Voortzetting behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen (24455)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 4811-4837

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-04-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 71, pagina 4811-4837

11-04-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24455Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen (24455)Pagina 4838-4870
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 11 april 1996)Pagina 4870-4871
Regeling van werkzaamheden (donderdag 11 april 1996)Pagina 4837-4838
71ste vergadering; 11 april 1996Pagina 4811-4811
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen (24455)Pagina 4811-4837

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 414 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet
op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de
Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen
(24455).
 
 
 
 
 
 (Zie vergadering van 10 april 1996.)
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Mijnheer de voorzitter! Mevrouw Van de Vondervoort en ik hebben gezamenlijk
een taakverdeling gemaakt. Dat betekent dat mevrouw Van de Vondervoort de
zaken zal beantwoorden die vooral te maken hebben met de Financiële-verhoudingswet
en de verdeling daarbinnen. De overige vragen zullen zoveel mogelijk door
mij worden beantwoord. Aan het eind kunnen wij dan zien of wij alles van een
antwoord hebben voorzien.
 
 Ik dank de leden voor hun inbreng. Ik heb gisteren goed zitten luisteren.
Ik heb eigenlijk twee soorten van reacties gehoord als het gaat om de rol
van de gemeenten in het kader van de decentralisatie huisvesting. Enerzijds
is gezegd door PvdA, VVD en D66 dat het op zichzelf een goede zaak is dat
de gemeente die rol gaat spelen als andere overheid. Anderzijds is hier soms
een beeld geschetst van de rol van die andere overheid, waardoor ik mij gisteren
afvroeg of wij het nu hebben over de eerste de beste actiegroep als het gaat
om het gemeentebestuur of dat wij het hebben over een democratische overheidslaag
waar sprake is van verkiezingen, waar sprake is van een gemeentebestuur en
waar sprake is van democratisch gecontroleerde processen. Ik vind het wel
belangrijk om dat hier te zeggen, want er zijn hier termen gevallen als willekeur,
machtsmisbruik en invloeden die zo zouden kunnen worden gebruikt dat er sprake
is van onevenwichtigheid. Ik vind dat een beeld van de gemeente dat ik zeker
niet wil delen.
 
 Als het gaat om de wijze waarop de gemeente opereert, is dat volstrekt
vergelijkbaar met hoe wij hier gezamenlijk ook opereren met een controlerende
Kamer en met parlementaire discussies. Ook op gemeentelijk
niveau vinden processen in de volle openbaarheid plaats. De heer Van de Camp
van het CDA zei dat je toch niet kunt uitgaan van dat vertrouwen in de gemeente.
Ik ga daar wel van uit. Als het gaat om de inzet vanuit onderwijs en wat de
gemeenten al doen om te zorgen dat het onderwijs goed reilt en zeilt, zonder
dat het feitelijk bij wet aan hen is opgelegd, moet je toch ook constateren
dat heel veel gemeenten heel veel doen voor scholen, voor leerlingen binnen
de scholen en voor de kinderen in de gemeenten. Dat betekent dat in de praktijk
gemeenten nu al ruim 1,2 mld. additioneel geld in het onderwijs stoppen, gezien
het belang dat de gemeenten daaraan hechten. Ik wil hier toch wel gezegd hebben
dat wij de gemeenten als andere overheid recht moeten doen.
 
 Het wetsvoorstel decentralisatie huisvesting primair en voortgezet onderwijs
heeft weliswaar een korte parlementaire voorgeschiedenis, van oktober 1995
tot heden, maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat wij er nu pas over praten.
Het is u genoegzaam bekend – en velen hebben daaraan gerefereerd –
dat al vanaf 1991, toen wij spraken over de decentralisatie-impuls van het
kabinet-Lubbers III, is gesproken over decentralisatie van de huisvesting
naar de gemeente. Vanaf die tijd bent u ook geïnformeerd over visies
die hieraan ten grondslag lagen. Bij alle overwegingen die sindsdien plaatsgevonden
hebben, is het centrale uitgangspunt telkens onveranderd gebleven. Met decentralisatie
van taken en middelen naar de gemeente wordt vooral ook beoogd om ervoor te
zorgen dat de rol van de overheid zo dichtbij mogelijk wordt georganiseerd.
Dat heeft te maken met de visie op besturing en op de rol van de overheid.
De heer Van der Vlies was blij te constateren, dat ik niet om principiële
redenen voor decentralisatie heb gekozen maar om pragmatische redenen. Als
je kiest voor decentralisatie langs de territoriale lijn, heeft dat echter
wel te maken met een visie die je hebt op de overheid als zodanig. Het kiezen
voor de meest dichtbij zijnde overheid – de gemeente – heeft natuurlijk
wel te maken met een inhoudelijke visie op de wijze waarop een overheid het
meest optimaal kan functioneren tegenover burgers en instituties. Wat is principieel?
Het is in ieder geval een zeer gefundeerd standpunt.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Vindt de staatssecretaris, mede gelet op het feit dat er nog
een aantal wetsvoorstellen komt in de richting van de gemeenten, dat de gemeenten
voldoende geëquipeerd zijn om al deze taken over te nemen? Ik verneem
namelijk vanuit verschillende gemeenten dat men door de bomen het bos niet
meer kan zien. Dat is natuurlijk een kardinaal punt bij het decentraliseren
van rijkstaken naar de gemeenten!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Als het gaat om de visie van de gemeenten, heb ik uiteraard te maken met
afspraken die ik heb gemaakt met de VNG over decentralisatie van de huisvesting
en over de "zeven wetsvoorstellen van de heer Van de Camp". Daarbij is sprake
van toedeling van taken aan de gemeente bovenop wat de gemeente nu al doet
in het onderwijsveld. Ik moet telkens constateren dat men met graagte deze
taken overneemt vanuit het belang dat gemeenten zien in het bieden van oplossingen
op maat. Natuurlijk zijn er kleine gemeenten die af en toe problemen hebben
met het uitvoeren van al die taken. U weet ook dat u met staatssecretaris
Van de Vondervoort spreekt over herindelingen juist vanuit de gedachte dat
het belangrijk is te zorgen voor een wat steviger draagvlak.
 
 Het gaat om visies op de rol van de overheid. De gedachte dat je alles
vanuit Den Haag – of in ons geval vanuit Zoetermeer – zou kunnen
regelen, is niet juist. Als wij oplossingen op maat willen bieden en creativiteit
willen belonen, kan vaak niet met algemene normen gewerkt worden. Hoe vaak
moeten wij niet tegen schoolbesturen of gemeenten zeggen, dat wat zij bedacht
hebben prachtig is, doch niet kan? Nu bieden wij gemeenten de mogelijkheid
oplossingen op gemeentelijke schaal te bedenken, zonder dat vanuit het centrale
punt gedicteerd wordt hoe een en ander specifiek moet worden geregeld. Ik
denk dat dit alleen maar een zegen is. Daardoor kan efficiënter en creatiever
met overheidsmiddelen worden omgegaan.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Dat wil ik ook niet bestrijden. Dat de VNG deze en andere zaken graag
gedecentraliseerd ziet, mag voor de staatssecretaris echter geen voldoende
argument zijn. Het kabinet moet toch blijven zorgen voor het onderwijs? NetelenbosIn
sommige gemeenten is slechts één ambtenaar bezig met onderwijszaken,
terwijl deze steeds ingewikkelder worden. De staatssecretaris moet toch een
autonoom oordeel kunnen geven over de vraag, of het decentraliseren
van deze taken verantwoord is, onafhankelijk van het feit dat de VNG dat graag
wil?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik vind het voorstel verantwoord, anders zou ik dat hier niet verdedigen.
Ik zeg dit ook tegen de heer Cornielje die mij expliciet vroeg, of ik de politieke
verantwoordelijkheid voor dit wetsvoorstel voluit wilde nemen. Daarna vond
er een aardig interruptiedebatje plaats over de vraag, hoe dit formeel ligt.
Natuurlijk neem ik de volledige politieke verantwoordelijkheid voor dit wetsvoorstel.
Het zou raar zijn wanneer dat anders was. Ik doe dit ook uit volle overtuiging.
Ik vind dat de heer Rabbae het beoordelingsvermogen van de VNG niet in twijfel
moet trekken. De VNG is de representant van de 630 gemeenten die wij in Nederland
hebben. Verder wijs ik erop dat zelfs de gemeenten die hier af en toe langs
gekomen zijn als zogenaamde nadeelgemeenten, een- en andermaal hebben gezegd
dat zij van mening zijn dat de decentralisatie van de huisvesting moet doorgaan.
Alle gemeenten willen graag dat dit wetsvoorstel doorgaat. Mijn boodschap
aan de desbetreffende ambtenaren is, dat zij hun takenpakket moeten verleggen.
Wij weten dat heel veel ambtenaren op het gemeentehuis – ik kijk ook
de heer Van de Camp aan – directe bemoeienis hebben met het bestuur
van het openbaar onderwijs. Maar men moet zijn takenpakket verleggen. Dat
kan ook. Dit betekent dat de ambtenaren op het gemeentehuis zich in andere
taken moeten bekwamen. Gelukkig vindt er vanaf april, vanaf nu, een intensief
scholingsprogramma plaats langs de lijn van de bestuursacademies. Dit programma
wordt bevorderd door de VNG. Ik heb deze week een enorm scholingsdossier mogen
aannemen waarin de modules zijn uitgewerkt die van belang zijn bij de scholing.
De ambtenaren worden dus geschoold. Mij is gezegd dat al 1000 mensen zich
hebben ingeschreven voor die cursus. Men mikt op 1400 mensen. Met andere woorden,
mijn boodschap is dat men in het gemeentehuis moet nadenken over de nieuwe
taken. En taken die men vaak ten onrechte verrichtte, zoals zich bemoeien
met de wc-rollen die op de openbare school hingen, moet men overlaten aan
de school zelf. Daar moet men zich niet mee bemoeien.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! U vindt dus in navolging van de VNG dat de gemeenten die stellen
dat het al met al moeilijk is om met de beschikbare mensen die taken over
te nemen, ongelijk hebben?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik heb een heel andere indruk van wat de gemeenten zeggen. Mevrouw Lambrechts
heeft gewezen op de bijeenkomst van de VNG. Daar zaten 800 mensen in de zaal.
Er hadden meer mensen ingeschreven, maar er was helaas te weinig plaats. Deze
mensen spraken vol enthousiasme over lokaal onderwijsbeleid. Zij zouden de
fakkel graag overnemen van de rijksoverheid. Veel wethouders en ambtenaren
zijn van mening dat de kansen die worden geboden langs de lijn van het kabinetsbeleid
om lokaal onderwijs te voeren, met beide handen moeten worden aangenomen.
Ik heb dus een heel ander beeld van de zorgen die er zijn. Natuurlijk vraagt
verandering dat wordt nagedacht over nieuwe rollen. Maar mijn indruk is dat
de gemeenten door de bank genomen deze taken graag op zich nemen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Het lijkt mij absolute vooruitgang dat het werk dat nu door
59 ambtenaren wordt gedaan, wordt overgenomen door 1400 ambtenaren. Maar dat
zal ongetwijfeld niet in een full-time equivalent zijn. Mijn vraag is: waarom
stoot de gemeente Den Haag het ziekenhuis Leyenburg af, waarom hebben wij
de afgelopen jaren die gemeentelijke woningbedrijven geprivatiseerd?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Het gaat hier om de vraag of het verstandig is om bepaalde overheidstaken
van de centrale overheid over te hevelen naar de decentrale overheid, naar
de gemeenten. Het gaat hier om overheidstaken. De heer Van de Camp doelt ongetwijfeld
op de kerntaken. Het kerntakenbeleid wordt in Den Haag, maar ook in andere
gemeenten gevoerd. De discussies daarover moet men vooral goed voeren in die
gemeenten. Het gaat hier om taken die des overheids zijn en die wij op een
bepaalde manier kunnen aansturen, via het Rijk of via de gemeenten. De gemeente
Den Haag voert van oudsher een zeer actief onderwijsbeleid en is een goed
voorbeeld van hoe het kan. Dit punt wordt ook met graagte opgenomen in Den
Haag. Ik vind het jammer – maar dat zei ik al voordat de heer Van de
Camp in de zaal was – dat hier door sommigen een beeld is neergezet
van gemeenten die niet in staat zouden zijn om vanuit een zekere overheidsprecisie
die taken te verrichten. Vervolgens werd het beeld neergezet – ik noemde
het woord "actiegroep" al – dat een gemeente, een gemeenteraad, een
democratisch gekozen overheidslaag op onzorgvuldige wijze zou omgaan met overheidstaken.
Ik heb geen enkele aanleiding om dat te vinden. Het is jammer dat hier gisteren
door sommige fracties, waaronder die van de heer Van de Camp, een dergelijk
beeld is neergezet. De heer Van de Camp heeft mij zelfs verweten dat ik soms
CDA-wethouders opvoer als wethouders die goede ambassadeurs zijn van het beleid
van dit kabinet. Ik doe dat met graagte. Ik ben het eens met de visie van
die wethouders uit onder andere Maastricht en Uden. Ik vind het jammer dat
de heer Van de Camp de visie van die wethouders en de positie die zij kiezen
op voorhand diskwalificeert.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Wij moeten er niet omheen draaien. De staatssecretaris en
de fractie van het CDA hebben een groot politiek verschil van inzicht over
de vraag waar het naartoe moet met de scholenhuisvesting. De staatssecretaris
heeft allerlei goede redenen om de scholenhuisvesting naar de gemeenten de
decentraliseren. Wij hebben allerlei redenen om te zeggen: dit is geen kerntaak
van het gemeentebestuur, dit kan naar de schoolbesturen, evenals andere taken.
De staatssecretaris vindt de scholenhuisvesting een kerntaak van het gemeentebestuur.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik kom nog te spreken over de kwestie van de doordecentralisatie. Als
een gemeente in volle vrijheid als andere overheid van mening is dat de gebouwen
naar het schoolbestuur doorgedecentraliseerd moeten worden en als het schoolbestuur
vervolgens in volle vrijheid kan beslissen of het dat risico wil dragen of
niet, kan zo'n besluit genomen worden. Het gaat mij erom dat de wetgever
de andere overheid een positie geeft, zonder haar allerlei verplichtingen
op te leggen. Dat was de discussie in de vorige regeerperiode, naar aanleiding
waarvan de motie-Franssen/Nuis is aangenomen. Toen ging het om de vraag of
er automatisch moest worden doorgedecentraliseerd op het moment dat een schoolbestuur
dat vraagt. Ik heb die motie indertijd graag ondersteund, omdat ik van mening
ben dat niet vanuit Den Haag kan worden beslist wat een gemeente als kerntaak
moet zien en wat niet. Dat doet die gemeenteraad in volle overtuiging en vrijheid
zelf. Dat is het beginsel dat in dit wetsvoorstel tot uiting komt. Het is
de wijze waarop je als overheden met elkaar moet omgaan. Ik gebruik ook heel
bewust de term "andere overheid" en niet "lagere overheid", omdat ik dat ook
een diskwalificatie vind. Het gaat om de andere overheid, die dichtbij de
burger op maat oplossingen kan bieden. Dat is een van de motivaties waarom
het huisvestingsbeleid in het primair en voortgezet onderwijs bij uitstek
door de andere overheid kan worden vervuld. Het kabinet-Lubbers had die mening
al in het kader van de decentralisatie-impuls.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dat is uw politieke visie, waar u vanzelfsprekend volledig recht op hebt.
Komt u nog te spreken over artikel 23?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ja natuurlijk. Ik weet precies wat er gebeurt als ik dat niet zou doen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 U had het nu al zo uitgebreid over de gemeentebesturen, dat ik even schrok.
Ik wacht af.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik wil terug naar het begin van mijn inbreng. Waarom is gekozen voor decentralisatie
langs territoriale lijn? Dat heeft te maken met de oplossing op maat. Er moet
rekening kunnen worden gehouden met lokale behoeften. Het voorraadbeleid moet
goed kunnen worden gevoerd. Het is een zorglijk feit dat er in het primair
onderwijs 10% leegstand is. Het leidt tot heel veel uitgaven die niet hoeven
te worden gedaan. Er kunnen gemakkelijker oplossingen voor leegstand worden
geboden wanneer de lokale overheid een actieve rol kan vervullen.
 
 De gemeente is ook beter in een integrale benadering van huisvestingsplannen.
Wanneer je sociaal-culturele activiteiten betrekt bij onderwijsactiviteiten,
leidt dat tot een optimale benutting van de inzet van collectieve middelen.
Voor scholen is dat vaak erg plezierig. Vorige week was ik in Groningen. Vanuit
een concept van de jaren zeventig heeft men daar welzijnswerk en onderwijs
bij elkaar gebouwd. Dat concept is later verlaten, maar het leidt er wel toe
dat tijdens de schooluren scholen beschikken over veel meer vierkante meters
dan anders het geval zou zijn. Dat heeft echt voordelen, ook voor het functioneren
van een school. Gemeenten zouden daar veel meer aan kunnen doen. Mij valt
iets op in de opmaat naar het lokaal onderwijshuisvestingsbeleid. Hoe vaak
hoor je over noodlokalen niet termen als "containers"? Hoe vaak zijn het geen
lelijke objecten in een nieuwbouwwijk waar men vaak juist heel mooi wil bouwen?
Omdat je nooit voor de pieken bouwt, maar altijd voor de stabiele situatie,
moeten er dan opeens noodlokalen staan. Dat ziet er vaak niet mooi uit. Wat
zie je nu gebeuren? Gemeenten weten dat zij een veel actievere rol gaan spelen
in de huisvesting en worden op voorhand al creatiever. Tegenwoordig worden
schoolwoningen gebouwd. Er worden combinaties van winkelcentra en scholen
gebouwd op een wijze die wij tot voor kort als onmogelijk beschouwden. Dat
is beter voor de ruimtelijke ordening, maar ook voor de scholen. Men komt
in vergelijking met de noodlokalen in een gerieflijke situatie terecht. Het
is een onderbouwing van de gedachte dat de lokale overheid creatiever wordt
als zij een bepaalde positie krijgt. Men is ineens in staat om met dezelfde
middelen veel meer te doen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 De staatssecretaris schetst alle voordelen van de situatie waarin de verantwoordelijkheid
bij de lokale overheid ligt. Maar waarom zouden al die voordelen niet nu al
kunnen gelden, bijvoorbeeld als Zoetermeer wat minder arrogant tegen die lokale
overheden zou zijn, wat minder brieven zou sturen en wat meer naar de klachten
van de gemeenten op allerlei gebied zou luisteren? Waarom kan het geld niet
worden geoormerkt, zodat het niet in de algemene kas van de gemeenten komt?
Veel van de 630 gemeenten hebben immers verschillende problemen die misschien
toch net uitstijgen boven het belang van goede huisvesting van het onderwijs.
Als er leegstand is, dan kan dat worden gemeld. Dat wordt ook gemeld, maar
Zoetermeer doet er niets aan. De gemeenten kunnen plannen opstellen waarover
overleg met de ambtenaren van OCW kan worden gevoerd. Bij al die oplossingen
kan de lokale overheid een grotere rol krijgen. Wat nu gebeurt, is het decentraliseren
van de armoede. Waarom zou dat nu per se nodig zijn om de creativiteit in
de gemeenten te laten losbarsten? Die is er toch al?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Ik heb gisteren goed naar de heer Poppe geluisterd. Ik was
het eens met de interruptie die mevrouw Liemburg in zijn betoog pleegde. De
heer Poppe ziet de gemeente als andere overheid absoluut niet staan. Wij hebben
een enorm verschil van mening over de rol van de andere overheid op dit punt.
Ik vind dat hij een karikatuur schetst van de rol van Zoetermeer, maar dit
terzijde. Als je de andere overheid in een zekere positie plaatst, dan betekent
dit dat die overheid vanuit haar eigen verantwoordelijkheid een rol kan spelen.
Dit leidt tot oplossingen op maat. Daartoe is de lokale overheid veel beter
in staat dan wanneer men dat vanuit één centraal punt voor heel
Nederland moet regelen. Dat leidt namelijk altijd tot rigiditeit; dat is onvermijdelijk.
Daarnaast ben ik van mening, zoals ook blijkt uit de notitie over het lokaal
onderwijsbeleid, dat de rol van de gemeenten bij de randvoorwaardelijke taken
ten aanzien van het onderwijs, zoals dat in het regeerakkoord heet, in het
belang is van het onderwijs als zodanig. Dat leidt tot een vergroting van
draagvlak. Ik noem dat geen politisering, zo zeg ik tegen de heer Van de Camp,
maar het vergroten van het draagvlak op gemeentelijk politiek niveau. Daar
is niks op tegen. Dat kan alleen maar leiden tot een betere positie van de
scholen in het basis-, speciaal en voortgezet onderwijs. Ik vind het heel
jammer dat de heer Poppe dat niet ziet. In zijn inbreng zette hij de gemeenten
in de hoek van "dat kan nooit goed zijn". Ik ben van mening dat het volstrekt anders ligt. Daarop is mijn hele redenering gebaseerd.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik denk dat de staatssecretaris mij dan toch behoorlijk verkeerd heeft
begrepen. Ik ben zelf jarenlang gemeenteraadslid geweest.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ja, dat verbaasde mij al zo. Ik dacht: u was zo actief in Schiedam.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Het was Vlaardingen. Dat ligt wel erg dicht bij Schiedam, maar wij hebben
het nog niet geannexeerd. Ik zei al: er zijn 630 gemeenten. Niet elke gemeente
is even creatief. In eerste termijn heb ik gezegd dat er grote verschillen
komen. Dat moeten wij voorkomen. Onderwijs is een belang van het hele land
en niet alleen een lokaal belang. Daarom moet de rijksoverheid een rol houden,
ook financieel. Natuurlijk kunnen veel zaken aan de gemeenten worden gedelegeerd
om die creativiteit te stimuleren. Maar nu krijgen de gemeenten zoveel verantwoordelijkheid,
dat zij ook kunnen kiezen waar zij het geld aan uitgeven. Daaruit komen grote
verschillen voort. En daar ligt mijn grote bezwaar.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik heb de indruk dat iedereen in eerste termijn in volstrekte helderheid
heeft gesproken. Wat u nu zegt, hebben wij gisteren ook gehoord. Dat is niet
de bedoeling van een interruptie. Een debat win je niet door exact te herhalen
wat gisteren is gezegd, maar juist door contra-argumenten te leveren. In de
interrupties zal men zich moeten beperken en recht moeten doen aan het debat.
Anders worden die niet meer toegestaan.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Het is vanzelfsprekend dat bij de totstandkoming van het wetsvoorstel
goed is gekeken naar de noodzakelijke instrumenten voor de gemeente, ook als
borging van de posities van schoolbesturen waarvoor en waarmee de gemeente
de huisvestingsplannen opstelt en uitvoert. Hierbij is ook dankbaar gebruik
gemaakt van de adviezen die over het wetsvoorstel zijn uitgebracht. Er is
gewezen op de memorie van toelichting, waarin is gesteld dat de keuze voor
decentralisatie van de huisvesting niet op ideologische gronden plaatsvond.
Dat klopt: bij het in kaart brengen van de gemeenten in het kader van het
lokaal onderwijsbeleid hebben wij gekozen voor een zevental wetsvoorstellen,
waarin wordt bepaald dat de gemeenten lokaal onderwijsbeleid kunnen gaan voeren,
ten faveure van het onderwijs als geheel.
 
 Ik wil er niet geheimzinnig over doen dat de veranderingen die door dit
wetsvoorstel worden doorgevoerd, groot zijn. Het gaat om zeer veel geld, bijna
1,8 mld., dat wordt overgeheveld van de onderwijsbegroting naar het Gemeentefonds
als zodanig. Dat betekent dat de gemeenten de beslissingsbevoegdheid krijgen
ten aanzien van de investeringen in gebouwen. We moeten ons echter wel realiseren
dat de veranderingen ook weer beperkt zijn. Mij viel het op dat weinig aandacht
is besteed aan het feit dat bij het primair onderwijs het economisch claimrecht
al bij de gemeenten ligt. Bij het voortgezet onderwijs zijn de veranderingen
dus ook groter, want daarbij ligt het economisch claimrecht vooral bij het
Rijk.
 
 Gisteren werd, in het kader van de veranderingen, gesproken over de rol
van het autonome schoolbestuur. Daarbij werd gevraagd, hoe dit wetsvoorstel
zich verhoudt tot het vergroten van de autonomie van het schoolbestuur. Om
te beginnen praat ik liever over "relatieve autonomie", een begrip dat ik
met graagte heb geleend van het CDA. De verdeling in het kader van dit wetsvoorstel
tussen de activiteiten van de gemeenten en die van het schoolbestuur, laten
zien dat het schoolbestuur binnen het primair onderwijs langs de "binnen-/buitenkant-benadering"
meer autonome beslissingsbevoegdheid krijgt. Daarbij is dus ook sprake van
een vergroting van de autonomie. Voor het voortgezet onderwijs is dat niet
zo: daarbij hebben wij langs de lijn van de huidige verdeling doorgeredeneerd.
In het wetsvoorstel is de binnen-/buitenkant-variant voor het voortgezet onderwijs
wat meer ten faveure van het schoolbestuur uitgewerkt dan voor het primair
onderwijs. De investeringsbeslissingen waarvoor het schoolbestuur primair
verantwoordelijk is – ik doel op de binnenkant – blijven daar
ook liggen.
 
 Voorzitter! Op de rijksbegroting is 1,8 mld. gereserveerd voor primair
voortgezet onderwijs. Zoals gezegd vind ik de terminologie van de heer Poppe,
die sprak over het decentraliseren van de armoede, kijkend naar de enorme
bedragen waarom het gaat, een karikatuur. Van het totale bedrag ligt 95% vast.
Uitgaande van de door ons gemaakte ramingen kan gezegd worden dat rond het
jaar 2000 zo'n 500 mln. vrij te besteden valt voor te nemen huisvestingsbeslissingen.
Dat is iets waarmee men rekening moet houden. Gisteren is vaak gesproken over
de staat van de Nederlandse onderwijsgebouwen. We moeten daarbij geen verkeerd
beeld van de Nederlandse onderwijsgebouwen schetsen. In het primair onderwijs
zien de schoolgebouwen er, door de bank genomen, prima uit. In het voortgezet
onderwijs hangt dat sterk af van het jaar waarin het gebouw is neergezet.
In de laatste jaren zijn echter vaak prachtige gebouwen, ook in architectonische
zin, neergezet, en daarom vind ik dat recht moet worden gedaan aan wat er
staat in Nederland. Natuurlijk, ik zal niet ontkennen dat er hier en daar
problemen zijn, maar verder zijn de zaken perfect in orde. Ik hecht eraan,
dat hier te zeggen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Kunnen wij een overzicht krijgen van de staat van de schoolgebouwen waarover
u het heeft? Tegenover ieder prachtig gebouw kan een minder prachtig gebouw
worden genoemd. Een dergelijk overzicht is belangrijk voor het vellen van
een oordeel over de gemiddelde toestand van de Nederlandse schoolgebouwen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik kom nog te spreken over het achterstallig onderhoud van gebouwen voor
het voortgezet onderwijs. De cijfers met betrekking tot de huisvesting voor
het primair onderwijs kennen wij niet exact. Wat dat betreft moeten wij afgaan
op wat men op gemeentelijk niveau en binnen de bevoegde gezagen zelf weet.
Het beeld dat hier gisteren door sommige woordvoerders is neergezet als zou
het allemaal kommer en kwel zijn, is niet correct en komt niet overeen met
de werkelijkheid, zoals ook blijkt uit mijn bezoeken aan verschillende scholen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Tegenover ieder prachtig voorbeeld kun je een minder prachtig voorbeeld
zetten. Is het dan toch niet belangrijk om te proberen meer inzicht
te krijgen in de feitelijke situatie?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Het is de vraag wat je met die informatie doet. Met betrekking tot het
voorliggende wetsvoorstel is met de VNG en de gemeenten afgesproken dat het
soort verplichtingen dat nu op de rijksbegroting staat "for better or for
worse" wordt overgenomen door de gemeenten. Vanaf het afgelopen jaar maakt
men voor zichzelf de balans op, zodat men verstandig beleid kan voeren. Ik
herinner in dit verband aan het projectbureau vanuit de VNG dat met behulp
van ambtenaren van mijn departement is opgetuigd. Men is in staat om op maat
van de concrete gemeentelijke situatie te bezien wat de verplichtingen zijn
die men overneemt en wat daarvan de consequenties zijn voor het beleid vanaf
1 januari. Men moet verstandig beginnen. Het is niet goed uitgaven te doen
zonder precies te weten wat men allemaal nog te wachten staat. Als het wetsvoorstel
in werking is getreden, ligt dat aspect dus op het bord van de gemeenten.
Anders kan het niet gaan. Het totale budget ter zake dat op de begroting staat
voor primair, speciaal en voortgezet onderwijs gaat over naar het Gemeentefonds.
Dat betekent ook dat alle verplichtingen die daaraan gekoppeld zijn op die
manier meegaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 De staatssecretaris schetst nu het beeld dat het redelijk goed gesteld
is met de huisvesting voor onderwijs. Op dit moment zijn grote verschillen
in de kwaliteit van huisvesting waarneembaar. Je mag er vertrouwen in hebben
dat als de desbetreffende taak naar de gemeenten gaat, ze op een goede manier
met de huisvesting zullen omgaan, waardoor de verschillen wellicht kleiner
zullen worden. Dit is tevens ook een van de redenen om het wetsvoorstel inzake
de decentralisatie in werking te laten treden.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dat ben ik uiteraard met u eens. De afweging over wat er binnen de eigen
gemeentebegroting wel en niet kan, wordt hierdoor goed mogelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voordat de romantiek tot grote hoogte stijgt, zou ik de staatssecretaris
willen vragen om ook eens terug te kijken naar de operatie inzake de rijksscholen.
Bij mijn weten is daar meer dan 100 mln. bij gegaan. Als de gemeentebesturen
dat hadden moeten financieren, was dat ze nooit gelukt. Ze zitten inderdaad
in prachtige gebouwen, architectonisch verantwoord, maar het betreft wel geconcentreerd
rijksgeld. Met een gedecentraliseerde operatie hadden die rijksscholen nooit
een goede huisvesting gekregen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik heb zoëven al geschetst het verschil tussen het primair onderwijs,
het speciaal onderwijs en het voortgezet onderwijs. Als gevolg van de à
fonds perdu financiering in het voortgezet onderwijs is de operatie meer ingrijpend
dan in het primair onderwijs. Afhankelijk van het moment van investering en
van de vraag of er sprake is van achterstallig onderhoud, zijn er verschillen.
Dat neemt niet weg dat het beeld, dat er wat betreft de onderwijshuisvesting
sprake zou zijn van bouwvallen, niet correct is. Natuurlijk zijn er verschillen
qua huisvesting en qua benodigde investeringsbedragen. De gemeenten weten
dat ook. De maatstaven in het kader van het Gemeentefonds houden ook rekening
met behoeften.
 
 Hetgeen noodzakelijk is, moet natuurlijk het eerst gebeuren. Ik wijs er
echter op dat het totale budget voor huisvesting van onze begroting wordt
overgeheveld. Ik moest met dat budget uitkomen en de gemeenten moeten dat
nu ook. Ik hoop dat door een afweging van het totaal en door de mogelijkheid
om sociaal-culturele activiteiten bij de investering in gebouwen te betrekken,
meer met hetzelfde geld gedaan kan worden. Dat is de niet te veronachtzamen
winst die dit traject kan opleveren. Brengt men die combinatie niet aan, dan
zijn de middelen krap bemeten. Ik denk echter dat er vele mogelijkheden zijn.
Ik noem peuterspeelzalen, kinderopvang en welzijnsactiviteiten. Wij nodigen
de gemeenten uit om daar creatief over na te denken.
 
 Voorzitter! Waarom is gekozen voor territoriale decentralisatie in plaats
van voor functionele decentralisatie? Ik ben het overigens met de heer Stellingwerf
eens dat er beter over privatisering dan over functionele decentralisatie
gesproken kan worden. Die term dekt de lading beter. Ik heb al aandacht gevraagd
voor de positie van de rijksoverheid. Een lagere overheid is beter in staat
om een oplossing op maat te bieden. Waarom is dan in het HBO gekozen voor
de OKF-operatie en zijn in het wetenschappelijk onderwijs de instituten betrokken
bij de decentralisatie? Ik wijs erop dat de schaalgrootte een belangrijke
rol speelt. Het verschil in schaal tussen de ROC's en het voortgezet onderwijs
is namelijk zeer aanzienlijk. Daarnaast had privatisering omvangrijke nadere
regelgeving nodig gemaakt, bijvoorbeeld ten aanzien van leegstand en van eventuele
extra financiële constructies. In dat geval was er sowieso een initiële
impuls nodig geweest evenals een waarborgfonds. Kortom, een verantwoorde invoering
had veel additionele regelgeving noodzakelijk gemaakt. Dat is niet onze keuze
geweest. Gelet op de spreiding van het primair voortgezet onderwijs moet er
vooral naar de combinatie met andere activiteiten gezocht worden.
 
 Voorzitter! Er is een amendement ingediend dat ertoe strekt primair onderwijs
op een andere manier te benaderen dan het voortgezet onderwijs. Ik voel daar
niets voor. De gemeenten moeten zelf die afweging kunnen maken. De gemiddelde
grootte van een school voor voortgezet onderwijs is 1080 leerlingen. Voor
een ROC geldt een gemiddelde van 2200 leerlingen, waarbij opgemerkt moet worden
dat de meeste ROC's nog in de ontwikkelingsfase verkeren. Deze instituten
zijn dus nu al twee keer zo groot. Een HBO-instelling heeft gemiddeld 4100
studenten. Er is dus zeker sprake van een flink verschil in schaalgrootte.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voorzitter! De staatssecretaris heeft het over gemiddelden. Daar zit ook
een zekere spreiding in. Op sommige niveaus zijn vergelijkingen wel degelijk
mogelijk. De ROC's zijn bestuurlijke eenheden aan het worden. Het onderwijs
wordt echter op diverse locaties gegeven. Ik erken overigens dat het primair
onderwijs een andere schaalgrootte heeft. Naar mijn mening zijn er wel vergelijkingen
mogelijk van het voortgezet onderwijs – de structuur, het regime, de
logistiek en de bestuurlijke conceptie – met het middelbaar beroepsonderwijs.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Ik zal niet ontkennen dat in sommige situaties de omvang van
een bestuur van een school voor voortgezet onderwijs vergelijkbaar is met
de omvang van een bestuur van een ROC. Het maakt echter verschil of zo'n bestuur
vindt dat het verantwoordelijkheid kan dragen voor het in bezit hebben van
de onderwijsgebouwen. Als het gaat om doordecentralisatie, dan is het natuurlijk
zo dat schoolbesturen naar gemeentebesturen stappen en onderhandelingen beginnen.
In de afweging of men dat risico aandurft, zal het zeker zo zijn dat een groot
schoolbestuur dat eerder aandurft dan een klein. Ik wil de discussie ook plaatsen
in het kader van die onderhandelingen. Ik vind dat het in de eerste plaats
een afweging is van het gemeentebestuur. De gemeente moet afwegen of zij de
zorg voor de gebouwen een kerntaak vindt of niet. Ik weet bijvoorbeeld dat
de gemeente Haarlem van mening is dat dit niet zo is, dus die is in onderhandeling
met de schoolbesturen over doordecentralisatie.
 
 De heer Van de Camp doet nu wel zo triomfantelijk, maar dat vind ik precies
de positie die de andere overheid dient te hebben. Als zij vindt dat zij mag
doordecentraliseren, dan mag zij dat zelf met de schoolbesturen bespreken.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Op de eerste plaats zit in Haarlem een VVD-wethouder en dat is een heel
verstandige man.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Neen. Die is van D66.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Is er een andere?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dat weet ik niet, maar ik weet in ieder geval wel dat de onderwijswethouder
van D66 is.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 D66-wethouders blijven over het algemeen ook niet zo lang.
 
 Ik stel even een inconsequentie in uw betoog aan de orde. U begint met
een heel gedreven verhaal en zegt dat de zorg voor gebouwen moet worden gedecentraliseerd
naar het gemeentebestuur, de andere overheid. Dat heeft te maken met een bepaalde
overheidsvisie. Vervolgens zegt u in een tussenzin dat zij het aan de schoolbesturen
mogen overdragen als zij dat willen. Dat is de afweging die men op lokaal
niveau maakt. Daarom doe ik een beetje lacherig. Ik vraag mij dan af waar
dat serieuze eerste kwartier blijft.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Mij gaat het erom hoe het Rijk de andere overheid in positie brengt en
haar in volle vrijheid laat bij het maken van interne afwegingen. Wij zeggen
dat de gemeenteraad uiteindelijk moet bepalen hoe hij daarmee wenst om te
gaan. Dat is de manier waarop het Rijk met de gemeente dient om te gaan. Wat
de gemeenteraad vervolgens beslist, is aan de raad zelf. Dat is een democratisch
orgaan dat daar eigen besluiten over mag nemen. Als de raad zegt dat doordecentralisatie
in die gemeente verantwoord is, dan vind ik dat men die keuze in volle overtuiging
moet kunnen maken. Het is een heel andere vraag of het mijn keuze zou zijn
geweest als ik daar als wethouder had gezeten. Het gaat mij erom dat de gemeente
in die positie wordt gebracht.
 
 Mijn zorg betreft de positie van het schoolbestuur na doordecentralisatie
van de zorg voor de gebouwen. Ik hoop dat schoolbesturen zich zullen realiseren
wat het aangaan van langjarige investeringsverplichtingen voor de positie
van het schoolbestuur kan betekenen. Zij moeten natuurlijk rekening houden
met fluctuaties van leerlingenaantallen. Dat zijn geen constanten. Voor investeringen
in gebouwen ga je vaak verplichtingen aan voor 30 of 40 jaar en in het verleden
zelfs wel voor 60 jaar. Dat betekent dat de consequenties van het aangaan
van zo'n verplichting voluit door het bevoegd gezag moeten worden gedragen.
Dat betekent ook dat men zelf op de blaren zit als men onder de lasten bezwijkt.
 
 Ik heb af en toe een dispuut met een bevoegd gezag dat in een faillissement
is gewikkeld. Men vindt dan dat dit scholen niet zou moeten kunnen overkomen.
Toch is dat wel zo. Een private organisatie, een schoolbestuur voor bijzonder
onderwijs, kan onder omstandigheden en na slecht beheer failliet gaan. Ik
vind dat men zich dit ten volle moet realiseren. Ik hoop dus dat schoolbesturen
niet te lichtvaardig beslissen tot het aangaan van die risico's. Naar aanleiding
van de vraag van de heer Van der Vlies of ik doordecentralisatie van de zorg
van gebouwen wil, is mijn boodschap dat er schoolbesturen zijn waarvan ik
zeker weet dat zij die verantwoordelijkheid kunnen dragen, vanwege de omvang
daarvan, maar door de bank genomen zijn schoolbesturen toch wel erg klein
en zal men goed moeten nadenken over de vraag hoe men bijvoorbeeld waarborgen
in het leven roept. Zij moeten voorkomen dat zij in de problemen komen die
ik hier schets, want dan is er geen hulp meer mogelijk, tenzij zij dat natuurlijk
anders hebben afgesproken met de gemeente. Want ook hier kan men, als het
gaat om varianten, met de gemeente onderhandelen over de manier van doordecentralisatie.
We hebben in het nader verslag ook nog eens duidelijk gemaakt dat dit op verschillende
manieren kan gebeuren. Dit kan zeer ver gaan maar het kan ook via lichtere
constructen gebeuren.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Voorzitter! De opvatting van de staatssecretaris, zoals neergelegd in
de stukken, betekent ten principale dat de gemeenteraad uiteindelijk bepaalt
of het al dan niet oké is. De staatssecretaris heeft zojuist zelf erkend
dat er scholen zijn die misschien wel 100 scholen onder hun hoede hebben en
het best zelf zouden kunnen. Ik vind dat hier uiteindelijk dan toch een mogelijkheid
toe moet zijn. Als deze scholen aan alle voorwaarden kunnen voldoen dan moet
er, natuurlijk in overleg met de gemeente, doorgedecentraliseerd kunnen worden
als het schoolbestuur dit wenst, ook al zou de gemeente dit liever niet willen.
De consequentie is anders dat er in de ene gemeente iets anders gebeurt dan
in de andere. Dat is wellicht een ideaalplaatje van de staatssecretaris, maar
dat lijkt me onterecht.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Nee, want dan krijgen we te maken met de problemen die de heer Cornielje
gisteren een- en andermaal aan de orde heeft gesteld en waar ook de heer Schutte
aandacht voor heeft gevraagd. Stel dat je uiteindelijk de afweging niet laat
maken door de gemeenteraad en dominantie geeft aan de visie die een bevoegd
gezag op de decentralisatie heeft. Dan kan het gebeuren dat de gemeente blijft
zitten met een gebouwensituatie die problemen oplevert. Als
die andere overheid de afweging maakt, dan moet zij dat naar eigen inzicht
kunnen doen. Er moet dan aan dat gemeentebestuur geen verplichting worden
opgelegd door het bevoegd gezag. Dit geldt ook omgekeerd. Ik noem opnieuw
het voorbeeld van de gemeente Haarlem. Stel dat de gemeente Haarlem aanklopt
bij een schoolbestuur dat absoluut niet wil, dan moet in dat geval het bevoegd
gezag ook "nee" kunnen zeggen, zodat het niet gebeurt.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 U schetst nu ook een karikatuur van een situatie. Ik ben er namelijk absoluut
niet bang voor dat er een situatie zal ontstaan waarin een gemeente met oude
gebouwen blijft zitten. Men gaat namelijk in gesprek. Men moet tot een overeenkomst
komen en men kan voorwaarden stellen aan het schoolbestuur in de vorm van
regels. Dan is dat gevaar toch volkomen te tackelen?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Daarom moet u mijn standpunt dan toch ook willen steunen? Ik zeg: laat
de gemeenteraad die afweging maken. En laat de gemeenteraad uiteindelijk,
na de wensen van het schoolbestuur gehoord te hebben, komen tot een verantwoorde
afweging. De gemeenteraad is ook een democratisch gekozen orgaan dat die afweging
in volle overtuiging kan maken. Wij moeten niet van hieruit zeggen dat het
op de ene of de andere manier moet. Het gaat om de rol die de overheid speelt.
Of de overheid wil doordecentraliseren is aan de gemeentelijke overheid om
daarover te beslissen en ook omgekeerd. Ook het schoolbestuur kan tegenover
wensen die de gemeenteraad zou hebben over het doordecentraliseren, een "nee"
laten horen. Je brengt partijen in een positie, maar je dwingt ze niet bij
wet om een bepaalde positie in te nemen. Dat is nu precies het verschil met
het voorstel dat in de vorige regeerperiode voorlag. Daarin stond een verplichting
tot doordecentralisatie. De Kamer heeft toen in meerderheid gezegd dat zij
dit niet wilde. Ik ben het met die visie eens. Dat is in het wetsvoorstel
nog eens uitgewerkt.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Ik vind dat uiteindelijk ten principale een te eenzijdige benadering.
Er zijn voldoende waarborgen te creëren waardoor die situaties waar u
dus blijkbaar bang voor bent, zijn te voorkomen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik zie dat toch anders. Ook de heer Schutte heeft gezegd dat hij niet
dacht, kijkend naar het voorstel dat hier voorligt, dat de gemeente vaak zal
doordecentraliseren. Ik hoor daar heel verschillende opinies over. Dat was
al duidelijk toen ik het voorbeeld van Haarlem noemde. Vele gemeentes denken
daar volstrekt verschillend over. We hebben ze ook in de positie gebracht
dat dat kan.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Voorzitter! Wij kunnen nu natuurlijk aan wethouder Mooij van Haarlem gaan
vragen hoe hij dit gedaan heeft. Hij is overigens een partijgenoot.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Neem me niet kwalijk. Ik dacht altijd dat hij van D66 was.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Het is in ieder geval een liberaal.
 
 Voorzitter! Het lijkt me toch van belang dat er een handreiking gedaan
wordt of een checklist gemaakt. De staatssecretaris wees net op de risico's
die de schoolbesturen lopen als ze erop instappen. Maar u wees ook op de risico's
die gemeenten lopen als zij eenzijdig dat recht zouden geven aan bijzondere
scholen. Zou het niet goed zijn om de volgende handreiking te doen: besturenbonden,
VNG en eventueel het departement maken een checklist. Dan ontstaat er ook
iets objectiefs waaruit de scholen en de gemeenten kunnen opmaken dat er goede
argumenten moeten worden aangevoerd voordat zij erop ingaan.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! De heer Cornielje heeft gisteren voorgesteld te bekijken of
het zicht op wat hier mogelijk is, verbreed kan worden. Hij vroeg of er geen
commissie kon komen die dit nog eens zou uitzoeken. De modelverordening van
de VNG is zo goed als klaar en zal volgens mij deze week verstuurd worden.
Daarin is een aantal modaliteiten uitgewerkt. Op deze manier houdt ook de
VNG aan haar leden voor hoe dit gedaan zou kunnen worden. Daarnaast moet dit
ook in het scholingsprogramma aan de orde komen. Ik ben bovendien bereid om
te bekijken hoe wij in contacten met besturenorganisaties, met de VNG als
vertegenwoordiger van de Nederlandse gemeenten en niet van het openbaar onderwijs,
in het kader van voorlichting vooral op vrij korte termijn kunnen wijzen op
de modaliteiten en op de afwegingen die men daarbij moet maken. Dit dient
te gebeuren vanuit de positie van zowel het schoolbestuur als de gemeente.
Deze toezegging wil ik graag doen. Wij kunnen hierover ook zelf voorlichting
verzorgen.
 
 Het is ook goed om te zeggen dat ik juist deze week een afspraak heb gemaakt
met de besturenorganisaties: zij krijgen gezamenlijk 0,5 mln. ter beschikking
om te zorgen voor het voorlichten van hun achterbannen. De besturenorganisaties
zijn ook voornemens, en eigenlijk doen zij dat al, om hun achterbannen te
scholen in de wijze waarop met gemeenten wordt onderhandeld. Wij financieren
dat ook. Ik ben het op zichzelf wel eens met de visie van de heer Cornielje
dat ervoor moet worden gezorgd dat de partijen in positie moeten worden gebracht.
Dat kan door bijvoorbeeld scholingsactiviteiten mee te financieren, maar ook
door voorlichting over wat wel en wat niet verstandig is.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Als de gemeente besluit om niet door te decentraliseren, kan
een schoolbestuur dan in beroep gaan?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Neen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Het schoolbestuur heeft dus geen positie als er geen overeenkomst komt?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Het is aan het gemeentebestuur om te besluiten of men dat wil. Zo is de
wet uitgewerkt. Als de gemeenteraad zelf integraal huisvestingsbeleid wil
voeren, dan kan dat. Dat is de essentie van het onderhavige wetsvoorstel.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ondanks alle intenties als voorlichting, reclame, overleg en dergelijke,
is het dus niet mogelijk als de gemeenteraad niet wil, en heeft het schoolbestuur
het nakijken?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dit zegt de heer Van de Camp vanuit een bepaalde visie, zoals hij gisteren
ook deed. Hij bracht de gemeente in een rol van willekeur
en gebruikte zelfs de term "een dode letter". De rol van de gemeente als overheid
en de mogelijkheid om huisvestingsbeleid te voeren, worden in het wetsvoorstel
bezien vanuit een bepaalde visie. Als je het daar niet mee eens bent en eigenlijk
vindt dat dit geen goed model is, dan wordt dit vraagstuk benaderd vanuit
de visie van de heer Van de Camp.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Waar ik mij zo aan erger, is dat de staatssecretaris met veel warmte,
ideologie en intentie steeds dat schoolbestuur in positie tracht te brengen,
maar op de vraag van de Kamer wat de rechten van het schoolbestuur zijn, antwoordt:
"sorry, niets".
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Neen, dat is niet waar. Conform het onderhavige wetsvoorstel heeft de
gemeente een zorgplicht, en dat houdt ook in het in positie brengen van het
schoolbestuur als het gaat om huisvesting. Daarbij hoort ook het op gelijke
voet behandelen van openbaar en bijzonder onderwijs, en dat betekent ook nogal
wat voor het in positie brengen van de bevoegde gezagen van de schoolbesturen
die binnen de gemeentegrenzen actief zijn. De heer Van de Camp kan niet doen
alsof dit allemaal niets betekent. Het gaat erom, de rol van het Rijk ten
aanzien van de huisvesting langs de territoriale lijn te decentraliseren naar
de gemeentebesturen. Dat maakt dat de rol die het gemeentebestuur hier speelt,
nogal vergelijkbaar is met de rol die wij tot nu toe hebben gespeeld, behoudens
dat men kan besluiten om door te decentraliseren als men dat zelf wenst. Dat
is het verschil met nu.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Komt u nog te spreken over de techniek van de bekostiging van de grotere
scholengemeenschappen voor VO met voedingsgebieden uit andere gemeenten?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ja, daar kom ik nog over te spreken.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voorzitter! Mag ik even terug naar wat de staatssecretaris meedeelde,
juist voordat collega Van de Camp interrumpeerde? De staatssecretaris gaf
een heel overzicht van wat zij allemaal voornemens is nog deze week te doen
met de VNG, de besturenorganisaties enzovoort. Ik mag toch wel aannemen dat
dit alles gebeurt onder voorbehoud van de parlementaire behandeling van het
wetsvoorstel?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik wil het even gemarkeerd hebben, want aan het begin van uw inbreng had
ik die kriebel ook al een beetje. Om het te populariseren: wij staan hier
toch niet voor nop?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Nee.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Dat wil ik graag helder vaststellen. Gezien het tijdpad, begrijp ik best
dat u zich moet voorbereiden op wat er eventueel komt. En ik kan tellen, dus
ik zie wel een zeker perspectief voor uw optie. Maar wij moeten even formeel
vaststellen dat er nog niets vaststaat.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Dat laatste is uit de aard der zaak de werkelijkheid. Wel
hebben wij vorig jaar al besloten om de activiteiten van het projectbureau
bij de Vereniging van Nederlandse gemeenten te starten. Het is ook aan de
Kamer bekend dat wij ook nu, in dit laatste jaar, al over voornemens van het
Rijk voor investeringsbeslissingen goed hebben gecommuniceerd met de gemeenten.
Het gaat daarbij dus om rijksbeslissingen, waarvan de gevolgen in de toekomst
gedragen moeten worden door de gemeenten, en daarover is gecommuniceerd vanuit
het perspectief van het wetsvoorstel. Dat is vrij onvermijdelijk, omdat de
gemeenten immers de gevolgen van beslissingen van het Rijk zullen moeten dragen.
Maar natuurlijk gebeuren ook de voorlichting en scholing onder het beslag
van uiteindelijke parlementaire instemming. Veel gemeentebesturen zijn al
in onderhandeling met schoolbesturen voor de eventualiteit die het gevolg
is van aanname en in het Staatsblad plaatsen van het wetsvoorstel, maar iedereen
weet dat dit debat natuurlijk niet voor niets wordt gevoerd.
 
 Voorzitter! Ik kom toe aan het dragen van de structurele risico's van
investeringsbeslissingen en de vergelijking met bijvoorbeeld het participatiefonds.
Een aantal woordvoerders heeft gevraagd waarom de risico's van vervanging
en ziekte wel kunnen worden gedragen door het bevoegd gezag en niet de risico's
van investeringsbeslissingen. Ik heb zojuist al geschetst dat ik de laatstgenoemde
beslissingen van een andere orde vind, ook vanwege hun langjarigheid. Daarnaast
kan het vervangingsfonds meer worden gezien als een collectieve verzekering.
Het is meer een onderlinge regeling, waarmee je gezamenlijk zorgt voor het
beheersbaar houden van de problematiek rond de wachtgelden. Ik zie dat dus
als een volstrekt ander thema.
 
 Voorzitter! De heer Van der Vlies heeft een vraag gesteld over de zogenaamde
dubbele-petproblematiek van het gemeentebestuur. Hij vroeg eigenlijk hoe kan
worden voorkomen dat er sprake is van machtsmisbruik door het gemeentebestuur.
Ik heb al een aantal keren aangegeven dat ik dit een heel verkeerde benadering
vind. Daarnaast moet de gemeente een verordening opstellen, en daarin zijn
de spelregels vastgelegd waaraan zowel het openbaar als het bijzonder onderwijs
gehouden is. De verordening is natuurlijk een belangrijk instrument. Ze is
in hoge mate vergelijkbaar met de regels die het Rijk nu hanteert, waarbij
op grond van objectieve criteria uiteindelijk beslissingen worden genomen,
die je ook kunt verdedigen.
 
 Vanaf 1999 zal tegen die verordening zelfs beroep bij de rechter mogelijk
zijn. Dat is nu nog niet zo, maar vanaf 1999 wel. Als ultimum remedium kan
een schoolbestuur dat zich door het gemeentebestuur ongelijk behandeld voelt,
naar de bestuursrechter gaan en deze zal juist aan de gelijkheidsbeginselen
toetsen.
 
 De heren Schutte, Van der Vlies en Van de Camp hebben opmerkingen gemaakt
over de rol van de bestuursrechter en de Algemene wet bestuursrecht. De heer
Schutte zei uitdrukkelijk dat hij bruggen wilde bouwen en dat, om decentralisatie
ook voor hem aanvaardbaar te maken, er nog eens gekeken zou moeten worden
naar de geschillenregelingen voor het onderwijs. Hij wees ook op de positie
die de Onderwijsraad daarbij inneemt. Wij hebben die discussie al een aantal
keren gevoerd. Het is de Kamer bekend dat de regering in het kader van de
discussie over Raad op maat en de adviezen van de commissie-De
Jong uiteindelijk heeft besloten om ten aanzien van de raden nogal wat wijzigingen
voor te stellen. In dat verband wordt de geschillenbeslechtende rol van de
Onderwijsraad veranderd in een adviserende rol. Dit betekent een wijziging
van hetgeen is afgesproken in het Schevenings akkoord. In dat akkoord werd
gerept van een geschillenbeslechtende rol. Ten aanzien van decentralisatie
naar de gemeenten zijn posities ingenomen betreffende de acceptatie van een
rol voor de gemeenten, maar dat werd geplaatst in het licht van het op gelijke
wijze in positie brengen van de Onderwijsraad. Ik heb destijds met de onderhandelaars
in het Schevenings beraad, de koepelvoorzitters, gesproken over deze wijziging,
zoals ik de Kamer al eerder heb meegedeeld. Zij waren uiteraard niet erg gelukkig
met die wijziging. Ingeval van een gelijke positie van het Rijk en de decentrale
overheid zal, als er sprake is van een conflict is op grond van denominatie,
de Onderwijsraad een adviserende functie krijgen.
 
 De vraag laat zich stellen waarom dat hierbij niet geldt en waarom het
wel geldt als het gaat om gemeentelijk achterstandenbeleid, schoolbegeleiding
en alle andere zaken die hier later nog in discussie worden gebracht. Ter
zake van bijvoorbeeld het bestrijden van onderwijsachterstanden gold de redenering
dat, als een gemeente fout met dit thema omgaat, zij zich zou kunnen bemoeien
met de inhoud van het onderwijs, waardoor op grond van het beginsel van vrijheid
van onderwijs een groot conflict zou kunnen ontstaan. Als het gaat om investeringen
in gebouwen langs de lijn van een verordening liggen de criteria die gelden
voor de gemeente in kwestie in die verordening vast, zodat je hooguit kan
aanvechten dat naar jouw mening de verordening niet goed is gebruikt. Men
kon niet inzien dat dit betekent dat op grond van denominatie onrecht werd
gedaan en dat men dus in het kader van de Algemene wet bestuursrecht zou kunnen
zeggen: hier is sprake van objectieve behandeling in het kader van een gemeentelijke
verordening en het gelijkheidsbeginsel.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Deze argumenten heeft de staatssecretaris ook in de stukken genoemd. Niettemin
heb ik gemeend te moeten doen wat ik gedaan heb en wat de staatssecretaris
memoreerde. Er is heel veel in te brengen tegen wat ik en anderen hebben gedaan.
De vraag blijft liggen wat er zich tegen verzet om de koers te continueren
die op deze punten is ingezet tijdens het Scheveningse beraad. Over het formele
argument van Raad op maat hebben wij met de bewindslieden van Binnenlandse
Zaken al meermalen gesproken. Zij hebben daarbij verwezen naar dit debat.
Nu voeren wij het inhoudelijke debat. Eerdere uitspraken over Raad op maat
zijn niet in die zin heilig dat er in een concrete situatie nooit anders over
gesproken kan worden. De staatssecretaris en haar collega's doen dat in een
concreet geval ook.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! In het Scheveningse beraad hebben wij een- en andermaal over
dit thema gesproken. Ik heb daarbij gezegd dat het onderwijs het volgende
zou moeten willen accepteren. In het kader van algemene rechtsbescherming
in dit land voor burgers en organisaties is het niet uit te leggen dat als
het gaat om een geschillenbeslechtende positie, juist voor het onderwijs een
andere regeling nodig is en niet voor andere zaken. Ik weet dat het gaat om
artikel 23 van de Grondwet en het pacificatie-orgaan dat daarop kan toezien.
In het Scheveningse beraad is voortdurend gezegd: als er sprake is van een
geschil met het Rijk en dat geschil beoordeeld moet worden, is de Onderwijsraad
in het geding. Vanuit de traditie gebeurde dat via de geschillenbeslechtende
rol van de Onderwijsraad. Vervolgens moet dit bij decentralisatie vergelijkbaar
worden geregeld als er een geschil is met een gemeente. Naar de opinie van
de regering moet de geschillenbeslechtende taak van de Onderwijsraad ten behoeve
van het Rijk worden gewijzigd in een adviserende taak. Die raad kan vanuit
de pacificatiegedachte advies uitbrengen. Dat advies speelt uiteraard ook
een sterke rol bij een procedure in het kader van de Algemene wet bestuursrecht.
Daar gaan wij van uit en dat zal ook zo zijn. Als het gaat om een beslechtende
rol, is het standpunt van de regering dat het onderwijs in die zin genormaliseerd
wordt dat het in de algemene rechtsbeschermende regelingen die wij in dit
land kennen, gewoon meegaat, met dien verstande dat de Onderwijsraad om advies
kan worden gevraagd bij geschillen die te maken hebben met het gevoel dat
een bevoegd gezag kan hebben als het gaat om het denominatief geweld dat hem
wordt aangedaan.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 De argumenten zijn over en weer bekend. Het gaat mij erom of de inzet
van de regering is om voor deze ingrijpende onderwijsvernieuwing, waartoe
nu een duidelijke aangezet gegeven wordt en waarvoor nog meer voorstellen
naar buiten zullen komen, een maximaal draagvlak te creëren in de politiek
en in de samenleving, in het bijzonder het onderwijs. Mijn inzet is dat dit
de inzet ook zou moeten zijn van de regering. Dan moet je misschien wel eens
een stap zetten die je zelf vanuit je politieke visie niet direct zo zinnig
of nodig vindt, maar die dat draagvlak juist sterk kan bevorderen. Daar zijn
de elementen voor bedoeld die in de amendementen zijn verwoord. Dat appel
heb ik willen overbrengen. Als de staatssecretaris daar niet zo gevoelig voor
is, vind ik dat spijtig, maar dan moet zij de consequenties daarvan wel onder
ogen zien. Het zal dan namelijk heel moeilijk zijn om een breder draagvlak
voor dit heel grote project te creëren dan zij nu voor ogen heeft, tellend
het aantal stemmen dat goed is voor paars.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Misschien mag ik de heer Schutte een vraag terug stellen. Ik heb wel waardering
voor het feit dat hij anders dan bijvoorbeeld de CDA-fractie op zoek is naar
het kunnen bieden van steun voor het soort van voorstellen dat nu ook voorligt.
 
 
 
 
 
 (Opmerkingen vanaf de publieke tribune.)
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het is niet toegestaan vanaf de tribune te participeren in de discussie.
Ik verzoek u de zaal te verlaten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Als het gaat om de visie in Raad op maat op de rol van de Onderwijsraad,
is het toch telkens zo geweest dat langs de lijn van de redenering dat als
de rijksoverheid onvoldoende rekening houdt met de vrijheid van onderwijs
en er een conflict ontstaat, de Onderwijsraad een bepaalde
rol heeft. In het voorstel is dat een adviesrol geworden. De minister zal
dat straks bij wet ook aan de Kamer voorstellen. Je kunt zeggen dat het geen
geschillenbeslechtende rol is, maar het is een advies van een zeer belangrijk
orgaan, namelijk de Onderwijsraad. Als dat ook een rol speelt bij de verdere
besluitvorming, is de redenering dat je die lijn voor het Rijk op die manier
uitwerkt en dat je dat ook kunt doen voor de decentrale overheid. Daar waar
het inhoudelijke voorstellen betreft, dus achterstandsbestrijding of schoolbegeleiding,
hebben wij dat ook zo uitgewerkt. Ik ben verder gegaan dan ik eerst deed.
Ik heb eerst een discussie met de Kamer gevoerd dat ik dit alleen maar wilde
bij achterstandsbestrijding en niet bij de andere inhoudelijke voorstellen.
Ik ben daarvan afgestapt nadat ik ook nog een keer met de onderwijskoepels
had gesproken. Dan is het toch zo dat dit advies ook een rol speelt bij verdere
besluitvorming, in dit geval op gemeenteraadsniveau. Als men toch nog besluit
om naar de bestuursrechter te stappen, speelt zo'n advies daar uiteraard ook
een rol. Ik kan het billijken dat de heer Schutte het niet eens is met dat
primaire besluit dat de geschillenbeslechting stopt in totaliteit, dus zowel
een geschil met het Rijk als met een andere overheid. Maar als dit wel het
uitgangspunt is, is het toch zo dat dit op gelijke voet behandelen van de
verschillende overheidslagen op zichzelf vertrouwenwekkend kan zijn in de
zin dat het advies van de Onderwijsraad hier wel een belangrijke rol speelt?
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik heb gekozen voor het model dat in het amendement is opgenomen, omdat
ik heb mogen constateren dat de procedure tijdens het Scheveningse beraad
na veel moeite, intensief overleg en deskundige advisering van buiten ertoe
heeft geleid dat er voor die voorstellen richting lokaal onderwijsbeleid een
breed draagvlak is ontstaan; in elk geval in het onderwijs zelf en waarschijnlijk
ook in de politiek. Als je dat kunt vasthouden, heb je een heel belangrijk
winstpunt behaald. Nu zegt de staatssecretaris dat dit ook zou kunnen in de
adviesrol. Moet ik het dan zo verstaan dat het amendement dat ik op dit punt
heb ingediend, zou kunnen, zij het dat daar in plaats van "beslissing" komt
te staan "advies"?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik wilde dit niet doen langs de lijn van een verordening. Als het echter
zou helpen om het draagvlak te vergroten en het wetsvoorstel voor de heer
Schutte meer acceptabel te maken, ben ik bereid dat te overwegen.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Daarop kom ik in tweede termijn terug.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Mag ik de staatssecretaris in dit verband een ander geval voorleggen?
Zij decentraliseert als het ware het principe van gelijke behandeling naar
gemeentelijk niveau en biedt met dit wetsvoorstel de scholen die daar problemen
mee hebben, het beroep op de rechter.
 
 Geldt dit ook als een school in gemeente A vindt dat zij ongelijk wordt
behandeld in vergelijking met een school in gemeente B?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Het op gelijke voet behandelen van openbaar en bijzonder onderwijs vindt
plaats binnen één gemeente. De gemeente wordt bij deze wet opgedragen
dat zo te doen. Dat sluit niet uit dat gemeenten op verschillende manieren
zullen opereren. De gemeente kan autonoom bepalen welke verordening zij gebruikt
alsmede de omvang van het budget. De wet schrijft wel voor dat het budget
toereikend moet zijn. Op het moment dat een gemeente haar zorgplicht zou verzaken
door een niet toereikend budget op te nemen in de gemeentebegroting, ligt
er een ernstig conflict.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Dan is er toch sprake van een groot gemis ten opzichte van de huidige
situatie? Nu kunnen alle scholen in Nederland zich beroepen op de administratieve
rechter als zij vinden dat Zoetermeer – als één loket –
scholen in een gelijke situatie verschillend behandelt. De staatssecretaris
decentraliseert het gelijkheidsbeginsel, doch stelt dat scholen die in een
gelijke situatie in verschillende gemeenten anders behandeld worden, geen
beroep kunnen doen op de rechter. Dan is er toch sprake van een gat in deze
delegatie naar het gemeentelijk niveau?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Het gaat erom dat een gemeente scholen in gelijke situaties op gelijke
voet behandelt. Het betreft dus de gemeentelijke situatie.
 
 Ik lees altijd de column van uw illustere voorganger de heer Lankhorst,
die nu wethouder is in Bos en Lommer, mijnheer Rabbae. Die is een groot voorstander
van het gemeentelijk onderwijsbeleid en legt via zijn column voortdurend de
voordelen daarvan uit.
 
 Dit wetsvoorstel en de andere wetsvoorstellen die nog volgen, vergroten
toch juist de gemeentelijke betrokkenheid bij het onderwijs? Het beeld dat
steeds wordt geschetst, namelijk dat een en ander heel bedreigend is voor
scholen, draai ik juist op. Een en ander is juist ten dienste van het onderwijs.
Volgens dit wetsvoorstel moeten gemeenten openbaar en bijzonder onderwijs
op gelijke voet behandelen.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Dat is niet mijn voorstelling van zaken. Ik heb het over het feit dat
gemeenten nu een beroep op de rechter kunnen doen als Zoetermeer scholen in
een gelijke situatie verschillend behandelt en dat die mogelijkheid er niet
meer is als dit wetsvoorstel wordt aanvaard.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dat heeft te maken met de algemene vraag, of er decentraal overheidsbeleid
kan worden gevoerd op in dit geval huisvesting voor primair en voortgezet
onderwijs. Als je het daarmee niet eens bent, stel je dergelijke vragen. Ik
vind het juist wel belangrijk dat de gemeenten in een dergelijke positie worden
geplaatst. Dat heb ik een- en andermaal gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Ik heb niet te vinden, voorzitter, het is gewoon zo.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 In de visie van deze regering is het belangrijk om juist de decentrale
overheid in positie te brengen bij heel veel onderwerpen, niet alleen bij
onderwijs. Het meer nabij kunnen opereren door een overheid heeft zo veel
meerwaarde dan centraal opereren. Sommige dingen moeten centraal worden gedaan.
Andere dingen kunnen echter veel beter op lokaal overheidsniveau gedaan worden. Als je bij alles centralistisch denkt, kom je niet zo ver!
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Accepteert de staatssecretaris dat er in gelijke situaties 630 verschillende
behandelingen kunnen zijn? Er zijn immers 630 gemeenten! Het gaat om het verschil
in behandeling in de diverse gemeenten, waardoor ouders hun kinderen bijvoorbeeld
naar een school in een andere gemeente zouden kunnen sturen omdat het schooltje
in hun eigen gemeente zo krikkemikkig is.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 U heeft lang genoeg in de gemeenteraad van Vlaardingen gezeten, zo heb
ik zojuist gehoord. Stel dat schooltje A in gemeente A zo krakkemikkig is.
Weet je wat ze dan moeten doen in de gemeente A? Ze moeten de volgende keer
op andere politieke partijen stemmen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat is prachtig. Maar dan ben je wel vier jaar verder. Het komt erop neer
dat u de mogelijkheid van de verschillen accepteert door het geld direct in
de gemeentekas te storten. Dat houdt het decentralisatievoorstel in. Daardoor
wordt het een onderdeel van andere belangenafwegingen in de gemeente. Dat
is het probleem. Als je dat accepteert, komen enkele artikelen van de Grondwet
in het geding.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Over dat laatste punt kom ik nog uitvoerig te spreken.
 
 De heer Van de Camp heeft gewezen op aanwijzing 12 van de aanwijzingen
voor de regelgeving in het kader van het thema conflictopwekkende wetgeving.
Het gaat de heer Van de Camp in het bijzonder om de passage dat voldaan moet
worden aan de vereiste dat de aard en de omvang van uitkeringen, voorzieningen
en andere voorstellen zo duidelijk mogelijk in algemeen verbindende voorschriften
of goed kenbaar gemaakte beleidsregels worden omschreven, zodat conflicten
zoveel mogelijk worden vermeden. Naar mijn mening wordt in het wetsvoorstel
aan deze eis voldaan. Immers, volgens het wetsvoorstel is de gemeente verplicht
om bij verordening en dus bij algemeen verbindend voorschrift uitwerking te
geven aan de in de wet met name genoemde onderwerpen, die gedetailleerd worden
aangegeven. Dan noem ik de uitwerking van de voorzieningen die worden vergoed.
Dat moet bij verordening worden geregeld. Ook noem ik de oppervlakte en de
indeling van de schoolgebouwen. Ook dàt moet in de verordening worden
geregeld. Ik wijs op de urgentiecriteria, de prognosecriteria en de termijnen
voor bijvoorbeeld het indienen van aanvragen. Door een aantal woordvoerders
is gezegd dat in dit wetsvoorstel wel de positie van het bijzonder onderwijs
maar niet de positie van het openbaar onderwijs wordt geregeld. Dat laatste
is gedaan, omdat natuurlijk het op gelijke voet behandelen van het openbaar
onderwijs is vervat in het wetsvoorstel. Maar wat niet kan, is dat de gemeenten
bij wet wordt opgelegd om de eigen interne organisatie te regelen. De zaken
die uiteindelijk in de verordening zijn opgenomen, gelden natuurlijk zowel
voor openbaar als voor bijzonder onderwijs. Er staat in de wettekst een onderscheid,
maar in de praktijk worden openbaar en bijzonder onderwijs op gelijke voet
behandeld.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Voorzitter! Vindt de staatssecretaris het dan niet nodig om het amendement
dat ik gisteren heb ingediend, in de wet op te nemen? Als dat het geval is,
vraag ik haar toch daar nog eens goed naar te kijken. Ik kan mij heel goed
voorstellen dat de gelijke behandeling erbij wint als wij nu duidelijk maken
dat de voorstellen die de gemeenten doen aan dezelfde uiterlijke verschijningsvormen,
dezelfde procedures en dezelfde tijdstippen moeten voldoen als de aanvragen
van het bijzonder onderwijs.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dat laatste spreekt geheel voor zichzelf. Wat was overigens het nummer
van uw amendement?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Nr. 22.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Wat mevrouw Lambrechts met dit amendement wil, zou wel kunnen
en is eigenlijk ook al bedoeld. Je zou kunnen zeggen dat het amendement eigenlijk
overbodig is. Wij hebben daar in eerste aanleg niet voor gekozen, omdat je
altijd terughoudend moet zijn als het gaat om de interne organisatie van de
gemeente als zodanig. Maar op zichzelf bestaat er geen bezwaar tegen. Als
het enige ongerustheid wegneemt, kan het amendement overgenomen worden. Maar
het is altijd expliciet de bedoeling geweest dat openbaar en bijzonder onderwijs
gelijk worden behandeld in de verordening die uiteindelijk gaat gelden in
de gemeente.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik heb er begrip voor dat dit de bedoeling is. Ik ben het daar ook helemaal
mee eens. Maar het zou een gewin zijn als het ook expliciet in de wet kwam
te staan. Mag ik dit opvatten als een overname van het amendement?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Op zichzelf heb ik daar geen bezwaar tegen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De conclusie op dit punt zal ik pas trekken bij de aanvang van de tweede
termijn. Overname van een amendement kan namelijk pas geschieden als alle
woordvoerders daarmee instemmen. Anders moet over het amendement toch afzonderlijk
worden gestemd, overeenkomstig de afspraken en de regels.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Wat ook moet worden geregeld in de verordening, zijn de termijnen
voor bijvoorbeeld de indiening van aanvragen, de procedures met betrekking
tot verhuur en medegebruik en de informatieverstrekking. Als het zo is uitgewerkt,
moet je ervan uitgegaan dat er op dit punt geen conflicten worden opgeroepen.
Ik ben dan ook van mening dat aan aanwijzing 12 is voldaan.
 
 Mevrouw Liemburg, de heer Schutte en de heer Van de Camp hebben gevraagd
om aan te geven hoe de rijksverantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de
onderwijsgebouwen vorm krijgt. Het gaat hierbij om een tweetal aspecten: de
bouwkundige kwaliteit van de gebouwen en de ruimtelijke normering om op een
adequate manier onderwijs te kunnen volgen. Het aantal vierkante meters per
leerling moet er natuurlijk wel op lijken, anders is zo'n gebouw niet goed
te gebruiken. Omtrent de bouwkundige kwaliteit zijn in 1991 door de minister
van VROM voorschriften gegeven voor het bouwen van woningen en niet tot woning bestemde gebouwen. De bouwkundige voorschriften inzake de
brandveiligheid en de ventilatie, maar ook de toegankelijkheid van de gebouwen
voor gehandicapten, zijn uit de gemeentelijke verordening gehaald. Samen met
voorschriften uit andere regelgeving zijn deze verwerkt in het Bouwbesluit
VROM. De minimumvoorschriften voor deze bouwkundige aspecten, alsmede de eisen
met betrekking tot de veiligheid en gezondheid van leerlingen, zijn vanuit
de centrale overheid vastgesteld in dat Bouwbesluit. Verder wijs ik erop dat
in de nota naar aanleiding van het verslag staat dat uitgangspunt van de omzetting
naar het Bouwbesluit van VROM was dat het niveau van de voorschriften ongewijzigd
blijft. Gisteren werd even gesuggereerd dat het Bouwbesluit wellicht zou leiden
tot kostenverhogingen. Aangezien de eisen niet worden aangescherpt, ligt dit
niet voor de hand.
 
 Ik kom op de ruimtelijke normering. De normatieve ruimtebehoefte van scholen
in het voortgezet onderwijs wordt thans bepaald aan de hand van het ruimtelijke-normeringssysteem.
Met behulp van gegevens als de lessentabellen, de gemiddelde groepsgrootte
en het benodigde lokaaloppervlak, wordt vervolgens de ruimtebehoefte vastgesteld.
Ten behoeve van het primair en speciaal onderwijs bestaat een soortgelijke
systematiek. Ik hecht eraan dat na decentralisatie van de onderwijshuisvesting
een en ander op de specifieke plaatselijke omstandigheden en wensen kan worden
toegesneden. Als men wil kiezen voor een combinatie met welzijnsvoorzieningen,
dan is dat mogelijk. Het ligt niet in de aard van het wetsvoorstel om centrale
voorschriften op te stellen voor lokaalgrootte en dergelijke. In de verordening
moet de gemeente uitwerken hoe het zit met de ruimtelijke normering.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik begrijp iets niet; misschien kan het in tweede termijn worden beantwoord.
Hoe verhoudt het Bouwbesluit VROM zich exact tot het huidige bouwbesluit primair
onderwijs, dat in de decentralisatie-operatie vervangen wordt door de gemeentelijke
verordening?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik zal dat in tweede termijn uitputtender aan de orde stellen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Wat de ruimtelijke normering betreft, begrijp ik uit het antwoord dat
de rijksoverheid deze geheel wil loslaten. Ik kan mij de argumentatie van
de staatssecretaris wel voorstellen. Je moet het niet te gedetailleerd vastleggen.
Ik kan mij echter wel voorstellen dat op rijksniveau richtlijnen worden gehanteerd
om gekissebis uit de weg te gaan over de vraag wat een klaslokaal is en wat
niet.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Wij hebben overwogen of wij dat moeten doen. Technisch is het mogelijk
om een minimumnorm vast te stellen. De vraag is of dat verstandig is. Moet
je er niet van uitgaan dat gemeenten dat ook zelf kunnen regelen? Wij hebben
ervoor gekozen het aan de gemeenten over te laten. Het heeft te maken met
de vraag hoe wij als overheden met elkaar willen omgaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Het gaat niet alleen om de vraag hoe overheden met elkaar omgaan. Misschien
zijn het grote woorden, maar de rechtszekerheid van de burger is naar mijn
mening in het geding. Je kunt uren praten over de vraag wat een school is
en over de vraag waar kinderen recht op hebben. Het kan de discussie naar
mijn idee kwalitatief positief beïnvloeden als er op landelijk niveau
enige consensus bestaat over de vraag wat onder een school verstaan wordt.
Dat maak ik hier niet echt uit op.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Misschien mag ik daar even op aansluiten, want ik heb gisteren
al gevraagd naar een minimumnormstelling op centraal niveau. Er is nu een
nieuwe modelverordening waarin de oude bouwbesluiten op een moderne wijze
zijn opgenomen. Als wij die modelverordening op de een of andere manier op
landelijk niveau kunnen verankeren, dan komen wij een enorme stap verder.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Ook dit wil ik in tweede termijn wat uitvoeriger bespreken.
Je kunt op zichzelf bij ministeriële regeling een minimumnormering vaststellen.
Dat is technisch mogelijk. De vraag is echter of je dat zou moeten doen.
 
 De heer Van der Vlies heeft gewezen op toegekende formatie die niet voldoende
zou zijn bij het in meer gebouwen huisvesten van scholen ingeval van een fusie.
Dit is natuurlijk geen nieuw thema. Ook nu blijven scholen ingeval van fusie
vaak in de bestaande gebouwen gehuisvest. Dat zal straks niet zoveel anders
zijn. Sinds de invoering van de linearisering van de personele vergoeding
blijven de verschillen beperkt tot circa 2%. Als sprake is van een fusie met
een nevenvestiging met spreidingsnoodzaak, dan krijgt men wel een extra personele
vergoeding. Wat de verantwoordelijkheid van de gemeenten betreft, is het niet
per definitie noodzakelijk dat gefuseerde scholen in één gebouw
worden gehuisvest. In het kader van de kleinschalige organisatie is er juist
een hele discussie gaande over de vraag of men moet kiezen voor unilocatie
dan wel voor een decentralere huisvesting. Dat zijn besluiten die men toch
vooral ook zelf moet nemen. Het wordt met het voorliggende wetsvoorstel geen
andere discussie dan nu al aan de orde is.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik erken dat deze discussie niet nieuw is, maar al eerder is gevoerd.
De discussie krijgt wel een nieuwe dimensie als het gemeentebestuur het voorraadbeheer
gaat doen, want dat kan bij die ene formatiebekostiging leiden tot het geven
van onderwijs op verschillende locaties. Daarbij is dus sprake van beïnvloeding.
Er zit dus dat kwaliteitsaspect achter. In die context bracht ik het ook.
Dat is dezelfde discussie als die welke zoëven al werd gevoerd. Dat zou
mij leiden tot enige centrale sturing of normering, zoals net al bij de huisvesting
is besproken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Oké.
 
 Voorzitter! De heer Van der Vlies heeft ook gevraagd of een gemeentebestuur
kan besluiten dat het aantal leerlingen op de hoofdvestiging moet worden vergroot
ten koste van een nevenvestiging in een andere gemeente. Het antwoord daarop
is: nee, dat kan niet. Het wervings- en aanmeldingsbeleid is namelijk de verantwoordelijkheid
van het schoolbestuur. De gemeente, de lokale overheid, kan
daarop geen invloed uitoefenen. Voor het tellen van de leerlingen op de hoofd-
en nevenvestiging bestaan strikte voorschriften. Die blijven onder de verantwoordelijkheid
van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen vallen. De gemeente
kan daarop geen invloed uitoefenen. In het kader van de verdeelmaatstaf school/leerling,
op basis van de vraag waar de leerlingen naar school gaan, dus op de nevenvestiging
in gemeente X of op de hoofdvestiging in gemeente Y, zullen die geldstromen
in het kader van het voorliggende wetsvoorstel ook op die manier worden geregeld.
Maar er verandert helemaal niets als het gaat om het tellen van leerlingen
of om het wervingsbeleid van schoolbesturen. Daarop kan de gemeente dan ook
geen invloed uitoefenen.
 
 De leden Cornielje, Van de Camp, Schutte, Stellingwerf en Van der Vlies
hebben een opmerking gemaakt over de doordecentralisatie. Wij hebben daar
al een aantal keren over gesproken. Ik heb in dit kader al de rol van het
gemeentebestuur, van de gemeenteraad, in relatie tot de positie van het schoolbestuur
geschetst. Er is ook gevraagd: hoe kan daar goed worden voorgelicht. Ik heb
zojuist al gezegd dat er, wat ons betreft, de komende maanden veel aandacht
kan worden besteed aan voorlichting, met de kanttekening die de heer Van der
Vlies hier zojuist bij heeft gemaakt.
 
 Er is door alle fracties gesproken over de Grondwet en de rechtsbescherming.
Ook tijdens de schriftelijke behandeling zijn deze onderwerpen uitvoerig aan
de orde geweest. Ik wil het standpunt van het kabinet hier graag nog eens
uitvoerig uiteenzetten. Ik begin met de vraag, hoe de Grondwet zich verhoudt
tot het voorliggende wetsvoorstel. Hierover is al veel geschreven in de pers,
en ook door hoogleraren, die hier nu en dan zijn geciteerd. Ik wil nog eens
onderstrepen dat bij de uiteindelijke interpretatie van de verhouding van
artikel 23 van de Grondwet tot het voorliggende wetsvoorstel, het primaat
is toebedeeld aan de Staten-Generaal. Voor de helderheid wil ik de hoofdlijnen
van artikel 23 van de Grondwet, en de beginselen die daaruit zijn af te leiden,
nog eens herhalen: 
 
 
 - de deugdelijkheidseisen, te stellen aan het
uit de openbare kas te bekostigen onderwijs, worden bij wet geregeld;
 
 
 - de wet dient een waarborg te bevatten voor afdoende deugdelijkheid en
een adequate bekostigingsmaatstaf voor het openbaar en bijzonder algemeen
vormend lager onderwijs;
 
 
 - de wet bevat ten aanzien van het bijzonder
onderwijs de bekostigingsvoorwaarden;
 
 
 - de wet dient te verzekeren
dat daarbij de vrijheid van het bijzonder onderwijs wordt gewaarborgd;
 
 
 - de Grondwet sluit delegatie niet uit.
 
 
 
 De Grondwet spreekt zich niet uit over de vraag, aan wie bij wet mag worden
gedelegeerd. Regelgevende bevoegdheid kan daarom in principe naar ons idee
wel aan de gemeenten worden overgedragen, mits de hiervoor genoemde beginselen
in acht worden genomen, namelijk dat sprake is van een voorzichtig en behoedzaam
gebruik van de mogelijkheid tot het overdragen van deze bevoegdheid. In het
voorliggende wetsvoorstel wordt naar mijn idee aan deze beginselen voldaan.
Ik herhaal waarom ik dat vind, onder verwijzing naar het advies van de Raad
van State. Er is een centraal wettelijk kader dat deze beginselen in acht
neemt. Decentralisatie naar de gemeenten is met zorgvuldige waarborgen omgeven,
want er komen landelijke regels voor huisvesting, en er is voorgeschreven
dat de gemeenten alle scholen op hun grondgebied op gelijke voet behandelen.
Ik zeg dus nogmaals dat er geen sprake is van een blanco cheque. De rechtszekerheid
is volledig gewaarborgd door het van toepassing zijn van een beroepsmogelijkheid
bij de Algemene wet bestuursrecht. Ik verwijs hiervoor ook naar de discussie
die ik hierover zojuist had met de heer Schutte.
 
 Voor het antwoord op de vraag of er al of niet gedelegeerd mag worden,
is het misschien goed, terug te gaan in de geschiedenis. Het is altijd goed
om te kijken, hoe in het verleden de discussie is gevoerd, en wat daarbij
wel en niet is besloten. Bij de parlementaire behandeling in de jaren zeventig
van de regeringsvoorstellen tot het opnemen in de Grondwet van nieuwe onderwijsbepalingen,
werd erkend dat horizontale delegatie van regelgevende bevoegdheden op de
Kroon niet met de onderwijsvrijheid strijdig was. Dit was al vaste praktijk.
Daarop is bijvoorbeeld de Wet op het voortgezet onderwijs uit 1963 gestoeld.
De discussie toen ging er onder andere over dat, als men dit niet zou accepteren,
de WVO plotsklaps ongrondwettig zou zijn. Wel werd in 1976 de in het voorstel
van een nieuw artikel 23 van de Grondwet neergelegde mogelijkheid tot delegatie
aan decentrale overheden, afgewezen door een meerderheid van de Kamer. Het
gevolg was dat weer werd teruggevallen op het oude artikel 23. De vraag is
dus, of dit betekent dat wel of niet sprake kan zijn van verticale delegatie.
 
 De regering heeft reeds in 1976 het standpunt ingenomen, dat het voorgestelde
grondwetsartikel inhoudelijk niet anders zou mogen luiden dan het bestaande
artikel, maar alleen duidelijker zou moeten worden geregeld. De Tweede Kamer
heeft toen een niet onbelangrijk amendement van de heer Hermes verworpen,
waarin de verticale delegatiemogelijkheid zeer werd beperkt. Onze interpretatie
van het parlementaire debat in 1976 is, dat het resultaat daarvan op zijn
minst onduidelijk was. De gezochte helderheid is er toen niet gekomen. Er
is dus geen definitief antwoord te geven op de vraag hoe dat zit.
 
 De regering heeft toen de genoemde onduidelijkheid opnieuw geconstateerd
en heeft in 1985 getracht daaraan een eind te maken. Halverwege dat jaar is
opnieuw een wetsvoorstel ingediend. Ditmaal niet voor een geheel nieuw artikel
maar voor een wijziging. Het voorstel hield in dat bij het stellen van deugdelijkheidseisen
verticale delegatie alleen mogelijk zou zijn ten aanzien van het openbaar
onderwijs. Voor zover deugdelijkheidseisen zouden worden gesteld in de vorm
van bekostigingsvoorwaarden ten aanzien van het bijzonder onderwijs zou alleen
horizontale delegatie zijn toegestaan. Dat wetsvoorstel vond toen matig onthaal.
 
 Bij het regeerakkoord-Lubbers II werd een tussentijdse wijziging overeengekomen
die medio 1988 bij nota van wijziging werd ingediend. Deze wijziging kwam
erop neer dat de onderling verschillende benadering van openbaar en bijzonder
onderwijs uit de tekst verdween en plaats maakte voor een algeheel verbod
op verticale delegatie ten aanzien van het onderwijs. Ook dat voorstel kreeg
vervolgens onvol doende steun. Kortom, het dispuut werd opnieuw
niet beslecht.
 
 Bij het aantreden van het kabinet-Lubbers III is het wetsvoorstel dan
ook ingetrokken. Hierbij werd verwezen naar het toenmalige regeerakkoord waarin
was vastgelegd dat "ten aanzien van het bijzonder onderwijs geen beleidsbepalende
c.q. bestuurlijke bevoegdheden worden gegeven aan lagere overheden behoudens
het reeds in de wetgeving bepaalde". Kennelijk was het een open zaak of wel
of niet aan de gemeenten mocht worden gedecentraliseerd. Want je houdt iets
niet tegen waarvan je denkt dat je het tegen moet houden, zeg ik tegen de
heer Van de Camp.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik was daar toevallig bij.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik ook.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Nee, u niet. Wij hebben dat regeerakkoord gemaakt met uw collega's Leijnse
en Lilipaly.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik zat er toen ook al.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Op de achtergrond zult u ongetwijfeld een grote rol hebben gespeeld. Ik
vind genoemde bepaling uit het toenmalige regeerakkoord wel heel helder. U
sprak zoëven uit dat wij toen blijkbaar niet wisten wat wij niet wilden
tegenhouden. Wij wisten juist heel goed wat wij toen opschreven. Dat was de
reden voor de CDA-fractie om wetsvoorstel 19035 in te trekken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 U heeft gisteren gezegd dat artikel 23 verticale delegatie uitsluit. Als
die interpretatie juist zou zijn en er geen twijfel over is, behoef je niet
bij regeerakkoord te regelen dat je hoe dan ook verticale delegatie uitsluit.
Als het uitgesloten is, behoef je het niet bij regeerakkoord uit te sluiten.
De wetsgeschiedenis vanaf de jaren zestig leert dat achtereenvolgende kabinetten
telkens discussieerden over de vraag of het wel of niet mocht. Toen de heer
Hermes destijds wilde regelen dat het absoluut niet mocht, werd zijn voorstel
verworpen. Er was geen kamermeerderheid voor om het zo expliciet te verbieden.
De twijfel of het nu wel of niet kan, is er nog steeds. De ene staatsrechtsgeleerde,
de heer Vermeulen, zegt dat het niet kan, terwijl de andere staatsrechtsgeleerde,
de heer Akkermans, zegt dat het wel kan. Er zijn wat dat betreft verschillende
opinies. Het is in dit land zo dat wanneer het gaat om de interpretatie van
de Grondwet, het aan de Staten-Generaal is om die interpretatie te maken.
In het licht van de gehele grondwetsgeschiedenis zie je dat genoemde twijfel
steeds opkomt en nog niet beslecht is.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Daar komen bij de uiterst kritische adviezen van de Raad van State en
de Onderwijsraad. Verder refereer ik aan de in dit huis gehanteerde stelling
dat bij twijfel nog meer voorzichtigheid is geboden dan bij niet twijfel.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik wil in dit verband ook wijzen op een belangwekkend advies van de hoogleraren
Cohen, Koekkoek en Konijnenbelt die in het kader van het Scheveningse beraad
zijn gevraagd om expliciet een standpunt in te nemen ten aanzien van de vraag
of er territoriaal kan worden gedecentraliseerd in het licht van artikel 23
van de Grondwet. Hun antwoord was dat dit kan, mits het op basis van een wet
gebeurt. Dit betekent dus dat...
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 En gepaard gaande met het zware rechtsbeschermingsmodel uit het Scheveningse
overleg, dat u inmiddels, helaas, hebt verlaten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Er was wel een verwijzing naar het rechtsbeschermingsmodel, maar de essentie
van het advies van Cohen, Koekkoek en Konijnenbelt was, dat het nodig is dat
de wetgever een wettelijk kader aangeeft waarbinnen vervolgens de verticale
decentralisatie kan worden uitgewerkt. De vraag moet beantwoord worden of
dit wetsvoorstel voldoende waarborgen biedt, of de centrale wetgever de kaders
waarbinnen vervolgens de decentrale overheid haar rol kan spelen voldoende
duidelijk heeft aangegeven. Ik beantwoord die vraag uiteraard met "ja", zoals
ik al een- en andermaal heb toegelicht. Ik vind dus dat er recht wordt gedaan
aan het advies van Cohen, Koekkoek en Konijnenbelt.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 In tweede termijn kom ik nog terug op een eventuele minimale centrale
normstelling.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voorzitter! Even terug in de geschiedenis. Vroeger was de opvatting dat
verticale decentralisatie niet kon. Er is een zoektocht geweest waarin een
en ander is geprobeerd, maar er is grote twijfel gebleven. Dat gegeven moet
ons terugbrengen op de oude positie dat het niet kan. De staatssecretaris
slaat juist door naar de andere kant. Staatsrechtelijk en vanuit de constitutie
geredeneerd moet je eerder tot de conclusie komen dat die twijfel blijkbaar
zo groot en breed is, dat je beter de oude positie kunt handhaven.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dan vraag ik u vervolgens te reageren op de verwerping van een amendement
waarmee werd beoogd een verbod op verticale delegatie te introduceren. Daar
was geen meerderheid voor. Artikel 23 van de Grondwet is onvoldoende helder.
Dat maakt de interpretatie ervan door de Staten-Generaal van groot belang,
en daar zijn wij in dit debat mee bezig. Mijn stelling is dat verticale delegatie
mogelijk is. Ik heb geprobeerd aan te tonen dat in het verleden is gebleken
dat dit punt nooit echt duidelijk is geworden. Uiteindelijk beslissen de Staten-Generaal.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik wil niet beweren dat het alleen zwart of alleen wit is. De uitspraak
van de Kamer in het kader van het amendement-Hermes mag evenwel niet losgemaakt
worden van de context van de toenmalige discussie. Die betrof de zoektocht.
Daarna zijn er allerlei "probeersels" van de onderscheiden kabinetten gekomen.
Geen van die probeersels heeft een warm onthaal gekregen. Dat signaal relativeert
de opvatting van de staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ook een verworpen amendement is een uitspraak.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Dat ontken ik niet, maar wij moeten die uitspraak in de context van de
geschiedenis zien. De geschiedenis kun je niet herschrijven, maar alleen interpreteren.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Daar zijn wij mee bezig.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Voorzitter! De constatering van de staatssecretaris, dat er onduidelijkheid
is ontstaan en blijven bestaan, is belangrijk. Er is terecht gewezen op de
rol van de wetgever. Aan het regeerakkoord kan geen gezag worden ontleend
als het gaat om de inhoud van de Grondwet. Er is aanleiding tot onzekerheid.
Er bestaat verschil van mening over de grondwettigheid van bepaalde voorstellen.
Moet je, daarop gelet, dan niet extra zorgvuldig omgaan met het optreden van
de wetgever? De wetgever heeft formeel de bevoegdheid om te beslissen, maar
nu gaat het om artikel 23, gelukkig nog steeds het pacificatie-artikel. Bedacht
moet ook worden dat er onzekerheid is over verticale delegatie zowel in de
politiek en als in de wetenschap. Het lijkt mij dat wij eerder om extra waarborgen
moeten vragen dan tot de conclusie moeten komen dat wij, omdat de meerderheid
vindt dat het kan, het maar moeten doen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 U wees ook op het advies van de Raad van State. De Raad van State zegt
dat artikel 23 van de Grondwet verticale delegatie niet zonder meer in de
weg staat, maar dat wel voldoende waarborgen moeten worden ingebouwd. U verwijt
mij eigenlijk dat ik dat te veel naar mijzelf uitleg. Ik heb net ook al geschetst
waarom ik vind dat het "bij wet bieden", want daar gaat het dan om, niet zonder
meer verboden is. Dat zegt ook de Raad van State. Als je het dus doet, moet
je het zorgvuldig doen. Er wordt dus bij wet geregeld hoe verticale delegatie
moet. Dan kun je discussiëren over de vraag of je dan voldoende weegt.
De heer Van de Camp zei dat hij de normering erin wil. U zegt dat u er meer
in wilt hebben over rechtsbescherming. Het dispuut dat wij voeren, betreft
dus de context van de wet. Ik heb in de nota naar aanleiding van het verslag,
in de nota naar aanleiding van het nadere verslag en nu uitgelegd dat de context
waarbinnen deze wet is uitgewerkt voldoende waarborgen biedt. Dat is de discussie
die moet worden gevoerd. Die moet niet gaan over het feit dat artikel 23 van
de Grondwet verticale delegatie uitsluit.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Dat heb ik ook gezegd. U kunt mijn verhaal erop nalezen. U kunt ook de
lezing nalezen die ik onlangs in dit gebouw gehouden heb. De conclusie is
dat de Grondwet verticale delegatie niet verbiedt. Dat kun je niet stellen.
Juist vanwege het karakter van artikel 23 van de Grondwet en het feit dat
over de vraag of het wel kan, verschillend wordt geoordeeld, was mijn pleidooi
dat je als wetgever niet een formeel standpunt zou moeten innemen. Je mag
het niet zo doen, omdat de meerderheid vindt dat het zo wel kan. Je zou er
in zo'n geval op z'n minst rekening mee moeten houden dat er ook anderen bij
de zaak zijn betrokken die de pacificatie ook als hun erfgoed beschouwen.
Je kunt dan beter twee stappen extra maken om elke twijfel op dat punt weg
te nemen, dan een minimaal standpunt innemen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik heb al in een eerdere discussie over de rechtsbescherming gesuggereerd
om door "bruggen te bouwen" tot een stevig bouwwerk te komen. Ik hoor graag
wat u daar in tweede termijn op zegt. De heer Van de Camp en mevrouw Liemburg
heb ik gesuggereerd om in tweede termijn wat uitputtender in te gaan op de
ruimtelijke normering. Daar ligt misschien ook een oplossing. Het draagvlak
voor dit soort thema's is voor mij natuurlijk een zorg.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Voorzitter! De staatssecretaris stelt dat zij heeft voldaan aan het advies
van de Raad van State als verticale decentralisatie plaatsvindt met voldoende
waarborgen. Ik heb het nu even over de praktijk. Wij hebben net al geconstateerd
dat artikel 1 van de Grondwet – gelijke behandeling in gelijke gevallen –
in territoriaal opzicht niet meer mogelijk is. Een school in gemeente A kan
zich er namelijk niet meer op beroepen als een zelfde school in gemeente B
een andere behandeling krijgt. Dat betekent dat u dus niet conform artikel
1 van de Grondwet handelt, maar ook niet conform artikel 23 van de Grondwet.
In dat artikel wordt gesproken over de zorgplicht van de regering voor het
onderwijs. Die kunt u niet meer waarborgen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik ben het volstrekt met u oneens. Het heeft toch te maken met visies
op de rol van de overheid. Wij zijn nu al een paar keer met elkaar in dispuut
geweest. Ik vind het eigenlijk moeilijk te begrijpen van een lid van een progressieve
partij dat hij de rol van de decentrale overheid niet ziet zitten. NetelenbosU
zegt eigenlijk steeds dat het niet goed kan gaan met de gemeente, terwijl
mijn redenering precies andersom is. Het totale budget dat
nu op de rijksbegroting is uitgetrokken voor huisvesting voor PO en VO gaat
over naar het Gemeentefonds. Ik ga ervan uit dat er juist mooie dingen gaan
gebeuren als gevolg van de creatieve inzet van gemeenten die een zorgplicht
krijgen en die het openbaar en het bijzonder onderwijs op gelijke voet moeten
behandelen. U hebt het steeds over Tietjerksteradeel. Ik kijk even naar mevrouw
Liemburg, want ik spreek het vast niet goed uit.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Die vraag is van mij afkomstig en ik woon in Maarssen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Er kunnen dus in Maarssen of Valkenburg verschillen optreden als gevolg
van overheidsbeslissingen op gemeentelijk niveau. De ene gemeente is nu eenmaal
creatiever dan de andere. De ene gemeente zal meer prioriteit geven dan de
andere. Dat neemt echter niet weg dat deze wet voorschrijft dat er zorgplicht
is. Er moeten dus voldoende financiële middelen op de gemeentelijke begroting
staan om dat ook waar te maken. Verder is er sprake van rechtsbescherming
in het kader van de Algemene wet bestuursrecht.
 
 Ik vind dat je je binnen deze context moet uitspreken voor of tegen een
decentrale overheid. Misschien bent u er niet voor. In dat geval herhalen
wij voortdurend discussies waarin wij het niet helemaal eens zullen worden.
Ik vind dat jammer. Ik denk dat juist progressieve mensen toch dicht bij dergelijke
regelingen moeten kunnen staan.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Mevrouw de staatssecretaris, ook een progressieve partij heeft de plicht
om een zorgvuldige wetgeving te maken. Dat zult u met mij eens zijn.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dat ben ik helemaal met u eens.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Beide artikelen van de Grondwet leggen een plicht op de regering wat het
onderwijs betreft. Ik constateer echter dat het straks mogelijk zal zijn dat
scholen verschillend behandeld zullen worden door gemeenten. Dat gebeurt niet
omdat de gemeenten slecht zijn. Ik spreek geen wantrouwen uit in de richting
van de gemeenten. Dat probeert u mij in de mond te leggen, maar ik heb dat
nooit gedaan in het debat. Dit gebeurt gewoon vanwege het feit dat gemeente
A ruimer in de financiën zit dan gemeente B, terwijl de scholen waarschijnlijk
in gelijke omstandigheden verkeren. Helaas ontstaat er door de objectieve
factoren en de verschillende omstandigheden van gemeenten een ongelijke behandeling.
Die organisaties kunnen zich niet meer beroepen op de artikelen 1 en 23 van
de Grondwet, want u heeft gedecentraliseerd.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Als je de redenering van de heer Rabbae doortrekt, dan vindt
hij dus dat je bij onderwijs nooit verticaal kunt decentraliseren. Ik ben
dat volstrekt met hem oneens. Het gaat erom dat je kaders biedt bij wet. Die
kaders moeten leiden tot verantwoorde verhoudingen. Die discussie voeren we
hier ook met elkaar. De overheid krijgt een zorgplicht ten aanzien van de
onderwijshuisvesting. Dat betekent dat de scholen daar een beroep op kunnen
doen en dat in dit land kinderen worden gehuisvest. Op grond van deze wet
heeft de gemeente de verplichting om daarvoor te zorgen. Het is waar dat de
ene gemeente creatiever is of meer doet dan de andere. Maar men moet nu niet
net doen alsof er voor kinderen niet goed wordt gezorgd, want deze wet leidt
tot een zorgplicht. Daarbij gaat het dan om de hoofdvraag: vind je dat er
in het onderwijsbeleid kan worden gedecentraliseerd naar de gemeente? Mijn
antwoord daarop is "ja". Ik zou graag zien dat u dat ook vond.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Ik heb nooit gezegd dat mijn fractie niet voor decentralisatie is. Ik
heb wel problemen met de uitwerking. Zelfs als ik het met u eens ben dat decentraliseren
ook impliceert dat er op een gegeven moment verschillen kunnen zijn tussen
gemeenten, dan moet ik helaas toch constateren dat de financiële dekking
van het wetsvoorstel scheef is. Het slaat daarmee ook een gat in de onderlinge
verhouding tussen de scholen en de gemeenten. Dat komt er dus nog bij. Ik
ben niet tegen decentralisatie maar wel voor goede waarborgen. U geeft die
niet helemaal bij dit wetsvoorstel.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Ik ben het daar natuurlijk niet mee eens. De redenering van
de heer Rabbae leidt ertoe dat uitsluitend medebewind mogelijk zal zijn. Daarvoor
wordt hier niet gekozen. Als wat hij hier steeds naar voren brengt een probleem
voor hem is, zou hij aansluiting moeten zoeken bij mevrouw Liemburg. Zij heeft
de vraag gesteld of er niets gedaan kan worden met de ruimtelijke normering.
Welke zorg zou je nog kunnen hebben naast het handhaven van de zorgplicht?
De zorgplicht is een verplichting. Als de gemeente dat niet zou doen, is dit
aanvechtbaar. De zorg is dus of er wel fatsoenlijk wordt gehuisvest. Die discussie
zou je dan moeten voeren.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik denk dat de verschillen van mening tussen de
staatssecretaris en de SP-fractie niet zo groot zijn. Ik zal dat straks in
tweede termijn uitleggen. Ik wil alleen graag nog een vraag stellen. Er wordt
in het algemeen gesproken over de artikelen 23 en 1 van de Grondwet. Ik wil
in het bijzonder een vraag stellen over artikel 23, lid 6. De staatssecretaris
kent dat waarschijnlijk. Zij heeft dat waarschijnlijk nauwkeurig moeten bestuderen
om het wetsvoorstel te kunnen maken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Zoals u weet, heb ik altijd artikel 23 bij mij.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik heb het voor mijn neus liggen. In lid 6 staat: Deugdelijkheid van het
geheel uit de kas van het Rijk bekostigde bijzonder en openbaar onderwijs
wordt even afdoende gewaarborgd.
 
 Dat wil dus zeggen dat het geld, als het in de algemene kas van de gemeente
is, geen rijksgeld meer is. U kunt het dan ook niet meer waarborgen. U komt
dan in problemen met artikel 6. Maar ik heb daar straks een oplossing voor.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Neen, dan komen wij met de zorgplicht van de gemeenten en de kaders van
dit wetsvoorstel. Naar mijn idee is het daarmee afdoende geregeld. De gemeente
heeft immers een zorgplicht.
 
 Voorzitter! Ik kom hiermee aan de uitleg van het stuk van prof. Vermeulen,
die gisteren nogal breed is opgevoerd door de heren Van de Camp en Poppe.
Zij gingen beiden in op het concept-artikel. In zijn algemeenheid
heb ik al gezegd wat naar mijn mening de parlementaire weging moet zijn van
artikel 23. Ik wijs er echter op dat het nemen van één artikel
als referentiekader wat problematisch is, omdat er ook andere inbrengen denkbaar
zijn. Ik noemde zelf al prof. Akkermans of de heer Mentink, die bijvoorbeeld
sprak tijdens de vergadering van de Vereniging voor onderwijsrecht. De heer
Schutte heeft daar ook gesproken. De persberichten over deze bijeenkomst heb
ik meteen uitgeknipt omdat ik ze zo belangrijk vond; de heer Cornielje citeerde
er volgens mij ook uit. De wijze waarop de heer Vermeulen in zijn artikel
omgaat met het dilemma, is minder objectief dan hij zelf suggereert. Je komt
namelijk vaak zinnen tegen als "zo zal voor een ieder evident zijn" en "evenzo
zal duidelijk zijn dat". Dit maakt wel duidelijk dat wij hier met opinies
te maken hebben, en dat kan. Het gaat ook om een zeer te respecteren opinie.
Dit neemt echter niet weg dat met hetzelfde gemak ook andere hoogleraren zijn
op te voeren die het anders zien.
 
 Zo heeft prof. Akkermans tijdens de bijeenkomst van de Vereniging voor
onderwijsrecht een heel interessante interpretatie gegeven van het begrip
"regering". Hij ging daarbij terug naar de Franse tijd en interpreteerde dat
toen de regering alleen gezien kon worden als "het rijk" in relatie tot, wat
bij de Fransen altijd in discussie was, de provincies. Maar in deze tijd en
in de huidige context kan de relatie tussen regering en overheid anders geïnterpreteerd
worden. Kortom, hierover zijn vele opinies mogelijk die vanuit dezelfde staatsrechtsbeginselen
worden verklaard.
 
 Voorzitter! Tijdens de discussie die is gevoerd over de centrale normering
en het op gelijke voet behandelen, is door een aantal leden gewezen op de
opmerking die is gemaakt in de nota naar aanleiding van het verslag en naar
aanleiding van het nader verslag. Wij verwezen daarin naar de concept-verordening
van de VNG. Ter zake werd de regering verweten dat zij had gezegd dat een
centrale normering het gevolg kan zijn van die concept-verordening. Ik moet
toegeven dat dit geen voldoende verklaring kan zijn voor centrale normering,
want iedere gemeente is uiteraard vrij om wel of niet gebruik te maken van
een concept-verordening. Het werken met concept-verordeningen gebeurde overigens
traditioneel altijd al wanneer er sprake van was dat een gemeentelijke verordening
moest worden opgesteld, en vanuit de gemeentelijke praktijk weet ik dat veel
gemeenten daar gebruik van maken, al was het alleen maar omdat het heel erg
praktisch, verstandig en goed doordacht is. Op zichzelf zou gezegd kunnen
worden dat er wel enige uniformerende werking van uitgaat, maar dat hoeft
niet zo te zijn. In die zin geef ik toe dat het iets te kort door de bocht
was geformuleerd. De centrale regulering is uiteindelijk het wettelijke kader
in de AMvB's die daaraan ten grondslag liggen. Er zijn ook andere regelingen
die hier nog gelden. Ik wees zojuist al op het Bouwbesluit VROM, maar voor
de volledigheid is het goed om ook te wijzen op de Arbowetgeving, waarvan
ook een uniformerende werking uitgaat. Daarnaast is er de hinder- en milieuwetgeving,
die natuurlijk ook geldt bij het bouwen van onderwijsgebouwen.
 
 Voorzitter! Mevrouw Liemburg vroeg hoeveel aanvragen voor huisvesting
er in de afgelopen jaren om financiële redenen zijn afgewezen terwijl
er wel overeenstemming was over de noodzaak van de desbetreffende aanvraag.
Daar is het volgende over te zeggen. De aanvraagprocedure in het voortgezet
onderwijs ressorteert onder de huidige wet. Bij voldoende urgentie is een
opname in het intentionele investeringsschema aan de orde. In het achtereenvolgens
gepubliceerde, intentionele investeringsschema zijn de meest urgente projecten
opgenomen, en dat zijn de aanvragen met een urgentiescore tussen 80 punten
en 100 punten; zo werkt dat nu. De overige aanvragen hadden, mede gelet op
de beschikbare middelen, niet voldoende urgentie en werden daarom niet gehonoreerd.
Jaarlijks is hiermee een investeringsvolume van 175 mln. gemoeid. Daarnaast
zijn acute huisvestingsknelpunten opgelost met tijdelijke voorzieningen.
 
 Wat het primair onderwijs betreft, is voor de aanvragen van huisvestingsvoorzieningen,
ter beheersing van de begroting, een financiële weigeringsgrond ingesteld,
in combinatie met het budgetplafond. Bij de beoordeling van de huisvestingsaanvragen
voor 1996 is in het basisonderwijs voor het eerst de budgettaire weigeringsgrond
toegepast, en zijn aanvragen tot een bedrag van 39 mln. daarom afgewezen.
Het beleid inzake het primair en voortgezet onderwijs is er steeds op gericht
om de meest urgente aanvragen te honoreren, en daarmee is de voortgang van
het onderwijs gewaarborgd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Voorzitter! Is er voor het voortgezet onderwijs ook een bedrag te noemen
van aanvragen die om financiële redenen zijn afgewezen?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Nee, dat heb ik niet paraat. Misschien kan ik daarvoor in tweede termijn
wel een bedrag noemen. Maar als het om de urgentiescores gaat, was het investeringsvolume
in het voortgezet onderwijs 175 mln. per jaar.
 
 Voorzitter! Mevrouw Liemburg en anderen hebben gewezen op de efficiencykorting.
De heer Cornielje heeft uitvoerig het verschil in positie tussen het kabinet-Lubbers
III en het huidige kabinet uitgelegd. Hij doelde daarbij op het percentage
van de efficiencykorting en de wijze waarop daarmee wordt omgegaan. Het percentage
is nu 7, en geen 10. Het fenomeen van de efficiencykorting is bij de decentralisatie-operaties
in de periode van Lubbers III steeds aan de orde geweest. Het bedrag dat nu
aan de orde is, is dan ook een erfenis uit de vorige periode. Het zal de Kamer
zijn opgevallen dat in de nieuwe voornemens voor de decentralisatie-operaties
er geen efficiencykortingen meer aan de orde zijn. Wat hier voorligt, vind
ik overigens verantwoord, maar je kunt er niet mee doorgaan. Er wordt dus
niet meer gekort op bijvoorbeeld schoolbegeleidingsdiensten, op het onderwijs
in de eigen taal en op het onderwijs in allochtone levende talen. Aan OALT
is zelfs 10 mln. toegevoegd. Samenvattend, de budgetkorting bedroeg hierbij
dus 7%.
 
 Omdat de invoering van dit wetsvoorstel een jaar vertraging heeft opgelopen,
heb ik opnieuw met de VNG onderhandeld over de vraag hoe de 125 mln. het beste
kan worden gerealiseerd. Het was oorspronkelijk de bedoeling om de staffeling
telkens met 25 mln. te verhogen. Het voorstel is nu, dat wij starten met 50
mln. en vervolgens steeds 25 mln. daar bovenop zetten. Het is dus ook de bedoeling
dat men, in het kader van samenhangend en integraal beleid,
ervoor zorgt dat de korting op zichzelf niet tot problemen leidt. Ik wijs
in de verband op de leegstand in het primaire onderwijs; die bedraagt 10%,
en dat is een enorm percentage. Gemeenten worden dan ook hartelijk uitgenodigd
om hiervoor oplossingen te zoeken. Ook zijn er echt overtollige vierkante
meters, en die kunnen niet altijd maar wel heel vaak worden afgestoten. Ook
daartoe moet men actief beleid voeren.
 
 Daarnaast kan men door medegebruik natuurlijk ook zorgen voor additionele
inkomsten. Ik ken al gemeenten die in het kader van ruimtelijke-ordeningsbeleid
nadenken over de vraag in hoeverre zij als het ware additionele budgetten
kunnen aanspreken, door bijvoorbeeld dure grond op de ene plaats te verkopen
om op een andere plaats een school te kunnen bouwen. Dit gebeurt bijvoorbeeld
in het kader van investeringsvoornemens ten aanzien van uitleggebieden en
door transacties met locaties waar schoolgebouwen op gelegen zijn. Heel wat
gemeenten zijn daarmee al actief aan de slag, en dat is precies de efficiencywinst
die in de praktijk kan worden bereikt en die wij nooit op centraal niveau
kunnen regelen.
 
 Voorzitter! De heer Van de Camp heeft met anderen gevraagd welk tekort
in het kader van onderwijshuisvesting thans aan de gemeentebesturen wordt
overgedragen. In de schriftelijke voorbereiding heeft zijn fractie een bedrag
van 500 mln. genoemd, voegde hij eraan toe. Hij wil graag weten hoe het daarmee
zit. Wat het primair onderwijs betreft, zijn geen actuele gegevens bekend
over de achterstand, zoals ik al eerder in de richting van mevrouw Liemburg
heb gezegd.
 
 Ten aanzien van de huisvestingsconsequenties van "Weer samen naar school"
zitten wij in de eindfase van het uitwerkingsoverleg. Ik hoop dat overleg
binnenkort af te ronden. In de notitie die in het kader van die uitwerking
aan de orde is, wordt een paragraaf opgenomen over de huisvestingsconsequenties.
Als de uitkomsten van het uitwerkingsoverleg geaccordeerd zijn door de onderhandelingspartners
krijgt de Kamer het desbetreffende document.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Ligt het in het voornemen van de staatssecretaris om ieder voorstel over
onderwijsvernieuwing voortaan vergezeld te laten gaan van de huisvestingsconsequenties?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Dat gebeurt soms al. In het kader van het studiehuis hebben
wij daar al forse discussies over. In de stukken staat dat, als hier voorstellen
passeren die gevolgen hebben voor de huisvesting van het primair en voortgezet
onderwijs, overleg moet worden gevoerd met de Vereniging van Nederlandse gemeenten
om te komen tot advisering over de wijze waarop daarmee moet worden omgegaan.
In de tekst staat dat open en reëel daarover moet worden gevoerd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Dan hebben wij het dus al ergens over met de VNG. Het gaat mij over dat
"ergens". De Kamer beslist over voorstellen die betrekking hebben op veranderingen
in het onderwijs. Ik kan mij voorstellen dat die voorstellen vergezeld gaan
van een paragraaf over de gevolgen voor de huisvesting. U hoeft pas met de
VNG te praten als dergelijke gevolgen eraan verbonden zijn.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Het laatste klopt, voorzitter. Dat is iets wat altijd, los van de vraag
of er gedecentraliseerd wordt, aan de orde is. In het uitwerkingsoverleg inzake
"Weer samen naar school" is al sprake van die huisvestingsconsequenties. In
de tekst die de Kamer later bereikt, zullen daarover opmerkingen ter zake
worden gemaakt. Mochten die consequenties ertoe leiden dat open en reëel
overleg moet worden gevoerd met de VNG dan zal dat overleg plaatsvinden. Dat
staat ook in de voorstellen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Wanneer aan het decentraliseren van rijksbeleid naar de gemeenten financiële
consequenties zijn verbonden, moet het Rijk toch altijd, gezien het bepaalde
in de Financiële-verhoudingswet, de dekking aangeven?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik suggereer ook niet dat er iets nieuws aan de orde is. Het ging om de
vraag: als onderwijsinhoudelijke wijzigingen leiden tot veranderingen in de
gebouwen, hoe zit het dan met de financiële gevolgen voor de gemeenten
in kwestie? Die vraag wordt gesteld vanuit de zorg dat de een dingen doet,
waarvan de ander de rekening moet betalen. In de stukken staat: als er sprake
is van besluiten die leiden tot veranderingen in de gebouwen waarmee kosten
gemoeid zijn, moet er open en reëel overleg over worden gevoerd met de
Vereniging van Nederlandse gemeenten. Dat is niet anders dan nu het geval
is.
 
 Voorzitter! Mevrouw Liemburg en de heer Van de Camp hebben gesproken over
het om niet overgaan van gebouwen. De heer Van de Camp stelde: toen het ging
om de gebouwen ten behoeve van het hoger beroepsonderwijs hebben wij er fors
geld aan overgehouden. Hij maakte in dat verband een vergelijking met het
tafelzilver en merkte op dat ik dat gratis van de hand deed. Het gaat hier
vooral om het voortgezet onderwijs, want dat zijn de à fonds perdu
gefinancierde gebouwen. Wij moeten uitgaan van de verzekerde waarde van de
gebouwen, omdat dat de cijfers zijn waarover wij beschikken. Die bedraagt
13,8 mld. Daar staat een beperkt schuldrestant tegenover van de leningen voor
gefinancierde gebouwen. Het om niet overdragen van het economisch claimrecht
is op zichzelf heel verstandig. Als je dat niet doet, moet je daarvan de financiële
consequenties dragen. U weet ook dat in het HBO de posten daarvoor hoger zijn
dan in het WO, waar een andere procedure is gevolgd.
 
 De heer Van de Camp heeft gevraagd op welke wijze aan de gemeentebesturen
en wat exact wordt overgedragen. De gebouwen en terreinen van het voortgezet
onderwijs waarvan het Rijk het economisch claimrecht heeft, zijn geregistreerd
in de basisregistratie huisvesting. Het claimrecht van deze gebouwen en terreinen
wordt overgedragen. In totaal gaat het om 9,1 miljoen vierkante meter bruto
vloeroppervlak en 17,9 miljoen vierkante meter terrein. De waarde is afhankelijk
van de situering en bestemming. Het totaal is verzekerd voor 13,8 mld.
 
 De heer Van de Camp stelde de vraag in hoeverre de totale financiële
problematiek van het voortgezet onderwijs in kaart is gebracht en of de gemeenten
weten welke verplichtingen zijn overnemen. Mevrouw Liemburg stelde een zelfde
 soort vraag. Ik kan, zoals ik al eerder deed, de heer Van
de Camp geruststellen. In de financiële administratie van het departement
zijn alle aangegane verplichtingen opgenomen. Er was gisteren een debatje
of wij wel alles wisten. Wij weten dat dus. Deze administratie wordt jaarlijks
door de accountantsdienst gecontroleerd en krijgt al geruime tijd een goedkeurende
verklaring. Ik hoop dat dit toch enig vertrouwen wekt. December 1995 heeft
een belangrijke gegevensverstrekking plaatsgevonden vanuit de huisvestingsregistratie
en financiële systemen. In het najaar zullen alle gemeenten nogmaals
worden geïnformeerd over alle financiële verplichtingen die op de
peildatum 1 juli 1996 door het Rijk zijn aangegaan en die door de gemeenten
worden overgenomen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Het is toch juist dat de peildatum voor het historisch ijkpunt, zijnde
in juli, nog kan leiden tot wijzigingen in de uiteindelijke bedragen en dus
budgetten die de gemeenten zullen krijgen?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Mevrouw Van de Vondervoort komt daar direct nog op terug. Voor zover gisteren
werd gesuggereerd dat wij bijvoorbeeld niet voldoende zicht hadden op het
soort van verplichtingen, moet ik zeggen dat zij zeer divers zijn. Ik heb
wel eens een uitdraai gezien waar het om gaat. Het gaat om soms zeer langjarige
verplichtingen, die in de loop van de decennia soms ook op geheel andere wijze
zijn aangegaan. De systematiek van de financiering is in de loop van de periodes
sterk gewijzigd. Dat maakt dat je vaak te maken hebt met verplichtingen uit
een grijs verleden die nog steeds op de rijksbegroting staan, die dus overgaan
naar de gemeenten. Daar staat op wat voor soort verplichtingen dit zijn, hoe
lang ze lopen, waar rekening mee moet worden gehouden en de huurverplichtingen
die zijn aangegaan. Kortom, alles wat van belang is om te weten waar je als
gemeente voor komt te staan, is bekend. De laatste peiling, zoals gezegd,
zal per 1 juli 1996 plaatsvinden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik hoop dat de staatssecretaris wil toegeven dat het feit dat door BiZa
heel andere cijfers zijn geleverd dan wij eerder van OCW hebben gekregen over
de huisvesting, natuurlijk niet tot het beeld van duidelijkheid heeft bijgedragen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dat heeft niets te maken met deze gegevens. Hoe dat precies zit, hoort
mevrouw Lambrechts direct.
 
 Aan het begin van deze ochtend hebben wij al een kleine discussie gehad
over de beleidstaken van de gemeenten, over de 500 mln. Voor de volledigheid
is het goed om te zeggen dat een aantal taken ten aanzien van het primair
onderwijs, die zeer intensief waren en zijn voor de gemeenten, wegvallen.
Denk bijvoorbeeld aan het vervallen van de werkzaamheden op het gebied van
de huidige artikelen 74 WBO en 82 ISOVSO met betrekking tot de zogenaamde
andere voorzieningen. Dat waren zeer arbeidsintensieve zaken. Daarom moet
je bij de beleidslast rekening houden met wat er vervalt. Wij moesten erg
bureaucratisch zijn, maar daardoor verdwijnt een aantal zaken.
 
 Mevrouw Liemburg vroeg, op welke wijze artikel 2 van de Financiële-verhoudingswet
waarborgen biedt voor voldoende huisvestingsmiddelen voor het onderwijsbeleid.
Het voortgezet onderwijs is sterk in beweging. Dat was reeds het geval in
1993 toen de basisvorming en de fusie-operaties aan de orde waren. Bij de
beleidsontwikkelingen tot nu toe was een en ander mogelijk binnen de bestaande
budgettaire kaders. Dat neemt niet weg dat over beleidsontwikkelingen die
majeure gevolgen hebben voor gebouwen overleg gevoerd moet worden. De discussie
daarover moet onderbouwd worden. Naast hetgeen er bekend is rondom het studiehuis,
wordt er vooralsnog op dit moment niet voorzien. Als dat verandert, moet daarover
natuurlijk overleg worden gevoerd.
 
 Voorzitter! De heer Van de Camp sprak over het drempelbedrag voor aanpassingen
aan de binnenzijde van het schoolgebouw en vond het daarvoor bestemde bedrag
van ƒ 500.000 erg hoog. Hij heeft op dit punt een amendement ingediend.
Ik ben het eens met de gedachte achter zijn amendement. Als wij nog eens goed
kijken naar de cijfers, moeten wij constateren dat voor een kleine school
het bedrag aan de hoge kant is. Het uitgangspunt was, dat het drempelbedrag
zodanig moet zijn dat een school in staat is eens in de achttien jaar een
aanpassing te plegen. Er wordt dus gereserveerd op een periode van achttien
jaar. Wij zijn uitgegaan van een gemiddelde schoolgrootte. Daaraan kleven
inderdaad bezwaren. Ik stel daarom voor het drempelbedrag leerlingafhankelijk
te maken. Met andere woorden: een vast bedrag per leerling, waarbij uitgegaan
wordt van het principe dat een school moet kunnen reserveren over een periode
van achttien jaar. Op die manier zou het kunnen worden uitgewerkt. Ik zou
daarvoor een nota van wijziging willen indienen. Daarmee wordt dit punt beter
geregeld.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik schrik van een ander gegeven in het antwoord van de staatssecretaris,
namelijk een periode van achttien jaar. Ik weet niet hoe vaak de staatssecretaris
thuis schildert, maar één keer in de achttien jaar lijkt mij
toch wel heel erg weinig.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Het gaat hier om grootschalige investeringen. Schilderen gebeurt natuurlijk
vaker. Ik weet niet hoe duur uw pot verf kost, mijnheer Van de Camp, maar
die van mij kost geen ƒ 500.000. Het gaat natuurlijk om de vraag, welk
type reserveringen je maakt voor welke investeringen. Normaal onderhoud moet
in de loop der jaren plaatsvinden. Daarnaast moeten grootschalige investeringen
eens in de achttien jaar plaatsvinden.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dus aanpassingen aan het gebouw, zijnde niet regulier onderhoud?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ja.
 
 Voorzitter! De heer Cornielje vroeg hoe het zat met onvoorziene knelpunten
en wees daarbij op wateroverlast zoals die in 1993 en 1995 is opgetreden en
op andere niet te verzekeren majeure rampen. Vanzelfsprekend moeten de gebouwen
verzekerd worden. Alles wat onder de verzekering valt, wordt gedekt, zo mogen
wij hopen.
 
 Bij majeure rampen hebben wij altijd discussies in de Kamer over de vraag,
wat er speelt en welke gevolgen dat heeft voor organisaties en individuen.
Ik weet dat het in het verleden altijd zo ging. Ik ga ervan uit dat het in
de toekomst ook altijd zo zal gaan. Als het gaat om rampen die niet verzekerbaar
zijn, moeten wij per ramp naar een oplossing kijken. Het betekent
zeker niet dat de rijksoverheid automatisch afzijdig blijft omdat de gemeenten
hier een taak hebben. Bij de wateroverlast in de afgelopen jaren hebben wij
additioneel 5 mln. ter beschikking gesteld. Dat bedrag hoefde overigens niet
te worden gebruikt. Het viel allemaal reuze mee. Men maakt tegenwoordig vloerbedekking
die tegen water kan. En zoals men weet, worden er ook dijken gebouwd!
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Voorzitter! Dit zijn rampen die nationale aandacht hebben gekregen. Maar
er zijn natuurlijk calamiteiten die deze aandacht niet krijgen. Meent de staatssecretaris
dat je je tegen dat soort onvoorziene omstandigheden kunt verzekeren, in alle
gevallen? En als je je er niet tegen kunt verzekeren, heeft dan het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen of het ministerie van Binnenlandse
Zaken daarvoor een voorziening?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Wij hebben geen geld meer op de onderwijsbegroting voor huisvesting PO,
SO en VO. Al het geld daarvoor gaat over naar het Gemeentefonds. Ik heb mijn
visie op majeure rampen al gegeven. Als-vragen zijn natuurlijk altijd heel
moeilijk te beantwoorden. Maar ik zou willen zeggen: heb enig vertrouwen in
de gang van zaken op dit punt in Nederland. Wij zijn tenslotte een beschaafde
natie. Dit soort zaken kan nu eenmaal niet precies worden geregeld.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Heeft zich dat in het recente verleden ook niet voorgedaan?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Nee, ik herinner mij de wateroverlast. Verder brandt er helaas wel eens
een school af. Maar daarvoor is men verzekerd.
 
 
 
 
 
 De heer Rabbae (GroenLinks):
 
 Wordt het calamiteitenfonds overgedragen aan de gemeente of niet?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Er is geen calamiteitenfonds. Er is soms een calamiteit van majeure omvang.
Dan hebben wij hier een debat: wat doen wij dan? Er is nu ook geen calamiteitenfonds.
Er is wel een enorme verzekeringspremie.
 
 Voorzitter! Een aantal gemeenten heeft voorbehoud gemaakt ten aanzien
van de plaatsing op het investeringsschema. De vraag is: hoe gaat dat nu?
Mevrouw Liemburg, mevrouw Lambrechts en de heer Cornielje zijn hierop ingegaan.
Het ministerie heeft alle gemeenten die in aanmerking kwamen voor opname op
het investeringsschema 1996, een brief gestuurd. Daarop is inderdaad een financieel
voorbehoud gemaakt. Ik heb in augustus 1995 gemeenten aangeschreven en gevraagd
of dit voorbehoud moest leiden tot het niet plaatsen op het investeringsschema.
Dat bleek niet het geval. Met andere woorden, de gemeenten zijn betrokken
geweest bij het plaatsen op het schema. In alle gevallen is er sprake van
zeer urgente huisvestingsprojecten. Als volgens het ministerie van OCW deze
projecten in 1996 niet meer tot toestemming voor aanbesteding kunnen leiden,
zouden de desbetreffende gemeenten ongetwijfeld in 1997 of 1998 een investering
moeten doen. Hier geldt dat de verplichtingen die door ons zijn aangegaan,
leiden tot een stijging van de historische vergoeding van de betrokken gemeenten.
Dat heeft dus een voordeel voor die gemeenten, omdat zij dan in het kader
van de overgangsmaatregelen een compensatie kunnen krijgen uit de overgangsregeling.
Omdat deze procedure is gevolgd, zie ik ook geen aanleiding om plaatsing op
het investeringsschema te heroverwegen.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Voorzitter! Begrijp ik dat voor de pijplijngemeenten – Holten, Zutphen
en andere gemeenten die op het investeringsschema staan – nog voor 1
juli een aanbestedingsbeslissing valt, waardoor zij een andere historische
vergoeding krijgen? Dat werkt uiteindelijk weer gunstig uit voor de vergoeding
die zij krijgen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Het antwoord is: ja. Ogenschijnlijk is het tegenstrijdig. Het nadeel kan
soms groter worden. Maar als gevolg daarvan is de compensatie als gevolg van
de overgangsmaatregel groter. Dat heeft voordelen voor de betrokken gemeenten.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Dat geldt dus voor alle pijplijngemeenten met een startbrief?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Het antwoord is: ja.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik wil een vraag stellen naar aanleiding van de correspondentie
die er is geweest over het voorbehoud. Wij hebben papier genoeg. Maar zijn
die brieven beschikbaar?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Die zijn op zichzelf natuurlijk beschikbaar. De procedure die ik heb geschetst,
met de betrokkenheid van de gemeenten, klopt. Een startbrief leidt niet tot
een juridische verplichting, aanbesteding wel. Gemeenten moeten, als sprake
is van een startbrief, nadenken of zij het wel willen. Als het gaat om het
beroep doen op de overgangsmaatregel, doet men er verstandig aan om ermee
door te gaan. Men valt dan namelijk gunstiger in de overgangsregeling. Het
gaat altijd om situaties waarin de gebouwen eraan toe zijn om te worden vervangen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Dit is een algemeen antwoord. In eerste termijn hebben wij gewezen op
drie gemeenten die expliciet een voorbehoud hebben gemaakt inzake de financiën.
Nu horen wij dat er naar aanleiding van dit voorbehoud een correspondentie
is gevoerd. Ik ben benieuwd naar het hele verhaal.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik kom nog te spreken over de overgangsmaatregel als zodanig. De discussie
over de knelpuntgemeenten is een andere discussie, hoewel beide discussies
soms samenvallen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Het gaat om Zutphen, Holten en Weststellingwerf. Deze gemeenten zeggen:
ons voorbehoud gaat nu gelden. Ik begrijp nu dat ze een brief van het ministerie
hebben gekregen met de vraag of ze het willen en dat ze daarop bevestigend
hebben geantwoord.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 De staatssecretaris gaf aan dat dit jaar een aantal gemeenten aanvragen
voor scholen hebben ingediend die weliswaar voor 100% aan alle criteria voldeden,
maar die niet zijn gehonoreerd vanwege de financiële weigeringsgrond.
Met andere woorden, het geld was op. Deze gemeenten zullen dit vervolgens
ook niet vertaald zien in de historische vergoeding, omdat
ze nog geen startbrief zullen krijgen. Dat zou heel onrechtvaardig zijn.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik pas de financiële weigeringsgrond toe omdat het budget op is.
Je kunt niet meer uitgeven dan je hebt. Twee jaar geleden financierden wij
nog à fonds perdu. In de situatie waarin men er bijna aan toe is, zit
zeker enige ongelijkheid. Dat is onvermijdelijk wanneer je van een à
fonds perdu financiering overstapt naar een kapitaaldienstfinanciering. Dan
heb je te maken met een heel ander systeem, waardoor er soms sprake is van
fricties in de overgang.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 De financiële weigeringsgrond is altijd het laatste. Wij hebben geen
geld, maar de noodzaak wordt erkend. Pijplijnprojecten verdienen hier naar
mijn mening een plaats in. De noodzaak is ook daar erkend. Slechts vanwege
de financiële omstandigheden kan geen startbrief afgegeven worden. Aanmerking
als pijplijnproject is dan wenselijk. De heer Cornielje heeft daar gisteren
ook aan gerefereerd.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Een pijplijnproject zit in de pijplijn. In dat geval is dus sprake van
afgifte van een startbrief. Daar hadden wij het over. Het is juist dat er
gebouwen zijn die niet in aanmerking zijn gekomen voor zo'n startbrief. Wij
hebben daar spelregels voor, die ook zijn toegepast.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ter voorkoming van misverstanden meld ik dat ik het gezegd heb in de zin
zoals de staatssecretaris het net naar voren bracht. Het ging mij om scholen
die een startbrief hebben gekregen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Als het gaat om de verdeling van de middelen, is het de vraag of deze
aanvragen, die op alle punten 100% scoren, niet moeten meewegen in de verdeling
van de middelen bij de bepaling van de historische vergoeding.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Als de weigeringsgrond moet worden toegepast, gebeurt dat binnen de context
van de huidige regeling. Dat moet een rijksoverheid, die de beschikking heeft
over een budget, soms doen. Dat is niet anders. In de opmaat naar een ander
systeem hebben wij natuurlijk ook wel heel veel aanvragen ontvangen.
 
 Ik kom dan te spreken over de gemeenten die de cofinanciering zijn aangegaan.
Alle woordvoerders vroegen of die gemeenten altijd precies hebben geweten
waar zij "ja" tegen zeiden. Met andere woorden: wisten die gemeenten dat zij
de rekening zelf moesten kunnen dragen op het moment dat sprake zou zijn van
de onderhavige decentralisatie naar de gemeenten? Ik citeer dan het liefst
uit de correspondentie die met de gemeenten is gewisseld, omdat dit de meest
heldere positie biedt. In de brief van december 1993 staat: "Bij decentralisatie
van het eerste-fase-onderwijs naar de gemeenten zal door Onderwijs en Wetenschappen
het voor vergoeding van rente en aflossing bestemde bedrag mee worden genomen
in de reeks die wordt overgeboekt naar het Gemeentefonds. De gemeenten krijgen
dan hun vergoeding via de verdeling van het voor investeringen in de onderwijsgebouwen
bestemde bedrag uit het Gemeentefonds."
 
 Dat laat niet aan duidelijkheid te wensen over. Wij hebben destijds over
het principe van cofinanciering een enorm kamerdebat gevoerd; dat kan ik mij
goed herinneren. Er zijn ook nogal wat gemeenten geweest die uiteindelijk
geen "ja" durfden te zeggen tegen het aangaan van zo'n cofinancieringsproject,
omdat zij voorzagen dat zij die lasten niet konden dragen. Andere gemeenten
hebben andere beslissingen genomen. Maar dit betekent niet dat men nu met
terugwerkende kracht kan komen melden, dat men dacht dat men dat onder andere
condities is aangegaan. Dat was namelijk niet het geval. Over de overgangsproblematiek
kom ik nog apart te spreken, namelijk als het gaat om de zeer benadeelde gemeenten.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Die gemeenten hebben een contract voor cofinanciering gesloten, ervan
uitgaande dat zij dat geld de komende 30 jaar zouden krijgen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Nee, die gemeenten wisten van het voornemen om de huisvesting te decentraliseren
naar de gemeenten en dat men op dat moment voluit zelf de rekening moest gaan
betalen. Men wist dat men in de jaren voorafgaande aan die decentralisatie
kon werken onder de condities die bij de start van de cofinanciering waren
uitgewerkt. Men wist ook dat men per 1 januari 1996, zoals toen nog de voorgenomen
ingangsdatum was, de hele last zelf moest gaan dragen. Iedere ambtenaar of
commies kan dat uit die brief van december 1993 begrijpen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 U zegt dat zij toen al wisten dat de specifieke vergoeding zou worden
omgezet in een generieke vergoeding via het Gemeentefonds.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ja, inderdaad. Dat bleek uit de brief van december 1993.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Maar hoe verhoudt die brief zich tot de brief van 10 januari 1994 waaruit
ik in eerste termijn heb geciteerd? Daarin staat dat het risico van een te
geringe vergoeding uit het Gemeentefonds niet hoog wordt ingeschat. Dat is
een heel geruststellende mededeling, die dus later kwam dan de brief van december
1993. Ik kan mij voorstellen dat gemeenten die goed van vertrouwen zijn –
en waarom zouden zij dat niet zijn – daardoor toch op het verkeerde
been zijn gezet.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dan komen wij te praten over de maatstaven voor het Gemeentefonds. Mevrouw
Van de Vondervoort zal daaraan uiteraard nog veel aandacht besteden. U zei
zelf echter dat het niet in het systeem zelf zit, want dat is prima doordacht.
Het klopt wel dat er gemeenten zijn die extra worden benadeeld; daar kom ik
nog over te spreken. De wijze waarop je de grondslagen voor de maatstaven
in het Gemeentefonds berekent, moet kloppen. Daarbij moet je rekening houden
met leerlingen in het basisonderwijs, het dure speciaal onderwijs en het voortgezet
onderwijs. Dat moet eerlijk over de gemeenten worden verdeeld. Dat ligt nu
voor. Men wist echter wel dat men zelf de last moest gaan dragen. Dat heeft
er indertijd ook toe geleid dat een aantal gemeenten zei: wij zouden het ook
wel willen, maar wij durven het niet aan. Ik heb die gemeenten toen als kamerlid
ontmoet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Het gaat niet om het huidige systeem, want ik heb inderdaad gezegd dat
dat klopt. Het gaat erom dat de gemeenten het gevoel hebben dat zij op dat
moment de verkeerde beslissing hebben genomen, misschien wel omdat zij te
weinig ambtenaren hadden om hen goed te adviseren. Het gaat mij erom dat gevoel
weg te nemen. Op grond van eigen bevindingen en op grond van de brief van
10 januari 1994 van het departement dachten zij op dat moment een goede beslissing
te nemen met het oog op de toekomst. Maar nu zij met het op zichzelf juiste
systeem worden geconfronteerd, denken zij: hadden wij dat maar eerder geweten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dat wìsten ze eerder!
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik denk niet dat we u dat kunnen verwijten, maar wel minister Ritzen.
Deze heeft immers in campagnetijd goede sier gemaakt, door een heleboel gemeenten
uit te nodigen, hieraan deel te nemen. Ik vind dat hij die gemeenten op het
verkeerde been heeft gezet.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik heb natuurlijk ook de burgemeesters van de door u genoemde gemeenten
aan de telefoon gehad, naar aanleiding waarvan ik alle correspondentie daarover
heb laten opzoeken. Na lezing daarvan kom ik tot de conclusie dat men niet
kan zeggen dat men het niet heeft geweten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Hoelang denkt u nog nodig te hebben, uiteraard exclusief interrupties?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik schat zo'n vijftien minuten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Zonder interrupties moet dat lukken!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Alle woordvoerders hebben gesproken over de overgangssystematiek,
die volgens hen onvoldoende soelaas biedt voor die gemeenten die extra benadeeld
zijn. Dit zijn gemeenten die er meer dan 3,75% op achteruitgaan, waarbij Almere
als voorbeeld is genoemd. Ik heb goed geluisterd naar de geschetste problematiek,
waarbij ik heb gehoord dat men vindt dat daarvoor een oplossing moet worden
gevonden, omdat een aantal gemeenten te sterk wordt benadeeld. De problemen
bij de gemeenten kunnen niet worden gecategoriseerd. Het zijn wel vaak groeigemeenten,
maar niet altijd. Verder zijn het soms de gemeenten met de kleine kernen,
maar niet altijd. In dit verband is Smallingerland genoemd, met twee grote
scholengemeenschappen. Qua verdelingstechniek is het systeem dus correct.
Er kan, zoals gezegd, niet worden beweerd dat een bepaalde categorie gemeenten
benadeeld wordt.
 
 Het gaat om de vraag, hoe de overgangsproblematiek kan worden geregeld,
gelet op de historische vergoeding en wat men straks zelf moet gaan dragen.
De gemeenten die er in vergelijking met de historische vergoeding meer dan
3,5% op achteruitgaan, krijgen in het huidige wetsvoorstel na vijf jaar overgangsregeling
een afkoopsom. Om uit de geschetste problemen te komen, stel ik voor die afkoopsom
te verhogen. Daartoe dient een additioneel bedrag van 40 mln. beschikbaar
te worden gesteld – hiervoor was al een bedrag van 20 mln. opgenomen –
waardoor de gemiddelden gedurende de termijn van vier jaar worden gedrukt.
Met andere woorden: nu moeten de gemeenten 0,75% zelf gaan dragen, waarna
uiteindelijk 3,75% resteert, welk bedrag wordt afgekocht. Die verhoging van
het additionele bedrag komt uit het totale budget. Ik heb namelijk geen extern
geld, behoudens 10 mln. extra. Voor de afkoop van problemen die vanuit historisch
oogpunt evident dwaas waren, was een bedrag van 10 mln. beschikbaar; deze
problemen zijn nu verholpen. Zodoende is er nog 10 mln. beschikbaar binnen
mijn begroting, welk bedrag additioneel kan worden benut voor dit probleem.
Hierdoor zou ik niet 20 mln., maar 60 mln. beschikbaar hebben voor de benadeelde
gemeenten. De totale afkoopsom van de desbetreffende gemeenten – ik
doel op het bekende lijstje van 28 gemeenten – zou gedurende vijf jaar
in evenzovele gedeelten kunnen worden uitgekeerd. Hoewel we dat allemaal nog
heel precies moeten uitrekenen, kan ik nu al zeggen dat de benadeelde gemeenten
dan ongeveer 0,3% per jaar moeten gaan bijdragen.
 
 De gemeente Almere is gisteren vaak genoemd als de gemeente die er het
ernstigst aan toe zou zijn. Wat betekent dit voorstel nu voor Almere? Voor
die gemeente zou het betekenen dat gedurende de vijf jaar van de overgangsregeling
er een extra aanspraak is van 40 mln. Hierdoor wordt Almere op maat bediend.
Zo zouden wij dat voor de overige gemeenten ook kunnen doen. Staatssecretaris
Van de Vondervoort zal straks uitleggen waarom dit type van oplossingen beter
past in de systematiek van het Gemeentefonds dan alle andere soorten van gedachten
die hier rijp en groen over de tafel zijn gegaan. Je hebt niet zomaar vrijheden
om binnen het fonds zelf allerlei creatieve oplossingen te bedenken, aangezien
er anders absoluut problemen ontstaan. Ik denk dat op de door mij geschetste
manier een constructieve bijdrage wordt geleverd om de benadeelde gemeenten
in een uitgangspositie te brengen die maakt dat ze volop kunnen participeren
en kunnen reserveren voor de toekomst.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Het betekent dus dat wat betreft de gemeenten die er meer dan 3,75% op
achteruit dreigen te gaan, de groep eenmalig wordt vastgesteld als de definitieve
cijfers beschikbaar zijn, en dat er ten behoeve van die groep gemeenten een
extra bedrag komt om de teruggang te compenseren.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Komt dat bedrag dan beschikbaar aan het eind van die vijf jaar of aan
het begin van die periode?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Nu gaat het om de bekende 27 gemeenten en in juni wordt definitief de
balans opgemaakt. De gedachte is om het bedrag ter beschikking te stellen
voor de periode van vijf jaar en niet te wachten tot het eind van die periode.
Dat houdt in dat de desbetreffende gemeenten in de loop van die vijf jaar
op een lagere eigen last zitten en dat ze eventueel kunnen reserveren voor
de toekomst.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik twijfel even...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat lijkt mij iets voor de tweede termijn. Het woord is aan de staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik stel mij voor dat mevrouw Van de Vondervoort als fondsbeheerder een
en ander technisch goed uitlegt.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik twijfel niet. De toezegging van de staatssecretaris is op zichzelf
helder, maar biedt geen oplossing voor de groeigemeenten. De gemeente Vleuten/De
Meern gaat er niet op achteruit en valt niet in de categorie nadeelgemeenten,
maar wordt binnen nu en vijf jaar wel geconfronteerd met een enorme behoefte
aan scholenbouw. Hoe wordt een dergelijke gemeente dan behandeld?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Het lijkt mij goed dat mevrouw Van de Vondervoort die vraag beantwoordt.
Voor een gemeente die niet benadeeld is, kunnen wij in het kader van de overgangssystematiek
natuurlijk geen oplossing bedenken.
 
 Voorzitter! Mevrouw Lambrechts, mevrouw Liemburg en de heer Cornielje
hebben opmerkingen gemaakt over de evaluatie en het monitoren. De formele
evaluatie is voorzien na een periode van drie en vijf jaar. Dat neemt niet
weg dat het belangrijk kan zijn om ook tussentijds een vinger aan de pols
te houden. Wat betreft het monitoren en het kunnen trekken van conclusies
na drie en vijf jaar zal ik de Kamer een voorstel doen toekomen.
 
 Ik moet even een correctie aanbrengen. Ik heb zoëven abusievelijk
gemeld dat Almere er 40 mln. op vooruit zou gaan. Het juiste bedrag is 15
mln. tot 20 mln.
 
 Voorzitter! Het NEI heeft een vervolgonderzoek naar de reserves ten behoeve
van het voortgezet onderwijs gepleegd. Daaruit blijkt dat er ongeveer 600
mln. is gereserveerd. Dat is een zeer forse overreserve. In principe kan 60%
van de geconstateerde achterstand van 400 mln. worden weggewerkt. Er is in
dit verband gevraagd of het achterstallig onderhoud voorkomt bij rijke of
arme scholen. Voorzitter! Daar is geen peil op te trekken. Je zou denken dat
er op scholen met een hoge ouderbijdrage – of een hoge sponsoring, om
met de heer Poppe te spreken – minder sprake is van achterstallig onderhoud.
Dat blijkt echter niet het geval te zijn. Ik ben van mening dat de overreserves
opnieuw in het onderwijs ingezet moeten worden.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 De staatssecretaris schermt met de stelling dat er 600 mln. aan reserves
is. Daarvan zou 200 mln. aangewend moeten worden voor het verrichten van achterstallig
onderhoud.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Het gaat om 60% van 600 mln.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dat is 360 mln.!
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 De cijfers worden steeds hoger. Wij hebben het NEI gevraagd opnieuw onderzoek
ter zake te verrichten. Uit het laatste onderzoek blijkt dat de reserves 600
mln. bedragen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dat heeft u ons geschreven.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dat betrof nog een ander bedrag.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 In stuk 24455, nr. 11, is dit bedrag te lezen. Het doet er even niet toe
waar dat vandaan komt. Waar baseert u op dat 60% van die 600 mln. kan worden
aangewend voor onderhoud? Bij mijn weten zijn deze reserves opgebouwd voor
een veel breder doel dan alleen onderhoud of huisvesting. Ik noem de potentiële
wachtgeldaanspraken en de reserveringen voor tijdelijke vervanging van zieke
leerkrachten. Ik vind het beangstigend dat u zegt dat die reserves aangewend
moeten worden voor het verrichten van achterstallig onderhoud. Ik wijs er
overigens op dat die reserves vaak niet aanwezig zijn op scholen die het geld
juist nodig hebben. Waar haalt u het recht vandaan om dit voorstel te doen?
Kunt u er geen begrip voor opbrengen dat die reserves een veel bredere doelstelling
hebben?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik stel niets voor, maar ik vind iets. Het gaat om reserveringen uit collectieve
middelen. Als er sprake is van achterstallig onderhoud, moet men niet raar
opkijken als de overheid op de forse reserveringen wijst. Daarbij kies ik
voor een voorzichtige benadering. Ik weet dat er een forse reserveringsdrift
is. Ik noem in dit verband het schoolprofielbudget en de scholingsgelden.
Dan kan men vervolgens niet een enorm wensenpakket op tafel leggen. Ik mag
de scholen vragen om de reserveringen eens goed te bekijken. Is het nodig
om al het geld op de bank te zetten? Wellicht kan een deel van de problemen
daarmee opgelost worden. Bij een reserveringsniveau van 600 mln. kan 200 mln.
gebruikt worden voor achterstallig onderhoud.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Het zijn reserves bij het bijzonder onderwijs. Wat gebeurt er met het
achterstallig onderhoud bij het openbaar onderwijs?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik ga ervan uit dat men daar ook verstandig beleid voert. Daar zal men
de noodzakelijke investeringen plegen. Men stuurt rekeningen, zoals u weet.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dat weet ik. Ligt het dan niet voor de hand dat de eerstkomende jaren
het gemeentelijk budget voor openbaar en bijzonder onderwijs wordt aangewend
om het achterstallig onderhoud in het openbaar onderwijs weg te werken?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Voorzitter! Ik vind dit een verkeerde discussie. Iedereen maakt zich terecht
druk over het achterstallig onderhoud. Mijn antwoord daarop is dat men dan
ook even moet kijken naar de reserves, want dat zijn niet twee strikt gescheiden
discussies. Dat vind ik althans, want het gaat om gespaarde collectieve middelen,
die ook mogen worden benut voor de zaken waarvoor zij zijn bedoeld. De redenering
is dan dat 200 mln. kan worden besteed aan het bestrijden van de achterstand
die men heeft opgelopen en dan liefst structureel. Wij hebben immers ook in
het NEI-rapport kunnen lezen dat men liever aan window-dressing doet, dan
dat men bijvoorbeeld een dak laat repareren. Dat kun je doen, maar dat geeft
dan soms wel moeilijkheden. Mijn boodschap is dan dat je de schuldvraag niet
eenzijdig bij de overheid moet leggen – want zo gaat die discussie altijd –
maar dat je ook eens naar de reserves moet kijken.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Het gaat niet om de schuldvraag. Het gaat erom dat een zorgvuldig opgebouwd
reservekapitaal, waar dat dan ook vandaan mag komen uit de rijksvergoeding,
moet worden aangewend voor scholenbouw. Die reserves komen
immers vaak niet voort uit het geld dat beschikbaar is voor onderhoud en gebouwen,
maar bijvoorbeeld uit de middelen voor het personeel. Mijn tweede vraag is
hoe u dat wilt bereiken. Daar hoor ik u niet over; u geeft nu alleen een intentieverklaring
af.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ik begin mijzelf te herhalen. Ik heb de boodschap gegeven dat 200 mln.
van de totale reserve van 600 mln. is te investeren voor de bestrijding van
achterstallig onderhoud. Ik hoop tenminste dat men ook de eigen verantwoordelijkheid
neemt. Men moet niet alleen de discussie voeren over het feit dat er sprake
is van een achterstand van 400 mln. Dan ontstaat er dus ook een lastige discussie
over de manier waarop dat moet worden opgelost. Dat is mijn boodschap.
 
 Dan kom ik toe aan de vraag over de manier waarop ik dat wil bereiken.
Ik hoop dat schoolbesturen hun bestuurlijke verantwoordelijkheden nemen. Hier
is heel duidelijk geregeld hoe schoolbesturen en gemeentebesturen moeten opereren
als het gaat om de binnenkant en de buitenkant en om de vraag wie wat doet.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voor de macroboodschap kun je nog een begin van begrip hebben, want er
zit wel enige logica in die redenering. Hoe zit het dan op microniveau? Het
komt er dan toch op neer dat je een bepaald bedrag van de reserve van schoolbestuur
X moet kunnen inzetten voor het achterstallig onderhoud waarvoor schoolbestuur
Y aansprakelijk is.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Neen. Die discussie heb ik ook gevolgd. Ik dacht toen dat ik daar maar
niet over moest beginnen. Zo ligt het natuurlijk niet. Het bevoegd gezag moet
het achterstallig onderhoud bestrijden, maar de reserves kunnen niet onderling
worden verrekend. Die voorstellen zijn er niet en dat kan dus niet aan de
orde zijn. De verantwoordelijkheden zijn wat dat betreft dus helder.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Zit dat dan verdisconteerd in het percentage van het NEI-rapport van 50?
Dat staat er tenminste in; later is het, dacht ik, 60% geworden. Dat betekent
dat je schoolbesturen die reserves hebben, aanspreekt op hun eigen verantwoordelijkheid.
Dat is natuurlijk een ander verhaal dan het macroverhaal, waarbij je ervan
uitgaat dat er zo veel achterstallig onderhoud is en zo veel reserves. Ik
vind dat je dan knollen met citroenen vergelijkt.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Macro en micro hebben natuurlijk altijd wel enigszins met elkaar te maken.
Het achterstallig onderhoud op macroniveau is natuurlijk een optelsom van
microgegevens. Voor de reserves geldt ook dat de microgegevens uiteindelijk
leiden tot een macrobedrag. Dat neemt natuurlijk niet weg dat men in de praktijk
op eigen microniveau moet bezien wat men moet doen. De macroconstatering is
dat het reservebedrag vrij fors is. Onze redenering is dan dat je in macro-opzicht
gemakkelijk 200 mln. kunt toerekenen aan het inlopen van achterstallig onderhoud.
Het is dan wel mogelijk dat dit op microniveau soms wat scheef uitpakt.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Daar heb ik het juist over en daar heb ik wat zorgen over. De scholen
met achterstallig onderhoud die geen reserve hebben, blijven dan met een probleem
zitten, c.q. de gemeenten waar zij zijn gevestigd krijgen dan een probleem
op hun bordje.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Die constatering is op zichzelf juist. Het is ook verstandig als gemeenten
goede afspraken maken over onderhoud en de manier waarop daarmee moet worden
omgegaan. De gemeenten zitten straks ook in die positie.
 
 Voorzitter! Mevrouw Liemburg heeft gevraagd of het nadeel voor het handhaven
van de leerlingmaatstaf van 75% voor plattelandsgemeenten met veel kleine
basisscholen, niet kan worden opgevangen door aan nevenvestigingen zonder
spreidingsnoodzaak een vaste voet toe te kennen. Het is juist dat het voorlopig
handhaven van die 75% leidt tot een nadeel voor de plattelandsgemeenten. Mevrouw
Van de Vondervoort zal straks aangeven hoe we dat precies zien. Het toekennen
van een vaste voet aan nevenvestigingen vormt hiervoor echter geen compensatie,
omdat dat niet te maken heeft met het huisvestingsbudget maar leidt tot hogere
exploitatievergoedingen voor het schoolbestuur. Deze vergoeding is dus geen
onderdeel van de huisvestingsvergoeding en leidt tot extra uitgaven op de
onderwijsbegroting en niet tot een verschuiving in het kader van het Gemeentefonds.
Als mevrouw Liemburg haar voorstel handhaaft, moet zij zich dus goed realiseren
dat dit leidt tot meer uitgaven op de onderwijsbegroting.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Voorzitter! Om welke orde van grootte gaat het? Kunt u dat becijferen?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dat weten we niet. Dat is niet te becijferen. Er wordt, nu het amendement
er ligt, een poging ondernomen. Ik hoop enige indicatie te kunnen geven in
tweede termijn.
 
 Voorzitter! Mevrouw Liemburg heeft ook gevraagd hoe het onderhoud van
gebouwen gecontroleerd wordt in het voortgezet onderwijs. Er is een afspraak
met de Kamer dat in juni de beleidsnotitie evaluatie BSM er zal komen. Ik
stel me voor dat we aan de hand van de bevindingen die er dan zijn, praten
over de BSM-vergoeding in het kader van het voortgezet onderwijs. Als het
een schoolgebouw betreft dat niet langer in gebruik is van een school, moet
de staat van onderhoud straks worden opgemaakt. Aan de hand daarvan wordt
vastgesteld of de school de wettelijk vastgestelde plicht om het gebouw goed
te onderhouden, is nagekomen. Als dat niet zo is, kan achterstallig onderhoud
met het schoolbestuur worden verrekend.
 
 Zowel onder de oude als onder de nieuwe regeling is en blijft het bevoegd
gezag van de school verantwoordelijk voor een goede onderhoudssituatie van
het gebouw. De gemeente kan evenals OCW nu onderhoudsachterstanden met het
schoolbestuur verrekenen. Dit onderwerp zal bij de evaluatie ook aandacht
moeten krijgen.
 
 Voorzitter! Ik wil ook graag een korte reactie geven op de opmerkingen
over de sluipende onteigening die aan de orde zou zijn bij dit wetsvoorstel.
Hierover zijn opmerkingen gemaakt door VVD, CDA, SGP en RPF. Ook extern zijn
hierover reactie verschenen van prof. De Haan. Er is inderdaad in het voorliggende
wetsvoorstel tot nu toe onvoldoende rekening gehouden met het feit dat schoolbesturen
soms eigen investeringen hebben gedaan in gebouwen. Het is
op zich natuurlijk raar dat je die via het economisch claimrecht zou overdragen
aan de gemeenten. Ik ben van mening dat hier een regeling voor moet worden
getroffen in het kader van het overgangsrecht. Ik dien daartoe graag een nota
van wijziging in. Deze richt zich met name op het overgangsrecht. Als schoolbesturen
zelf hebben geïnvesteerd, gaat het economisch claimrecht van dat deel
niet mee naar de overdracht aan het gemeentebestuur.
 
 Wat gebeurt er dan daarna? De heer Van de Camp heeft hier op dit punt
een amendement ingediend. Als het gaat om nieuwe situaties, zullen de gemeenten
en het schoolbestuur hier afspraken over moeten maken. Ik regel dat dus niet
in het wetsvoorstel. Ik vind wel dat we nu de overgang moeten regelen. Er
moet geen sprake zijn van een zogenaamde onteigening. Op dat punt heeft prof.
De Haan gelijk. Hier is tot nu toe onvoldoende aandacht aan besteed. Ik regel
dat dus bij nota van wijziging.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Voorzitter! Het is verheugend dat dit gebeurt. Betekent dit ook dat er
in de toekomst de ruimte blijft dat schoolbesturen zelf investeren in eigen
huisvesting? En dat het economisch claimrecht ook bij hen blijft liggen?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Die ruimte blijft er wel? Of moet men tot overeenstemming komen met het
gemeentebestuur?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Neen, de investeringen die zijn gedaan tot 1 januari 1997 vallen onder
de nota van wijziging en het eigendom blijft dan bij het bevoegd gezag.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 En in de toekomst?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dan moet men afspraken maken met het gemeentebestuur over de wijze waarop
daarmee wordt omgegaan.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 En als men niet tot overeenstemming komt?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Dan heeft men een conflict en kan men de bestuursrechter erover laten
oordelen. Ik ga ervan uit dat gemeenten het altijd welkom vinden wanneer schoolbesturen
zelf investeren en dat het wel goed komt met die regelingen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dat is niet het geval als daarna moet worden afgerekend. Ik vraag de staatssecretaris
om daar nog even over na te denken. Wij zijn het erover eens dat het prima
is als er na 1 januari 1997 is geïnvesteerd. Maar als het gebouw wordt
afgestoten – dat was de strekking van het amendement van collega Van
der Vlies en mij – dient het schoolbestuur ook een positie te hebben.
Nu komen wij toch een beetje terecht in wat ik oneerbiedig de "bedelvariant"
noem.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Het is duidelijk dat een schoolbestuur, wanneer het in de toekomst voornemens
is om zelf investeringen te plegen in bouw, verstandig genoeg is om daar goede
afspraken over te maken met het gemeentebestuur, ook in het geval van afstoten
van gebouwen in het kader van onderwijsbestemmingen. Iedere geldschieter doet
dat en dus ook een schoolbestuur. Ik heb geen enkel gevoel dat dit niet goed
zou gaan, omdat een gemeente er belang bij heeft dat zoiets gebeurt en een
schoolbestuur er belang bij heeft dat het goed wordt geregeld. En het wordt
dus keurig geregeld.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 De staatssecretaris zegt dat dit bij de aanvang van de extra bouw wordt
vastgelegd, alsmede de wijze waarop het wordt afgerekend.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 Absoluut. Dat wordt privaatrechtelijk geregeld.
 
 Voorzitter! Tot slot kom ik te spreken over de amendementen. Het zal duidelijk
zijn dat ik het amendement op stuk nr. 14 van de heer Stellingwerf en anderen
over de doordecentralisatie ten sterkste ontraad.
 
 Het amendement op stuk nr. 15 van de heer Van der Vlies en anderen gaat
over het uit de operatie halen van de huisvesting van het voortgezet onderwijs.
Ook daarvan zal duidelijk zijn dat ik dit amendement ten sterkste ontraad.
 
 Ik heb zojuist een nota van wijziging ingediend die een andere invulling
geeft aan hetgeen de heer Van de Camp bedoelt te regelen in zijn amendement
op stuk nr. 16. Hij wil niet uitgaan van ƒ 500.000 standaard, maar
van een bedrag per leerling. Ik hoop dat de heer Van de Camp in mijn nota
van wijziging wellicht aanleiding ziet om zijn amendement in te trekken. Dat
hoor ik nog wel in tweede termijn.
 
 Ook ter zake van het onderwerp van het amendement op stuk nr. 19 van de
heer Van de Camp, de onteigening, is een nota van wijziging ingediend. Ik
geef dan ook de voorkeur aan de nota van wijziging.
 
 Met de heer Schutte heb ik een hele discussie gevoerd over het thema dat
aan de orde is in het amendement op stuk nr. 20: het overeenstemmingsgericht
overleg. Ik wacht eerst zijn reactie in tweede termijn af en reageer er dan
uitvoerig op. Hetzelfde geldt voor de rechtsbescherming.
 
 Over het amendement op stuk nr. 22 van mevrouw Lambrechts heb ik het zojuist
gehad. Op zichzelf bestaat daar geen bezwaar tegen en zou het kunnen worden
overgenomen.
 
 Het gewijzigde amendement op stuk nr. 23 van de heer Van der Vlies en
anderen gaat over het vorderingsrecht; dat heb ik zojuist al aan de orde gesteld
en het is bij nota van wijziging op een iets andere manier geregeld.
 
 Het amendement op stuk nr. 24 van de heer Van de Camp en anderen gaat
over de doorbreking van de harmonisatie in het primair en voortgezet onderwijs.
Ook dit amendement wordt ontraden.
 
 Het amendement op stuk nr. 25 van de heer Van de Camp gaat over de saldering
van de reserves die per school, maar niet per bevoegd gezag moeten worden
berekend. Ik begrijp dit amendement niet goed. Het voorstel dat in de wet
wordt gedaan, is namelijk gunstig voor het schoolbestuur. Kennelijk uit angst
dat wij de systematiek van de bekostiging per school doorbreken door de regeling
die in artikel XIX van het wetsvoorstel is opgenomen, wil hij de saldering
van de reserves per school doen berekenen. Dat is ongunstig voor het schoolbestuur.
Als het niet zo is, moet de heer Van de Camp het nog maar eens uitleggen.
Ik vind het vooralsnog niet in het belang van het schoolbestuur. 
 
 Voorzitter! Het amendement op stuk nr. 26 van de heer Cornielje maakt
de relatie tussen de binnenkant en de buitenkant heel ingewikkeld, terwijl
die nu juist zo helder is geregeld. Ik begrijp dus niet wat de heer Cornielje
hiermee precies wil regelen. Volgens mij wordt de verhouding tussen het schoolbestuur
en het gemeentebestuur er alleen maar complexer door.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Voorzitter! De bedoeling was juist om het wetsvoorstel te verduidelijken
en in overeenstemming te brengen met de kruisjeslijst, die op zichzelf wel
goed is. Het idee is ons aangereikt door de VNG. Daarom ben ik de toelichting
op het amendement ook begonnen met "een technische aanpassing" en niet met
"een politieke". Maar als het amendement volgens de staatssecretaris een verslechtering
inhoudt, wil ik er nog wel eens naar kijken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Netelenbos:
 
 De VNG heeft er ook met ons al overleg over gevoerd, en het werd niet
zo goed begrepen, want naar het oordeel van het departement leidt het juist
niet tot verheldering. Maar als de heer Cornielje in tweede termijn kan uitleggen
dat het wel degelijk een verheldering inhoudt, moeten wij er nog eens goed
naar kijken.
 
 Voorzitter! Het amendement op stuk nr. 27 gaat over de weigeringsgrond.
Ik had het gevoel dat een en ander afdoende was geregeld, maar er bestaat
op zichzelf geen bezwaar tegen overname van dit amendement.
 
 Het amendement op stuk nr. 28 strekt er, blijkens de toelichting, toe
dat ten aanzien van onvolledige aanvragen die ook na een verzoek om herstel
onvolledig blijven, automatisch de Algemene wet bestuursrecht van toepassing
is. Ook dit thema heeft de VNG ons voorgehouden. Wij zagen er de noodzaak
niet van in, maar op zichzelf is er ook geen bezwaar tegen.
 
 Het amendement op stuk nr. 29 heeft betrekking op het aanpassen van de
weigeringsgrond. Daar bestaat ook geen bezwaar tegen. Hetzelfde geldt voor
het amendement op stuk nr. 30, dat eveneens over de weigeringsgrond gaat.
 
 Het amendement op stuk nr. 31 heeft betrekking op nevenvestiging zonder
spreidingsnoodzaak, en wel uitsluitend in het voortgezet onderwijs. Ik heb
er zojuist al over gesproken. Ik vind dat aanneming van dit amendement zou
leiden tot calculerend gedrag van schoolbesturen. Wij erkennen dat sommige
nevenvestigingen vanuit de onderwijsoptiek voldoen aan de noodzaak om voorzieningen
goed te spreiden. Maar als een schoolbestuur om hem moverende redenen een
nevenvestiging in stand wil houden zonder spreidingsnoodzaak, vind ik, eerlijk
gezegd, dat men dit binnen de eigen afweging moet houden. Door het amendement
kan men de gevolgen daarvan afwentelen. Ik vind dit dus een lastig amendement
en het lijkt mij te ontraden.
 
 Voorzitter! Hiermee ben ik gekomen aan het einde van mijn inbreng.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 13.22 uur tot 14.15 uur geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-71-4811-4837.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl