vóór het referendum vormde het de motor achter het wetsvoorstel,
maar na het referendum verwerpt het de splitsing van Rotterdam net zo hard
als het deze eerst bepleitte. Wij worden overstroomd met brieven en kranteartikelen
van Rotterdamse bestuurders om ons toch vooral voor het nieuwe Rotterdamse
standpunt te winnen. Ondertussen schrijven bestuurders op persoonlijke titel
artikelen, waarin dan weer nieuwe varianten worden geopperd.
 
 De Rotterdammers moeten het mij niet kwalijk nemen als ik dan denk: zij
kunnen mij nog meer vertellen, maar ik wil nu ook eens luisteren naar al die
andere gemeenten in de regio. Zij hebben bij de besprekingen over de totstandkoming
van een wetsvoorstel een grote mate van loyaliteit aan Rotterdam getoond.
De bestuurders van die gemeenten zijn daarbij tot vandaag zichzelf gebleven.
 
 Ik zeg dit laatste ook, omdat ik na lezing van het verslag van het schriftelijk
overleg moet constateren dat daarin heel veel wordt gezegd over Rotterdam,
maar heel weinig over de andere gemeenten. Tot op zekere hoogte is dat logisch,
omdat de aanleiding voor een nieuwe schriftelijke ronde ook in Rotterdam was
gelegen. Wij moeten nu wel de vraag onder ogen zien, wat het voor die andere
gemeenten betekent dat de positie van Rotterdam in de stadsprovincie sterk
verandert. Ik kom daar straks op terug.
 
 Ik gebruikte zojuist het woord "stadsprovincie". Eigenlijk gaat het om
een regionaal bestuur op provinciaal niveau. Ik kan met die keuze instemmen.
Zij voldoet aan een belangrijk uitgangspunt, namelijk dat de bestuursvorm
moet aansluiten bij het regionale karakter van veel problemen in het gebied.
De provinciale status zorgt ervoor dat volstaan kan worden met drie bestuurslagen.
 
 De splitsing van de gemeente Rotterdam heeft mij vanaf het begin niet
aangesproken. Ik begreep dat zij nodig was om bij de randgemeenten de vrees
voor Rotterdamse overheersing weg te nemen, maar de oplossing was gekunsteld
en moest bij echte Rotterdammers welhaast op emotionele en andere bezwaren
stuiten. Vandaar dat het mij niet veel moeite kostte, na het referendum in
het debat van juni voor te stellen om met name in het oorspronkelijke stedelijke
gebied van Rotterdam af te zien van splitsing. De nota van wijziging voorziet
hierin in hoofdzaak, zodat zij uit dien hoofde op mijn sympathie kan rekenen.
 
 Daarmee is niet gezegd dat deze oplossing probleemloos is. Deze tegemoetkoming
aan Rotterdam, want dat is het toch, vormt tegelijk een wissel op het draagvlak
in de randgemeenten. Meer inhoudelijk gesproken: het zorgvuldig nagestreefde
evenwicht tussen de gemeenten onderling en tussen gemeenten en provincie komt
hierdoor wel onder spanning te staan. De regering denkt hier nogal makkelijk
over. Aan het uitgangspunt van voldoende evenwichtige bestuurlijke verhoudingen
blijft voldaan, lees ik. De centrumgemeente wordt niet te groot.
 
 Maar is dit niet een wat theoretische benadering? Worden de feitelijke
verhoudingen niet sterk beïnvloed door de positie welke gemeenten en
provincies in het politiek-bestuurlijke krachtenveld innemen? Dat is toch
nu al het geval met de positie van grote steden? Het feit dat zij grotendeels
dezelfde formele bevoegdheden bezitten als kleinere gemeenten, doet toch niet
af aan het feitelijke gewicht dat zij hebben in het overleg met bijvoorbeeld
de rijksoverheid?
 
 Dat geldt ook voor de relatie tussen de centrumgemeente en de provincie.
Een onderlinge wedijver ter versterking van de eigen positie ligt voor de
hand als één gemeente een derde deel van het totaal aantal inwoners
bevat en waarschijnlijk over een nog groter deel van de middelen beschikt.
De regering verwacht bovendien dat de provincie haar bevoegdheden tot sturing
vooral ook in de richting van zo'n centrumgemeente zal moeten gebruiken. Onderstreept
dit niet het problematische van het voorstel op dit punt?
 
 Deze bezwaren gelden uiteraard in versterkte mate als ingegaan wordt op
de wens van Rotterdam om geheel af te zien van splitsing, om nog maar niet
te spreken over het idee, bij de komende evaluatie nog eens te bezien of splitsing
alsnog gewenst is. Dat zou de beste manier zijn om de bestuurlijke verhoudingen
in de regio voortdurend tot onderwerp van discussie en wedijver te houden.
 
 Aan de andere kant liggen er de voorstellen van collega Van der Heijden
om nog wat verder te gaan met splitsing buiten de ruit. Ik ben geen geboren
Rotterdammer zoals hij, maar ik vraag mij wel af of inwoners van Charlois
zich niet zoveel Rotterdammer voelen dat zij toch ook graag deel willen blijven
uitmaken van die grote gemeente Rotterdam.
 
 Wat betreft de deelgemeenten Hillegersberg en Overschie was mijn standpunt
voor de nota van wijziging dat beide best zelfstandige gemeenten zouden kunnen
worden. Om twee redenen twijfel ik daar nu wat aan. De regering
wijst erop dat het integraal plan noordrand vooral op het grensgebied tussen
beide deelgemeenten zal worden uitgevoerd, waardoor de min of meer natuurlijke
grens tussen beide gemeenten zal komen te vervallen. Verder speelt voor mij
mee dat beide noordelijke deelgemeenten nu te maken krijgen met een zeer sterke
centrumgemeente. Is het dan wel verstandig relatief kleine gemeenten als buurgemeenten
te vormen? Ik heb hier nog geen definitieve conclusie over, maar deze overwegingen
wil ik wel in eerste instantie meegeven.
 
 Voorzitter! Een van mijn uitgangspunten had betrekking op de positie van
gemeenten. Het zullen vitale gemeenten moeten zijn, aldus de bewindslieden.
Of dit in de praktijk zal lukken, staat niet bij voorbaat vast. Het is onder
meer afhankelijk van de formele taakverdeling tussen gemeenten en provincie,
van de mate waarin de nieuwe provincie de gemeenten daadwerkelijk ruimte laat
voor het voeren van een herkenbaar eigen beleid en niet in de laatste plaats
van de verdeling van de financiële middelen over de provincie en de verschillende
gemeenten.
 
 Bij de wettelijke taakverdeling is het zaak, niet alleen te letten op
de taken van de nieuwe gemeenten, maar ook op die van de bestaande gemeenten.
Formeel is de positie van alle gemeenten dezelfde. Feitelijk zullen bestaande
gemeenten echter bepaalde taken geheel of gedeeltelijk moeten afstaan. Vooral
op sociaal terrein zal zich hierbij makkelijk een spanning kunnen voordoen.
Juist op dat terrein is het belangrijk dat de burgers een overheid kunnen
aanspreken, die als het ware binnen handbereik is. Ik zou met name willen
weten welke rol de gemeenten in de toekomst nog zullen kunnen spelen op het
terrein van de additionele werkgelegenheid. Het ligt voor de hand dat de stadsprovincie
hierbij een coördinerende en sturende rol krijgt, maar het is niet minder
van belang dat de daadwerkelijke bemiddeling en beslissing in dit soort zaken
op het lokale vlak plaatsvinden. Hoe zal de situatie bijvoorbeeld worden met
betrekking tot de sociale werkvoorziening?
 
 In verband hiermee een opmerking over de specifieke positie van de nieuwe
gemeente Rotterdam. Deze gemeente wordt niet alleen verreweg de grootste met
ook het grootste economische potentieel, maar telt ook verreweg de meeste
bijstandsontvangers en de laagste gemiddelde inkomens. Nu zal het de bedoeling
wel zijn dat aan deze verschillen recht wordt gedaan via het financiële
verdeelmodel, maar de vraag is of hier geen forse risicofactor ingebouwd is,
te meer omdat de gemeente geen beroep zal kunnen doen op artikel 12 van de
Financiële-verhoudingswet. De andere veel kleinere gemeenten zullen in
geval van nood solidair moeten zijn. Dat kan een grote wissel trekken op de
zo noodzakelijke onderlinge samenwerking. Op dit punt deel ik dus de kritische
opmerkingen van de heer Van Heemst, zonder dat ik daar nu al conclusies uit
trek, althans niet in zijn richting.
 
 Ook op onderwijsgebied zal er een taakverdeling komen tussen provincie
en gemeenten. Feitelijk wordt daarmee vooruitgelopen op een situatie welke
in de opvattingen van de regering voor het hele land zal moeten gaan gelden.
Daarover zal nog afzonderlijk moeten worden beslist. In dit stadium wil ik
genoteerd hebben dat de behandeling van de voorstellen inzake Rotterdam wat
mij betreft niet kan dienen als een instemming ten principale met de regeringsvoornemens
op onderwijsgebied.
 
 Met betrekking tot de politie heb ik er goede nota van genomen dat de
voorstellen inzake gezag en beheer niet als precedent mogen worden beschouwd
voor mogelijke toekomstige reorganisatieplannen. Ik zeg dit nog maar eens
met zoveel woorden, want wij kennen de ijver van de minister op dit punt.
 
 Ik wil ook graag melding maken van mijn tevredenheid met het onderdeel
van de nota van wijziging met betrekking tot de Wet openbare manifestaties
en de Zondagswet. Als zelfs dit soort onderwerpen in belangrijke mate aan
de bevoegdheid van de gemeentebesturen zou worden onttrokken, zou de discussie
over het begrip "vitale gemeenten" weinig geloofwaardig meer zijn, maar gelukkig
hebben de bewindslieden het Rotterdamse referendum aangegrepen om hier op
hun schreden terug te keren.
 
 In het verslag heb ik kritische kanttekeningen geplaatst bij het voorstel
om de provinciale archivaris tevens de functie van provinciaal inspecteur
te laten vervullen. De regering verdedigt dit voorstel uit een oogpunt van
doelmatigheid. Bovendien zou het niet om toezicht op archiefstukken in zijn
beheer gaan, maar om archiefstukken van gemeenten en waterschappen. De bedoeling
is echter dat een belangrijk deel van die gemeentelijke archiefstukken in
beheer zal komen bij de provincie, dus bij de provinciale archivaris, die
tevens provinciaal inspecteur is. Die combinatie van toezicht en beheer lijkt
mij niet juist. Ik verzoek de regering daarom het wetsvoorstel op dit punt
te heroverwegen. Dat kan op een eenvoudige wijze worden ingevuld met een part-time
functie, die desgewenst mede kan worden vervuld door de Zuidhollandse inspecteur.
Het amendement van de heer Remkes op dit punt heeft dan ook mijn steun.
 
 Een punt van kritiek blijft ook wat mij betreft de wijze van verdeling
van de heffing van de onroerende-zaakbelastingen over de provincie en de gemeenten.
Het is principieel weinig gelukkig om de directe band tussen de burgers en
een provinciale overheid met verstrekkende bevoegdheden te beperken tot eigenaren
en gebruikers van niet-woningen. Het is ook vragen om tal van interpretatiekwesties
als moet worden onderscheiden naar het feitelijk gebruik van een gebouw. Bovendien
zie ik geen goede rechtvaardiging voor een tariefdifferentiatie tussen beide.
Al met al verdient het de voorkeur om provincie en gemeente bevoegd te verklaren
ten aanzien van dezelfde objecten. Ook de hierop betrekking hebbende amendementen
van de heer Remkes hebben mijn steun.
 
 Voorzitter! Ik had het al aangekondigd: ook bij mij leven twijfel, kritiek
en vragen. Wij hebben dit debat om deze waar mogelijk weg te nemen of te beperken,
maar ik wil de doelstelling niet uit het oog verliezen. De stadsprovincie
Rotterdam moet er nu wel komen. De onzekerheid heeft al te lang geduurd. Ik
hoop dan ook dat het verloop van het debat zo zal zijn dat uiteindelijk blijkt
dat een royale meerderheid een positieve beslissing aandurft. Als ik de heer
Van Heemst goed heb beluisterd – ik moet toegeven dat het moeite kostte,
maar ik heb het een en ander van hem genoteerd – dan was zijn eindconclusie
dat een stadsprovincie in combinatie met de opdeling van Rotterdam
twijfels oproept. Daarover wil hij discussiëren. Die twijfels kunnen
wij met elkaar bespreken, maar als je dat als inzet kiest, heb ik goede hoop
dat een goede verdediging van de kant van de regering zelfs de PvdA-fractie
alsnog over de streep zal brengen. Dan lijkt die royale meerderheid binnen
handbereik.
 
 Voorzitter! Mij rest nog slechts één punt. Wat betekent
de beslissing inzake Rotterdam voor het proces van bestuurlijke vernieuwing
in de rest van het land? Het duidelijkste is dat, als deze wetsvoorstellen
onverhoopt zouden worden verworpen. Dan is wat mij betreft het boek van de
stadsprovincie gesloten en moeten wij maar zien wat er nog aan mogelijkheden
rest. Als de wetsvoorstellen het halen, ligt het anders. Dan kan het kaderwetproces
doorgaan, maar wat mij betreft blijft gelden – het is geen nieuws, ik
heb het eerder gezegd – wat goed is voor Rotterdam, is nog niet goed
voor het KAN. De stadsprovincie blijft voor mij een noodgreep voor de echte,
grote steden. Die kennen wij hooguit in de Randstad. Waar een stadsprovincie
wordt overwogen, zal naar mijn mening een zorgvuldige afweging moeten plaatsvinden.
Na alles wat er rond Rotterdam is gebeurd, kunnen de wetsvoorstellen inzake
Rotterdam zeker niet zonder meer model staan voor Haaglanden en Amsterdam.
Dan zouden wij deze regio's opzadelen met het resultaat van een ongelukkig
proces in Rotterdam.
 
 Voorzitter! Ik realiseer mij dat in het bijzonder de fracties van de PvdA
en D66 in handen hebben of wij aan die discussie ooit zullen toekomen.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Voorzitter! Mijn bijdrage aan de behandeling in tweede termijn van de
wetsvoorstellen inzake de lex specialis en de splitsingswet zal niet zo uitgebreid
zijn als in de eerste termijn, die op 7 maart vorig jaar in deze Kamer heeft
plaatsgevonden. Toen heb ik de regering gevraagd naar een betere argumentatie
voor beide wetsvoorstellen. Daarbij heb ik nadrukkelijk gevraagd om de historische
aspecten nader toe te lichten, omdat nu te veel vanuit de sociale en de macro-economische
invalshoeken wordt geredeneerd. Ook heb ik vorig jaar geconcludeerd dat het
verschil in provinciale en gemeentelijke bestuursbevoegdheden bij deze wetsvoorstellen
niet voldoende is onderzocht en dat de naam voor de nieuwe provincie niet
nader is gemotiveerd. Jammer genoeg heeft een kort antwoord op genoemde vragen
mij niet bereikt. Wel ontving ik het kabinetsstandpunt van 15 september vorig
jaar en daarbij meerdere nota's, wijzigingen c.q. aanvullingen, en een grote
hoeveelheid brieven en faxen van belanghebbenden.
 
 Het nieuwe kabinetsstandpunt is naar mijn mening een goede verbetering
van het ontwerp der splitsingswet, stuk nr. 24088. Of het voldoende is? Ik
weet het niet, maar ik betwijfel het. Helaas is de situatie rond de wetsvoorstellen
door de uitslag van het medio juni 1995 in Rotterdam gehouden vrijblijvend
referendum complexer geworden. Die roept de vraag op hoe wij deze volksmening
op een constructieve wijze kunnen betrekken bij het proces van de instelling
van een nieuwe provincie en het opsplitsen van Rotterdam. Ik vind het een
moeilijke opgave, want als de Kamer onvoorwaardelijk met de uitslag van dit
referendum instemt, dan dient de regering het wetsvoorstel inzake de lex specialis
te herschrijven.
 
 Gelukkig vallen er twee opmerkelijke feiten te constateren. Allereerst
blijkt er binnen de Rijnmond-delta een grote meerderheid te vinden te zijn
voor de vorming van een eigen provincie. De regering heeft ingezien dat de
stad Rotterdam niet verdeeld moet worden in tien nieuwe gemeenten maar in
slechts vier gezonde steden en een grote, centrale stad Rotterdam van rond
400.000 inwoners. Daarbij blijkt dat voldoende rekening gehouden is met de
sociaal-economische en demografische effecten van deze splitsing.
 
 Het voorstel voor de nieuwe provincie kent enige strijdigheid met de Grondwet.
Ook de Raad van State heeft in haar advies hier aandacht aan besteed. In de
Grondwet is namelijk zeer duidelijk het huidige uniforme, eenduidige bestuurssysteem
van Rijk, provincie en gemeente vastgelegd. Wij weten dat door Napoleon bijna
200 jaar geleden dit systeem is ingevoerd en dat het nu nog steeds centraal
in ons staatsbestel functioneert. Deze op maat gesneden bestuursindeling is
nu typisch Europees en heeft een traditie. Andere bestuursvormen, zoals stadsgewesten,
steunen op de Wet gemeenschappelijke regelingen en zij staan nogal eens met
de Grondwet op gespannen voet. De tijdsomstandigheden zijn echter zodanig
dat onze Grondwet van 1983 wat dat betreft inmiddels achter de realiteit van
eigentijds bestuur aan holt.
 
 Voorzitter! Volgens de huidige Grondwet is bestuurlijke vernieuwing niet
onbeperkt mogelijk. Dat zal toch algemeen bekend zijn. Delen de minister en
de staatssecretaris deze conclusie? Toch blijkt dat het ontstaan van gemeenten
en provincies in meerdere soorten en maten realiteit zal worden. Dat is echter
strijdig met onze Grondwet. Ik sta in deze stelling niet alleen. Wanneer wij
aan het ontstaan van andersoortige provincies en gemeenten medewerking willen
geven dan kan dit, mijns inziens, slechts door eerst de Grondwet te herzien
of een herziening voor te bereiden. Een dergelijk besluit kan de basis vormen
voor een succesvolle uitwerking van de beoogde wetsvoorstellen. Voor mij blijft
dan tot slot nog de vraag over of de huidige gemeente Rotterdam moet worden
opgedeeld en of er een nieuwe provincie moet worden gevormd. Op die eerste
vraag zeg ik: nee, tenzij. Het voorstel van collega Van Heemst spreekt mij
aan. Op de tweede vraag zeg ik: ja. Ik denk dat het een goede zaak is.
 
 Tot slot, voorzitter, wil ik de ingediende amendementen in beraad houden.
Ik hoop dat als tot uitvoering van de wetsvoorstellen wordt overgegaan er
een goed sociaal plan voor de betrokken ambtenaren beschikbaar is.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Wij hebben zo langzamerhand al vele keren gesproken
over de stadsprovincie Rotterdam en over de voor- en nadelen ervan. Het zal
moeilijk zijn om niet in herhaling te vallen en dat blijkt ook weer in dit
debat. Mijn fractie wil voor de hoofdlijnen van onze visie toch verwijzen
naar eerdere debatten.
 
 Ik constateer dat wij er sinds het referendum en het debat dat wij daarover
hebben gevoerd op 21 juni jl. nog niet veel wijzer op zijn geworden. De regering
heeft inmiddels wel een keuze gemaakt maar het is er voor
de Kamer niet veel gemakkelijker op geworden. In dat debat over het referendum
heb ik de situatie als volgt getypeerd: de regering is radeloos, de raad redeloos
en de stadsprovincie reddeloos. Inmiddels is de Kamer, althans de coalitie,
in opperste verwarring. De coalitie is nu in ieder geval radeloos, de raad
is misschien nog steeds redeloos en de stadsprovincie is nog meer reddeloos.
Het zal allemaal nog moeten blijken.
 
 Hoe men ook over het referendum denkt – en van ons is dat bekend;
dat behoef ik niet toe te lichten – de manier waarop Rotterdam het referendum
heeft gebruikt is beter te typeren als misbruik. Dat is voor rekening van
Rotterdam, maar ik begrijp niet dat er ook in deze Kamer zoveel consequenties
aan worden verbonden terwijl wij daar in feite geen consequenties aan behoeven
te verbinden. Het was in ieder geval geen nationaal referendum. Ik hoop in
elk geval dat deze gebeurtenis bij de voorstanders van het referendum, de
ogen voor de grote gevaren daarvan zal hebben geopend, voor zover dat nog
niet het geval was.
 
 Voorzitter! De SGP-fractie erkent dat er in de grootstedelijke gebieden
problemen liggen die niet zonder meer binnen de bestaande structuren kunnen
worden opgelost. Wij hebben dat altijd erkend. De materie is echter complex
en er zijn allerlei tegenstrijdige belangen. Elke regio heeft bovendien zijn
eigen problemen; blauwdrukken passen hier niet. Vandaag gaat het primair om
de Rotterdamse regio. Maar Rotterdam kan niet geïsoleerd worden bezien.
Het hele land heeft behoefte aan en recht op duidelijkheid. Overal zitten
bestuurders met de handen in het haar. De problemen groeien en de verwachte
oplossingsmogelijkheden slinken. Men ziet dan ook met zeer grote belangstelling
uit naar de uitkomsten van dit debat, want dat heeft hoe dan ook een uitwerking
naar elders. Dat kan niet anders.
 
 Voorzitter! Ik wil daarom in het algemeen iets zeggen over het fenomeen
stadsprovincie. De SGP-fractie is altijd duidelijk geweest over de stadsprovincie:
wij vinden dat geen goed instrument. Waarom vinden wij dat niet? In de eerste
plaats menen wij dat het stelsel waarin een nieuw soort provincie en een nieuw
soort gemeente naast de bestaande ontstaan, zich niet verdraagt met onze grondwettelijke
hoofdstructuur. Er ontstaat immers een provincie die meer kenmerken heeft
van een grotestadsgemeente met veel uitvoerende taken, dan van een provincie,
zoals wij die kennen, met primair een intermediaire functie: controle en coördinatie.
En dan formuleer ik het nog positief, namelijk wat de stadsprovincie wel is.
Men kan ook aansluiten bij de bewoordingen van de WRR, die omschrijft wat
het niet is: vlees noch vis.
 
 De gemeenten in de nieuwe provincie raken veel bevoegdheden kwijt. Ons
uitgangspunt in alle discussies over bestuurlijke vernieuwing is altijd geweest,
dat een sterk lokaal bestuur de basis moet zijn. "Vitale gemeenten" klinkt
prachtig, maar in feite zijn het toch uitgeklede gemeenten. Door de beperktere
opsplitsing van Rotterdam is dat iets gematigd, maar toch zijn vele basale
gemeentelijke taken, zoals op het gebied van ruimtelijke ordening, grondbeleid,
verkeer en vervoer, volkshuisvesting verschoven naar de provincie.
 
 Het derde bezwaar tegen de voorgestelde constructie is, dat Rotterdam
wordt opgesplitst, hetgeen nadelig werkt voor de adequate aanpak van de typische
grotestadsproblemen. Ik kom daar straks op terug. Het voorstel leidt bovendien
tot schaalverkleining wat betreft de provinciale schaal, terwijl allerlei
ontwikkelingen op dit niveau juist een tendens tot schaalvergroting laten
zien. Op verschillende terreinen zal dat tot problemen leiden. Zo langzamerhand
is iedereen, inclusief de direct betrokkenen, ervan overtuigd dat vergroting
van het voorgestelde gebied onvermijdelijk is, in elk geval met de Hoekse
Waard en Drechtsteden. Het is slechts de tijdsdruk die ervan weerhoudt. Maar
de geplande invoering per 1 januari 1997 is immers toch al niet meer haalbaar?
Het lijkt ons in elk geval onjuist om deze datum vast te houden, indien dat
ten koste gaat van de zorgvuldigheid.
 
 Wat dan wel? De SGP-fractie heeft steeds gepleit voor een oplossing via
verlengd lokaal bestuur, dus via een versterkte WGR-constructie, met een duidelijke
rol voor de provincie, die zonodig knopen moet kunnen doorhakken. Wat ons
betreft kan dat ook op basis van de ROL-constructie. Die is nu een jaar actief
en is in elk geval op onderdelen succesvol. Ik wijs op de Vinex en ik verwijs
naar het interessante betoog van wethouder Simons. Het is toch vreemd dat
een orgaan dat nog maar een jaar actief is en nog niet eens is geëvalueerd,
direct al wordt gepasseerd door een verdergaand model. Deze optie biedt ook
ruimte voor degenen die een meer procesgerichte aanpak voorstaan. Bovendien
lost dit het geweldige dilemma op over de opsplitsing van Rotterdam.
 
 De SGP-fractie heeft zich nooit een voorstander getoond van opsplitsing
van een stad als Rotterdam. Wij hebben het altijd uiterst merkwaardig gevonden
dat je de grotestadsproblematiek wilt aanpakken door die grote stad in kleine
stukjes te hakken. Wij zijn bevreesd dat dit ten koste gaat van een samenhangende
aanpak van de grotestadsproblematiek, waarvoor een breed draagvlak nodig is.
Wel hebben wij gezegd: als de gemeente Rotterdam toch door een politieke meerderheid
wordt verkleind, zorg er dan voor dat in elk geval het gebied binnen de ruit
één gemeente blijft. De regering heeft nu ook voor die optie
gekozen. Maar ook bij deze optie zijn nog allerlei vraagtekens te plaatsen.
Uit de overzichten in de nota naar aanleiding van het nader verslag blijkt
duidelijk dat de centrumgemeente binnen de ruit met veruit de grootste achterstandsproblematiek
zit. Binnen de ruit is blijkbaar buiten de ruif!
 
 Als toch wordt gekozen voor afsplitsing, is vervolgens natuurlijk de vraag
welke deelgemeenten dan kunnen worden verzelfstandigd. Bij de motieven voor
verzelfstandiging van Hoek van Holland en Hoogvliet kunnen wij ons redelijk
wat voorstellen. Het doet ons overigens genoegen dat nu kennelijk een nieuwe
gemeente van minder dan 10.000 inwoners wordt gevormd. Ik juich dat zeer toe.
Ik zie dat ook elders graag tegemoet. Vervolgens Overschie en Hillegersberg/Schiebroek.
Indien de keuze voor splitsing gemaakt wordt, hebben wij vooralsnog de voorkeur
voor twee afzonderlijke gemeenten. Dat betekent dat wij het amendement van
collega Van der Heijden positief tegemoet treden. Wat IJsselmonde betreft
is het het meest logisch als deze gemeente of geheel binnen de nieuwe centrumgemeente
valt of er geheel buiten. Wij zullen op dat punt een keuze
moeten maken. Wij hebben oog voor de lange historie van een zelfstandig IJsselmonde.
In beginsel staan wij positief tegenover verzelfstandiging, maar wij luisteren
ook nog graag naar de reactie van de regering op het amendement-Van der Heijden
ter zake.
 
 Een belangrijk deel van de grootstedelijke problematiek vormen de sociale
aspecten. De SGP-fractie is van oordeel dat die problematiek het best op het
niveau van de grote stad zelf kan worden opgelost. Dat zijn ook taken die
dicht bij de burgers staan. Door de minder vergaande opsplitsing is een aantal
taken weer teruggegaan naar de gemeenten, omdat de overdracht aan de provincie
voornamelijk het gevolg was van die opsplitsing. Dat geldt echter van meer
taken dan die op het gebied van de openbare orde. En dan gaat het met name
om de taken met betrekking tot de typisch sociale grootstedelijke problematiek:
sociale pensions, maatschappelijke opvangvoorzieningen, verslavingszorg en
dat soort zaken. Vanwege de minder ver gaande splitsing van Rotterdam, is
het hoofdargument voor overdracht van die taken aan de provincie vervallen.
Ik meende dat geluid tot mijn genoegen ook bij de heer Van Heemst te bespeuren.
Ik heb inmiddels een aantal amendementen ingediend om deze typisch sociale
taken bij de gemeenten te laten. Het betreft de sociale pensions, maatschappelijke
opvangvoorzieningen, de ambulante verslavingszorg en de sociale werkvoorziening.
Dat zijn naar ons oordeel taken die nu juist per definitie op het lokale niveau
thuis horen. Voor onderwijsbegeleiding en onderwijsachterstand geldt wat ons
betreft hetzelfde. Die zitten echter nog niet in het wetsvoorstel, dus dat
hoeft nu ook niet geamendeerd te worden.
 
 Voorzitter! Een concrete vraag die zich ook voordoet, is die naar het
overleg tussen kabinet en grote steden in het grote-stedenoverleg. De positie
van Rotterdam wordt volgens de regering overgenomen door de stadsprovincie.
Maar tegelijkertijd wordt erkend dat in allerlei specifieke situaties overleg
met de afzonderlijke gemeenten mogelijk is. Dit is een concreet voorbeeld
van de complicaties die het voorstel met zich brengt. Als het grotestadsproblemen
betreft, is toch de stad Rotterdam de eerst aangewezen partner voor het overleg
met het kabinet? Ook in het kader van een aantal andere wetten gaat de bijzondere
positie van de gemeente Rotterdam over op de stadsprovincie. Ik wijs in dit
verband bijvoorbeeld op de Wet op de bejaardenoorden en de Welzijnswet. Ook
dat verdient naar ons oordeel nadere motivering, zeker in de situatie van
het huidige voorstel.
 
 Voorzitter! Wij zijn blij dat niet is gekozen voor een gezagssplitsing
met betrekking tot de politie, laat staan voor een overdracht van het gezag
aan de commissaris van de koningin. Het openbare-ordebeleid en het gezag dienaangaande
over de politie achten wij een essentiële lokale verantwoordelijkheid.
 
 Wij zijn dan ook zeer verheugd over het feit, dat de toedeling van verantwoordelijkheid
aan de commissaris van de koningin voor openbare manifestaties en grootschalige
evenementen weer is teruggedraaid, zodat de bij nota van wijziging voorgestelde
wijziging van de Wet openbare manifestaties en de Zondagswet van de baan is.
Ook de heer Schutte sprak daarover. Wat nog wel blijft staan als ik het goed
zie – pagina 32 van de memorie van toelichting – is dat "de provincie
op grond van haar autonome bevoegdheid regels kan stellen die betrekking hebben
op grootschalige evenementen". Dat vind ik wat merkwaardig. Enerzijds wordt
het gezag over openbare orde en toezicht – terecht – volledig
bij de burgemeesters gelaten, anderzijds wordt er opeens een autonome bevoegdheid
van de provincie bijgehaald, die ik overigens niet kan plaatsen. Wil de regering
dat nog eens uitleggen?
 
 Met betrekking tot de politie moeten afspraken worden gemaakt tussen de
commissaris van de koningin en de burgemeesters voor situaties die, naar het
oordeel van de commissaris van de koningin, van meer dan plaatselijke betekenis
zijn. Deze constructie lijkt ons werkbaar. Gezien de aard van de kwesties
is het natuurlijk wel van belang dat over dat oordeel van de commissaris van
de koningin dan ook geen discussie plaats behoeft te vinden.
 
 Indien gekozen wordt voor een stadsprovincie, is het logisch dat de politie
provinciaal wordt ingebed. Ook in het verleden heeft de fractie van de SGP
trouwens niet bij voorbaat negatief tegenover provinciale politie gestaan.
Het lijkt mij echter niet verstandig daarover in dit debat een uitgebreide
discussie te voeren. Wij komen daarop zeker nog terug.
 
 Ik heb nog wel een vraag over de betrokkenheid van de gemeenteraden bij
de voorbereiding van het beleidsplan. Door de rol die provinciale staten nu
krijgen, zijn de gemeenteraden in het voorstel van de regering niet meer in
beeld. Als je principieel kiest voor provinciale politie met de democratische
legitimatie op provinciaal niveau, dan is dat in zekere zin wel te verdedigen.
Maar het gaat hier nog om een uitzondering op de regel van regiopolitie. Het
betekent bovendien dat in de regio c.q. de provincie Rotterdam de gemeenteraden
als het gaat om politie in feite volledig buitenspel komen te staan. Er is
nog wel een overlegstructuur maar gemeenteraden staan er eigenlijk toch buiten.
En daarmee hebben wij wel grote moeite, gezien de verantwoordelijkheid die
wij het lokale bestuur toch toedichten als het gaat om de politiezorg. Het
betekent een flinke uitholling, vandaar dat ik de regering graag nog eens
de vraag voorleg, of het in deze constructie geen aanbeveling verdient de
gemeenteraden ook een rol te geven in de voorbereiding van het beleidsplan?
 
 Voorzitter! De fractie van de SGP meent dat tot nu toe in de discussies
te weinig aandacht wordt geschonken aan de consequenties van de onderhavige
voorstellen voor de waterschappen. Eerder in het BON-proces heeft mijn fractie
daarop reeds gewezen. Als gevolg van een ter zake door de Kamer aanvaarde
motie onzerzijds, heeft de regering bij brief van 8 december 1993 alsnog aan
deze problematiek aandacht geschonken. Ik roep dit hier in herinnering, omdat
schaalverkleining van de provincie zeker in dit gebied met zijn intensieve
waterhuishoudkundige en waterkeringszorg, grote gevolgen voor de waterschappen
heeft. Uitgangspositie is gelukkig ook voor de regering, dat de bestaande
bevoegdheidsverdeling niet mag worden aangetast. In het begin werden van de
zijde van de regio wel eens andere geluiden gehoord, maar dat is gelukkig
van de baan.
 
 Enkele concrete punten vragen nog wel aandacht. De waterschappen dienen
naar onze mening een duidelijke positie in het kader van de voorbereiding
van het ISP te krijgen, gelet op de doorwerking van dit plan naar het beleid
van de waterschappen. Voor een verschil in behandeling van gemeenten en waterschappen
is op dit punt geen aanleiding. Collega Remkes heeft hierover reeds een amendement
ingediend, dat ik van harte ondersteun.
 
 Ik onderstreep voorts dat de waterschappen evenzeer betrokken dienen te
worden bij de voorbereiding van het uitvoeringsprogramma, zoals bedoeld in
artikel 4.1.1.1. De regering vindt een specifieke regeling niet nodig, aangezien
dit programma volgend is ten opzichte van de sectorale plannen, waaronder
het provinciaal waterhuishoudingsplan. Bij de voorbereiding daarvan zijn de
waterschappen betrokken. Toch zullen wij de praktijk op dit punt kritisch
blijven volgen. Het lijkt van belang dat de provincie de waterschappen op
dit punt ook tijdig inschakelt. Ook vraag ik nog aandacht voor de herpoldering
van de ontpolderde gebieden. Dit punt is in de schriftelijke voorbereiding
ook aan de orde geweest. Wij willen graag iets vernemen over de stand van
zaken nu. Er schijnt nog overleg gaande te zijn. Het is ons ter ore gekomen
dat het overleg nu bevredigend zou verlopen, bevredigender dan eerst. Maar
finale beslissingen zijn, voor zover ik weet, nog niet getroffen. Ik vind
dit een belangrijk punt. De memorie van toelichting is op dit punt in ieder
geval erg onbevredigend. Ik wil hierover graag nadere opheldering.
 
 Voorzitter! Dan kom ik te spreken over de frictiekosten. De SGP-fractie
heeft steeds gepleit voor vergoeding van in elk geval de frictiekosten. Dat
geldt voor zowel de provincie Zuid-Holland als de nieuwe stadsprovincie. Wat
de stadsprovincie betreft kan in theorie inderdaad worden gesteld dat de frictiekosten
op den duur terugverdiend kunnen worden door een efficiëntere organisatie.
Maar dat is voor ons op voorhand nog geen reden om niet enigerlei vergoeding
in de frictiekosten te geven. Wat de provincie Zuid-Holland betreft geldt
in elk geval zelfs in theorie niet dat zij de frictiekosten kan terugverdienen.
De huidige provincie zit alleen maar met de nadelen, vooral in de afbouw van
personeel en organisatie. Zuid-Holland heeft bovendien in een recente brief
aangegeven dat de frictiekosten onevenredig hoger zijn indien Rotterdam en
Haaglanden niet gelijktijdig maar volgtijdig worden verzelfstandigd. Dan gaat
het om enorme bedragen. Ik verneem graag de reactie van de regering op deze
extra frictie in relatie tot het invoeringstijdstip.
 
 Voorzitter! Voorgaande sprekers hebben al gesproken over de OZB. Ik kan
hierover dan ook kort zijn. De voorgestelde gesplitste heffing van de OZB
ondervindt steeds meer kritiek. De SGP-fractie voelt daar ook weinig voor.
De splitsing is kunstmatig. Er zijn ook nog allerlei technisch-juridische
voetangels en klemmen bij een splitsing. Er zijn betere alternatieven. De
SGP-fractie heeft al meermalen gepleit voor een gedeelde heffing tussen provincie
en gemeenten over zowel woningen als niet-woningen. In Haaglanden lijkt die
optie ook te worden gekozen. Daar wordt het overigens een "dubbele heffing"
genoemd, hetgeen inmiddels, begrijpelijkerwijs, tot de nodige onrust heeft
geleid. Het is uiteraard niet de bedoeling dat de totale lastendruk wordt
verhoogd. Het lijkt mij daarom beter te spreken van een "gedeelde heffing".
Wij steunen in beginsel het amendement van collega Remkes op stuk nr. 25.
Dat is voor ons het meest aanvaardbare alternatief. Wij missen in dat amendement –
maar de heer Remkes zal dat ongetwijfeld nog toelichten – echter nog
een oplossing voor het probleem dat er geen controle is op de totale hoogte
van beide heffingen, omdat provincie en gemeenten hun eigen beleid kunnen
voeren. Verder ga ik ervan uit dat er een constructie kan worden gevonden
om de hele organisatie eromheen – waardering, aanslagen, invordering –
in één hand te houden, namelijk die van de gemeente.
 
 In het wetsvoorstel zit in zekere zin ook de mogelijkheid van tariefdifferentiatie
tussen woningen en niet-woningen, zij het beperkt, namelijk 125%. Zo'n tariefdifferentiatie
tussen woningen en niet-woningen is verder nergens in ons land mogelijk. Dat
is om gegronde redenen uitgesloten. Ik zie niet in dat het in het Rotterdamse
anders zou moeten zijn. Dit voorstel kan tot forse lastenverzwaring leiden
voor het bedrijfsleven. Derhalve steunen wij het amendement van collega Remkes
op stuk nr. 26.
 
 Voorzitter! Ik kom te spreken over het financiële verdeelstelsel.
Het wetsvoorstel introduceert een geheel nieuwe verdeelsystematiek voor de
algemene uitkering aan provincie en gemeenten. De SGP-fractie heeft daar grote
moeite mee, enerzijds omdat de autonomie van de gemeenten hiermee behoorlijk
in het geding is en anderzijds omdat het in het algemeen niet goed is als
een persoon of orgaan invloed heeft op de hoeveelheid geld die hem moet worden
toebedeeld. En dat is in feite het geval. De (stads)provincie bepaalt zelf
hoeveel geld zij krijgt uit de totale algemene uitkering aan provincie en
gemeenten. Er zijn natuurlijk wel wat procedurele waarborgen, maar in de kern
is dàt de situatie. In elk geval achten wij het van belang dat het
ministeriële goedkeuringsvereiste van het inhoudingsbesluit structureel
is. Dit houdt in: onze steun aan het amendement van collega Van der Heijden.
Verder achten wij het van belang dat er van tevoren duidelijkheid is over
de te hanteren maatstaven. Dat betekent dat in elk geval de algemene maatregel
van bestuur hierover bekend moet zijn. En eigenlijk vinden wij dat die regels
in de wet zelf moeten staan. Verder lijkt het ons van belang dat de gemeenten
van tevoren weten hoe het verdeelsysteem uitpakt voor hen. Het bestuurlijk
overleg daarover schijnt zelfs te zijn stopgezet naar aanleiding van het referendum!
Ik neem aan dat niet tot invoering van het verdeelsysteem wordt overgegaan
voordat die duidelijkheid er is. En wat komt er precies in die algemene maatregel
van bestuur te staan? Het lijkt mij voorts evident dat bij een zo revolutionaire
wijziging van het verdeelsysteem een grondige evaluatie nodig is. Die is toegezegd,
maar staat niet expliciet in de wet.
 
 Voorzitter! Over Goeree-Overflakkee kan ik kort zijn. Zoals eerder gezegd,
kan de SGP-fractie ermee instemmen dat Goeree-Overflakkee bij Zeeland wordt
ingedeeld. Maakt het voor de regering wat dit betreft trouwens verschil of
de stadsprovincie wel of niet doorgaat? Hoe zit dat precies?
 
 Ik kom tot een conclusie. De SGP-fractie wijst het model van een stadsprovincie
af. Wij vinden dat de huidige structuur, met drie bestuurslagen met mogelijkheden
voor aangescherpte intergemeentelijke samenwerking en zo nodig een versterking
van het provinciale instrumentarium met voorts instrumenten als het grote- stedenbeleid, voldoende mogelijkheden biedt voor aanpak van de problematiek.
De bestuurlijke organisatie is ook niet iets waarmee je zomaar kunt spelen
of experimenteren. De heer Van Heemst sprak eerder van een krankzinnig avontuur.
Dat vind ik geen aanbeveling voor deze plannen, integendeel. Dat vind ik heel
ernstig, want met zoiets belangrijks als de bestuurlijke organisatie ga je
niet avonturen. Dat vind ik een zeer slechte typering.
 
 
 
 
 
 De heer Van Heemst (PvdA):
 
 Nu geeft u er wel een heel andere wending aan dan ik het heb gezegd en
bedoeld. Ik wilde op dat punt laten zien dat wij een fase hebben gehad waarin
alle betrokkenen erin geloofden en het spannend vonden. Men dacht: wij gaan
aan iets beginnen dat buitengewoon de moeite waard is, waar nog heel veel
onzekerheden aan vastzitten, maar waar wij iets essentieels mee bereiken.
In die zin heb ik het bedoeld, maar misschien heb ik af en toe wat poëtischer
taal gebruikt.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Wellicht, maar u bent het toch met mij eens dat wij de bestuurlijke organisatie
niet moeten gebruiken voor allerlei experimenten waarvan de uitkomst volstrekt
onzeker is. Daar is de bestuurlijke organisatie toch te belangrijk voor.
 
 Onze fractie zou er geen moeite mee hebben als ook deze poging tot wijziging
van onze bestuurlijke organisatie hetzelfde lot zou ondergaan als de vorige
reorganisaties van de provinciale bestuurslaag. In feite was het, zoals ik
meer heb gezegd, grotendeels een herhaling van zetten. Triest, gezien de daarin
weer ruim geïnvesteerde inzet aan mensen en middelen. Het is kennelijk
moeilijk voor politici om de les van het verleden te verstaan. Ook hier geldt
"bezint eer ge begint" en voor dit moment "beter ten halve gekeerd dan ten
hele gedwaald".
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Voorzitter! In 1978 nam het toenmalige kabinet zich voor Nederland op
te delen in 27 provincies. Gaandeweg de discussie over dit plan daalde het
aantal naar 24 en 17 tot uiteindelijk alleen Rijnmond overbleef als gegadigde
voor het nieuwe provincieconcept. Op de valreep schrok men ook terug voor
de vorming van een aparte twaalfde provincie Rijnmond.
 
 Vandaag gaat het opnieuw om de vraag of er rond Rotterdam een aparte provincie
gevormd moet worden. Waar drie jaar geleden in bestuurlijk Nederland nog een
redelijke mate van consensus leek te bestaan over de koers die in de nota's
BON 1, 2 en 3 was uitgezet, lijkt die consensus plaats te hebben gemaakt voor
twijfel, scepsis en gemurmureer: twijfel over de vraag of dit nu werkelijk
het antwoord is op de urgente grootstedelijke problematiek, die om een adequate
oplossing vraagt; scepsis over de wijze waarop bestuurlijke modellen opgelegd
worden aan een bevolking die nadrukkelijk van haar afkeer heeft laten blijken;
gemurmureer bij de diverse betrokken bestuurders in en buiten de kaderwetgebieden.
 
 Al bij de behandeling van de BON-nota's heeft mijn fractie zich afgevraagd
of er voor operaties zoals deze wel voldoende draagvlak is bij de bevolking.
Het gaat om bestuurlijke mammoetoperaties die kostbaar zijn en waarvan de
zin de bevolking op het eerste gezicht leek te ontgaan. Waar er in abstracto
veel te zeggen is voor de vorming van miniprovincies, stadsprovincies, stadsregio's
en noem maar op, blijkt het enthousiasme bij nadere uitwerking opeens veel
minder te zijn. Niet alleen bij de vrouw in de straat, maar ook bij veel bestuurders
heeft de opvatting postgevat dat je de grote stad niet moet opdelen om die
beter te kunnen besturen.
 
 De uitslag van het referendum dat in Rotterdam is gehouden – ik
heb het bij eerdere gelegenheden al gezegd – kunnen wij niet als irrelevant
feit afdoen. De uitslag was immers overduidelijk. Ook al had je de bevolking
in de hele regio gepolst – dat heb ik ook al eerder gezegd – dan
nog zou de animo voor deze stadsprovincie waarschijnlijk bedroevend zijn geweest.
De Rotterdammers hebben niet zomaar dom gestemd. Men heeft bewust een keuze
gemaakt. Men heeft veel gepraat, veel vergaderd, veel gelezen en nog zo meer.
Er is heel veel over de Rotterdammers heen gekomen, maar men heeft toch een
duidelijke bewuste keuze gemaakt en men heeft "nee" gezegd.
 
 Sinds de referenda in Rotterdam en Amsterdam lijkt het enthousiasme voor
de kaderwet trouwens in het algemeen fors afgenomen te zijn. Ik moet het nog
maar eens zien dat de weg naar de stadsprovincie door andere regio's bewandeld
zal worden. Als ik de bestuurlijke krachttermen die aan de Amstel worden geuit
tot mij laat doordringen, dan vraag ik mij dat ernstig af. Zijn wij vandaag
niet bezig om een eenzame stadsprovincie op te tuigen om vervolgens tot de
conclusie te komen dat wij het daar maar bij moeten laten? Is dat geen reden
om ons nog eens af te vragen of wij niet met minder vergaande middelen de
grootstedelijke problematiek ook in Rotterdam kunnen aanpakken? Hoe consistent
zijn wij bezig als de regiovorming elders in de experimenteerfase in de kiem
zal worden gesmoord? Kortom, is er niet meer elan binnen en buiten de Rijnmond
nodig om hier en nu tot aanvaarding van de lex specialis over te gaan?
 
 Hoewel de minister zich onlangs een slecht verliezer heeft betoond door
te stellen dat referenda als het Rotterdamse maar verboden moeten worden,
heeft het kabinet kennelijk wel iets gedaan met de uitslag. De stad wordt
niet over tien of elf partjes versnipperd, maar er komt een Rotterdam binnen
de ruit en vier redelijk grote gemeenten eromheen. Zo hoopt het kabinet blijkbaar
de kool en de geit te sparen. Rotterdam blijft, enigszins gemutileerd, Rotterdam
en het grote-broereffect is kleiner geworden. Dat ook voor deze tussenweg
in Rotterdam geen enkele animo bestaat, lijkt het kabinet niet te deren.
 
 Laten wij eens kijken naar het Rotterdam binnen de ruit. Die gemeente
krijgt verreweg de grootste lasten te dragen als wij praten over werkloosheid,
drugsproblematiek, stadsvernieuwing, criminaliteitsbestrijding en armoedebestrijding.
In Rotterdam-centrum zullen zich de grootste problemen concentreren, een stad
met toch nog zo'n 400.000 inwoners en een opeenstapeling van maatschappelijke
problemen. Het wordt een gettogemeente. De stad zal in de provincie, om voldoende
middelen te vergaren, een ongelijke strijd moeten aanbinden met de andere
gemeenten in de regio. Zullen de omliggende gemeenten belang hebben bij het
bijdragen aan de oplossing van de problemen in die stad? Dat is nog lang niet
zeker. Meer eigen middelen, bijvoorbeeld door het verhogen van de
OZB, heeft de stad niet. Voorlopig zal zij wel een magneet blijven voor de
problemen waarover ik het heb. Beter was het mijns inziens geweest om het
definitieve besluit over de opdeling van Rotterdam uit te stellen. De stadsprovincie
had dan van start kunnen gaan en na verloop van tijd had de regio zelf de
gemeentegrenzen kunnen optrekken. Kennelijk durft het kabinet het niet aan
de stadsprovincie zoveel verantwoordelijkheid te geven.
 
 Overigens zou mijn fractie ook dan nog een principieel bezwaar blijven
houden tegen de stadsprovincie. Dat bezwaar betreft het feit dat migranten
die niet de Nederlandse nationaliteit hebben, in de stadsprovincie van hun
stemrecht, van hun zeggenschap beroofd worden. Het is duidelijk dat over belangrijke
zaken op provincieniveau wordt beslist. Het mag niet zo zijn dat migranten
de mogelijkheid wordt afgenomen om als kiezer de besluitvorming mede te bepalen.
Het kabinet erkent het probleem, maar durft het niet aan hiervoor een oplossing
te creëren. Het heeft mij teleurgesteld dat het kabinet eigenlijk tegen
de Kamer zegt: als jullie dat kiesrecht zo belangrijk vinden, regel het dan
zelf maar. Ook het kabinet zou zich hiervoor sterk hebben kunnen maken. Jammer
dat dat niet gebeurd is.
 
 Voorzitter! Bij de discussie over BON en kaderwet heeft mijn fractie zich
altijd voorzichtig positief uitgelaten over het concept van de miniprovincie.
Nu wij voor de keuze staan om zo'n miniprovincie te lanceren, hebben wij toch
vanwege het gebrekkige draagvlak en het ontbreken van kiesrecht voor migranten
ernstige bedenkingen. Dat zijn niet onze enige bezwaren.
 
 Ik blijf mij zorgen maken over de toekomst van Zuid-Holland na afsplitsing
van de regio Rotterdam en, wie weet, de regio Den Haag. Hou je niet een te
kleinschalige provincie over, die in de toekomst, als de regio Rotterdam is
volgebouwd, door de grote stad kan worden opgeslokt? Zullen de rijke inwoners
niet uit de Rijnmond wegtrekken en de druk op het Groene Hart opvoeren? Wie
betaalt de rekening van deze operatie? Door de splitsing gaat de provincie
Zuid-Holland er in inkomsten flink op achteruit, zowel absoluut als relatief.
Vergeleken met provincies van dezelfde omvang zal Zuid-Holland op een kleinere
uitkering moeten rekenen. Dan hebben wij het nog niet eens over het door de
provincie geraamde bedrag van 100 mln. aan frictiekosten.
 
 Kortom, wij zijn niet gelukkig met de oplossing van het kabinet. Het was
beter geweest, het definitieve besluit over de opdeling uit te stellen, de
stadsprovincie wel van start te laten gaan en na verloop van tijd de regio
zelf de grenzen te laten trekken. Nog beter was het geweest als alle ingezetenen
gelijk waren, ook wat betreft politieke rechten, inspraak en participatie.
Dat is voor mijn fractie wezenlijk en principieel. Het kiesrecht voor migranten
is niet geregeld. Wij zullen samen met de PvdA en D66 met een initiatiefvoorstel
komen. Wij zullen tegen het voorstel stemmen, omdat je mensen niet de invloed
op het beleid kunt afnemen die ze nu hebben. Het gaat om rechten, het gaat
om een wezenlijk belang. Om deze principiële reden zal de fractie van
GroenLinks tegenstemmen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Om te vermijden dat ik het betoog van de heer Remkes rond 23.00 uur moet
splitsen in een deel vanavond en een deel morgen, stel ik voor om dit debat
morgen na de lunchpauze voort te zetten. Ik zeg na de lunchpauze, want wij
moeten de Huurprijzenwet nog behandelen. U heeft collega Versnel al vele malen
een pleidooi daarvoor horen houden. Zij heeft ons ook voorgehouden dat enkele
miljoenen huurders ons scherp in het oog houden. Met dit debat gaan wij dus
morgen na de lunchpauze verder. Vanwege de belangstelling ervoor zal de lunchpauze
niet eerder eindigen dan om 14.00 uur.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Voorzitter! Dan moet er rekening mee worden gehouden dat wij misschien
niet kunnen antwoorden.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik had daar allang rekening mee gehouden. Om het simpele feit dat deze
termijn reeds zo lang duurt en de Kamer morgen uiterlijk tot 18.30 uur vergadert,
had ik al bedacht dat de bewindslieden hoe dan ook in de positie zouden komen
te verkeren dat de beantwoording of volgende week zal moeten worden voortgezet
of zelfs pas dan kan aanvangen.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 
 Sluiting 22.42 uur
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-46-3483-3508.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl