Behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in een deel van de provincie Utrecht (26904)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 4920-4965

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

25-05-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 75, pagina 4920-4965

16-05-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26904Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 16 mei 2000)Pagina 4917-4917
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 16 mei 2000)Pagina 4919-4920
Herdenking van de slachtoffers van de ramp in EnschedePagina 4917-4919
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 11 januari 1995 te Middelburg tot stand gekomen Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden, het Koninkrijk België en het Vlaams Gewest tot herziening van het Reglement ter uitvoering van artikel IX van het Tractaat van 19 april 1839 en van hoofdstuk II, afdelingen 1 en 2, van het Tractaat van 5 november 1842, zoals gewijzigd, voor wat betreft het loodswezen en het gemeenschappelijk toezicht daarop (Scheldereglement) (Trb. 1995, 48) (26069)Pagina 4920-4920
Behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in een deel van de provincie Utrecht (26904)Pagina 4920-4965
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Gerechtsdeurwaarderswet (22775)Pagina 4920-4920
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 16 mei 2000)Pagina 4965-4966
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Gerechtsdeurwaarderswet ter nadere regeling van de gevolgen van ambtshandelingen van gerechtsdeurwaarders die in strijd zijn met de volkenrechtelijke verplichtingen van de Staat (23081)Pagina 4920-4920

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 232 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Gemeentelijke
herindeling in een deel van de provincie Utrecht (26904).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Schutte (RPF/GPV):Voorzitter! Het voorstel tot gemeentelijke herindeling rond de stad Utrecht
is er één in een serie, waarmee wordt beoogd de positie van
een aantal centrumgemeenten in ons land te versterken. Daarvoor is soms ook
wel aanleiding. Grenzen gaan knellen als maatschappelijke ontwikkelingen structureel
vanouds bestaande grenzen overschrijden. Dat bij het zoeken naar een oplossing
voor zulke knelpunten de gedachten niet bij alle betrokkenen dezelfde richting
uitgaan, is niet zo vreemd. Het is dan uiteindelijk aan provincie en Rijk
knopen door te hakken. De herinnering aan één zo'n knelpunt
ligt ongetwijfeld ook de minister nog vers in het geheugen. Maar als ik naast
Twentestad ook Amsterdam en Rotterdam noem, dan spreken ook deze namen boekdelen.
De volgende voorstellen voor Den Haag en Eindhoven dienen zich al aan.Ik noem al deze plaatsen, omdat zij gemeenschappelijk hebben dat er sprake is van een min of meer vergelijkbare centrumproblematiek.
Tegelijk hebben ze alle hun eigen bestuurlijke geschiedenis. Ze hebben ook
gemeen dat de richting waarin nu een oplossing wordt gezocht per centrumgemeente
verschilt. Voor Rotterdam en Amsterdam leek een stadsprovincie de oplossing,
maar voorlopig weet even niemand het meer. Eindhoven verwachtte achtereenvolgens
heil van een agglomeratie en een stadsprovincie, maar wordt nu geconfronteerd
met een herindelingsplan dat volgens de een te grootschalig en volgens de
ander te beperkt van opzet is, terwijl de meerderheid van de staten meer heil
lijkt te verwachten van intergemeentelijke samenwerking. Ook Den Haag hoopte
op de status van stadsprovincie, maar lijkt nu genoegen te moeten nemen met
een grenscorrectie.Hebben deze ervaringen elders in het land ons iets te zeggen met het oog
op de behandeling van het wetsvoorstel inzake de herindeling rond de stad
Utrecht? Op zijn minst dat het kennelijk moeilijk is ook in redelijk vergelijkbare
situaties op overtuigende wijze te kiezen voor één bepaalde
aanpak van de grootstedelijke problematiek. De ene keer wordt er gekozen voor
een sterke regierol op regionaal niveau, de andere keer voor het samenvoegen
van de centrumgemeenten met één of meer aangrenzende gemeenten,
een derde keer met een wat ruimer uitgevallen grenscorrectie. Een duidelijke
beleidslijn is hierin moeilijk te ontdekken. Het doorslaggevende criterium
lijkt meer te zijn wat in een bepaalde situatie nog haalbaar lijkt. Nu behoeft
dat niet verkeerd te zijn, als er maar niet wordt gesuggereerd dat de meest
recente vondst ook de hoogste wijsheid is.Toegepast op het voorliggende voorstel betekent dit dat er zeker argumenten
zijn aan te voeren voor het samenvoegen van Utrecht en Vleuten-De Meern, maar
als er wordt gesteld dat deze herindeling het best denkbare alternatief is
voor een stadsprovincie Utrecht, dan is dat niet zomaar logisch. Een stadsprovincie
Utrecht, zich uitstrekkend over een groot deel van de provincie Utrecht, zou
een oplossing hebben kunnen betekenen voor een aantal grootstedelijke problemen
van Utrecht. Een herindeling, waarbij alleen Vleuten-De Meern aan Utrecht
wordt toegevoegd, zal weinig kunnen betekenen voor de grootstedelijke problemen
van Utrecht, maar meer voor de Vinex-locatie Leidsche Rijn. Een echt alternatief
voor de stadsprovincie zou zich in ieder geval moeten uitstrekken over het
gehele stedelijke gebied Utrecht, dus ten minste inclusief Nieuwegein, Houten
en IJsselstein. Het valt immers niet in te zien waarin de gemeente Vleuten-De
Meern met het Vleutense deel van Leidsche Rijn en met op termijn zo'n 50.000
inwoners zich zou onderscheiden van deze andere gemeenten met eenzelfde aantal
of iets minder inwoners. Nieuwegein, Houten en IJsselstein vervulden in het
recente verleden eenzelfde functie ten opzichte van Utrecht als nu Vleuten-De
Meern. De onderlinge verwevenheid is nog steeds groot. De minister zegt hierover
in de nota naar aanleiding van het verslag dat IJsselstein, Nieuwegein en
Houten beschikken over een schaal en bestuurskracht die niet nopen tot een
herindelingsdiscussie. Dat is juist, maar schaal en bestuurskracht vormen
niet het argument om Vleuten-De Meern bij Utrecht te voegen. De vraag in welk
opzicht de voorgestelde herindeling het best denkbare alternatief voor een
stadsprovincie vormt, wordt door de regering niet beantwoord.De heer Hoekema (D66):Ik deel het gevoel van treurnis over het feit dat er geen stadsprovincie
Utrecht komt. Geeft de heer Schutte niet al zelf een antwoord op zijn vraag
wat het verschil is tussen Vleuten-De Meern aan de ene kant en Houten, IJsselstein
en Nieuwegein aan de andere kant? Er is nu eenmaal een Vinex-locatie tussen
Vleuten-De Meern en Utrecht en dat is niet het geval bij de andere drie gemeenten.De heer Schutte (RPF/GPV):Bij de andere drie gemeenten was ook sprake van grootschalige uitbreiding
van de bebouwing, met name om te voldoen aan de woningbehoefte van Utrecht.
Toen noemden wij dat nog geen Vinex, maar dat maakt niet uit. De problematiek
was indertijd dezelfde. Ik constateer voorts dat de onderlinge verwevenheid
tussen die gemeenten en de stad Utrecht redelijk vergelijkbaar is met de verwevenheid
die is en zal ontstaan bij Utrecht en Vleuten-De Meern. Ik verwijs bijvoorbeeld
naar de sneltramverbinding Utrecht-Nieuwegein-IJsselstein.De vraag waar wij voor staan, is naar mijn mening niet of Utrecht met
grootstedelijke problemen te maken heeft, welke zij in de huidige situatie
niet alleen kan oplossen. Die problemen zijn er. Utrecht heeft gebrek aan
ruimte. De sociale structuur van de stad is niet gezond, de bevolkingsopbouw
is niet evenwichtig. De vraag is wel of dit wetsvoorstel een bijdrage van
betekenis kan leveren aan de oplossing van deze problemen. Dat valt te betwijfelen.
Het ruimtegebrek kan verminderen als ten gevolge van de voorgestelde herindeling
nieuwe bouwmogelijkheden ontstaan. Dat zal in Vleuten-De Meern, naar het zich
laat aanzien, niet het geval zijn. Leidsche Rijn wordt ook zonder herindeling
gerealiseerd, voor tweederde deel op Utrechts grondgebied en voor de rest
mede ten behoeve van de Utrechtse woningbehoefte. Of Rijnenburg later voor
bebouwing beschikbaar zal komen, is nog onbekend.Aan een meer evenwichtige bevolkingsopbouw van Utrecht kan Vleuten-De
Meern slechts een bescheiden bijdrage leveren. Wie dit probleem echt wil aanpakken,
moet een veel groter gebied in samenhang met Utrecht beschouwen. Dat had gekund
in een stadsprovincie. Dat zal zonder stadsprovincie een taak blijven van
samenwerkende gemeenten en de provincie.Mijn conclusie tot nu toe is dan ook, dat het voorliggende voorstel hooguit
een beperkte bijdrage kan leveren aan vermindering van de grootstedelijke
problematiek van Utrecht. Als hier geen duidelijke bezwaren tegenover staan,
kan het wetsvoorstel op grond hiervan wellicht gesteund worden. Het massale
verzet in Vleuten-De Meern geeft wel aan dat de bezwaren tegen dit wetsvoorstel
verder strekken dan de gebruikelijke vrees voor de sterke, maar arme buurman.
De overheid als betrouwbare partner wordt ter discussie gesteld. In de nota
naar aanleiding van het verslag wijst de minister deze kritiek van de hand,
met name met een verwijzing naar de ontwikkelingen op het vlak van de bestuurlijke
organisatie ten tijde van de discussie en de besluitvorming over de grenscorrectie
per 1 januari 1995. Bovendien zou de rechter dit standpunt delen. Op hun beurt wijzen het gemeentebestuur en burgers van Vleuten-De Meern
deze reactie af en houden zij vol dat de nu voorgestelde herindeling in strijd
is met eerdere door de overheid gewekte verwachtingen en gedane toezeggingen.
Op de Kamer rust nu de plicht de feiten van het verleden te laten spreken
en die uitdrukkelijk bij onze standpuntbepaling te betrekken, want ook de
overheid behoort zich te houden aan gedane toezeggingen, ook als dat niet
zo gelegen komt.Onomstreden is in leder geval dat op 1 januari 1995 met medewerking van
de gemeente Vleuten-De Meern een substantieel deel van haar grondgebied is
overgegaan naar de gemeente Utrecht, waardoor een groot deel van het plan
Leidsche Rijn op grondgebied van Utrecht kon worden gerealiseerd. Aan deze
grenscorrectie gingen verschillende overlegronden vooraf, waaraan onder meer
werd deelgenomen door de beide gemeenten, de provincie en de departementen
van Binnenlandse Zaken en van VROM. De resultaten van het overleg kregen vorm
in een herindelingsplan, een Vinex-uitvoeringscontract en een masterplan Leidsche
Rijn. Uiteraard zitten in zulke overeenkomsten compromissen. Dat werd in het
convenant grenswijziging ook met zoveel woorden uitgesproken, maar essentieel
is hoe de verschillende partijen de uiteindelijke overeenkomsten met het oog
op de toekomst zagen.Laat ik in verband hiermee enkele feiten noemen. In 1992 namen beide departementen
het initiatief om te komen tot afspraken. Randvoorwaarden zijn dan onder meer
een duurzame oplossing voor de stad Utrecht en een grootschalige woningbouwtaak
voor de gemeente Vleuten-De Meern.Vervolgens komt het in 1993-1994 tot verschillende afspraken. De provincie
stelt een nieuw grensbeloop voor tussen Utrecht en Vleuten-De Meern. Beide
gemeenten verklaren dit als een bruikbaar compromis te beschouwen en van mening
te zijn dat de zelfstandigheid en de identiteit van de gemeente Vleuten-De
Meern met dit voorstel worden gewaarborgd. In het herindelingsplan wordt de
nieuwe grens een grens met toekomstwaarde genoemd, die de eigen identiteit
van de gemeente Vleuten-De Meern moet waarborgen voor een langere termijn.
In juni 1995 noemt de gemeente Utrecht het masterplan Leidsche Rijn een plan
met mogelijkheden voor een duurzame ontwikkeling met handhaving en versterking
van de identiteit van beide gemeenten.Duidelijk is dat de betrokken partijen op het niveau van Rijk, provincie
en gemeenten een samenhang zagen tussen de ontwikkeling van Leidsche Rijn,
de grenscorrectie en het zelfstandig voortbestaan van Vleuten-De Meern. Dat
maakte het voor deze gemeente ook mogelijk mee te werken aan de grenscorrectie.
Als er twijfel had bestaan over de duurzaamheid van de nieuwe grenzen, zou
er geen overeenstemming over Leidsche Rijn zijn bereikt.Eind 1994 had duidelijk kunnen zijn dat de grenswijziging gezien moest
worden tegen een achtergrond van regionaal bestuur, aldus de minister. Die
achtergrond werd anders, toen het perspectief van een stadsprovincie verdween.
Maar waaruit blijkt dat het perspectief van een regionaal bestuur rond Utrecht
enige rol heeft gespeeld in deze zaak? Dat hoefde ook niet, omdat voor ieder
duidelijk was dat de bestuurlijke aansturing van Leidsche Rijn een zaak was
van beide gemeenten, ongeacht het breder verband waarin zij functioneren.Hoe reëel waren in en rond 1994 de perspectieven op een stadsprovincie
Utrecht? De provincie Utrecht zelf zag er niets in en de gemeenten buiten
de stad Utrecht evenmin. Ook in de Kamer bestonden hierover twijfels, ondanks
allerlei overleggen en ondanks een Kaderwet bestuur in verandering. Ik herinner
mij nog heel goed hoe verschillend de fracties in deze Kamer oordeelden over
de in de wet voorziene evaluatie. Niet de kleinste onder hen zag er een mogelijkheid
in om alsnog te kunnen afzien van de vorming van regionale besturen.De minister voert in de nota naar aanleiding van het verslag nog een tweede,
op het eerste gezicht sterk argument aan om te betogen dat de gemeente Vleuten-De
Meern geen been heeft om op te staan, als zij spreekt over verwachtingen en
toezeggingen. Dat is de uitspraak van de rechter in een door de gemeente tegen
de provincie aangespannen kort geding. Maar deze rechterlijke uitspraak zegt
over het punt dat in geding is, minder dan de minister suggereert.Het ging om een kort geding en niet om een bodemprocedure. De vraag was
of het opstarten van de herindelingprocedure door de provincie de uitvoering
van het Vinex-uitvoeringscontract zou belemmeren. Die vraag werd door de rechter
ontkennend beantwoord. Als argument hiervoor voerde de rechter aan dat mocht
worden aangenomen dat de belangen van Vleuten-De Meern tijdens de herindelingprocedure
voldoende gewaarborgd zouden worden.Met andere woorden, de start van een herindelingprocedure behoeft nog
niet te betekenen dat het resultaat ervan strijd oplevert met het vertrouwensbeginsel.
Daarmee bepaalde de rechter de verschillende partijen, provincie, minister
en Kamer, bij hun verantwoordelijkheid voor de inachtneming van het vertrouwensbeginsel.
Daarom spreken wij er vandaag ook over.Mijn conclusie is dat er in 1992-1994 verwachtingen zijn gewekt en toezeggingen
zijn gedaan waarop Vleuten-De Meern zich terecht kan beroepen. Uiteraard kan
er op enig moment sprake zijn van geheel nieuwe omstandigheden. Als deze niet
tot de bewuste toezeggingen zouden hebben geleid, als zij eerder bekend waren
geweest, kan dat geen reden vormen om de toezeggingen eenzijdig als niet meer
relevant te beschouwen, maar wel om het overleg met de andere partijen te
heropenen, om na te gaan of er een nieuwe overeenkomst kan worden gesloten.Nu dit niet is gebeurd, heeft Vleuten-De Meern reden om zich te beklagen.
Daarnaast heeft prof. Elzinga gelijk met zijn waarschuwing voor de gevolgen
van dit wetsvoorstel voor andere vrijwillige grenscorrecties. Wie zal nog
meewerken aan het afstaan van grondgebied of het gezamenlijk realiseren van
bouwlocaties, als daardoor een nieuwe herindeling dichterbij komt?Ik ben uitvoerig geweest over Vleuten-De Meern. Daarbij zijn dan ook principiële
zaken in het geding. Dit onderdeel vormt het hart van het wetsvoorstel. De
samenvoeging van Woerden en Harmelen en de opsplitsing van Maartensdijk kunnen
er niet los van worden gezien. Samen met het onderdeel Vleuten-De Meern illustreren
zij de weinig consistente onderbouwing van het wetsvoorstel.
Er is steeds sprake van strijdigheid met een of meer onderdelen van het herindelingsbeleid.
Woerden is de vorige herindeling nog nauwelijks te boven gekomen. Splitsing
van bestaande gemeenten is in het algemeen ongewenst.De provincie Utrecht heeft tijdens de procedure het aantal deelnemers
beperkt. De betrokken gemeenten zullen dit niet hebben betreurd, maar de vraag
blijft waarom alleen voor deze gemeenten werd afgezien van herindeling teneinde
hen in de gelegenheid te stellen om samen met de provincie te werken aan strategische
gebiedsperspectieven. Als daar geen duidelijke argumenten voor zijn, ligt
het verwijt van willekeur voor de hand. Ik proef uit de stukken van de regering
dat ook zij weinig gelukkig is met de werkwijze van de provincie. De stuurgroep
krachtige gemeenten wil meer vaart zetten achter een herindeling op de Utrechtse
Heuvelrug en de regering voegt daar de Gelderse Vallei aan toe. Ik hecht eraan
dat ook met deze gemeenten de gebiedsperspectieven serieus worden besproken
om mede aan de hand daarvan te bezien of een bestuurlijke schaalvergroting
nodig is. Zeker de gemeenten op de Utrechtse Heuvelrug hebben vooral de zorg
voor handhaving van natuurlijke waarden. Herindeling is daarop niet altijd
het meest logische antwoord.Ik heb herindelingsvoorstellen mee behandeld waarvan de redelijkheid en
consistentie duidelijker herkenbaar waren dan in dit wetsvoorstel. Het is
ook moeilijk om dit wetsvoorstel alleen op zijn bestuurlijke merites te beoordelen.
Niet ten onrechte wordt ons de vraag voorgelegd of ook voor de overheid geldt:
"Een man een man, een woord een woord". Het is aan regering en Kamer om gedocumenteerd
duidelijk te maken dat dit zo is.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Het wetsvoorstel leidt tot de opheffing van drie
gemeenten en tot vergroting van de gemeenten Utrecht, De Bilt en Woerden per
1 januari 2001. Wat is het nut van gemeentelijke herindeling? Dat vragen de
bewoners van de gemeenten die op de nominatie staan om te worden samengevoegd.
Die vraag dwingt tot zorgvuldige argumentatie. Gemeentelijke herindeling beroert
mensen vaak heftig; soms is dat begrijpelijk. Gelet op de voorgeschiedenis
van het voorstel om Vleuten-De Meern met de stad Utrecht samen te voegen,
is dit voorstel daar een voorbeeld van, maar ook de inwoners van Harmelen
en Maartensdijk maken bezwaar.De argumenten en overwegingen van de regering om het voorstel van de provincie
Utrecht te volgen, zijn uitvoerig aangegeven. Het lijvige weerwoord van met
name de gemeente Vleuten-De Meern nodigt uit tot een reactie. Ik vind dat
bewoners en gemeentebesturen er recht op hebben om van de PvdA-fractie te
horen welke argumenten ten grondslag liggen aan haar standpunt.Wij hebben waardering voor de voorliggende voorstellen omdat er spoedig
helderheid dient te komen over de mogelijke opheffing van een aantal gemeenten.
De onduidelijkheid sleept zich te lang voort. Duidelijkheid over de toekomst
is in het belang van de burgers, de besturen en de verdere ontwikkeling van
met name de stad Utrecht, Leidsche Rijn, het Groene Hart en het veenweidegebied
Noorderpark.Het huidige voorstel tot samenvoeging van Vleuten-De Meern met Utrecht
heeft een voorgeschiedenis. In 1995 heeft de gemeente Vleuten-De Meern volop
meegewerkt aan het toevoegen van 20% van haar gebied aan de gemeente Utrecht
vanwege de komst van de Vinex-locatie Leidsche Rijn. De 90.000 nieuwe inwoners
die er straks in Leidsche Rijn zijn, vormen een nieuwe stad ter grootte van
Amsterdam-Zuidoost. Beide gemeenten zijn volop aan het bouwen. Voor een deel
gaat dat voorspoedig, maar de infrastructuur blijft tot nu toe achter. De
afspraken in 1995 zijn gemaakt in het licht van de komst van een stadsprovincie.
In dat kader zou er vanuit een eenduidige regie verdere planontwikkeling kunnen
plaatsvinden.Met het verdwijnen van het concept van de stadsprovincie heeft de provincie
Utrecht echter de steven gewend. De grootstedelijke problematiek en de acute
ruimtenood van de stad Utrecht waren het vertrekpunt voor oplossingen die
in de drie nota's Bestuur op niveau werden aangedragen. Dat is ook de analyse
van de regering.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Mevrouw Noorman zegt dat er met de stadsprovincie in het achterhoofd een
aantal afspraken zijn gemaakt. Nu worden die afspraken echter losgelaten.
Hoe kijkt zij daar tegenaan? Vindt zij niet dat ook het draagvlak in dit geheel
belangrijk is?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Draagvlak is belangrijk, maar niet altijd doorslaggevend, omdat een afweging
moet worden gemaakt tussen belangen die verschillend zijn. De vraag is ook,
waar het draagvlak dan gemeten zou moeten worden. Gaat het hier om het draagvlak
in de stad Utrecht of om dat in Vleuten-De Meern? Of weeg je de belangen tegen
elkaar af, waardeer je ze en trek je op grond daarvan een conclusie, wat ik
probeer te doen?Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Maar in dit geval is er in een hele gemeente, namelijk Vleuten-De Meern,
absoluut geen draagvlak. Vraagt u zich dan niet af hoe de samenwerking straks
zal kunnen verlopen? Er moet toch op de een of andere manier samengewerkt
worden, maar bij het bestuur en zeker bij de bevolking is er geen draagvlak.
Ook de geschiedenis moeten wij nog in ons achterhoofd houden. Hoe kan dan
in de toekomst samenwerking plaatsvinden? Ik maak mij daar zorgen over.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Het is zeker belangrijk dat groei naar verdere samenwerking, zoals de
regering die voor ogen heeft, op een goede manier plaatsvindt. De gemeenten
hebben tot nu toe op sommige punten samengewerkt en ondanks soms zeer fundamentele
verschillen van inzicht loopt die samenwerking heel collegiaal, tot op de
dag van vandaag. Dat vind ik uiterst bewonderenswaardig.Ik zei zojuist dat de grootstedelijke problematiek en de acute ruimtenood
van de stad Utrecht het vertrekpunt waren voor de oplossingen. Ook de in de
loop van de jaren ontstane substantiële daling van het aantal inwoners
van de gemeente Utrecht en daarmee de toeneming van de risico's op het vlak
van de sociaal-maatschappelijke en economische infrastructuur van de gemeente waren redenen om te kijken naar de grootte van de gemeente
Utrecht.Mevrouw Kant (SP):Ik probeer het bij elk herindelingsdebat maar opnieuw, voorzitter. Kan
de PvdA-fractie mij uitleggen waarom zij denkt aan het verleggen van grenzen
als het gaat om het oplossen van de grootstedelijke problematiek en de problematiek
van de sociale infrastructuur? Ik begrijp dat echt niet.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Een groot deel van mijn betoog gaat hierover, maar ik zal er nu alvast
een stukje uitlichten. De grootstedelijke problematiek raakt bijna alle facetten
van de samenleving. Daarom is integrale afstemming tussen beleidsgebieden
belangrijk en daartoe moet de bestuurlijke regie in één hand
liggen.Mevrouw Kant (SP):De sociale omstandigheden waarin mensen in steden leven, zijn inderdaad
voor een deel de verantwoordelijkheid van de gemeente, maar de regie om achterstanden
van mensen weg te werken, ligt bij het Rijk. U hoeft dus echt geen randgemeenten
bij de gemeente Utrecht te trekken om in Utrecht de sociale problematiek op
te lossen. Dit is absoluut een verkeerd middel voor de kwaal.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Dat is uw opvatting, niet de mijne.Mevrouw Kant (SP):U moet mij dan toch eens uitleggen waarom het bij Utrecht trekken van
Vleuten-De Meern (zeg maar gewoon "annexeren") zoveel goeds zou betekenen
voor de mensen in de Utrechtse achterstandswijken.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik probeerde dat zojuist al uit te leggen en ik ga daar nog een blaadje
mee door. Mevrouw Kant zegt dat ik het niet uit zou kunnen leggen. Dat klopt
niet, want ik leg het uit en ik zal het blijven uitleggen. Mevrouw Kant maakt
een andere inschatting, maar dat neemt niet weg dat de argumenten van mijn
fractie helder zijn. Ik zal nu eerst ingaan op de positie van Vleuten-De Meern.Vleuten-De Meern erkende in 1990 dat het wenselijk is, te komen tot een
stedelijke autoriteit voor Utrecht en naaste omgeving. Dat leidde tot de instelling
van het Regionaal beraad Utrecht. In het licht van het tweesporenbeleid met
enerzijds een regionaal bestuur in Utrecht en anderzijds een gebiedsuitbreiding
van de stad Utrecht vond de grenswijziging van 1995 plaats. Dit tweesporenbeleid
is overigens toentertijd door alle partijen onderschreven en dus ook door
Vleuten-De Meern.De PvdA-fractie constateert dat het verzet van de gemeente Vleuten-De
Meern tegen de thans voorgenomen herindeling vooral wortelt in de verwachting
dat de herindeling en de grenswijziging van 1995 zouden volstaan. De regering
meent echter dat het duidelijk is dat de herindeling van 1995 gezien moet
worden tegen de achtergrond van een regionaal bestuur. Het loslaten van de
stadsprovincie als regionaal bestuursinstrument rechtvaardigt in de ogen van
mijn fractie de heroverweging van de bestaande gemeentegrenzen. Dat ligt ook
in het verlengde van het beleid voor en de visie op het gebied, zoals die
vanaf 1990 in verschillende nota's zijn ontwikkeld.Een stad als Utrecht, de vierde stad van het land, dient de grootstedelijke
problematiek integraal politiek te kunnen sturen op het terrein van infrastructuur,
economie, werkgelegenheid, zorg en welzijn en de verdere ontwikkeling van
Leidsche Rijn. Projectmatige samenwerking alleen is – de argumenten
hiervoor zijn ook in de discussies over andere herindelingen naar voren gebracht –
niet voldoende om de randvoorwaarden te scheppen die nodig zijn om de gemeente
Utrecht in de toekomst vitaal te houden en om Utrecht de regie te geven. Het
is dan ook de opvatting van mijn fractie dat de projectmatige samenwerking,
gezien de problematiek en het wegvallen van de regionale sturing, daarvoor
een onvoldoende bestuursinstrument is. De reden hiervoor is dat regionale
sturing per definitie een beperkt domein betreft. Verder is een en ander ook
tijdelijk, zoals blijkt uit het woord "projectmatig", en is de mogelijk om
integraal beleid te voeren beperkt. In een kleinschaliger centrumgemeente
kan projectmatige samenwerking een oplossing bieden. Dat geldt echter niet
voor Utrecht.De heer Schutte (RPF/GPV):Gelden de argumenten die mevrouw Noorman nu naar voren brengt voor een
integrale benadering slechts het stedelijk gebied Utrecht, dat wil zeggen
Utrecht en Vleuten-De Meern, of doelt zij op een groter gebied?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):De discussie van vandaag beperkt zich tot Utrecht en Vleuten-De Meern.
De vraag of in de toekomst verdere afstemming wenselijk of noodzakelijk is,
betreft echter een iets groter gebied. Omdat het concept van de stadsprovincie
voor dit gebied is komen te vervallen, kan de problematiek van Utrecht echter
niet geïsoleerd worden bezien.De heer Schutte (RPF/GPV):Wat mevrouw Noorman nu zegt, kan ook worden gezien als een argument om
een en ander in een breder verband te bezien en de discussie niet te beperken
tot Utrecht en Vleuten-De Meern. Hiermee kan immers slechts een beperkte bijdrage
worden geleverd aan een integrale benadering. Als zij echt wil kiezen voor
een integrale benadering, zou zij er eigenlijk een groter gebied bij moeten
betrekken.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik wijs de heer Schutte in dit verband op het debatje dat hij zojuist
met onze collega van D66 voerde. Tussen nu en zes jaar is er een wijk van
90.000 inwoners tussen Utrecht en Vleuten-De Meern. Daarvoor kun je je ogen
niet sluiten. Voor dat gebied is geen consoliderend beleid aan de orde, maar
een ontwikkelend en strategisch beleid dat leidt tot afstemming van wat in
het centrum van de grote stad en haar omgeving gebeurt. De focus ligt op de
interactie tussen Utrecht en Vleuten-De Meern en wat er zich tussen ontwikkelt.
Dat rechtvaardigt naar mijn oordeel het feit dat bij het wegvallen van de
regionale sturingsstructuur er een alternatief komt: een gemeentelijke herindeling.De heer Schutte (RPF/GPV):Zoudt u niet gelijk hebben met deze redenering als die redenering gehouden
was toen de plannen voor Vleuten-De Meern en Leidsche Rijn werden ontwikkeld?
Die plannen hebben nu al hun weerslag gekregen, voor een deel in realisering,
voor een ander deel in rechtsgeldige plannen. Het begrip ontwikkeling van
een dergelijk gebied is een heel relatief begrip dat in belangrijke mate al
is ingekleurd.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Als het nu 1995 zou zijn, zou de discussie anders worden gevoerd. Daarna
heeft de wereld niet stilgestaan. Er was een nieuwe ontwikkeling. De gedachte
van een regionale structuur die stamt uit 1990, verdween uit het beeld door
het wegvallen van het concept van een stadsprovincie. Daardoor ontstond een
nieuw feit. Ik heb aangegeven waarom de fractie van de PvdA vindt dat dit
nieuwe feit een heroverweging van de bestaande gemeentegrenzen rechtvaardigt.De heer Mosterd (CDA):Kan mevrouw Noorman enkele voorbeelden geven van wat in het integrale
beleid zoveel beter is en wat niet lukt wanneer op de lijn van 1995 verder
wordt gegaan?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):In de BON-nota's en de visies op de structuren in en rond Utrecht is aangegeven
dat een stedelijk sturingsinstrument nodig was. Alle partijen hebben dat vanaf
1990 onderschreven. Als dat wegvalt moet je op een andere manier invulling
geven aan de noodzakelijke integrale aansturing die zich vooral concentreert
op de grootstedelijke problematiek. Als het instrumentarium dat wij daarvoor
hebben, namelijk regionale structuur, en de stadsprovincie wegvallen, dan
blijft er alleen gemeentelijke herindeling over.De heer Mosterd (CDA):Kunnen Utrecht en Vleuten-De Meern, gelet op hetgeen zij al tot stand
hebben gebracht, op vrijwillige basis met een klein steuntje van de provincie
in de rug die problemen zelf niet oplossen? Worden door de wijziging al die
oplossingen onmogelijk?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik heb grote waardering voor Utrecht en Vleuten-De Meern voor de wijze
waarop zij gezamenlijk hebben geprobeerd zaken op te lossen. Werkendeweg proberen
ze een goede afstemming te realiseren. Daar ligt het niet aan. Als het gaat
over de grootstedelijke problematiek, moet het totale beleidsterrein integraal
worden afgewogen. Ik heb uitgelegd waarom dat op projectmatige wijze, incidenteel,
tijdelijk en op ad-hocbasis niet goed kan. Dat houdt in dat er beperkingen
zijn aan de integraliteit van het te voeren beleid. Ik heb aangegeven op welke
beleidsterreinen die problematiek zich afspeelt. Dat is heel breed. Het gaat
verder dan zorgen voor het goede percentage sociale woningbouw in een uitbreiding,
hoe hoffelijk en belangrijk dat ook is. Juist dat verschil in complexiteit
en in schaal maakt dat alleen een goede samenwerking onvoldoende drager is
voor de toekomst van dit gebied, zoals in 1990 door alle partijen al was geconstateerd.Mevrouw Kant (SP):Ik snap er helemaal niets meer van. U moet duidelijk zijn. U heeft mooie
woorden: noodzakelijk, jaren geleden vonden de besturen dit noodzakelijk,
aansturen en integraal. Wat verbetert er concreet voor de mensen in Utrecht
in de achterstandswijken? U geeft geen antwoord op die vraag. Wat gaat er
nu concreet veranderen? Waarom zou deze herindeling nodig zijn om de grootstedelijke
problematiek te kunnen oplossen? Geeft u met drie concrete voorbeelden eens
aan waarbij herindeling tot verbetering zou kunnen leiden.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik heb al een aantal voorbeelden gegeven, maar ik zal ze enigszins differentiëren.
Wat zorg en welzijn betreft gaat het om afstemming en samenwerking, maar ook
om zaken als financiering, subsidiebeleid en het stellen van prioriteiten
binnen bepaalde beleidsterreinen, ook territoriaal gezien, en zo kan ik nog
een tijdje doorgaan. U kunt dat niet interessant vinden, of niet belangrijk,
maar het zijn mijn argumenten en ze wegen voor mij zwaar.Mevrouw Kant (SP):Volgens mij kunt u nog dagen doorgaan, maar dat vind ik helemaal niet
interessant. U noemt financiering en subsidies, maar kom dan even tot de kern
van de zaak. Vindt u dat de financiële positie van Utrecht slecht is?
Als dat het argument is, is er geen gemeentelijke herindeling nodig, want
dan ligt het probleem bij Utrecht. Daar gaan wij toch geen grens voor verleggen?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Dat was mijn volgende punt, mevrouw Kant. Laat het duidelijk zijn: het
gaat niet om financiële argumenten, maar juist om een eenduidige, integrale
politieke regie, gericht op de toekomst van het gebied dat ontstaat door de
samenvoeging van Vleuten-De Meern en Utrecht.Mevrouw Kant (SP):Ik heb om drie concrete voorbeelden gevraagd, maar u komt met één
voorbeeld dat ik direct afschiet, omdat het om geld gaat. Vervolgens loopt
u zelf van dit voorbeeld weg en komt u weer met een integraal verhaal. Ik
vraag u drie concrete voorbeelden te noemen waaruit blijkt dat door de herindeling
de grootstedelijke problematiek in Utrecht voor de mensen in de praktijk beter
aangepakt kan worden.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik wil best herhalen wat ik allemaal gezegd heb. Als het gaat om de afstemming
op het terrein van welzijn en zorg, de samenwerking tussen instellingen, de
afstemming van infrastructuur, de woningtoewijzing, de ontwikkeling van een
decentrale werkwijze binnen de gemeente, is er eenduidige besluitvorming voor
het gehele gebied nodig.De voorzitter:Mevrouw Kant, u weet wat ik nu ga zeggen: vanaf de plaats waar u staat
worden de vragen gesteld en vanaf het spreekgestoelte worden de antwoorden
gegeven. Zo werkt het nu eenmaal.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Mevrouw Noorman wijst op de problemen van Utrecht en ik zie die ook. Uit
haar betoog blijkt duidelijk dat zij alle heil en alle oplossingen zoekt in
de samenvoeging van Utrecht en Vleuten-De Meern, maar denkt zij dat die ook
werkelijk de oplossing is voor alle problemen van Utrecht?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Nee, dat zou ook raar zijn. Natuurlijk zijn er problemen die heel weerbarstig
zullen blijken en die niet, of in ieder geval niet door deze samenvoeging
opgelost kunnen worden. Maar dat is op dit moment ook niet aan de orde. Uit
het verslag blijkt dat een aantal fracties in deze Kamer de rechtvaardiging
van de herindeling ophangen aan het wegnemen van enkele knelpunten. Het primaat
ligt voor mijn fractie bij het creëren van vitaliteit en slagvaardigheid
in de toekomst. Het gaat dan om de mogelijkheid van een eenduidige en integrale
regie, het voorkomen van problemen en het versterken van kwetsbare
elementen. Daarin ligt voor een deel het verschil in benadering. Ik hecht
aan die benadering, want bij gemeentelijke herindelingen volgen wij niet de
waan van de dag. Die grijpen immers diep en langdurig in de betreffende gemeenten
in.Wij hebben er overigens waardering voor dat de gemeente Utrecht in het
verleden de mogelijkheden van een stadsprovincie of een agglomeratiegemeente
heeft opengehouden. Het verdwijnen van de mogelijkheid van een stadsprovincie
gebiedt nu dat er helderheid komt. Het feit dat het gemeentebestuur van Vleuten-De
Meern collegiaal en constructief bleef samenwerken met de gemeente Utrecht,
ook tijdens zijn felle offensief tegen de voornemens tot samenvoeging, dwingt
waardering af. Het is inmiddels duidelijk dat onze fractie sterk hecht aan
een versterking van de functie van de centrale stad. Wij menen dat Utrecht
die versterking nodig heeft en daar ligt voor de PvdA-fractie het primaat.
Het belang van Vleuten-De Meern als zelfstandige gemeente is daaraan ondergeschikt,
hoe wrang dat voor sommige bewoners ook is.De PvdA-fractie hecht sterk aan binnengemeentelijke decentralisatie. Wij
vinden het erg belangrijk dat het bestuur dicht bij de burger gebracht wordt.
Dat legt ook verplichtingen aan de stad Utrecht op als deze samenvoeging doorgaat.
De stad Utrecht, en de minister schreef daarover in de nota naar aanleiding
van het verslag, geeft aan bereid te zijn volop mee te werken aan het optimaal
vormgeven van de binnengemeentelijke decentralisatie en van de invloed van
de burger op de directe woon- en leefomgeving. Wij zullen ook nauwlettend
volgen in welke mate de gemeente Utrecht daadwerkelijk ervoor zorgt dat de
burgers zoveel mogelijk direct invloed hebben op hun directe leefomgeving,
of dat nu Vleuten-De Meern, Leidsche Rijn of andere delen van de stad betreft.Alles overwegend, concludeert de PvdA-fractie dat samenvoeging van Vleuten-De
Meern met de stad Utrecht de beste keuze is, al weten wij dat dit voor sommigen
een ernstige teleurstelling is. Naar onze opvatting biedt dit echter voor
de stad Utrecht en de nu samen te voegen gemeenten voor de toekomst de beste
kansen om mensen op een goede manier te huisvesten in gebieden waar ze kunnen
wonen, werken en zich welbevinden.De heer Van den Berg (SGP):Ik vrees dat wij op het punt van de waardering van de grootstedelijke
problematiek bij herindeling het niet eens zullen worden. Dat is wel vaker
gebleken bij herindelingen. Ik hoop echter dat mevrouw Noorman op een ander
punt meer gevoel heeft voor de bestuurlijke aspecten. Kan zij zich voorstellen
dat er, juist in het licht van de voorgeschiedenis van 1995, een groot gevoel
van onbehagen bestaat bij de inwoners van Vleuten-De Meern? Zij poetst dat
namelijk nogal gemakkelijk weg.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Zeker, ik kan mij er iets bij voorstellen. In 1995 dachten de mensen:
dit hebben wij gehad, er is een verdeling gemaakt en nu gaan wij verder, waarbij
alle gemeenten zich volop inzetten. Waarom dan nu een geheel ander voorstel?
Je sluit echter je ogen voor de werkelijkheid als je niet erkent en onderkent
dat het verdwijnen van het regionale bestuur een nieuw licht werpt op de zaak.
In dat kader heb ik al eerder gezegd dat je niet kunt blijven stilstaan bij
1995. De tijd en de ontwikkelingen zijn voortgeschreden. Ik begrijp de teleurstelling
en het verzet en ik heb waardering voor de inventieve wijze waarop men de
Kamer duidelijk heeft gemaakt dat men in Vleuten-De Meern de samenvoeging
niet ziet zitten. Die boodschap is goed overgekomen, maar wij zijn eraan gehouden
een integrale afweging te maken van alle facetten. En daar horen ook de facetten
bij die een rol voor Utrecht als regio spelen.De heer Van den Berg (SGP):Ik begrijp dat de ontwikkelingen niet stilstaan, dat zie ik zelfs. Miskent
u echter niet de context waarin de afspraken van 1995 duidelijk zijn geplaatst?
Dit was een toereikende oplossing waardoor men de indruk mocht hebben –
en ik doel op de gewekte verwachtingen en het vertrouwen – dat hiermee
de herindeling van de baan was. Daarover hoor ik u niet.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Miskent u dan niet de context waarbinnen de afspraak was gemaakt, namelijk
een regionaal bestuur?Ik ga over naar Maartensdijk. Mijn fractie deelt de opvatting van de provincie
en de regering dat een sterke buffergemeente rond Utrecht wenselijk is. De
voorgestelde samenvoeging van Maartensdijk en De Bilt voorziet daarin. Het
pleidooi voor de Noorderparkgemeente is sympathiek, maar in de ogen van de
PvdA-fractie niet levensvatbaar, gezien de grootte van de dan te vormen zelfstandige
gemeente en de bestuurskracht daarvan. Uitstel, waarom de leden Van den Berg
en Mosterd via een amendement vragen, lijkt mij niet juist. Het is wenselijk
dat op afzienbare termijn duidelijkheid komt over de positionering van de
gemeenten. Het is waar dat een strategische beleidsvisie een meerwaarde kan
opleveren. Op zichzelf lijkt mij dat een bruikbaar instrument, maar de uitkomst
daarvan is onzeker, zeker als die over de provinciegrenzen heen gaat. Als
je het echt goed wilt doen, moet je dat ook doen. Wij geven op dit moment
een hogere prioriteit aan versterking van de bestuurskracht. Dat betekent
dat wij een voorstander zijn van samenvoeging met De Bilt.De wijze waarop in het voorstel van de regering Maartensdijk is opgedeeld,
acht mijn fractie een vreemde figuur. De toevoeging aan Maarssen van een beschermd
natuurgebied met 1500 inwoners wordt nauwelijks beargumenteerd. Het opsplitsen
van Maartensdijk kan in onze ogen moeilijk gerechtvaardigd worden door een
43 jaar geleden geldende gemeentegrens. De oriëntatie van Westbroek op
Maartensdijk is ongeveer even groot als op Maarssen. De gemeente zelf zegt
dat het voorstel van de minister de slechtst denkbare variant is van alle
voorstellen. Dat alles overwegende heb ik in samenwerking met een aantal collega's
een amendement ingediend dat ertoe leidt dat Maartensdijk in zijn geheel aan
De Bilt wordt toegevoegd. Het amendement is medeondertekend door de VVD, D66
en GroenLinks.Mijn fractie heeft met enige zorg gekeken naar de ontwikkeling van de
noordkant van de N230. Dat is het gebied van Utrecht dat grenst aan Maartensdijk,
dat kleine strookje groen dat bij Utrecht hoort. Juist daar is de overgang
tussen de Utrechtse bebouwing, de provinciale weg en het te beschermen groene
 landschap risicovol. Welke waarborgen zijn er dat deze Utrechtse
strook niet dichtslibt met bedrijvigheid en bebouwing die afbreuk doen aan
het groene landschap dat daar direct op volgt?Ik wil een opmerking maken over de samenvoeging van Harmelen en Woerden.
Harmelen heeft qua grootte een te geringe bestuurskracht in de toekomst. Dat
is een hard oordeel, maar tegelijkertijd is er goede reden om aan te geven
dat het wenselijk is dat de bestuurskracht van Harmelen toeneemt. Daarnaast
is een stevige bufferfunctie nodig ten opzichte van de centrumgemeente, zoals
ook voor Maartensdijk geldt. Een samenvoeging met Woerden ligt dan voor de
hand. Woerden en Harmelen liggen in het Groene Hart. Dit kwetsbare gebied
vraagt om bescherming en strikte beperkingen. Wij hebben er in het verslag
een aantal indringende vragen over gesteld. De minister zegt toe – zo
heb ik het gelezen – dat er in het gebied tussen Harmelen en Woerden
een aangescherpt restrictief beleid zal gelden, dat het gebied open en groen
moet blijven en dat glastuinbouw vanuit Leidsche Rijn alleen ten oosten van
Harmelen zal worden toegestaan. Wij hechten daaraan, want het landschappelijke
gebied van het Groene Hart moet overeind blijven.Op de vraag waarom de grenscorrecties Lage Weide-Maarssen en Rijnenburg-Nieuwegein
niet in dit wetsvoorstel worden meegenomen, zegt de regering dat deze grenscorrecties
een provinciale aangelegenheid zijn en daarom niet zijn meegenomen. Overigens
geeft de regering in de nota naar aanleiding van het verslag wel een inhoudelijke
overweging en houdt zij zelfs een warm pleidooi om de provincie te steunen
in het voornemen om onmiddellijk na ommekomst van deze wet tot deze grenscorrecties
over te gaan. Toch blijft deze gang van zaken, hoewel formeel correct, iets
onbevredigends hebben. Hier spreken wij over de herindelingen, maar eigenlijk
richten wij ons op een andere agenda, waarvan wij wel weten wat de bedoeling
is, maar die een separate besluitvorming krijgt. De vraag is of dit in de
ogen van de minister de meest gelukkige gang van zaken is. Als die grenscorrectie
zo nodig en wenselijk is, had die dan niet onderdeel van deze besluitvorming
moeten of kunnen zijn? In hoeverre brengt deze gescheiden besluitvorming extra
werk met zich? Kunnen de invoeringsdatum en de wijziging van de plankaart
werkelijk zonder dubbelslag gelijklopen met het wetsvoorstel dat wij hier
behandelen?Het verzet uit Nieuwegein en Rijnenburg wordt steeds luider. Door sommigen
wordt een mogelijke bebouwing als bedreiging gezien. De minister zegt dat
Nieuwegein in het verleden zelf ambities heeft gehad om dat terrein te bebouwen.
Hij suggereert in zijn antwoord dat het openblijven van het gebied als argumentatie
om Rijnenburg niet toe te voegen aan het Utrechtse een gelegenheidsargument
is; hij zegt het niet zo, maar dat zou je er wel uit kunnen lezen. Ik vraag
de minister waarom juist nu die overheveling van Rijnenburg zou moeten plaatsvinden.
Wat is de prognose als het gaat om toekomstige bebouwing of zelfs gebruik
als industriegebied?De heer Hoekema (D66):Ik deel de procedurele bezwaren van mevrouw Noorman tegen het koppelen
van een grenscorrectie en een wetsvoorstel. Zij zei eerst dat zij had gelezen
dat het kabinet overtuigd was door de provinciale argumentatie voor de grenscorrectie
inzake Rijnenburg. Maar nu zegt zij zelf er nog niet helemaal van overtuigd
te zijn. Is zij met mij van mening dat het moeilijk is om nu al een uitspraak
te doen over de bestuurlijke indeling van Rijnenburg, voordat wij weten wat
de ruimtelijke bestemming ervan wordt? Wringt dat niet een beetje?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Die vraag stel ik de minister. Maar u en ik weten allebei dat, als de
provincie morgen vindt dat het moet, het tot het provinciaal domein behoort
om die beslissing te nemen. Als wij nu "nee" zeggen, kan zij morgen "ja" zeggen.
Als wij nu "ja" zeggen, kan zij morgen "nee" zeggen. Dat is de werkelijkheid.
Toch blijft mijn vraag aan de minister in dat kader staan.Noorman-den UylDe PvdA-fractie is wat de financiën betreft tevreden over het feit
dat gemeenten in het kader van herindelingen meer geld krijgen. De vraag is
echter welke gemeenten bij deze voorstellen het geld krijgen nu de uitkering
niet is bedoeld voor de grootste gemeente die onderdeel van de herindeling
uitmaakt. Daarop krijg ik graag nog wat verduidelijking.Ik ben mijn verhaal begonnen met de vraag naar het nut van gemeentelijke
herindeling. Het mag na mijn betoog duidelijk zijn dat het nut van gemeentelijke
herindeling voor de PvdA-fractie ligt in het voorkomen van nieuwe kwetsbaarheden,
in het creëren van een vitale toekomst in, in dit geval, met name stedelijke
 gebieden. Ik wil iets meegeven dat ook iets te maken heeft
met de betrekkelijkheid van hetgeen waarmee wij bezig zijn, hoe belangrijk
het ook in de gevoelens, de overwegingen en emoties van velen is. Het gaat
om een gedicht van Marsman met als titel "Polderland": Ik loop
door 't polderlandonder den hellen regen;oneindig is het
land,oneindig zijn de wegen,die naar de kimmen gaan;in lage hemelstrekenheerst tussen zwarte krekenhet mistig
licht der maan.o, dertigstromenland,het volk dat u bewoont,versombert in krakelendie geld en God verdelen,purper en doornenkroon.oneindig is het land,oneindig zijn
de wegendie naar de kimmen gaan;ik loop den morgen tegenin 't mistig licht der maan.De heer Mosterd (CDA):Voorzitter! Iedere rechtgeaarde bestuurder ziet graag een grote betrokkenheid
van burgers bij het bestuurlijk gebeuren. Over die betrokkenheid van burgers
hoeft bij dit voorstel voor de herindeling van Utrecht niet te worden geklaagd.
Typerend is echter dat het veelal gaat om afwijzende reacties uit het gebied,
terwijl het streven van de regering er juist op gericht is om door deze herindeling
knelpunten in het bestuurlijk functioneren van de gemeenten te voorkomen.
Kennelijk lukt het nog onvoldoende om duidelijk te maken welke zaken voor
de burger concreet beter zullen gaan lopen. Ook wetenschappelijke publicaties
over herindelingen in het verleden geven daarvoor onvoldoende aanknopingspunten.De leden van de CDA-fractie vragen zich af waarom zij, met dezelfde doelen
voor ogen als de regering, tot heel andere keuzes komen in dezen. Wij denken
dat de uitgangspunten van het algemene herindelingsbeleid van de regering
hieraan ten grondslag liggen. In tegenstelling tot de regering vinden de leden
van mijn fractie dat in veel gevallen samenwerking wel een alternatief kan
zijn voor gemeentelijke herindeling. Verder vinden de leden van mijn fractie
dat het niet altijd nodig is dat gemeenten in staat zijn alle tot hun verantwoordelijkheid
behorende taken en bevoegdheden zelfstandig uit te voeren. Deze twee uitgangspunten
van het regeringsbeleid maken het grote verschil met de uiteindelijke uitkomst
van de besluitvorming binnen de regering en andere partijen en binnen de fractie
van het CDA.Voorzitter: WeisglasDe heer Mosterd (CDA):Mijnheer de voorzitter! In de visie van de regering zal een centrumstad
steeds opnieuw extra grond van de buren nodig hebben om de functie van centrumstad
te kunnen waarmaken. Dit zal zelfs zover kunnen gaan, dat de regering vindt
dat de centrumstad ook aan bijvoorbeeld natuurontwikkeling op eigen grondgebied
moet kunnen doen, waardoor een herindeling nodig is. De CDA-fractie wijst
herindeling zeker niet altijd af, maar zij wil intergemeentelijke samenwerking
volop de kans geven als de regio dat wenst en dat positief oppakt. In recente
publicaties van prof. Van den Berg van de VNG en prof. Elzinga wordt nadrukkelijk
aandacht gevraagd voor deze intergemeentelijke samenwerking. De CDA-fractie
wijst nogmaals op de druk die de uitgangspunten van het regeringsbeleid leggen
op intergemeentelijke samenwerking. Onder dit beleid zal samenwerking voor
de kleinere gemeenten vroeg of laat uitmonden in samenvoeging met de centrumgemeenten.Het versterken van de te kleine gemeenten is ook een uitgangspunt van
het herindelingsbeleid van de regering. De leden van mijn fractie vragen zich
af of de regering wel voldoende oog heeft voor het geheel andere takenpakket
van zo'n kleinere gemeente. Ontwikkeling van bepaalde nieuwe functies vindt
daar nauwelijks plaats. Het gaat vaak om het beheer en het behoud van een
bestaande kleine gemeente. Voor bepaalde taken kan men, als het bestuur dat
goed oppakt, gemakkelijk derden inhuren. Is het in de ogen van de regering
nog steeds zo dat een kleine gemeente in staat moet zijn om de tot haar verantwoordelijkheid
behorende taken en bevoegdheden zelfstandig uit te voeren?Medebetrokkenheid van burgers bij hun leefomgeving kan volgens de regering
ook binnen een grote heringedeelde gemeente via decentralisatie en deconcentratie
worden bevorderd. De CDA-fractie ontkent dit niet, maar wijst wel op de vele
gevallen waarin de betrokkenheid na herindeling extra is teruggelopen. In
hun schriftelijke inbreng hebben de leden van de CDA-fractie er reeds op gewezen
dat onderzoek uitwijst dat de verwachte voordelen, efficiencywinst en een
slagvaardig bestuur, in de praktijk vaak erg tegenvallen, terwijl de betrokkenheid
van de burger, die wij allemaal heel belangrijk vinden, bij de heringedeelde
gemeente lager is dan bij de oorspronkelijke gemeente. Verder zien wij vaak
dat de bureaucratie juist toeneemt. Voor mijn fractie is dat een extra reden
om terughoudendheid te betrachten bij herindelingen. Pas wanneer het nut van
de herindeling ook voor niet-bestuurders klip en klaar is, is acceptatie onder
de burgers gemakkelijker te verkrijgen. Wanneer wij alleen bestuurlijke argumenten
op een hoog abstractieniveau gebruiken, bijvoorbeeld dat het goed is voor
het oplossen van de grootstedelijke problematiek, dan geeft dat geen draagvlak
voor de beslissingen die wij nodig hebben. Daardoor wordt juist eerder de
apathie bij de burger vergroot.Ik kom toe aan de centrumstad en de regio. Het samenvoegen van Vleuten-De
Meern met Utrecht brengt met zich mee dat de meeste stedelijke functies integraal
door het gemeentebestuur van Utrecht kunnen worden uitgevoerd. Een alternatief
voor de stadsprovincie, zegt de regering. De regering zegt zelf dat het Bestuur
regio Utrecht (BRU) zich vanaf 1995 heeft ontwikkeld als een kleine, maar
krachtige organisatie van regionale afstemming en uitvoering van projecten.
Positieve resultaten worden genoemd bij verkeer en vervoer, ruimtelijke ordening,
volkshuisvesting en economische ontwikkeling. Bewijst de regering hier zelf
eigenlijk niet dat een goede aanpak van intergemeentelijke samenwerking kan
leiden tot een oplossing van de problematiek rond de grote stad, en dat dat
niet alleen noodzakelijkerwijs moet gebeuren via een samenvoeging van de twee
gemeenten? Kan de regering een aantal grootstedelijke problemen met name noemen
die wel opgelost worden bij dit herindelingvoorstel en niet bij intergemeentelijke
samenwerking? Ik kom toe aan strategische gebiedsperspectieven. De minister heeft de
neiging de mening te delen dat het opstellen van de strategische gebiedsperspectieven
te traag verloopt en dit zou een serieuze risicofactor zijn.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):U zet zich in voor intergemeentelijke samenwerking, wat ik op zich waardeer.
Maar waarom dacht u dat we de Wet gemeenschappelijke regelingen intrekken?
Omdat blijkt dat dat leidt tot gefragmenteerd en geïsoleerd beleid, en
tot onvoldoende integratie en sturing. Tegelijkertijd hoor ik u nu een pleidooi
houden voor intergemeentelijke samenwerking. Dat is toch strijdig?De heer Mosterd (CDA):Ik weet niet of dat er zoveel mee te maken heeft. Ik heb verwezen naar
datgene wat de regering zelf zegt over samenwerking in het Utrechtse, die
de afgelopen jaren tot stand is gekomen. Daarover is iedereen lovend; dat
was een vorm van intergemeentelijke samenwerking. Wanneer we daar bepaalde
druk op willen of moeten zetten, is dat een reden om te zeggen: akkoord, want
de problematiek moet wel worden opgelost. Ik noem als voorbeeld huizen die
wel gebouwd moeten worden, en op een goede manier, terwijl er ook een goede
verdeling moet zijn. Maar is daarvoor per se de herindeling nodig? Ik pleit
daarom inderdaad voor een goede intergemeentelijke samenwerking.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Maar die afspraken over intergemeentelijke samenwerking zijn toch ontstaan
in het licht van een regionaal bestuur?De heer Mosterd (CDA):Is het noodzakelijk dat daaraan alles wordt opgehangen?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Uw fractie vond dat vanaf 1990 bij de behandeling van BON-1, -2 en -3.De heer Mosterd (CDA):Kunnen we nu zeggen dat alles wat is afgesproken over Vleuten-De Meern
voorbij is, of zijn we zo inventief om ook daar nieuwe samenwerking te vinden,
gesteund door de gemeenten en leidend tot het gewenste resultaat?Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Maar waarom bent u dan voor afschaffing van de Wet gemeenschappelijke
regelingen als een gepasseerd sturingsmodel?De heer Mosterd (CDA):Dat punt kan ik hier niet bij betrekken. Wij zien wel degelijk dat er
andere vormen van samenwerking mogelijk zijn die ook meer terugkoppeling hebben
naar de democratisch gekozen organen. Maar ik zie niet in waarom het standpunt
met betrekking tot de Wet gemeenschappelijke regelingen automatisch dit grote
gevolg moet hebben voor de herindeling.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Gaat u even terug in uw herinnering: we hebben de miniprovincies gehad,
de gewesten, de agglomeratiegemeenten, de stadsprovincies, de intergemeentelijke
samenwerking en de Wet gemeenschappelijke regelingen. Alles hebben we op de
schroothoop gegooid. Er blijft maar één sturingsmodel over,
en dat is herindeling.De heer Mosterd (CDA):Dat is mij veel te gemakkelijk. Ik kan ook zeggen: terugkijkend naar 1995
zie ik dat door een bepaalde manier van samenwerking hier een grote Vinex-taak
door twee gemeenten heel goed is opgepakt. Ik constateer dat er dus wel degelijk
een heel goede vorm van intergemeentelijke samenwerking mogelijk is en dat
niet alles naar de schroothoop hoeft op dat punt.Ik was gebleven bij de strategische gebiedsperspectieven. Wij vragen ons
af aan welke risico's wat dit betreft wordt gedacht. Wij hadden graag gezien
dat ook Harmelen en Maartensdijk waren betrokken bij de opstelling van de
strategische gebiedsperspectieven.De provinciale grenscorrecties voor Lage Weide en Rijnenburg zijn correct,
gelet op mogelijkheden die de Wet Arhi het provinciaal bestuur biedt. Toch
schept het verwarring bij burgers wanneer er verschillende procedures naast
elkaar lopen. Nu deze grenscorrecties toch in het voorstel worden genoemd,
vraag ik de minister, gelet op de ontsluiting van Rijnenburg via die grote
wegen, of de oriëntatie op Utrecht wel zo voor de hand ligt. Moet die
niet veel meer liggen op het Nieuwegeinse?Dan Utrecht en Vleuten-De Meern. De minister zegt dat het zwaartepunt
voor de argumenten van het wetsvoorstel, naast het bouwproces van Leidsche
Rijn, vooral is gelegen in de gevolgen van die ontwikkeling voor de grootstedelijke
problematiek en het bieden van een toekomstgericht bestuurlijk perspectief
voor de stad Utrecht. Met de herindeling, aldus de minister, wordt een toekomstgerichte
oplossing geboden voor het realiseren van integraal lokaal beleid. Waarom,
zo vraagt de CDA-fractie zich af, golden deze argumenten vijf jaar geleden
kennelijk veel minder sterk? Toen kon deze grootstedelijke ontwikkeling binnen
die context wel goed door twee zelfstandige gemeenten worden uitgevoerd. Nu
is in de praktijk echter duidelijk geworden dat het werkt, zowel in Vleuten-De
Meern als in Utrecht. De CDA-fractie vindt, gelet op de wijze waarop Utrecht
en Vleuten-De Meern ieder afzonderlijk en gezamenlijk de grootschalige Vinex-taak
hebben aangepakt en nog steeds uitvoeren, gelet op de goede mogelijkheden
tot verdere intergemeentelijke samenwerking, gelet op de in het verleden van
overheidswege aangestuurde ontwikkeling van Leidsche Rijn door twee zelfstandige
gemeenten, en gelet op de verwachtingen van de burgers van Vleuten-De Meern
en hun verzet, dat nu niet tot samenvoeging van Vleuten-De Meern en Utrecht
moet worden overgegaan. Om die reden heeft de CDA-fractie samen met de SGP-fractie
een amendement-Mosterd/Van den Berg ingediend. Dat amendement beoogt Vleuten-De
Meern als zelfstandige gemeente te laten voortbestaan.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Ik kan mij het standpunt van de CDA-fractie goed voorstellen,
maar waarom wordt dit amendement ingediend? Is het denkbaar dat dit amendement
wordt aangenomen, terwijl de rest van het voorstel overeind blijft?De heer Mosterd (CDA):Dat weet ik niet, maar ik ben het met de heer Van Beek eens dat dit een
heel belangrijk onderdeel van het wetsvoorstel is. Er zitten nog andere punten
in het wetsvoorstel, maar dit is een hoofdpunt. Daar hebben wij zoveel bezwaar
tegen dat wij meenden met een amendement te moeten komen.De heer Van Beek (VVD):Er worden drie amendementen ingediend, betrekking hebbend
op drie herindelingen. Is het denkbaar dat je Vleuten-De Meern buiten de herindeling
laat, terwijl je doorgaat met Harmelen en Maartensdijk? Ik begrijp die techniek
niet, want ik zou in dat geval gewoon tegen het wetsvoorstel zijn. Dan is
dat duidelijk. Het is ook duidelijk als de heer Mosterd daar op onderdelen
tegen is, maar ik heb nu het gevoel dat hij tegen het wetsvoorstel is, maar
dit ook nog eens in amendementen neerlegt.De heer Mosterd (CDA):Ik kom op de andere onderdelen van het wetsvoorstel nog terug, maar wij
hebben onze bezwaren tegen dit punt kenbaar willen maken in het amendement.De heer Van Beek (VVD):Ik wacht het vervolg even af, voorzitter.De heer Mosterd (CDA):Maartensdijk is een kleine gemeente met een prachtig open buitengebied.
De gemeente zelf wil en kan op het gebied van woningbouw en industrie niet
groeien. Zij heeft wel bewezen de gemeente in de toekomst op een goede manier
te kunnen besturen en beheren. Een grote meerderheid van de bevolking wenst
dat ook. De bevolking is tevreden over het voorzieningenniveau. Door een zelfstandig
Maartensdijk worden geen provinciale plannen of rijksplannen gefrustreerd.
De structuur van de gemeente is heel anders dan de structuur van Maarssen
of van de gemeente De Bilt. Om deze redenen lijkt het de leden van de CDA-fractie
niet wenselijk om Maartensdijk te verdelen tussen De Bilt en Maarssen. Wij
vinden het een goede zaak indien de herindeling van Maartensdijk voorshands
wordt gestopt en wordt bezien welke mogelijkheden voor deze gemeenten voortvloeien
uit de strategische gebiedsperspectieven van de provincie Utrecht. Daarom
heeft mijn fractie het amendement-Van den Berg/Mosterd gesteund, waarmee wordt
beoogd Maartensdijk buiten de herindeling te houden.De CDA-fractie vindt de passage in de nota naar aanleiding van het verslag,
pagina 21, opmerkelijk: "Hoewel een goed beheer van het Noorderparkgebied
noodzakelijk is, is het niet zo dat dit alleen in één "bestuurlijke"
hand gerealiseerd kan worden." De CDA-fractie onderschrijft die denklijn van
harte, maar is deze niet op een andere schaal van toepassing op de problematiek
van Leidsche Rijn?De heer Hoekema (D66):De CDA-fractie stelt dus voor om Maartensdijk uit de herindeling te houden
en de toekomst daarvan te koppelen aan de toekomst van het gebied rond de
plassen. Welke garantie heeft de heer Mosterd dat de strategische gebiedsoriëntatie
binnen afzienbare tijd tot resultaten leidt? In het algemeen schiet het niet
erg op in de provincie Utrecht met die gebiedsoriëntatie. Dat schrijft
de minister ook. Hij is daar een beetje ontevreden over.De heer Mosterd (CDA):De minister heeft dat gezegd; daarover ben ik het met de heer Hoekema
eens. De minister zal hierop in zijn antwoord ingaan.Onze fractie is ervoor omdat hierbij meer wordt uitgegaan van de inhoudelijke
benadering. Straks gaat het leeuwendeel van Maartensdijk naar De Bilt. Door
het amendement gaat het misschien wel helemaal naar De Bilt. Is dat nu de
meest voor de hand liggende oplossing? Daarom sta ik achter het amendement.Harmelen en Woerden. De minister schrijft dat hij het van belang vindt
dat het deel van het Groene Hart dat grenst aan de grote stad, wordt bestuurd
door een krachtige gemeente. De leden van de CDA-fractie zien dat niet zo
duidelijk. Wat bedoelt de minister met dat krachtige? Kan hij dat toelichten?
Waarschijnlijk bedoelt hij een grotere gemeente. Natuurlijk, een krachtig
bestuur is altijd goed. Er zijn kleine gemeenten met een krachtig bestuur
en er zijn kleine gemeenten met een niet krachtig bestuur. Dat geldt ook voor
grote gemeenten. Misschien is er een betere relatie tussen de omvang van de
gemeente en de kracht van het ambtelijk apparaat. Heeft een kleine gemeente
echter een krachtig politiek bestuur, dan moet zij ook in staat zijn om op
het juiste moment de juiste maatregelen te nemen, zodat de ambtelijke versterking
er wel is. Wij vragen ons af waarom de gemeente daarvoor zoveel moet worden
vergroot. Raakt het Groene Hart de grote stad, dan zal de regiogemeente een
restrictief beleid moeten voeren om het Groene Hart te behouden. Dat is duidelijk.
Waarom zou een kleine gemeente dat restrictieve beleid niet kunnen voeren?
Wat betekent het wanneer die gemeente veel krachtiger is? Ik haal de woorden
aan van de vorige minister van Binnenlandse Zaken: wanneer de jas van de centrumgemeente
te veel gaan knellen, zal via politieke besluitvorming in Den Haag, als daar
een meerderheid voor is, toch een herindeling plaatsvinden; het maakt dan
niet uit of die gemeente krachtig is of niet. Deze zaken erbij betrekkend,
vragen wij ons af waarom hier zo hard wordt ingezet op de krachtige gemeente.De minister is van mening dat de schaal van de gemeente Harmelen, waarbinnen
een noodzakelijk veranderingsproces moet plaatsvinden, onvoldoende mogelijkheden
biedt voor een adequate uitvoering van de lokale taken van de gemeente in
de toekomst. Welke taken bedoelt de minister dan? Bedoelt hij toekomstige
ruimtelijke taakstellingen die de gemeenschap heel sterk kunnen veranderen?
Dat is ons niet geheel duidelijk.Terugkijkend op het amendement-Van den Berg/Mosterd over Maartensdijk
en de plannen overwegende voor het strategisch gebiedsperspectief, waarbij
wij graag Harmelen, Woerden en Maartensdijk willen betrekken, hebben wij besloten
om ook een amendement in te dienen om Woerden en Harmelen zelfstandig te houden.
Dat amendement wordt gesteund door de heer Van den Berg van de SGP en door
de fractie van GroenLinks.Over andere voorstellen voor herindeling zal de regering misschien wel
eens een positiever geluid van onze fractie horen, maar wij hebben en houden
veel kritiek op het herindelingsvoorstel voor Utrecht. Als wij deze niet hadden,
waren wij niet met zoveel amendementen gekomen, dat zal duidelijk zijn.Laat ik nog een paar positieve dingen noemen. De minister vindt de financiële
aspecten van de herindeling sober en wil daar wat aan doen. Ik wil hem daar
van harte in steunen. De CDA-fractie heeft er begrip voor dat de regering
haast maakt. Hoe wij er ook over denken, wanneer de minister een heel ander
standpunt inneemt dan wij, hebben wij als bestuurders samen de wens dat de
onduidelijkheid hierover snel opgelost wordt. Een ander punt van overeenstemming
is dat wij bij aanvaarding van dit wetsvoorstel een keuze
willen maken voor een zittingsduur van vijf jaar en vier maanden.Ik heb aan het begin gepoogd te laten zien waar het vandaan komt dat wij
op zoveel punten tegen zijn. Ik denk dat wij verschillende vertrekpunten hebben.
Dat heeft geresulteerd in het standpunt dat ik namens mijn fractie naar voren
heb gebracht. Gelet op het verzet van de bevolking tegen deze herindelingen,
de waarschijnlijk negatieve gevolgen voor de betrokkenheid van de burgers
bij het openbaar bestuur, de in het verleden gemaakte afspraken met Vleuten-De
Meern, de strategische gebiedsplannen van de provincie Utrecht die in ontwikkeling
zijn, en het voorhanden zijn van andere samenwerkingsmogelijkheden die veel
minder verzet bij de burgers oproepen, blijft mijn fractie grote moeite houden
met het onderhavige voorstel.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Wij spreken voor het eerst in deze Kamer met minister De Vries
over gemeentelijke herindeling. Ik kan mij niet voorstellen dat de minister
blij is met dit onderdeel van de erfenis van zijn voorganger. De start in
de Eerste Kamer met Twentestad was al niet echt vrolijk voor hem, maar ik
kan mij niet voorstellen dat hij dit wetsvoorstel gaarne als eerste herindelingsvoorstel
in deze Kamer wil verdedigen, gelet op de voorgeschiedenis.Ik heb in de loop van mijn parlementaire loopbaan vele herindelingsvoorstellen
behandeld, waarbij ik vaak om beleidsmatige redenen van mening moest verschillen
met de regering. Zoals bekend, hecht mijn fractie aan het voortbestaan van
ook wat meer kleinschalige gemeenten vanwege het grote belang van de gemeente
als gemeenschap. Over de omvang ervan kun je discussiëren, maar schaalvergroting
is niet per definitie een panacee voor alle kwalen.Bij mijn bestrijding van dit voorstel gaat het daar niet om. Ik heb zelden
een wetsvoorstel gezien dat zo slecht onderbouwd was en zo'n slechte motivering
had als dit wetsvoorstel. Ik vind het heel triest om dat te moeten constateren.
Het gaat om een aantal bij elkaar geraapte gelegenheidsargumenten en er is
geen sprake van consistentie, ook niet in vergelijking met de plannen voor
de rest van Utrecht. Wie de oorspronkelijke herindelingsplannen van de provincie
Utrecht beschouwt, ziet immers dat daarvan heel weinig is overgebleven. Veel
gemeenten zijn gehoord in het open overleg, maar uiteindelijk bleven enkele
gemeenten over die voor herindeling in aanmerking kwamen. Dat zegt op zich
al heel wat. Wie daarnaast bedenkt dat de samenvoeging van Vleuten-De Meern
en Utrecht het uiteindelijke en schamele alternatief is voor wat ooit de stadsprovincie
Utrecht had moeten worden, kan zich voorstellen dat men zich in allerlei bochten
moet wringen om dit wetsvoorstel als een goed voorstel voor herindeling te
kunnen profileren.Wij twijfelen ernstig aan de consistentie van de onderbouwing. Elders
in de provincie wordt gewerkt met strategische gebiedsperspectieven. Ik kan
het overigens niet helpen dat de afkorting daarvan "SGP" is. Het begrip "SGP"
komt dus nogal eens terug in de achterliggende stukken; dat doet mij uiteraard
deugd, maar wij moeten daarbij goed onderscheiden over welke SGP het steeds
gaat. Dat zal de minister echter goed in de gaten hebben.De voorzitter:U kunt, als u dat makkelijker vindt, een van de twee afkortingen steeds
voluit uitspreken.De heer Van den Berg (SGP):Ik zal ervoor zorgen dat er in ieder geval door mijn toedoen geen verwarring
ontstaat. Ook overigens zal dit zich vanzelf wijzen.Minister De Vries:U denkt toch wel strategisch?De heer Van den Berg (SGP):Dat doen wij; dat is bekend.Elders in de provincie Utrecht wordt dus gewerkt met strategische gebiedsperspectieven.
Die benadering spreekt mijn fractie aan. Waarom is daar in dit geval niet
voor gekozen? Ik zal daar straks bij de verschillende concrete voorstellen
op terugkomen.Een ander punt dat mijn fractie erg bezighoudt, is de zorgvuldigheid van
de voorbereiding van deze voorstellen. Het valt op dat bij alle drie gemeenten
sprake is geweest van duidelijke uitspraken van de commissie van onafhankelijke
deskundigen en dat de regering die uitspraken in alle gevallen naast zich
neerlegt. Met uitzondering van collega Schutte heb ik mijn collega's daar
nauwelijks over horen spreken; ik hoop dat de sprekers na mij hier wel aandacht
aan zullen besteden. Dit is een overduidelijk voorbeeld van het stelselmatig
onderuit halen door de regering van wat de Kamer destijds met de commissie
van onafhankelijke deskundigen voor ogen stond. Ik kan het niet anders zeggen,
want er is niets met die oordelen gedaan. Op het punt van Vleuten-De Meern
lees ik: "De door de provincie gekozen aanpak getuigt van willekeur en ongelijke
behandeling". Dat geldt ook voor Maartensdijk en Harmelen. De regering zegt
daar eigenlijk niets over. Ik moet erop wijzen dat in de Wet Arhi nog steeds
sprake is van de commissie van onafhankelijke deskundigen. Het is bekend dat
mijn fractie betreurt dat die commissie gaat verdwijnen, maar als de regering
er op deze manier mee omgaat, heeft die commissie weinig waarde; dat komt
echter volledig voor verantwoordelijkheid van de regering. Mijn fractie hecht
zeer aan die onafhankelijke toets naar de zorgvuldigheid en zuiverheid van
de procedure. Ook dit instrument wordt door het beleid van de regering in
feite tandeloos gemaakt.De heer Van Beek (VVD):Bent u het met mij eens dat de onafhankelijke adviescommissie een functie
heeft voordat de provincie tot besluitvorming komt? In wezen is het dus een
advies dat gebruikt kan worden door provinciale staten ten aanzien van het
daar voorliggende voorstel. Daarna, wanneer de provinciale staten dat advies
meegewogen hebben, heeft dat advies echter zijn functie gehad.De heer Van den Berg (SGP):Ik moet het helaas met u oneens zijn. Het advies van die commissie heeft
ook duidelijk een speerpunt in de richting van de centraal verantwoordelijke
autoriteiten. De staatssecretaris voorzag die adviezen toch niet voor niets
van een kanttekening? Dat gebeurde vooral in de vorige kabinetsperiode, door
de staatssecretaris die toen dit beleidsterrein behartigde. Het advies richt
zich dus echt niet alleen tot de provincie; het geeft een oordeel over de
zuiverheid van de procedure. Als de provincie bovendien eigenlijk
niet in de geest van die uitspraken handelt, is het onze verantwoordelijkheid
om daar iets mee te doen. Ik heb die discussie destijds meegemaakt bij de
oorspronkelijke Wet Arhi. De bedoeling van de instelling van die commissie
van onafhankelijke deskundigen was om gemeenten een zekere waarborg te geven
dat zij niet, om welke reden dan ook, vermalen zouden worden in de procedure
en dat zij ergens op konden terugvallen. Als er echter op provinciaal of rijksniveau
in feite niets mee wordt gedaan, heeft dit instrument geen enkele waarde en
doen wij de wet ook geen recht. Ik vind dat een ernstige zaak.De heer Van Beek (VVD):Ik weet niet waar de heer Van den Berg vandaan haalt dat er niets is gedaan
met de adviezen. Er is door de toenmalige staatssecretaris een oordeel over
gegeven en deze adviezen hebben een functie gehad bij de besluitvorming op
provinciaal niveau. Deze commissie treedt ook op nadat het college van gedeputeerde
staten een voorstel heeft geformuleerd, maar voordat provinciale staten een
besluit nemen. Nadien hebben deze adviezen volgens mij geen specifieke functie
meer in het wetgevend proces tussen Kamer en regering. Natuurlijk hebben wij
wel een oordeel over hetgeen zich in het gebied heeft afgespeeld, maar het
gaat mij nu om de vraag op welk moment de adviezen specifiek tot gelding zouden
moeten komen.De heer Van den Berg (SGP):Inderdaad wordt vaak het argument gebezigd (dat is ook het systeem van
de wetgeving) dat er uiteindelijk in de Kamer een politiek oordeel wordt geveld,
ook over de zorgvuldigheid van de voorbereiding, maar wij hebben niet voor
niets juist in verband met de zorgvuldigheid die commissie ingeschakeld. Wat
ik in deze fase van mijn betoog beoog te zeggen is dat de zorgvuldigheid in
de voorbereiding niet volledig recht wordt gedaan, zo niet ontbreekt. Dat
blijkt toch uit het vervolg van de procedures? Ik verwijs naar de gang van
zaken bij Vleuten-De Meern, waar volgens mij aan de zorgvuldigheid geen recht
wordt gedaan, ook in het licht van de oorspronkelijke benadering en gelet
op hetgeen de commissie heeft uitgesproken.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Ik proef enigszins uit uw betoog dat de commissie van deskundigen een
soort arbitrage- of beroepscommissie zou zijn, of een hoger oordeel zou vellen.
Niets is echter minder waar. Het is niet meer of minder, op grond van artikel
285 Gemeentewet, dan een adviescommissie die een advies geeft ter voorbereiding
van het oordeel van de minister. Dit advies heeft ook zijn plek gehad. Punt.De heer Van den Berg (SGP):Ik herinner mij zeer levendig de discussie die heeft geleid tot de instelling
van deze commissie. Het was wel degelijk de bedoeling om hiermee te komen
tot een toets die in zekere mate onafhankelijk zou zijn. Verder heb ik bij
voorgaande herindelingsvoorstellen steeds bewust gewezen op de uitspraken
van deze commissie. Tot mijn grote droefheid is echter in bijna alle gevallen
de uitspraak van deze commissie niet gehonoreerd en zeker door de vorige staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken voortdurend naast zich neergelegd. Ik kan dat aan de
hand van de stukken aantonen, bijvoorbeeld die over West-Overijssel, Twente
en Limburg. Het was in feite al een surrogaat voor een onafhankelijke objectieve
toets van de zorgvuldigheid van de procedure, want een échte onafhankelijke
toets was het al niet, maar zelfs de resten daarvan blijven in de praktijk
niet overeind. Ik vind dat betreurenswaardig.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Het staat u vrij om het advies van een commissie te gebruiken voor uw
eigen oordeelsvorming, maar u kunt de minister of zijn voorganger niet het
recht ontzeggen om zo'n advies op zijn merites te wegen en tot een eigen oordeel
te komen. Als dat eigen oordeel afwijkt van het advies van de commissie, kunt
u dat de minister niet euvel duiden. U kunt dan ook niet die status aan het
advies van de commissie geven die u er zojuist min of meer gaf.De heer Van den Berg (SGP):Natuurlijk heeft de minister recht op een eigen oordeel, maar ik constateer
dat in bijna álle gevallen de regering het oordeel van de commissie
naast zich neergelegd heeft. Dan moet ik toch stellen dat afbreuk wordt gedaan
aan de vereiste zorgvuldigheid.Ik wil nog één specifiek punt aan de orde stellen voordat
ik de diverse consequenties van het wetsvoorstel ten aanzien van de betrokken
gemeenten behandel, namelijk de problematiek van de grenscorrecties.De grenswijzigingen van de polder Rijnenburg en het industrieterrein Lage
Weide zijn buiten het wetsvoorstel gehouden. Men heeft hiervoor de provinciale
procedure gevolgd. De regering stelt in de nota naar aanleiding van het verslag
terecht dat dit formeel mogelijk is. Er is echter een nauwe inhoudelijke samenhang
tussen deze beide grenscorrecties en het voorliggende wetsvoorstel. Over deze
problematiek heb ik op 8 februari bij de behandeling van de novelle over de
grenscorrectie met de voormalige minister van BZK gesproken. Ik heb haar toen
als voorbeeld genomen van hoe het eigenlijk niet zou moeten, want als er sprake
is van een inhoudelijke samenhang moeten de grenscorrecties onderdeel uitmaken
van het desbetreffende wetsvoorstel en niet apart in de provinciale procedure
worden behandeld.In zijn antwoord stelde oud-minister Peper duidelijk – ik vond zijn
antwoord op dit punt bevredigend – dat hij geneigd was de samenloop
van grenscorrectie en gemeentelijke herindeling in één pakket
samen te nemen. Het leek hem namelijk merkwaardig om van een grenscorrectie
te spreken als in hetzelfde gebied sprake is van een gemeentelijke herindeling.
Hij zei verder dat hij deze beleidsfilosofie graag uitdraagt. Draagt de huidige
minister van BZK deze filosofie even graag uit?De minister stelt in de nota naar aanleiding van het verslag dat de regering
zich kan voorstellen dat het meer wenselijk wordt geacht herindelingsvoorstellen
in hun totale context te kunnen beoordelen. De minister moet het dan toch
zeker met mij eens zijn dat de grenscorrecties voor Rijnenburg en Lage Weide
onderdeel hadden moeten uitmaken van dit wetsvoorstel. Een samenhangende beoordeling
juist vanuit de filosofie van de grote stad – mevrouw Noorman sprak
hier zojuist al over – vereist dit immers. Ik moet erkennen dat de door
de regering gemaakte keuze formeel mogelijk is, maar ik zet tegelijkertijd
wel heel grote inhoudelijke vraagtekens bij deze benadering. Overigens heb
ik sowieso grote twijfels bij deze grenscorrecties. Ik denk
dan bijvoorbeeld aan de bescherming van het Groene Hart.Vleuten-De Meern-Utrecht is het hart van dit wetsvoorstel. Ik heb al iets
gezegd over de zorgvuldigheid en de voorbereiding. In een interruptie heb
ik verder met mevrouw Noorman gediscussieerd over de bestuurlijke achtergronden
van dit voorstel. Ik verwees daarbij naar wat er in 1995 is gebeurd. Mijn
fractie vindt dat toen op z'n minst de verwachting is gewekt dat de grenscorrectie
van 1995 verdere herindelingsplannen voor de termijn die wij daarvoor in aanmerking
nemen, 25 jaar, van de baan zouden zijn. Die verwachting mocht men hebben
en ik vind wat er nu gebeurt dan ook niet van bestuurlijke zorgvuldigheid
getuigen.Het argument dat in 1995 van een andere context sprake was, gaat niet
op. Als men de stukken naleest en de bestuurlijke uitspraken uit die tijd
nog eens op zich laat inwerken, is het heel duidelijk dat wat er toen is gebeurd,
deze discussie overstijgt. Vleuten-De Meern heeft toen een buitengewoon grote
bereidheid getoond om Utrecht te helpen door mee te werken aan de grenscorrectie.
Deze gemeente deed dat met de gedachte in het achterhoofd dat er door eenieder
vanuit zijn eigen positie en verantwoordelijkheid samengewerkt zou worden
aan de ontwikkeling van deze wijk.Dat er een andere context zou zijn ontstaan door het afblazen van de stadsregio's,
vind ik geen goed argument. Ik ben immers altijd een tegenstander geweest
van het oplossen van regionale bestuursproblemen door een gemeentelijke herindeling.
Voor een dergelijke benadering moet niet worden gekozen. De regionale problemen
behoren niet te worden opgelost door een aanpassing van het lokale bestuur.
Dat is een geheel ander traject, waarop ik ook in verband met Twente en West-Overijssel
heb gewezen. Mijn fractie vindt dat deze weg niet moet worden ingeslagen,
omdat het lokaal bestuur recht moet worden gedaan als bestuurlijke vormgeving
van de lokale gemeenschap. Kortom, vormen van regionaal bestuur moeten niet
worden ondergebracht in het lokale bestuur.De heer Van Beek (VVD):Met deze laatste opmerking ben ik het eens. Ligt het in het geval van
Utrecht echter niet precies andersom? De stad Utrecht kampt immers met het
probleem dat men niet langer de eigen groei binnen de gemeentegrenzen kan
opvangen. De problemen van de stad Utrecht worden daardoor toch zeker het
probleem van de regio?De heer Van den Berg (SGP):Dat zou waar zijn als dat de problematiek zou zijn. Maar dat is niet het
geval. Ik neem aan dat u niet Leidsche Rijn bedoelt want daarover zijn in
1995 afspraken gemaakt. Mevrouw Noorman sprak over de ruimtenood van Utrecht.
Als Leidsche Rijn is voltooid, dan is er in heel Vleuten-De Meern geen vierkante
meter grond meer om Utrecht nog verder te helpen. Iedereen is het daarmee
ook eens. Dat is hier het argument niet. Ik ben het altijd eens geweest met
de benadering van de motie-Remkes: grote steden moeten in beginsel op eigen
grondgebied woningen en industrievestiging realiseren. Dat is thans niet meer
aan de orde. De plannen voor Vleuten-De Meern zijn in een vergaande fase van
uitvoering. Dan houdt het ook op. Dat argument pleit niet voor deze gemeentelijke
herindeling.Ik sprak over de zorgvuldigheid van de procedure, de consistentie van
de redenering. Zijn er dan inhoudelijke argumenten voor de samenvoeging met
Utrecht? Het argument, dat de bestuurlijke regie en aansturing van Leidsche
Rijn in de hand van één gemeente moeten liggen, gaat niet op.
Tot nu toe verloopt de ontwikkeling van Leidsche Rijn voortreffelijk. Als
je eerlijk bent: aan de kant van Vleuten-De Meern nog beter dan die van Utrecht.
Als dit wetsvoorstel van kracht wordt, is het al bijna voor de helft gerealiseerd.
Ik zou niet weten waarom Vleuten-De Meern het Vleutense deel van Leidsche
Rijn niet zo goed zou kunnen beheren. Wanneer Leidsche Rijn is volgebouwd,
heeft Utrecht geen grond meer in Vleuten-De Meern voor volkshuisvestelijke
ontwikkelingen. Overigens zie ik niet hoe door toevoeging van Vleuten-De Meern
de grootstedelijke problematiek als zodanig – gebrek aan sociale samenhang
en sterke sociale infrastructuur – gemitigeerd zal worden. Dat lost
op zich zelf niets op. Vleuten-De Meern kan toch ook in de huidige situatie
aantonen dat ze oog heeft voor de problematiek en een bijdrage zal leveren
aan de oplossing ervan.De conclusie is dat dit een slecht en niet onderbouwd voorstel is, dat
in strijd is met de bestuurlijke zorgvuldigheid. Vandaar dat ik graag het
amendement van de heer Mosterd om dit onderdeel uit het wetsvoorstel te halen,
heb medeondertekendVoorzitter! Ik kom te spreken over de gemeente Maartensdijk die in dit
voorstel verdeeld moet worden over Maarssen en De Bilt. Mijn fractie is niet
overtuigd van de noodzaak van de opheffing van Maartensdijk als zelfstandige
gemeente. Zoals bekend hanteert mijn fractie dan de knelpuntenbenadering.
Hier is helemaal niet aangetoond dat hier zodanige knelpunten zijn, dat deze
gemeente niet verder kan functioneren. Bovendien is de opsplitsing over twee
gemeenten ook zeker niet voor de hand liggend. Dat is al in strijd met het
normale beleid op dit punt. Als al opheffing nodig is, moeten gemeenten in
hun geheel bij een andere gemeente worden gevoegd. Uit de helikopterview is
duidelijk gebleken dat dit, gelet op de aard van het gebied, absoluut niet
een voor de hand liggende oplossing is.De situatie aan de noordkant aan Utrecht leent zich bij uitstek voor een
nader bezien in het kader van een strategisch gebiedsperspectief, zoals ook
in andere delen van deze provincie gebeurt. In dat kader kan ook de gedachte
van een Noorderparkgemeente zinvol worden meegenomen. Mijn fractie vindt dat
een zeer positieve en constructieve suggestie die het onderzoeken zeer zeker
waard is. Laten wij daarvoor ruimte scheppen via de ontwikkeling van een strategisch
gebiedsperspectief voor dit gebied. Mijn fractie heeft een amendement ingediend,
gesteund door de fractie van het CDA, om de gemeente Maartensdijk zelfstandig
te laten. In dat kader moeten dan eventuele verdere beslissingen worden genomen.
Mijn fractie kan het amendement van mevrouw Noorman op stuk nr. 10 niet steunen.
Een volledige opheffing van de gemeente en integraal voegen bij De Bilt is
voor ons niet de juiste keuze. Andere mogelijkheden moeten worden beoordeeld
in een ruimer verband. Bovendien is juist Maartensdijk een gemeente die nog
als gemeenschap functioneert, zodat wij buitengewoon terughoudend
moeten zijn als het erom gaat deze gemeente op te heffen, vanuit de gedachte
dat wij zorgvuldig moeten omgaan met de relatie tussen burger en bestuur.Voorzitter! Eenzelfde verhaal kan ik in kortere vorm houden over Harmelen.
Ik constateer dat er ook in het geval van Harmelen geen overtuigende argumenten
worden aangevoerd tegen het zelfstandig laten voortbestaan van deze gemeente.
Bovendien constateer ik dat er in Harmelen noch in Woerden enig draagvlak
voor deze herindeling bestaat. Woerden heeft pas een herindeling achter de
rug en heeft er helemaal geen behoefte aan nu alweer in een herindeling te
worden betrokken. Harmelen is ook een heel ander type gemeente dan Woerden.
Ook hierbij lijkt het ons het beste, mede in het kader van het creëren
van een soort bufferfunctie aan de rand van het Groene Hart, eerst een strategisch
gebiedsperspectief te ontwikkelen en dan eventuele conclusies te trekken.
De conclusie van de regering kunnen wij op dit moment in ieder geval niet
delen.Voorzitter! De conclusie van mijn fractie is dus dat dit voorstel helaas
op alle onderdelen inconsistent onderbouwd is. Het getuigt van onvoldoende
zorgvuldigheid en zeker voor Vleuten-De Meern is het ook bestuurlijk een slechte
zaak. Het zou de regering en de coalitiefracties sieren als zij dit eerlijk
durven te onderkennen, maar ik vrees dat ook hier de knellende band van het
regeerakkoord zich zal doen gevoelen. Wij zullen het wel horen van de andere
coalitiepartners die hun inbreng nog moeten leveren. Ik vind deze knellende
band een funeste zaak, ook voor het vertrouwen van de burger in het bestuur.
Burgers hebben er recht op dat dit voorstel open en eerlijk benaderd wordt
en als het slecht onderbouwd is, moet dat gezegd kunnen worden. De dwang van
het regeerakkoord moet dit niet verbloemen. Mijn fractie zal dit voorstel
op geen enkele wijze steunen. Er is een aantal amendementen ingediend en het
hangt uiteraard van de stemmingen hierover af hoe wij het wetsvoorstel uiteindelijk
beoordelen. Tezamen maken de amendementen een einde aan dit wetsvoorstel en
de vraag is dan natuurlijk waarom wij niet gewoon tegen het wetsvoorstel stemmen.
Dat zal zeker de lijn van mijn fractie zijn, maar ik vind wel dat er over
elk van de drie hoofdonderdelen van dit wetsvoorstel op een goede wijze gediscussieerd
moet worden. Dat kan het beste aan de hand van een op een bepaald onderdeel
toegespitst amendement. Daarom hebben wij zelf amendementen ingediend en steunen
wij die van anderen.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Voorzitter! De heer Schutte is niet meer in de zaal, maar het was een
genoegen om naar hem te luisteren. Het leek bijna alsof hij het verhaal van
GroenLinks vertelde. Ik zal in mijn betoog andere accenten aanbrengen, want
ik moet natuurlijk een eigen verhaal houden in plaats van het verhaal van
de heer Schutte te herhalen. Waar sprak de heer Schutte over? Hij sprak over
de stadsprovincie aan de ene kant en de herindeling aan de andere kant. Het
is duidelijk dat de fractie van GroenLinks een groot voorstander was van de
stadsprovincie. Mijn fractie koos voor een groter gebied, waardoor het gemakkelijker
zou zijn om de problemen van Utrecht en omstreken op te lossen. Deze stadsprovincie
is niet doorgegaan, omdat er geen draagvlak voor bestond. Dat is ontzettend
jammer.Wat is de situatie nu? In de huidige situatie kiezen wij voor herindeling
en voor een kleiner gebied, maar hiervoor bestaat ook geen draagvlak. Ik vraag
mij af wat dan de logica van herindeling is. De stadsprovincie kon niet doorgaan,
omdat daar geen draagvlak voor was. Nu praten wij over de herindeling voor
een kleiner gebied, eveneens zonder dat daar een draagvlak voor is, maar wij
gaan er wel mee door, want er is een wetsvoorstel voor deze herindeling. Ik
zie de logica daar niet van in. Ik vraag de minister of het niet beter zou
geweest om te bekijken of er een breder draagvlak gecreëerd had kunnen
worden. Hadden wij niet meer tijd moeten nemen? Hadden wij de gemeenten niet
meer tijd moeten geven om met elkaar te overleggen om een model te bedenken
om toch te kunnen samenwerken? Hoe kijkt de minister er nu tegenaan dat er
evenmin als bij de stadsprovincie een draagvlak is? Ik neem aan dat dit wetsvoorstel
wordt aangenomen, ook al moet ik de andere coalitiepartners nog horen. Hoe
ziet de minister de verhoudingen als het wetsvoorstel wordt aangenomen maar
geen draagvlak bestaat voor de herindeling? Zegt hij: wij hebben hier het
varkentje gewassen, het besluit is genomen en ze zoeken het maar uit, al is
er geen draagvlak en kan op vele punten niet worden samengewerkt? Ik maak
mij hier grote zorgen over. De heer Schutte heeft uitstekend aangegeven wat
er bij voorgaande herindelingen en stadsprovincies fout is gegaan. Los van
de discussie over dit herindelingsvoorstel, vraag ik me af of wij niet eens
een keer met de minister moeten praten over herindelingen en stadsprovincies.
Dit zou niet in commissieverband moeten plaatsvinden. Wij zouden gewoon eens
met elkaar moeten brainstormen, met – enigszins onparlementair gezegd –
de benen op tafel.Ook vraag ik mij af of het voorliggende voorstel doordacht en evenwichtig
is. Over het voorstel met betrekking tot Maartensdijk is een stevige schriftelijke
ronde gehouden, maar waarom moet een splitsing plaatsvinden? Ik kan daar met
mijn pet niet bij. Kan de minister mij, ondanks alles wat op papier staat,
nogmaals uitleggen waarom Maartensdijk gesplitst moet worden?Verder is er sprake van een grenscorrectie van Nieuwegein-Maarssen. Hoe
zorgvuldig is men met het overleg tussen Nieuwegein en Maarssen te werk gegaan?
Tijdens de hoorzitting is ons overduidelijk geworden dat de bewoners van Nieuwegein
en Maarssen hierin niet of nauwelijks zijn gekend. In de wet is geen sprake
van een grenscorrectie, daar houdt de provincie zich mee bezig, maar in de
schriftelijke rondes is hiervan wel sprake geweest. Waarom is die grenscorrectie
niet in deze wet opgenomen? Die heeft toch ook te maken met deze herindeling?
Er is toch sprake van een inhoudelijke samenhang?Tijdens de hoorzitting is uitgebreid met onder andere inwoners van Maartensdijk
gesproken. GroenLinks heeft op dit punt een andere mening dan de oppositiepartijen.
Ik heb begrepen dat Maartensdijk geen splitsing wil. Men heeft hier goede
en inhoudelijke argumenten voor. Het liefst blijft Maartensdijk zelfstandig,
maar zij heeft er absoluut geen bezwaar tegen om in haar geheel
naar De Bilt te gaan. Dit is ook tijdens de hoorzitting besproken met de mensen
van De Bilt. Daarom heb ik het amendement ondersteund waarin wordt voorgesteld
dat Maartensdijk in haar geheel naar De Bilt gaat en niet wordt opgesplitst.
Kan de minister mij nogmaals de reden van de splitsing vertellen?Vleuten-De Meern is het heikele punt in dit wetsvoorstel. Is samenvoeging
van Utrecht en Vleuten-De Meern de best denkbare oplossing? Utrecht heeft
een aantal problemen, maar moeten die problemen worden afgewenteld op Vleuten-De
Meern? Is Vleuten-De Meern wel in staat alle problemen van de stad Utrecht
op te lossen? De stadsprovincie was voor ons de oplossing, maar die mogelijkheid
is er helaas niet meer. Je moet echter niet alle problemen proberen op te
lossen door Vleuten-De Meern en Utrecht samen te voegen. Je moet ook kijken
naar andere oplossingen.Er ligt nog steeds de belofte van 1 januari 1995. Mevrouw Noorman zei
dat die afspraken waren gemaakt in het kader van de stadsprovincie, maar dat
er geen draagvlak voor was. Nu speelt hetzelfde. Er is geen draagvlak voor
herindeling, maar wij laten Vleuten-De Meern en Utrecht wel samengaan. Omdat
er geen draagvlak is, ben ik van mening dat de belofte aan Vleuten-De Meern
gestand moet blijven en dat Vleuten-De Meern niet toegevoegd moet worden aan
de stad Utrecht. Ik weet dat de fractie van GroenLinks in Utrecht voor samenvoeging
is. Ik begrijp hun standpunt, maar de fractie in de Tweede Kamer heeft een
andere afweging gemaakt. Ik neem aan dat er in alle partijen verschillende
afwegingen worden gemaakt. De fractie in de gemeente Utrecht was voor een
stadsprovincie; dat waren wij gezamenlijk met hen. Nu is sprake van een herindeling.
De fractie in Utrecht begrijpt ook dat onze fractie in de Kamer nooit voor
grote herindelingen is geweest. Daar scheiden zich onze wegen. De fractie
in Utrecht blijft voor samenvoeging; de fractie in de Kamer heeft een andere
afweging gemaakt. Wij maken onze eigen afwegingen bij grote herindelingen.
Dat vinden wij meestal niet de beste oplossing; er kunnen ook andere oplossingen
zijn.Mevrouw Kant (SP):Er zijn ook fracties die op alle niveaus dezelfde afwegingen maken, bijvoorbeeld
de SP, die in Utrecht, in de provincie en hier hetzelfde standpunt inneemt.
De fractie van GroenLinks in Utrecht heeft er anders over gedacht. Wat vindt
u daarvan? Weerlegt u hun argumentatie? Zegt u: als ik bestuurder in Utrecht
was geweest, had ik dezelfde beslissing genomen? Of is bij GroenLinks sprake
van een andere afweging op een ander niveau over hetzelfde onderwerp?Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Nee, de fractie van de gemeente Utrecht en onze fractie in de Kamer hebben
één mening gehad: de stadsprovincie was voor ons de oplossing.
Dat is echter niet mogelijk gebleken. De fractie in Utrecht heeft op basis
van de Utrechtse situatie besloten dat samenvoeging van Vleuten-De Meern en
Utrecht een oplossing is. Ik begrijp best dat er problemen zijn in de stad
Utrecht, maar de overweging van onze fractie is een andere. Wij vinden dat
je niet alle problemen van de stad Utrecht moet afwentelen op een klein gebied,
in dit geval Vleuten-De Meern. Daar ligt het verschil, maar wij gaan op dit
punt met respect met elkaar om.Mevrouw Kant (SP):U vindt dat de landelijke fractie van GroenLinks die afweging niet mag
maken, maar u accepteert dat een lokale fractie van GroenLinks wel de afweging
maakt om, zoals u het zelf verwoordt, de problemen van Utrecht af te wentelen
op een andere gemeente.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Nee, GroenLinks is een bijzonder dynamische partij. Dat zult u wel gemerkt
hebben. Wij krijgen er elke maand meer dan honderd leden bij. Dat kan ik niet
zeggen van andere politieke partijen. De afdelingen van GroenLinks zijn bijzonder
zelfstandig en nemen zelfstandig besluiten. Wij overleggen heel veel met elkaar,
met respect voor elkaar. Dit besluit is genomen met respect voor elkaar. Wij
hebben allebei onze overwegingen en moeten daarmee kunnen omgaan. Natuurlijk
hoop ik dat er oplossingen komen voor de stad Utrecht, maar ik vind dat dit
geen oplossing is. De minister had met andere voorstellen moeten komen. Of
hij had de stad Utrecht en de omgeving meer tijd moeten geven en dit besluit
niet op dit moment, nu er geen draagvlak is, in de Kamer moeten brengen. Wij
hadden moeten kunnen kijken of er meer ruimte was voor overleg. Allicht was
men dan naar elkaar toegegroeid.Voorzitter! U zult hebben begrepen dat mijn fractie bijzonder grote moeite
heeft met dit wetsvoorstel. Wij nemen echter de beleefdheid in acht en wachten
het antwoord van de minister af. Misschien zit daar nog licht in. Vervolgens
hoort u wel wat onze uiteindelijke beslissing is. Maar wij hebben, zoals gezegd,
bijzonder grote moeite met dit wetsvoorstel.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Geen enkel herindelingsvoorstel is of door deze Kamer of door
de bevolking met groot enthousiasme ontvangen. Ik heb er met veel te maken
gehad, maar van zo'n enthousiast ontvangen voorstel kan ik mij geen voorbeeld
voor ogen halen. Het blijft altijd buitengewoon moeizaam. Dat is ook begrijpelijk,
omdat het betrekking heeft op de directe woonomgeving van mensen en het moeilijk
voorstelbaar is hoe een toekomstige ontwikkeling daarop zal uitwerken. Dat
vraagt van ons dat wij er heel zorgvuldig mee omgaan en dat wij alle argumenten
goed wegen.Er zijn criteria vastgesteld als het bijvoorbeeld gaat om kleine gemeenten.
Wij hebben niet gesproken over wat een kleine gemeente is; wij hebben dat
niet precies in aantallen inwoners gedefinieerd. Er komen echter voorstellen
waarin op basis van de omvang van de gemeenten in oppervlakte en aantal inwoners
dit soort processen in gang worden gezet. Wij hebben ook discussies met elkaar
als het gaat om steden, in de vorige periode met name om de C20-steden. Het
gaat dan om de grotere gemeenten waarbij de Kamer onder andere als uitgangspunt
heeft gekozen dat het verstandig is dat in ieder geval steden met een regiofunctie
op hun eigen grondgebied voor een jaar of 25 vooruit kunnen, niet alleen qua
woningbouw, maar ook qua recreatie en werkgelegenheid.Er is de afgelopen jaren een denkproces of experimenteerproces geweest
met stadsprovincies. De BON-3-nota en alles wat daaruit is voortgekomen, leidde
tot een zevental regio's waarin jarenlang experimenten hebben
plaatsgevonden, inclusief een evaluatie. Maar vanaf het allereerste moment
is daarbij gezegd: denk eraan, als het niet de stadsprovincie is, dan zal
op zijn minst het herindelingsbeleid dat ook bij de C20-gemeenten wordt gevoerd,
op deze regio's worden toegepast. Het kabinet heeft destijds vluchtroutes
voorkomen waarbij men zonder enig bezwaar de verschillende alternatieven kon
afwijzen. Nee, de alternatieven zijn bij elkaar gebracht en gelijktijdig in
procedure gebracht. Iedereen wist dat een keuze voor de stadsprovincie een
ander licht zou werpen op de herindeling, maar dat een keuze tegen de stadsprovincie
onmiddellijk consequenties zou hebben voor het starten en verder in procedure
brengen van een aantal herindelingsvoorstellen. Ik zeg dat zo uitgebreid,
omdat dit ook bij de VVD-fractie heeft meegespeeld toen wij uitspraken dat
wij ook in het Utrechtse geen voorstander waren van een verdere ontwikkeling
van de stadsprovincie. Wij wilden en willen nog steeds het binnenlands bestuur
organiseren in de lagen gemeente, provincie en Rijk. Wij wilden niet naar
de stadsprovincie toe. Dat houdt in dat wij geaccepteerd hebben dat het herindelingsproces
in gang werd gezet. Als je rond Utrecht een herindelingsproces in gang zet,
weet je dat je vroeg of laat ook komt te praten over Vleuten-De Meern. Het
zou naïef zijn te veronderstellen dat je over een herindelingsproces
rond Utrecht kunt praten zonder op dat onderwerp te komen.Er is nog iets gedaan wat vandaag van belang is: het voortouw van de herindeling
is, redelijk ongeclausuleerd, bij de provincies gelegd. De provincies hebben
dus niet een groot aantal richtlijnen van het ministerie, of destijds van
de bewindsvrouw, meegekregen. De vijf provincies waarin de herindelingsgebieden
liggen – het waren zeven gebieden, maar Rotterdam en Den Haag blijven
er nog even buiten – hebben ieder hun eigen lijnen uitgezet. Dat zien
wij nu, want er zijn verschillen in aanpak, voor een deel in procedures, in
gekozen uitgangspunten en met name in schaalgrootte ofwel in de omvang van
de voorgelegde herindelingen. Daarnaast verschillen de gebieden zelf. Soms
is het probleem op te lossen door onbebouwde grond van de ene gemeente over
te hevelen naar de andere, soms is een herindeling nodig en soms wordt zelfs
gesproken over het bij elkaar voegen van zeer grote steden, zoals in het voorstel
van Overijssel inzake Twentestad. Wij accepteren dat de aanpak van de provincies
verschilt en wij respecteren dat ook, hetgeen blijkt uit het regeerakkoord.
Daarin staat dat de voorstellen van de provincies in principe door de drie
regeringsfracties gesteund zullen worden. Het begrip "in principe" houdt de
mogelijkheid open, hier beargumenteerd van af te wijken.Kijkend naar de ontwikkelingen die zich rond het Utrechtse hebben voorgedaan
in de afgelopen acht jaar, is het natuurlijk wel mooi om met de huidige kennis
te beoordelen op welke manier het proces verlopen is en welke beslissingen
anders genomen hadden kunnen worden. Er is sindsdien veel veranderd in het
denken over gemeenten, over regionaal bestuur en over herindeling, met name
na de grenscorrectie in 1995. In de jaren daarna hebben de eigenlijke processen
plaatsgevonden en is een groot aantal voorstellen in deze Kamer behandeld.De heer Hoekema (D66):Krijgt de heer Van Beek 's nachts, als hij aan deze problemen denkt, niet
heimelijk een beetje spijt van de duidelijke afwijzing door de VVD-fractie
van de stadsprovincie? Wij hebben hier een voorstel bij de hand dat een hoop
commotie heeft veroorzaakt en nog steeds veroorzaakt vanwege Vleuten-De Meern.
Wij realiseren, vanuit het Utrechtse perspectief gezien, de vijfde voorkeur
van de gemeente Utrecht. Met andere woorden: het lijkt alsof de heer Van Beek
een suboptimaal resultaat prefereert boven de voor de hand liggende en elegante
oplossing van de stadsprovincie. Betaalt hij niet een hoge prijs voor het
afwijzen van de stadsprovincie?De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Die momenten heb ik nooit, als het om dit onderwerp gaat.
Als de bevolking goed duidelijk was gemaakt – dat geldt niet alleen
in de regio Utrecht, maar ook in bijvoorbeeld de regio Haaglanden –
wat de consequenties zouden zijn van het invoeren het Rotterdamse model in
de andere regio's, dan zouden de bezwaren hiertegen minder groot zijn. De
heer Hoekema weet namelijk ook hoever het Rotterdamse model gaat en hoe diep
dat ingrijpt in de gemeentelijke autonomie. Ik realiseer mij echter heel goed
dat de VVD-fractie op grond van het standpunt dat zij een aantal jaren geleden
heeft ingenomen, wel een bepaalde verantwoordelijkheid draagt voor het proces.Er hebben in het onderhavige gebied heel veel ontwikkelingen plaatsgevonden.
Ik heb de grenscorrecties, de discussie over de stadsprovincie versus een
herindeling, de Vinex-contracten en enkele afspraken in het regeerakkoord
genoemd. Uiteindelijk ontstaat er een situatie waarin sprake is van een aantal
niet combineerbare zaken. Dan kom je of aan de ene kant of aan de andere kant
klem te zitten. Ik heb mij dan ook buitengewoon ongemakkelijk gevoeld –
zo voel ik mij trouwens nog steeds – over de positie van Vleuten-De
Meern in relatie tot de grenscorrecties. Ik heb daarover in de schriftelijke
behandeling vragen gesteld, met name over de zorgvuldigheid en de gewekte
verwachtingen. Het terug moeten komen op een ontstane situatie moet voor de
huidige inwoners en bestuurders van Vleuten-De Meern namelijk buitengewoon
pijnlijk zijn. Ik wil daar absoluut niet omheen draaien: ik heb dat bij hen
gezien, wij zijn daarover buitengewoon goed geïnformeerd. Daar komt nog
bij dat het optreden van Vleuten-De Meern als het gaat om de ontwikkelingen
die tot nu toe hebben plaatsgevonden – ik doel op de bouwlocaties die
al gerealiseerd zijn en op het werk dat nog wordt verricht aan de nieuwe bouwlocatie –
getuigt van visie. Een en ander is gebeurd in heel goed overleg met Utrecht.
Er is keihard gewerkt, zodat het onverdiend zou zijn om in deze discussie
verzeild te raken. Dit geldt overigens ook als het gaat om de kwaliteit waarmee
wij van argumenten zijn voorzien. De acties vanuit het gemeentebestuur van
Vleuten-De Meern en vanuit de actiecomités waren buitengewoon waardig,
soms ludiek maar altijd op hoog niveau. Als je het zo moeilijk hebt, heb ik
daar buitengewoon veel waardering voor. Op een gegeven moment moet je een afweging maken. Het liefst zou ik een
oplossing gezocht hebben – het zal duidelijk zijn dat ik daarvoor mijn
best heb gedaan – waarbij ik de huidige gemeenschap Vleuten-De Meern niet nodig zou hebben gehad. Dus als er een ander kaartbeeld
ontwikkeld had kunnen worden, waarbij Vleuten-De Meern buiten dat geheel had
kunnen blijven en de uitbreidingsgebieden aan de stad zouden kunnen worden
toegevoegd, zou dat verre mijn instemming hebben gehad. Maar iedereen die
de kaart en de omgeving goed kent, weet dat die route er niet is. Het is een
vrij harde keuze: je doet het wel of je doet het niet, er is geen tussenliggende
weg. Dat is ook de basis van het huidige wetsvoorstel.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Ik hoor u zo uitgebreid vertellen over uw pijn, waarmee ik het overigens
geheel eens ben. Maar waarom neemt u dan een andere beslissing? U heeft zelf
nog de moeite genomen om een alternatief te zoeken, wat ik fantastisch vind.
Mijn complimenten daarvoor! Maar waarom neemt u dan een andere beslissing?
U geeft zelf als geen ander in deze zaal het beste aan hoe moeilijk het is
en waar de pijnpunten liggen.De heer Van Beek (VVD):Als ik nu een aantal beslissingen van een aantal jaren geleden zou mogen
overnemen, hadden die er wellicht anders uitgezien, maar dat heeft geen zin
meer. Je staat met alle gegevens van nu op een nieuw besluitvormingsmoment.
Wij hebben afgesproken dat, nu de stadsprovincie Utrecht niet doorgaat en
Utrecht een deel van zijn lokale problemen dus niet via regionaal beleid kan
oplossen, Utrecht in ieder geval zodanig geëquipeerd moet worden dat
het de kans krijgt een aantal grootstedelijke problemen binnen de eigen grenzen
op te lossen. Dat gebeurt deels door de grenscorrectie die al in 1995 heeft
plaatsgevonden. Daarna is de provincie Utrecht gevraagd welke herindeling
alsnog zou moeten plaatsvinden om daaraan tegemoet te komen.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Ik begrijp niet hoe het toch komt dat de voorstanders van de samenvoeging
denken dat Vleuten-De Meern de problemen van Utrecht kan oplossen.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! Gegeven de voorstellen die voor ons liggen, is dit de enig
mogelijke oplossing. Het is namelijk een oplossing, waarbij de stad Utrecht
haar groei de komende twintig jaar op eigen grondgebied kan opvangen. Alles
bij elkaar kan Utrecht op die manier groeien met ongeveer 90.000 inwoners,
inclusief het stuk Leidsche Rijn dat al in de gemeente ligt. Dat houdt in
dat er, als het gaat om lasten en lusten, een bredere basis onder Utrecht
komt te liggen. Zonder de discussie over de uitbreiding van centrumsteden
over te doen, wijs ik erop dat er met betrekking tot gemeenten met een inwoneraantal
boven de 100.000 is afgesproken te proberen die gemeenten de kans te geven
zichzelf te ontwikkelen, wetend dat als het niet goed gaat met een stad, bijvoorbeeld
Utrecht, dit voor de gehele regio uiteindelijk zeer nadelig zal uitwerken.De heer Schutte (RPF/GPV):Voorzitter! De heer Van Beek zegt dat hij zich buitengewoon ongemakkelijk
voelt ten opzichte van Vleuten-De Meern. Hij doet heel vriendelijke uitspraken
in de richting van het gemeentebestuur en de burgers van Vleuten-De Meern.
Dat is prima, maar het lijkt mij dat het gemeentebestuur en de burgers vooral
zitten te wachten op een reactie op hun stelling dat er in 1995 verwachtingen
zijn gewekt respectievelijk toezeggingen zijn gedaan, met medewerking van
onder andere Binnenlandse Zaken. Daar beroepen zij zich nu op. Respect is
mooi, maar de heer Van Beek toont het meeste respect als hij op dat argument
ingaat.De heer Van Beek (VVD):Ik heb zojuist aangegeven dat zich in de loop van de jaren een aantal
ontwikkelingen heeft voorgedaan. Ik heb het dan niet alleen over de grenscorrectie
in 1995. Er zijn inderdaad verwachtingen gewekt. Ik herinner aan de bekende
foto's en de uitspraken van bestuurders over de houdbaarheid van de grenzen.
Die kennen wij allemaal. Daar praat ik niet omheen, maar ik heb aangegeven
dat zich meer ontwikkelingen hebben voorgedaan. Ik noem de discussie over
de stadsprovincie, de proef, de beslissing om het niet te doen en onze afspraak
dat dit dus zal leiden tot herindeling. Ik wijs voorts op de afspraak dat
de provincie Utrecht een leidende rol zou hebben bij de schaal waarop dit
zou gebeuren. Ik geef wat dat betreft toe dat ik mij ook best kan voorstellen
dat er een ander voorstel had gelegen. Gelet op de alternatieven die door
Utrecht in procedure zijn gebracht, is dit niet het meest grootschalige voorstel.De heer Schutte (RPF/GPV):Neen, maar ik begrijp dat wij het met elkaar eens zijn dat er verwachtingen
zijn gewekt en dat er toezeggingen zijn gedaan. In die zin
heeft Vleuten-De Meern dus gelijk. Vervolgens zijn er andere ontwikkelingen
geweest. De kernvraag is of die andere ontwikkelingen ons bevrijden van de
toezeggingen die, mede onder verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse
Zaken, zijn gedaan in de richting van Vleuten, of dat die hooguit aanleiding
zijn de draad opnieuw op te pakken en tegen de overlegpartners van toen te
zeggen dat er sprake is geweest van allerlei ontwikkelingen en dat er tot
nieuwe afspraken moet worden gekomen. Ik neem echter aan dat ook voor de heer
Van Beek geldt: een man een man, een woord een woord.De heer Van Beek (VVD):Naar ons idee is dit het laatste moment waarop je alsnog zo'n beslissing
kunt nemen als die welke nu voorligt. Als je eerst alles laat bouwen, dan
wordt het probleem steeds groter. Je zult nu dus de eindafweging moeten maken,
kijkend naar de ontwikkelingen die al vrijwillig in Vleuten-De Meern hebben
plaatsgevonden, in relatie tot de discussie over de stadsprovincie en de ontwikkeling
van de stad Utrecht. Of je het wilt of niet, je zult moeten kiezen. Ik heb
daar al naar gevraagd. De regering heeft er al op gereageerd. De minister
zal er wellicht nog eens op ingaan, maar er is geen sprake van formele of
materiële beletselen. Je kunt hooguit spreken van een hoogst ongelukkige
ontwikkeling de afgelopen jaren.De heer Schutte (RPF/GPV):Dat gaat voorbij aan de kern van de vraag. De heer Van Beek geeft daar
overigens een bevestigend antwoord op. Er zijn verwachtingen gewekt. Er zijn
door Binnenlandse Zaken toezeggingen gedaan in de richting van Vleuten-De
Meern. De kernvraag is of de rijksoverheid daar eenzijdig vanaf kan, bijvoorbeeld
door via een wet te zeggen dat het anders gebeurt. Of vindt de heer Van Beek
dat er weliswaar nieuwe inzichten zijn ontstaan, maar dat men daar niet eenzijdig
vanaf kan en dat men terug moet naar de partners, met het oog op de gewekte
verwachtingen en de aangegane verplichtingen waar men zich aan gebonden voelt?De heer Van Beek (VVD):Wij willen daar niet eenzijdig vanaf. Er is een Arhi-procedure geweest.
Uiteindelijk wordt duidelijk dat er een verschil van opvatting is. Als je
weet dat de combinatie niet haalbaar is, moet toch worden besloten welke van
de gemaakte afspraken kan worden voortgezet.De heer Schutte (RPF/GPV):Als mensen, organisaties of lagere overheden een overeenkomst sluiten
met de rijksoverheid, moeten zij zich dus altijd realiseren dat die overeenkomst
kan worden overruled door nadere inzichten die na een bepaalde procedure uiteindelijk
tot een eenzijdige afwijking van die overeenkomst leiden. Dat is de stelling
van de heer Van Beek.De heer Van Beek (VVD):Ook al zijn er in 1995 afspraken gemaakt die geleid hebben tot een grenscorrectie,
er kan altijd volgens de omschreven richtlijnen een nieuwe wettelijke procedure
worden gestart die tot een nieuwe grenswijziging leidt. Dat geldt overigens
voor alle grenzen die wij voor gemeenten hier vaststellen. Voor geen enkele
grens kan de garantie worden gegeven dat er in de toekomst geen nieuwe procedure
volgt als daartoe aanleiding is.Mevrouw Kant (SP):Ik hoor in het betoog van de heer Van Beek zo langzamerhand steeds meer
aarzeling. Is hij eigenlijk wel voor het voorstel, of moet hij van de coalitie
gewoon meedoen? Ik proef een beetje uit zijn betoog dat hij het eigenlijk
niet wil.De heer Van Beek (VVD):Nee. Ik geef aan, en dat onderbouw ik ook, dat het een heel zorgvuldige
afweging is geweest. Bij mij en in de fractie hebben langdurige en intense
afwegingen plaatsgevonden. Zaken die in de genoemde gemeenten een rol spelen
en de ontwikkelingen vanaf 1995 zijn afgewogen tegen de situatie die zich
nu voordoet. Alles afwegende – dat kan best een moeilijke beslissing
zijn – vond de VVD-fractie het voor de ontwikkeling in de regio Utrecht
beter dat het hele gebied, inclusief de kernen Vleuten-De Meern, wordt toegevoegd
aan de stad. Ook al is een beslissing moeilijk en hebben de afwegingen lang
geduurd, het is goed om dat duidelijk te maken. Dat punt speelt overigens
niet alleen hierbij een rol. Er zijn gelijksoortige discussies over de wijk
Meerhoven bij Veldhoven. Die komt ook in het voorstel van de provincie voor.
Wij voeren ook discussie over Brandevoort, dat door de gemeente Mierlo is
overgedragen aan de gemeente Helmond. Wat dat betreft kunnen wij onze lol
op. Er komt nog een aantal moeilijke beslissingen aan, ook in toekomstige
voorstellen.Als de herindeling voor Vleuten-De Meern doorgaat, zal de functie van
de gemeente Harmelen veranderen. Dan worden ook andere eisen gesteld aan het
gemeentebestuur van Harmelen. Bij de afweging bleek het niet mogelijk, niet
nodig en niet wenselijk dat Harmelen alsnog aan de nieuwe gemeente Utrecht
zou worden toegevoegd. De combinatie met Woerden was eigenlijk vanzelfsprekend.
Die was in procedurele zin niet plezierig, omdat Woerden nog niet zo gek lang
geleden een herindeling achter de rug heeft, maar alles overwegende, vonden
wij het goed beargumenteerd en verklaarbaar waarom zowel het provinciebestuur
Utrecht als het kabinet het voorstel heeft gedaan. De VVD-fractie zal dat
steunen.De gemeente Maartensdijk heeft ook afwegingen gevergd. In de loop van
het herindelingsproces in Nederland hebben wij gemerkt dat het opsplitsen
van gemeenten buitengewoon moeizaam is. Het kost vaak vele jaren om dat nadien
organisatorisch rond te krijgen. Verbanden die met grote zorg vele jaren lang
gekoesterd en uitgebouwd zijn, moet je weer proberen uit elkaar te krijgen
omdat men zich uiteindelijk toch gaat richten op andere kernen. Dat geldt
zeker in dit geval. Ik vind dat de provincie en de minister wel kunnen beargumenteren
waarom zij vinden dat splitsing in dit specifieke geval toch van belang is.
Ik kan mij voorstellen dat de ontwikkeling van Noorderpark hierbij een rol
speelt. Wanneer je het voorstel van de regering volgt, ligt een heel groot
deel van dat gebied in de gemeente Maarssen. Dat was het argument tegen die
opsplitsing, wetend hoe moeilijk dat is.Luisterend naar de vele bezwaren uit die gemeente, heeft de VVD-fractie
gezegd dat het vormen van een gemeente Noorderpark met 11.000 inwoners een
te kleine stap is. Het is de vraag of je een gemeente met 11.000 inwoners
in een herindelingsproces moet inbrengen, maar je moet in ieder geval zorgen
dat de uitkomst van een herindelingsproces niet een gemeente van 11.000 inwoners
is. De provincie Utrecht koos zelf voor 18.000 inwoners als
ondergrens. Wij voelen niets voor de ontwikkeling van een gemeente Noorderpark
met die omvang.Als de gemeente en haar inwoners zeggen dat dit de slechtst denkbare oplossing
is en als die afweging de enige manier is om degenen die bezwaar maakten,
tegemoet te komen, is het misschien beter om de hele gemeente Maartensdijk
toe te voegen aan de gemeente De Bilt, omdat daarmee een van de grondbezwaren
van Maartensdijk kan worden weggenomen. Dat hebben wij met collega's vastgelegd
in een amendement.Er zijn twee grenscorrecties waar ik procedureel en inhoudelijk grote
moeite mee heb. Er wordt een wet vastgesteld en daar hoort een kaart bij.
Op die kaart staan de grenzen aangegeven tussen Utrecht en Maarssen en tussen
Utrecht en Nieuwegein. Tegelijkertijd wordt er in Utrecht een besluit genomen,
waar ook een kaart bij zit, maar waar de twee strepen op een andere plek staan.
Ik vraag mij af welke kaart er per 31 december om 24.00 uur gaat gelden, want
er worden twee aparte besluiten genomen.Ik vind het ook procedureel heel ongelukkig dat wij vandaag in de Kamer
praten over de grens tussen Maarssen en Utrecht, terwijl wij een andere streep
op de kaart hebben, zodat er een andere grens is. Los daarvan moet er een
afweging plaatsvinden. Ik heb het gevoel dat nu de ene willekeurige grens
wordt vervangen door de andere willekeurige grens. Inhoudelijk heb ik hier
ook bezwaar tegen.Als de Kamer een wet vaststelt, kan ik mij voorstellen dat de provincie
een jaar later een aantal wijzigingen van die grens vastlegt, want dat kan
alleen bij de jaarwisseling. Als zij dat op hetzelfde moment doet, zodat het
wordt uitgelokt door het wetsvoorstel, terwijl het geen onderdeel is van de
discussie in de Kamer, vind ik dat hoogst ongelukkig.Na de memorie van antwoord heb ik meer problemen overgehouden met de grenswijziging
van Nieuwegein bij het gebied Rijnenburg dan ik had toen ik de vragen stelde.
De minister antwoordt dat deze procedure helemaal niets zegt over de vraag
of daar ooit gebouwd kan worden, want dat zal in een streekplanwijziging en
bij de discussie over de vijfde nota duidelijk moeten worden. Blijft het onderdeel
van het Groene Hart of krijgt het uiteindelijk een bouwbestemming?Het lijkt mij logisch dat je eerst met elkaar een discussie hebt of iets
toekomstig groen of rood, bebouwd gebied is. Afhankelijk van de uitkomst van
dat proces bekijk je of er grenscorrecties moeten worden gemaakt. Ik zie dat
ook terug in de discussie over een ander wetsvoorstel dat deze week aan de
orde is. De provincie Gelderland heeft afspraken gemaakt met de gemeente Arnhem
dat te gelegener tijd tot grenscorrecties kan worden besloten.Ik respecteer de bevoegdheden van de provincie op het punt van grenscorrecties,
maar het laten samenvallen van de procedure met wat wij nu doen, is heel ongelukkig.
Ik vraag de minister indringend of hij bereid is om van gedachten te wisselen
met het provinciaal bestuur van Utrecht, zowel over de inhoud als over de
te volgen procedure. Moet het nu echt op 31 december van dit jaar ingaan of
mag de discussie meer tijd vergen? Dat is volgens mij het enige wat wij als
Kamer kunnen doen, want het gaat om een autonome provinciale bevoegdheid.In tweede termijn zal ik op basis van de antwoorden van de regering tot
mijn eindoordeel komen.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Op basis van eerdere interrupties zal duidelijk zijn dat de
SP-fractie geen enkele behoefte heeft aan het voorliggende herindelingsvoorstel.
Wij zien niet goed in waar het goed voor is. Als je iets wilt veranderen,
moet je daar goede argumenten voor hebben en moet je daar op z'n minst het
nut van inzien; dat zien wij niet. Wij zijn geen principiële tegenstanders
van elke vorm van herindeling, mits de herindeling vrijwillig plaatsvindt.
Het is heel goed mogelijk dat een gemeentelijke herindeling het gevolg is
van een proces van samenwerking tussen gemeenten. In dat geval zal de plaatselijke
bevolking en het lokale bestuur er doorgaans weinig bezwaar tegen hebben;
dat geldt dan ook voor ons. Het is echter anders als er sprake is van geforceerd
of gedwongen, van bovenaf opgelegd samengaan, tegen de wil van de bevolking
en soms tegen de wil van het lokaal bestuur; het is ook anders als nut en
noodzaak onvoldoende aangetoond kunnen worden, vooral gelet op het belang
van de mensen. Onze voorwaarden zijn dus: nut en noodzaak moeten aangetoond
zijn en de bevolking moet het voorstel dragen; dat laatste is heel belangrijk.Als je tot de conclusie komt dat de bestuurlijke voordelen groter zijn
dan de nadelen – ik zeg "als", want ik ben niet voor deze gemeentelijke
herindeling, omdat ik de noodzaak en het nut er niet van inzie – komt
er nog een vraag op: zijn die voordelen dan zo groot en belangrijk dat je
alsnog over de mening van de mensen heen mag walsen? Dat is vandaag een essentiële
vraag, want dat is wat er gebeurt. Als die voordelen zo belangrijk zijn dat
je vindt dat de herindeling moet doorgaan, hoewel de betrokkenen dat niet
willen, moet je dat toch kunnen uitleggen? Blijkbaar heeft niemand dat in
die regio gekund. Bij dit soort voorstellen is het, los van je standpunt over
de voor- en nadelen van herindeling, niet nodig om mensen te schofferen.Dit heeft ook gevolgen, want deze mensen zijn betrokken bij hun gemeentebestuur,
maar hun mening telt niet. Mijn stelling is dat dit de afstand tussen het
bestuur en de burger vergroot. Soms gebeurt dat letterlijk, omdat diensten
verder weg gaan, maar ik bedoel dit natuurlijk meer in figuurlijke zin. Het
bestuur is er voor de burger; de burger is er niet voor het bestuur. Als het
bestuur beslist hoe mensen bestuurd wensen te worden, klopt er volgens mij
iets niet. Bij dit soort beslissingen moeten de mensen die het bestuur kiezen,
zelf kunnen beslissen.Voor alle drie onderdelen van het voorliggende voorstel geldt dat de bevolking
in ieder geval in een van de samen te voegen gemeenten en soms in beide gemeenten
niet voor de herindeling is; sterker nog: zij verzet zich ertegen. In Vleuten-De
Meern is 95% van de bevolking tegen de annexatie; in Harmelen heeft 81% van
de bevolking zich uitgelaten tegen de herindeling en in Maartensdijk heeft
meer dan 80% van de bevolking zich uitgelaten tegen de opsplitsing.Maar ja, het doet er blijkbaar niet toe. Inspraak is – dat blijkt
maar weer eens – geen uitspraak. Stel je voor dat mensen zich zouden
mogen uitspreken over zoiets. Volgens de minister is de provincie Utrecht
 "uiterst zorgvuldig omgegaan met de door particulieren kenbaar
gemaakte bezwaren tegen de herindeling". Wat heeft inspraak voor burgers echter
voor zin als hun mening niet betrokken wordt bij de uiteindelijke afweging?
Die constatering moet ik toch maken. Ze worden aangehoord en daarmee is voldaan
aan de wettelijke verplichting tot het voeren van een zorgvuldige inspraakprocedure.
Dat is het dan.Mijn fractie is van oordeel dat de mening van de burgers in de betreffende
gemeenten van doorslaggevende betekenis zou moeten zijn bij dit soort vragen.
Zonder draagvlak onder de bevolking geen gemeentelijke herindeling.Ik ga kort terug naar de voorgeschiedenis; menig spreker vóór
mij heeft dat al gedaan. Los van de vraag of het indertijd al noodzakelijk
was om grenscorrecties bij Woerden en Vleuten-De Meern toe te passen, is er
inmiddels wel het een en ander gebeurd en zijn afspraken gemaakt. Ik ga niet
herhalen wat er allemaal gebeurd is; menigeen heeft dat vandaag al gedaan.
Als je dat de revue laat passeren, moet je tot de conclusie komen dat er geen
sprake is van fair play. Niet voor niets heeft de gemeente Vleuten-De Meern
de provincie Utrecht zelfs voor de rechter gesleept vanwege onbehoorlijk bestuurlijk
handelen dat volgens Vleuten-De Meern in strijd is met de Wet Arhi, waarin
open overleg wordt voorgeschreven. Het is volstrekt begrijpelijk dat men zich
daar belazerd voelt, doordat zó kort na de grenscorrectie wordt voorgesteld
om de gemeente Vleuten-De Meern maar op te heffen. Destijds werd door burgemeester
Opstelten van Utrecht gezegd dat er met de grenscorrectie tot 2015 genoeg
bouwgrond zou zijn, en de VVD-gedeputeerde heeft gezegd dat het ging om een
grens met toekomstwaarde. Vleuten-De Meern wil en kan prima voldoen aan de
huidige doelstelling voor Leidsche Rijn, zo blijkt ook uit de vorderingen
die ze maakt tot nu toe. Wat gaat er nu dan niet goed? Waarom is het dan nodig
om daar iets te veranderen? Het gaat toch goed? Wat zou er dan anders gaan
na de herindeling? Graag een reactie van de minister. Ook krijg ik graag een
reactie van de minister op het "vals spel", zoals ik het noem. Ik heb gelezen
dat Herman Bode, toch niet de eerste de beste, strijdbaar, maar ook zeer redelijk
als altijd, het een mijlpaal in bestuurlijke onbetrouwbaarheid heeft genoemd.
Dat vind ik nogal wat.Wat vindt de minister van het feit dat zowel de provincie Utrecht als
de toenmalige staatssecretaris zich niets hebben aangetrokken van het oordeel
van de onafhankelijke commissie, dat de belangen van de betrokken gemeenten
onvoldoende recht is gedaan?Ik kom nu tot de argumentatie, allereerst voor het voorstel om Vleuten-De
Meern bij Utrecht te voegen. Daarbij wil ik ingaan op drie argumenten die
het kabinet hiervoor heeft aangedragen. Ik vind het overigens niet echt argumenten,
maar dat zal uit mijn vraagstelling blijken. In de eerste plaats vraag ik
of de minister mij kan uitleggen waarom met een herindeling wordt voorzien
in de oplossing van de ruimtenood. Als een gebied vol is, is het toch vol?
Met herindeling kan de oppervlakte echt niet worden vergroot. Als er nog gebieden
zijn waar bebouwing mogelijk en wenselijk is, kunnen die gebieden ook nu toch
bebouwd worden? Die gebieden hoeven dan toch niet per se eerst binnen de gemeentegrens
van Utrecht te liggen? Verder is er de belangrijke vraag of bouw hier wel
echt nodig is. Hoe verhoudt zich de vermeende ruimtenood van Utrecht tot de
prognoses van het ministerie van VROM, dat Utrecht in 2005 een woningoverschot
heeft van 1%? Het zijn voorspellingen, maar die staan wel haaks op het argument
dat er ruimtenood zou zijn.Het tweede argument begrijp ik helemaal niet. Waarom zou een herindeling
leiden tot het terugdringen van het woon-werkverkeer? Ik vind het leuk gevonden,
maar ik snap het niet. Stel, iemand werkt in Utrecht en woont nu in Vleuten-De
Meern. Als de grens wordt verlegd, werkt hij nog steeds in Utrecht en woont
hij ook in Utrecht. Dat lijkt mooi dichtbij, maar de afstand blijft natuurlijk
gelijk. Kan de minister mij uitleggen hoe door een gemeentelijke herindeling
het woon-werkverkeer teruggedrongen kan worden?Het argument van de regering dat deze gemeentelijke herindeling een oplossing
kan bieden voor de grootstedelijke problematiek van Utrecht, irriteert mij
hogelijk. Mijn fractie begrijpt niet hoe vergroting van gemeentelijk grondgebied
een bijdrage kan leveren aan de oplossing van de tweedeling tussen mensen,
tussen lagere en hogere inkomens, tussen werklozen en mensen die wel betaald
werk hebben en tussen allochtonen die moeite hebben met het vinden van werk
en daardoor in armoede verkeren en autochtonen die het wel in de rijkere wijken
hebben gered. Hoe kan herindeling dit maatschappelijke probleem oplossen?Er is op dit moment in Utrecht sprake van een tekort aan mensen op de
arbeidsmarkt. Niettemin zijn er in de achterstandswijken van Utrecht nog steeds
mensen die heel moeilijk een baan kunnen vinden. Dit probleem kan echt niet
worden opgelost door extra ruimte voor een nieuwe wijk of een nieuw bedrijventerrein.
Daar zullen hoofdzakelijk andere hoogopgeleide mensen op afkomen die vervolgens
in Utrecht gaan wonen en werken. Deze banen zullen niet terechtkomen bij de
laagopgeleide allochtonen in de achterstandswijken die ook nu niet aan de
bak komen. Er verandert hierdoor niets aan de situatie van de mensen in Kanaaleiland.Als dit soort problemen kunnen worden opgelost door een herindeling, dan
stel ik een herindeling van heel Nederland voor, want dan zijn wij in ieder
geval van die tweedeling af. Het werkt natuurlijk niet zo en dat weet de minister
ook. Je kunt het ook symbolisch benaderen door te zeggen dat er bij de tweedeling
ook een grens ligt en wel tussen mensen die het wel hebben gered en mensen
die niet de kans hebben gekregen in onze maatschappij. Tussen deze twee groepen
mensen ligt namelijk ook een soort grens. Als het weghalen van gemeentegrenzen
het probleem van de tweedeling zou kunnen oplossen, dan zijn wij een echt
rijk land. Wij zijn echter wel een rijk land, maar het probleem van de tweedeling
kan zo echt niet worden opgelost door een gemeentelijke herindeling, want
daar is veel meer voor nodig.Voorzitter! De regering mag niet op onze steun rekenen voor het samenvoegen
van Woerden en Harmelen en het opsplitsen van Maartensdijk. Ook hier kan ik
de argumentatie van de regering in het geheel niet volgen. Harmelen en Maartensdijk
zijn Groene Hartgemeenten en hebben geen enkele bouwtaak. Door het samenvoegen
van Harmelen en Woerden zou de specifieke aandacht voor de waarde van het
Groene Hart nog meer accent krijgen. In de stukken wordt dit
als argument naar voren gebracht. Toen ik dit argument voor het eerst las,
was ik ook verbaasd en daarom herhaal ik het nog maar eens: door het samenvoegen
van Woerden en Harmelen zou de specifieke aandacht voor de waarde van het
Groene Hart nog meer accent krijgen.Ik zie niet in waarom dat zo zou zijn. Volgens mij is dit gelegenheidsargumentatie
ten top. Wat is er dan mis met de aandacht van deze gemeenten voor het Groene
Hart? Waarom zou die aandacht na een samenvoeging groter worden? Ik weet het
antwoord op deze vragen niet. Wie weet wordt die aandacht wel minder. Is de
bescherming van het Groene Hart niet voor een heel groot deel afhankelijk
van de landelijke regels waar wel of niet mag worden gebouwd? De rol van de
gemeenten hierbij is maar klein en het is dan ook zeker een gelegenheidsargument.
Kan de minister dit argument nog eens nader toelichten?Ten slotte wil ik nog iets zeggen over de basisscholen. Tot mijn ongenoegen
moet ik concluderen dat dit voorstel uiteindelijk vier basisscholen in dit
gebied in hun bestaan bedreigt. Op deze manier worden zelfs de kinderen die
op deze basisscholen zitten de dupe van de herindeling. Zij moeten dan immers
verder weg naar school. Het is wel duidelijk welke belangen hier het zwaarst
wegen en dat zijn niet de belangen van de mensen die een andere mening zijn
toegedaan, laat staan de belangen van de kinderen in Utrecht.De heer Hoekema (D66):Mijnheer de voorzitter! Evenals mevrouw Noorman wil ik een gedicht voordragen.
Het heet "Het Groene Hart". Hoogspanningsmastenstaan wijdbeenste heersen over het lage land,breedgeschouderde soldatenzonder hoofd.Verspreide kleine huizenkruipen in
hun schulp enzelfs grote boerderijen verwordentot een machteloze
maat.Alleen de kassen zijn niet bangmaar zwellen aan,vreten zich vol aan de zoetevruchtbaarheid van de aarde.Golf na golf overspoelen zijhet weerloze landtot het
niet groen meer ismaar glas.Mijn fractie beschouwt dit gedicht als een pleidooi om de overplaatsing
van kassen van Leidsche Rijn naar Harmelen te beperken tot het gebied ten
oosten van Harmelen. Dat hebben wij dan meteen afgekaart. Mijn fractie laat
zich door dit gedicht ook inspireren bij de beschouwing van dit gebied waar
nog vele waardevolle ruimte in het Groene Hart aanwezig is. Dat moeten wij
vooral zo houden.De voorzitter:Mag ik voor de Handelingen vragen of uzelf de dichter bent of dat u een
gedicht heeft geciteerd?De heer Hoekema (D66):Ik heb een gedicht geciteerd van een zondagsdichter, geheten Ineke Witsen-de
Leede. Ik ben zeer vereerd door uw vraag. De volgende keer zal ik een eigen
gedicht voorlezen.De vorming van een gemeente Harmelen-Woerden kan ook een bijdrage leveren –
anders dan mevrouw Kant denkt – aan de bescherming van het Groene Hart.
Op het gebied Rijnenburg dat midden in het Groene Hart ligt, kom ik nog apart
terug.Het is met dit voorstel een beetje jammer, maar helaas. Ik proef bij de
heer Van den Berg, aan wiens oordeel ik altijd grote waarde hecht, veel ongemak.
Hij noemde het het slechtste voorstel van dit kabinet – ik neem het
vorige kabinet er ook maar bij – sinds jaren. De heer Van Beek had zichtbaar
ook ongemak. Het element van jammer maar helaas speelt ook in mijn beschouwing
een rol. Het is jammer dat er geen stadsprovincie is gekomen. Dat is gewoon
politiek-bestuurlijk-inhoudelijk jammer. Nu dat zo is – het is een politiek
feit; de heer Van Beek heeft dat bevestigd – betekent dat niet dat je
je van de plicht moet ontslaan om oplossingen te verzinnen voor reële
problemen. Een van de reële problemen is de versterking van de centrumstad
Utrecht en het oplossen van regionale problemen rondom die stad. Integrale
regie voor problemen die zich ook integraal aandienen. Het is ook jammer dat
het voorstel qua omvang beperkt is. De provincie had eerder voorstellen voor
een breder gebied ontwikkeld. Zoals de minister ook aangeeft in de nota naar
aanleiding van het verslag, is het jammer dat de rest van de provincie Utrecht
nu een beetje blijft hangen. Welke conclusies trekt de minister uit zijn eigen
oordeel over de wel erg trage wijze waarop de strategische gebiedsperspectieven
worden ontwikkeld over wat nu te doen staat voor bijvoorbeeld het gebied Utrechtse
Heuvelrug en het plassengebied? Wat gaat de minister eraan doen om de provincie
mede naar aanleiding van het rapport van de commissie-De Zeeuw te bewegen
deze gebieden snel aan te pakken?Verder speelt er nog een kwestie die te maken heeft met de provinciegrenzen
die mijn fractie traditioneel in het verslag als heilig verklaart, maar die
de minister toch iets meer in discussie brengt. Ik vind dat waardevol. Er
spelen kwesties rond Vianen en Loosdrecht. Welke initiatieven wil de minister
daar nemen?Is er na dit wetsvoorstel nog toekomst voor een regionaal bestuur rondom
Utrecht? Dat is niet meer het geval tenzij de minister nog een verrassing
in petto heeft. Ik ben bang dat het over en uit is met de stadsprovincie Utrecht.De heer Van Beek (VVD):Is de heer Hoekema niet met mij van mening, dat nu wij beslissingen hebben
genomen over de stadsprovincie en over het alternatief, het ook echt afgelopen
moet zijn? Anders gaan wij in een soort van cirkel door.De heer Hoekema (D66):Mijn fractie wil con amore meewerken aan de aanvaarding van dit voorstel,
juist omdat wij de problematiek die ten grondslag lag aan het idee van de
stadsprovincie, nog steeds reëel achten. Wij hebben van gedachten gewisseld
over de vorming van een stadsprovincie, maar nu die niet haalbaar is gebleken,
moeten wij de zaak voor dit gebied afkaarten. Natuurlijk zullen er ook na
de aanvaarding van dit voorstel nog steeds regionale kwesties zijn tussen
het vergrote Utrecht en Nieuwegein, Houten en andere gemeenten, maar ik denk
dat het niet wel doenlijk is om voor die regionale kwesties een stadsprovincie
te bedenken. In die zin zijn wij het vanuit praktisch oogpunt eens, al vind
ik het in politiek opzicht jammer. Wij weten van elkaar hoe wij hierover denken. Een ander procedureel en meer algemeen punt betreft het meeliften van
provinciale grenscorrecties met dit voorstel. De minister geeft zelf eigenlijk
al aan in de nota naar aanleiding van het verslag dat een integrale afweging
van de problematiek daardoor wel heel moeilijk wordt. Mijn fractie hikt hier
ook tegenaan en het is, even los van het inhoudelijke oordeel over de waarde
van de grenscorrecties Lage Weide en Rijnenburg, eigenlijk ongelukkig dat
deze herindelingsvoorstellen niet in een totale context worden bezien. Ik
ben er een voorstander van dat wij dat in de toekomst anders doen. Misschien
kan de minister hier in zijn antwoord aandacht aan schenken en eventueel zou
de Kamer hierover in tweede termijn om een uitspraak kunnen worden gevraagd.
Ik denk dat het niet goed is om provinciale voorstellen te koppelen aan wetgeving,
zoals de provincie nu heeft gedaan.Voorzitter! Het grootste pijnpunt in dit voorstel is ongetwijfeld de samenvoeging
van Vleuten-De Meern en Utrecht. Het klinkt wellicht als een cliché,
maar ik heb veel respect voor de wijze waarop het gemeentebestuur en de bevolking
van Vleuten-De Meern actie hebben gevoerd voor hun standpunt. Dat standpunt
was en is legitiem en ook ik vind het spijtig, gezien de teloorgang van de
stadsprovincie, dat de in 1995 gewekte verwachtingen met de laatste overdracht
van grond aan Utrecht door Vleuten-De Meern niet kunnen worden ingelost. Dat
betekent in feite dat het kader waarbinnen de afspraken zijn gemaakt, anders
is komen te liggen. Er is geen stadsprovincie meer, maar de problematiek die
aanleiding gaf om daarvoor te pleiten, is er nog wel. Niets doen zou dus slecht
zijn. Wij moeten kijken naar mogelijkheden om in Utrecht en omgeving tot een
bestuurlijke indeling te komen die het mogelijk maakt, de grootstedelijke
problematiek aan te pakken. Het gaat dan om de grootstedelijke problematiek
op het terrein van de economische ontwikkeling, het welzijn, de werkgelegenheid,
de infrastructuur en dergelijke.De heer Schutte (RPF/GPV):Voorzitter! De heer Hoekema zegt dat het kader waarbinnen de afspraken
zijn gemaakt, anders is komen te liggen. Ik signaleer dat ook. De vraag is
dan of dat een vrijbrief is om vervolgens de afspraken van toen even opzij
te zetten en een nieuwe weg in te gaan. Of zijn wij "contractueel" verplicht
om met de betreffende contractpartners om de tafel te gaan zitten om te kijken
of wij het in de nieuwe omstandigheden eens kunnen worden over een nieuwe
oplossing?De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Nog afgezien van het feit dat de rechter daarover een oordeel
heeft uitgesproken – dat hoeft ons politiek niet te binden en ik vind
de vraag van de heer Schutte zeer relevant – worden afspraken tussen
gemeentebesturen rebus sic stantibus gemaakt. En zoals de zaken er toen voorstonden,
was het voor de partners wenselijk en waarschijnlijk dat er een stadsprovincie
zou ontstaan. Nu die stadsprovincie tot onze spijt niet haalbaar is gebleken,
vind ik dat wij niet van de plicht zijn ontslagen om te zoeken naar oplossingen
voor de grootstedelijke problematiek. De gemeente Vleuten-De Meern kiest voor
samenwerking. Dat is legitiem. Ik vind het commitment van Vleuten-De Meern
om samen te werken, waar ook in de praktijk blijk van is gegeven, prima. Maar
mijn fractie komt tot het politieke oordeel dat alleen samenwerken bij de
ontwikkeling van een bouwlocatie van de omvang van Leidsche Rijn voor de oplossing
van de problemen die ik heb aangeven, als bestuurlijk instrument onvoldoende
is. Dat politieke oordeel vel ik vandaag.De heer Schutte (RPF/GPV):U kunt dat politieke oordeel vellen en u kunt eventueel wijzen op gewijzigde
omstandigheden, maar moeten de rijksoverheid en provinciale overheid als contractpartners
desondanks niet proberen met Vleuten-De Meern een andere oplossing te zoeken?
Vleuten-De Meern zou immers geen contract hebben gesloten als de gemeente
de andere overheden niet als contractpartners kon vertrouwen. Mocht dat door
onwil of wat dan ook niet mogelijk zijn, dan ontstaat er een nieuwe situatie.De heer Hoekema (D66):Er is absoluut geen sprake van onwil bij Vleuten-De Meern. Er is verschil
van inzicht tussen de gemeente Utrecht, de provincie, de wetgever en Vleuten-De
Meern over de meest wenselijke bestuurlijke vormgeving van het gebied Utrecht-Vleuten-De
Meern. Natuurlijk heeft de gemeente Vleuten-De Meern het volste recht om tegen
de gemeente Utrecht, de provincie en de wetgever te zeggen: dit willen wij
niet, wij willen wel samenwerken maar wij willen geen fusie.De heer Schutte (RPF/GPV):Betekent uw standpunt dan niet dat in het vervolg andere overheden, als
zij met de rijksoverheid afspraken maken, het idee zullen hebben: wij spreken
het nu wel af, maar als morgen de rijksoverheid een ander idee krijgt, trekt
zij haar handen van ons af. Daarmee is de bodem ontvallen aan het maken van
afspraken met de rijksoverheid.De heer Hoekema (D66):De heer Schutte komt gevaarlijk dicht in de richting van beschuldiging
van bestuurlijke willekeur. Eigenlijk zei hij dat al in zijn termijn. Ik vind
een argument van gelijkblijvende of veranderde omstandigheden bij het oordeel
over het karakter van een afspraak van belang. De omstandigheden zijn de laatste
paar jaar zeer verschillend ten opzichte van die welke golden toen de afspraken
gemaakt werden. Dat brengt mij, en misschien de wetgever, tot een oordeel
over de samenvoeging. Dit oordeel viel een aantal jaren geleden, ware er een
stadsprovincie geweest, anders uit.De heer Schutte (RPF/GPV):Erkent u dat deze redenering in feite betekent dat medeoverheden niet
meer bereid zullen zijn om contracten met de rijksoverheid op dit terrein
te sluiten, omdat men voortaan zal denken: vandaag zegt men het wel, maar
morgen bedoelt men het anders en voert dat ook uit.De heer Hoekema (D66):Ik verwacht en hoop dat lagere overheden als contractpartner van de hogere
overheid zullen beseffen dat het element van gelijkblijvende of veranderde
omstandigheden een rol speelt bij het beoordelen van een afspraak. Zo gaat
het ook tussen civiele contractpartners. Een contract kan niet geheel los
worden gezien van de politiekbestuurlijke en juridische omgeving waarbinnen
dat contract wordt gesloten.Dit betekent dat, hoezeer ik respect opbreng voor gevoelens van de inwoners
van Vleuten-De Meern, een bestuurlijke afweging op het niveau
van de wetgever over het meest gunstige bestuurlijke instrument voor de oplossing
van de problematiek van de stad Utrecht en omgeving ons tot het oordeel brengt
dat de samenvoeging van Utrecht en Vleuten-De Meern een goede ontwikkeling
is voor de bouwlocatie Leidsche Rijn en een aantal algemene grootstedelijke
kwesties. Hierdoor wordt de gemeente Utrecht in staat gesteld haar taken goed
te vervullen. Mevrouw Kant vroeg of gegarandeerd kan worden dat het met de
inwoners van Utrecht onmiddellijk beter gaat, maar dat kunnen wij vanuit Den
Haag niet doen. Wel ga ik ervan uit dat de gemeente Utrecht de, letterlijk
en figuurlijk, geboden ruimte zal gebruiken voor een goed beleid op het terrein
van de economie, de werkgelegenheid, infrastructuur en sociale aspecten van
het gemeentelijke beleid.Mevrouw Kant (SP):De heer Hoekema hoeft geen garanties te geven, maar misschien kan hij
mij uitleggen waarom de grenscorrectie de mensen in Utrecht in een betere
positie plaatst. Ik snap het niet.De heer Hoekema (D66):Ik wijs bijvoorbeeld op Amsterdam-Zuidoost. Een behoorlijk grote gemeente
kan gebaat zijn bij een ruimere bestuurlijke jas van de centrumgemeenten.
Er komen meer middelen en aansturingsmogelijkheden naar zo'n centrale gemeente
waardoor uiteindelijk het geheel van het beleid voor de inwoners van Utrecht
en Vleuten-De Meern kan worden verbeterd. U betwijfelt dat, maar u en ik hebben
daarover een wezenlijk verschil van mening.Mevrouw Kant (SP):Uw eerste argument voor het groter worden van een gemeente betrof de financiën.
Financiële problemen van de gemeente Utrecht moeten op een andere manier
worden opgelost. Men moet er dan geen stukje grond bijnemen. Welke concrete
verbetering voor de inwoners van de gemeente Utrecht zal optreden als een
dergelijke gemeente wordt geannexeerd?De heer Hoekema (D66):Gelukkig hebben wij het financiële argument een aantal jaren geleden
losgekoppeld van de herindeling door de verbeteringen in de Financiële-verhoudingswet.
Dat is een eigen traject, waardoor gemeenten eerlijk worden afgerekend. Het
gaat er niet om dat Utrecht boven een magische grens wordt gebracht of dat
het een extra uitkering uit het Gemeentefonds oplevert. Het gaat erom dat
Utrecht in staat is een integrale regie te voeren over het geheel van het
gemeentelijk beleid, zodat bijvoorbeeld zorg, welzijn, economie, werkgelegenheid
en milieu in een hand integraal kunnen worden afgewogen. Uiteindelijk zullen
burgers er niet slechter van worden. Alleen zal Utrecht het moeten doen. Ik
heb daar vertrouwen in.Mevrouw Kant (SP):Dat doet Utrecht nu toch ook?De heer Hoekema (D66):Ja, maar dat kan dan beter worden.Mevrouw Kant (SP):Dan moeten zij het gewoon beter doen. Sterker nog, de rijksoverheid moet
het beter doen, want de gemeente Utrecht is er natuurlijk niet voor verantwoordelijk
dat mensen in de achterstandswijken armoede lijden. Ik wil terug naar de kern,
want u kunt het mij toch niet uitleggen.De heer Hoekema (D66):Daar had ik ook geen enkele illusie over.Mevrouw Kant (SP):Het gaat er niet om dat wij een verschil van mening hebben. Het gaat erom
dat ik vraag om het mij uit te leggen. U kunt mij niet uitleggen wat er verbetert
voor de mensen in de achterstandswijken van Utrecht door een gemeente te annexeren.
U spreekt over een betere aansturing; de gemeente Utrecht kan het dan beter
doen. Zij hebben Vleuten-De Meern toch niet nodig om het beter te doen?De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Het is een herhaling van zetten uit een eerdere fase van het
debat. Ik heb twee argumenten gegeven. Een belangrijk argument is de noodzaak
van samenhang bij de bouwlocatie Leidsche Rijn. Tweede argument is dat Utrecht
beter in staat wordt gesteld tot het voeren van een integrale regie over het
geheel van het gemeentelijk beleid. Of mensen in een bepaalde stadswijk van
Utrecht er in concreto beter van worden, hangt natuurlijk af van hun eigen
inkomenspositie en van het specifieke beleid van de gemeente Utrecht. Het
bestuurlijk in één hand brengen van Utrecht en Vleuten-De Meern
kan op zichzelf leiden tot een betere beleidsproductie voor de bewoners van
zowel Vleuten-De Meern als Utrecht. Dat wil niet zeggen dat de gemeente Vleuten-De
Meern of de gemeente Utrecht slecht bestuurt. Het betekent wel dat de potentie
van de stad Utrecht wordt vergroot. Utrecht heeft te maken met teruglopende
inwonertallen en met sociale en economische problemen. Ik hoop dan ook dat
die potentie ten goede wordt gebruikt.Mevrouw Kant (SP):Hier komen wij inderdaad niet uit. Ik vind dat u geen argumenten aanvoert.
Het andere argument betreft de regie over Leidsche Rijn. Kunt u mij uitleggen
wat daar nu misgaat?De heer Hoekema (D66):Ik heb niet beweerd – dat doet het kabinet ook niet – dat
de samenwerking nu niet goed is. Het gaat erom dat je ervoor zorgt dat de
voorzieningen voor het ene deel van Leidsche Rijn en die voor het andere deel
goed op elkaar worden aangesloten. De beste garantie daarvoor is dat de zaken
in een hand worden gehouden. Het is raar om in een grote uitbreidingswijk
halverwege een kunstmatige streep te trekken. Zoals Amsterdam-Zuidoost integraal
bij Amsterdam hoort – daar kun je voor of tegen zijn – is het
logisch om een uitbreidingswijk die nu wordt ontwikkeld in een hand te houden.
Die discussie hebben wij ook in Den Haag. Als er geen stadsprovincie is, zijn
andere methoden wenselijk voor de integrale aanpak van zo'n wijk, die wordt
gebouwd voor de inwoners van Utrecht.Mevrouw Kant (SP):Dit is wederom geen antwoord. Er liggen allerlei strepen tussen gemeenten.
Wat gaat er nu niet goed in Leidsche Rijn wat straks beter zou kunnen? Het
gaat toch prima? Wat gaat er nu fout? Als de samenwerking goed gaat, waarom
zou je die dan geweld aandoen door alles onder een noemer te brengen? Ik begrijp
dat echt niet.De heer Hoekema (D66):Wij behandelen voorstellen voor gemeentelijke herindeling niet vanuit
de visie dat gemeenten iets fout doen, maar vanuit de visie dat het wenselijk en noodzakelijk is om sterke gemeenten te creëren.
Er wordt geen oordeel geveld dat een gemeentebestuur het fout doet of niet
wil samenwerken. Er zijn in het land allerlei voorbeelden van gemeenten die
niet goed samenwerken. Ik heb absoluut niet willen beweren – dat beweert
niemand – dat de gemeente Vleuten-De Meern niet correct en constructief
met de gemeente Utrecht samenwerkt. Daar gaat het ook niet om. Stel je voor
dat je nu het oordeel over een herindeling alleen baseert op de kwaliteit
van de huidige samenwerking. Het gaat erom dat je twintig, dertig jaar en
misschien nog verder in de toekomst kijkt. Hoe spijtig het ook is voor het
gemeentebestuur en de inwoners van Vleuten-De Meern, die lang en goed hebben
gestreden voor zelfstandigheid, het eindoordeel moet zijn dat het voor Utrecht
en omgeving wenselijk is om Utrecht en Vleuten-De Meern in één
hand te houden.Voorzitter! Ik kan wat korter zijn over de andere onderdelen van dit voorstel.
Bij Harmelen is sprake van een aantal knelpunten. Het is geen krachtige gemeente
die nog heel lang op eigen benen kan blijven staan. Voordat daarover misverstanden
ontstaan: dit is geen negatief oordeel over het huidige beleid van de gemeente
Harmelen. Voor de kwaliteit van het bestuur in een kwetsbaar gedeelte van
het Groene Hart is het van belang om daar een krachtige gemeente te creëren
die ook het Groene Hart goed kan besturen.Wat betreft Maartensdijk, is het van belang dat wordt gestreefd naar sterke
randgemeenten rondom Utrecht. Het voorstel van het kabinet om te splitsen,
is door een collega een vreemde figuur genoemd. Ik denk ook dat het een wat
speciale oplossing is met een aantal nadelen. Op zichzelf is er wel een redenering
te houden voor die splitsing: het gaat om grenzen die er vroeger, in 1957,
al waren; het gaat om een verschil in oriëntatie van de verschillende
kernen. Het verhaal van het kabinet is dus absoluut geen onzin; dat had ik
overigens ook helemaal niet van deze minister of van dit kabinet verwacht.
Maar als wij moeten kiezen tussen splitsing en integrale toevoeging aan een
andere gemeente, dan kiest mijn fractie met mevrouw Noorman, de heer Van Beek
en mevrouw Oedayraj Singh Varma voor integrale toevoeging aan De Bilt, hoewel
dat ook wellicht niet de perfecte oplossing is. Ik geef namelijk toe dat een
groot deel van de gemeente Maartensdijk, in casu het westelijk deel van het
veengebied, niet direct georiënteerd is op De Bilt. Maar bij de keuze
tussen integrale toevoeging aan Maarssen, integrale toevoeging aan De Bilt,
of splitsing, kiest mijn fractie voor integrale toevoeging aan De Bilt.De heer Mosterd droeg als oplossing aan om dit nu uit het voorstel te
halen en bij de strategische gebiedsoriëntatie te bekijken of bij Maartensdijk
een clustering is aan te brengen met het plassengebied. Die oriëntatie
zie ik nog wel voor mij op de kaart. Maar toch ben ik bang dat dit een premie
zou zijn op bestuurlijke inactiviteit. De provincie Utrecht schiet immers
niet erg op met die strategische gebiedsplanning. Ik denk dat dit zou betekenen
dat er met Maartensdijk de komende jaren niets meer zou gebeuren. Dat vindt
mijn fractie minder wenselijk. Toetsen wij de oplossing van integrale toevoeging
aan De Bilt aan het grote vraagteken over de bestuurlijke toekomst van Maartensdijk,
dan kiezen wij alles afwegend voor de oplossing van integrale toevoeging aan
De Bilt.De heer Mosterd (CDA):De heer Hoekema doet wel erg negatief over de strategische gebiedsperspectieven
van Utrecht. Ik heb de minister gevraagd hoe het gaat. Uit onze contacten
blijkt dat Utrecht daar toch vrij positief mee bezig is en daarbij echt de
inhoudelijke benadering aangaat. Dit zou wellicht voor Maartensdijk en ook
voor Harmelen het draagvlak voor de beslissing, die wij hier moeten nemen,
kunnen vergroten. Daarom willen wij daar nog eens naar kijken. Waarom vallen
zij nu niet onder die strategische gebiedsperspectieven en andere gemeenten
wel?De heer Hoekema (D66):Het grootste draagvlak in Maartensdijk is er voor de Noorderparkgemeente.
Dat vindt mijn fractie een interessant en creatief idee, maar toch wat mager
in volume om voor de langere termijn een daadkrachtige gemeente op te leveren.
Ik weet dat de provincie Utrecht allerlei plannen heeft met het plassengebied.
Maar de bestuurlijke realiteit wijst uit dat de laatste jaren eindeloos is
gesteggeld over de toekomst van Loosdrecht, terwijl er weinig gebeurt. Ik
heb dus niet zoveel garanties over de uitkomst. Ik heb een zeker vertrouwen
in het provinciebestuur van Utrecht, maar ik heb weinig garanties voor een
vlotte beëindiging van de discussie over de strategische gebiedsperspectieven.
Dan kies ik nu liever voor een oplossing voor Maartensdijk die, door de bank
genomen, bevredigend moet worden geacht dan voor onzekerheid over de verdere
toekomst.Als ik ten aanzien van Maartensdijk naar de kaart kijk – ik hoop
dat de minister dat straks bij zijn beantwoording ook doet – dan zie
ik dat de grens nog wat logischer zou kunnen worden getrokken. Je zou Maartensdijk
een dienst kunnen bewijzen door het concept van de Noorderparkgemeente beter
in de grens tot uitdrukking te laten komen. Dat zou betekenen dat je de Betunepolder
toevoegt aan de gemeente Maartensdijk-De Bilt. Daarmee zouden wij echter toch
weer gaan splitsen, hetgeen de Kamer nu juist niet wenselijk achtte. Alles
afwegend hebben wij dus afgezien van het doen van voorstellen daarvoor. Ik
denk dat wij het maar met het amendement van mevrouw Noorman moeten doen.
Maar de grens loopt enigszins onlogisch.Mijn fractie gaat akkoord met de provinciale grenscorrectie voor Lage
Weide. Met het voorstel voor Rijnenburg heb ik wel een probleem. Ik besef
heel goed dat, zoals anderen al hebben aangegeven, de provincie al heeft besloten,
maar mij ontgaat het rationele om dat nu al te doen. Tot 2010 ligt de bestemming
vast: geen bebouwing. Daarna volgt een toetsing voor de toekomst van het gebied,
hetgeen tot bebouwing kan leiden, bedrijfsterreinen, of tot handhaving van
het groen. Waarom zou dan nu al de bestuurlijke indeling vastgelegd worden?
Mijn fractie heeft dus wel enig begrip voor de argumenten van de gemeente
Nieuwegein. In ieder geval sluit ik mij aan bij de vraag die collega Van Beek
van de VVD-fractie heeft gesteld, namelijk of de minister nogmaals met het
gemeentebestuur wil praten over de toekomst van dat gebied. Of vindt de minister
dat de besluitvorming over Vleuten-De Meern met zich brengt dat Rijnenburg
in het kielzog van die samenvoeging wordt meegetrokken? Dat moet
hij dan duidelijk aangeven, want in mijn beleving zijn daar geen harde argumenten
voor. Ik verzoek de minister dan ook nog een kritische blik op de inhoud van
het voorstel te werpen. Over de procedure heb ik al aan het begin van mijn
termijn gesproken.Voorzitter! Binnengemeentelijke decentralisatie is van belang, zeker als
het gaat om de toekomst van Utrecht en Vleuten-De Meern. Hierover is een aantal
maanden geleden een door mij medeondertekende motie aangenomen. Het is van
belang dat het Rijk de nieuwe gemeente Utrecht stimuleert, misschien ook financieel,
om de binnengemeentelijke decentralisatie te verwezenlijken. De financiële
aspecten van het wetsvoorstel betreffen de premie voor de herindeling. De
nota naar aanleiding van het verslag is geschreven op een ogenblik dat de
discussie over de tweede tranche van de herziening van het Gemeentefonds nog
niet was afgerond. Kan de minister aangeven – als dat niet vanavond
kan, dan schriftelijk – hoe de premie van ƒ 30 per inwoner concreet
zal uitpakken voor de gemeentes die het nu betreft? Zal deze herindeling overigens
onder de werking van de nieuwe kwaliteitsmonitor gemeentelijke herindeling
worden gebracht?Ten slotte dank ik de provincie en de gemeentes voor de rol die zij hebben
gespeeld bij het tot een einde brengen – de kwalificatie "goed" laat
ik nog even in het midden – van het voorstel dat wij vanavond behandelen.De vergadering wordt van 18.25 uur tot 19.55 uur geschorst.Minister De Vries:Mijnheer de voorzitter! Bij het begin van mijn aandeel in de gedachtewisseling
wil ik graag een woord van dank richten tot de leden van de Kamer die aan
het debat hebben deelgenomen, maar bovenal ook aan al diegenen die zich tot
nu toe met de lange geschiedenis van deze voorstellen bezig hebben gehouden.
Dat geldt natuurlijk het provinciebestuur en gemeentebesturen, maar het geldt
ook burgers en organisaties van burgers die zich hierom druk hebben gemaakt
en zich ervoor hebben ingezet om hun standpunten naar voren te brengen. Alhoewel
het bij deze discussies altijd zo zal zijn dat die niet iedereen bevredigen,
merk ik zonder enige vooringenomenheid op dat ik het altijd weer stimulerend
vind om te zien dat burgers zich zo betrokken weten bij dit soort onderwerpen.
Zoals meerdere leden vandaag hebben opgemerkt, is het inderdaad niet vaak
het geval dat je het meeste hoort van de mensen die het met je eens zijn.
Maar dat is niet erg, zo werkt onze democratie ook een beetje: degenen die
ergens bezwaren tegen hebben, hebben het volste recht en waarschijnlijk ook
de meeste reden om zich in zo'n debat stevig te weren. Ik geloof dat we daar
blij mee moeten zijn.Overigens zeg ik daarmee tegelijkertijd dat de geschiedenis die ik op
dit gebied heb meegemaakt, die langzamerhand – ik aarzel om dat uit
te spreken – al bijna een jaar of dertig loopt, eigenlijk nooit anders
is geweest. Herindelingen zijn zaken die de mensen zeer bezighouden, en die
altijd tot stevige acties aanleiding geven. Ik ben daar zelf ook wel eens
het slachtoffer van geweest, omdat de gemeente waarin ik geboren ben, is opgeheven.
Ik acht dat nog steeds met terugwerkende kracht een beslissing waar vraagtekens
bij gezet zouden kunnen worden, zij het dat ik moet toegeven dat de resultaten
van die herindeling voortreffelijk zijn geweest. Vaak is het zo dat als het
leed eenmaal geleden en de kogel door de kerk is, mensen hun energie weer
aanwenden om datgene wat zij als de identiteit van de woon- en leefomgeving
ervaren, op een andere manier te dienen. Ik hoop dat dat als de besluitvorming
over dit wetsvoorstel is afgerond, ook het geval zal zijn met dit wetsvoorstel
over Utrecht.Dat wetsvoorstel heeft natuurlijk al een heel lange geschiedenis. Het
is mogelijk om daarin zeer ver terug te gaan. Ik zou terug kunnen gaan naar
het moment waarop de gemeente Vleuten-De Meern het licht zag, want ook die
gemeente is het product van een herindeling. Het is een nieuwe gemeente geworden
in 1954, zeg ik uit mijn hoofd, samengesteld uit een aantal gemeenten. Het
is interessant om te zien hoezeer mensen in zo'n korte periode verknocht kunnen
raken aan zo'n gemeente. Maar voor de geschiedenis van dit wetsvoorstel kijk
ik niet zover terug, naar het jaar 1989, toen de commissie-Montijn haar rapport
"Grote steden, grote kansen" uitbracht. Dat was een heel belangrijk rapport.
De commissie-Montijn concentreerde zich toen op de vier grote steden, waaronder
de stad Utrecht. Daar kwam een heldere analyse van de problematiek van Utrecht
uit. Utrecht onderscheidt zich samen met Den Haag van de twee andere grote
steden doordat zich bij deze gemeenten een ernstig ruimtetekort voordoet om
de noodzakelijke ontwikkelingen binnen de gemeentegrenzen te realiseren. Om
die reden heeft Utrecht begin jaren negentig op twee parallelle processen
gekoerst: enerzijds op het proces van grootstedelijk of regionaal bestuur,
via het BON-traject – het traject van Bestuur op niveau; wij zijn de
woorden alweer bijna vergeten!– met als mogelijke uitkomst een stadsprovincie,
en anderzijds op grenscorrecties tussen de gemeente Utrecht en Vleuten-De
Meern. Deze inzet van Utrecht, resulterend in een grenscorrectie, was uitdrukkelijk
flankerend voor regionaal bestuur en stadsprovincieachtige ontwikkelingen.
Ik benadruk dit, want als gevolg van het feit dat het provinciebestuur van
Utrecht in 1996 en het kabinet in 1997 wat betreft de regio Utrecht niet kozen
voor de stadsprovincie maar voor gemeentelijke herindeling, zou deze herindeling
een ander karakter en een andere reikwijdte krijgen dan de inmiddels geëffectueerde
grenscorrectie.Vanmiddag is uitvoerig bij deze geschiedenis stilgestaan. De heer Schutte
en anderen vroegen zich af of er bij de totstandkoming van de uitvoeringsafspraken
over Leidsche Rijn en de grenscorrectie tussen Utrecht en Vleuten-De Meern
is stilgestaan bij de achtergrond van regionaal bestuur. Die achtergrond is
uitvoerig geschetst, zeker in de stukken, maar het was geen expliciet aandachtspunt
in het convenant. Het is uitvoerig besproken in de Kamer, in de regio en in
het Utrechtse, maar ik verwijs verder nadrukkelijk naar het BON-traject. Ook
in de regio Utrecht werd uitdrukkelijk gekoerst op regionaal bestuur. Niet
onvermeld mag blijven – dat is heel belangrijk, gelet op de discussies
die erover zijn gevoerd – dat het provinciebestuur van Utrecht reeds
in het open overleg in 1993 met het gemeentebestuur van Vleuten-De Meern over
de grenscorrectieprocedure heeft benadrukt dat met deze grenswijziging geen
voorschot werd genomen op verdere bestuurlijke discussies.
De verantwoordelijk gedeputeerde heeft toen zelfs met zoveel woorden gezegd –
ik lees nu voor uit het officiële verslag van dat open overleg –:
"...dat de ontwikkelingen op het gebied van de bestuurlijke organisatie moeilijk
zijn te voorspellen en dat in feite grenzen in die zin geen vaste toekomstwaarde
hebben". Wanneer dit soort overwegingen al in 1993 met de gemeente Vleuten-De
Meern wordt gewisseld, geeft het geen pas nu over opgewekte verwachtingen
aangaande het tegendeel te spreken.Ik kom nu op het voorstel dat hier ter bespreking voorligt. Was de invalshoek
bij de grenscorrectie in 1994, waarbij een deel van de Vinex-locatie Leidsche
Rijn onderdeel van de gemeente Utrecht werd, overwegend het bieden van een
partiële oplossing van ruimtenood, bij het voorliggende voorstel gaat
het erom dat Utrecht een dergelijke omvang krijgt dat veel van de voor de
gehele regio relevante dynamische ontwikkelingen binnen de grenzen van de
gemeente Utrecht komen te liggen. Het gaat om ontwikkelingen op de terreinen
woningbouw en bedrijvigheid. Het gaat om ontwikkelingen langs relevante corridors,
bijvoorbeeld de autosnelwegen A2 en A12.De heer Mosterd vraagt mij namens het CDA welke grootstedelijke problemen
kunnen worden aangepakt na de gemeentelijke herindeling die niet door intergemeentelijke
samenwerking worden opgelost. Ik kan daar uitvoerig bij stilstaan, maar hoe
uitgebreid de discussie ook is, ik heb niet het gevoel dat het ooit ging om
de keuze tussen herindeling of samenwerking. Het ging om de keuze tussen herindeling
of sterk regionaal bestuur. Dat is een geheel andere discussie. Bij sterk
regionaal bestuur denk ik aan sterke bevoegdheden op het terrein van verkeer
en vervoer, ruimtelijke ordening, volkshuisvesting, woningbouw en grondbeleid.
Dat zijn geen onderwerpen die zich lenen voor reguliere intergemeentelijke
samenwerking.Er is veel gesproken over het goede van samenwerking. Ik heb daar bij
de behandeling van het eerste wetsvoorstel over Twente, Oost-Overijssel, in
de Eerste Kamer ook bij stilgestaan. Ik heb toen gezegd dat samenwerking in
het openbaar bestuur voortreffelijk is en dat wij daar in het belang van de
burgers allemaal aan moeten werken, maar dat dit geen oplossing mag zijn voor
inherente zwakte van gemeenten. Wij hebben in ons land gelukkig een stelsel
dat zeer decentraal is. Wij dragen zeer veel bevoegdheden aan de gemeentelijke
besturen over. Het is mijns inziens onze plicht ervoor te zorgen dat de gemeentelijke
organisatie die taken in beginsel zelfstandig kan aanpakken. Samenwerking
kan nooit een dekmantel zijn voor gebrek aan bestuurlijke kracht.Voor het hier aan de orde zijnde gebied kan het stedelijk bestuur na herindeling
meer taken en bevoegdheden oppakken dan in de constellatie van regionaal bestuur.
Juist als het gaat om ruimtelijke bevoegdheden, tot en met bestemmingsplanbevoegdheden
en vergunningverlening, om grondbeleid en de opzet van een grondbedrijf en
om volkshuisvestingsbeleid, beschikt een gemeentebestuur absoluut over meer
instrumenten dan denkbaar zou zijn bij regionaal bestuur in dit gebied.Nu kan vanuit een kritische en inhoudelijke benadering worden beweerd
dat dit voorstel vanuit grootstedelijk perspectief bezien weer ontoereikend
is. De gemeente Utrecht heeft hierover in het verleden regelmatig signalen
afgegeven. Daarop kom ik straks nog terug. Ook de heer Schutte heeft dat soort
signalen afgegeven. Hij had begrip voor de problematiek van Utrecht en vroeg
zich af of dit de adequate oplossing zou zijn.Juist indien rekening moet worden gehouden met de belangen van goed toegeruste
buurgemeenten en het regionale belang van bestuurlijke evenwichten, lijkt
mij het onderhavige voorstel alleszins redelijk. Het is mijn wens en overtuiging
dat door de realisering van dit wetsvoorstel niet alleen voor de stad Utrecht,
maar voor de gehele regio een duurzame uitgangspositie voor de toekomst kan
worden gevonden.De heer Schutte (RPF/GPV):De minister spreekt over de grootstedelijkheid in relatie tot de andere
gemeenten. Hij zegt terecht dat de belangen van andere gemeenten ook in de
afweging worden betrokken. Het betekent wel dat het oplossingsgehalte van
dit wetsvoorstel voor de grootstedelijke problematiek dienovereenkomstig minder
is. Ik heb niet gezegd dat het er niet is, maar doordat het beperkt is en
rekening is gehouden met de belangen van andere gemeenten die zelfstandig
blijven, wordt die betekenis navenant minder.Minister De Vries:Dat is sterk afhankelijk van de mogelijkheden om het op een andere manier
te doen. Gelet op de situatie van de betrokken gemeenten en de wens tot behoud
van de diversiteit in het gebied, kan moeilijk worden gezegd dat nog grootstedelijker
oplossingen voor Utrecht nog recht zouden doen aan de bestuurlijke balans.
Wat ik aantrof toen ik aantrad op het ministerie van Binnenlandse Zaken, is
naar mijn gevoel een kwestie van behoorlijke maatvoering. Het wordt door Utrecht
terecht gezien als een bescheiden voorstel. Daarover zullen anderen in die
omgeving het niet zozeer met Utrecht eens zijn. Als wij deze vergroting van
Utrecht en de versteviging van de randgemeenten om Utrecht heen kunnen realiseren,
ontstaat naar mijn mening een aanzienlijk betere bestuurlijke constellatie.
De problemen van de centrumgemeente Utrecht worden dan in betekenende mate
opgelost. Het is misschien niet zo ideaal als de heer Schutte en ik dat misschien
graag willen zien, maar het biedt wel de mogelijkheid om ook in de toekomst
in een meer evenwichtige structuur de samenwerking te bevorderen die hier
door zoveel leden is bepleit.De heer Schutte (RPF/GPV):Ik vind het van belang dat dit wordt geconstateerd. Misschien verschillen
wij in de taxatie van de verschillende oplossingen, maar als hier de grootstedelijke
problematiek als centraal argument wordt genoemd, is het goed te constateren
dat het daaraan wellicht enige bijdrage levert, maar dat het zeker niet de
oplossing is die op dit gebied in de plaats kan staan van de oplossing stadsprovincie.
Die kan heel specifiek op die grootstedelijke problematiek gericht zijn.Minister De Vries:De heer Schutte voert nu een sterk punt aan. Ik ben van mening dat het
onze verantwoordelijkheid als bestuurder is – in wezen zijn wij hier
met bestuurlijk werk bezig, met een andere soort wetgeving – om datgene
wat tot besluitvorming moet worden geleid, ook tot besluitvorming te leiden.
De heer Schutte weet dat ik altijd buitengewoon geïnteresseerd
ben geweest in alle discussies over modellen, aanpakken, enz. Ik moet echter
constateren dat de stadsprovincie in de ogen van velen geen genade meer vindt.
Indertijd is herindeling als alternatief aangeboden. Terecht is opgemerkt
dat dit, heel klassiek, past binnen onze staatsinrichting. Daar is verder
niks mis mee, maar als je als bestuurder acute problemen tegenkomt, moet je
die willen oplossen. In die zin heb ik zeer veel sympathie voor de afweging
die door de heer Van Beek is gemaakt. Hij heeft hier duidelijk gemaakt dat
het voor hem een moeilijke afweging is. Tegen mevrouw Kant zeg ik dat je dat
af en toe tegenkomt. Dat gebeurt misschien niet zozeer in haar partij, waar
iedereen het, naar ik begrijp, met elkaar eens is over deze onderwerpen, maar
in andere partijen wordt nog wel eens verschillend gedacht over dit soort
dingen. Mevrouw Varma heeft dat vanmiddag op uitnodiging van mevrouw Kant
treffend toegelicht. Het hangt ervan af met welk probleem je je identificeert
of aan welk van de vele problemen je het meeste gewicht geeft. Bij tijd en
wijle hoop je wel dat iedereen het met je eens was – en daarom was ik
wel een beetje jaloers op mevrouw Kant – maar dat kom je maar zelden
tegen, zeker bij dit soort discussies. Ik heb er veel begrip voor dat er een
moeilijke afweging wordt gemaakt, maar zij moet wel worden gemaakt.Ik betreur het zeer dat de heer Mosterd blijkbaar voor bijna geen onderdeel
van dit voorstel sympathie kan opbrengen, maar ik was blij dat hij voor één
aspect wel respect had, namelijk dat ik vastbesloten ben om dit tot besluitvorming
te brengen. Een aantal van deze vragen ligt al veel te lang op tafel. Wij
doen daar veel te lang over. Om het oneerbiedig te zeggen, wij springen vaak
van de ene op de andere voorbijdrijvende ijsschots, omdat wij denken dat die
meer perspectieven biedt. Die ijsschotsen worden dan echt parkeerheuvels of
vluchtheuvels. Wij moeten wel naar de problemen blijven kijken.Als je de stukken leest en je ziet de geschiedenis voor je van de afweging
van die problemen, zijn er veel vragen bij te stellen, zeg ik tegen de heer
Van den Berg. Toen ik het wetsvoorstel ter behandeling op mijn bureau kreeg,
dacht ik: ik zal het papier wel allemaal lezen, maar ik wil ook even kijken
hoe de problematiek er echt uitziet, maar ik moet oppassen dat men niet denkt
dat er een herindeling aankomt als men mij in Nederland ziet fietsen. Ik heb
goed gekeken naar de ontwikkelingen in dat gebied, naar wat er wordt gepland
en hoe dat er straks uitziet. Met dat perspectief zeg ik dat de keuze voor
Utrecht naar mijn smaak de juiste is.Mevrouw Kant heeft vreselijk zitten vissen. Ik kon haar opmerkingen over
het woon-werkverkeer zeer appreciëren. Ik geloof niet dat dit het sterkste
argument is dat in de stukken is genoemd.In het gebied Leidsche Rijn komt een stad tot ontwikkeling die één
stad is. De keuze is of een stad die zich ontwikkelt tot één
stad, twee bestuurlijke aansturingen krijgt of onder één regie
wordt geplaatst. Het is voor iedereen die daar komt, zichtbaar dat de identiteit
van Vleuten-De Meern anders is, maar je moet ook kijken naar wat er de komende
jaren gaat gebeuren. Vleuten-De Meern en het overige gedeelte van Leidsche
Rijn horen bij Utrecht. Het wordt een geïntegreerd gebied. Het is oneindig
veel beter om dat niet vanuit twee bestuurlijke centra aan te sturen, maar
om een regie te voeren waardoor op een evenwichtige manier aandacht wordt
besteed aan de wensen in dat leefgebied.Verder moet er respect worden gegeven aan de bevolking van de grote stad
daarnaast, aan de overzijde van de grote straat, waar ook allerlei problemen
moeten worden opgelost. Deze zijn in de stukken treffend aangeduid als tweedeling.
Hierover zijn vanmiddag wat relativerende opmerkingen gemaakt, maar die deel
ik absoluut niet. Ik vind dat de stad Utrecht met grote problemen kampt. Vanzelfsprekend
is het beter om de komende jaren te beschikken over meer mogelijkheden om
hier op een evenwichtige wijze mee om te gaan, doordat er iets meer ruimte
is op het grondgebied en bij het plannen en vormgeven van woningen, en om
wat regie te voeren op vestigingen die er komen. Als dat niet het geval is,
is men in belangrijke mate afhankelijk van de inzichten van bestuurders van
een andere gemeente.Na verloop van tijd zie je niet meer het verschil tussen nieuwe woonwijken
op het gebied van het huidige Vleuten-De Meern en op het gebied van Leidsche
Rijn dat nu tot Utrecht behoort. Daarvan valt toch wel het een en ander af
te leiden wat voor mensen van grote betekenis is: het plannen van sociaal-culturele
voorzieningen, gezondheidsvoorzieningen, de keuzes die worden gemaakt op het
gebied van werkgelegenheid en diversifiëring van woningvoorraden. Dat
zijn voor inwoners van een stad en van een land heel belangrijke problemen.
In de grootstedelijke gebieden komen wij deze overal tegen. Ik ben bezig met
een voorstel voor Haaglanden, waarvoor een inzageprocedure loopt. Dat zal
de Kamer hopelijk in het najaar bereiken. Daar speelt precies dezelfde problematiek.Zeggen wij "ja" op de vraag of wij bereid zijn centrumgemeenten de kans
te geven om zich te ontwikkelen en dynamisch bezig te zijn? Wij kunnen "nee"
zeggen, ze insnoeren en ze die kansen niet geven. Dan wordt vanuit verschillende
bestuurlijke centra dezelfde problematiek aangestuurd. Wij maken dat dan afhankelijk
van overleg en van keuzes van de eigen bestuurders, want de ratio van twee
besturen is dat men andere keuzes kan maken. Voor mij is de keuze voor Utrecht
en Vleuten-De Meern eenduidig. Dat lijkt mij een buitengewoon negatieve ontwikkeling
voor de stad Utrecht en die regio. Op basis van mijn eigen observaties heb
ik, proberend om aan de hand van het plan een aantal jaren vooruit te kijken,
echt de overtuiging dat Utrecht aangevuld met Vleuten-De Meern het gebied
meer kansen biedt dan wanneer wij dit niet zouden doen.Mevrouw Kant (SP):Ik probeer het weer heel concreet te maken. U begint weer met het verhaal
over de tweedeling; dat verhaal staat ook in de stukken en irriteert mij mateloos,
zoals u gemerkt zult hebben. Ik hoef u niet te vertellen dat de tweedeling
voor ons een belangrijk maatschappelijk probleem is, maar ik begrijp werkelijk
niet hoe één regie over Leidsche Rijn iets aan de tweedeling
in Utrecht kan doen. Dat moet u mij echt proberen uit te leggen.Minister De Vries:Dat zal ik graag doen. De stad Utrecht heeft woonwijken die gedomineerd
 worden door een heel eenzijdige wooncultuur van eenzijdige
groepen in de bevolking. Als de stad Utrecht straks in de gelegenheid is om
over een breder gebied aan diversificatiebevordering van bewoning te doen,
zal dat de spreiding verbeteren van groepen die nu in eenzijdig gekleurde
wijken wonen. Die heel belangrijke maatregel kan Utrecht dan nemen; daar zou
u begrip voor moeten hebben.Mevrouw Kant (SP):U zegt dat er in Utrecht een spreidingsbeleid moet komen, maar daar gaat
het niet om. Aan de tweedeling ligt toch iets heel anders ten grondslag? U
gelooft toch niet werkelijk dat arme mensen in achterstandswijken –
bijvoorbeeld allochtonen – ook maar enige kans hebben op een woning
in Leidsche Rijn? Die kunnen zij toch helemaal niet betalen?Minister De Vries:Misschien kunt u voor uzelf uitmaken wat u niet gelooft. Ik ben er heilig
van overtuigd dat alle grote steden de komende jaren voor deze vraag gesteld
zullen worden: hoe bevorderen wij de diversificatie van de bewoning in onze
stad en hoe voorkomen wij dat wijken volstrekt eenzijdig ingekleurd gaan worden?Mevrouw Kant (SP):Daarbij heeft de minister mij natuurlijk volkomen aan zijn zijde, want
dat bepleit ik al jaren.Minister De Vries:Gelooft u dat dan ook met mij. Geloof dat dit nodig is. Als u dat allemaal
wilt, steun dan ook de insteek van dit wetsvoorstel, dat dit beter mogelijk
maakt.Mevrouw Kant (SP):Ik steun de door u zojuist verwoorde doelstelling volledig, hoewel ik
op dat punt voorheen weinig steun van het kabinet heb mogen ondervinden. Ik
begrijp echter niet waarom de herindeling nodig is om dat probleem op te lossen.
Daar zijn heel andere maatregelen voor nodig, bijvoorbeeld een aanpassing
van de Huursubsidiewet, waardoor arme mensen meer recht op huursubsidie hebben
en zij inderdaad beter terechtkunnen in Leidsche Rijn. U suggereert dat de
herindeling daar een oplossing voor is, maar wij hebben het toch over een
heel ander probleem?Minister De Vries:Volgens mij is er echt sprake van een misverstand; dat beluisterde ik
vanmiddag ook in uw bijdrage. U denkt dat de regering van mening is dat herindeling
een panacee is voor alle problemen. Dat geloof ik niet; dat kunt u dus ook
niet in het wetsvoorstel lezen, maar u lijkt dat wel te denken. Op sommige
punten kun je echter wel beter beleid voeren als je een herindeling doorvoert.
Ik heb al gezegd dat ik al dertig jaar discussies over herindeling meemaak;
intussen zijn ongeveer 300 gemeenten opgeheven. U kunt wel zeggen dat dat
niet nodig was geweest, maar het verstillen en bevriezen van het bestuur is
natuurlijk onmogelijk. Met een goed uitgekiende herindeling bereik je dat
een gebied dat dezelfde problematiek heeft of waarbinnen een problematiek
beter kan worden opgelost, onder één bestuurlijke regie komt
te staan. De heer Van den Berg heeft gezegd dat hij niet zo conservatief wil
zijn dat hij nooit over herindeling wil spreken; zo ken ik hem ook niet. Dit
is dus geen totale oplossing voor het probleem, maar het geeft de gemeente
Utrecht veel meer mogelijkheden om meer te doen aan deze cruciale problematiek.
Dat laat zich niet wegwimpelen met uw opmerking dat dit gebied al is volgepland.
Er zijn natuurlijk bestemmingen vastgelegd in dat gebied, maar de precieze
invulling vergt nog wel tien à vijftien jaar.Mevrouw Kant (SP):U bent degene die in de memorie van toelichting op het wetsvoorstel de
grote woorden "bestrijding van de tweedeling" heb gebruikt. Dat irriteert
mij; vandaar dat ik daar vandaag op ben teruggekomen. Dat probleem heeft helemaal
niets met dit voorstel te maken. U denkt toch niet werkelijk dat het verleggen
van de grens van Utrecht een bijdrage kan leveren aan de oplossing van het
probleem van de tweedeling, dat men in Utrecht en landelijk nooit heeft kunnen
oplossen? Daar is geen herindeling voor nodig; daar is ander beleid voor nodig.Minister De Vries:Dat klinkt heel categorisch uit uw mond, maar ik denk dat u dan de mogelijkheden
die door een herindeling worden gecreëerd, a priori uit uw woordenboek
hebt geschrapt.Mevrouw Kant (SP):Door het verleggen van de gemeentegrens krijgen arme mensen echt niet
méér geld in hun portemonnee en kunnen arme mensen echt niet
wonen in de woningen waar ook u ze zo graag in zou willen laten wonen. Dat
is geen oplossing voor de problemen.Minister De Vries:U bevriest uw standpunt, dus het heeft verder geen zin.De heer Van den Berg (SGP):Ik heb met belangstelling geluisterd naar het betoog van de minister –
ik zou bijna zeggen: het bezielde betoog – waarin hij het belang van
de ontwikkeling van de centrumgemeente zo centraal stelt. Ik vraag hem dan
wel waar voor hem de grenzen liggen. Als ik de lijn van zijn betoog zou doortrekken,
is het toevoegen van gebied aan centrumgemeenten op zich al een oplossing
voor grootstedelijke problematiek. Waar houdt dat dan op?Minister De Vries:Deze vraag ligt in het verlengde van de opmerkingen van de heer Schutte.
Het heeft vooral te maken met de feitelijke situatie die men aantreft. Ik
meen dat het mogelijk is om nu een oplossing te bieden in dit specifieke gebied,
waardoor de centrumgemeente Utrecht gedurende vijftien of twintig jaar weer
het nodige kan doen. Daarbij beschikt zij ook over een zodanig areaal dat
het gemakkelijker mogelijk is om keuzes te maken, waarbij ik denk aan herhuisvesting,
nieuwe inrichting van industrieterreinen en dergelijke. De armslag wordt dus
vergroot, maar inderdaad houdt het na die tijd voor Utrecht op. Anderzijds
ben ik ervan overtuigd dat de discussie over bestuurlijke organisatie de komende
jaren niet zal ophouden. Het is vandaag niet de dag om daar grote gedachten
over te ontvouwen, maar in de betogen van een aantal afgevaardigden beluister
ik dat zij wel geloven in centrale regie over een stad, maar dat zij vinden
dat het ook mogelijk moet zijn om aandacht te geven aan bestuurlijke decentralisatie
of deconcentratie binnen een stad. Het zou mij niet verbazen – ik zeg
dat voor mijzelf, zonder dat dit het standpunt van de regering is –
als wij de komende jaren in de grote steden steeds meer en steeds effectiever
pogingen zouden zien om tot decentralisatie of deconcentratie binnen het stedelijk
gebied te komen, waardoor bewoners in een bepaalde wijk ook
in staat zijn om mee te doen aan de ontwikkeling van de identiteit en het
dragen van verantwoordelijkheid. Door die ontwikkeling zullen wellicht ook
de grenzen gaan vervagen tussen de zelfstandige buurgemeenten en het stadsdeel.Ik stel mij voor om in de loop van dit jaar, als ik een aantal problemen
achter mij heb die opgelost moeten worden, eens voorzichtig een discussie
met de Kamer over dit onderwerp te entameren. Het is mij overigens bekend
dat in de Kamer een motie is aangenomen, zij het met slechts twee stemmen
meerderheid – dat ik overigens meer dan genoeg vind – die dit
ook probeert te bevorderen. Ik wil daar graag op terugkomen als ik de tijd
heb gehad om hier verder over na te denken. Het zal gaan om een traject dat
geruime tijd zal vergen, maar ik denk dat het veelbelovend is, niet omdat
er nooit kritiek zal zijn op decentralisatie, deconcentratie en buurtbestuur –
die zal er zeker zijn, maar die is er ook op gemeentebesturen – maar
omdat ik meen dat dit in wezen een richting is waardoor burgers van een grote
stad zich meer verwant gaan voelen met de omgeving waarin zij wonen en daar
meer verantwoordelijkheid voor willen gaan dragen. Bij de indiening van het
plan voor de gemeente Den Haag heb ik ook sterk aangeraden om ervoor te zorgen
dat de bewoners voor de nieuwe wijken – overigens vrijwel allemaal Hagenaars –
snel bij die wijken worden betrokken en de kans krijgen hun stempel te drukken
op de wijze waarop zij daar willen leven.De heer Van den Berg (SGP):Ik wil natuurlijk graag de verdere ontvouwing van de gedachten van de
minister afwachten. Ik weet overigens niet of hij nu impliciet een notitie
hierover heeft toegezegd.Minister De Vries:Ik weet hoe gevaarlijk dat is.De heer Van den Berg (SGP):Ik wil hem wel nu al de vraag voorleggen, of hij op deze manier niet bezig
is, zeker in de meer verstedelijkte gebieden, om de regionale problematiek
op te lossen door een reorganisatie van het lokale bestuur. Is dat nu een
juiste weg?Minister De Vries:Dit is slechts één element ervan. Wij komen ook nog te staan
voor de vraag hoe wij omgaan met kaderwetgebieden. De evaluatie is thans overal
gaande, naar ik heb begrepen, en vóór 2003 zullen wij daar besluiten
over moeten nemen. Ik stel mij voor om daarbij met name te kijken naar de
aspecten waar de heer Van den Berg nu op doelt, om te zien of wij een zekere
complementariteit kunnen vinden ten opzichte van de gedachte die ik eerder
besprak. Groter maken is één ding, maar wij moeten ook goed
in de gaten houden dat de schaal daarbinnen voor mensen vaak de menselijke
en ook de meer relevante schaal is om aan bestuurlijke participatie te doen.
Het staat voor mij echter als een paal boven water dat de regio's over de
benodigde bevoegdheden moeten beschikken om verderstrekkende beslissingen
te kunnen nemen.De heer Hoekema (D66):Ik proef bij deze minister iets meer enthousiasme voor de motie waarover
hij zojuist sprak en waaraan ook mijn naam is verbonden, dan bij zijn voorganger.
Ik ben verder blij dat hij met een notitie zal komen. Zullen bij die notitie
echter ook de mogelijkheden van steun aan het concept van binnengemeentelijke
decentralisatie, inclusief de mogelijkheid van financiële steun, worden
betrokken?Minister De Vries:Ik las inderdaad in deze motie dat de heer Hoekema dat wilde. Dat was
ook de reden voor mijn opmerking dat deze motie met een meerderheid van slechts
twee stemmen is aangenomen.Voorzitter! Ik zal een enkel woord wijden aan de provinciale procedure.
Deze procedure heeft in 1996 een aanvang genomen en heeft uiteindelijk geleid
tot dit wetsvoorstel. Vanmiddag is al opgemerkt dat de provincie met grote
ambities is begonnen maar uiteindelijk smal is geëindigd. Een aantal
zaken zijn zelfs kennelijk voorlopig geparkeerd. Op grond van het herindelingsplan
zouden zestien gemeenten worden samengevoegd. Dat zijn er uiteindelijk zeven
geworden.Het plan is dus aanzienlijk bescheidener geworden. De eerlijkheid gebiedt
mij verder te zeggen dat er ook goede redenen waren om niet met zo'n groot
totaalplan te komen. Ik hoop dat ik de Kamer het geheim mag verklappen dat
ik ertoe neig te zeggen dat de kans groot is dat wij nooit beladen ons doel
bereiken als wij te veel hooi op onze vork nemen. Maatvoering is namelijk
een voorwaarde om oplossingen te vinden. Het is echter wel prettig als die
binnen een grotere context een plaats kunnen worden gegeven. Met name in het
geval van Utrecht zijn de grensoverschrijdende herindelingen procedureel zo
ingewikkeld dat zij tot ongewenste vertraging zouden hebben geleid.Het voorliggende wetsvoorstel is geënt op hetgeen provinciale staten
uiteindelijk na veel pijn en moeite hebben afgescheiden. Als dat voorstel
wordt vergeleken met het herindelingsplan dat door gedeputeerde staten is
voorgesteld, moet de conclusie luiden dat een stap terug is gezet. Het is
uiteindelijk immers niet het grote maar het kleine plan geworden. Ik kan mij
de redenen daarvoor echter voorstellen.De provincie heeft inmiddels de weg ingeslagen om met de betrokken gemeenten
strategische gebiedsperspectieven op te stellen. Ik heb overigens altijd gedacht
dat SGP de afkorting was voor deze perspectieven en ik was dan ook blij om
dit eens uitgeschreven voor mij te zien. De achterliggende gedachte is begrijpelijk
en lovenswaardig. Men moet natuurlijk eerst tot een inhoudelijke beoordeling
komen van wat er onder samenhang, schaal en bestuurskracht moet worden verstaan.
Verder moet er duidelijkheid zijn over de vraag hoe men zich verhoudt tot
de omgeving, welke ambities er zijn en wat men presteert. Al dit soort vragen
moet goed in kaart zijn gebracht, ook in "gebiedstechnische zin".Zo'n gebiedsperspectief is echter geen alternatief voor herindeling. Het
kan wel bijdragen aan de oordeelsvorming over wat men met elkaar zou willen
doen. Het is namelijk een inhoudelijke verkenning die aan de besluitvorming
over het een of ander vooraf zou moeten gaan. Het mag ook niet als een vluchtheuvel
gaan dienen voor bestuurlijke beslissingen waarvan men weet dat zij op een
gegeven moment nodig zullen zijn.Overigens ligt het meer voor de hand dat gemeenten die wat willen en naar
de toekomst kijken, zich niet afhankelijk maken van initiatieven van de provincie.
Deze gemeentebesturen zouden zelf hun toekomst in kaart moeten proberen te
brengen en zelf moeten beoordelen hoe hun gemeenten er nu precies voor staan.
De gemeente Harmelen is in dit verband een buitengewoon relevant
voorbeeld. Deze gemeente heeft Ernst & Young laten onderzoeken hoe de
gemeente er nu precies bij stond. Dat bleek niet mee te vallen, hetgeen ook
wel begrijpelijk is gezien de omvang van deze gemeente en de steeds groter
wordende problemen waarmee het decentraal bestuur wordt geconfronteerd. Het
wordt hierdoor voor gemeenten steeds moeilijker om hun zaken op een rijtje
te houden. Ik heb in het verleden zelf veel ervaring opgedaan met kleine gemeenten
en bestuurders van kleine gemeenten en ik kan dan ook goed begrijpen dat de
toenemende beleidsdruk die op de gemeenten wordt uitgeoefend, ertoe leidt
dat zij niet langer in staat zijn op alle gebieden de beleidsontwikkelingen
zelfs maar bij te houden. Men heeft overigens terecht opgemerkt dat dit probleem
vaak in het ambtelijke apparaat tot uitdrukking komt. Om die beleidsontwikkelingen
bij te kunnen houden, is tegenwoordig een andere schaal nodig.De heer Hoekema (D66):Op welke wijze is de minister van plan om de provincie te stimuleren ook
echt voortgang te maken met die strategische benadering? In de nota naar aanleiding
van het verslag schetst de minister zelf dat de provincie nogal traag opereert.
Driekwart van de provincie Utrecht is in feite nog voorwerp van dit soort
oriëntaties.Minister De Vries:Ik begrijp uw vraag volledig. Ik zal u inzage geven in mijn tijdschema.
Tot de zomer zal ik grotendeels bezig zijn om lopende zaken te behartigen.
Daar hoort ook nog een EK voetbal bij. Het zal in juni verschrikkelijk veel
van mijn tijd vergen. Ondertussen noteer ik allerlei dingen waarvan ik in
de vaste commissie zal vragen welke prioriteit hieraan moet worden gegeven.
Ik noteer ook dat ik met gemeentebesturen ook in het licht van het rapport-De
Zeeuw wil spreken over de vraag hoe zij die problematiek nu zien. Het is van
groot belang dat wij proberen op dat gebied een zekere gemeenschappelijkheid
te bereiken. Het optimisme daarover hoeft niet groot te zijn op basis van
wat wij in het verleden hebben gepresteerd, maar ik denk wel dat het belangrijk
is, ook met het rapport-De Zeeuw in de hand, dat wij grondig met de provinciebesturen
nagaan wat zij vinden en willen. Dat neemt niet weg dat gemeenten zelf over
hun toekomst moeten nadenken. Gelukkig gebeurt dat ook. Wij hebben nog het
wetsvoorstel inzake Over-Betuwe te behandelen. In een vrij snel stadium is
daar gezegd: wij moeten eigenlijk wat meer body krijgen. Op bestuurlijke wijze
is daaraan goede leiding gegeven. De burgemeesters zijn geen voorzitter geworden
van het actiecomité, maar hebben gezegd daarover rustig met elkaar
te willen praten. Dat leidt tot een wetsvoorstel dat voor die regio een buitengewoon
verstandige keuze inhoudt. Het is mogelijk als wij met elkaar een goede dialoog
voeren.De heer Van den Berg (SGP):Is de minister bereid aan te geven wat hij verstaat onder kleinere gemeenten
die niet meer in staat zijn de huidige problemen aan te pakken?Minister De Vries:Het hangt af van de constellatie en de aard van de bevolking. Alles boven
de 4000 tot 6000 inwoners zit in een zone die problematisch kan zijn, en waarschijnlijk
is. Bij de VNG hebben wij destijds moeizame exercities gedaan die dan leidden
tot het magische getal 18.000. Dat was vooral ingegeven door het feit dat
je dan fulltime wethouders hebt. Heb je fulltime wethouders omdat de problematiek
dat nodig maakt of is het andersom? Ik geloof niet dat je met een getal moet
werken. Je moet het echt wegen. Vaststaat dat gemeenten met zeer beperkte
inwonertallen het moeilijk krijgen en steeds afhankelijker zullen worden van
andere.Er is gezegd dat gemeenten kunnen samenwerken en veel kunnen uitbesteden.
Wij kiezen geen gemeentebesturen om te zeggen: zij zijn te zwak om taken uit
te voeren en zij vragen maar aan de buurgemeente om dat te doen. Wij proberen
gemeenten te hebben die in beginsel in staat zijn om zelfstandig ten behoeve
van hun inwoners het pakket aan taken dat wij aan gemeenten geven uit te voeren.
Als wij willen gaan differentiëren naar gemeenten die heel weinig meer
kunnen en zich afhankelijk maken van andere en gemeenten die wel daartoe in
staat zijn, dan krijgen wij een heel ander en veel minder interessant gemeentelijk
bestel. In dat licht begrijp ik absoluut niet welke insteek de CDA-fractie
op het moment kiest. Ik heb dat in de Eerste Kamer tegen de partijgenoot van
de heer Mosterd die het woord voerde bij de behandeling van Twentestad gezegd.
Ik heb jaren meegemaakt waarin mevrouw De Graaff, CDA-staatssecretaris, het
ene herindelingsvoorstel na het andere door de Kamer bracht. En ik denk dat
het openbaar bestuur in ons land daar niet onder geleden heeft. Ik heb de
heer Pastoor zijn werk zien doen in de provincie Drenthe, waar een grootschalige
en naar mijn smaak zeer succesvolle herindeling heeft plaatsgevonden, en ik
heb niet gehoord dat hij dit niet goed heeft gedaan. Maar op landelijk niveau
loop ik steeds tegen CDA-politici aan die andere uitgangspunten hebben. Ik
vraag mij af of dit echt zo is. Je kunt natuurlijk wel eens tot een andere
beoordeling komen, maar de CDA-fractie kan zich toch niet systematisch van
het denken over herindelingen afkeren en er hooguit ruimte voor laten dat
er misschien ooit nog een voorstel wordt gedaan dat zij wel goed vindt. Wellicht
maken wij met Over-Betuwe nog eens mee dat het CDA ervoor is. Maar met zo'n
benadering ben je niet meer bezig met vernieuwing van het openbaar bestuur
en zorg je niet voor een evenwichtig openbaar bestuur op gemeentelijk niveau.
Uit het nieuwe voorstel voor Twente, dat op het ogenblik bij uw Kamer ligt,
blijkt ook dat het in het geweld van grotere gemeenten voor randgemeenten
en landelijke gemeenten absoluut noodzakelijk is om zich te versterken. Dit
was niet bedoeld als een provocatie van de heer Mosterd, maar als een antwoord,
voorzitter.De voorzitter:Ik kan niet ontkennen dat de heer Mosterd wordt aangesproken en ik geef
hem dus de gelegenheid tot een korte interruptie, maar het lijkt mij een mooi
onderwerp voor zijn tweede termijn.De heer Mosterd (CDA):Dat begrijp ik, voorzitter. Maar ik wil toch nog eens zeggen dat wij absoluut
oog hebben voor bestaande knelpunten. Bij de schaalvergroting constateren
wij echter ook allerlei minpunten, zoals een afnemende betrokkenheid van het
bestuur. Als de bevolking in een bepaalde gemeente zich nadrukkelijk distantieert
van zo'n voorstel en als wij denken dat ook andere oplossingen gevonden kunnen
worden, stellen wij voor daar naar te kijken op basis van
onze knelpuntenbenadering. Nogmaals, wij gaan nooit zover dat wij een heel
star systeem willen, maar wij willen, ook met het oog op de strategische gebiedsbenadering,
wel rekening houden met specifieke taken in specifieke situaties.Minister De Vries:Voorzitter! Ik weet dat de heer Mosterd bestuurder is geweest en hij zal
het in zijn carrière wel eerder hebben meegemaakt dat hij iets deed
waarvan mensen vonden dat het niet helemaal goed was, maar wat toch moest
gebeuren. Bij herindelingen zijn natuurlijk vaak degenen die zich ertegen
verzetten het meest verbaal, maar dat betekent niet dat er geen andere afwegingen
zouden moeten worden gemaakt. In Haaglanden, waar ik toevallig ook woon, zijn
referenda gehouden in gemeenten die overal tegen waren, maar die op geen enkele
manier verdisconteerden dat de grote stad ook een probleem had. Ik vind dat
bestuurders die dit zien en analyseren, hierboven moeten staan en in staat
moeten zijn om tegen de tegenstanders te zeggen: ik begrijp uw verzet, maar
probeer met mij een afweging te maken voor de andere mensen. Vanmiddag zei
een van de woordvoerders dat de problemen van de grote stad niet mogen worden
afgewenteld op een gemeente als Vleuten-De Meern, maar wij hebben het nu over
mensen. Het gaat over mensen die in de stad wonen en mensen die in andere
gemeenten wonen. Het gaat niet om het afwentelen van problemen, maar om het
delen ervan en er gezamenlijk de schouders onder zetten. Goede bestuurders
zijn geroepen om daar de instrumenten voor te verschaffen in de vorm van bestuurlijke
indeling.De heer Mosterd (CDA):Dat ben ik helemaal met de minister eens, maar in het geval van Vleuten-De
Meern en Utrecht hoort hij mij niet zeggen dat ik alleen voor Vleuten-De Meern
kies en dat die gemeente de problemen van Utrecht niet behoeft op te lossen.
Ik zeg alleen dat beide gemeenten in het verleden hebben bewezen goed te kunnen
samenwerken. Waarom zou dat nu ineens niet meer kunnen, als dat een tijdje
geleden wel kon? De minister heeft er een verklaring voor gegeven, maar ik
ben het op dat punt niet met hem eens.Minister De Vries:U moet niet kijken hoe het in het verleden is gegaan, u moet vooruitkijken
naar wat er de komende vijftien jaar in dat gebied allemaal gaat gebeuren.
Dan ziet u dat het een totaal ander karakter zal krijgen. Sommige mensen denken
dat de identiteit van Vleuten-De Meern en Haarzuilens precies zo zal blijven
als die nu is, maar u moet eens kijken wat daar de komende jaren gaat gebeuren
en hoe de Vinex-locatie zich over dat hele gebied uitspreidt. Daar zal rekening
mee moeten worden gehouden in de inrichting van de bestuurlijke organisatie.De voorzitter:Ik sta geen interruptie op dit punt voor de heer Mosterd meer toe, want
ik denk dat hij daar in tweede termijn op kan ingaan.Minister De Vries:Voorzitter! Er is veel aandacht besteed aan de afspraken, onder andere
door de heer Schutte. Hij sprak van "een man een man, een woord een woord".
Ik wil nog even terugkomen op het feit dat het conflict indertijd aan de rechter
is voorgelegd. Mevrouw Kant beschreef dit, als zou de gemeente Vleuten-De
Meern Utrecht terecht voor de rechter hebben gesleept, maar zij vergat te
vertellen wat de uitspraak was. De rechter heeft naar de situatie gekeken
en punt voor punt alle argumenten die door Vleuten-De Meern waren aangevoerd
van tafel geveegd. De heer Schutte zei dat dit een kort geding was en dat
er een bodemgeding had kunnen komen, maar als men dat niet aanspant is het
kort geding kennelijk zo veelzeggend geweest voor degenen die deze rechtsgang
beproefd hebben, dat men niet kan stellen dat het onbehoorlijk bestuur is.
De rechter heeft met name de argumenten omtrent onbehoorlijk bestuur van tafel
geveegd.De heer Schutte (RPF/GPV):Akkoord, dat hebt u in de schriftelijke behandeling ook keurig beantwoord.
U zei er ook bij dat het gericht was op de vraag of de provincie tegen die
achtergrond wel of niet een herindelingsprocedure zou starten. Volgens de
rechter mocht de provincie dit, omdat de belangen van Vleuten-De Meern in
die procedure aan de orde konden komen. Een onderdeel van die belangen was
de voorgeschiedenis van de overeenkomst en de verwachtingen die daaraan ontleend
konden worden. Het is goed dat de minister daarnaar verwijst, maar hij had
ook de vraag moeten stellen in hoeverre in de vervolgprocedure inhoudelijk
is voldaan aan wat de rechter nog als mogelijkheid zag.Minister De Vries:Dat is een nuancering, maar u sprak ook over onbehoorlijk bestuur. Dat
argument strandde faliekant bij de rechter. Overigens heeft de rechter ook
nadrukkelijk gezegd dat Vleuten-De Meern aan het uitvoeringscontract geen
rechten kon ontlenen voor de instandhouding van haar gemeente. En dat is niet
niks. Op alle aangevoerde punten is Vleuten-De Meern in het ongelijk gesteld.
Het gaat dan ver om hier te stellen dat er onfatsoenlijk gehandeld is.De heer Schutte (RPF/GPV):Dat oordeel betrof mijn eindoordeel over de gehele procedure, even aannemend
dat het wetsvoorstel wordt aangenomen. Dit heeft ook te maken met de vraag
hoe wij met de voorgeschiedenis omgaan. Ik constateer dat de minister zegt
dat de voorgeschiedenis in een andere context moet worden gezien en dat daar
dus aan voorbij kan worden gegaan. Mijn conclusie was dat daar niet aan voorbij
kan worden gegaan. Het is ook niet het laatste woord, maar het verplicht ons
wel, als rijksoverheid en als Kamer die als wetgever daarbij betrokken is,
om de voorgeschiedenis serieus te nemen en te bekijken of gezamenlijke conclusies
kunnen worden getrokken.Minister De Vries:Daar ben ik het mee eens. Er is veel aandacht besteed aan het werk van
de commissie-Van Splunder die een advies over deze kwestie heeft uitgebracht.
Ik kan hier kort over zijn: een advies is een advies. Als wij willen dat adviseurs
gaan besturen, moeten ze bestuurder worden en dan ga ik wel in de adviescommissie
zitten. Een advies moet gewogen worden en bekeken moet worden of dit met andere
belangen in overeenstemming kan worden gebracht. Daarna moet een besluit worden
genomen. Uiteraard moet men zich van dat advies laten doordringen en ik meen
dat de provincie en mevrouw Van de Vondervoort dit zeker hebben gedaan. Het
advies van een adviescommissie, die zich overigens in dit
geval vooral over de correcte weging van belangen en posities in een proces
heeft uitgesproken, behoeft echter niet gevolgd te worden en die suggestie
klonk door in het betoog van de heer Van den Berg. In het andere geval is
er sprake van bindend advies en dan spreek je over bestuur en dat was absoluut
niet de bedoeling van deze commissie die overigens straks ook niet meer in
de nieuwe wet zal worden genoemd.De heer Van den Berg (SGP):Dat is geen wonder. Volgens mij is er nog nooit een advies van de commissie
overgenomen en dat was de essentie van mijn vraag. Ik vind dat eigenlijk een
ernstige zaak. Als een adviescommissie wordt ingesteld, moet zo'n advies in
elk geval serieus worden genomen. Ik ben het met u eens dat een andere beslissing
kan worden genomen, daar is het een adviescommissie voor, maar het is toch
wel heel opvallend dat ik bij een reeks van wetsvoorstellen nog nooit heb
meegemaakt dat een advies is overgenomen. Dat vind ik hoogst merkwaardig.Minister De Vries:Daar kan iedereen van denken wat hij wil. Dat kan ook samenhangen met
de consistentie in de wijze waarop zo'n commissie opereert en dat zij altijd
adviezen geeft waarvan anderen willen afwijken. Ik heb hier verder geen oordeel
over, maar ik herhaal: een advies is een advies. Dit is belangrijk, het moet
goed gewogen worden en openbaar worden besproken, maar uiteindelijk moet het
bestuur de knoop doorhakken. Dat kan wel of niet in overeenstemming met het
advies zijn, maar voor die verantwoordelijkheid mag een bestuur nooit weglopen.Ik heb een enkel woord gesproken over, wat naar mijn smaak, de inherente
kwaliteit is van de samenvoeging van Vleuten-De Meern en de gemeente Utrecht.
Dit betekent dat ik nog moet kijken naar wat in de buurt van Woerden en Harmelen
gebeurt. Het gaat om een markante scheiding tussen de Vinex-gebieden bij Leidsche
Rijn en het Groene Hart. Naar mijn overtuiging biedt samenvoeging van Woerden,
dat toch een beperkt stedelijk karakter heeft met zo'n 40.000 inwoners, met
Harmelen meer body om de identiteit in te vullen en waar te maken in de toekomst
dan andere oplossingen. Het zelfstandig laten van Harmelen met 8000 inwoners
is, met eerdergenoemd adviesbureau in gedachten, geen goede optie. Dat kan
het niet redden onder de bestuurlijke druk. Dat is een probleem van het Groene
Hart in het algemeen, ook in Zuid-Holland. Vanuit de stedelijke agglomeratie
wordt veel bestuurlijke druk gelegd op het platteland. Naarmate gemeenten
op het platteland meer bestuurlijke body hebben en meer kracht kunnen ontwikkelen,
hebben ze ook meer kans als evenwichtige partner van de stedelijke gemeenten.
Ik geloof niet in concepten dat aan de stad een stuk groen kan worden gegeven,
omdat men dat goed kan bewaken. Onder de druk vanuit de stad zullen toch andere
afwegingen worden gemaakt dan in Woerden zal worden gedaan. Men zal samen
tot wijsheid moeten komen. Andere overheden, de provincie en het Rijk, kunnen
er ook nog het een en ander aan doen. Voor de constellatie is het evenwel
veel beter dat die landelijke gemeente de body krijgt die ze verdient. Ik
ben van mening dat Harmelen op zichzelf een heel problematische toekomst tegemoet
gaat. Ik begrijp overigens van veel sprekers dat dit niet het meest problematische
onderdeel van het voorstel is. Woerden en Harmelen staan niet te springen,
maar ik heb er vertrouwen in dat de problemen na verloop van tijd opgelost
zullen zijn. Er komt nieuwe energie en nieuwe motivatie los, dus ik ben er
niet bezorgd over. Ik heb er begrip voor dat in Woerden wordt gezegd: wij
hebben tien jaar geleden al zoiets gehad, nu komt het alweer. Ik vind dat
ook vervelend. Wij moeten ernaar streven dat dit zomin mogelijk gebeurt, maar
onder de huidige omstandigheden is het onvermijdelijk dat wij een besluit
moeten nemen over Harmelen.Maartensdijk heeft veel aandacht gekregen van uw Kamer. Dat is begrijpelijk,
omdat de provincie Utrecht een interessante keuze heeft gemaakt voor een grens
die een flink aantal jaren geleden ook al als gemeentegrens heeft gefungeerd.
In de constellatie die ik heb voorgesteld en in ieder geval verdedig zou dat
betekenen dat wij een gemeente Maarssen krijgen met 44.000 inwoners en een
gemeente De Bilt met 41.000 inwoners. Er is een amendement voorgesteld om
dat totaal anders te doen. Ik zag tot mijn vreugde – ik hoop dat zij
mij dit niet kwalijk neemt – dat mevrouw Varma deze herindeling ook
nodig vindt. Dat geeft mij voor de toekomst een sprankje hoop, want hier wordt
zomaar in een klap door mevrouw Varma een gemeente opgeheven. Ik noteer dat
met enige nadruk en zal het hier nog vele malen herhalen. Het is kennelijk
mogelijk om tot die overtuiging te komen. Daar ben ik dankbaar voor.Er moet een keuze worden gemaakt. Ik vind dat de keuze van de provincie
Utrecht zeer te verdedigen is. Die leidt ook tot een evenwichtige constellatie.
Met het oog op het gebied ben ik van mening dat de keuze die in het amendement
wordt gemaakt het niet verdient door mij bestreden te worden. Ik wil ook niet
"rechthaberisch" zijn in dit soort zaken. Als je redelijkerwijze een keuze
kunt maken die een equivalente oplossing oplevert, die minstens zoveel waard
is als datgene wat je zelf hebt voorgesteld, moet je niet al te scherp slijpen.
Het staat voor mij wel vast dat een zelfstandig Maartensdijk met nog geen
10.000 inwoners weinig perspectief heeft. Het idee van de Noorderparkgemeente
kan in deze omstandigheden wel sympathiek zijn, maar het is zeer de vraag
of het echt helpt om problemen op te lossen. Het inwonertal neemt nauwelijks
toe, terwijl andere gemeenten er een veer voor moeten laten. Ik heb de indruk
dat de Kamer zou moeten kiezen tussen mijn voorstel en het amendement van
mevrouw Noorman. Een andere keuze zie ik niet; ik vind echt dat het één
van deze twee moet zijn. In "Maartensdijk de andere kant uit" geloof ik helemaal
niet.Mevrouw Noorman vroeg of er waarborgen zijn dat de Utrechtse strook aan
de noordkant van de N230 niet dichtslibt met bedrijvigheid en bebouwing die
afbreuk doen aan het groene karakter van het landschap. Het geldende provinciale
streekplan en de rechtsgeldige bestemmingsplannen van Utrecht en Maartensdijk,
alsmede het landinrichtingsplan herinrichting Noorderpark hebben inderdaad
alle beschermende waarden voor het desbetreffende gebied in zich. Momenteel
wordt het landinrichtingsplan uitgewerkt in een ontwerpbestemmingsplan noordelijke
stadsrand gemeente Utrecht met een voor het gebied conserverende bestemming.
Vooruitlopend op het rechtsgeldig worden daarvan wordt met toepassing van
artikel 19 van de Wet op de ruimtelijke ordening voor de aanplant van het
zogenaamde Gagelbos al uitvoering gegeven aan de herinrichting van dat Noorderpark.
Ik geloof dan ook dat men zich geen zorgen behoeft te maken over de kwaliteit
van de invulling van dat gebied en dat dichtslibbing van het gebied met andere
activiteiten niet in de verwachting ligt.Naast het wetsvoorstel is een aantal aanvullende grenscorrecties voorzien.
Dat gaat over Lage Weide en Rijnenburg. Mij is pregnant de vraag voorgelegd:
vindt u dat nou chic? Mijn antwoord is dat ik dat inderdaad niet chic vind.
Het mag wel; het zit in de procedures, het zit in de Arhi. Maar als je een
herindelingsplan maakt, dan vind ik dat het een integraal herindelingsplan
moet zijn. Het moet dan niet zo zijn dat je zegt: als dit nu van kracht wordt,
gebeurt er ook nog wat anders. Dat vind ik tegenover de burgers, tegenover
de andere gemeenten en ook tegenover de Kamer niet zo chic. Mijn inzet zal
dan ook zijn om te bevorderen dit in goed overleg met de provincies tegen
te gaan. Als een herindelingsplan wordt gemaakt, hoort ook op tafel te liggen
wat er gaat gebeuren. Dat had ook makkelijk gekund; dat was geen enkel probleem
geweest. Ik denk niet dat de afwegingen in de Kamer dan wezenlijk anders zouden
zijn geweest. Als men dan overigens na verloop van tijd tot de conclusie komt
dat er nog correcties nodig zijn, dan is dat mogelijk. Maar dit is eigenlijk
integraal onderdeel van het plan. Dat had naar mijn smaak beter meteen op
tafel kunnen liggen.De heer Van Beek (VVD):De minister is heel duidelijk: het is niet chic. Maar kan het technisch
dat twee bestuursorganen op hetzelfde moment over eenzelfde grens een besluit
nemen, waardoor er twee plankaarten zijn die beide per 31 december gaan werken?Minister De Vries:Dat is een heel scherpe vraag die ook in mijn hoofd gespeeld heeft. Maar
met de wet in de hand moet ik vaststellen dat het wel kan. Ook de ambtelijke
deskundigheid heeft mij dat verzekerd. Het ligt echter minder voor de hand
dat het hiervoor ook echt bedoeld is geweest. Bovendien vind ik het niet goed
om er gebruik van te maken. Je moet proberen om bij een herindelingsplan alles
op tafel te leggen dat erbij betrokken is. Dan kan iedereen daarover praten.
Het geeft een vervelend gevoel dat wij allemaal weten dat, als dit kracht
van wet krijgt, er ook nog wat anders gebeurt dat geen onderdeel van de discussie
heeft uitgemaakt. Dat zou eigenlijk moeten worden voorkomen. Met die intentie
wil ik met de provinciebesturen gaan spreken. Ik weet niet of zij daar sterke
opvattingen over hebben, maar ik zal er bij toekomstige wetsvoorstellen in
ieder geval scherp op letten dat er geen twee herindelingen tegelijkertijd
plaatsvinden: een echte en een kleinere.Mevrouw Noorman vroeg nog of er administratieve lasten zijn van die extra
parallelle procedure. Voorzover ik weet, hebben gedeputeerde staten zich goed
voorbereid op het in werking treden van de grenscorrecties indien het wetsvoorstel
is aanvaard. Dat zal dan verder op dat moment qua administratieve lasten geen
gevolgen hebben. Nogmaals, ik heb inhoudelijk geen bezwaar tegen die voorstellen.
Het zijn logische voorstellen, die ik ook in het wetsvoorstel zou hebben opgenomen.
Ik heb er alleen niet zoveel affiniteit mee om dat op deze manier te doen.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! De minister geeft nu ineens ook een inhoudelijk oordeel, omdat
hij de voorstellen "logisch" noemt. In dat verband wil ik nog even met hem
over Rijnenburg praten. In de schriftelijke beantwoording is gezegd dat het
hier weliswaar om een grenscorrectie gaat, maar dat voor de ruimtelijke ordening
heel andere procedures gelden. Past het niet in de lijn die de minister eerder
in zijn betoog uitzette, dat er eerst zekerheid moet zijn over de bestemming
alvorens wordt bepaald bij welke gemeente die polder wordt ingedeeld?Minister De Vries:Ik ben daar niet zo bezorgd over. De ligging van Rijnenburg is natuurlijk
nogal uitzonderlijk, namelijk tussen twee snelwegen in. Het is een moeilijke
locatie. Er zal ongetwijfeld aan zeer zorgvuldige planologische besluitvorming
gewerkt moeten worden om dit op een goede manier in te vullen. Daar zijn de
bekende processen en procedures voor. Zolang nota's ruimtelijke ordening of
streekplannen een kortere doorlooptijd hebben dan 20 of 25 jaar, is het eigenlijk
niet reëel om een herindeling volledig op dergelijke documenten te laten
steunen. Wij moeten die procedures met enig vertrouwen afwachten. Verder is
de bevoegdheid om daarvoor te plannen en planologische besluiten te nemen,
niet aan het Rijk gegeven.De heer Hoekema (D66):Is het absoluut noodzakelijk om het besluit over de toekomstige bestuurlijke
indeling van Rijnenburg nu te nemen? Er is namelijk nog een periode van tien
jaar waarin in ieder geval geen verandering in de bestemming zal optreden.
Op deze vraag, die ik vanmiddag stelde, heeft de minister nog niet duidelijk
geantwoord.Minister De Vries:Zoals gebruikelijk, zal iedereen wel met dit openbare debat meeluisteren.
Men heeft niet aan mij beloofd om dat te doen. Men heeft dat zelfstandig uitgevonden.
Overigens herhaal ik dat ik er inhoudelijk geen bezwaren tegen heb. Het kan
zijn dat dit tot een nadere afweging leidt, maar dat moet dan geschieden op
de plaats waar de verantwoordelijkheid hiervoor ligt.Mevrouw Noorman heeft mij gevraagd welke vergoeding wordt uitgekeerd aan
nieuwe gemeenten. In het kader van de nieuwe maatstaf die ik in goed overleg
met de Kamer – zelfs enigszins opgejaagd door de Kamer, niet persoonlijk
maar wel functioneel – heb geïntroduceerd, wordt bij nieuw te vormen
gemeenten gedurende vier jaar een vast bedrag van ƒ 30 per inwoner
uitgekeerd. Bij de berekening van dat onderdeel van de bijdrage wordt het
inwonertal van de grootste betrokken gemeente niet meegerekend. Echter, voor
iedere gemeente die er inwoners bij krijgt, groeit die bijdrage gedurende
vier jaar met dat bedrag voor het aantal nieuwe inwoners. Die maatstaf geldt
ook voor de nieuwe gemeente Utrecht. Dat gaat in de nacht van 31 december
op 1 januari in en men zal daar dan ook gebruik van kunnen maken. Uit reacties
van de gemeenten meen ik te mogen opmaken dat men over het algemeen heel tevreden
is met de maatvoering die hierbij is gehanteerd. Alle gemeenten vallen
hier vanaf de aanpassing van de gewenningsbijdrage onder. De heer Hoekema
heeft gevraagd of ik precies kan aangeven wat dit betekent. Ik zal de Kamer
dat graag in een briefje laten weten. Volgens mij is dat voor de besluitvorming
niet cruciaal, maar die informatie kan wel nuttig zijn.Voorzitter! Ik kom tot een afronding. Het resultaat van dit voorstel is
dat Utrecht wordt versterkt en voldoende sterke buurgemeenten krijgt. Naar
mijn smaak ontstaat hierdoor een heel behoorlijke bestuurlijke balans. Het
perspectief van de stadsprovincie is hierbij niet aan de orde. Ik weet dat
een aantal leden de stadsprovincie in de toekomst weer bespreekbaar wil maken,
maar ik constateer dat dit concept nog vele jaren lang in diepe slaap zal
zijn. Wij zullen ondertussen dus ook over andere dingen moeten nadenken. Dat
betekent dat we met de instrumenten die we wel in handen hebben, datgene moeten
doen wat nodig is om het goed functioneren van het openbaar bestuur voor de
komende tien à vijftien jaar te bevorderen, en daarvoor niet te wachten.
Gelet op de voorgeschiedenis van dit dossier en van deze herindeling vind
ik het ook niet logisch in dit kader te kijken of we zo'n concept kunnen revitaliseren.
Ik maak deze discussies zoals gezegd al een jaar of dertig mee, en ik kan
zeggen dat dat allemaal niet helpt. Of je hakt de knoop in een bepaald tempo
door en komt tot besluitvorming, zodat je iets doet binnen een concept dat
gedurende enige tijd gelding heeft, of je laat het verwateren, waarna het
helemaal wegloopt en je weer helemaal opnieuw kunt beginnen. Wat ik het meest
schadelijk voor het openbaar bestuur vind – dat geldt ook voor gemeenten
die te maken krijgen met een herindeling – is dat men jarenlang in onzekerheid
zit, niet meer weet welke besluiten genomen moeten worden, problemen krijgt
bij de werving van personeel en de dynamiek eruit ziet gaan. Hoe langer dat
proces duurt en hoe meer mensen moeten praten over de vraag waar hun bureau
morgen zal staan, des te ontmoedigender dat is voor het functioneren van het
openbaar bestuur. Wij zouden allemaal moeten willen bevorderen dat de energie
die we daarin hebben gestoken, de deskundigheid die we daarin hebben opgebouwd
en de ambitie die wij daarin hebben, niet al te lang wordt verspild met eindeloze
procedures, maar dat we ons houden aan het gezegde "litus vinerio porte est",
er moet een eind komen aan die discussies, met een besluit. Daar ben ik buitengewoon
voor.Tegelijkertijd merk ik op dat vormen van regionale samenwerking natuurlijk
wel in beeld zullen moeten blijven. In zijn algemeenheid functioneert in Utrecht
het BRU vrij behoorlijk; daarover heb ik in de schriftelijke voorbereiding
al het nodige gezegd. Ik denk dat we in een discussie tussen groot en klein
de komende tijd, zeker in het kader van de evaluatie van de kaderwetgebieden,
heel nadrukkelijk moeten komen te spreken over de vraag hoe het regionaal
bestuur aan die bevoegdheden kan komen die het mogelijk maakt dat voor een
regio een adequaat, integraal, afgestemd en evenwichtig beleid kan worden
gevoerd op hoofdlijnen. Daarmee moet worden voorkomen dat randgemeenten elkaar
voor de voeten lopen en dwarsbomen. Zij dienen te begrijpen dat er sommige
beslissingen zijn die boven het gemeentelijke niveau moeten worden genomen.De vergadering wordt van 21.05 uur tot 21.15 uur geschorst.De heer Schutte (RPF/GPV):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn antwoord. In zekere zin gaf
hij daarmee in kort bestek zijn visitekaartje af als het gaat om het herindelingbeleid.
Sommige mensen hebben daar een nota voor nodig, maar de minister is erin geslaagd
een aantal accenten te plaatsen dat in grote lijnen inzicht geeft in de wijze
waarop hij hiermee wil omgaan. Ik kwalificeer dat als het rekening houden
met wat in een concrete situatie als haalbaar kan worden beschouwd, als een
praktische benadering, niet al te zeer ideologisch gekleurd en rekening houdend
met het draagvlak. Dat lijken mij goede accenten. Een en ander betekent ook
dat je niet bij voorbaat weet wat de uiteindelijke oplossingsrichting voor
een bepaald gebied is. Een zekere nuchterheid in de onderbouwing van je uiteindelijke
keuze is ook van belang. Soms zijn discussies moeilijk, omdat je merkt dat
er uiteindelijk een keuze uit a, b of c is gemaakt. Als er dan is gekozen
voor c, wordt de indruk gewekt alsof dat de enige keuze is die je redelijkerwijs
nog kunt verdedigen. Dat geldt niet speciaal voor dit geval, maar in het algemeen
lijkt mij dat juist. Het past ook bij de praktische benadering die ik bij
de minister proefde.Toen wij met de voorganger van de minister spraken over Overijssel heb
ik al iets gezegd over onze opstelling terzake. Ik herhaal dat in het kort.
Wij zijn geen voorstander van een pure knelpuntenbenadering. Natuurlijk spelen
knelpunten wel een rol. Als er knelpunten zijn, dan vormen die een evident
gegeven bij een voorstel tot herindeling, maar niet het enige gegeven, zeker
niet als het gaat om de positie van centrumgemeenten. Daarmee is nog niet
gezegd welke keuze je uiteindelijk maakt. Daarvoor geldt zo ongeveer hetzelfde
als wat ik zojuist in de richting van de minister zei.Ik kom bij dit wetsvoorstel. Ik heb in eerste termijn gezegd dat ik mij
kan voorstellen dat je op basis van een bepaalde benadering van de problemen
van de stad Utrecht tot het voorstel kunt komen dat hier ligt. Je moet de
gesignaleerde problemen echter wel afwegen. Vervolgens moet je bezien of datgene
wat als oplossing wordt aangedragen een duidelijke stap is in de richting
van een oplossing. Wat is dus de toegevoegde waarde van dit voorstel? De minister
heeft een paar belangrijke punten genoemd als het gaat om het kenschetsen
van de problematiek. Enerzijds zei hij dat er in de stad Utrecht wel degelijk
sprake is van een tweedeling. Dat is een goede samenvatting van een deel van
de problematiek van Utrecht. Deze wordt met name veroorzaakt door ruimtegebrek,
maar er zijn ook andere oorzaken. Die zijn nu echter niet aan de orde. Dat
is een zaak van de gemeente zelf. Een groter grondgebied zou een bijdrage
kunnen zijn aan de oplossing van dat deel van het probleem.Anderzijds merkte de minister op dat Leidsche Rijn geen stad is. Dat is
waar. Houten is wat dat betreft een ander geval, alhoewel men daar in eerste
instantie dezelfde functie had als Leidsche Rijn. In die zin is er wel onderscheid
te maken. Het is dan ook logisch dat je beziet hoe je dat kunt oplossen. Dat
brengt mij wederom op de vraag naar de toegevoegde waarde van dit voorstel.
De contracten die indertijd zijn gesloten, met name het Vinex-contract, waren
ook bedoeld om te komen tot een oplossing van wat de minister aanduidde als
de tweedeling. Dit hield in dat het huisvestingsbeleid met betrekking tot
Utrechtse woningzoekenden niet zou moeten worden beperkt tot de gemeente Utrecht
zelf. Met name Leidsche Rijn zou daarvoor een adequate oplossing moeten bieden.
De beslissing daarover zou geen relatie moeten hebben de toevalligheid van
het aanwezig zijn van een woning in een gemeente, maar met name met Utrecht
zelf. In hoeverre is dat contract, in samenhang met de masterovereenkomst
voor Leidsche Rijn, een deel van de oplossing van dit probleem geweest? De
oplossing die de minister voorstelt, kan naar mijn mening wel een bijdrage
leveren, maar het is de vraag of die substantieel is en of de nadelen daartegen
opwegen.Dat was de kern van mijn bijdrage in mijn eerste termijn. Daar heeft de
minister wel iets over gezegd, maar ik wil er toch duidelijk op terugkomen
omdat de discussie bij dit wetsvoorstel, veel meer dan bij andere wetsvoorstellen
tot nog toe, geplaatst is in het kader van de voorgeschiedenis van de verwachtingen
die gewekt zijn, de afspraken die gemaakt zijn, etc. Daar kun je het niet
mee eens zijn, en de minister is het er kennelijk niet mee eens, maar het
is wel een gegeven. Als het resultaat van dit debat is dat dit voluit boven
de markt blijft hangen, is het een slecht resultaat. Ik meen dat wij daar
niet voldoende aandacht aan kunnen geven, ongeacht of je het nu met dat argument
eens bent of niet.Tegen deze achtergrond maak ik nog een enkele opmerking. De minister zei
dat het perspectief van Bestuur op niveau, de stadsprovincie, er al vanaf
het begin van de jaren negentig was, maar geen expliciet aandachtspunt vormde.
Dat is duidelijk. Het is in de stukken ook niet expliciet terug te vinden.
De provincie heeft in het open overleg in 1993 gezegd dat het geen voorschot
was op verdere bestuurlijke discussies en dat de grenzen geen vaste toekomstwaarde
hebben. Die uitspraken zijn toen gedaan. In datzelfde Arhi-overleg heeft diezelfde
provinciale vertegenwoordiger echter ook gezegd dat Vleuten-De Meern een eigen
"smoel" dient te krijgen en te houden. Die woorden zijn niet van mij, maar
van die vertegenwoordiger. Dat grenzen geen vaste toekomstwaarden hebben –
wat is gezegd – geldt zelfs voor deze herindeling als die straks aanvaard
is. Dat hebben wij wel gezien. Woerden heeft tien of elf jaar geleden nog
een grenswijziging meegemaakt. Vaste toekomstwaarden hebben die grenzen niet,
maar het is wel de vraag hoe je omgaat met hetgeen tot stand komt. Welke opmerking
je ook citeert, de partners bij dat driedelige contract gingen ervan uit dat
het gebaseerd was op een gemeente Utrecht en Vleuten-De Meern met toekomstwaarde.
Er werd van uitgegaan dat dit ook de visie was van de provincie en de partners
van rijkswege. Dat voert men aan om tot de conclusie te komen dat verwachtingen
zijn gewekt en toezeggingen zijn gedaan waar je niet zomaar aan voorbij kunt
gaan.Er zijn van aanvang af randvoorwaarden geformuleerd en aangedragen door
Binnenlandse Zaken en VROM. Die randvoorwaarden gingen daar ook van uit. Daaruit
zijn geen absolute garanties af te lezen voor het handhaven van die grenzen.
Dat zou ook gek zijn, want als dat bij een wet niet kan, kan het ook niet
bij een contract. Maar een contract houdt wel in dat de contractspartners
elkaar een zeker vertrouwen geven. Dat vertrouwen moet na de totstandkoming
van het contract zichtbaar zijn. Als een "contract" wordt aangegaan met de
overheid en die overheid signaleert dat er sprake is van gewijzigde omstandigheden
of opvattingen, is die overheid er dan niet toe verplicht om als goede contractspartner
opnieuw overleg te voeren om te bezien hoe ingevolge de nieuwe situatie en
nieuwe inzichten tot nadere afspraken kan worden gekomen? Als dan blijkt dat
dit niet kan, heeft de wetgever naar mijn mening vrij spel, net zoals dat
het geval is indien er eerder wetgeving is geweest. Dat is wellicht het verschil
met de situaties die nog gaan komen, zoals bij Eindhoven. Dit soort argumentatie
verplicht om elke situatie op zijn eigen merites te beoordelen. Het feit dat
er eerder grenscorrecties zijn geweest, zegt op zichzelf nog niks, maar als
die grenscorrectie tot stand is gekomen zoals hier, verplicht dat naar mijn
overtuiging tot bepaalde procedures die in alle ernst gevolgd dienen te worden
op basis van gelijkheid van contractspartners en in de wetenschap dat een
van die contractspartners nog altijd iets achter de hand heeft. Dat is dan
de wetgever die het contract altijd kan overrulen. Dat kan echter pas als
laatste, als alle wegen zijn bewandeld. Wil de minister daarop terugkomen?Wat betreft Maartensdijk heb ik in eerste termijn gewezen op de samenhang
met het onderdeel Utrecht-Vleuten-De Meern. Als dat eruit gaat, hoeven wij
niet verder te praten over Maartensdijk. Het lijkt erop dat het wetsvoorstel
wordt aanvaard en dan is het goed om onze voorkeur kenbaar te maken. Ik denk
dat het voorgelegde amendement het minst slechte is en ik wil dit steunen.
Het uitgangspunt is niet dat ik daarvoor kies, maar dit is wellicht het beste,
als de meerderheid hiervoor kiest. De gemeente Maarssen heeft in het overleg
kenbaar gemaakt dat zij er niet op zit te wachten om een stuk grondgebied
toegevoegd te krijgen, dus voor die gemeente is het ook geen probleem.Ik sluit af met een advies aan de eventueel nieuw te vormen gemeente,
waar Maartensdijk dan deel van uitmaakt. De gemeente kan zich misschien een
strategisch gebiedsperspectief verschaffen door de nieuwe gemeente Van der
Vliesstad te noemen, naar een notabele ingezetene van Maartensdijk, die zowel
in de provincie als hier vele verdiensten heeft.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Ik heb met genoegen naar de minister geluisterd.
Het is duidelijk dat hij zich heel snel in dit dossier heeft ingewerkt. Het
is alsof hij terug is van weggeweest. Zijn verleden bij de VNG is in ieder
geval in zijn geheugen gebleven. Ik dank hem voor de gemaakte opmerkingen
en toezeggingen.In de marge maak ik de kanttekening dat de minister tot drie keer toe –
als ik goed heb geluisterd – de naam van een bedrijf heeft genoemd dat
zich bezighoudt met adviezen, management en sturing. Als dit voor de vierde
of vijfde keer gebeurt in een debat, denk ik dat het tijd wordt dat zij een
jaartje niet meedoen, want wij moeten toch bezuinigen op die externe adviezen. De kwestie Vleuten-De Meern-Utrecht ligt uiterst gevoelig. Na de eerste
termijn heeft de vraag zich uitgekristalliseerd of er verwachtingen zijn gewekt.
Collega Schutte heeft een aantal opmerkingen gemaakt over de vraag of er procedureel
recht is gedaan. De minister heeft gezegd dat er in het overleg met de provincie
heel nadrukkelijk op is gewezen dat er onzekerheid is over de bestuurlijke
vormen en dat grenzen er niet voor de eeuwigheid zijn. Op grond daarvan mag
je concluderen dat de gemeente niet alleen had kúnnen weten, maar wíst
dat zij geen absolute zekerheid kon verwachten.De vraag is of die opmerking voldoende is, afgezet tegen de weg die vanaf
1995 is gegaan. De grenswijziging uit 1995 is gebaseerd op een visie die na
BON-1 is ontwikkeld, te weten een tweesporenbeleid van regionale sturing en
een grenswijziging voor Utrecht. Bij het wegvallen van de regionale sturing
na 1995 ontstond een nieuwe situatie die naar het oordeel van de fractie van
de Partij van de Arbeid een heroverweging van de gemeentegrenzen rechtvaardigt.
Dat is aan de orde.Ik kan in die gang van zaken geen onjuist of onbehoorlijk bestuurlijk
handelen zien, evenmin als het doorbreken van contracten waarover de geachte
afgevaardigde Schutte spreekt. Ik wil dat nader preciseren. Er zijn contracten
gesloten over de ontwikkeling van de Vinex-locatie. De rechter heeft een uitspraak
gedaan om te toetsen of de contracten die over de Vinex-locatie zijn gesloten,
die grenswijziging verhinderen. De rechter heeft gezegd dat de provincie gerechtigd
was om de voorstellen die nu zijn gedaan, te ontwikkelen. De Arhi-procedure
bood in zichzelf voldoende waarborgen voor rechtmatigheid. Mijn conclusie
is dat er op grond daarvan geen sprake kan zijn van onbehoorlijk bestuur.
Een grenswijziging is geen contract, maar een uitvoering waar de provincie
een besluit over neemt, mits de juiste procedure is gevolgd. Je kunt in dat
kader niet spreken van een contract; de facto was er geen sprake van een contract,
anders dan in het kader van de ontwikkeling van de Vinex. Er waren echter
wel afspraken gemaakt in het licht van het tweesporenbeleid. Ik heb al gezegd
dat het wegvallen van het ene spoor een nieuwe beslissing over de sturing
van het gebied vereiste. Die ligt nu voor en in dat kader steunt de PvdA-fractie
de voorstellen van de regering. Die voorstellen leiden er per saldo toe dat
Vleuten-De Meern wordt samengevoegd met Utrecht. Nogmaals: ik heb begrip voor
de mensen in Vleuten-De Meern die dat jammer vinden en die nog steeds vinden
dat een samenwerkingsmodel potentie had gehad, maar samenwerking op projectmatige
basis heeft, ook op grond van de Wet gemeenschappelijke regelingen, voor de
toekomst niet dezelfde bestuurskracht als samengevoegde gemeenten.De heer Schutte (RPF/GPV):Mevrouw Noorman heeft er terecht op gewezen dat de grenscorrectie geen
contract was, maar in het geheel van de onderhandelingen liepen drie zaken
parallel. De bereidheid van met name Vleuten-De Meern om mee te werken aan
het Vinex-contract was ingegeven door de wetenschap dat geen herindeling zou
volgen, maar een grenscorrectie waarover overleg was gevoerd. Formeel heeft
mevrouw Noorman dus gelijk, maar feitelijk was het Vinex-contract op dat moment
waarschijnlijk niet tot stand gekomen als Vleuten-De Meern als belangrijke
contractpartner niet die zekerheid had gekregen.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):De gemeente Vleuten-De Meern wist heel goed dat die afspraken werden gemaakt
in het licht van het tweesporenbeleid en dat een van die sporen, namelijk
een regionale bestuurlijke aansturing, in BON-1 en daarna is ingezet, ook
bij Leidsche Rijn.De heer Schutte (RPF/GPV):Ik heb, als iemand die heel dicht bij het vuur zat, heel goed kunnen volgen
hoe de BON-lijn in het Utrechtse lag. Kijkend vanuit het Haagse was het allemaal
helder, maar in het Utrechtse was het helemaal niet zo vanzelfsprekend: de
provincie en de gemeenten rondom de stad Utrecht moesten er niets van hebben.
Ik herinner mij ook dat de woordvoerder van de VVD-fractie verklaarde alleen
voor de kaderwet te stemmen vanwege de evaluatiebepaling, die zijn fractie
uiteindelijk de mogelijkheid bood om bij de evaluatie te bekijken of men verder
wilde gaan. Het eenduidige beeld inzake het perspectief van de stadsprovincie
was dus behoorlijk eenzijdig toegespitst op een uitdrukkelijke wens van de
gemeente Utrecht en het kaartbeeld dat wij hier hadden.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Het moet evenzeer duidelijk zijn dat een grenscorrectie nooit tot stand
zou zijn gekomen zonder het perspectief op een regionale studie. Die stelling
is van een gelijke orde als iedere andere stelling die op dit moment de ronde
doet. Het moet duidelijk zijn dat in dat kader nooit sprake kan zijn van onbehoorlijk
bestuur. Dergelijke beschuldigingen geven ook geen pas. Die beschuldigingen
zijn overigens vooral buiten dit huis aan de orde geweest. Het mag duidelijk
zijn dat wij de voorstellen steunen.Ik kom bij de opmerking van collega Mosterd over de bestuurlijke herindeling.
Er is immers gedebatteerd over de wenselijkheid van bestuurlijke herindeling.
Sommige fracties, waaronder mijn fractie, denken met verlangen terug aan het
beleid van staatssecretaris De Graaff-Nauta op het punt van gemeentelijke
herindeling, waarvan de CDA-fractie juist heel bewust en openlijk afstand
heeft genomen.De heer Mosterd zei dat met het grootschaliger maken van het bestuur de
betrokkenheid van de burger afneemt. Dat kom ik echter niet tegen. De betrokkenheid
van de burger in wat grotere gemeenten heeft wel een andere vorm, met name
op decentraal niveau binnen de gemeente. De betrokkenheid van bewonersorganisaties,
het meedenken en meepraten in zelfbeheer, het zelf vormgeven of onderhouden
of het meehelpen met het ontwikkelen van beleid bij zelfonderhoud van wijken,
buurten en straten zijn in sommige gemeenten, waaronder zeer grote gemeenten,
nog nooit zo groot geweest als nu. Dat is een andere vorm van betrokken bestuur
die ik hoog acht. Het argument van de heer Mosterd heeft voor mij dan ook
niet de waarde die hij er blijkbaar zelf aan hecht, omdat hij niet mee wil
doen met bestuurlijke herindelingen. Daar komt het, als ik let op de afgelopen
periode, immers op neer.De heer Mosterd (CDA):Onderzoekers, zoals Herweijer, noemen het als een negatief punt van herindeling
dat mensen door de grootschaligheid minder betrokken raken
bij het bestuur. Opkomstpercentages bij verkiezingen zijn één
graadmeter. Als de zaken die u noemt in het kader van decentralisatie bij
grote gemeenten, zo goed werken, vind ik dat fantastisch en moeten wij daar
zeker mee doorgaan maar het punt dat ik heb genoemd, geldt ook en wordt gesteund
door mensen die door onderzoek naar gedaan hebben.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Tegenover ieder onderzoek dat wijst op negatieve aspecten, heb ik een
onderzoek in voorraad dat wijst op positieve effecten. Als het gaat om de
betrokkenheid van de burger in de zin van opkomst bij verkiezingen, merk ik
op dat de opkomst in veel gemeenten na een herindeling zelden groter is geweest.
Ik denk dan ook dat er een flinke korrel zout bij uw stelling gelegd behoort
te worden.Ik ben blij met de toezegging van de minister om met de provincies in
gesprek te gaan over grenswijzigingen die gelijkop lopen met aan de Kamer
voorgelegde herindelingen. De minister heeft aangegeven dat hij zoiets niet
chic vindt. Het heeft inderdaad de voorkeur dat wijzigingen integraal in dit
huis aan de orde komen. Ik weet dat dit niet kan leiden tot wijziging van
de wet, want ook op andere gronden is het noodzakelijk dat de provincie een
bevoegdheid heeft inzake grenswijzigingen, maar de toezegging over een gesprek
met de provincies biedt perspectief op toekomstige helderheid over herindelingen
en de consequenties daarvan voor gemeentegrenzen.Ik vind het plezierig dat de minister het amendement over het door mij
en drie anderen ingediende amendement inzake Maartensdijk acceptabel vindt.
Ik heb goed gehoord wat de heer Schutte hierover heeft gezegd, namelijk dat
het niet zijn eerste keus is, maar dat er voor hem wel een aanknopingspunt
is als deze keus toch voorligt. Voor dit moment vindt mijn fractie het toevoegen
van geheel Maartensdijk aan De Bilt een goede zaak. In de verdere toekomst
zou misschien wel, als onderdeel van een verdere strategische gebiedsverkenning,
nog eens gekeken kunnen worden naar mogelijkheden om het te beschermen landelijk
gebied meer bijeen te brengen, waarbij ik bijvoorbeeld denk aan Tienhoven
en de Maarsseveense polder. Dit punt is nu echter niet aan de orde; vandaag
is het van belang om Maartensdijk als geheel aan De Bilt toe te voegen.Ik dank ten slotte de minister voor zijn toezeggingen.De heer Mosterd (CDA):Voorzitter! In de eerste plaats dank ik de minister voor zijn gloedvolle
betoog en de beantwoording van allerlei vragen. Ik begin met een punt waarover
ik het helemaal met hem eens ben: een nog veel langer voortslepende discussie
over dit onderwerp is ook naar onze mening uit den boze. Ook al zijn wij een
andere mening toegedaan dan de minister, wij vinden toch dat er snel beslissingen
moeten worden genomen. De minister vindt ons op dit punt dan ook aan zijn
zijde.De minister heeft gezegd – mevrouw Noorman zei het hem na –
dat hij met weemoed terugdacht aan de opstelling van mijn fractie ten tijde
van mevrouw De Graaff. Ik wil hierover heel open zijn: op bepaalde punten
zijn wij inderdaad wat terughoudender geworden. Aan ons is namelijk het verzet
onder de mensen in het land niet ongemerkt voorbijgegaan. Dit betekent echter
niet dat wij tegen elke herindeling zijn. Wij kiezen op dit moment echter
voor een knelpuntenbenadering, dat wil niet zeggen dat wij alleen maar terugkijken,
want wij doelen hiermee ook op knelpunten die zich in de nabije toekomst zullen
aandienen. Als een dergelijk knelpunt opgelost kan worden, zijn wij bereid
om aan een herindeling mee te doen. Wij willen daarbij echter wel heel nadrukkelijk
kijken naar het draagvlak dat er voor zo'n herindeling is. Al met al zijn
wij dus een voorstander van een benadering waarbij wordt uitgegaan van knelpunten,
ook die zich in de toekomst voor kunnen doen, en van het draagvlak dat er
hiervoor is.De heer Schutte (RPF/GPV):Kan er binnen die knelpuntenbenadering ook ruimte zijn voor vergroting
van centrumgemeenten als die ten koste gaat van de omliggende gemeenten?De heer Mosterd (CDA):Ja, die ruimte is er. Als er een knelpunt is, moet dat immers worden opgelost.
Men moet de bereidheid hebben om voor eventuele bestuurlijke problemen met
z'n allen een goede oplossing te zoeken. Als de enige goede oplossing bestaat
uit het betrekken van een stukje van de nabuurgemeente bij de centrumgemeente,
dan moet dat gebeuren. Wij zeggen hiertegen niet bij voorbaat "nee". Wij zullen
wel bekijken of het absoluut noodzakelijk is. Vanuit deze optiek wil ik dit
wetsvoorstel beoordelen.De heer Schutte (RPF/GPV):De heer Mosterd zegt "een stukje van de nabuurgemeente". Kan het eventueel
ook een hele gemeente zijn?De heer Mosterd (CDA):Ik ben voorzichtig, maar ook die mogelijkheid ga ik niet uit de weg. Als
er een knelpunt ligt dat opgelost moet worden, dan moeten wij consequent zijn
en een besluit durven nemen. Dat besluit kan eruit bestaan dat – hoe
jammer dat ook is voor bijvoorbeeld Vleuten-De Meern – wordt overgegaan
tot samenvoeging.Voorzitter! De minister heeft de veranderingen vanaf 1990 in de bestuurlijke
context en het denken over de stadsprovincie geschetst. Hij stelt dat op grond
van deze veranderingen niet anders kan worden geconcludeerd dan dat er geen
verwachtingen gewekt kunnen zijn bij Vleuten-De Meern. Alles overwegende kiest
hij ervoor om tot samenvoeging over te gaan. De minister gaat daar volgens
ons wel wat kort door de bocht. De gemeente Vleuten-De Meern is namelijk enthousiast
begonnen aan de taak die haar is opgelegd. Deze gemeente heeft wel degelijk
huisvesting geboden aan mensen uit de regio Utrecht, ook aan mensen die een
woning in de sociale huursector nodig hadden. Men heeft hierover samen met
Utrecht afspraken gemaakt. Wij hebben begrepen dat dit op een goede wijze
is gebeurd. Daarop wijst ook het feit dat geen enkele woordvoerder vandaag
heeft gezegd dat dit niet op een goede wijze is gebeurd.Als ik door dit gebied fiets, zie ik verder een heel logische structuur.
Een kaart mag dan een aftreksel van de realiteit zijn, maar ook op de kaart
van Utrecht is goed te zien dat er een groene scheg doorheen loopt. Die wijk
is door beide gemeenten in 1995 bewust ontwikkeld voor toekomstige ontwikkelingen.
Waarom kon dat in 1995 wel en zou dat op dit moment niet meer mogelijk
zijn? Mevrouw Noorman heeft op de veranderde situatie gewezen als reden waarom
dat nu niet meer zou kunnen, maar haar argumenten overtuigen mij onvoldoende.
Voor de volkshuisvestingsproblematiek moet in de regio Utrecht een oplossing
worden gevonden. Wij denken echter dat goede samenwerking tussen Vleuten-De
Meern en Utrecht die oplossing is. Ik kan geen concrete dingen noemen die
niet opgelost kunnen worden als deze samenvoeging niet doorgaat. Wat het wekken
van verwachtingen betreft, heeft de minister misschien formeel helemaal gelijk.
Stel dat dit het geval is. Wordt dat ook zo ervaren? Zijn wij in staat om
dat over te brengen? Ik verwijs toch weer naar prof. Elzinga. Hij heeft gezegd:
als dat doorgaat, is dat buitengewoon negatief voor de samenwerking in de
regio. Kennelijk wordt er breed in den lande gevoeld dat er bepaalde verwachtingen
zijn gewekt, misschien dan niet formeel, maar in de praktijk wordt dat zo
ervaren. Het lost op dit moment de knelpunten niet op en daarom zijn wij daar
tegen. Het is best mogelijk dat de CDA-fractie bij andere voorstellen zegt:
ook al is een gebied tegen, vanwege het wezenlijke knelpunt gaan wij toch
voor stemmen. Hier doen wij dat niet. De minister geeft zelf aan dat verdere
regionale samenwerking van groot belang moet blijven. Wij zijn dat geheel
met hem eens.Over de strategische gebiedsperspectieven heeft de minister gezegd dat
die geen alternatief voor een herindeling vormen. Ik ben dat met hem eens.
Het is voor ons wel een duidelijke benadering die voor ons veel sympathieker
is. Er wordt eerst gekeken naar de vraag wat inhoudelijk aan de hand is. Van
daaruit worden conclusies getrokken. Het kan twee kanten op. Ik meen dat de
minister het ook zo interpreteerde. Het kan herindeling betekenen, maar ook
iets anders.Wij blijven ondanks het goedvolle betoog van de minister – ik complimenteer
hem daarmee – toch problemen met dit voorstel houden, ook al vanwege
de in het verleden gemaakte afspraken met Utrecht en Vleuten-De Meern. Wij
hebben het idee dat er andere oplossingen mogelijk zijn. Het strategische
gebiedsperspectief had ook op de andere twee voorstellen toegepast moeten
worden. Vandaar onze steun aan de amendementen op dit punt. Mijn fractie blijft
hele grote moeite met dit wetsvoorstel houden en zij zal het naar alle waarschijnlijkheid
niet steunen.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn heldere beantwoording. Hij is
erin geslaagd om in het vrij beperkte kader van dit wetsvoorstel een duidelijk
visitekaartje af te geven wat zijn visie op het herindelingsbeleid betreft.
Ik vrees dat die visie niet overeenkomt met die van mijn fractie. Wij zullen
elkaar wel eens vaker ontmoeten. Het was in ieder geval een consistente lijn
en dat kan ik erg waarderen.Een van de punten waarover verschil van mening bestaat is de waardering
van de schaalvergroting als oplossing van bestuurlijke knelpunten. Ik sluit
niet uit dat schaalvergroting in sommige gevallen nodig is. De vooronderstelling
dat zonder meer een forse schaalvergroting nodig is voor de stedelijke gebieden
en het platteland – ik heb de minister dat duidelijk horen zeggen –
deelt mijn fractie absoluut niet. Onze grote vrees is en blijft dat ook de
waarde van kleinschalige bestuurlijke gemeenschappen daardoor volstrekt wordt
miskend, met alle gevolgen van dien voor de eigen identiteit en betrokkenheid
van burgers bij het bestuur. Dat zijn thema's waarover wij ongetwijfeld vaker
in discussie zullen treden. Ik heb in ieder geval waardering voor het feit
dat de minister niet bij voorbaat een hard getalscriterium heeft genoemd en
ook niet hanteert, in tegenstelling tot zijn voorganger die zich dat duidelijk
liet ontvallen. Er is in ieder geval wel een nadere discussie nodig over de
visie van de minister op de schaalgrootte van het lokale bestuur in de verstedelijkte
gebieden; hij heeft deze eigenlijk ook toegezegd. Daar is immers sprake van
een bijzondere problematiek, met name als de regionale en de lokale schaal
elkaar raken. Daarover zijn wij eigenlijk voortdurend in discussie, of het
nu om stadsprovincies, agglomeratiegemeenten of wat dan ook gaat. Mijn fractie
blijft van mening dat wij typisch regionale bestuursproblemen niet moeten
oplossen via opwaardering, schaalvergroting van het lokale bestuur. Dat is
een slechte oplossing, omdat die geen recht doet aan de eigen aard en de eigen
dimensies van het lokale bestuur. Maar ook op de discussie daarover verheug
ik mij, als wij die in enig kader zullen kunnen voeren. Dat is in het licht
van voorstellen die nog op ons af zullen komen, ook hard nodig. Denk maar
aan Eindhoven, Den Haag enz.Voorzitter! Ik waardeer het ook dat de minister heeft aangegeven –
overigens had zijn voorganger mij op dat punt ook al een toezegging gedaan –
dat naar zijn mening grenscorrecties die verband houden met een wetsvoorstel
dat in behandeling is, integraal in het kader van dat voorstel dienen te worden
behandeld. Dat is voor de wetgever in ieder geval een manier om de zaken integraal
te kunnen beoordelen. Ik hoop dus dat een situatie als bij de behandeling
van dit wetsvoorstel niet meer zal voorkomen.Dan de concrete voorstellen. Wat Vleuten-De Meern betreft blijf ik op
twee punten met de minister en met enkele collega's van mening verschillen.
Ik ben van mening dat deze gemeente uiteindelijk niets zal kunnen bijdragen
aan het oplossen van de ruimteproblemen van Utrecht. Als de plannen die nu
volop in uitvoering zijn, voltooid zijn – daarover zijn allerlei afspraken
gemaakt – is er voor Utrecht helemaal geen bouwgrond meer in Vleuten-De
Meern te vinden. En overigens ben ik er ook door het betoog van de minister
absoluut niet van overtuigd wat toevoeging van Vleuten-De Meern aan Utrecht
zou kunnen helpen oplossen van de typisch grootstedelijke problematiek in
Utrecht. Dat betoog overtuigt mij nog steeds niet.Daarnaast blijf ik, in tegenstelling tot de minister, maar ook mevrouw
Noorman, die uitdrukkelijk zegt dat je zelfs het woord "bestuurlijk onzorgvuldig"
niet in de mond zou mogen nemen, van mening dat er in het licht van de verwachtingen
die de procedure rondom de grenscorrectie van 1995 bij de betrokken inwoners
en bestuurders heeft gewekt, toch sprake is van bestuurlijke onzorgvuldigheid.
Ik blijf dat vinden. In retrospectief kun je allerlei filosofieën ten
beste geven over hoe het toen bekeken had moeten of kunnen worden, maar het
is helder – het gemeentebestuur en de bevolking van Vleuten-De Meern
hebben ons dat ook duidelijk gemaakt – dat men hoe dan ook die afspraken in een ander perspectief heeft gezien dan waarin ze nu
worden geplaatst door de regering en een Kamermeerderheid. Ik blijf dat strijdig
vinden met de verwachtingen die ter plaatse zijn ontstaan, en dat is een bestuurlijk
argument dat terdege zwaar gewogen moet worden. Dergelijke situaties zorgen
voor een breuk in het vertrouwen van de burger in het bestuur en wij moeten
daar serieus over spreken. Ik blijf van mening dat het voorstel op dit punt
niet aan de inhoudelijke en bestuurlijke eisen voldoet en daarom zal het amendement-Mosterd
dat ik medeondertekend heb, de steun van mijn fractie blijven houden. Als
het amendement verworpen wordt, zullen wij tegen het wetsvoorstel stemmen.
Het gaat immers om het hart van het wetsvoorstel.Wij handhaven tevens onze bezwaren tegen beide andere onderdelen van het
wetsvoorstel, betreffende de gemeente Harmelen en de gemeente Maartensdijk.
Deze landelijke gemeenten zijn inderdaad misschien niet al te groot, maar
het is mij ook in dit debat niet gebleken waarom ze te klein zouden zijn.
In ieder geval moeten deze gemeenten de mogelijkheid hebben, zoals ook elders
in de provincie gebeurt, een strategisch gebiedsperspectief te ontwikkelen;
ik blijf hameren op consistentie in de aanpak van de gemeentelijke herindeling.
In het licht van zo'n gebiedsperspectief kan altijd nog bezien worden of deze
gemeenten aan de in de toekomst te stellen eisen voldoen. Het gaat mij veel
te ver om op dit moment de conclusie te trekken dat opheffing en samenvoeging
met andere gemeenten zonder meer nodig is. Daarom handhaaf ik het amendement
inzake Maartensdijk dat ik samen met de heer Mosterd heb ingediend. Ik zal
ook niet het amendement van mevrouw Noorman steunen, omdat dit uitgaat van
opheffing van de gemeente Maartensdijk. Ik vind dat op dit moment niet juist,
al kan ik met haar meevoelen dat opsplitsing in ieder geval geen goede zaak
is.Overigens ben ik de heer Schutte erkentelijk voor zijn suggestie voor
de naamgeving van de nieuwe gemeente De Bilt-Maartensdijk. Dit is zeer eervol
voor mijn geachte fractievoorzitter. Ik kan de heer Schutte echter verzekeren
dat de heer Van der Vlies deze eervolle naamgeving zeer gaarne zal opofferen
voor de handhaving van de gemeente Maartensdijk met eigen identiteit.Wanneer wij de mening van de regering en, naar ik vrees, een Kamermeerderheid
beluisteren, moet ik concluderend opmerken dat mijn fractie het wetsvoorstel
helaas niet zal kunnen steunen.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn directe antwoorden. Hoewel wij
het niet eens hoeven te zijn is het prettig, een minister te beluisteren uit
wiens goede antwoorden een visie blijkt. Hij gaf duidelijk aan hoe moeilijk
soms beslissingen bij herindelingen zijn. Voor onze fractie was de beslissing
over deze herindeling ook heel moeilijk. GroenLinks had een stadsprovincie
willen hebben, maar helaas is die niet tot stand gekomen. Nu ligt er een verschil
tussen de mening van de Kamerfractie en die in de gemeenteraad, maar het is
niet anders. Er worden verschillende overwegingen gemaakt, maar wij moeten
een besluit nemen.Ik ben zeer blij met de toezegging van de minister over de notitie. Het
is heel goed als de Kamer eens met de minister over deze onderwerpen praat.GroenLinks is niet altijd tegen elke herindeling. Ik wijs bijvoorbeeld
op de herindeling van Over-Betuwe die voor morgen geagendeerd stond. Het draagvlak
daarvoor is breed en wat mij betreft, kan het een hamerstuk zijn. Verder wijs
ik op Prinsenbeek, maar dit herindelingsvoorstel ligt voor ons moeilijk.Ik ben blij dat een meerderheid zich aftekent tegen splitsing van Maartensdijk.
Men wil deze gemeente overbrengen naar De Bilt. Een splitsing zou voor onze
fractie onverteerbaar zijn geweest.De minister was ook heel eerlijk in zijn antwoord over de grenscorrecties
rond Nieuwegein en Maarssen. Hij vond de gang van zaken niet chic en hij zal
een gesprek met de provincie voeren. Dit is een prettige manier van werken
die perspectieven biedt op een goede samenwerking tussen onze fractie en hem.
Bij deze herindeling staan de meningen weliswaar tegenover elkaar, maar de
manier van samenwerken en beantwoording van de minister stel ik bijzonder
op prijs.Deze herindeling biedt voor onze fractie geen oplossing. Er bestaat geen
draagvlak en dat vinden wij belangrijk. Voor het creëren van een dergelijk
draagvlak was er meer tijd nodig geweest. De bevolking en het bestuur van
Vleuten-De Meern houden zich aan de gemaakte afspraken. Zij hebben een in
hun ogen reële inschatting gemaakt waar ik mij bij aansluit. Er liggen
afspraken die niet worden nagekomen. Als het amendement rond Vleuten-De Meern
het niet haalt, wat ik verwacht, zal onze fractie ook de keuze moeten maken
om helaas tegen deze herindeling te stemmen.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter! De minister heeft zijn beantwoording gebruikt om zijn algemene
lijnen toe te lichten en iets meer van zijn eigen opvattingen duidelijk te
maken. Ik vind het plezierig dat wij het debat daarvoor hebben kunnen benutten.
Ik ben hem erkentelijk voor de wijze waarop hij heeft gereageerd op een aantal
door de Kamer en door mij gestelde vragen.Het is voor mij heel belangrijk geweest om nog eens te horen hoe de minister
zelf staat tegenover de vraag welke bestuurlijke ruimte wij nu hebben om dat
proces in te gaan, omdat begrippen zoals betrouwbaarheid van bestuur, onbehoorlijk
bestuur en onzorgvuldig bestuur zo snel worden gebruikt. Ik kan mij dat heel
goed voorstellen van mensen die emotioneel zijn, die zo dicht betrokken zijn
bij hetgeen hier speelt en die daarover teleurgesteld zijn. Laat er geen enkel
misverstand over zijn dat ik mij heel goed in hen kan verplaatsen. Voor ons
is evenwel niet alleen van belang wat de rechter ervan vindt, maar ook wat
het kabinet en wijzelf ervan vinden. In die zin vond ik zijn uiteenzetting
plezierig en nuttig.Ik heb in eerste termijn aangegeven dat ook wij moeite hadden met een
aantal beslissingen, maar dat wij tot dezelfde conclusie komen dat het gezien
de gewijzigde omstandigheden binnen begrippen zoals betrouwbaarheid van bestuur
en behoorlijk bestuur mogelijk was om dit besluit te nemen. Je moet daarbij
incalculeren dat je groepen mensen teleurstelt. Het gaat evenwel niet alleen
om de huidige inwoners van Vleuten-De Meern, maar ook om heel grote groepen
die er in de toekomst komen te wonen. Ik heb al eerder gezegd
dat het opschalen van de gemeente Vleuten-De Meern van 20.000 naar 50.000
inwoners op zichzelf ingrijpender kan zijn dan het herindelingsproces. Je
komt te wonen in een heel andere omgeving, zowel in fysieke als in sociaal-maatschappelijke
zin. Nu bestaat de gemeente uit twee kernen met samen 20.000 inwoners. Die
twee kernen worden dan opgeblazen naar een niveau met meer dan 50.000 inwoners.
Alles overwegende verwacht ik dat de VVD-fractie met alle afwegingen die daarbij
horen uiteindelijk dit voorstel zal steunen. Dat geldt ook voor de afwegingen
die wij hebben gemaakt inzake Harmelen.Ik wil nog een paar woorden wijden aan Maartensdijk. Ik vond de redenering
van de minister heel bijzonder. In eerste termijn heb ik gezegd dat zijn voorstel
een verdedigbare optie bevat. Het was voor ons dan ook niet zwart-wit. In
heel bijzondere omstandigheden kun je besluiten een gemeente te splitsen.
De ene afweging is dat je de ontwikkelingen in het Noorderparkgebied kunt
definiëren als zo'n bijzondere omstandigheid om een zo groot mogelijk
deel van dat gebied bij een gemeente te krijgen. De andere afweging betreft
het splitsen en de kennis en ervaring die bij andere gemeenten is opgedaan
hoe moeilijk dat is. Bij de uiteindelijke keuze tussen deze afwegingen, die
wat mij betreft beide verdedigbaar moeten zijn, zijn de resultaten van de
inspraak voor ons van doorslaggevende betekenis geweest. De gemeente Maartensdijk
heeft gezegd dat men echt niet wil wat nu voorligt: er is zo lang gewerkt
aan het bij elkaar brengen van de huidige kernen na 1957; haal dat nu niet
uit elkaar. Respect voor die opvatting heeft ons er uiteindelijk toe geleid
het amendement in te dienen. Het doet mij genoegen dat de minister het amendement
respecteert.Het deed mij ook genoegen dat de minister aankondigde met de provincies
een gesprek te zullen voeren over de grenscorrecties, omdat wij de procedures
niet op de nu gekozen manier moeten vermengen. Dat is een voortreffelijke
toezegging. Ten aanzien van dit voorstel hebben wij daar allemaal hetzelfde
wat onbestemde gevoel over. Resteert de concrete situatie rond de grenscorrectie
Maarssen en de grenscorrectie Nieuwegein-Rijnenburg. Als ik gemeentebestuurder
was, zou ik snel de Handelingen van deze vergadering willen hebben. Daarmee
gewapend zou ik zelf bij de provincie Utrecht aankaarten hoe hier de opvattingen
over dat onderwerp liggen om dat punt nog eens duidelijk te agenderen. Voor
mij is van belang dat de provincies de bevoegdheid hebben om dit soort grenscorrecties
te maken; daar wil ik afblijven, want dat respecteer ik. Het gaat mij om het
moment waarop en de samenhang waarmee dat gebeurt. Het lijkt mij dat de gemeenten
Maarssen en Nieuwegein nu terecht moeten bij hun eigen provinciebestuur. Wellicht
zijn daarvoor vandaag een aantal argumenten aangedragen.De VVD-fractie zal op haar fractievergadering de uiteindelijke beslissing
nemen, maar de veronderstelling is dat wij het wetsvoorstel zullen steunen.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter! Ik heb in de paar jaar dat ik in de Kamer zit, al menig herindelingsdebat
gedaan. Ik moet eerlijk bekennen dat ik de minister best overtuigend vond
in die zin, dat hij echt geprobeerd heeft om degenen te overtuigen die het
niet eens waren met het voorstel. Maar toch heeft hij mij niet overtuigd.Minister De Vries:Dat schiet dan niet op!Mevrouw Kant (SP):Je kunt wel proberen om mensen op een overtuigende manier te overtuigen,
maar uiteindelijk tellen bij mij de argumenten. Die argumenten heb ik ook
vandaag niet gehoord.Ik heb de minister ook horen zeggen dat hij jaloers was op de SP; dat
vind ik altijd leuk om te horen.Minister De Vries:Af en toe.Mevrouw Kant (SP):Hij was jaloers op de SP omdat wij zowel in de gemeenteraden als op provinciaal
niveau als in de Kamer dezelfde stellingname hebben. Dat is natuurlijk geen
toeval, want dat heeft te maken met hoe je tegen een problematiek aankijkt,
welke politieke analyse je daarover maakt en welke afweging je uiteindelijk
maakt. Die is voor ons inderdaad op de politieke niveaus hetzelfde.Nadat hij zei dat hij jaloers was, vervolgde hij met de opmerking: maar
er moeten wel beslissingen worden genomen; wij moeten wel naar de problemen
blijven kijken. Daar had ik iets meer moeite mee, want ik hoop dat hij niet
bedoelde dat de SP niet naar die problemen kijkt. Dat doen wij nadrukkelijk
wel. De problemen die in het wetsvoorstel als argument worden aangevoerd,
moeten alleen wel op de juiste manier worden opgelost: het juiste middel tegen
de juiste kwaal.Daarmee kom ik toch weer terug op een aantal argumenten uit de eerste
termijn. Ik had met de minister al een interruptiedebatje over de deconcentratie.
Ik doel op het feit dat er als gevolg van de herindeling een hele plaats bijkomt
met een grote nieuwbouwwijk, waardoor mensen uit de achterstandswijken van
Utrecht misschien meer kansen zouden krijgen om ook uit die wijken weg te
komen. Dat begrijp ik echt niet. Als die mensen nú gevangen zitten
in die wijken, waarom zouden zij dan niet meer in die wijken gevangen zitten
als de grens is verlegd. Wil de minister dat nog een keer uitleggen? Het probleem
blijft namelijk bestaan. De reden waarom die mensen daar vastzitten, is simpelweg
dat zij de dure huren van andere woningen niet kunnen betalen. Dat geldt nu
en dat geldt ook als de grens wordt verlegd. Dat probleem wordt met de grensverlegging
niet opgelost. Nu bestaan er arme en rijke wijken in Utrecht. Als er een plaats
bij getrokken wordt, ofwel geannexeerd wordt, blijven die wijken bestaan.
Ik zie dat niet veranderen. Ik zie ook niet dat het een bijdrage eraan levert.Ik heb van de minister begrepen dat het argument van het woon-werkverkeer
in ieder geval vervallen is. Dat vind ik winst, want het was niet het sterkste
argument.Ik heb aangestipt dat ik het argument van de werkgelegenheid geen argument
vond. De minister is daar helaas niet op ingegaan. Ik begrijp niet hoe het
annexeren van een andere gemeente ertoe zou kunnen leiden dat iemand in een
achterstandswijk die nu geen werk heeft, dat dan wel kan krijgen. Wellicht
bedoelt hij dat er door de bestuurlijke slagkracht meer bedrijventerreinen
kunnen komen en de economische groei in zo'n regio kan worden
versterkt. In dat geval zeg ik tegen de minister dat er al volop economische
groei is en dat toch nog een groot deel van de mensen aan de kant blijft staan.
Dat probleem wordt daar dus echt niet mee opgelost.Op het argument voor de samenvoeging van Harmelen en Woerden heb ik ook
geen reactie gehad. De minister heeft er wel iets over gezegd, maar toch.
Hij zei dat de gemeenten na samenvoeging één krachtige gemeente
wordt die krachtiger het Groene Hart kan beschermen. Dat is vrij vertaald
de mening van de minister. Hoezo krachtiger iets beschermen? Heeft kracht
iets te maken met de omvang van de gemeente? De kracht van het beschermen
van een stuk natuur heeft toch te maken met de inhoud van de beslissingen
en niet met de grootte van de gemeente? Hoe kan de minister dit als een voordeel
zien?Tot slot mijn misschien wel belangrijkste punt, waarop de minister ook
niet is ingegaan, namelijk het vergroten van de kloof tussen de burger en
de politiek door dit soort beslissingen tegen de wens van de bevolking in
te nemen. Ik kom dan terug bij de vraag die ik in eerste termijn heb gesteld.
Stel dat de voordelen en argumenten wel op zouden gaan. Ik heb vandaag al
meerdere keren duidelijk gemaakt dat ik die voordelen en argumenten niet zie.
Stel echter dat zij wel kunnen bijdragen aan het oplossen van de grootstedelijke
problematiek. In dat geval kan men zich toch afvragen, in aanmerking nemend
dat die problemen ook op andere of zelfs op betere manieren opgelost kunnen
worden, waarom het de minister waard is om een beslissing als deze te nemen.
Het gaat tegen de wens van de bevolking in en er wordt over de mening van
de bevolking heen gewalst. Is dat het allemaal waard?De heer Hoekema (D66):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn vlotte, wervende en zelfs voor
mevrouw Kant bijna overtuigende verhaal in eerste termijn. Ik ben ook dankbaar
voor de twee toezeggingen die hij heeft gedaan. In de eerste plaats heeft
hij toegezegd om de motie over binnengemeentelijke decentralisatie die ook
door mijn naam wordt gesierd, van een notitie te voorzien. De twee stemmen
die de meerderheid vormden, zijn achteraf toch erg belangrijk. Het is van
belang dat de minister daar serieus werk van gaat maken. Ik vind dat een groot
winstpunt van dit debat.In de tweede plaats heeft de minister toegezegd dat hij met de provincies –
misschien is dat een provincie – gaat praten over de samenloop van een
provinciale grenscorrectie en een wetsvoorstel. Dat is ook principieel van
belang, omdat dit eigenlijk een schoonheidsfoutje in de wetgeving heeft opgeleverd.
Wellicht is het voor Rijnenburg van belang dat dit uit de wereld geholpen
wordt. Wij hebben hier in ieder geval luid en duidelijk over gesproken en
er wordt meegeluisterd. Als de Handelingen er over twee weken zijn, zal er
zeker ook worden meegelezen door provinciale bestuurders. Misschien kan het
gemeentebestuur van Nieuwegein nog enige inspiratie en wellicht ook hoop putten
uit het verloop van dit debat. De minister was erg kort over de inhoudelijke
redenen voor het voorstel inzake Rijnenburg. Ik heb hem gevraagd of de samenvoeging
van Utrecht en Vleuten-De Meern reden is om extra steun te geven aan het overhevelen
van Rijnenburg naar Utrecht. Hij heeft gezegd dat hij de logica van dat voorstel
begreep. Ik houd het er maar op dat de minister graag de provincie wil volgen
en zich zover mogelijk van een oordeel wil houden.Na lange jaren van onzekerheid hakken wij vanavond de knoop door voor
Vleuten-De Meern. Ik wil niet zeggen: beul, maak het kort. Dat is namelijk
een ongepaste vergelijking. Vanavond komt evenwel een einde aan de knellende,
lange onzekerheid voor de inwoners en het gemeentebestuur van Vleuten-De Meern,
zij het dat de Eerste Kamer zich ook nog over dit voorstel zal buigen. Ik
denk dat de inwoners en het gemeentebestuur van Vleuten-De Meern hun acties
nog wel zullen voortzetten tot de Eerste Kamer dit voorstel behandelt. Ik
heb in eerste termijn niet gezegd dat misschien wel enige relativering moet
worden aangebracht over de relatie tussen Vleuten-De Meern en Utrecht. Het
is geen eeuwenoud kerkdorp dat al eeuwen zelfstandig is, maar een constructie
van twee vroeger zelfstandige gemeenten, Vleuten en De Meern. Vleuten-De Meern
is de laatste jaren sterk van karakter veranderd, van een wat kleinere gemeente
naar een zeer grote gemeente. De argumenten hebben we gewisseld: de Vinex-locatie
en de rol van Vleuten-De Meern voor Utrecht maken deze beslissing tot een
logische.Ik was blij dat de minister iets heeft gezegd over het regionale perspectief.
De stadsprovincie zal er, zo zeg ik maar met een understatement, niet onmiddellijk
komen. Jammer, maar helaas. Maar regionale aansturing blijft ook na dit wetsvoorstel
noodzakelijk. Iets van een regionaal perspectief in het BRU, of hoe het in
de toekomst mag gaan heten, is met het oog op de andere gemeenten, die nu
buiten de herindeling blijven, van groot belang.Ik ben blij dat de minister het amendement over Maartensdijk van mevrouw
Noorman c.s., dat wij graag hebben ondersteund, van harte wil overnemen. Ik
heb nog een vraag gesteld over het grensverloop. Ik heb er begrip voor dat
de minister nu niet enthousiast zegt: laten we die grens nog wat verleggen.
Maar ik sluit niet uit dat over die grens in de komende jaren nader zal worden
gesproken. Het gebied rond Tienhoven ligt nu een beetje raar ten opzichte
van het Noorderparkgebied en de nieuwe gemeente Maartensdijk-De Bilt, of hoe
die gemeente in de toekomst mag gaan heten. Dat blijft nog een verrassing.
Als wordt gekeken naar het perspectief van de plassengemeenten, kan aan dat
punt misschien ook nog aandacht worden besteed.Ik heb de minister nog gevraagd naar de heilige provinciegrenzen. Als
hij nu niet in staat is te antwoorden, mag hij dat ook schriftelijk doen.
Ik doelde op Vianen, Zuid-Holland-Utrecht, en op Loosdrecht, Noord-Holland-Utrecht.
Dat zijn toch knellende kwesties, die linksom of rechtsom toch aan bod zullen
moeten komen in de komende jaren. Dat geldt ook voor de gedeeltes van Utrecht
die nu nog niet in dit wetsvoorstel zijn opgenomen: de Heuvelrug en de Gelderse
Vallei. Het is prima om te praten over strategische gebiedsoriëntaties,
maar dat mag geen excuus zijn om jaren en jaren te praten en niet tot actie
te komen. Ook in dat gedeelte van de provincie Utrecht is immers nog heel
wat te doen. Graag een toezegging van de minister om het provincie bestuur
een beetje op de huid te zitten om daarvan serieus werk te maken.Ik dank de minister nogmaals voor zijn goede antwoorden. Het is een plezier
geweest om met hem te debatteren. De goede oude dagen van de VNG komen misschien
ook weer bij hem boven.Minister De Vries:Voorzitter! Ik dank de leden voor hun opmerkingen in tweede termijn. Ik
dacht plotseling dat ik enige kans had om mevrouw Kant tot andere opvattingen
te brengen. De belangrijkste daarvan zou niet geweest zijn dat zij dan dit
wetsvoorstel ging steunen, maar dat de eenheid in de SP was doorbroken. Maar
daarin ben ik dus niet geslaagd! Overigens moet ik constateren dat ik alleen
maar kan hopen dat we bij volgende onderwerpen wel in staat zijn elkaar te
overtuigen, want de voortgang die wij in dit debat in de meningsvorming boeken,
is beperkt van omvang.De heer Schutte heeft zeer terecht gesproken over de gewekte verwachtingen.
Hij heeft ongetwijfeld gezien dat ik daaraan in de nota naar aanleiding van
het verslag, het eerste stuk dat ikzelf heb ondertekend, veel aandacht heb
besteed, omdat ik dat belangrijk vind. Naar aanleiding van wat ik hier mondeling
nog heb voorgedragen, blijkt dat indertijd bij de bespreking van de grenscorrecties
zeer relativerende opmerkingen zijn gemaakt. Ik geloof dat ook in de latere
fase niet kan worden gezegd dat hier afspraken zijn gemaakt die verhinderen
dat over herindeling wordt nagedacht. Ik denk dat we het daarover eens zijn.
De heer Schutte constateerde dat er toch iets van verwachtingen is gewekt.
Ik kan mij best voorstellen dat dit in de loop der jaren is gebeurd, want
wij zijn niet bij alle contacten aanwezig geweest. In die zin is dit een feit.
Of dat nu terecht of onterecht is, je kunt stellen dat er verwachtingen zijn
gewekt. De vraag is echter of je dit in zo'n proces – je weet als partner
van die gemeente dat zij denkt ergens op te kunnen rekenen – bespreekbaar
moet maken. Het interessante van de gang van zaken in dit geval is dat er
op een gegeven moment een Arhi-procedure is gestart om opnieuw over gemeentegrenzen
te spreken en dat de gemeente Vleuten-De Meern zich daar toen tegen heeft
verzet, omdat zij dit in strijd met de afspraken vond. De Arhi-procedure is
echter het moment waarop alle argumenten nog eens tegen elkaar kunnen worden
afgewogen. Ik geloof niet dat dit bilateraal of trilateraal had moet worden
afgewikkeld, want ik kan mij op basis van de gegevens heel goed voorstellen
dat de perceptie bij anderen anders was. Tijdens de Arhi-procedure –
dat heeft de rechter nadrukkelijk vastgesteld – kunnen de verschillende
argumenten echter de revue passeren.De rechter heeft in ieder geval heel expliciet gezegd dat er op basis
van datgene wat was afgesproken niet mocht worden verondersteld dat zelfs
het voortbestaan van Vleuten-De Meern veilig was gesteld. Dat is verregaand.
Ik hecht ook aan al die bestuurlijke en andere verhoudingen. Ik heb daar vertrouwen
in, maar ik hecht ook buitengewoon aan het oordeel van een onafhankelijke
rechter die, temidden van mensen die over een bepaalde zaak anders denken,
zegt: als ik naar die zaak kijk, dan kom ik toch tot dit oordeel. Dat vind
ik heel belangrijk. Ik heb het vonnis vrij in extenso opgenomen in de nota
naar aanleiding van het verslag, juist om aan te geven dat er goed is gekeken
naar de beginselen van behoorlijk bestuur, de vermeende toezeggingen en de
toekomst van grenswijzigingen en herindelingen. Het beeld dat ik heb van dit
vonnis, leidt wat mij betreft tot de conclusie dat het kan zijn dat men bepaalde
dingen dacht, maar de rechter heeft duidelijk gezegd: neen, zo sterk als u
denkt dat het was, kan het nooit zijn geweest. Dat stelt de rechter ook vast.
De toetsingen van rechters, ook in kort geding, zeker als er beginselen van
behoorlijke bestuur in het geding zijn, kunnen behoorlijk rechttoe rechtaan
zijn. Daar kijkt men goed naar. Ik hecht eraan dat dit ook in dit geval is
gebeurd.Ik vat dit samen. Ik ben met de heer Schutte van mening dat in contacten
over hoe men met elkaar omgaat als bestuurders of bestuurlijke eenheden de
grootst mogelijke zorgvuldigheid past. Die bestaat voor een deel uit waakzaamheid
voor het wekken van verwachtingen. Je moet elkaar niet iets voorspiegelen
waarvan je later denkt: misschien heeft men het zo of zo begrepen. Er ontstaan
dan vaak verwachtingen. Het is belangrijk om heel precies te zijn in wat je
afspreekt. In deze casus is vastgesteld dat noch in het kader van het uitvoeringsconvenant,
noch bij de discussie over de grenswijziging, de verwachtingen zodanig helder
en eenduidig waren dat de rechter zou moeten zeggen: daar heeft u gelijk in.
Integendeel, het tegendeel is het geval. Zorgvuldigheid is echter een groot
goed. Dat is ook de reden waarom ik er grondig naar heb gekeken. Het resultaat
heb ik genoemd. Mevrouw Noorman zei dat je een bepaald bedrijf niet te vaak
moet nemen. Ik weet niet of dat een aanbeveling is of een afrader. Ik zeg
dat zeer neutraal, want ik weet ook niet welke gemeente dat bedrijf nog inhuurt
als bekend is wat de resultaten van de studies zijn. Je doet echter altijd
onderzoek om onafhankelijke resultaten te krijgen.Belangrijk in het proces is geweest dat het bestuurlijk perspectief is
veranderd. Er is vanavond terecht gezegd dat de verwachtingen daaromtrent
in de loop van de tijd ook zijn bijgesteld. Er zijn mensen die er, niet zonder
recht en rede, inhoudelijk van overtuigd zijn dat de route van de stadsprovincie
een goede was. Zij hebben echter moeten vaststellen dat die in de discussie
over de bestuurlijke vormgeving is vastgelopen. Dat is de gang van zaken.
Niemand in deze zaal ontkent wat dat betreft dat je met enige regelmaat enigszins
wordt beschaamd in je verwachtingen, want daarmee volg je toch vaak de lijn
die je zelf voor nuttig en nodig houdt.De heer Mosterd heeft u verzekerd, mijnheer de voorzitter, dat hij niet
altijd tegen herindelingen zou zijn. Ik heb daar met belangstelling kennis
van genomen. Ik vind een knelpuntenbenadering – en dat zeg ik met nadruk –
echt veel te beperkt. Als iets vastloopt en er wordt alleen maar gekeken of
het kan worden bijgesteld door een schroefje een beetje losser of vaster te
draaien, dan zijn wij toch echt verkeerd bezig. Dat is geen besturen. Besturen
is ook vooruitkijken, zien welke ontwikkelingen zich gaan voordoen. Wij moeten
proberen daar de kaders voor te bieden en de instrumenten aan te reiken die
ervoor zorgen dat de besturen dat ook kunnen doen. In Nederland hebben wij
op bestuurlijk gebied door een steeds voller land, een heel dichte infrastructuur
en de dichte bevolking afwegingen te maken. De mensen die
daarvoor komen te staan, moeten wij toch equiperen om dat te doen?Is een krachtige gemeente dan altijd een grote gemeente? Kan een grote
gemeente geen zwak bestuur hebben? Ja, binnen zekere grenzen is dat allemaal
waar, maar wij weten dat andere dingen ook waar zijn. Bij een zekere maat
van gemeente hoort een zekere maat van apparaat en een zekere maat van apparaat
bepaalt de capaciteit om zelf tot oordeelsvorming te komen. Van al dat uitbesteden
en samenwerken met anderen in de zin van "doen jullie dat, want het wordt
mij te ingewikkeld", ben ik geen voorstander, omdat ik eigenlijk overal in
Nederland gemeenten wil hebben die in beginsel stevig op hun eigen benen staan.
De bevolking moet niet naar de verkiezingen gaan met het idee dat zij een
behoorlijk uitbestedingskantoor hebben, maar met het idee dat zij een behoorlijk
bestuur hebben dat met zijn eigen apparaat het gros van de taken aankan en
zijn mannetje of vrouwtje staat in de dialoog met andere gemeenten omdat dat
bestuur hetzelfde bestuurlijke instrumentarium kan mobiliseren en dezelfde
kwaliteit en diepgang van inzichten kan realiseren als andere gemeenten. Alle
ongelijke verhoudingen zijn dan toch een handicap. De werkelijkheid van alledag
is dat men het in gemeenteland om begrijpelijke redenen als een promotie ziet
als een burgemeester van een kleinere naar een grotere gemeente gaat. Dat
is een promotie omdat het beter wordt betaald en het wordt beter betaald omdat
aan die mensen hogere eisen worden gesteld. Dat heeft ook met de bezoldiging
van ambtenaren te maken. Het is toch niet vreemd om op te merken dat bij een
gemeente met een heel kleine omvang de mogelijkheden om aan bestuur te doen
wat geringer zijn?Dan is er nog een opmerking gemaakt over mijn gefiets in die gebieden.
Als ik daar fiets, kom ik de groene streep die je op de kaart ziet niet tegen.
Dat is heel begrijpelijk, want de strepen op de kaart zie je in werkelijkheid
niet. Je kunt je ook de realiteit van de ontwikkelingen van Vleuten-De Meern
en Utrecht voorstellen, met de wetenschap van de planning in het kader van
de Vinex. Overigens moeten nog allerlei invullingen plaatsvinden. Wij weten
nu nog niet precies wat er over tien jaar staat. Daarover moeten nog allerlei
beslissingen worden genomen, maar in grote lijnen weten wij wat er gaat gebeuren.
Als je je die realiteit voorstelt, zie je een ander Vleuten-De Meern dan het
Vleuten-De Meern van vandaag. Het zal veel meer nieuwe inwoners hebben en
het deel dat afkomstig is uit Utrecht zal waarschijnlijk groter zijn dan het
deel dat afkomstig is uit Vleuten-De Meern. Het karakter van het Vleuten-De
Meern van nu zal dus ingrijpend veranderen. Wij zien een Vleuten-De Meern
dat naadloze overgangen zal hebben met andere delen van Leidsche Rijn.Ik moet voorzichtig zijn met het geven van adviezen aan derden, maar ik
meen dat het van groot belang is dat ook door de stad Utrecht bestuurlijk
nagedacht wordt over de vraag of het niet mogelijk is om er vanaf het begin
aan te werken dat in het hele gebied van Leidsche Rijn een bestuurlijke identiteit
ontstaat. Het is van belang dat men vanaf het begin naar methoden zoekt om
de bevolking in te schakelen bij de vormgeving van het eigen woon- en leefgebied.
De identiteit van dat gebied zal over een aantal jaren immers veel sprekender
zijn dan de verscheidenheid die je nu ziet tussen Vleuten-De Meern en het
stukje van Utrecht dat daar ligt. Dat wordt allemaal volgebouwd en dat gaat
allemaal in elkaar over.Ik weet dat het niet aan de regering is om hier vragen te stellen, maar
de discussie over samenvoeging van Utrecht en Vleuten-De Meern leidt tot de
tegenvraag: welke enorme winst ziet men nu eigenlijk in een tweede stad naast
Utrecht? Die gaat in feite over hetzelfde territorium en kan de bestuurlijke
problematiek in de regio in feite alleen maar vergroten. Als het gaat om twee
bestuurlijke eenheden die te maken hebben met een vervlochten woongebied,
kun je erop rekenen dat men elkaar tegenkomt en andere dingen gaat doen. Eerlijk
gezegd is het privilege van elk lokaal bestuur om een eigen identiteit te
hebben. Als deze niet door de materie van de woonomgeving noodzakelijk wordt
gemaakt en als er sprake is van grote vervlechting in één gebied,
is de vraag waarom er een tweede bestuur moet worden opgetuigd.De heren Schutte en Mosterd hebben met veel nadruk gerefereerd aan een
opvatting van de heer Elzinga. Ik ben blij dat zij altijd geloven wat de heer
Elzinga zegt. Ik doe dat vaak, maar niet altijd. De heer Elzinga zegt af en
toe ook iets wat mij niet juist lijkt. De bestuurlijke ervaring is niet dat
het het begin van het einde is als een gemeente een andere afspraak met een
andere gemeente maakt. Ik kan zo voorbeelden noemen waarin dit niet het geval
is. Het is een beetje overdreven om te zeggen dat er geen gemeente meer is
die dit gaat doen. Ik kan zo voorbeelden noemen uit het verleden en voor de
toekomst waarin dit niet het geval is. Ik heb veel waardering voor de opvattingen
van de heer Elzinga. De heer Elzinga is een professor, ik ben bestuurder en
de Kamerleden zijn Kamerleden, maar wij moeten wel weten van elkaar waar onze
expertise ligt. Uiteindelijk moeten wij tot besluiten komen die door onze
eigen overtuiging worden gedragen.Ik ben de heer Van den Berg erkentelijk voor zijn opmerkingen. Hij vond
dat ik een heldere toespraak had en dat vind ik altijd het begin van een goed
debat. Hij stelde de vraag of schaalvergroting altijd een oplossing is voor
bestuurlijke knelpunten. Nee, dat is zij volgens mij niet. Ik denk dat wij
zo mogelijk in de nabije toekomst weer eens met elkaar van gedachten moeten
wisselen over de vraag of schaalvergroting en schaalverkleining niet tegelijkertijd
aandacht behoeven. Op die manier zouden wij tot functionele equivalenties
kunnen komen, om het in wat sociologisch jargon te zeggen, tot oplossingen
die dezelfde waarde en betekenis hebben als datgene wat wij vaak langs andere
wegen ook proberen te bereiken.Toen de heer Van den Berg sprak, brandde de vraag mij op de lippen wat
hij ziet in een zelfstandig naast Utrecht bestaand Vleuten-De Meern, dat totaal
van karakter verandert en eigenlijk opgaat in de identiteit van het hele Leidsche
Rijngebied. Ik denk dat wij hier vandaag niet verder mee komen.Het is waar dat het moeilijke besluitvorming is, zoals mevrouw Varma opmerkte.
Moeilijk of niet moeilijk, er moet een besluit worden genomen. Dat betekent
dat wij in een gewetensvolle afweging zeggen dat het zo moet, als wij alle
argumenten hebben bekeken. Men heeft mij wel eens gevraagd of dit gewetenszaken
zijn, maar dat geloof ik niet. Er moet wel een gewetensvolle afweging zijn. Over het draagvlak heeft mevrouw Kant ook het een en ander gezegd. Het
is wel belangrijk als er een draagvlak is. Het mooiste is als iedereen alles
goed vindt. Voor deze zware bestuurlijke beslissingen hebben wij een wettelijke
procedure om ervoor te zorgen dat uiteindelijk de wetgever, de Kamers en de
regering samen, zegt hoe dat moet. Dat is een zware wettelijke procedure.
De zwaarte van die procedure wijkt niet af van die bij andere besluiten die
wij nemen, waar altijd maar ten dele draagvlak voor is in het land. De verscheidenheid
in deze Kamer is niet zo groot, omdat wij het met alles eens zijn. Ik neem
aan dat een aantal opvattingen van mevrouw Kant ook niet door iedereen worden
gedragen, misschien wel in haar achterban, maar zeker niet door iedereen.
Toch vindt zij dit goede opvattingen en zal zij ervoor blijven strijden dat
meer mensen deze hebben, tot er een meerderheid voor is. Dat is hier precies
hetzelfde.Het draagvlak dat hier moet worden gevonden, is dat de Kamers en de regering,
luisterend naar alles wat er is gebeurd en naar andere overheden, tot een
weging komen en zeggen dat deze onder de huidige omstandigheden tot die en
die beslissing leidt. Dat is het draagvlak. Als u wilt wachten totdat iedereen
in Nederland alles mooi vindt wat het bestuur doet, kunt u het bestuur afschaffen.
Daar ben ik trouwens geen voorstander van.Mevrouw Kant (SP):Het gaat erom dat de mensen over wie wordt besloten, namelijk de mensen
die in die gemeente wonen, zich ertegen uitspreken en dat desondanks hier
een andere beslissing wordt genomen. Het gebeurt dus over de hoofden van de
mensen heen. Het gaat niet om een algemene politieke beslissing, maar om de
vraag hoe de mensen in hun directe woonomgeving bestuurd willen worden. Mijn
fractie vindt dat de mensen daar zelf het laatste woord over moeten hebben.Minister De Vries:Over enkele jaren wonen meer mensen in Vleuten-De Meer, althans op dat
gebied, dan nu. Ook die mensen hebben helemaal geen zeggenschap over wat nu
gaat gebeuren. Wij moeten als bestuurders echt bereid zijn om een beetje naar
de toekomst te kijken en te zoeken naar verstandige oplossingen voor de problematiek
van de toekomst.Ik ben het helemaal eens met de opmerking van de heer Van Beek over de
betrouwbaarheid van het bestuur. Ik ben het met hem en mevrouw Noorman eens
dat de gewijzigde omstandigheden een heel relevante afweging zijn en dat wij
daar rekening mee moeten houden.Over de parallelbesluiten zijn wij het volgens mij eens. Ik heb overigens
gezegd dat ik die keuze vrij logisch vind; ik zou ook geen ander voorstel
hebben gedaan, maar ik vind het onbevredigend dat wij dat niet in totaliteit
op die manier hebben kunnen bespreken.Voor de goede orde: ik heb met jaloezie sterk ingekaderd op de SP-fractie;
ik heb gezegd dat het af en toe handig is als iedereen in je eigen partij
het met je eens is. Ik kan echter niet zeggen dat ik daar structureel naar
verlang, want ik ben eraan gehecht dat er ook in mijn omgeving mensen zijn
die mij tegenspreken. Daar heb ik vanavond in ieder geval voldoende van kunnen
genieten. Als dat draagvlak leidt tot demagogische termen als "over de bevolking
heen walsen", heb ik daar overigens geen respect voor. Ik heb zojuist gezegd
dat dit een gewetensvolle afweging is. Natuurlijk zijn delen van de bevolking
het daar af en toe niet mee eens, maar dat geldt ook voor een belastingplan
of duizend andere maatregelen waarover de Kamer bij handopsteken beslist.
Er zullen altijd mensen tegen zijn, maar de basis van ons systeem is dat wij
erop vertrouwen dat gewetensvol wordt afgewogen en dat wij bij verkiezingen
onze eigen opvattingen sterker kunnen proberen te maken; op die manier functioneert
de democratie het best. Ook voor mensen die tot een andere afweging komen,
moet het mogelijk zijn om te zeggen dat zij de redelijkheid van het ingenomen
standpunt niet kunnen ontkennen. Ik weet niet hoe de heer Schutte gaat stemmen,
maar ik ben dus erkentelijk voor zijn opmerking dat dit voorstel redelijkerwijs
kan worden gedaan.De heer Hoekema verlangt naar een notitie over binnengemeentelijke decentralisatie.
Ik geloof niet dat ik die notitie echt heb toegezegd, maar daar zal het wel
eens van komen. Als hij mij nou even de tijd geeft... Ik heb een beetje een
hekel aan opmerkingen dat zoiets volgende week of over twee maanden klaar
moet zijn. Dit soort dingen moet gewoon even tijd krijgen. Met die aantekening
heb ik de indruk gewekt dat toch een toezegging is gedaan.Ten aanzien van Maartensdijk moeten aan de grens misschien nog een paar
dingen worden gedaan. Het lijkt mij een mooie taak voor de provincie om daar
eens naar te kijken. Dit ligt volgens mij ook volgens de heer Van Beek typisch
op het terrein van de provincie.Er zijn ook vragen gesteld over toekomstige problemen. De heer Hoekema
is op dat punt nog een beetje verder gegaan dan de problemen die ik zelf als
mijn problemen heb gedefinieerd. Ik verzeker hem echter dat ik op het ogenblik
aan twee provinciegrensoverschrijdende voorstellen werk, namelijk ten aanzien
van Vianen en ten aanzien van Loosdrecht- 's-Graveland-Nederhorst den Berg.
Daarover zal over enige tijd dus weer opwinding kunnen ontstaan.Ten slotte, voorzitter, kom ik tot een oordeel over de ingediende amendementen.
Aanvaarding van het amendement op stuk nr. 7 zou ik willen ontraden. Hetzelfde
geldt voor de amendementen op de stukken nrs. 8 en 11. Bij elkaar zouden die
amendementen ook het totale wetsvoorstel uitvlakken, dus mijn oordeel hierover
zal geen verbazing wekken. Over het amendement op stuk nr. 10 heb ik gezegd
nog steeds te vinden dat ik een sterk voorstel heb gedaan dat zich goed laat
verdedigen. Dat doet mij echter niet verleiden tot de stelling dat het andere
voorstel niet minstens zo redelijk is. Ik heb goed geluisterd naar de opmerkingen
vanuit de Kamer, ook de opmerking van de heer Schutte dat hij liever de richting
van het amendement zou steunen dan een andere richting. Gelet op de brede
steun die het amendement heeft, laat ik de beslissing erover in goed vertrouwen
aan de Kamer over.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag te stemmen.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Ik dank onze gasten op de publieke tribune voor hun aanwezigheid tot dit
late uur. Het is in ieder geval een voorzitter niet gegeven om u allen tevreden
te stellen, maar uw aanwezigheid stellen wij zeer op prijs.Sluiting 22.41 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-4920-4965.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl