Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs in verband met het bieden van meer ruimte voor het invullen van expressieactiviteiten en het invoeren van de mogelijkheid dat het onderwijs mede de Duitse of Franse taal omvat (29959)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 5477-5483

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-06-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 92, pagina 5477-5483

16-06-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29959Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Sassenheim, Voorhout en Warmond (30033)Pagina 5485-5487
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over het tbs-beleid, te weten: - de motie-Eerdmans/Wilders over het treffen van een aantal noodmaatregelen (29452, nr. 23); - de motie-Eerdmans/Wilders over het opzeggen van het vertrouwen in de minister van Justitie (29452, nr. 24); - de motie-Wolfsen/Weekers over een parlementair onderzoek (29452, nr. 25); - de motie-Wilders/Eerdmans over het intrekken van alle tbs-verloven (29452, nr. 26); de motie-Weekers c.s. over aanscherping van het tbs-beleid en het treffen van noodmaatregelen (29452, nr. 27); - de motie-Van der Laan c.s. over een notitie over een stelsel van privacybeperkende sancties (29452, nr. 28)Pagina 5535-5535
Presentie en opening (donderdag 16 juni 2005)Pagina 5463-5463
Regeling van werkzaamheden (donderdag 16 juni 2005)Pagina 5483-5485
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 16 juni 2005)Pagina 5535-5536
Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van de leden Hamer, Dijsselbloem en Kraneveldt houdende opneming in de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs van de verplichting voor scholen om bij te dragen aan de integratie van leerlingen in de Nederlandse samenleving (29666)Pagina 5463-5477
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in een deel van de Utrechtse Heuvelrug (30083), en over de motie-De Wit/Van Gent over uitstel van de stemmingen over het wetsvoorstel (30083, nr. 12)Pagina 5487-5487
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs in verband met het bieden van meer ruimte voor het invullen van expressieactiviteiten en het invoeren van de mogelijkheid dat het onderwijs mede de Duitse of Franse taal omvat (29959)Pagina 5477-5483
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet in verband met aanpassing van de indexering rijksomroepbijdrage (30006)Pagina 5463-5463
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de energieprijzen, te weten: - de motie-Gerkens over het invoeren van maximumprijzen voor gas (29800 XIII, nr. 75); - de motie-Crone over teruggave via lastenverlichting van de helft van de extra gasbaten (29800 XIII, nr. 76)Pagina 5487-5488
Debat over het tbs-beleidPagina 5488-5535

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 490 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op het primair onderwijs in verband met het bieden van meer ruimte
voor het invullen van expressieactiviteiten en het invoeren van de mogelijkheid
dat het onderwijs mede de Duitse of Franse taal omvat (29959).De algemene beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Ik zou vandaag graag de eerste termijn van de kant van de Kamer willen
afronden. Ik heb niet de illusie dat wij veel verder komen. Wij hebben nog
drie kwartier, omdat wij vanmiddag echt precies om 14.00 uur moeten en willen
beginnen met het debat met minister Donner.De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Het regeringsvoorstel betreft nu alleen nog maar het voorstel
om het mogelijk te maken dat in het basisonderwijs twee vreemde talen worden
aangeboden. Naast Engels kunnen basisscholen straks ook Frans of Duits aanbieden.
Wij constateren met tevredenheid dat de regering blijft bij het wettelijke
uitgangspunt dat het onderwijs wordt gegeven in het Nederlands. Wij vragen
ons wel ernstig af of de wettelijke mogelijkheid tot het aanbieden van Frans
of Duits niet vooral een symboolmaatregel is. Er komen geen kerndoelen of
extra faciliteiten. Op veel scholen is de kwaliteit van het Nederlandse taalonderwijs
nog onder de maat; daarover hebben wij eerder vandaag al gesproken. Alle aandacht
en tijd wordt dan ook daaraan besteed. Daarnaast is er een gebrek aan bekwaamheid
in vreemde talen bij het zittende personeel; dat geldt nu ook al voor het
Engels. Daardoor zal de mogelijkheid tot het daadwerkelijk aanbieden van Duits
of Frans voorbehouden zijn aan een beperkt aantal scholen. De voorgestelde
proefprojecten zullen daaraan waarschijnlijk weinig veranderen. Niettemin
zal mijn fractie instemmen met de voorgestelde wijziging van de Wet op het
primair onderwijs.Mevrouw Azough (GroenLinks):Een halfjaar geleden was er in het vragenuur een kort debat over scholen
in Rotterdam die de Engelse taal onderwezen. U was toen fel: de kwaliteit
van het Nederlandse taalonderwijs zou op die scholen onderuitgaan. Nu stemt
u ermee in dat scholen Frans en Duits gaan onderwijzen. Bent u van gedachten
veranderd?De heer Jan de Vries (CDA):Nee, ik heb niet voor niets zojuist gezegd dat ik blij ben dat de regering
blijft stellen dat het onderwijs in het Nederlands moet worden aangeboden.
In Rotterdam en bij sommige andere scholen wilde men het onderwijs tweetalig
maken, waarbij een belangrijk deel van het onderwijs zou worden aangeboden
in een vreemde taal. Met dit voorstel wordt het wettelijk mogelijk gemaakt
dat het vak Frans of Duits in het basisonderwijs wordt aangeboden. Dat is
iets anders dan het wettelijk mogelijk maken dat tweetalig
onderwijs wordt aangeboden.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Het bieden van meer ruimte aan scholen om meer en andere vakken
aan te bieden en anders om te gaan met expressieactiviteiten lijkt op zichzelf
een goede zaak. Wij bieden die vrijheid echter niet in een ruimte die zonder
problemen wordt ingevuld. Er zijn nu al veel problemen op scholen, in het
talenonderwijs en bij andere vakken. Tegen die achtergrond gaan wij de vrijheid
van scholen nu verruimen; de vraag is of dat een goede zaak is.In de kerndoelen zal niet langer worden opgenomen welke expressievormen
aan de orde moeten komen, al blijven expressievakken als zodanig wel verplicht.
Op zich hoeft dat geen gevolgen te hebben voor het expressieonderwijs dat
nu wordt gegeven. Een consequentie zou kunnen zijn dat bepaalde scholen voor
goedkope expressievakken kiezen. Wat onderneemt de minister om te voorkomen
dat een tweedeling ontstaat tussen enerzijds scholen met een ruim budget die
elke maand een concert bezoeken, en anderzijds scholen met een krap budget
die zich ternauwernood een blokfluitlerares kunnen veroorloven? Dit voorbeeld
is wellicht wat overdreven, maar het maakt wel goed duidelijk wat de uiterste
consequentie kan zijn van deze verruiming. De minister zal hierop natuurlijk
reageren met het standaardverhaal over de autonomie van de scholen en het
vertrouwen dat ik moet stellen in de mensen in het onderwijs. Mijn vertrouwen
in die mensen is groot, maar zij moeten werken met de problemen die worden
veroorzaakt door de te beperkte budgetten: kunnen wij dat wel betalen? Als
de keuzemogelijkheden op dit gebied worden verruimd, dan is de keus, hoe moeilijk
ook en met pijn in het hart, heel snel gemaakt. Scholen zullen er dan bijvoorbeeld
voor kiezen om meer te investeren in het bestrijden van de leerachterstand
van sommige leerlingen en het geld niet besteden aan goede expressieactiviteiten.
Dat is overigens een legitieme keus. Pas als de minister voldoende middelen
beschikbaar stelt om alles te doen wat van een school verwacht mag worden,
kan de scholen de ruimte worden gegund voor een eigen keuze uit de veelheid
aan expressievormen. Graag krijg ik hierop een reactie van de minister.Met de wijziging die het mogelijk maakt dat het onderwijs ook de Duitse
of Franse taal omvat, voldoet de minister aan de afspraken die zijn gemaakt
in het Lissabonakkoord. Als ik mij niet vergis, is er in Lissabon slechts
gesproken over streefdoelen; wij hebben ons er niet toe verplicht om zo snel
mogelijk de mogelijkheid te bieden om in het basisonderwijs een vreemde taal
aan te bieden. Daarom pleit ik voor uitstel op dit onderdeel, en dat ligt
ook voor de hand. Je kunt inderdaad niet genoeg bezig zijn met een taal, maar
de ervaringen met de Engelse taal in het basisonderwijs zijn bepaald niet
positief. Met die ervaringen in het achterhoofd zeggen de heelmeesters: doe
het maar niet. Zij geven daarbij aan dat pabo-docenten nu al tekortschieten
op het gebied van spelling en rekenen, laat staan Engels. Voordat er overgegaan
wordt tot de invoering van onderwijs in andere vreemde talen, zou eerst gezorgd
moeten worden dat er in het Engels en in andere vakken kwalitatief gegarandeerd
goed onderwijs wordt geboden. Dat wil zeggen dat er voldaan moet worden aan
een aantal randvoorwaarden. Er moet goed materiaal beschikbaar zijn, boeken
in plaats van stencils, om maar eens wat te noemen. Er moet ook gezorgd worden
voor goede nascholingscursussen, waarbij er aandacht is voor het vergroten
van de vakkennis en de didactische vaardigheden. Op dat punt ontbreekt er
nu nog heel wat.De heelmeesters hebben logischerwijze ook veel nadruk gelegd op de aansluiting
met het voortgezet onderwijs. Er moet sprake zijn van doorlopende leerlijnen.
Dat vindt deze minister ook van groot belang. Er mag geen sprake zijn van
verschillende niveaus bij leerlingen die van het primair onderwijs doorstromen
naar het voortgezet onderwijs. Bij de mogelijkheid om ook Frans of Duits aan
te bieden, kan het zelfs voorkomen dat de ene basisschoolleerling wel een
tweede vreemde taal heeft meegekregen en de ander niet. In beide gevallen,
als er sprake is van niveauverschillen, van wel of niet Duits of Frans, is
de aansluiting op het voortgezet onderwijs zodanig dat alle leerlingen helemaal
opnieuw moeten beginnen. Het onderwijs in een of twee vreemde talen op de
basisschool lijkt dan ook haast verspilde moeite. Ook hier spelen de financiële
mogelijkheden van scholen een rol en ligt er tweedeling op de loer. Graag
hoor ik van de minister een reactie op mijn opmerkingen met betrekking tot
kwaliteit en aansluiting.Het is ongeloofwaardig te stellen dat deze wetswijziging geen financiële
gevolgen zal hebben voor scholen. Scholen die van deze extra vrijheid gebruik
willen maken, zullen veel tijd en dus ook geld moeten investeren, want in
onderwijsland geldt altijd nog dat tijd ook geld is. Scholen moeten binnen
de beperkte budgetten die zij tot hun beschikking hebben, keuzes maken. Bij
beide onderdelen van het voorstel speelt eenzelfde probleem: tweedeling ligt
op de loer. Wil de minister reageren op mijn opmerkingen met betrekking tot
het budget en het risico op tweedeling?De scholen krijgen geen extra geld, dus zij moeten keuzes gaan maken.
Spreken zij de reserves aan, zo die er al zijn? Zoeken zij sponsors, wat mij
totaal onwenselijk lijkt? Of verhogen zij de ouderbijdrage? Dat kan toch niet
de bedoeling van deze minister of van dit wetsvoorstel zijn.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Vanwege de situatie die wij in het vorige debat hebben besproken,
behandelen wij hier nu een enigszins afgeslankt wetsvoorstel. Het overgebleven
punt is ook het punt waar wij de meeste kritiek op hadden, omdat er bij ons
heel veel vragen leven over de noodzaak van dit wetsvoorstel. Dat betreft
met name de introductie van een tweede vreemde taal bij leerlingen in deze
leeftijdscategorie. De heer Van Bommel wees er ook al op dat, de vraag kan
worden gesteld of dit werkelijk noodzakelijkerwijs voortvloeit uit de Lissabon-afspraken
en of wij echt verplicht zijn om dat op deze wijze te doen. Naar onze opvatting
is daar nog veel ruimte en wekken wij nu wel heel erg de indruk, het braafste
jongetje van de klas te willen zijn. Het betreft nu nog Frans en Duits, maar
collega Lambrechts wil daar ook Spaans aan gaan toevoegen. Ik heb zelfs al
commentaren gelezen van mensen die zeiden: dan kan het Russisch er ook wel
bij, of het Turks. Zo kan ik nog wel even doorgaan. De vraag is echt
gewettigd of dit voor deze leerlingen in deze leeftijdscategorie op deze wijze
plaats moet gaan vinden.Wij zien verder een enorm spanningsveld met het onderwijs in de Nederlandse
taal. Op allerlei andere onderdelen maken wij ons, ook bij de behandeling
van het vorige wetsvoorstel, heel erg druk om de vraag of het Nederlands wel
goed tot zijn recht komt. Bij het vorige wetsvoorstel hebben wij dat met name
besproken in verband met de bestrijding van onderwijsachterstanden. Er kan
een spanningsveld ontstaan tussen de wens om de positie van het Nederlands
te versterken en het creëren van de mogelijkheid om meer vreemde talen
te gaan onderwijzen, met name – dat zeg ik er met nadruk bij –
voor leerlingen in deze leeftijdscategorie. Mijn fractie concludeert dat de
werking van artikel 9, lid 8, van de Wet primair onderwijs de laatste tijd,
zeer tegen onze wens in, steeds verder onder druk komt te staan en dat dit
wetsvoorstel die druk niet doet afnemen. Daarop wil ik graag een reactie van
de minister horen. Mijn fractie zal het misschien moeten doen met de garanties
die de minister geeft in de nota naar aanleiding van het verslag. Daar verwijst
zij nog maar eens expliciet op het uitgangspunt van de wettelijke vereisten
dat onderwijs wordt gegeven in de Nederlandse taal en dat scholen zelf kunnen
bepalen of een kind de capaciteiten heeft. Mijn fractie is er niet gerust
op dat scholen die ruimte in de praktijk van ouders zullen krijgen. Er zal
wellicht enige druk op scholen worden uitgeoefend om de ontstane wettelijke
mogelijkheid te benutten. Dit zal ook problemen opleveren voor leerlingen
met taal- en leesproblemen. Als een school zich, wellicht onder druk van ouders,
wil onderscheiden met een tweede vreemde taal in het curriculum, kan dat voor
deze kinderen extra problemen opleveren.Een ander punt is de kwaliteit van de leerkrachten die de tweede vreemde
taal zouden moeten gaan onderwijzen. Het is bekend hoe dat nu soms gaat met
Engels. De minister verwijst naar ondersteuning van het Europees platform.
Het is de vraag of die afdoende is om het kwaliteitsniveau dat nodig is te
kunnen waarborgen. Wij moeten ervoor oppassen dat bij het aanleren van een
tweede vreemde taal geen valse start wordt gemaakt want dan moet het voortgezet
onderwijs de problemen oplossen. Dat is voor het aanleren van een taal geen
ideale situatie. Wij hebben veel vragen over dit wetsvoorstel. Het is absoluut
niet vanzelfsprekend dat wij onze steun eraan zullen geven.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Van het wetsvoorstel resteert alleen nog de mogelijkheid om
Duits of Frans aan te bieden in het basisonderwijs. De argumenten die daarvoor
zijn gegeven, zijn valide. Op de Europese top in Lissabon en in Barcelona
is afgesproken dat de lidstaten zich zullen inspannen om onderwijs in twee
vreemde talen aan te bieden aan jonge kinderen, dus naast Engels nog een vreemde
taal. In dit voorstel is gekozen voor Frans en Duits. Wij grenzen aan Duitsland
en Zuid-Limburg grenst aan een Franstalig gebied. Bovendien worden deze talen
meestal ook in het voortgezet onderwijs aangeboden. De argumenten voor deze
keuze zijn reëel en de keuze ligt voor de hand. De positie van het Frans
en het Duits is echter voor een deel ook historisch bepaald. Van oudsher nemen
deze talen een bijzondere positie in binnen ons onderwijs. Ik ontken dat niet
en ik wil daar ook zeker geen afbreuk aan doen.Zo langzamerhand mag de vraag echter wel worden gesteld of er niet even
zo goede argumenten zijn te geven voor andere talen. In principe, doorredenerend
in trant van de EU, zou eigenlijk geen enkele taal hiervan moeten worden uitgesloten.
Ik realiseer mij heel goed dat dit een stap te ver is voor dit moment, maar
ik wil op zijn minst een pleidooi houden voor het Spaans. Spaans is niet alleen
een Europese taal, maar is naast Engels een groeiende wereldtaal. Ik weet
ook dat ouders en scholen hier behoefte aan hebben. Op sommige scholen wordt
het al buiten het curriculum gegeven. In het voortgezet onderwijs wordt Spaans
ook in toenemende mate als keuzevak aangeboden. Ik heb daarom een amendement
laten voorbereiden dat het mogelijk maakt om naast Frans en Duits ook Spaans
als tweede taal te kiezen. Dit amendement is medeondertekend door de heer
Balemans. Ik ben benieuwd naar de reactie van de minister en die van de andere
woordvoerders.De heer Jan de Vries (CDA):U zegt terecht dat het op sommige scholen al mogelijk is om Spaans te
volgen. Het is dan echter een keuzevak in de tweede fase van het voortgezet
onderwijs. Is het niet juist belangrijk dat als leerlingen in groep 7 en 8
van het basisonderwijs Frans of Duits krijgen, dit doorloopt in de onderbouw
van het voortgezet onderwijs? Dat bereikt u natuurlijk niet met dit amendement.
Het is de vraag of de investering in het basisonderwijs voldoende rendement
oplevert als er geen doorstroming is.Mevrouw Lambrechts (D66):Dingen zijn natuurlijk veranderbaar. De positie die het Spaans inneemt
in de wereld, in het voortgezet onderwijs en dus ook in het basisonderwijs
is heel erg aan verandering onderhevig. Het gebruik van die taal groeit. Ook
in het voortgezet onderwijs neemt de belangstelling voor Spaans, meestal als
keuzevak, toe. Het feit dat het niet meteen na het basisonderwijs wordt gegeven,
is geen reden om niet de mogelijkheid te creëren om het vak aan te bieden.
Ik herhaal dat, als ik een taal zou mogen kiezen – ik weet dat dit nu
voor veel ouders geldt – om als optie toe te voegen aan het basisonderwijs,
Spaans voor mij nummer één is. Natuurlijk is dat altijd facultatief.De heer Slob (ChristenUnie):Toch blijft het wat willekeurig, want u had ook voor Turks kunnen kiezen
of Russisch. Op een enkele school van het voortgezet onderwijs wordt Russisch
gegeven. Uw motivering van de keuze voor Spaans klinkt, eerlijk gezegd, niet
zo overtuigend.Mevrouw Lambrechts (D66):Als u mij hiermee vertelt dat ik u bij een uitbreiding aan onze zijde
vind, wil ik daar wel eens over nadenken. Ik denk echter dat dit niet het
geval is. Mijn argumenten voor het Spaans zijn wel degelijk goed: Spaans is
op dit moment al een taal van de Europese Unie. In die zin past het ook bij
de afspraken die in Lissabon en Barcelona gemaakt zijn. Het is bovendien een
buitengewoon belangrijk argument dat Spaans echt een groeiende wereldtaal
is. Op het ogenblik is het naast Engels de belangrijkste taal in de wereld.
U vindt het geen goed argument, maar denkt u er toch eens goed
over na en misschien neemt het inzicht op dit punt toe.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter. Van het oorspronkelijke wetsvoorstel van de regering
inzake burgerschap resteren er na de nota van wijziging die bij het vorige
agendapunt aan de orde was, twee onderdelen: meer ruimte voor het invullen
van expressieactiviteiten en het invoeren van de mogelijkheid dat er in het
primair onderwijs les wordt gegeven in Frans of Duits. Meer ruimte voor een
eigen invulling van expressieactiviteiten voor scholen stuit bij mijn fractie
niet op bezwaren. Met een grotere ruimte in die zin kunnen scholen zich sterker
naar eigen inzicht profileren op het gebied van kunst en cultuur. Dat past
wel bij onze visie op vergroting van autonomie en wat dies meer zij in het
onderwijs.Ik kom te spreken over de mogelijkheid om in het primair onderwijs les
te laten geven in Frans of Duits. Dat ligt toch wel iets moeilijker. Eerst
wil ik klip en klaar vaststellen dat de voertaal in ons primair onderwijs
Nederlands is en blijft. Juist met het oog op de discussie over onze eigen
taal, mede in de context van de internationalisering, moeten wij daar zuinig
op zijn. Wij moeten daarover ook geen enkele twijfel laten bestaan. Dat wil
ik dan ook beklemtonen.Indertijd hebben wij in dit verband al de mogelijkheid opengesteld om
Engels als vak te geven. De resultaten daarvan zijn niet eenduidig positief,
dus ten minste gemengd. Dit noopt dus tot voorzichtigheid. De collega's hebben
hier al over gesproken.Hebben wij principiële bezwaren tegen de uitbreiding met Frans en
Duits? Nee, dat niet, maar het is wel de vraag in hoeverre het realistisch
is om deze mogelijkheid open te stellen. De vraag is ook of het pedagogisch
gewenst is. Wij hebben namelijk nog een discussie lopen over overladen programma's.
Dit zou erbij komen. Natuurlijk, een afweging in verantwoordelijkheid is best
wel toevertrouwd aan de scholen. Daar treed ik verder ook niet in. Wij zenden
wel signalen uit en die kunnen een impact hebben. Ik zie wel dat vooral in
grensgebieden en gezien de tendens van de internationalisering, het onderwijs
in de talen Frans en Duits de nodige relevantie heeft. Dit komt wel bij het
reguliere curriculum en niet in de plaats van andere vakken. Dat moet wel
een keer ophouden, want anders overvraag je de pedagogisch-didactische omgeving
in de scholen. Het kan namelijk niet allemaal in hetzelfde kader gebeuren.Vervolgens voegt mevrouw Lambrechts, inmiddels gesteund door de heer Balemans,
daar nog een taalveld aan toe: Spaans. Natuurlijk is hier sprake van een ontwikkeling,
waarvoor ik mij ogen niet sluit, maar dan moet mevrouw Lambrechts ook consequent
zijn en de discussie voeren om dit vak in het voortgezet onderwijs in het
curriculum op te nemen. Zij weet net zo goed als ik dat wij dan nog wel een
heel complexe discussie krijgen, want alle vakken moeten passen binnen het
aantal uren. Wij hebben vaak genoeg rond de tafel gezeten met allerlei schema's
hoe alle vakken binnen het ene rooster passen. Dat vind ik een andere discussie.
Door het primair onderwijs te laten ruiken aan de Spaanse taal en er vervolgens
drie of vier jaar niets meer aan te doen, blijft dit in de lucht hangen.Mevrouw Lambrechts (D66):Wat nu voorligt, is alleen maar het basisonderwijs, dus ik kan het niet
regelen voor het voortgezet onderwijs. Het zou inderdaad heel logisch zijn
om te bezien of hiervoor, in de keuzeruimte en niet als verplichting, meer
ruimte kan worden geboden in het voortgezet onderwijs. Wij hebben al wel veel
ruimte aan scholen gegeven om meer keuzes te maken in hun eigen curriculum.
Spaans zit daar op dit moment nog niet bij. Daar heeft de heer Van der Vlies
gelijk in.De heer Van der Vlies (SGP):Als je daarmee iets wilt, zou je daar moeten beginnen. Zo lang dat niet
is geregeld, blijft het in het primair onderwijs een beetje in de lucht hangen.
Dat is mijn bezwaar.Mevrouw Lambrechts (D66):Je moet ergens beginnen. Ik zou het ook heel logisch vinden dat wij de
volgende stap zetten als wij dit vandaag regelen. Dan moeten wij maar zien
wie er als eerste het initiatief toe neemt. Ik zou het heel goed vinden als
de minister dat doet, maar dan moeten wij eerst de hobbel van dit wetsvoorstel
nemen, en zien hoe wij hiervoor ook in het voortgezet onderwijs de ruimte
kunnen bieden.De heer Van der Vlies (SGP):Dat klinkt natuurlijk constructief, maar wij weten hoe moeilijk het is
een vak in het voortgezet onderwijs aan het curriculum toe te voegen.Mevrouw Lambrechts (D66):Het gaat niet om een verplichting, in het basisonderwijs, noch in het
voortgezet onderwijs, maar om een keuze.Mevrouw Hamer (PvdA):De heer Van der Vlies zegt dat wij moeten oppassen voor overladenheid,
maar ik heb het wetsvoorstel toch echt zo gelezen dat dit een keuzevak is.
Ouders en scholen maken die keuze. Is het dan niet een beetje betuttelend
dat wij scholen en ouders die keuze niet zouden willen bieden?De heer Van der Vlies (SGP):Van betutteling wil ik niet veel weten, want ik wil juist vrijheid voor
de scholen. Zo kent u mij ook. Hoe meer vakken in de aanbieding zijn waaruit
kan worden gekozen, in de vrijheid die wij allen bepleiten, hoe beladener
het pedagogisch-didactische klimaat wordt op die scholen. Dat is ook de ervaring
met het vak Engels, dat ook in de aanbieding is als keuzevak. Ik wil het niet
overdrijven of overaccentueren, maar ik richtte mij op het amendement van
mevrouw Lambrechts en de heer Balemans, die hieraan nog een keuzemogelijkheid
toevoegen. Ik vind dat dat een keer moet ophouden.Mevrouw Hamer (PvdA):Als het in de keuzeruimte zit en als wij meer vrijheid aan de scholen
willen geven, in de wetenschap dat er scholen en docenten zijn die erin geloven
dat dit de taalontwikkeling stimuleert – en dus ook ondersteunend kan
zijn voor het leren van de Nederlandse taal – wat is dan onze reden
om dat te willen tegenhouden?De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb al gezegd dat ik vertrouwen heb in de afwegingen die in verantwoordelijkheid
bij de scholen worden gemaakt, maar wij moeten de scholen niet overvragen.
Zo zie ik dat. Je kunt wel nog meer in het basisonderwijs willen pluggen,
maar het moet wel binnen dezelfde formatie en dezelfde budgetten
worden opgebracht. Hoe meer keuzevakken er worden aangeboden, des te moeilijker
zal het worden om dat allemaal binnen hetzelfde kader gerealiseerd en georganiseerd
te krijgen.De heer Balemans (VVD):Voorzitter. De scholen krijgen voor de expressievakken meer ruimte voor
eigen invulling. Dat biedt scholen niet alleen de ruimte om veel beter aan
te sluiten bij de belevingswereld en de interesse van de kinderen, maar geeft
ze ook de gelegenheid om zich van elkaar te onderscheiden. Dat is winst. Er
valt wat te kiezen. Daarmee rijst haast de vraag hoe het dan zit met de doorlopende
leerlijn, maar wij staan op zichzelf positief tegenover het voorstel. Een
aantal initiatieven is al goed beklonken. In Utrecht hebben wij de Kathedralen
Koorschool, waar men heel nadrukkelijk muziek de boventoon laat voeren. Heel
getalenteerde kinderen vinden daar hun weg; die expressievakken worden later
hun beroep.Ik kom op de ruimte voor de Franse, Duitse en Spaanse taal. Door de internationalisering
komen kinderen op steeds jongere leeftijd in contact met buitenlandse talen.
Bovendien leren jongere mensen veel sneller een buitenlandse taal. Ik heb
twee dochters die daarvan het levende bewijs vormen. Voor het primair onderwijs
wil de minister dan ook meer ruimte voor onderwijs in de Franse en Duitse
taal. Het wetsvoorstel biedt scholen de mogelijkheid. Het is dus niet verplicht,
het is aan de scholen, de schoolbesturen en de ouders zelf om ervoor te kiezen
de leerlingen kennis te laten maken met die twee talen. Het komt bovenop het
bestaande programma en wordt door het Rijk financieel niet gesteund. Wij kunnen
die lijn volgen.Zal dit zich met name gaan afspelen in de grensstreken? In Limburg en
Brabant is de verbinding met het Frans en Duits namelijk heel nadrukkelijk
aanwezig. Voor de grensstreek is thans sprake van een uitzonderingspositie
in de wet. De Duitse en Franse taalles wordt bekostigd via Europese subsidies.
Komt aan die uitzonderingspositie met dit wetsvoorstel een einde onder het
motto "gelijke monniken, gelijke kappen"?De minister beperkt haar voorstel tot de buurtalen Frans en Duits vanuit
de gedachte dat de deur niet moet worden opengezet voor een herintroductie
van de allochtone moedertalen en dus van OALT. Dat laatste is niet bevorderlijk
voor de integratie, die ook beoogd wordt door het wetsvoorstel dat wij eerder
vanochtend hebben behandeld. Hoe zal het gaan voor kinderen met een Nederlandse
en een Duitse ouder? Het zal toch niet de bedoeling zijn dat die kinderen
worden uitgesloten van extra taalonderwijs in het Duits? Het is misschien
een formalistische vraag, maar ik heb er gek genoeg brieven over gekregen.De minister zegt dat voor Frans en Duits is gekozen, omdat wij daarmee
sterke handelsbanden hebben. Ik vind dat wat vergezocht. Wij drijven vanuit
onze geschiedenis handel over de hele wereld. Zeker als wij het goed aanpakken,
is er een kans dat China ooit onze grootste handelspartner wordt. Ik zit eerlijk
gezegd niet te wachten op Chinees in het Nederlands onderwijs. Ik heb steun
verleend aan het amendement van mevrouw Lambrechts inzake het Spaans. Spaans
is een Europese taal, een wereldtaal, en behoort wat mij betreft tot dezelfde
categorie als Frans en Duits. Er zijn scholen die ermee werken. Ik noem de
Esprit Scholengemeenschap, de Europaschool in Amsterdam en de aansluiting
van het primair onderwijs op het voortgezet onderwijs Italiaans aan het Amsterdams
Lyceum en Spaans op het Berlage Lyceum biedt. Als het amendement voor het
Spaans wordt aangenomen, blijft er nog het probleem van het Italiaans. Mag
dat dan blijven voortbestaan? Er is de mogelijkheid van een ontheffing op
grond van artikel 9, lid 9, van de Wet op het primair onderwijs. Zal die ontheffingsbepaling
gehandhaafd worden? Voor het Italiaans op het Amsterdams Lyceum mag het doek
niet vallen, terwijl wij weten dat het daar goed werkt. Als dat zo is, ben
ik tevreden. Wij vragen om Spaans toe te voegen aan Frans en Duits.De heer Jan de Vries (CDA):Ik begrijp dat de heer Balemans het voorstel steunt om scholen de vrijheid
te geven een eigen keuze te maken. Hij voegt daaraan toe dat, als men kiest
voor Frans, Duits, Spaans of Italiaans, dit allemaal extra is, en dat dat
moet kunnen, zelfs op basis van de ontheffingsmogelijkheid. Stel dat de school
zegt: dat willen wij doen omdat het goed is voor onze leerlingen en hun ouders
stemmen ermee in, maar de 5,5 uur per dag is eigenlijk te beperkt om daar
alles binnen te proppen. Vindt de heer Balemans dat die scholen die keuzevrijheid
dan moeten hebben?De heer Balemans (VVD):Ik geloof dat dat wetsvoorstel vandaag van de agenda is afgevoerd! Men
is niet verplicht om dit vak toe te voegen aan het programma van de school,
dus men kan daarover beslissen. Voor het overige blijft gewoon staan wat we
in het wetsvoorstel hebben besproken.De heer Jan de Vries (CDA):Dat is me iets te makkelijk. Scholen moeten de ruimte hebben om extra
taalonderwijs te geven. Dat heeft consequenties voor de wijze waarop de school
het onderwijs moet inrichten. Dat kan ook consequenties hebben voor de beschikbare
onderwijstijd. U zegt dat extra talen bovenop het bestaande, verplichte curriculum
niet ten koste mogen gaan van het verplichte curriculum. Dan moet u accepteren
dat dat meer onderwijstijd oplevert.De heer Balemans (VVD):Om te beginnen is het vrijwillig, en niet verplicht. Het is dus een keuze
die ouders en scholen zelf maken. Dat betekent dus dat dat buiten het normale
onderwijsprogramma om gebeurt. Dat is de vrije tijd waarin we vroeger voetbalden,
en waarop ze nu op school zitten om die extra lessen te krijgen.De heer Jan de Vries (CDA):Het gaat hier niet om het invullen van de vrije tijd. Met dit wetsvoorstel
realiseren we nu juist dat dat binnen de officiële onderwijstijd mag
en kan gebeuren.De heer Balemans (VVD):Bovenop het curriculum. Het is niet verplicht.Mevrouw Azough (GroenLinks):Voorzitter. De wijzigingen die in dit voorstel staan, hebben op zich mijn
warme steun. Nederland heeft zich altijd gekenmerkt door een open blik over
de grenzen. Vanuit intellectuele nieuwsgierigheid, zoals onze denkers van Erasmus tot Spinoza kenmerkte, maar ook vanuit gezond eigenbelang.
Onze eigen economische vooruitgang is nu eenmaal onlosmakelijk verbonden aan
de economische voorspoed in onze buurlanden, en aan de economische groei op
internationaal vlak. Het gezonde eigenbelang mag een stuk eerlijker worden,
maar dat neemt niet weg dat kennis nemen van en kennis maken met andere culturen
daartoe voorwaarden zijn.Maar nu het voorliggende wetsvoorstel. Het gaat niet om het voortgezet
onderwijs, maar om leerlingen op de basisschool. Mijn vraag is, in hoeverre
scholen die ertoe overgaan om klassikaal een extra vreemde taal aan te bieden
erin kunnen slagen om het kwaliteitsniveau in andere vakken gelijk te houden.
Het antwoord van de minister hierop is nog iets te mager. Natuurlijk kunnen
scholen zien en bepalen in hoeverre hun leerlingen het ook aankunnen, maar
er kan een spanning optreden. Scholen krijgen wellicht te maken met de druk
van concurrentieoverwegingen, of van bepaalde ouders die het graag ingevoerd
zien, wellicht ten koste van andere ouders, met andere kinderen. Het is belangrijk
om daarop een duidelijk, degelijk antwoord te krijgen. Nogmaals, mijn grondhouding
is positief ten aanzien van de mogelijkheden om extra talen te leren. Maar
we zitten in een lastige tijd, waarin sommige pabo-studenten moeten worden
bijgeschoold om op het niveau van groep acht te komen en waar we zien dat
het technisch lezen in het onderwijs achterblijft. Kortom, geen ideale voorwaarden
voor het wellicht invoeren van extra vreemde talen. Graag een reactie van
de minister. In hoeverre kan dit budgettair neutraal worden gerealiseerd?
Sommige scholen zullen extra middelen nodig hebben. Als daarvoor geen voorzieningen
worden getroffen, kan dat tot een tweedeling leiden. Er zijn scholen die voldoende
reserves hebben om hiertoe over te gaan, maar andere scholen, die het wellicht
graag zouden willen en er misschien extra onderwijstijd voor willen reserveren,
hebben de middelen niet. Ik vrees een ongelijkheid van mogelijkheden. Wij
moeten daar scherp op letten.Waarom gaat het voorstel alleen over Duits en Frans? Ik begrijp niet waarom
wij alleen voor deze twee talen kiezen. Het argument dat Frankrijk en Duitsland
onze buurlanden zijn, is niet voldoende. Je kunt ook vanuit andere interesses
redeneren. Steeds meer andere talen verbreden onze horizon. Europa is gelukkig
niet alleen de Frans-Duitse as. Dit hoeft niet te leiden tot een herintroductie
van OALT, wat de minister in haar memorie van toelichting ook al heeft uitgesloten.
Wij moeten daarover niet panisch doen.Ook voor mijn fractie is Spaans interessant. Het is niet alleen een wereldtaal,
maar ook een taal die steeds meer invloed krijgt op de jeugdcultuur. Dat merk
je in je omgeving aan liedjes en films. Het is een taal die in Europa sterk
in opkomst is en de bijbehorende cultuur zal een sterke invloed krijgen. Waarom
gaat het voorstel niet over Duits en Spaans of Frans en Spaans? Wij beperken
ons met alleen Frans en Duits teveel tot een ouderwetse denkwijze, met de
grote, machtige staten in ons Europa. In dat opzicht kunnen wij veel opener
en cosmopolitischer zijn. Ik sluit mij aan bij de vragen over het keuzevak
Spaans. Wel is het daarvoor cruciaal dat mijn eerdere vragen goed beantwoord
worden, want die heb ik gesteld omdat ik bang ben voor onbedoelde effecten,
die ons taalonderwijs onder druk kunnen zetten.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Voorzitter. Mijn fractie steunt het wetsvoorstel van de minister. Wij
willen scholen die vrijwillig ervoor kiezen om Duits, Frans of Spaans aan
te bieden, uiteraard na goed overleg met ouders, niet in de weg staan. Wij
hebben wel enige zorgen. Mogelijk zijn er scholen die alledrie de talen willen
aanbieden. Ik kan mij voorstellen dat dat voor leerlingen belastend kan zijn.
Er moet wel recht worden gedaan aan het kerncurriculum, waar niets van afgeknabbeld
mag worden.Ik heb twijfels bij het amendement van mevrouw Lambrechts, want ik zie
ook het gat tussen po en vo. Bij Duits en Frans is de aansluiting er wel,
maar bij Spaans niet. Wij moeten daaraan iets doen of met Spaans heel terughoudend
zijn. Mijn fractie staat positief tegenover het amendement, maar is nog niet
helemaal zeker. Ik wacht de reactie van de minister op het amendement af.Ik ben voormalig lerares Duits. Ik moet er niet aan denken dat de gemiddelde
po-leraar als een soort Rudy Carrell voor de klas staat en les moet geven
in verschrikkelijk Duits. Wat doen wij aan de bekwaamheid van de leerkrachten?
Wij weten dat het niet altijd even goed gaat met het Engels, dat nu ook wordt
gegeven op de lagere scholen. Frans en Duits zijn geen gemakkelijke talen.
Wij horen ze niet zo veel op de televisie. Kinderen maken veel sneller kennis
met Engels dan met beide andere talen of Spaans. Als er dan een onbevoegde
leraar voor de klas staat en er sprake is van prutswerk, schieten wij daar
natuurlijk niets mee op. Dan moeten wij de kinderen in de brugklas dingen
gaan afleren in plaats van dat wij ze een voorsprong in de brugklas geven.
Hoe ziet de minister die bevoegdheid van leraren? Kan zij explicieter aangeven
wat ik mij moet voorstellen bij het model dat zij wil laten ontwikkelen door
het Europees Platform? Dat model vooronderstelt namelijk een voldoende bekwame
leerkracht of een native speaker. Wat is in haar ogen voldoende bekwaam? Kan
dat een pabo-afgestudeerde leraar zijn die bijvoorbeeld een module Frans of
Duits bij de lerarenopleiding heeft gevolgd? Of is zij van mening dat een
talencursus bij het LOI al voldoende is? Ik zou er echt voor willen pleiten
dat hiervoor een goede leraar voor de klas komt te staan.Het wetsvoorstel veronderstelt dat de onderhavige lessen onder schooltijd
kunnen worden gegeven. Als ik het goed heb, zijn 7520 uur beschikbaar voor
de gehele periode van zes jaar van de basisschool. Is het de bedoeling van
de minister dat scholen buiten dat minimumaantal uren die tweede vreemde taal
of meerdere vreemde talen aanbieden of kan het er ook binnen? In dat laatste
geval zou het ten koste gaan van het kerncurriculum, hetgeen ik niet zou willen.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. Bij de behandeling van het vorige wetsvoorstel heb ik één
vraag van de heer Jan de Vries onbeantwoord gelaten, namelijk de vraag of
wij onverkort het wetsvoorstel van de minister steunen. Het leek mij gepast om het antwoord op die vraag vanaf deze plaats te geven, ook om
de indruk weg te nemen alsof er een soort koppelverkoop zou hebben plaatsgevonden,
hetgeen geen recht zou doen aan de inhoud van dit wetsvoorstel. In ieder geval
kan ik hier namens mijn fractie steun voor het wetsvoorstel uitspreken. Dat
is een geheel eigenstandig oordeel op grond van de inhoud. Dat mag ook geen
verbazing wekken, omdat wij het van harte hebben ondersteund dat bij de herziening
van de kerndoelen is beoogd om meer vrijheid te geven om recht doen aan de
verschillen tussen leerlingen, om af te wegen welke kerndoelen precies en
welke kerndoelen minder gedetailleerd omschreven konden worden, zodat er nu
meer ruimte te bieden is voor het invullen van de expressievakken.Dan de keuzemogelijkheid van een tweede vreemde taal. Ik ben hier altijd
voorstander geweest van het geven van de keuze aan scholen om kinderen meer
talen te leren. Ik ben er namelijk van overtuigd dat dat de taalontwikkeling
stimuleert. Men moet mij dat vanuit mijn achtergrond als taalkundige maar
vergeven. Het was ook de reden waarom ik anders aankeek tegen de gehele discussie
over OALT. Overigens ontstaat vandaag weer het misverstand dat het daarbij
alleen maar ging om het lesgeven in een andere taal terwijl de praktijk was
dat het om 80% ging om ondersteuning van het Nederlands. Daarom vind ik het
nog steeds jammer dat het is afgeschaft. Maar goed, die discussie hebben wij
gehad. Mijn fractie kan zich van harte vinden in het wetsvoorstel van de minister
dat de keuzemogelijkheid omvat om Frans en Duits aan te bieden. Het argument
dat sommigen aanvoeren dat dit een duidelijke verzwaring betekent voor de
basisscholen, ondersteun ik niet. Als je recht wil doen aan verschillen, kan
het zijn dat het ene kind er meer baat bij heeft om les in verschillende vreemde
talen te krijgen. Ik ben een hartgrondig pleitbezorgster van meer differentiatie
zoals meer beroepsgericht en praktijkgericht lesgeven in de bovenbouw van
het basisonderwijs. Daar past dit natuurlijk ook bij. Dit is de andere kant
van die medaille.Dan het Spaans. In onze eigen historie is in feite de beste legitimatie
te vinden om het Spaans toe te voegen. Nederland heeft namelijk vanuit het
verleden een uitzonderlijke band met die taal. Het is overigens ook de taal
van onze kroonprinses. Wij hebben een verbintenis met die taal. Het lijkt
mij logisch om de Spaanse taal aan het onderwijspakket toe te voegen. De reden
daarvoor is niet alleen dat het een Europese taal is, maar ook dat die zich
ontwikkelt als wereldtaal en dat veel kinderen daarvan waarschijnlijk gebruik
willen maken. Ik ga uit van de filosofie dat het leren van de ene taal het
leren van de andere taal bevordert en zie dat dus niet als een bezwaar. Hoe
staat de minister daar tegenover? Graag verneem ik of zij daartegen praktische
bezwaren heeft, of dat zij van mening is dat het een groeimodel is. Het argument
dat de Spaanse taal in het voortgezet onderwijs in de onderbouw niet wordt
aangeboden, vind ik niet sterk. Kinderen leren namelijk niet alleen op school.
Als zij belangstelling hebben, is een dergelijke periode altijd overbrugbaar.
Tijdens de discussie over het vmbo heb ik ervoor gepleit om het Spaans opnieuw
als examenvak op te nemen. Als wij deze hobbel nemen, kan ik mij goed voorstellen
dat wij een en ander ook doorzetten in het voortgezet onderwijs. Dat is voor
mij echter niet logischerwijs een "één op één"-stap.
Het is ook mogelijk om het vak Spaans als keuzemogelijkheid toe te voegen
en de ontwikkelingen in het voortgezet onderwijs te volgen. Ik wil de minister
de ruimte geven om hierop te reageren, alvorens mijn definitieve steun toe
te zeggen aan het amendement-Lambrechts/Balemans.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Wij zijn gekomen aan het eind van de eerste termijn. Zoals gezegd, houden
wij het daar vandaag bij. Vanmiddag zal namelijk een ander debat worden gevoerd.
Ik stel voor om het debat op een nader te bepalen moment voort te zetten.Minister Van der Hoeven:Ik zou graag willen weten wanneer dit debat zal worden vervolgd, want
wij hebben te maken met bepaalde termijnen. Als wij te lang wachten, halen
wij die termijnen niet. Ik ben er daarom voorstander van dit debat vanavond
voort te zetten en anders in ieder geval volgende week. Als wij dat dan niet
voortzetten, zullen er problemen ontstaan.De voorzitter:Ik stel voor, dit debat begin volgende week te hervatten.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik ondersteun het verzoek van de minister, omdat het vorige wetsvoorstel
daarmee samenhangt. De initiatiefnemers zijn steeds flexibel geweest, maar
ik vind dat wij nu moeten besluiten om op korte termijn over te gaan tot stemming
over het andere wetsvoorstel. Dat is echter alleen mogelijk als dit wetsvoorstel
is behandeld.De voorzitter:Wij zullen ons uiterste best doen om het vervolg van dit debat begin volgende
week in te plannen.De vergadering wordt van 13.05 uur tot 13.45 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-5477-5483.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl