Behandeling van het verslag van de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten over haar werkzaamheden in 1993 (23956); verslag van de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten over haar werkzaamheden in 1994 (24147); brief van de minister van Binnenlandse Zaken over de inzage van BVD-dossiers (22036, nr. 6)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 4728-4753

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

23-05-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 79, pagina 4728-4753

23-05-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23956Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24147Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 22036Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Bepalingen inzake de arbeids- en rusttijden (Arbeidstijdenwet) (23646), namelijk de motie-Van Middelkoop c.s. over advies van de Raad van State over de negende nota van wijziging (23646, nr. 59)Pagina 4719-4720
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (bestuursorganisatie van en medezeggenschap in hogescholen) (23944)Pagina 4718-4719
Vragen van het lid Verkerk aan de minister van Verkeer en Waterstaat, over de stormvloedkering in de OosterscheldedamPagina 4717-4718
Stemmingen over zes moties, voorgesteld tijdens het nota-overleg van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over de tweede fase in het voortgezet onderwijs, te weten: de motie-Van de Camp over opneming van wiskunde in het profiel cultuur en maatschappij (23900-VIII, nr. 95); de motie-Van de Camp over de opneming van economie in de profielen natuur en gezondheid en natuur en techniek (23900-VIII, nr. 96) en vier andere motiesPagina 4723-4724
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 23 mei 1995)Pagina 4709-4711
Vragen Schutte over de implicaties van de referenda in Amsterdam voor het rijksbeleid ten aanzien van bestuurlijke vernieuwingPagina 4711-4717
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg over de aanschaf van bewapende gevechtshelikoptersPagina 4724-4728
Behandeling van het verslag van de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten over haar werkzaamheden in 1993 (23956); verslag van de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten over haar werkzaamheden in 1994 (24147); brief van de minister van Binnenlandse Zaken over de inzage van BVD-dossiers (22036, nr. 6)Pagina 4728-4753
Stemming over een motie, ingediend in het debat over het CO2-beleid, namelijk de motie-M.B. Vos over de CO2-reductiedoelstelling (24161, nr. 1)Pagina 4719-4719
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Bepalingen met betrekking tot de educatie en het beroepsonderwijs (Wet educatie en beroepsonderwijs) (23778), en over: de motie-Van Gelder/Van Vliet over de categorie jongeren die vrijwel zeker het eindniveau van assistentenopleidingen niet zal halen (23778, nr. 41); de motie-Cornielje c.s. over een gefaseerd te realiseren infrastructuur voor educatie en beroepsonderwijs (23778, nr. 42); de motie-Cornielje over de arbeidsmarktgerichte leerweg (23778, nr. 43) en twee andere motiesPagina 4720-4723
Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 23 mei 1995)Pagina 4753-4754
79ste vergadering; 23 mei 1995Pagina 4709-4709

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 129 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van:
 
 het verslag van de
commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten over haar werkzaamheden
in 1993 (23956);
 
 
 het verslag van de commissie voor
de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten over haar werkzaamheden in 1994 (24147);
 
 
 de brief van de minister van Binnenlandse Zaken
over de inzage van BVD-dossiers (22036, nr. 6).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Allereerst wil ik de commissie voor de Inlichtingen-
en veiligheidsdiensten bedanken voor het feit dat wij reeds voor het zomerreces
het verslag van de werkzaamheden van de commissie in 1994 hebben ontvangen.
Sinds de zomer van het vorig jaar kent de commissie een bijna geheel nieuwe
samenstelling. Ik wil dan ook graag de nieuwe voorzitter, de heer Wallage,
welkom heten. Ik ben blij dat hij er is.
 
 Vers bloed werkt goed. Het heeft in het verleden wel eens aanmerkelijk
langer geduurd voordat de Kamer het verslag van de werkzaamheden over het
voorbije jaar kon bespreken. De minister herinnert zich vast nog wel uit zijn
vroegere leven hoezeer wij daar gezamenlijk over hebben geklaagd.
 
 Ook wil ik vanaf deze plaats de heer Docters van Leeuwen bedanken. Als
hoofd van de BVD heeft hij de afgelopen jaren een voor de veiligheidsdienst
ongekende openheid gezocht, waardoor debatten over de BVD en haar werkwijze
substantiëler van karakter konden worden.
 
 Ik zal dit keer een aantal opmerkingen maken die gaan over 1. de parlementaire
controle, 2. de verhouding tot de parlementaire enquête en 3. het op
de hoogte stellen van mensen naar wie een veiligheidsonderzoek wordt afgesloten,
de schorsing en de vernietiging van de BVD-dossiers en een enkel specifiek
punt uit het jaarverslag van de BVD over 1993 en 1994.
 
 Allereerst de parlementaire controle. Artikel 68 van de Grondwet geeft
aan elk individueel kamerlid het recht aan de ministers en staatssecretarissen
vragen te stellen. Zij zijn verplicht die te beantwoorden, tenzij dat tegen
het belang van de Staat indruist. D66 vindt dat je in een volwassen democratie
mag verwachten dat zoveel mogelijk in het openbaar besproken wordt. Wanneer
een kamerlid vragen stelt die te maken hebben met de operationele werkzaamheden
van de BVD, zullen de antwoorden vertrouwelijk moeten kunnen worden gegeven.
Wat geheim is, moet geheim blijven.
 
 In het werk van de BVD zal er dus altijd een spanningsveld bestaan tussen
enerzijds het werk in beslotenheid en anderzijds de noodzaak van politieke
controle. Die politieke controle is extra belangrijk waar
het BVD-werk zich aan het oog van het publiek onttrekt. Deze controle is een
essentieel recht van deze Kamer.
 
 De fractie van D66 vindt dat het tijd geworden is om te sleutelen aan
de samenstelling van de commissie. Deze commissie bestaat uit de fractievoorzitters
van de vier grote partijen. Haar is de controle op de niet openbare werkzaamheden
van de BVD door de Kamer opgedragen. Het is een vaste commissie, zoals wij
er in dit huis zoveel hebben. Het enige verschil is dat ze in beslotenheid
vergadert.
 
 Met alle respect voor de vier fractievoorzitters, ziet D66 niet in wat
de objectieve rechtvaardigingsgrond is om alleen de fractievoorzitters van
de vier grote partijen tot die commissie toe te laten. Het is de Kamer die
haar eigen controle op het vlak van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
organiseert. Ooit schreef Anne Vondeling een boekje "Tweede Kamer, lam of
leeuw"; de Kamer is zo machtig als zij zichzelf maakt. Het Reglement van orde
bepaalt in artikel 22 slechts dat deze commissie er is. Over de aantallen
leden en plaatsvervangende leden wordt niets vermeld. De Kamer heeft het geheel
in eigen hand hoe zij haar controlerende taak vormgeeft.
 
 D66 vindt dat de commissie op het personele vlak kan worden uitgebreid.
Ook in de voorgaande kabinetsperiode hebben wij daarvoor een lans gebroken.
Een dergelijke verbreding kan naar ons oordeel de kwaliteit van de democratische
controle verhogen. De commissie moet ook weer niet tè groot worden,
maar zo'n zes tot acht leden moet toch mogelijk zijn. In de jaren vijftig
en zestig bestond deze commissie uit meer leden, terwijl de Kamer slechts
100 leden telde. Wat D66 betreft behoeven er ook niet per definitie fractievoorzitters
in te zitten. Tevens lijkt ons een vast aantal plaatsvervangende leden een
goede zaak.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 U wilt de commissie uitbreiden en stelt, dat daardoor de controle beter
zal zijn gewaarborgd. Is het niet beter wanneer deze commissie een openbaar
karakter heeft en slechts in beslotenheid vergadert wanneer dat nodig is?
Dat gebeurt in alle commissies. Ik denk dat de controle beter verloopt wanneer
het om openbare vergaderingen gaat, waarbij ook de media en de burgers kennis
kunnen nemen van wat er gebeurt. Anders blijft alles geheimzinnig. Natuurlijk
is er altijd de mogelijkheid van beslotenheid, bijvoorbeeld als het over mensen
gaat.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Een probleem is dat het hierbij gaat om de operationele werkzaamheden
van de BVD die uiteraard in het geheim plaatsvinden. Als je dat op straat
gooit, kun je met die werkzaamheden wel ophouden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Maar er zijn heel veel zaken die niet in beslotenheid behoeven te worden
besproken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Ik vind dat alle zaken die niet in beslotenheid besproken behoeven te
worden, in dit huis besproken moeten worden. Echter, er zijn zaken die te
maken hebben met een beperkt aantal operationele werkzaamheden van de BVD
en die helaas niet in openbaarheid besproken kunnen worden. Ik vind dat bij
die discussies wat meer mensen uit deze Kamer aanwezig moeten zijn om het
draagvlak in de Kamer te verbreden en daarmee ook de controle te verbeteren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Ook die uitgebreide commissie zou openbaar kunnen zijn en ze zou, voor
zover nodig, in beslotenheid kunnen vergaderen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Nogmaals, als zaken in de openbaarheid kunnen worden besproken, moet het
in deze Kamer gebeuren. Als u voor openbaarheid van deze commissie pleit,
met de mogelijkheid om in beslotenheid te vergaderen, moet ik u zeggen dat
het zo niet werkt. Dan blijkt de commissie toch altijd in beslotenheid te
vergaderen. Dan is zij alleen in naam openbaar. De commissie dient haar taak
te beperken tot de zaken waarover echt niet in het openbaar kan worden gesproken
omdat het gaat om operationele werkzaamheden van de BVD.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Wat is er mis aan openbaarheid als de commissie spreekt over het voorkomen
van vernietiging van dossiers of het inzien van dossiers?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Daar kom ik nog op terug, maar ik vind dat wij daarover hier, in de Kamer,
moeten spreken. Daar kunnen wij een hartig woordje over wisselen.
 
 
 
 
 
 De heer Korthals (VVD):
 
 Voorzitter! Ik onderschrijf de mening van mevrouw Scheltema dat dit soort
werkzaamheden in de aard vertrouwelijk of in geheimhouding moeten gebeuren.
Echter, haar motivatie voor uitbreiding van de commissie is dat er dan een
breder draagvlak ontstaat. In alle eerlijkheid: of je nu zes of vier leden
hebt, dat maakt niet zoveel uit. Dan zou men erop moeten aandringen dat de
fractievoorzitters hun verhalen aan de fracties zouden doorgeven. Is mevrouw
Scheltema daarvan een voorstander of niet? In mijn fractie gebeurt het niet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 In mijn fractie ook niet. Als er sprake is van geheimhouding kàn
dat ook niet. Als je zo'n commissie verbreedt en meer partijen toelaat, betekent
dit dat de nieuwe leden onder dezelfde voorwaarde van geheimhouding worden
toegelaten.
 
 
 
 
 
 De heer Korthals (VVD):
 
 Nu gaat u toch echt de verkeerde kant op, u wilt bijvoorbeeld ook alle
fractievoorzitters in de Kamer in de commissie zitting laten nemen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Nee, dat heb ik niet gezegd, ik vind dat de commissie moet worden verbreed.
De Kamer kan zelf bepalen wie er lid van kunnen worden en wie niet. En degenen
die er deel van kunnen uitmaken, zijn gehouden tot geheimhouding. Ik vind
dat een uitermate belangrijke voorwaarde, omdat de commissie anders niet kan
werken. Nu gaat het om enige verbreding van het draagvlak.
 
 Voorzitter! Tot nu toe blijkt de commissie meestal op verzoek van de minister
bijeen te komen. In 1994 heeft zij zeven keer vergaderd, vijf keer op verzoek.
Zou de commissie in de toekomst zelf onderzoek willen initiëren, deskundigen
willen raadplegen, eventueel onder ede getuigen willen horen, dossiers willen
inzien, kortom, zich extra werk op de hals willen halen om beter te kunnen
controleren, dan kan mijn fractie zich voorstellen dat de commissie een keer
externe deskundigen inschakelt; geen permanente commissie,
maar een commissie op projectbasis, een tijdelijke subcommissie, werkend in
opdracht van de vaste commissie en ook aan haar verantwoording verschuldigd.
Zo blijft het heft in handen van de politiek, terwijl de deskundigheid zo
nodig wordt aangevuld.
 
 Voorzitter! Over het verbeteren van de parlementaire controle is al jarenlang
gestecheld. Het lijkt mij goed om aan het begin van deze kabinetsperiode een
knoop door te hakken. En hoewel het enigszins ongebruikelijk is, zou ik mede
namens mijn collega Van Oven graag al in eerste termijn een motie indienen,
omdat ze met name tot de voorzitter van de vaste commissie gericht is. Wij
vragen in de motie om een onderzoek en wij zouden graag zien dat de voorzitter
van de vaste commissie die vraag bij zijn antwoord betrok. Ik verzoek dus
om toestemming om nu al deze motie in te dienen, voorzitter.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mevrouw Scheltema heeft een gemotiveerd verzoek gedaan om nu reeds een
motie te mogen indienen. Naar mij blijkt, stemt de Kamer hiermee in.
 
 
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat artikel 22 van het Reglement van orde bepaalt dat er
een commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten is;
 
 constaterende, dat de huidige commissie slechts bestaat uit de fractievoorzitters
van de vier grote partijen zonder plaatsvervangende leden;
 
 overwegende, dat het gewenst is dat deze commissie breder dan thans wordt
samengesteld en een vast aantal plaatsvervangende leden krijgt;
 
 overwegende, dat het gewenst is dat de commissie voor bijzondere projecten
een commissie van onderzoek kan instellen die haar werkzaamheden verricht
in opdracht en onder verantwoordelijkheid van de commissie;
 
 spreekt de wenselijkheid uit dat de commissie voor de Inlichtingen- en
Veiligheidsdiensten onderzoekt of een verbreding van de commissie in bovenstaande
zin vorm kan krijgen,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Scheltema-de Nie en Van Oven.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 2 (23956 en24147 ).
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Mateman (CDA):
 
 Voorzitter! Ik zou mevrouw Scheltema willen vragen of deze motie gericht
is op een studie of dat zij de Kamer wil laten uitspreken dat er in deze zin
gehandeld moet worden. Verder is er in de motie sprake van dat de huidige
commissie "slechts" bestaat uit de fractievoorzitters van de vier grote partijen,
die plaatsvervangers zouden moeten krijgen. Houdt dit in dat zij vindt dat
de fractievoorzitters het parlement onvoldoende vertegenwoordigen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Om met dat laatste te beginnen, ik heb al gezegd dat ik met deze motie
absoluut niets afdoe aan het goede werk dat de vier fractievoorzitters doen.
Ik vind alleen dat er alle reden is om verbreding van de commissie na te streven.
Bovendien vind ik dat het aan de fracties moet zijn, wie zij daarvoor aanwijzen.
Het moet ook wel eens iemand anders dan de fractievoorzitter kunnen zijn.
En ten slotte lijkt het mij goed, een beperkt aantal plaatsvervangende leden
aan te wijzen. Er wordt in de motie dus heel concreet gevraagd om een onderzoek
naar iets wat collega Van Oven en mij als wenselijk voorkomt.
 
 
 
 
 
 De heer Mateman (CDA):
 
 Dat begrijp ik. U vraagt weliswaar om onderzoek naar die wenselijkheid,
maar u vindt dat het eigenlijk moet. Dit is toch het verhaal?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Ongeveer. Het geeft natuurlijk ruimte. De kern is verbreding. Daarbij
komt de mogelijkheid van een wat meer actieve taakvervulling via een aparte
projectcommissie die aan de commissie adviseert.
 
 
 
 
 
 De heer Mateman (CDA):
 
 Ik zal er straks ook iets over zeggen, maar als je uitspreekt dat er meer
plaatsvervangende of andere leden moeten komen, moet je toch van mening zijn
dat degenen die jou op het ogenblik in de commissie vertegenwoordigen, te
kort schieten in het uitoefenen van controle. Ik zeg het heel concreet, zonder
aan partijpolitiek te willen doen. Dit geldt namelijk ook voor mijn fractie.
Ik neem aan dat u meent dat de heer Wolffensperger zijn taak in die commissie
optimaal vervult? U mag mij die vraag ook stellen over de heer Heerma. Mijn
antwoord is dan: ja. Om deze reden wilt u toch niet dat het aantal leden uitgebreid
wordt?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Precies.
 
 
 
 
 
 De heer Mateman (CDA):
 
 Maar waarom dan wel?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Ik ben blij dat u de vraag zo formuleert. De reden is absoluut niet dat
de zittende leden, overigens pas sinds kort, het slecht doen. Ook in dat opzicht
heb ik geen reden tot klagen over de vorige commissie. Maar lang niet alle
partijen zijn daarin vertegenwoordigd. Hiermee wil ik ook niet zeggen dat
alle partijen vertegenwoordigd moeten zijn. Maar het gaat erom de democratische
controle in dit huis wat te verbreden. Dit is dus de dieperliggende achtergrond.
 
 Voorzitter! Nog een enkele opmerking over de verslagen. Zo is het mij
opgevallen dat ook het verslag over de werkzaamheden over 1993 door de heer
Wallage ondertekend is. Als ik het wel heb, maakte hij in 1993 nog deel uit
van de regering; hij was toen geen kamerlid. Heeft de vorige commissie onder
leiding van de heer Brinkman aan de huidige commissie verslag uitgebracht?
Heeft de huidige commissie daarop het verslag vastgesteld? Het was overigens
zuiverder geweest als de vorige commissie haar werk had afgemaakt. Deze commissie
had dan met een schone lei kunnen beginnen. Ik heb dus graag dat hierover
wat meer duidelijkheid komt.
 
 Zoals altijd blijven ook de verslagen over 1993 en 1994 nogal vaag en
cryptisch. Het is lastig om op grond van dit soort verslagen te beoordelen
of de commissie goed gewerkt heeft. Ik licht er een enkel aspect uit.
 
 Het is opvallend dat de commissie in januari 1994 gesproken heeft met
 de ministers van Binnenlandse Zaken en van Justitie over de
opheffing van het Interregionaal rechercheteam. Vinden de voorzitter van de
commissie en de minister het wel juist dat die ministers de commissie hiervoor
ingeschakeld hebben? Het is namelijk een commissie voor de Inlichtingen- en
veiligheidsdiensten. Een discussie over politiezaken hoort dan ook thuis in
de vaste commissie voor Justitie. D66 is van oordeel dat de BVD zich niet
bezig mag houden met de opsporing van strafbare feiten. Dit blijkt ook uit
artikel 20 van de wet. Daar zijn de politie en de CRI voor; de BVD moet zich
ingevolge artikel 8 van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
richten op de instandhouding van vitale terreinen van democratische rechtsorde
en staatsveiligheid.
 
 Oud-minister Van Thijn heeft op 17 februari 1994 in de Kamer over dit
IRT-gesprek verklaard: beide ministers en de commissie, gehoord de informatie,
waren zeer snel van mening dat er op dat terrein onder de huidige omstandigheden
geen verdere bemoeienis voor de commissie was weggelegd. Dat was zeer terecht.
Dit moet ook een maatstaf voor de toekomst zijn.
 
 Nog een voorbeeld naar aanleiding waarvan je je kunt afvragen of deze
commissie wel het juiste forum was. Ik doel op de kwestie-Van Damme, toen
de doodstraf nog niet voltrokken was. Ik lees in het verslag dat de minister
kort daarna met de fractievoorzitters gesproken heeft. Dat lijkt D66 de juiste
weg: verbreding van de groep bij besloten overleg. Het overleg moest besloten
zijn, gezien de gevoeligheid van het onderwerp.
 
 Het laatste voorbeeld. De minister van Defensie geeft in november 1994
een uiteenzetting over de rol van de Koninklijke marine bij de drugsbestrijding
in de Caribische Zee. Wat heeft de BVD hiermee van doen? Of ging het om een
uiteenzetting van de activiteiten van de militaire inlichtingendiensten? Wil
de voorzitter van de commissie er in het vervolg op toezien dat de commissie
alleen maar met ministers praat over zaken die de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
direct aangaan en die vertrouwelijk besproken moeten worden? Graag verneem
ik een reactie hierop.
 
 Voorzitter! Over de criminele infiltratie in politieke partijen spreek
ik niet meer. Dat heeft de actualiteit hier al gehad.
 
 De Raad van State heeft in 1994 twee baanbrekende uitspraken gedaan en
wel in de zaken Van Baggum en Valkenier. Uitvoerig worden zij door de minister
van Binnenlandse Zaken in zijn brief van 18 april 1985 becommentarieerd. De
kernvraag is volgens D66 of iemand het recht heeft in de eerste plaats om
te weten dat er naar hem door de BVD een veiligheidsonderzoek is ingesteld,
in de tweede plaats of hij recht heeft op inzage in de geregistreerde gegevens
daaromtrent en in de derde plaats of hij, als hem dat geweigerd wordt, tegen
die beslissing in het geweer kan komen. D66 is het eens met het Europese Hof
voor de rechten van de mens, dat bepaalde activiteiten van de BVD een inmenging
in iemands persoonlijke levenssfeer kunnen zijn. Die inbreuk – soms
noodzakelijk – moet gerechtvaardigd zijn door een wettelijke regeling,
toegankelijk voor betrokkenen, die ook een adequate indicatie moet geven van
de omstandigheden en de voorwaarden waaronder inlichtingen- en veiligheidsdiensten
bevoegd zijn over te gaan tot die inmenging in de persoonlijke levenssfeer.
 
 Wat D66 bijzonder aanspreekt, is dat er adequate en effectieve garanties
tegen misbruik moeten bestaan volgens het Europese Hof. In dit licht bezien,
voelt D66 wel wat voor een milde vorm van het Duitse notificatiesysteem: in
sommige gevallen kan de overheid iemand laten weten, dat hij door de BVD is
onderzocht geweest, wanneer de doeleinden die oorspronkelijk tot het onderzoek
leidden niet meer in gevaar komen. Het voorstel betreffende het inzagerecht,
zoals de regering dat in grote lijnen neerzet in de brief – na een vaste
periode in principe inzagerecht – lijkt D66 een begaanbare weg. Nu reeds
vermeld ik, dat die vaste periode in onze optiek zo kort mogelijk moet zijn.
Mensen moeten het recht hebben te weten wat er over hen is onderzocht en geregistreerd.
 
 D66 is het eens met het kabinet, dat de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
moet worden aangepast in de zin zoals in de brief is aangegeven. Alleen wat
betreft de toetsing van de weigering om inzage te geven, denkt D66 meer in
de richting van een toetsing door een onafhankelijke rechter dan aan een toetsing
door de ombudsman of een parlementaire commissie dan wel een inspectie onder
verantwoordelijkheid van de minister. Wij missen op dit moment nog de motivatie
waarom dat niet zou kunnen. Ons definitief oordeel schorten wij echter op,
totdat de regering concrete voorstellen heeft ingediend.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Voorzitter! Betekent dat volgens mevrouw Scheltema ook, dat de rechter
aan een veiligheidsonderzoek zou moeten worden onderworpen, voorafgaand aan
zijn benoeming?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Ik vind dat een discussie waard! Het is natuurlijk een gevoelige materie,
waar ik zelf ook nog niet geheel uit ben. Ik zou mijn vraag graag beantwoord
willen zien door de minister. Als iemand in zijn persoonlijke levenssfeer
wordt getroffen, zien wij overal de toetsing door de rechter. Hierbij wordt
daarvan afstand genomen. Ik zou de motivatie graag willen horen. Als de rechter
inderdaad bevoegd zou worden geacht, zou een veiligheidsonderzoek daar toch
waarschijnlijk wel bijhoren.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Als u zegt dat die rechter onderzocht moet worden, impliceert dit dat
er sprake moet zijn van een gespecialiseerde rechtsgang.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Daar kun je aan denken. Het is nog een open discussie. De voorstellen
liggen er nog niet. Ik heb op dit moment om de motivatie gevraagd waarom nu
niet wordt overgegaan tot een rechterlijke toetsing. In de latere fase wil
ik graag met de heer Van Oven van gedachten wisselen over de vraag of het
een bijzondere dan wel een algemene rechter moet zijn en hoe zich dat verdraagt
met de veiligheidsonderzoeken.
 
 Voorzitter! Op hetzelfde terrein maar toch geheel anders ligt de schoning
en de vernietiging van de BVD-dossiers en de vernietigingslijst waar al jaren
over gesproken wordt. Het verbaast mij toch echt dat in dat hele dossier op
dit moment niets nieuws is te melden. Ik heb er niets van teruggevonden, maar
hoe staat het daar nu mee? Al jaren spreken wij erover en op 1 januari 1995
zou die vernietigingslijst er zijn. Graag nadere duidelijkheid. 
 
 Mijnheer de voorzitter! De parlementaire enquêtecommissie houdt
zich bezig met een onderzoek, onder meer naar de opsporingsmethodes die gehanteerd
worden door politie en justitie. Maar ook de BVD komt daarbij om de hoek kijken.
Ook aan de controlemogelijkheden zal waarschijnlijk aandacht worden geschonken.
De uitslag van de parlementaire enquête kan nog wel eens van invloed
zijn op de werkzaamheden van de BVD. Ik zeg dit mede in het licht van de uitspraak
van de Raad van State in de zaken waar ik het zoëven over had. Volgens
de Afdeling rechtspraak voldoet de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
niet aan de eisen uit het Verdrag van Rome, omdat in artikel 8 niet is geregeld
onder welke omstandigheden het verzamelen van inlichtingen over personen en
organisaties is toegestaan, noch wordt vermeld welke middelen daarbij mogen
worden gebruikt. Mijn vraag aan de minister is of hij bereid is in het wetsvoorstel
tot herziening van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten de bevindingen
van de parlementaire enquêtecommissie te betrekken.
 
 Een ander punt dat ik in dit kader wil aanstippen, is de strafbaarstelling
van voorbereidingshandelingen, verwoord in artikel 46 van het Wetboek van
Strafrecht. In die situaties behoeft nog geen sprake te zijn van een redelijk
vermoeden van schuld aan het plegen van een strafbaar feit. Dat artikel introduceert
als het ware de pro-actieve fase in het wetboek. Die pro-actieve fase is nu
juist het werkterrein van de BVD.
 
 Artikel 46 is in 1994 in werking getreden. In het verslag van de vaste
commissie lees ik echter niets over de invloed die dit op de werkzaamheden
van werkzaamheden van de BVD heeft gehad. Kunnen de voorzitter van de vaste
commissie en de minister daar iets meer over zeggen? Noopt dit de BVD bijvoorbeeld
tot een hechtere samenwerking met de regionale inlichtingendiensten van de
politie?
 
 In het jaarverslag 1994 van de BVD schrijft de minister dat de klankbordgroep
niet bij elkaar is geweest wegens het grote aantal afzeggingen. In voorgaande
jaren: "vond een aantal vruchtbare en geanimeerde bijeenkomsten plaats, waarbij
de indruk bestond dat niet alle discussies in gelijke mate toegankelijk waren
voor de diverse deelnemers". Aldus de minister in het jaarverslag. Een prachtige
zin. Maar staat hier niet gewoon dat er flink gelachen is, en dat een aantal
deelnemers niet snapten waar het gesprek over ging? Over de resultaten van
deze vruchtbare besprekingen lezen we niets. In de loop van 1995 zal over
een andere opzet van de klankbordgroep worden beslist. Is de minister niet
met D66 van mening dat de beste klankbordgroep die je kunt bedenken de Tweede
Kamer is? Die is bovendien ook democratisch gelegitimeerd. In ieder geval
verzoek ik de minister voortaan met de Tweede Kamer te spreken over algemene
veiligheidsthema's en taakoriëntatie van de BVD. Graag een reactie op
dit punt.
 
 Dan de jaarverslagen van de BVD. Einstein zei in zijn boek "What I believe"
van 1930: "The most beautiful thing we can experience is the mysterious."
(Het mooiste wat we kunnen ervaren is het mysterie). Misschien is dat ook
wel zo bij deze jaarverslagen. In soms krasse bewoordingen staat er op versluierde
wijze dat er heel wat aan de hand is in ons land. Het liefst zou ik het naadje
van de kous willen weten en elk geheim willen ontrafelen. Om wille van de
tijd en in de verwachting dat in deze vergaderzaal niet uit de doeken zal
worden gedaan wat versluierd in de jaarverslagen staat, beperk ik me tot enkele
aspecten uit de verslagen.
 
 Allereerst de zaak-Wilman. Is er nog iets gewijzigd sinds de brief van
juli 1994? Heeft er nog een gesprek plaatsgevonden?
 
 Er wordt veel aandacht gegeven aan het gevaar van extreem rechts en de
grondrechtsaantastingen uit deze hoek. Stel dat CP'86 zal worden ontbonden –
waar D66 een voorstander van is – bestaat dan niet het gevaar dat de
BVD moeilijker informatie over de aanhangers zal kunnen verkrijgen, bijvoorbeeld
omdat wordt ondergedoken in andere obscure groepjes?
 
 De PKK dan wel organisaties van de PKK zijn in Duitsland en Frankrijk
verboden. In het verslag staat te lezen dat als gevolg van deze verboden met
name in Duitsland regelmatig botsingen plaatsvonden tussen demonstrerende
PKK'ers en de politie. Kan dat oorzakelijk verband nader toegelicht worden?
 
 Enkele maanden geleden heeft mijn collega Dittrich schriftelijke kamervragen
gesteld over de rol van de Iraanse ambassade bij het intimideren van lraanse
asielzoekers in Nederland. Ik ben geschrokken van de passages in het jaarverslag,
waar staat te lezen: "Uit de resultaten van het BVD-onderzoek blijkt dat het
optreden van lraanse inlichtingendiensten gericht is op zowel intimidatie
van tegenstanders als op pogingen vluchtelingen in te schakelen voor het inwinnen
van informatie in eigen kring." Voorzitter! Ik vind het alarmerend. De verwachting
is zelfs dat dit soort activiteiten zal toenemen. Wat doen we hieraan? Zijn
er diplomatieke stappen ondernomen en, zo ja, welke? Wij moeten de asielzoekers
die hier in procedure zitten, goed beschermen.
 
 D66 maakt zich ook zorgen over de verwachting dat een toenemend aantal
radicale islamieten zijn toevlucht in Nederland zal zoeken. "Daarmee dreigen
ook hier groeperingen te ontstaan die in potentie bereid en in staat zijn
gewelddaden te plegen, als dit volgens de leden de islamitische zaak kan dienen",
aldus het jaarverslag. Graag ook hierover wat meer duidelijkheid.
 
 D66 is blij met de aandacht die de BVD geeft aan het voorkomen van de
proliferatie van massavernietigingswapens en conventionele wapenhandel. Het
is een dreiging waarover wij ons grote zorgen maken.
 
 Voorzitter! De zaak van de ontvoerde Russische wodkahandelaar Boris staat
me nog helder voor de geest. Er kan niet alert genoeg gereageerd worden op
aanwijzingen, dat de Russische maffia steeds actiever in Nederland aan het
worden is.
 
 In Israël – om een ander voorbeeld te noemen – schijnt
na de grote immigratie van Russen in Israël de prostitutie grotendeels
in handen van de Russische maffia te zijn.
 
 Tot slot maak ik melding van de verwachting dat op middellange termijn
in bepaalde wijken van onze grote steden een rechtsvacuüm kan ontstaan.
De vrees voor een groeiende tweedeling neemt toe. Ik hoop dat de regering
met het grote-stedenbeleid de door de BVD gesignaleerde tendens zal weten
om te buigen. Een maatschappij in ontbinding, zoals de Koningin in haar 5
mei-rede aangaf, is in niemands belang.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Voorzitter! We bespreken vandaag de verslaglegging over twee jaar BVD-activiteiten,
de verslagen van de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten
en de nota van de minister over de gevolgen van de rechtspraak van het Europese
Hof en de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State voor de artikelen
van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
 
 Ik wil beginnen met enkele opmerkingen over het toezicht en de controle
op de BVD. Wij bespreken hier de jaarverslagen van de BVD en de verslaglegging
van de besloten vergadering van de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Van een optimale parlementaire of rechterlijke controle van de BVD is daarmee
echter nog geen sprake. De woordvoerder van de fractie van de VVD heeft dit
in februari 1994 bij de bespreking van het jaarverslag over 1992 in soortgelijke
bewoordingen naar voren gebracht. Hij heeft toen een commissie van toezicht
voor de BVD bepleit. Hij heeft er verder op gewezen, dat wij niets hebben
aan gremia als de klankbordgroep. Gelet op het feit dat er sindsdien in de
controle op de BVD geen wijziging is gekomen, wil ik graag weten hoe de minister
denkt over de gebrekkige democratische controle op de BVD.
 
 Nog ernstiger is het volstrekt ontbreken van inzicht in de werkzaamheden
van de MID. In beide BVD-jaarverslagen wordt wel gesproken over een samenwerkingsregeling,
maar wat de MID nu eigenlijk doet blijft geheel in het vage. Van de MID verschijnen
geen jaarverslagen en over de werkwijze van die dienst en haar prioriteiten
weten wij zo goed als niets. Kan de minister een tipje van de sluier oplichten?
 
 Kan de minister mij zeggen of het waar is dat er nog steeds geen hoofd
van de BVD is benoemd? Is het ook waar dat de heer Docters van Leeuwen als
een soort hoofd op afstand functioneert? Dat heb ik althans in de wandelgangen
gehoord. Zou zoiets niet een vermenging van functies betekenen?
 
 Ik heb waardering voor het feit, dat het verslag over 1994 ons zo snel
na afsluiting van het verslagjaar heeft bereikt. Daardoor kunnen wij bij de
bespreking van dit verslag de actualiteit volop betrekken. Dat geldt uiteraard
veel minder voor het verslag over 1993. Dat verslagjaar ligt al weer bijna
anderhalf jaar achter ons. Naar wij mogen hopen wordt met de verslaglegging
over het afgelopen jaar op dit punt een nieuwe trend gezet en kunnen wij in
de toekomst telkens kort na afloop van een verslagjaar de rapportage van de
BVD bespreken.
 
 Het aardige van de bespreking van twee jaarverslagen op hetzelfde moment
is overigens wel dat je eerder geneigd bent tot het maken van vergelijkingen.
Waardoor hadden gebeurtenissen in 1993 in 1994 kennelijk geen prioriteit meer?
Het valt mij bijvoorbeeld op, dat in 1993 een aantal organisaties die als
extreem links werden beschouwd, zoals de NCPN, in 1994 geen aandacht meer
krijgen. Mag ik daaruit afleiden, dat de BVD in haar 50ste levensjaar eindelijk
de conclusie heeft getrokken, dat het communisme niet langer staatsgevaarlijk
is? Als dat zo is, is maar weer eens bewezen dat de wijsheid met de jaren
komt.
 
 Een opmerking die voor beide jaarverslagen geldt betreft de afbakening
van de BVD-activiteiten inzake justitiële opsporing.
 
 
 
 
 
 De heer Korthals (VVD):
 
 Voorzitter! Mevrouw Varma sprak over het communisme en zei dat de wijsheid
met de jaren komt. Wat bedoelt zij daarmee?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 In 1993 werd nog gelet op extreem-linkse organisaties en ik vraag mij
af of je de NCPN als een extreem-linkse organisatie moet zien. In 1994 kreeg
de NCPN geen aandacht meer en ik vroeg mij of het onderzoek naar die organisatie
was afgerond. Op de NCPN en de CPN is heel lang gelet, maar daarbij is nooit
gebleken dat het staatsgevaarlijke organisaties waren. Toch bleef men die
organisaties onderzoeken, want in 1993 komt in het verslag de NCPN nog voor.
Dat is een kleine organisatie. In de stadsdeelraden in Amsterdam maar ook
elders hebben zij zetels, maar ik heb nog nooit meegemaakt dat de leden van
die organisatie zich bezighouden met staatsgevaarlijke of extreem-linkse activiteiten.
Nu is de BVD met het onderzoeken van die organisaties gestopt. Dan denk ik:
na 50 jaar is men blijkbaar iets wijzer geworden.
 
 
 
 
 
 De heer Korthals (VVD):
 
 Het kan ook zijn dat u bedoelde te zeggen dat na 50 jaar het communisme
er anders uitziet. Direct na de Tweede Wereldoorlog was de communistische
partij aanzienlijk groter, feller en agressiever dan zij de laatste jaren
is geweest.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik ben nog maar 25 jaar in Nederland en de communistische
partij van direct na de oorlog heb ik natuurlijk niet meegemaakt, maar ik
vraag mij af of zij agressief was. Ik ken de geschiedenis van de CPN, maar
van enige agressiviteit is mij niets gebleken. Ja, de leden van die partij
voelden wel erg veel voor actie, maar dat deed ik ook, en nog steeds. Als
men voor actie voelt, wil dat echter nog niet zeggen dat men agressief is,
in ieder geval niet tegenover de Staat. Als je actie voert tegen een onrechtvaardige
verdeling in de maatschappij, vind ik dat zeer rechtvaardig.
 
 
 
 
 
 De heer Mateman (CDA):
 
 U zei dat men met het onderzoeken van die organisaties is opgehouden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Ze worden in 1994 niet meer in het verslag genoemd.
 
 
 
 
 
 De heer Mateman (CDA):
 
 Precies, maar misschien gaan de onderzoeken wel door. Het kenmerk van
veiligheidsdiensten is namelijk dat zij niet alles vertellen, althans zo is
het elders. Wellicht ligt dit voor Nederland wat anders. Ik wil echter nog
op het volgende wijzen. Misschien is na jaren gebleken dat deze beweging geen
gevaarlijke kenmerken meer heeft, terwijl ze die in het verleden wel had.
Zoiets moet je niet uitsluiten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Daar ben ik dan benieuwd naar. Ik zou het op prijs stellen als de BVD
inzage in dossiers zou bieden van communisten en ex-communisten. Openheid
van zaken zou helderheid kunnen bieden. Wat heeft de dienst in al die jaren
dat zij de CPN en de NCPN onderzocht heeft, nu werkelijk gevonden? Wat was
er staatsgevaarlijk? Ik ben 25 jaar lid van de CPN geweest. Ik heb in het
partijbestuur en het hoofdbestuur gezeten en ben mij absoluut
niet bewust van enige staatsgevaarlijke activiteiten, behalve natuurlijk dat
wij flink actie voerden.
 
 
 
 
 
 De heer Mateman (CDA):
 
 En terecht voor allerlei sociale zaken! Maar u hebt nooit het gevoel gehad
dat er vanuit Nederland gewerkt werd voor de belangen van een vreemde mogendheid?
Uw primaire loyaliteit en solidariteit lag altijd bij de Nederlandse samenleving.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Absoluut! In de tijd dat ik lid was van de CPN was de partij gericht op
de Nederlandse situatie. Natuurlijk waren wij ook solidair met bewegingen
in andere landen. Dat geldt, naar ik aanneem, ook voor andere politieke partijen.
 
 
 
 
 
 De heer Mateman (CDA):
 
 Zeker! Ik was bijvoorbeeld altijd heel erg solidair met de beweging tegen
de meerderheid in de Sovjet-Unie. Maar ik begrijp nu dat u dat gevoel ook
had.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Voor mij geldt dat zeker ook.
 
 Ik ga verder met het punt van de justitiële opsporingsactiviteiten.
De jaarverslagen lezend, krijg ik wel eens de indruk dat de BVD zich de kreet
"de politiepet past ons allemaal" wel erg hartstochtelijk heeft omarmd. De
dienst is kennelijk in sterke mate geïnvolveerd in onderzoeken die kunnen
leiden tot strafvervolging. Ik denk bijvoorbeeld aan het onderzoek naar maffiapraktijken
van buitenlandse bendes. Dit zal de politie niet slecht uitkomen. De BVD mag
immers vrijwel ongecontroleerd observeren, afluisteren en infiltreren. De
politie kan daar haar voordeel mee doen. Zodra door de BVD aangedragen bewijsmateriaal
in een strafrechtelijke procedure gebruikt wordt, wordt rechterlijke controle
lastig. De BVD mag immers haar bronnen beschermen en kan ook over haar werkwijze
tamelijk mistig blijven doen. Uiteraard is de controle op deze activiteiten
helemaal lastig, als zij niet leiden tot een strafrechtelijke procedure. Ik
kom hierover nog te spreken in het kader van de dossierinzage. Over de taken
van de BVD na het einde van de Koude Oorlog maak ik mij dus enige zorgen in
verband met de verstrengeling van politie- en BVD-activiteiten bij de opsporing
van strafbare feiten. Ik vraag mij af of de minister mijn zorgen deelt.
 
 Ik kom op de vertrouwensfuncties en de veiligheidsonderzoeken die de BVD
verricht. Het jaarverslag 1993 is tamelijk uitvoerig op dit punt. Er wordt
gemeld dat 171 maal een afwijzing volgde na een door de BVD ingesteld vertrouwensonderzoek.
Dat vind ik nogal wat. Ik wil daarom over dat cijfer graag wat meer bijzonderheden
horen. Bij welk soort functies speelden dit soort afwijzingen? Kan een indicatie
gegeven worden van de redenen waarom een afwijzing volgde? Waarom lees ik
in het jaarverslag 1994 geen cijfers over het aantal afwijzingen dat uit de
veiligheidsonderzoeken is voortgevloeid? Zijn ze niet opgenomen omdat er in
de pers nogal wat commotie ontstaan was over de 171 afwijzingen in 1993? Het
aantal veiligheidsonderzoeken was in 1994 toch ook niet gering: 16.552? Moet
ik aannemen dat weer een groot aantal onderzoeken tot een afwijzing heeft
geleid? Het heeft mij trouwens nogal verbaasd, te lezen dat het aantal veiligheidsonderzoeken
sinds de jaren negentig een dalende lijn vertoont. In 1992 vonden 13.000 onderzoeken
plaats, in 1993 10.500 en in 1994 16.552. Ik noem dat eerder een stijgende
lijn.
 
 Met grote belangstelling heb ik de analyse gelezen die de BVD in haar
jaarverslag 1994 geeft van de problemen in de grote steden. De BVD concludeert
dat door bezuinigingen in de sfeer van de sociale zekerheid de contrasten
in de maatschappij groter worden. Het stelt mij enigszins teleur dat de BVD
als antwoord op de problematiek van de groeiende kloof tussen arm en rijk,
de groeiende tweedeling in de samenleving en de verpaupering van sommige wijken
slechts komt aanzetten met maatregelen in de sfeer van verhoogd toezicht.
Daarmee wordt niets gedaan aan de oorzaak; slechts de symptomen worden bestreden.
 
 Een volgend punt naar aanleiding van de beide jaarverslagen betreft de
opkomst van de radicale islam. Ik lees in het verslag van 1994 dat de BVD
zich hierover zorgen maakt. Tegelijkertijd lees ik in De Telegraaf van 17
februari 1994, dat BVD-onderzoek juist zou hebben uitgewezen dat er geen grond
voor angst is voor het "moslimgevaar". Dit zijn wat mij betreft enigszins
tegenstrijdige signalen. Misschien kan de minister hierover nog wat meer duidelijkheid
geven. Waarom is in het verslag over 1994 geen melding gemaakt van dit onderzoek?
 
 In de pers zijn nogal alarmerende berichten verschenen over de ruzie die
tussen de BVD en het VN-tribunaal is ontstaan over zoekgeraakte papieren van
een gewezen medewerker van de Servische inlichtingendienst. Het lijkt mij
van belang dat de minister onomwonden helderheid schept in de warrige toestand
die over deze documenten is ontstaan. Wat is hier eigenlijk precies aan de
hand?
 
 In het jaarverslag over 1994 lees ik, dat er nieuw onderzoek naar anti-allochtoon
geweld wordt opgezet, samen met het WODC en het Willem Pompe-instituut. Vormt
dit onderzoek een vervolg op eerdere onderzoeken van de Leidse universiteit,
gedaan door Buijs en Van Donselaar?
 
 De vernietiging van de BVD-dossiers blijft de gemoederen kennelijk bezighouden.
Wij wachten inmiddels al weer een paar jaar op de ontwerp-vernietigingslijst.
In het jaarverslag van de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten
over 1994 lees ik, dat de lijst er in januari jongstleden al had moeten zijn.
Dat is dus niet het geval. Hoe staat het met de concept-vernietigingslijst?
Wat is de oorzaak van de vertraging? Is ook advies gevraagd aan de Rijkscommissie
voor de archieven? Wanneer kunnen we de rapportage van het driemanschap tegemoetzien?
Die rapportage is, neem ik aan, toch al meer dan een jaar geleden voltooid?
 
 In aansluiting op de voorgenomen vernietiging maak ik een aantal opmerkingen
over de nota van 16 januari jl. over de consequenties van de jurisprudentie
van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De minister lijkt
de afdeling in deze nota een beetje te verwijten, roomser dan de paus te zijn.
Alsof daarmee iets mis zou zijn! De rechtspraak van het Europese Hof zou niet
hoeven te leiden tot de uitspraken, die de afdeling in de zaken Van Baggum
en Valkenier heeft gedaan. Ter onderbouwing van die gedachte plukt de minister
uit allerlei uitspraken van het Europese Hof wat overwegingen en deelconclusies,
maar opmerkelijk genoeg gaat hij niet in op de uitspraak van
het Europese Hof die de belangrijkste grondslag vormde voor de jurisprudentie
van de afdeling. Dat was immers de Straatsburgse uitspraak in de Nederlandse
zaak-Vleugels c.s. Daaruit blijkt onomwonden, dat de WIV onvoldoende tegemoetkomt
aan de eisen die uit een oogpunt van privacybescherming en rechtsbescherming
gesteld mogen worden. Die conclusie heeft de Afdeling bestuursrechtspraak
terecht overgenomen.
 
 Het is mij na lezing van de nota van 18 april eigenlijk niet precies duidelijk
welke kant de minister op wil. Hij vindt het niet wenselijk dat de rechter
telkens de mogelijkheid heeft, controle uit te oefenen op een weigering van
dossierinzage. Maar waarom is dat niet wenselijk? Argumenten lees ik niet.
Er bestaat toch geen verschil van inzicht over het feit, dat het bijhouden
van gegevens een inbreuk vormt op de privacy van de betrokkenen? Deze inbreuk
kan zeer vergaande gevolgen hebben voor het functioneren van de betrokkenen.
Wat de heer Wilman is overkomen, is daarvan een sprekende illustratie. Of
een dergelijke inbreuk gerechtvaardigd is, moet toch getoetst kunnen worden?
Welk alternatief stelt de minister nu eigenlijk precies voor? Ook dat is mij
na lezing van de nota nog niet erg helder geworden. Is de minister overigens
bereid, de vernietigingsoperatie op te schorten totdat er een deugdelijke
inzage- en beroepsregeling in de wet is gekomen?
 
 Een laatste opmerking naar aanleiding van de nota van 18 april betreft
wat is vermeld over Valkenier. Ik lees dat door de minister van Binnenlandse
Zaken is erkend, dat het onderzoek indertijd onnodig was. Maar van Valkenier
zelf hoor ik andere geluiden. Hij vertelt mij dat zijn familie door informanten
benaderd wordt met suggestieve vragen over zijn privéleven. Als officieel
is gemeld dat er geen onderzoek noodzakelijk was, lijkt mij dat dit gesnuffel
en gekoekeloer maar moeten ophouden. Ik hoor overigens ook dat de Staat, ondanks
aanmaning, de proceskosten van Valkenier nog niet betaald heeft. Iemand die
kennelijk ten onrechte onderzoeksobject van de BVD is geweest, verdient, zo
lijkt mij, een behoorlijke bejegening. "Van Baggum" heeft vijftien jaar geleden
gespeeld. Wat is het gevaar van inzage nu?
 
 Voorzitter! Ik rond af met een kwestie die de gemoederen al jaren bezighoudt.
Ik noemde zoëven al de naam van de heer Wilman. Ruim een jaar geleden
is er door de Kamer aangedrongen op rehabilitatie van de heer Wilman. Hij
is het slachtoffer geworden van het feit dat er jarenlang onjuist informatie
over zijn persoon door de BVD is verspreid. De persoonlijke en financiële
schade die hij hierdoor heeft geleden, is enorm. De heer Wilman had kunnen
rekenen op een goede carrière als ingenieur, maar is door de BVD decennialang
gedwarsboomd. Ik heb er begrip voor dat de heer Wilman het aanbod van ƒ
50.000 van de hand heeft gewezen. Het gaat daarbij nog niet eens zozeer om
de hoogte van het bedrag, hoewel dat volstrekt ontoereikend is, gelet op de
totale financiële schade die de man heeft geleden. Het gaat erom dat
nog steeds niet erkend wordt dat er indertijd fouten zijn gemaakt.
 
 Het bedrag van ƒ 50.000 is op grond van louter menselijke overwegingen
aangeboden. Dit mag kennelijk niet worden opgevat als schadevergoeding. Waarom
is de minister er zo huiverig voor om te erkennen dat er indertijd fouten
zijn gemaakt waardoor schade is ontstaan? In ieder bedrijf worden fouten gemaakt,
ook bij de overheid. Ook de overheid kan aansprakelijk gesteld worden voor
de schade die daaruit voortvloeit. Laat de minister nu niet antwoorden dat
de heer Wilman indertijd door de rechter in het ongelijk is gesteld. Die uitspraak
is tot stand gekomen zonder dat het dossier bekend was. In die zin is zij
dan ook niet meer actueel. Daarom het volgende heldere verzoek aan de minister:
erkent hij dat de BVD onjuist geopereerd heeft ten opzichte van de heer Wilman
en vergoedt hij, overeenkomstig die erkenning, de geleden schade?
 
 Voorzitter! Ik wil vandaag voor de laatste keer gesproken hebben over
de kwestie-Wilman. De heer Wilman is niet zo piepjong meer. De kwestie heeft
jarenlang gespeeld. Het is zeer belangrijk dat de heer Wilman volledig gerehabiliteerd
wordt en nu is het moment daarvoor aangebroken.
 
 
 
 
 
 De heer Mateman (CDA):
 
 Voorzitter! De BVD zit om werk verlegen, zo stond onlangs in een tijdschriftartikel.
De stelling is dat er geen spionnen meer zijn. Om die reden zou de BVD opgeheven
kunnen worden. Nu klopt die stelling niet, want in Nederland zijn er vele
buitenlandse spionagediensten actief. Dit varieert van de klassieke militaire
en economische spionage tot de nieuwste vorm, namelijk de intimidatie van
allochtonen. Daarnaast is er de opkomst van allerlei extremistische bewegingen.
 
 Ik verwijs in dit verband naar opmerkingen van de als altijd zeer kritische
Dick Houwaart. Ik ken hem al vanaf mijn middelbare-schooltijd en ik waardeer
hem zeer. Hij zegt in een interview in hetzelfde tijdschrift dat volgens zijn
ervaringen de BVD zich zeer precies gehouden heeft aan de Wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten. In het begin juni te verschijnen boek prijst hij de
BVD zelfs. Hij zegt daarin dat de Anne Frank-stichting nauw samenwerkt met
de BVD om neo-nazi's te lokaliseren. Hij vraagt zich ook af of de BVD iets
met criminelen moet. Hij beantwoordt die vraag ontkennend.
 
 Voorzitter! Ik zie de zaak genuanceerder. Toch fronst de CDA-fractie haar
wenkbrauwen wanneer zij leest dat de BVD zich een taak heeft toegedicht bij
het bestuderen van de zogenaamde tweedeling in de samenleving. De dienst hanteert
hierbij de SCP-rapporten. Behalve studieconferenties doet de BVD ook aan maatschappelijke
signaleringen. Ik moet er niet aan denken dat er in het buitenland verhalen
zouden verschijnen dat in Nederland de problemen in de grote steden zo groot
zijn geworden, dat zelfs de spionagediensten zich ermee bezighouden. Voorzitter!
Dat is flauwekul. Ik zou willen zeggen: schoenmaker blijf bij je leest. Er
is voldoende ander werk voor de BVD. Niet dat dit werk niet belangrijk is,
maar andere instellingen zijn daarvoor veel beter gekwalificeerd. De BVD moet
zich tot de kerntaken beperken.
 
 Zijn de bestrijding van bestuurlijke corruptie en de controle van de politieke
integriteit kerntaken? Mijn fractie heeft hierover gediscussieerd. Ik beantwoord
deze vraag met "ja", voor zover het gaat om het signaleren van algemene aspecten
van corruptie. Daarin heeft de BVD enige kennis opgebouwd, zoals uit de memorie
van toelichting blijkt. Op vrijwillige basis worden departementen
door de BVD doorgelicht. Wij kunnen van de BVD leren. Als het overigens om
echte opsporing gaat, moeten reguliere politie-organen de voorrang genieten.
 
 Voorzitter! Ik kom op een ander onderwerp, te weten de werkzaamheden van
de politie. Bij alle problemen rondom de politie mag de vraag worden gesteld:
wie controleert in dit land de politie? Met andere woorden: wie vormt de politie
voor de politie? De BVD kan en moet daarin een taak vervullen, uiteraard naast
de divisie van de CRI van het Korps landelijke politiediensten. In dat opzicht
is de BVD op de goede weg. Daarnaast is de BVD op gelijke voet betrokken bij
de organisatie van het politiewerk. Sinds 1992 loopt het project Hermandad,
een nauwe samenwerking tussen de nieuwe regionale inlichtingendiensten bij
de korpsen en de BVD. Zijn de protocollen van samenwerking al opgesteld? Is
het beveiligde infosysteem, bedoeld voor dit jaar, al aangeschaft? Wij waarderen
de BVD-werkzaamheden in dit opzicht.
 
 Ik heb nog een vraag over de politie en de BVD. Klopt het beeld dat ik
in een aantal jaarverslagen van de korpsen terugvond, dat Nederland veelvuldig
wordt gebruikt als schuilplaats voor terroristen? Ik baseer mij daarbij niet
alleen op de mening van de Franse minister Pasqua, die zegt dat Nederland
een vredelievend oord is om tijdelijk te vertoeven alvorens je in de rest
van Europa toeslaat. Is het waar dat vooral fundamentalisten hier hun onderkomen
zoeken?
 
 Nog een onderwerp in de relatie tussen politie en veiligheidsdiensten.
Waar blijft toch de memorie van antwoord met betrekking tot het wetsvoorstel
Regelen inzake het verrichten van veiligheidsonderzoekingen? Die is belangrijk.
Weliswaar staat in de toelichting op het wetsvoorstel dat het aantal veiligheidsonderzoekingen
teruggedrongen kan worden, maar in een nota van het kabinet over het aantal
vertrouwensfuncties bij de overheid staat – vraag 25 inzake stuk nr.
23935 – dat dit aantal best wel eens uitgebreid moet kunnen worden.
 
 Ik ga ook in op de fossiele eis dat je in Nederland – je houdt het
niet voor mogelijk – toestemming moet geven alvorens een veiligheidsonderzoek
tegen je mag worden ingesteld. Over geheimhouding gesproken, voorzitter! Wij
vinden het ronduit zorgelijk dat het bij een centraal veiligheidsapparaat
zoals de politie, waar discussie is geweest over de screening van nieuwe politieagenten,
nog tot 1997 moet duren voordat er een lijst komt met eventueel aan te wijzen
vertrouwensfuncties. Dat is nauwelijks voorstelbaar, want pas daarna kan met
de uitvoering worden begonnen. Dat is toch van de gekke, gezien alle problemen.
Waarom begint de minister daar nu niet mee? Hij weet wat de bedreigde cruciale
functies bij de politie zijn. Het is lichtzinnig om het niet te doen. In de
beantwoording staat iets geheel anders, namelijk dat niet te lichtzinnig moet
worden omgegaan met het aanwijzen van vertrouwensfuncties. Ik vind het tegenovergestelde:
wij moeten vooral niet te lichtzinnig omgaan met het niet aanwijzen van vertrouwensfuncties,
want ik denk dat de samenleving zich daar eerder zorgen om maakt.
 
 Voorzitter! De CDA-fractie heeft in het verleden, ook toen zij nog coalitiepartner
was, haar zorgen uitgesproken over de opheffing van de Inlichtingendienst
buitenland. Wij zijn daarmee echter akkoord gegaan omdat de BVD een aantal
noodzakelijke buitenlandse liaisons zou overnemen. Dat zijn er nu drie en
er komen er meer bij. Ik wil bij deze gelegenheid, nu de paarse coalitie achter
de tafel zit, wijzen op het dagboek van de heer Van Thijn, waarin hij ingaat
op het jongste debat hierover in de Kamer. Ik stelde hem toen een paar vragen
over de smokkel van mensen naar dit land. Hij maakte daarover – je hoort
nog eens wat – de volgende opmerking: "In de hang naar taboedoorbrekende
onderwerpen spant Mateman – CDA – de kroon. Hij vraagt of het
gerucht" – let wel, een jaar geleden, terwijl inmiddels blijkt dat 80%
van alle immigranten binnengeloodst worden op criminele wijze – "waar
is dat veel asielzoekers via criminele organisaties ons land worden binnengeloodst".
Deze bewindsman zegt dan, met vooruitziende blik: "Ik zie de krantekoppen
al weer voor mij". Dat is natuurlijk belangrijker dan de vraag of je een zaak
goed oplost, op wat voor manier dan ook. "Ik negeer de vraag in eerste termijn
en zeg in tweede termijn dat ik geen behoefte aan een antwoord heb."
 
 Ik ben daar dus heel duidelijk bij de poot genomen. Ik vind dat als parlementslid
niet zo erg. Wat ik wel erg vind, is dat inmiddels blijkt dat de omzet van
de handel in illegalen, die van de handel in drugs op dit moment overschrijdt.
80% van de mensen die op Schiphol binnenkomen, wordt op dit ogenblik binnengesmokkeld
door illegale organisaties. Ik heb het gevoel dat ik toen van de heer Van
Thijn geen goed antwoord heb gekregen, omdat hij slechte krantekoppen wilde
voorkomen.
 
 Ik vraag de huidige bewindslieden of zij dit probleem onderkennen, of
er een adequate tegenpolitiek is en of de BVD daarbij betrokken wordt. Dit
staat nog los van de vraag hoe men denkt over de integratie van minderheden
in dit land. Mensen mogen niet ons land worden binnengesmokkeld via criminele
methoden en door de maffia. Ik verzet mij daartegen. Ik vind het geen compliment
voor de heer Van Thijn, hoewel ik hem erg erkentelijk ben voor zijn dagboek.
 
 De toenemende werkzaamheid van buitenlandse inlichtingendiensten in ons
land is een groeiend probleem. Genoemd zijn de inlichtingendienst van Iran,
die allochtonen in ons land intimideert, maar ook die van Irak en van Libië.
Er lopen kennelijk tal van periodieke politieke afpersingscampagnes. Zijn
daar al nadere gegevens over bekend? Ik meen dat allochtonen die hier legaal
zijn, het recht hebben om daartegen beschermd te worden. Daarvoor komen zij
tenslotte naar ons land.
 
 Degene die vraagt of de tijd van de BVD niet over is, vergeet dat voor
de BVD helaas hoogtijdagen op komst zijn. Ik ben die mening toegedaan, omdat
naast het traditionele takenpakket groeiende aandacht moet worden gegeven
aan terrorismebestrijding en omdat extremistische groeperingen heel nauwkeurig
moeten worden gevolgd. Ik denk hierbij aan allerlei groeperingen van rechts-extremistische
aard, aan restanten van groeperingen van links-extremistische aard en aan
opkomende nieuwe vormen van het intolerante fundamentalisme. Voor een voorbeeld
hiervan heeft onze fractie aandacht gevraagd: allerlei geschriften stellen
de authenticiteit van de dagboeken van Anne Frank ter discussie en andere
vreselijke geschriften uit Amerika voorzien zelfs de Holocaust van een vraagteken.
Ik verwijs ook naar de vragen die collega Rouvoet van de RPF
heeft gesteld over kennelijk radicale islamitische pamfletten die werden verspreid
in Eindhoven. In het Eindhovens Dagblad van 7 april werd opgeroepen tot een
strijd tegen westerse waarden. Daarin hechtten radicale moslims geen enkele
waarde aan democratische waarden en normen. Die strijd willen wij niet. Wat
binnen 1 kilometer afstand van dit gebouw is gebeurd, willen wij ook niet,
namelijk dat in het kader van een demonstratie tegen Israël puur anti-semitische
oproepen worden gedaan zonder dat justitie optreedt. Ik wil de minister vragen,
daarvoor de veiligheidsorganen van dit land in te zetten.
 
 Ik heb waardering voor het werk van de commissie voor de Inlichtingen-
en veiligheidsdiensten. Ik feliciteer collega Wallage met zijn huidige voorzitterschap
van die commissie. Gelet op zijn achtergrond, lijkt het mij een goede zaak
dat de heer Wallage daar leiding aan geeft. Eerlijk gezegd, heb ik daar alle
vertrouwen in en ik zeg dat zonder enige terughoudendheid.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Wat vindt de heer Mateman van het optreden van de veiligheidsdienst bij
de demonstraties waarin hakenkruisen worden meegedragen? Daarbij gaat het
duidelijk om strafbare feiten.
 
 
 
 
 
 De heer Mateman (CDA):
 
 Ja.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten sluit nu eenmaal uit,
dat de BVD zich bezighoudt met de opsporing van strafbare feiten.
 
 
 
 
 
 De heer Mateman (CDA):
 
 De BVD mag wel signaleren en opsporen, maar niet tot vervolging overgaan.
Het PKK-parlement heb ik hier niet willen noemen. Het is echter de vraag in
hoeverre de BVD wist dat deze demonstratie werd georganiseerd. Wist zij wie
erachter zat en wat de verborgen doelstellingen waren? Daar gaat het mij om.
Als men zich eenmaal in het openbaar manifesteert, dan is een eventueel optreden
van justitiële autoriteiten een volgend aspect. De vraag van de heer
Van Oven vind ik dus volkomen terecht. Ik weet dat er argumenten kunnen zijn
om niet op te treden, bijvoorbeeld om erger te voorkomen. Ik ben toch benieuwd
naar het antwoord op de vraag of de BVD zich hiermee voldoende bezighoudt.
Dit soort anti-semitisme zou in ons land niet mogelijk moeten zijn. Je mag
best tegen de Israëlische politiek zijn, maar niet op de wijze zoals
op het Buitenhof gebeurde.
 
 Ik kom toe aan de kwestie van de inzage in de BVD-dossiers. De minister
heeft ons gevraagd bij gelegenheid van dit debat enkele opmerkingen hierover
te maken, mede naar aanleiding van enkele uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State. Wij vinden als CDA-fractie dat de algemene lijn moet
gelden dat bronbescherming, geheimhouding van de modus operandi en van het
actuele kennisniveau van de dienst absoluut gegarandeerd moeten zijn. Daarbuiten
hebben wij er geen enkel bezwaar tegen dat er gegevens worden verstrekt aan
betrokkenen. Daar moet een modus voor gevonden worden, hoe moeilijk dat ook
is.
 
 Ik kom toe aan een ander punt waarover een uitspraak gevraagd wordt. Behoort
de Kamer meer betrokken te worden bij het werk van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten?
Het gaat dan om de algemene aspecten en niet om de geheimhouding. Wij hebben
geen behoefte aan uitbreiding van de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
maar wij zouden ons kunnen voorstellen dat het kabinet genereuzer kan zijn
ten aanzien van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken. Over de algemene
aspecten van veiligheidsbeleid kan meer informatie gegeven worden dan op dit
ogenblik het geval is. In het verleden was dat ook zo. De heer Dijkstal herinnert
zich dat. Over de beveiliging van joodse gebouwen is vertrouwelijk overleg
geweest. Dat is binnenskamers gebleven. Er zijn ook meer aspecten die wellicht
onze aandacht verdienen.
 
 Ik kom toe aan de opschoning van de archieven. In het jongste debat hierover
hebben wij ons op het standpunt gesteld dat er zo min mogelijk opschoning
van de archieven moet komen. Deze archieven hebben immers ook een grote historische
waarde. Tijdens dat debat was de heer Dijkstal nog een collega. Hij is kennelijk
zo onbescheiden dat hij nu het algemene beleid mag doen. Daarvoor mijn complimenten.
Ik wil de bewindsman vragen om onze Kamer hierbij te betrekken. Zijn voorganger
heeft de Eerste Kamer hierover een toezegging gedaan. Hoe is de stand van
zaken?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 U zegt dat de commissie voor Binnenlandse Zaken wat meer bij BVD-kwesties
betrokken kan worden. Ik heb zelf het voorstel gedaan om de taak van de klankbordgroep
in een wat ruimer verband, waarschijnlijk in de commissie voor Binnenlandse
Zaken, aan de orde te stellen. Bent u dat met mij eens? Is dit iets dat u,
met andere woorden, warm ondersteunt?
 
 
 
 
 
 De heer Mateman (CDA):
 
 Ja, heel duidelijk! Tijdens de omslag van de Koude Oorlog kwam de discussie
over dit soort veiligheidsdiensten aan de orde. De heer Docters van Leeuwen
heeft toen terecht gezegd dat hij een breed maatschappelijk draagvlak wilde
voor een binnenlandse veiligheidsdienst. Hij heeft daar groepen uit de samenleving
bij betrokken. Ik neem aan dat hij die platformgroep ook wat vertelt. Als
je bisschoppen, leiders en vakbondsmensen erbij betrekt, moet je des te meer
open zijn naar het parlement. Wij hebben ten minste recht op dezelfde informatie
als de platformgroep van de BVD. Het gaat mij dan niet om de echte geheimen.
Ik vind het kenmerk van een geheime dienst dat dingen gewoon geheim horen
te blijven. Over de algemene aspecten waarover de bisschop mee discussieert,
de vakbondsleider, de kerkleider, de vormingsleider, de muziekspeler en weet
ik wat wij nog allemaal meer hebben in dit land, moet ook het parlement kunnen
spreken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Wij maken hier een gedeeltelijke inhaalslag. Het
jaarverslag over 1993 wordt immers ook besproken. Daar is al een opmerking
over gemaakt. Dat wordt in het jaarverslag van de commissie verklaard met
een verwijzing naar de verkiezingen en de kabinetsformatie. Dat bevredigt
mijn fractie maar half. Ik doel dan niet op de kabinetsformatie, maar op het
uitblijven van het jaarverslag.
 
 Het nadeel daarvan is uiteraard dat wij te maken hebben met een bespreking
van enigszins gedateerde gegevens en dat wij nu een discussie
voeren met een bewindspersoon en een voorzitter van de commissie die als het
gaat om het verleden, alleen verantwoordelijk te stellen zijn in de zin dat
zij de verantwoordelijkheid genomen hebben.
 
 Het voordeel van de gang van zaken is dat wij hier, gezien de datum van
dit overleg, in een routine kunnen komen waarbij het jaarverslag over jaar
A inderdaad voor het reces van het jaar A+1 besproken kan zijn.
 
 In dit debat gaat het om de jaarverslagen van de BVD, om de jaarverslagen
van de commissie en over de brief van de minister over inzage in dossiers.
In die volgorde zal ik een aantal opmerkingen maken.
 
 Allereerst geef ik kort het uitgangspunt van mijn fractie weer ten aanzien
van de BVD, zoals zo vaak verwoord door de heer Stoffelen in vorige perioden.
De BVD is een noodzakelijke kwaad. Er bestaan nu eenmaal activiteiten van
mensen en groepen die een gevaar kunnen opleveren voor de democratische rechtsorde
en de veiligheid van de Staat. De samenleving moet zich daartegen wapenen.
Dat is mogelijk met behulp van de middelen die in de wet worden genoemd. Echter,
dit brengt met zich mee dat inlichtingendiensten op weinig transparante wijze
opereren, dat er strijd ontstaat met de openbaarheid en dat inbreuken worden
gemaakt op de persoonlijke levenssfeer van burgers. Bovendien is de parlementaire
controle aan beperkingen onderhevig. In die zin is er dus sprake van een kwaad.
 
 Dit is naar het oordeel van mijn fractie alleen onder expliciete voorwaarden
aanvaardbaar, namelijk als er een behoorlijke wettelijke regeling is met betrekking
tot bevoegdheden voor organisatie en informatie en ook ten aanzien van rehabilitatie
van personen die het voorwerp van onderzoek zijn geworden. Er dient voorts
sprake te zijn van een duidelijke en feitelijke leidinggevende rol van de
desbetreffende bewindspersoon. Bovendien moet er controlebereidheid, ik mag
wel zeggen controlebelustheid bestaan bij het parlement.
 
 Vervolgens richt ik mij op de jaarverslagen van de BVD over 1993 en 1994.
Wat 1994 betreft vraag ik maar meteen aandacht voor de internationale samenwerking.
In dit jaarverslag wordt opgemerkt dat er een streven bestaat naar strategische
multilaterale platforms. Ik zou de minister willen vragen, een idee te geven
over de uitwerking daarvan. In Het Parool van 6 december 1993 stond een bericht
over ten minste vier netwerken van internationale politiefunctionarissen en
agenten van inlichtingendiensten, die opereerden onder schilderachtige namen
als Kilowatt, de Groep van Wenen, de Club van Bern en de Ster-groep. In het
bericht wordt gesproken over "organisaties die in het diepste geheim functioneren
en nauwelijks aan parlementaire controle blootstaan." Is hier iets van waar?
Kan de minister een tipje van deze sluier oplichten?
 
 In hoofdstuk 2 van beide jaarverslagen worden onderwerpen aangeroerd als
de onveiligheid van allochtonen en de internationalisering en bescherming
van geautomatiseerde gegevens. Tegen die achtergrond wil ik nu eerst aandacht
besteden aan extreem rechts. Uiteraard heeft de inlichtingendienst aandacht
voor de dreiging van die zijde. In Nederland gaat die aandacht uit naar de
CD, het Nederlands Blok, CP'86 en het Aktiefront nationaal-socialisten. Niet
volstrekt ondenkbaar is het dat er sprake is van een groeiend probleem, gelet
op de electorale resultaten van de gemeenteraadsverkiezingen in 1994. Toen
werd in de grote steden een gemiddeld percentage van 11,3 bereikt; er was
bijna sprake van een verdubbeling van het aantal stemmen. Wij kunnen daarbij
optellen de resultaten van extreem rechts in het buitenland. Ik noem Italië
en ook België; het is onthutsend dat het stabiel blijven van het Vlaams
Blok wordt gezien als een overwinning van de democratie, terwijl desalniettemin
in Antwerpen 27% van de stemmers op het Vlaams Blok heeft gestemd. Ook verwijs
ik naar de uitkomsten van de recente verkiezingen in Frankrijk. Dit alles
baart zorgen. Natuurlijk zijn er verschillen tussen Nederland en het buitenland.
Ik vraag mij af hoe sterk de banden over de nationale grenzen heen zijn. Bestaat
daarin enig inzicht?
 
 Ook vraag ik aandacht voor het geweld. In 1994 heeft het Leids instituut
voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek in opdracht van de BVD een onderzoek
verricht. De resultaten daarvan zijn neergelegd in het rapport "Extreem rechts,
aanhang, geweld en onderzoek". Daaruit valt af te leiden dat er in 1992 een
stijging van extremistisch geweld heeft plaatsgevonden. Het aantal gewelddadige
voorvallen zou zijn toegenomen van 189 in 1992 tot 278 in 1993. En ik moet
zeggen dat het ontstellende bericht van verleden week over de kennelijk racistisch
gerichte mishandeling van een Turks meisje in Tilburg de urgentie van een
dergelijk onderzoek alleen maar onderstreept. Er zou in dit verband sprake
zijn van een voortzetting van het project van Buijs en Van Donselaar dat ik
zojuist noemde, met als titel "Registratie en analyse van extreem-rechts racistisch
geweld", maar er zijn geruchten dat dit project nu juist zou worden gestopt.
Dit zou mijn fractie ernstige zorgen baren. Kan de minister ons hierover inlichten?
 
 Voorzitter! In beide jaarverslagen wordt ruimschoots aandacht besteed
aan een groot aantal voor de democratie risicovolle groeperingen. Het zou
te ver voeren om deze nu allemaal te bespreken, maar ik maak toch een enkele
uitzondering, in de eerste plaats voor het fundamentalisme.
 
 Er is kennelijk sprake van toenemende activiteit van radicaal-islamitische
groeperingen, in het bijzonder in Algerije en Egypte. Daarbij wordt ook verwezen
naar de aanslag op het WTC-gebouw in New York. Ook Nederland zou "radicale
islamieten" binnen zijn grenzen hebben. Verontrustende signalen uit Frankrijk
zijn onderzocht en de BVD blijft attent op een dreiging van groeperingen die
bereid zouden zijn, ook hier geweld te plegen. Kan de minister ook hierover
iets meer mededelen dan wat er wel erg summier over in het jaarverslag is
gesteld? Hoe concreet zijn deze dreigingen? Is er sprake van organisaties
die over de grenzen heen werken?
 
 Overigens hebben wij niet alleen met het directe gevolg van islamitisch
geweld in Nederland te maken, een indirect gevolg van islamitisch geweld in
landen rondom de Middellandse Zee zou kunnen zijn dat er stromen asielzoekers
naar Europa ontstaan.
 
 Vervolgens de verbreding van het taakveld van de BVD. De dienst heeft
steeds meer aandacht voor ontwikkelingen als de proliferatie van nucleair
materiaal en de internationale handel in conventionele wapens. In dat verband
is het belangwekkend dat sinds de Europese Raad in Essen ook Europol op dit
gebied informatie mag verzamelen. Natuurlijk gaat het om verschillende instellingen;
Europol is actief op het gebied van strafbare feiten, de BVD is nu juist geen
instelling op strafrechtelijk gebied. Toch of misschien juist daarom de vraag,
wat de consequenties van deze taak van Europol voor de activiteiten van de
BVD zijn. Is er enigerlei vorm van geïnstitutionaliseerde samenwerking
voorzien? En zo ja, hoe zal die dan in z'n werk gaan?
 
 Ik wijs er overigens op dat de BVD wat de proliferatie van nucleair materiaal
betreft op bladzijde 20 van het jaarverslag over 1994 in verband wordt gebracht
met de aantasting van de internationale rechtsorde. En wat de handel in conventionele
wapens betreft wordt ook de internationale veiligheid in het geding gebracht.
Past dit nog wel bij de taakopdracht, omschreven in artikel 8 van de Wet op
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten? Wat is de grens met andere vormen
van conventioneel buitenlands beleid?
 
 Er zijn al opmerkingen gemaakt over de activiteiten van de Russische maffia
in Nederland; ik sluit me daarbij aan. Ik wijs er overigens op dat het bijzonder
schrijnend is, dat daarbij kennelijk gebruik wordt gemaakt van een groep die
wel bijzonder zwak staat, namelijk die van de asielzoekers, die gemakkelijk
tot niet reguliere activiteiten te pressen zullen zijn.
 
 De BVD gaat zich ook steeds meer met de georganiseerde misdaad bezighouden,
met name door "pro-actief rechercheren". Dit betekent dat er nog geen specifieke
verdachte in het vizier behoeft te zijn. Het gevaar daarvan is dat de BVD
het vuile werk voor de politie gaat opknappen, zoals onlangs in NRC Handelsblad
is betoogd. Dat wil zeggen dat wat de politie niet mag, niet meer mag of vreest
niet te mogen, door de BVD gedaan zal worden, en dan zonder een zelfde graad
van wettelijke of rechterlijke controle. Mocht een dergelijke situatie ontstaan,
dan zou dat mijn fractie zorgen baren.
 
 In dit verband wijs ik op een passage op bladzijde 48 van het jaarverslag
over de samenwerking met het openbaar ministerie: incidenteel is er contact
met individuele officieren van justitie over concrete onderzoeken. Houdt dit
in dat de BVD wel eens in een concreet onderzoek rechercheert? Zo ja, hoe
verhoudt zich dat tot artikel 20 van de wet, waarover collega Mateman en ik
zojuist al even van gedachten hebben gewisseld? Of wordt uitsluitend de behoefte
aan algemene informatie naar aanleiding van een concrete, individuele strafzaak
bevredigd?
 
 Wat is de precieze rol van de landelijke contactofficier van justitie?
Brengt hij alleen partijen bij elkaar of treedt hij ook sturend op in de richting
van de BVD, in die zin dat hij bepaalde opsporingshandelingen vraagt?
 
 De PvdA-fractie is er in beginsel een voorstander van dat iedere organisatie
zich bij haar eigen stiel houdt, bij haar eigen leest blijft, zoals collega
Mateman heeft gezegd. Hoe het ook zij en welke instantie zich ook bezighoudt
met pro-actief recherche-onderzoek, de vraag moet in ieder geval beantwoord
worden onder welke controle een dergelijk onderzoek geschieden mag. In het
Nederlands Juristenblad van 12 mei jl. is dezelfde vraag gesteld over dergelijke
activiteiten van de criminele-inlichtingendienst.
 
 Op dit gebied komen wij natuurlijk niet helemaal los van het werk van
de parlementaire enquêtecommissie. De resultaten daarvan zullen eventueel
ook van belang zijn voor de waardering van de activiteiten van de BVD. Ik
zeg dit met een slag om de arm, omdat het waarheidsgehalte van die stelling
mede afhankelijk is van het antwoord van de minister op de vragen die ik nu
stel. Maar misschien is het beter om de discussie over het grensgebied van
BVD en politie en justitie uit te stellen totdat de parlementaire enquêtecommissie
van haar rapporten bevallen is.
 
 Inmiddels blijft in ieder geval de stelling van de PvdA-fractie gelden
dat de BVD in verband met zijn eigen aardige bewegingsvrijheid geen activiteiten
onderneemt in de pro-actieve opsporingsfase die niet aan politie en justitie
toegestaan zijn. Hierop verneem ik graag de reactie van de minister.
 
 In de jaarverslagen wordt niet gesproken over de benoeming van een nieuwe
directeur, eenvoudigweg omdat het nog niet gebeurd is. Hoe lang kan de Binnenlandse
veiligheidsdienst nog zonder eigen "hoofd"? Met alle respect voor de waarnemer
die daar op het ogenblik zijn taken vervult.
 
 Ik kom toe aan een korte bespreking van de jaarverslagen van de commissie.
Beide jaarverslagen behelzen een opsomming van bijeenkomsten en een aanduiding
van besproken onderwerpen van de inhoud waarvan de Kamer kennelijk onkundig
moet blijven. Dus specifiek verder vragen heeft, zo vrees ik, weinig zin.
Niettemin doe ik een enkele poging daartoe.
 
 In het jaarverslag over 1993 staat dat de commissie heeft gesproken over
berichten over een systematische en gedwongen verhuizing naar Nederland van
Antilliaanse criminelen. Daarop heeft de minister een toelichting gegeven.
Als ik het mij goed herinner, is door de regering van de Nederlandse Antillen
daarover in juni 1994 nog een rapport aan de Kamer gezonden. Mijn vraag aan
de minister is: is die zaak ooit tot klaarheid gebracht? Aan de voorzitter
van de commissie vraag ik of dit onderwerp daarna nog ter sprake is gekomen
en, zo ja, in welke zin.
 
 Ook over de criminele infiltratie van politieke partijen is er in november
1993 gecorrespondeerd tussen de kamervoorzitter, de commissie en de minister.
De commissie wilde geen nadere mededelingen doen over de concrete infiltratie-acties.
Op dat onderwerp zou echter wel worden ingegaan in het verslag aan de Kamer
over de werkzaamheden van de commissie in het lopende jaar. Wij kunnen inmiddels
vaststellen dat dit uiterst sober gebeurd is. Ook in dit verband vraag ik
aan de voorzitter van de commissie of er, volgend op de bespreking van de
commissie op 2 november 1993, van de zijde van de BVD nadere berichten zijn
ingekomen, of daarom gevraagd is, die kunnen doen vermoeden dat het niet bij
incidenten van politieke infiltratie gebleven is.
 
 Meer in het algemeen is de vraag aan de minister van Binnenlandse Zaken:
in hoeverre baart het verschijnsel u nog steeds zorgen? Ligt het in de rede
om in dit opzicht specifieke maatregelen te nemen?
 
 Naar aanleiding van het jaarverslag over 1994 maak ik ook een opmerking
over het IRT. De operationele gegevens rechtvaardigden dat
de commissie daarover werd ingelicht, aldus het jaarverslag. Ik moet dat aanvaarden,
hoewel de onaangename gedachte overblijft dat tijdens de openbare IRT-debatten
in april en mei 1994 twee soorten kamerleden aanwezig waren: zij die niet
en zij die wel van de operationele gegevens op de hoogte waren.
 
 Inmiddels doen allerlei geruchten en berichten de ronde over de Haarlemse
CID en de Rotterdamse justitie in verband met het op de markt brengen van
grote partijen hasj bij wijze van vooraankoop. Is of wordt de commissie nu
ook ingelicht? Die vraag stel ik zowel aan de commissievoorzitter als aan
de minister.
 
 Voorzitter! De commissie besprak de zaak-Wilman en had met hemzelf een
persoonlijk onderhoud. Helaas is die zaak nog steeds niet uit de wereld. Ook
mijn fractie betreurt dat ten zeerste. Velen hebben hierover van achter deze
katheder in eerdere jaren het woord gevoerd. Het gaat veel te ver om dat nu
allemaal weer op te rakelen. Mijn fractie heeft in het verleden aangedrongen
op een ruiterlijke erkenning van schuld door de regering, een vorm van rehabilitatie,
maar het is gebleven bij een aanbod tot schadevergoeding van ƒ 50.000.
Dat is een mager bod, gezien de lange jaren dat de heer Wilman onder de situatie
heeft geleden en omdat dit kennelijk niet gepaard is gegaan met de erkenning,
dat Wilman feitelijk geen verwijt trof. De fractie van de PvdA is van mening
dat die erkenning er toch moet komen en dat vervolgens over het schadebedrag
gesproken kan worden. Mijn vraag aan de minister en aan de voorzitter van
de commissie is of zij bereid zijn alsnog een poging te doen deze uiterst
onaangename impasse te doorbreken. Het zou mooi zijn als wij hier met een
merendeels nieuw gezelschap aan woordvoerders tot een conclusie zouden komen,
die voor alle partijen bevredigend is.
 
 Voorzitter! Naar aanleiding van de jaarverslagen wil ik nog een korte
opmerking maken over de parlementaire controle op de BVD. Mijn partijgenoot
Stoffelen heeft op dat punt herhaaldelijk zijn ongenoegen geuit en op versterking
van de controle aangedrongen. Wij realiseren ons dat de aard van een inlichtingendienst
met zich brengt dat gegevens worden verzameld die niet publiceerbaar en dus
niet in het openbaar controleerbaar zijn, maar dat dwingt een democratische
rechtsstaat altijd in de richting van enigerlei andere wijze van controle.
Dat kan zijn door een bijzondere instelling door het parlement, dan wel een
bijzondere parlementaire commissie. In het buitenland zijn daar verschillende
oplossingen voor gezocht en misschien is het dienstig dat de regering eens
een overzicht geeft van de verschillende controlemechanismen op de buitenlandse
inlichtingendiensten. Ik sluit mij daarmee aan bij een suggestie van het kamerlid
Dijkstal uit het verleden.
 
 In Nederland hebben wij voor de parlementaire commissie gekozen. Daar
heeft mijn fractie op zichzelf ook vrede mee, maar toch bestaat de indruk
dat het beter en grondiger kan. De heer Mateman, die inmiddels uit deze zaal
is vertrokken, heeft een boek van de heer Van Thijn geciteerd. Ik wil wijzen
op een ander boek: het Dagboek van een onderhandelaar. Daarin wordt aangegeven,
dat de taken van de commissie worden uitgeoefend door vaak overbelaste fractievoorzitters
met honderd-en-één andere dingen aan hun hoofd. Het kan natuurlijk
zijn dat die situatie inmiddels veranderd is, maar mede vanuit die gedachte
pleiten wij voor een verbreding en/of een verdieping van die parlementaire
controlecommissie. Verbreding van de commissie zelf door vergroting of door
het aanwijzen van plaatsvervangers en door de mogelijkheid, mensen van buiten
aan te wijzen. Daarbij gaat het om deskundigen, onafhankelijken van geest,
die als verlengstuk van een parlementaire commissie zouden kunnen dienen,
maar dan wel onder verantwoordelijkheid van de commissie.
 
 Ook de huidige minister heeft als kamerlid voor versterking van het toezicht
gepleit, zij het door het instellen van een raad van toezicht. Een klankbordgroep –
zoals het door minister Dales werd genoemd – en zoals die in het jaarverslag
is terug te vinden, vond hij hoogstens zinvol als een opstapje. Mijn vraag
nu aan de minister is: als opstapje waartoe?
 
 Het kan niet zo zijn, dat het parlement er in meerderheid van overtuigd
zou zijn dat de controle op de BVD zou moeten worden geïntensiveerd maar
dat wij er vanwege de variëteit der ideeën niet toe zouden kunnen
komen om daar vorm aan te geven. Niettemin past de commissie nog enige vrijheid.
We praten nu eenmaal niet vanuit hetzelfde kennisniveau en daarom ben ik ook
zeer benieuwd naar het antwoord van de commissievoorzitter op de motie die
mevrouw Scheltema mede namens ons heeft ingediend. Aan de commissie wordt
gevraagd de mogelijkheden tot intensivering van de controle te onderzoeken.
Zou de commissievoorzitter wellicht meteen bereid zijn om een termijn te noemen
waarbinnen de Kamer het resultaat daarvan tegemoet zou kunnen zien?
 
 Ik sluit mij aan bij de opmerkingen die mevrouw Scheltema en mevrouw Varma
al gemaakt hebben over de vernietigingslijst. Ik wijs nog wel op de antwoorden
op de vragen die mijn collega Valk en ik zelf hebben gesteld over de vernietiging
van archiefbestanddelen uit het archief van de Inlichtingendienst buitenland.
Die antwoorden hebben ons enigszins verrast, omdat daaruit zou kunnen worden
afgeleid dat de rapportages aan afnemers zijn vernietigd in strijd met "de
belangen van de Archiefwet 1962". En dat dan met een beroep op de staatsveiligheid.
Die gang van zaken is natuurlijk niet zonder bezwaren, omdat in een dergelijke
uitzondering, voor zover mij bekend, niet in de Archiefwet zelf wordt voorzien.
Dus is het de vraag of niet feitelijk in strijd met de Archiefwet zelf is
gehandeld. Mijn fractie heeft zich voorgenomen daarop op een later tijdstip
nog terug te komen, maar zou in ieder geval niet graag zien dat met BVD-dossiers
in afwachting van de totstandkoming van een vernietigingslijst hetzelfde zou
kunnen gebeuren.
 
 De regering is geconfronteerd met uitspraken van de Raad van State met
betrekking tot Van Baggum en Valkenier. De weigering van inzage werd in beide
gevallen vernietigd. Hoe staat het nu met de afhandeling van die inzageverzoeken?
Hoeveel verzoeken wachten nu nog op afhandeling?
 
 Maar meer principieel wordt de Kamer nu geconfronteerd met het standpunt
van de minister, inhoudend dat wetgeving ten spoedigste nodig is. Een wetsvoorstel
ligt er echter nog niet. Dat "ten spoedigste" wil mijn fractie krachtig onderstrepen.
Ik word herhaaldelijk benaderd door mensen die kennelijk langdurig en psychisch
lijden onder deze gehele problematiek. Het lijkt mij goed
dat wij proberen daarvoor zo snel mogelijk een behoorlijke oplossing te vinden.
 
 De Raad van State vond dat de wettelijke regeling niet voldeed aan het
vereiste dat in de wet wordt aangegeven onder welke omstandigheden het verzamelen
van inlichtingen is toegestaan en welke middelen daarbij mogen worden ingezet.
De regering gaat op dat punt naar een andere wettelijke formulering zoeken.
Mijn fractie wacht dat af.
 
 Maar op twee punten ging de Raad van State naar het oordeel van de regering
te ver, namelijk op het punt van het vereiste van de notificatie achteraf
en op het punt van het verwerpen van de controle door de Nationale ombudsman.
Op die gebieden zouden eisen worden gesteld door de Raad van State die niet
rechtstreeks uit dat verdrag af te leiden zouden zijn. De minister laat zich
dan niet concreet uit over de definitieve keuze ter zake.
 
 Mijn fractie wacht het wetsvoorstel af maar neemt voorlopig het volgende
standpunt in. Zelfs al zou uit het verdrag niet onomstotelijk een actieve
notificatieplicht achteraf voortvloeien... Ik zeg met nadruk "zelfs al", omdat
naar mijn mening uit het arrest-Class ook wel andere conclusies zouden zijn
te trekken. De Raad van State vond dat wel. Het is ook de vraag of het wijs
is van de regering om met een wetsvoorstel te komen waarvan als het ware bij
voorbaat vast zou staan dat een rechterlijke instantie dat niet overeenkomstig
het verdrag zou achten.
 
 Maar zelfs als je dat allemaal even terzijde laat, dan nog is de notificatie
achteraf een vereiste dat je als Nederlandse wetgever zou moeten stellen.
Het blijft uiterst onbevredigend dat je er als staatsburger maar naar zou
moeten gissen of je ooit voorwerp van onderzoek bent geweest en dat de enige
manier om daarachter te komen zou zijn de desbetreffende vraag zelf als het
ware "in het wild" aanhangig te maken. Dat zou ook kunnen leiden tot nodeloze
procedures.
 
 Uit het bestaan van het rechtsbeschermingsvereiste vloeit voort dat men
achteraf, en dan inderdaad zoals de regering schrijft "zodra de doeleinden
die oorspronkelijk tot het onderzoek leiden niet meer in gevaar komen", te
horen krijgt dat men is geobserveerd. Natuurlijk zal dat leiden tot een stroom
van controleverzoeken, maar dat is als het ware "all in the game".
 
 Voorzitter! Ik wijs wat dit betreft op een parallel met het net ingediende
wetsvoorstel partiële wijziging strafvordering. Daarin wordt voor de
telefoontap een dergelijke regeling voorzien in artikel 125, l.
 
 Op het gebied van de toetsende instantie heeft de fractie van de Partij
van de Arbeid nog geen keuze gemaakt. Met mevrouw Scheltema wil ik de minister
uitnodigen, aan te geven waarom hij kennelijk niet voelt voor een gespecialiseerde
rechter.
 
 Over de gegeven opties zou ik het volgende willen opmerken. Mocht de Nationale
ombudsman de toetsende instantie worden, zou hem of haar dan niet de bevoegdheid
moeten worden gegeven bindende uitspraken te doen? Is dat nog wel in overeenstemming
met zijn positie? Wat is dan trouwens het verschil met een beroepsrechter?
 
 Wat voor gemengde commissie heeft de minister nú voor ogen na het
verwerpen van het amendement op de wet van 1987?
 
 Wanneer de minister spreekt over een inspectie onder gedeeltelijke ministeriële
verantwoordelijkheid, wat houdt die gedeeltelijke ministeriële verantwoordelijkheid
dan precies in?
 
 Voorzitter! Ik stel het op prijs dat wij de gelegenheid hebben deze gedachtenwisseling
te voeren. Ik hoop dat des te sneller het desbetreffende wetsvoorstel tot
stand komt. Waar het bestaan en het functioneren van de BVD door de fractie
van de PvdA als een noodzakelijk kwaad wordt beschouwd, behoort het daaruit
voor burgers voortvloeiend leed zo beperkt mogelijk te worden gehouden. Dat
betekent informatie zodra dat verantwoord is en behoorlijke – dus onafhankelijke
en onpartijdige – controle. Op die criteria zal mijn fractie het nog
in te wachten wetsvoorstel beoordelen.
 
 
 
 
 
 De heer Korthals (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Na alles wat gezegd is, kan ik relatief kort zijn.
Bij vele vragen van de leden kan ik mij aansluiten. Dat is maar goed ook,
want ik ben enigszins in verwarring gebracht door de opmerking van collega
Varma. Zij meende gehoord te hebben dat de heer Docters van Leeuwen –
nu hoofd bij het college van procureurs-generaal – op enige afstand
nog steeds aanwezig is. Vanaf dat moment denk ik telkens zijn hoofd hier ergens
in het gebouw te ontwaren, hetgeen bij mij uiteraard enige verontrusting teweegbrengt.
 
 Vandaag behandelen wij twee verslagen van de commissie voor de Inlichtingen-
en veiligheidsdiensten. Het zijn twee indrukwekkende rapporten. Het is bijna
onvoorstelbaar om te zien wat de fractievoorzitters met zulke drukke agenda's
daar verrichten; twee jaarverslagen en natuurlijk de brief van de minister
met betrekking tot de verwijdering en vernietiging van de dossiers.
 
 In de eerste plaats dan toch maar de verslagen van de commissie. Daarin
wordt een heel duidelijk overzicht gegeven van hetgeen deze commissie doet.
Ik vraag mij wel eens af, of men nu precies nagaat of de feiten die op een
gegeven moment, waarschijnlijk over het algemeen mondeling, door de desbetreffende
minister gepresenteerd worden, ook waar zijn. Het is immers altijd mogelijk
met indrukwekkende verhalen een commissie te imponeren, dan gaat een beetje
de stoom van de ketel, om dan achteraf te moeten constateren dat het misschien
niet helemaal waar is. Een verificatie zou ik bij tijd en wijle wel eens nuttig
vinden. Mijn vraag is dan ook, of dat wel eens gebeurt.
 
 In beginsel is het bij een organisatie als de BVD natuurlijk moeilijk
daarvoor een brede commissie samen te stellen om al dat werk te controleren.
Dat is ook mogelijk. Het moet vertrouwelijk blijven en in beginsel ook geheim.
Wat dat betreft, is mijn fractie er ook een voorstander van een dergelijke
commissie zo klein mogelijk van samenstelling te laten zijn. Om nu een breed
draagvlak te vinden binnen het parlement door een uitbreiding te geven van
vier leden naar zes leden, daarin geloof ik in alle eerlijkheid niet zo. Ik
heb eigenlijk behoorlijk wat vertrouwen in de fractievoorzitters die in die
commissie zitten. Collega Mateman zei dat ook.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Betekent dit ook, dat u zich zou verzetten tegen een onderzoek van de
commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten als die na wil gaan
of enige verbreding nuttig zou zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Korthals (VVD):
 
 Op zichzelf heb ik tegen dit soort onderzoeken niet erg veel bezwaar.
Wel vind ik dat wij niet alles moeten onderzoeken. Over het algemeen hebben
wij met de Binnenlandse veiligheidsdienst in het verleden weinig problemen
gehad en loopt wat deze dienst betreft alles goed. Dat is op zichzelf bijzonder
voor een organisatie die veel bevoegdheden heeft die andere organisaties in
onze samenleving niet hebben en die ook niet mogen hebben, terwijl ook geldt
dat de BVD over het algemeen in het geheim werkt. Het verleden geeft naar
mijn mening dan ook aan dat wij enig vertrouwen in deze dienst kunnen hebben.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Ik weet niet waaraan u denkt als u over het "verleden" spreekt. Ik wil
er namelijk op wijzen dat tijdens de vorige kabinetsperiode ook van de zijde
van uw fractie de zorg die ik vandaag mede namens collega Van Oven heb geuit,
is verwoord. Men dacht: het kan anders, met meer ruimte voor sommige dingen.
Destijds heeft de heer Dijkstal ook een lans gebroken voor de instelling van
een toetsingscommissie. In ieder geval dachten wij dat alles een beetje anders
moest. Is op dit punt het inzicht van de VVD veranderd of vindt u dat wij
altijd nog iets kunnen veranderen?
 
 
 
 
 
 De heer Korthals (VVD):
 
 In de eerste plaats merk ik op dat de VVD nu een andere woordvoerder heeft.
In de tweede plaats wijs ik erop dat mijn vraag aan de minister van Binnenlandse
Zaken was, wat op het ogenblik zijn opvatting is over de instelling van een
commissie van toezicht. Ik weet dat in het verleden door mijn fractie daar
sterk voor is gepleit. De gedachten die op dit punt leven, zou hij in zijn
beantwoording aan de orde kunnen stellen.
 
 Voorzitter! De Binnenlandse veiligheidsdienst werkt steeds onder andere
omstandigheden. Aanvankelijk hadden wij te maken met grote, communistische
partijen die niet bepaald tot doelstelling hadden de democratische rechtsorde
die wij kennen in stand te houden. Er werd onder andere gewerkt met spionnen
en daar moest men op letten. In de jaren zeventig is de democratiseringsbeweging
gekomen en allerlei groeperingen van die beweging dachten over democratisering
niet geheel zoals wij, althans niet zoals de VVD. Soms werkten die groeperingen
ook ondermijnend. Daarom is het niet gek dat je een organisatie hebt die regelmatig
op dergelijke groeperingen let.
 
 In de jaren tachtig treedt een heel duidelijke verandering op en die verandering
heeft uiteindelijk het neerhalen van de Muur tot gevolg. Onze natuurlijke
vijand was daarmee verdwenen. Je zou je kunnen afvragen of hiermee niet voor
een belangrijk deel de taak van de BVD was uitgehold. Ik vind dat wij ons
bij alles moeten realiseren dat de BVD wellicht een organisatie is die zich
bezighoudt met het zoeken naar nieuwe gebieden. Wat dat betreft, wil ik de
minister van Binnenlandse Zaken om een precieze afbakening vragen van het
terrein van de BVD en bijvoorbeeld de CRI. De CRI is ook een organisatie die
voortdurend bezig is geweest haar eigen terrein af te bakenen. Dat kan gevaarlijke
elementen in zich hebben. Men zou bij die organisatie kunnen denken: we gaan
punten verliezen. Het is mogelijk dat men dan nieuwe aandachtsgebieden creëert
en dat men die prominent in jaarverslagen naar voren brengt. Mijn vraag aan
zowel de voorzitter van de commissie als aan de minister is of zij de indruk
hebben dat dit bij dit soort jaarverslagen wel eens gebeurt. Als dat het geval
is, zou ik dat zeer betreuren en het zou ons extra waakzaam moeten maken.
 
 De BVD heeft belangrijke nieuwe taken gekregen. Aanvankelijk was die dienst
altijd preventief bezig, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de politie die
altijd repressief bezig is geweest en die altijd aan opsporing heeft gedaan.
Het openbaar ministerie deed de vervolging. Ook wettelijk wordt de situatie
anders. Er is namelijk een algemene strafbaarstelling gekomen van de voorbereidingshandelingen.
Dat betekent dat ook de politie in een eerdere fase begint te werken. De vraag
is dan ook zeer reëel of deze twee organisaties dan wel andere organisaties
zich niet bezighouden met elkaars terrein. Vindt de minister niet, dat in
beginsel de politie in dezen het primaat moet hebben, tenzij zeer duidelijk
aannemelijk gemaakt kan worden dat de staatsveiligheid in het geding is. En
het is nogal iets als men kan zeggen dat de staatsveiligheid in het geding
is.
 
 Ik geef enkele voorbeelden van dingen waarop de BVD zich richt. In de
eerste plaats was er in 1993 het verschijnsel dat onder allochtonen nogal
wat intimidatie plaatsvond. Op zichzelf is dit een zeer verontrustende zaak,
maar wat doet de regering daar vervolgens aan? Wij horen steeds vaker dat
intimidatie plaatsvindt van ondernemers in Arnhem en Deventer en omgeving
door allerlei mensen van allochtone afkomst. Als dat het geval is, dan moet
daar hard tegen opgetreden worden. De minister moet aangeven op welke wijze
hij reageert op dit soort signalen.
 
 Ik noem het tweede onderwerp waarbij je je kunt afvragen of er een taak
voor de BVD ligt: de integriteit van het openbaar bestuur. Natuurlijk zullen
zo nu en dan wel eens veiligheidsonderzoeken nodig zijn, maar is dat nu werkelijk
een taak die de BVD aangaat? Gaarne krijg ik een reactie van de minister,
zeker ook omdat wij binnenkort in deze Kamer over de bestuurlijke integriteit
zullen spreken.
 
 In de derde plaats noem ik de bescherming van gegevens. Wij hebben een
wetsvoorstel ontvangen over de zogenaamde computercriminaliteit. De handhaving
van deze wet zal in handen liggen van politie en justitie. Gaat de BVD niet
een stapje te ver?
 
 Kennelijk komen allerlei elementen uit het buitenland naar Nederland,
waarbij sprake is van duidelijke liaisons in het land van herkomst. Het is
overigens onduidelijk in hoeverre de verhalen over de omvang van dit verschijnsel
op waarheid berusten. Ik meen dat de BVD inmiddels liaisons in Caracas en
Ankara heeft. Worden daar rapporten opgesteld en, zo ja, zijn deze ter inzage
voor de voorzitter van de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten?
Wat zijn de resultaten die worden geboekt? Wat hoort de minister van Binnenlandse
Zaken daarvan? Welke actie onderneemt hij daarop? Dit soort vragen moet voortdurend
gesteld worden om te bezien wat de werkelijke waarde van de BVD op het ogenblik
is.
 
 Er zijn vele belangrijke thema's die door de BVD met veel voortvarendheid
worden aangepakt. Wat ik in de rapportages een beetje mis, is een duidelijke
evaluatie van datgene wat bekeken is en de resultaten van die actie. Ik weet
niet of men dit in de openbaarheid kan aangeven. Zo nee, dan
hoor ik dit graag op een andere manier van de minister van Binnenlandse Zaken.
Zo kan hij vertrouwelijke informatie doen toekomen aan de commissie voor Binnenlandse
Zaken. De mensen die het betreft, behoeven natuurlijk niet met naam en toenaam
te worden genoemd. Op die manier kunnen wij een helderder zicht krijgen op
de werkzaamheden van de BVD. Wij kunnen ons dan een oordeel vormen over de
betrouwbaarheid en de effectiviteit van de organisatie en op grond daarvan
een conclusie formuleren voor de werkzaamheden in de toekomst.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 De heer Korthals stelt voor, vertrouwelijke informatie aan de commissie
voor Binnenlandse Zaken te zenden. Is hij dan niet bezig met een verbreding
van de controle, zij het dat de minister bepaalt welke informatie naar welke
instelling gaat?
 
 
 
 
 
 De heer Korthals (VVD):
 
 Dat is op zichzelf juist. Wij hebben ook direct met de minister te maken.
Hij is verantwoording verschuldigd voor datgene wat de BVD doet. Hij moet
een selectie maken in de informatie. Heel specifieke informatie die niet in
de openbaarheid kan worden gebracht, moet verstrekt worden aan de commissie
voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Het is maar goed dat wij er
niets van weten; dat moeten wij ook zo houden. Maar ik denk dat er wel wat
ruimhartiger in de richting van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken
kan worden opgetreden. Binnen de Kamer bestaat nog steeds het idee dat te
veel dingen in beslotenheid moeten worden afgehandeld, maar dat is wat anders
dan het houden van een pleidooi voor uitbreiding van de commissie voor de
Inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Maar het gevolg zal wel zijn dat de Kamer als het ware met een versnipperd
beeld van de totale werkzaamheden van de BVD komt te zitten: de vaste commissie
voor Binnenlandse Zaken en de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten
krijgen verschillende onderdelen te zien.
 
 
 
 
 
 De heer Korthals (VVD):
 
 Dat is nu in feite ook al het geval, want de commissie voor de Inlichtingen-
en veiligheidsdiensten krijgt dingen te zien die wij niet te zien krijgen.
Wij krijgen zelfs zeer beperkte informatie over wat de Binnenlandse veiligheidsdienst
doet, wat onder de huidige omstandigheden wel wat ruimer zou kunnen. Het is
inherent aan een organisatie als de BVD dat de informatieverstrekking wat
beperkt is. Wat betreft zal men vertrouwen moeten hebben in de regering en
de voorzitter van de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik heb begrepen dat de beantwoording vanachter de tafel maximaal één
uur zal duren. We zouden dan kunnen proberen, dat voor de dinerpauze af te
ronden. Als u vindt dat dit een te gejaagd debat wordt, ben ik bereid een
dinerpauze in te lassen. Ik zie enig enthousiasme om door te gaan. Daartoe
geef ik het woord allereerst aan de voorzitter van de commissie voor de Inlichtingen-
en veiligheidsdiensten, de heer Wallage.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage:
 
 voorzitter van de
commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten
 
 
 Voorzitter! Dank voor de woorden van de verschillende collega's aan het
adres van de commissie. Aan het adres van mevrouw Scheltema merk ik op, dat
de commissie rapport uitbrengt aan de Kamer, wat zij uiteraard doet onder
verantwoordelijkheid van de fungerend voorzitter van de commissie, waarvan
er altijd maar één is. Het hangt van het tijdstip af of de betrokkene
fysiek aanwezig is. Er moet iemand kunnen worden aangesproken, en dat kan
alleen de fungerend voorzitter zijn. De enige die kan ondertekenen, is degene
die hier fysiek aanwezig kan zijn. Ik ga er daarbij van uit dat de commissie,
de verantwoordelijkheid nemend voor die rapportage, moet kunnen instaan voor
de juistheid van die rapportage. Daarbij hebben wij natuurlijk de nodige zorgvuldigheid
betracht.
 
 Terecht komt de vraag, hoe de Kamer toeziet op het inlichtingen- en veiligheidswerk,
ook vandaag in dit debat open aan de orde. Het gaat om een zekere paradox.
Er is in deze Kamer geen strijd over de noodzaak van het inlichtingen- en
veiligheidswerk, hoewel daar wel kanttekeningen bij worden geplaatst, maar
het bestaan van de dienst als zodanig is geen onderwerp van discussie. De
Kamer wil maximaal toezicht kunnen houden, wat ik een begrijpelijke reflex
vind.
 
 In 1992 zijn door de Kamer vergelijkbare vragen gesteld. De toenmalige
commissie heeft, kijkend naar de rapportage, vrij grondig nagegaan wat de
exacte plaatsbepaling van de commissie is en wat de meest gewenste samenstelling
zou zijn. Ik geloof dat er op dit moment geen nieuwe feiten of inzichten zijn,
die tot een afwijkende conclusie ten opzichte van de toen getrokken conclusie
hoeven te leiden. De commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten
is een orgaan van de Kamer. De individuele kamerleden drijven geen particulier
winkeltje; zij fungeren zoals gezegd als orgaan van de Kamer. De keuze om
dat door de fractievoorzitters te laten doen, heb ik altijd beschouwd als
een extra poging om binnen de eisen die nu eenmaal aan dit werk worden gesteld,
de maximale informatie van de regering te krijgen. Je zou kunnen zeggen: de
regering kan, als door de Kamer als geheel of door individuele leden informatie
wordt gevraagd, het belang van de Staat altijd noemen bij het niet geven van
die informatie. De regering heeft dus veel ruimte om geen inlichtingen te
verstrekken. Het omgekeerde gebeurt in de commissie. Voor zover ik weet, heeft
de regering nog nooit in de commissie het belang van de Staat in het geding
gebracht bij het niet geven van informatie. De Kamer heeft door de voorzitters
van de grote fracties in die commissies te plaatsen, zich een positie verworven
waardoor het recht van de regering om geen inlichtingen te verstrekken in
de praktijk niet wordt gebruikt. Het gaat inderdaad om de vraag of de vertrouwensrelatie,
die in de loop der jaren is gegroeid, de Kamer zo veel waard is dat zij voorrang
geeft aan het onder die condities verkrijgen van alle gewenste inlichtingen.
In het rapport van 1992 wordt overigens terecht het risico geschetst dat bij
uitbreiding van de kamercommissie of bij wijziging van de samenstelling daarvan,
de regering zich eerder dan nu moet beroepen op het belang van de Staat. In
die afweging lijkt het mij niet onverstandig van de Kamer dat zij de vier
fractievoorzitters in het geding heeft gebracht. Kennelijk zijn die
er tot dusverre in geslaagd, te voorkomen dat de regering met een beroep op
het belang van de Staat, geen informatie geeft. Dat is belangrijk bij het
toezicht op de BVD.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Sinds 1992 zijn enkele omstandigheden gewijzigd. In de eerste plaats zijn
er nu veel meer partijen in de Kamer vertegenwoordigd dan toen. In de tweede
plaats is de samenstelling van de fracties aanzienlijk gewijzigd. Er is in
ieder geval in mijn fractie behoefte ontstaan aan een grotere betrokkenheid.
In de derde plaats moet er naar mijn mening bekeken worden of het niet gewenst
is om de rol van de commissie nader toe te spitsen. Dan krijgt de commissie
de mogelijkheid om in voorkomende gevallen iets extra's te doen, zoals een
nader onderzoek door deskundigen. Om deze drie redenen verdient dit punt extra
bestudering.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage:
 
 Als de Kamer een positief oordeel heeft gegeven over de motie, zal de
commissie uiteraard het daarin gevraagde zorgvuldig bezien. Er is geen sprake
van dat de commissie verzoeken van de Kamer niet serieus zal onderzoeken.
Eerlijk gezegd, vind ik dat de samenstelling van de Kamer en ook de samenstelling
van fracties niet zo verschrikkelijk veel toe- of afdoen aan het principiële
debat van 1992. De keus is of de Kamer een delegatie van zodanig gewicht samenstelt
dat de regering het wel uit haar hoofd laat om in de beslotenheid van de commissie
te weigeren inlichtingen te verstrekken. Gelet op de controlefunctie van de
Kamer, is dit verreweg het belangrijkste element. Het is waar dat het een
zeer beperkte commissie is. Dat is onbevredigend, omdat het eigenlijk de wens
is, iedereen bij dit werk te betrekken. Er zijn echter nu eenmaal grenzen.
 
 Naar mijn mening zal de commissie, als dat nodig is, zeker dieper in zaken
duiken. Het driemanschap dat in het verleden is ingesteld, is een voorbeeld
van het inschakelen van externe deskundigheid. Het is zeker mogelijk, derden
bij het werk van de commissie te betrekken. In de korte periode dat ik voorzitter
van deze commissie ben, heb ik erop toegezien – voor zover dat nodig
was, want de collega's deelden mijn opvatting – dat de commissie zich
niet breed maakt. Bij iedere gelegenheid moet de vraag beantwoord worden of
de commissie wel het gremium is om de kwestie met de regering te bespreken.
In een enkel geval heeft dit ertoe geleid dat wij de ministers hebben doorverwezen
naar collega's in een van de kamercommissies. In twee of drie gevallen is
om deze reden het gesprek in de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten
stopgezet. Vervolgens heeft de regering een andere plek gezocht om met de
Kamer opener en breder van gedachten te wisselen. Ik beschouw de selectiviteit
waarmee de commissie met haar agenda omgaat als een zeer belangrijk gegeven.
Dit laat onverlet dat, wanneer er onderwerpen aan de orde komen of door de
commissie aan de orde worden gesteld waarvan zij meent dat er nader onderzoek
geboden is, de commissie de mogelijkheden daartoe heeft.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Voorzitter! De voorzitter van de commissie heeft terecht gesteld dat het
een groot goed is dat de commissie de informatie krijgt waar zij om vraagt.
Hij zegt echter ook: pas nu op dat je niet het risico loopt dat je dat goed
verspeelt. Heeft hij concrete aanwijzingen dat de bereidheid bij de regering
daadwerkelijk minder wordt als de Kamer tot een verbreding van de commissie
komt?
 
 
 
 
 
 De heer Wallage:
 
 Nee, ik heb daar geen aanwijzingen voor. Ik heb er wel enig zicht op dat
de werkwijze en de samenstelling van de commissie een klimaat hebben bevorderd
waarin de commissie door de regering de commissie buitengewoon open te woord
wordt gestaan. Ik heb geverifieerd of het in het verleden is voorgekomen dat
de regering in beslotenheid tegen de commissie heeft gezegd, bepaalde informatie
niet te kunnen verstrekken. Dat is nog nooit voorgekomen. Er is een aantal
jaren geleden een werkwijze geïntroduceerd op basis waarvan de Kamer
grondig geïnformeerd kan worden. Wij zijn geen vier individuele fractievoorzitters,
maar een door de Kamer ingesteld orgaan. Enerzijds wordt dus in het belang
van de democratie toezicht gehouden. Anderzijds voelt de regering in die situatie
kennelijk voldoende ruimte, waardoor zij geen gebruik maakt van de mogelijkheid
om geen informatie te verstrekken in het belang van de Staat. Ik vind dat
een belangrijk evenwicht, een status quo. Dat laat onverlet dat ik mij uiteraard,
als in de Kamer de behoefte bestaat dat de commissie eventuele mogelijkheden
goed beziet – zoals verwoord in de motie – daar niet tegen verzet.
De commissie moet dat onder ogen zien. Ik zal de Kamer daarover direct na
de zomer berichten.
 
 Voorzitter! De heer Van Oven heeft gesproken over de dienst als een noodzakelijk
kwaad. Ik stel mij dualistisch op. Ik kan mij de achtergrond van die opmerking
wel voorstellen, maar ik kies zelf voor de benadering dat het tot de verdediging
van de grondslagen van een democratie behoort, juist omdat zij op een aantal
punten aangetast kan worden zonder dat zij zich daar publiekelijk tegen kan
verweren, om een instituut te hebben waar wij vandaag over spreken. Ik beschouw
dat dan ook niet als een kwaad, maar als het veilig stellen, het bewaken van
de tot de democratie behorende instituties. Dat er vervolgens geen sprake
is van een openbare instelling, zodat er belemmeringen zijn voor een goed
toezicht, is inderdaad een nadeel, maar het instituut zelf wil ik niet graag
onder de categorie "noodzakelijk kwaad" rangschikken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Een noodzakelijkheid met kwade kanten.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage:
 
 Dat lijkt mij correct.
 
 Ik heb reeds aangegeven dat de opsomming van de bijeenkomsten in het verslag
van de commissie staat vermeld. Wij zien er scherp op toe dat met ons geen
gesprekken worden gevoerd die ook met de "gewone" commissies van de Kamer
in het openbaar gevoerd kunnen worden. Dat "gewoon" slaat op het feit dat
wij ons werk moeten doen in een voor de Kamer zeer ongewone situatie, namelijk
in beslotenheid.
 
 Er zijn verschillende vragen over het IRT gesteld. De parlementaire enquêtecommissie
heeft meegedeeld dat haar onderzoek zich ook uitstrekt naar het dwarsverband.
De in dat kader gestelde vragen zullen dan ook een plaats krijgen in het rapport
van de parlementaire enquêtecommissie.
 
 De heer Van Oven heeft gevraagd naar de Antilliaanse criminelen, die in
het verslag worden genoemd. De minister van Binnenlandse Zaken heeft bij brief
van 6 juli 1993 de vaste commissie voor Nederlandse en Antilliaanse
aangelegenheden nader ingelicht. De commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten
heeft de zaak vervolgens laten rusten.
 
 De commissie heeft geen nadere inlichtingen ontvangen over criminelen
of criminele organisaties in de politiek, waarnaar de heer Van Oven naar vroeg.
 
 De commissie heeft in haar huidige samenstelling kennis genomen van de
besluiten van het toenmalige kabinet en de toenmalige commissie in de zaak-Wilman.
Wij hebben in de aan ons verstrekte inlichtingen geen nieuwe feiten, nieuwe
informatie aangetroffen die rechtvaardigden, terug te komen op de toen door
het kabinet en de commissie genomen beslissing. De informatie van zowel de
heer Wilman als van het kabinet gaf geen aanleiding op deze zaak terug te
komen.
 
 De heer Korthals heeft nog gevraagd naar de mogelijkheden om een "double
check" uit te voeren. Ik meen dat daarvoor geldt wat in het algemeen geldt
voor het verkeer tussen de Kamer en de regering. Als de regering inlichtingen
verstrekt en de Kamer heeft het gevoel dat zij nadere informatie moet inwinnen
bij derden, dan kan dat altijd. Dat gebeurt ook heel regelmatig. Als de commissie
daartoe aanleiding zou zien, dan zou zij dat, zo lijkt mij, ook doen. Er is
dus geen principieel bezwaar tegen. Ik kan mij de praktische omstandigheden
om derden informatie te vragen op het terrein van het inlichtingen- en veiligheidswerk
niet zo gemakkelijk voorstellen, maar het lijkt mij niet ondenkbaar. De commissie
kan dat in ieder geval zelfstandig afwegen.
 
 De discussie over de taakbepaling en de taaktoedeling van de Binnenlandse
veiligheidsdienst is een publieke discussie. In dit debat is er ook gelegenheid
om daar kanttekeningen bij te maken. De minister van Binnenlandse Zaken behoort
daarop dan te antwoorden. In dat opzicht is het dus geen zaak voor een debat
in de beslotenheid van de commissie. Ik meen dat de taakopdracht en de taakuitoefening
van de BVD in algemene zin zich juist heel goed lenen voor een publiek debat.
Het is aan de minister van Binnenlandse Zaken om de koers die daar gevaren
wordt, hier te verdedigen.
 
 Wij hebben tot dusverre geen aanleiding gezien om informatie in te winnen
over de "buitenlandleer". Ik hoop dat ik het zo kort mag aanduiden. Voor dit
onderwerp geldt overigens wat voor elk onderwerp geldt. Als leden van de Kamer
vinden dat er, in verband met kranteberichten of om welke reden ook, vragen
gesteld moeten worden door de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
dan is een signaal naar een van de leden van de commissie voldoende. Dan kunnen
wij daar vragen over stellen. Ik zal in ieder geval aan de commissie de vraag
voorleggen of wij naar aanleiding van het verzoek van de heer Korthals op
dit punt niet wat nader kunnen informeren. Ook zijn vraag naar nuttigheid
en effectiviteit kan hierbij worden betrokken.
 
 Ik meen, dat ik hiermee de aan mij gestelde vragen heb beantwoord. Het
overgrote deel van de gestelde vragen ligt op het terrein van de minister
van Binnenlandse Zaken.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Voorzitter! Door diverse woordvoerders is in diverse toonaarden, soms
impliciet, soms expliciet, aangegeven dat er helaas nog voldoende werk overblijft
voor de Binnenlandse veiligheidsdienst. Al zijn de oude dreigingen misschien
weg, alle woordvoerders hebben in feite geïndiceerd dat zij zich zorgen
maken over nieuwe en wellicht voortdurende dreigingen. Daarover bestaat naar
mijn mening geen verschil van mening tussen de Kamer en de regering. Er moet
een Binnenlandse veiligheidsdienst zijn. Zij is noodzakelijk en kent aspecten
waarop nauw moet worden gelet. Hiermee parafraseer ik een klein beetje de
woorden van de heer Van Oven. In feite wordt gezegd dat wij liever niet zo'n
dienst hebben, maar dat zij helaas noodzakelijk is.Ik zal ervan afzien nu
te beschrijven waarom wij op allerlei terreinen, die de kamerleden ook genoemd
hebben, actief zijn. Toch wil ik op drie punten ingaan die in de laatste jaren
een accent hebben gekregen.
 
 Het eerst punt betreft de zorg over de integriteit, niet alleen van het
openbaar bestuur, maar ook van bepaalde sectoren van de samenleving. Corruptie
en dergelijke valt onder de primaire taken van politie en justitie. Het lijdt
volgens mij echter geen twijfel – dat wordt hier en daar beaamd –
dat de belangen van de Staat dan wel vitale belangen in de samenleving dusdanig
worden bedreigd dat het nuttig is om daar in algemene zin informatie over
te verzamelen. Ik zeg dit in het bijzonder tegen de heer Korthals, die daarnaar
expliciet heeft gevraagd.
 
 Het tweede punt betreft de georganiseerde misdaad. Dit onderwerp en het
onderwerp integriteit van het openbaar bestuur zijn voor een deel hetzelfde.
Wij weten immers dat bedreiging juist van daaruit plaatsvindt. Ik meen dat
hierbij dezelfde redenatie opgaat. De georganiseerde misdaad heeft zich veel
verder ontwikkeld dan wij een jaar of tien geleden dachten of verwachtten.
Men zal zich daarom voortdurend af moeten vragen of niet dezelfde belangen
van de Staat dan wel van vitale organen in de samenleving worden bedreigd,
zodat het is te rechtvaardigen dat de Binnenlandse veiligheidsdienst ook daarover
inlichtingen verzamelt. Straks kom ik nog nadrukkelijk terug op de relatie
tussen de Binnenlandse veiligheidsdienst en de MID enerzijds en justitie en
politie anderzijds. De grens, de afbakening en alles wat daarmee annex is,
komt dan aan de orde. Ik wil op dit moment alleen maar aangeven dat alles
wat wij op deze terreinen doen naar mijn oordeel noodzakelijk is. De heer
Van Oven gaf dat heel goed aan. Het gebeurt op een wettelijke basis. Als die
niet voldoende is, moeten wij de wet aanpassen. Ook daar kom ik straks nog
even op terug. Het gebeurt onder ministeriële verantwoordelijkheid. Er
is dus altijd sprake van een minister die erover verantwoording moet kunnen
afleggen. Het gebeurt onder adequaat toezicht: toezicht aan de kant van de
uitvoerende macht en toezicht aan de kant van het parlement. Het is natuurlijk
in eerste instantie aan het parlement zelf om zich de vraag te stellen hoe
het eigen toezicht op de regering op dit terrein georganiseerd moet worden.
Ik zeg dit in meer algemene zin.
 
 Mevrouw Scheltema stelt als eerste en de heer Korthals als laatste de
vraag hoe geheimzinnig met alle informatie om moet worden gegaan. Mevrouw
Scheltema geeft aan dat wat geheim is natuurlijk geheim moet blijven. Maar
betekent dat nu per definitie dat wat openbaar mag zijn hier in de zaal verteld
wordt en dat wat geheim moet zijn alleen maar aan de commissie
voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten verteld kan worden? Is daar niet
iets tussenin denkbaar? Kan er geen bepaalde vertrouwelijke informatie aan
de commissie voor Binnenlandse Zaken of aan de commissie voor Justitie worden
verstrekt? Wat mij betreft is dat best denkbaar en volgens mij gebeurt het
ook af en toe. Ik heb er helemaal geen problemen mee om daarover in een permanente
discussie met de Kamer te blijven en mijzelf voortdurend de vraag te stellen
of informatie van een dusdanig belang is en zo geheim moet blijven dat het
doorgeven aan een commissie met zo'n dertig leden iets te riskant is. Ik kan
dan, gegeven de gevoeligheid en de belangen, kiezen voor de commissie voor
de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Die afweging aan onze kant mag en
moet telkens gemaakt worden. Op grond daarvan zal ik de Kamer, zo goed als
ik dat kan, moeten bedienen.
 
 Er is een beetje het beeld ontstaan dat het om een redelijke lijdzame
commissie gaat en dat de minister altijd het initiatief neemt om een vergadering
uit te schrijven en zo informatie te verstrekken. Mevrouw Scheltema zei dat
de vergaderingen meestal op verzoek van de minister plaatsvinden. Dat is niet
helemaal waar. Er zijn vaak informele contacten. Zo heb ik die persoonlijk
met de heer Wallage. Hij geeft soms aan dat er iets speelt en dat het misschien
wel nuttig is om bij elkaar te komen. In formele zin is het dan zo dat de
commissie op verzoek van de minister bij elkaar komt. Het zou echt een verkeerd
beeld zijn als wij uitgaan van een lijdzame commissie en een zeer actieve
minister. Dat laatste is natuurlijk waar, maar het eerste niet!
 
 Ik laat de inhoud van de motie en de vraag of de commissie vergroot moet
worden, in welke vorm dan ook, natuurlijk aan de Kamer over. Ik wijs er wel
op dat als de commissie te grote vormen gaat aannemen, het voor mij lastig
kan worden. Vanuit mijn verantwoordelijkheid sta ik hier dus niet direct om
te springen.
 
 Het is gevraagd of het terecht was dat er, kennelijk, in januari 1994
informatie over het IRT naar de commissie is gegaan. Ik weet dat niet en ik
kan dat ook niet beoordelen. Ik denk dat niemand dat kan beoordelen. Wat er
in de commissie is uitgewisseld, is naar de aard vertrouwelijk. Niemand kan
dus beoordelen of het wel of niet nuttig is geweest. Ik kan mij er wel iets
bij voorstellen. Ik kan mij voorstellen dat dit, met de hele commotie van
september 1993, januari 1994, even aan de orde is geweest.
 
 Ik ben het overigens niet eens met de heer Van Oven als hij stelt dat
er twee soorten kamerleden bij het debat in de Kamer betrokken waren. Ik kan
mij iets van het debat door de maanden heen herinneren. Volgens mij zaten
alle kamerleden hier in de Kamer op hetzelfde kennisniveau. Het kan zijn dat
er meer speelde in de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Waar de heer Van Oven dat vandaan haalt, weet ik niet. Dat is immers vertrouwelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Ik moet toch aannemen dat de fractievoorzitters die op dat moment deel
uitmaakten van de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten op
de hoogte waren van de operationele gegevens waar de andere kamerleden niet
van op de hoogte waren? In die zin is er sprake van verschillende informatieniveaus.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 U neemt dat aan. Ik wil dat ook wel doen. Een en ander valt echter niet
te verifiëren. Ik kan er ook geen mededelingen over doen. Het is dus
informatie die niet te verifiëren valt en bovendien niet relevant was.
Alle kamerleden die in het debat hun werk naar beste weten en naar behoren
hebben gedaan, hebben dat niet gedaan in een achterstandspositie. Die hebben
dat gewoon gedaan op de manier zoals in het parlement de kamerleden een debat
moeten voeren. Juist hier ligt, kun je bijna zeggen, het voorbeeld dat dit
ook heel effectief kan werken. Uiteindelijk is de Kamer nog tot vandaag met
de affaire bezig. Ik denk dan aan de commissie-Van Traa.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Of het relevant is, kunnen wij niet weten. Wij weten niet wat de kennisname
van gegevens heeft opgeleverd. Dat maakt de discussie natuurlijk een beetje
schimmig.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Misschien wel, maar het resultaat dat er uiteindelijk uitgekomen is, geeft
eerder de indicatie dat de Kamer zeer toereikend kon functioneren.
 
 Vervolgens rijst de vraag of, afgezien van de Kamer, de controle goed
genoeg is geregeld. Ik heb daarover op dit moment geen ander standpunt dan
ik al had toen ik nog lid van deze Kamer was. Dat heeft er mede toe geleid –
dat is niet alleen mijn inspanning geweest maar ook die van anderen –
dat wij een verbetering hebben aangebracht met betrekking tot het functioneren
van het CVIN (Comité verenigde inlichtingendiensten Nederland), de
ambtelijke samenwerking in bepaalde constructies. In de tweede plaats hebben
wij een sterkere sturing van de meest betrokken ministers via de MICIV (Ministeriële
commissie voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten) georganiseerd. Daarnaast
ben ik nog op zoek naar een extra orgaan voor het toezicht op het functioneren
van deze diensten. Daarvoor zijn verschillende modellen aan te geven. Ik verwijs
hierbij naar uitspraken van de Raad van State en de Nationale ombudsman en
naar wat er is gezegd over een gemengde constructie, de onafhankelijke rechter,
een inspectie, een commissie van toezicht enz. Voor elk van die vormen kunnen
bezwaren worden vermeld. Ik zou willen voorstellen om dit even te laten rusten,
omdat ik van plan ben om in de slipstream van de wetswijziging die ik wil
doorvoeren, dit punt nader te regelen. Daarbij moet ik zorgvuldig nagaan welke
mogelijkheden er zijn en wat de voor- en nadelen daarvan zijn. Vervolgens
kom ik met een voorstel bij de Kamer. Ik zal zeker mijn voordeel doen met
de informatie die mij hier vandaag is aangereikt.
 
 Om misverstanden te voorkomen wil ik een feitelijke mededeling doen over
de wellicht wat cryptische zin, waarin wordt gesproken over een inspectie
onder gedeeltelijke ministeriële verantwoordelijkheid. Ik doel hiermee
op een situatie die wij ook bij andere inspecties kennen. Ze zijn niet geheel
zonder ministeriële verantwoordelijkheid maar kennen een wat autonome
relatie met het departement. Ik noem in dit verband de inspecties voor de
volksgezondheid, de jeugdhulpverlening en de kinderbescherming. Het zijn allemaal
toezichthoudende constructies waarvoor een zekere ministeriële verantwoordelijkheid
geldt. De discussie hierover kan straks, aan de hand van het wetsvoorstel,
zorgvul dig en op grond van argumenten worden gevoerd.
 
 Inderdaad, voorzitter, heb ik als kamerlid de klankbordgroep als opstapje
beschouwd, maar ik kan nu meedelen dat ik daarvan afgestapt ben. Ik heb de
leden van deze groep bedankt voor hun werkzaamheden omdat ik niet geloof dat
het zinvol is om hiermee in de huidige vorm door te gaan. Ik heb ze overigens
wel gevraagd of op hen in incidentele situaties nog een beroep kan worden
gedaan. Ik kan mij voorstellen dat het interessant is om deze groep mensen
nog eens naar hun mening te vragen, maar ik acht deze klankbordgroep als een
soort permanent orgaan niet zo zinvol. Terecht heeft mevrouw Scheltema gezegd
dat ik graag wil overleggen met de vertegenwoordigers van het Nederlandse
volk en die tref ik in deze Kamer aan. Wij zouden dus eerder hier in meer
algemene zin, al dan niet vertrouwelijk, moeten spreken over dreigingen en
te treffen maatregelen. Dat is afhankelijk van de aard van het onderwerp.
Hierop is ook door de heer Korthals gedoeld bij zijn betoog over meer informatie
voor de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken.
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma kan ik garanderen dat de heer Docters van
Leeuwen zeer actief is, maar niet meer op het terrein van de BVD. Omdat wij
hem kennen en er niet zeker van waren dat hij zich hiermee niet zou bemoeien,
hebben wij hem een heleboel ander werk bezorgd. U weet dat mevrouw Sorgdrager
het rapport over het OM naar buiten heeft gebracht. Hij heeft dus zijn handen
vol. Intussen zijn wij hard aan het werk om de vacature te vervullen die enkele
maanden geleden is ontstaan. De procedure loopt; ik kan hierover nog geen
mededelingen doen.
 
 Terecht is er door velen gesproken over het inzagerecht. Ik stel voor
dat ik nu niet inhoudelijk op deze opmerkingen reageer. Ik heb zeer interessante
punten vernomen van de verschillende woordvoerders. Het zijn allemaal elementen
die ik zal moeten wegen bij het formuleren van de wetswijziging die nu op
stapel staat. Het zal geen makkelijke wetgeving worden, dus wij zijn daar
zeer hard voor aan het werk; wij hopen het resultaat nog dit jaar aan de ministerraad
te kunnen voorleggen en wij hopen dat de Kamer het wetsvoorstel volgend jaar
zal kunnen behandelen.
 
 Nu heeft mevrouw Scheltema gevraagd of ik bereid ben de bevindingen van
de parlementaire enquêtecommissie erbij te betrekken. Mij dunkt dat
wij alles wat er op dat terrein beschikbaar is, er zeker bij moeten betrekken,
overigens zonder dat ik enige suggestie zou willen geven of ik ergens voor
of tegen ben. Alles wat interessant is, zal ik dus gaarne bij de overwegingen
betrekken. En, voorzitter, hiermee maak ik mij er eigenlijk maar van af, want
het heeft geen zin om allerlei bespiegelingen te houden over een zaak die
ik zelf nog zorgvuldig wil onderzoeken en afwegen.
 
 Mevrouw Scheltema, de heer Van Oven en de heer Korthals hebben nog gevraagd
naar de nieuwe ontwikkelingen, onder andere via artikel 46 van het Wetboek
van Strafrecht, met name naar de "pro-actieve fase" en de relaties daarvan
met de activiteiten van de BVD. Of, anders geformuleerd, zij hebben gevraagd
naar de consequenties. Nu zijn daar in principe geen consequenties aan verbonden.
Politie en justitie werken op basis van een aantal wetten of uitwerkingen
daarvan in ministeriële regelingen of wat dan ook waarin hun bevoegdheden
zijn geregeld. De BVD – en het geldt ook voor de MID – werkt op
basis van de bevoegdheden, hem gegeven in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Wij moeten er ook erg voor oppassen de pro-actieve fase van de politie te
vermengen met het werkterrein van de BVD, die natuurlijk bij uitstek de instantie
is die inlichtingen verzamelt. Die twee hebben niet met elkaar te maken, misschien
met uitzondering van het punt waarop politie en justitie elkaar tegenkomen.
Maar daar kom ik straks nog even op terug in het verband van de scheiding
van de verantwoordelijkheden en bevoegdheden, de uitwisseling van informatie
en de samenwerking. Het is onjuist om te denken dat de werkwijze krachtens
het aangenomen wetsvoorstel ter zake een relatie zou hebben met wat de BVD
doet.
 
 
 
 
 
 De heer Korthals (VVD):
 
 Voorzitter! Ik neem even het voorbeeld van de Russische maffia die hierheen
komt om witwasorganisaties en dergelijke op te zetten. Kennelijk richt de
BVD zich daarop. Je zou je kunnen afvragen of niet op grond van de strafbaarstelling
van voorbereidingshandelingen de politie zich daarop zou moeten richten. En
natuurlijk heeft de politie naar mijn gevoel dan de prioriteit. Waarom liet
men het vroeger de BVD doen? Omdat de politie toen de bevoegdheid daartoe
niet had.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Ook ik wens vurig dat politie en justitie in Nederland actief zijn op
dat terrein. Ik denk dat overigens ook, maar ik ben niet de eerst aangewezen
minister om daarover te antwoorden. Natuurlijk, elke vorm van criminaliteit
die zich aandient, ligt primair op het terrein van politie en justitie, waarop
ingevolge de nieuwe wetgeving ook de pro-actieve fase van toepassing is.
 
 
 
 
 
 De heer Korthals (VVD):
 
 Ik zal het u niet vragen, maar als u dit zegt, zet u eigenlijk net als
ik vraagtekens bij het thema dat de BVD gekozen heeft door zich te gaan bezighouden
met de Russische maffia.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Nee, absoluut niet. Wat ik aangaf, is het normale werk van de politie.
Daarna rijst de vraag, of er voor de BVD aanleiding is om zich op grond van
de wet – bedreiging van de belangen van de Staat op vitale onderdelen –
eveneens daarmee te bemoeien, althans in de sfeer van het verzamelen van algemene
inlichtingen. Die aanleiding is er. En in de tweede plaats geldt dat de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten in andere landen niet alle op precies dezelfde wettelijke
basis en met dezelfde bevoegdheden werken als de onze. In het contact met
die andere diensten komt er natuurlijk allerlei informatie beschikbaar, al
zou die misschien eigenlijk naar de CRI moeten gaan. Op dat moment is het
essentieel dat de BVD veeleer als doorgeefluik voor de CRI fungeert in plaats
van zelf aan de gang te gaan. Dat is de basis waarop wij werken, zo zijn de
taken en bevoegdheden verdeeld. Nu zie ik de heer Korthals met zijn hoofd
schudden, dus hij zal zich afvragen of het in de praktijk ook altijd zo gaat.
Wel, daar ga ik van uit, daar vertrouw ik op. En mocht het onverhoopt een
keer niet zo zijn, dan hoop ik dat ik daar achter kom, zodat ik dan maatregelen
kan nemen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Voorzitter! Ik zou nog wel een andere vraag willen stellen. Door artikel
46 van het Wetboek van Strafrecht, de strafbaarstelling van een voorbereidingshandeling,
groeien politie en BVD naar elkaar toe; men vist zo ongeveer in dezelfde vijver.
Zijn nu dankzij die strafbaarstelling de contacten tussen BVD en politie/CRI
aanmerkelijk geïntensiveerd?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Ik kom op dat laatste punt straks terug, maar ik heb een beetje bezwaar
tegen de formulering dat ze naar elkaar zouden toegroeien en in dezelfde vijver
zouden vissen. Daar is geen sprake van.
 
 Zij groeien niet naar elkaar toe. Integendeel. Ik hoop juist dat zij gescheiden
blijven groeien, misschien op grond van nog zorgvuldiger te formuleren bevoegdheden
en verantwoordelijkheden. In dit verband is het belang van de commissie-Van
Traa, dat wij ons naar aanleiding van het resultaat straks de vraag kunnen
stellen: gebeuren er dingen in Nederland die wij willen en, zo ja, gebeurt
dat op een voldoende wettelijke basis? Er is geen sprake van groei naar elkaar.
Het is mogelijk dat er in dezelfde vijver gevist wordt. Zo kan er zich een
onderwerp aandienen dat niet alleen in de strafrechtelijke sfeer de aandacht
van justitie heeft, maar ook om redenen, gelegen in de wet, de aandacht van
de BVD heeft. Op dat moment is er natuurlijk wel een vorm van samenwerking.
Maar de BVD is absoluut niet bezig om het terrein van justitie in den brede
over te nemen en omgekeerd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Nee, maar door het strafbaar stellen van voorbereidingshandelingen is
er een en ander veranderd. De politie heeft nu mogelijkheden om op dat terrein
te werken, als er nog geen begin van een vermoeden is. Daarmee komt zij dichter
bij het werkterrein van de BVD. De minister zegt terecht dat de BVD in het
kader van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten in dezelfde sfeer werkt
met onder anderen informanten. Men komt dus dichter bij elkaar. Daar hebben
wij het in het verleden ook over gehad. Dit is ook haast niet te vermijden.
Ik ben het met de minister eens als hij zegt dat je heel erg je best zult
moeten doen om die twee poten uit elkaar te houden. Dat is ook belangrijk.
Uit het antwoord op mijn concrete vraag of dat een grotere verwevenheid geeft,
krijg ik toch de indruk dat op grond van uitbreiding van artikel 46 de contacten
zijn toegenomen.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Die indruk heb ik niet. Misschien kan ik dat ook niet beoordelen. Naar
aanleiding van het rapport van de commissie-Blok, als ik mij niet vergis,
is er een aantal jaren geleden ook op aandringen van de Kamer gezocht naar
mogelijkheden voor betere samenwerking tussen de BVD en de CRI. Die samenwerking
heeft inmiddels gestalte gekregen. In die zin is men wellicht veel intensiever
met elkaar bezig dan daarvoor. Ik kan nu niet meer helemaal aangeven of hetgeen
daar met elkaar besproken wordt ook te maken heeft met het feit dat de inlichtingendiensten
naar hun aard pro-actief werken, evenals nu ook politie en justitie in specifieke
situaties. In die zin is er geen scheiding te maken. Mevrouw Scheltema heeft
dit overigens ook gezegd.
 
 Ik hecht er zeer aan dat het gescheiden organisaties zijn met een eigen
stelsel van bevoegdheden en verantwoordelijkheden, bij voorkeur in de wet
vastgelegd.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Artikel 20 van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten verbiedt
het optreden van de BVD op het gebied van opsporing van strafbare feiten.
Het effect van de invoering van artikel 46 zou naar verwachting moeten zijn,
dat de activiteiten van de BVD zich eerder op dat terrein afspelen. Dit zou
weer betekenen dat de rol van de BVD vermindert. Maar die indruk krijg ik
geenszins uit het jaarverslag.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Maar het kan ook niet andersom zijn: doordat de voorbereidingshandelingen
strafbaar zijn geworden en de politie is toegestaan om pro-actief te werken,
moet het normale werk van de BVD, dat naar zijn aard pro-actief en inlichtingenverzamelend
is, verminderen. De BVD heeft een eigenstandig werkterrein en een eigenstandige
bevoegdheid. Daar hoort natuurlijk een eigenstandige controle bij. Daar hebben
wij het zojuist ook over gehad. Er is samenwerking op terreinen waar men elkaar
tegenkomt. Dat gebeurde vroeger, dat gebeurt vandaag en dat gebeurt morgen.
Daarbij is het van groot belang dat men de informatie goed uitwisselt en goed
in de gaten houdt wanneer het werk van de een ophoudt en dat van de ander
dient te beginnen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Ligt de sleutel van die puzzel niet in de zinsnede in het jaarverslag,
dat de BVD in concrete strafrechtelijke onderzoeken ook wel met het openbaar
ministerie samenwerkt?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Wij moeten hierbij ook niet voor onszelf verstoppertje spelen. Als de
BVD ingevolge de wet normaal inlichtingen verzameld heeft die relevant zijn,
zal die dienst de inlichtingen toch ergens naartoe moeten brengen. Anders
hoeven wij geen BVD te hebben. De BVD brengt de inlichtingen naar de CRI als
die een dimensie van strafbare feiten krijgen. Dan komen wij over de rol van
de CRI te spreken. Welnu, de CRI is een informatieverzamelend instituut; die
verzorgt niet zelf de opsporing. De CRI geeft op verzoek van de korpsen of
op eigen initiatief aan de korpsen door welke verzameling van gegevens men
heeft over een bepaald type strafbaar feit. Daar moet iets mee gebeuren. De
opsporing verloopt vervolgens via het justitiële traject. Op zichzelf
lijkt mij dit een volkomen aanvaardbare gang van zaken, zolang men maar binnen
de bevoegdheden geopereerd heeft.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Behalve dat het jaarverslag suggereert, dat er ook direct contact zou
zijn tussen de BVD en de officier van justitie in een bepaalde concrete strafzaak.
Dan is de rol van de CRI er als het ware helemaal uitgesneden.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Nu zou ik het in een casus moeten zien om te zien of het werkelijk zo
gebeurd is en of dit al dan niet conform de regels is gebeurd. In ieder geval
is de BVD geen onderdeel of een verlengstuk van politie en justitie. Het is
een eigen organisatie, met een eigen wet en eigen bevoegdheden en verantwoordelijkheden.
Maar we proberen wel iets te doen met wat zij te weten komen.
 
 Voorzitter! Mevrouw Scheltema was de eerste die een vraag stelde over
de zaak-Wilman. Daarna hebben mevrouw Oedayraj Singh Varma en de
heer Van Oven zich daarbij gevoegd met een aantal opmerkingen. Mevrouw Scheltema
vroeg of er iets nieuws was. Het antwoord is "neen". De vertegenwoordigers
van de PvdA en GroenLinks hebben gevraagd of wij bereid zijn om nog weer te
heroverwegen. Het antwoord is "neen". Ik ben zo uitgebreid met die zaak bezig
geweest, in meerdere hoedanigheden en als lid van de commissie voor de Verzoekschriften –
ik weet dat de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten en het
vorige kabinet zich ook daarmee hebben beziggehouden – en in mijn nieuwe
hoedanigheid, dat ik kan meedelen niet bereid te zijn daar nog enige actie
te ondernemen. Dat is een kort, misschien teleurstellend maar wel helder antwoord.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Het is inderdaad een teleurstellend antwoord, omdat er na zoveel jaren
toch eens een einde moet komen aan die zaak. Als de minister er niets meer
aan doet, blijft de zaak doorgaan en zal de heer Wilman doorprocederen. Het
gaat er toch om dat er fouten zijn gemaakt? Wat is ertegen om toe te geven
dat die fouten gemaakt zijn en de heer Wilman te rehabiliteren?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Ik moet u verwijzen naar de uitgebreide verslagen met de onderliggende
stukken van de commissie voor de Verzoekschriften. Daar vindt u alle antwoorden.
U kunt het er niet mee eens zijn. GroenLinks is het er vanaf het begin niet
mee eens geweest, maar ik was het niet eens met GroenLinks in mijn vorige
hoedanigheid en ik kan u slechts bevestigen, dat ik het in mijn nieuwe hoedanigheid
nog steeds niet met GroenLinks eens ben. Helaas.
 
 Voorzitter! Mevrouw Scheltema en de heer Mateman hebben gevraagd naar
de rol van de Iraanse ambassade met betrekking tot asielzoekers. Ik kan daarover
geen concrete mededelingen doen, maar het blijft een punt van permanente aandacht.
Dat geldt echter niet alleen voor dit verschijnsel; zo zijn er nog andere
verschijnselen die erop lijken en die onze permanente aandacht vragen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Is die permanente aandacht ook uitgemond in diplomatieke stappen? Dat
was mijn concrete vraag. Het gaat om intimidatie van asielzoekers en dat zijn
nogal zorgelijke feiten. Wat je er precies aan moet doen, is ook onduidelijk.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Ja, precies! Wij zoeken permanent op basis van betrouwbare gegevens naar
de mogelijkheid om dat op de juiste plek, op de juiste manier en op het juiste
tijdstip aan de orde te stellen. Ik ben daar wat cryptisch over, maar ik heb
er nu niets over te melden.
 
 Voorzitter! Terecht en begrijpelijk heeft mevrouw Scheltema als eerste
gesproken over die passages over de grote steden, die onderdeel van het werk
van de Binnenlandse veiligheidsdienst zijn. Mevrouw Oedayraj Singh Varma en
de heer Mateman hebben zich daarbij gevoegd. Mevrouw Oedayraj Singh Varma
vroeg of niet veel eerder de oorzaken moeten worden weggenomen in plaats van
je er zo op te richten. Hier dreigt een misverstand. De grote steden zijn
op zichzelf geen onderzoeksterrein van de BVD. Er doen zich belangrijke problemen
voor in een aantal stadswijken, waarop de regering beleid voert onder andere
door te trachten de oorzaken daarvan weg te nemen. Er ligt ook niet een directe
relatie met het grote-stedenbeleid. Dat moeten wij ook niet doen, want daarmee
zou het precies de verkeerde dimensie krijgen, een dimensie die ook de heer
Mateman aangaf. Het gaat om een aantal dreigingen – links- en rechts-extremisme
en fundamentalisme – dat zich vaak eerder en nadrukkelijker manifesteert
in de stedelijke gebieden en met name in bepaalde stadswijken dan op het platteland.
Vanuit die invalshoek is er aandacht voor die stedelijke gebieden.
 
 Er is ook gesproken over de manier waarop men elkaar intimideert en bedreigt
binnen de groepen allochtonen. Dat vindt ook voornamelijk plaats in bepaalde
steden of stadswijken en niet op het platteland. Zoekt u er niet meer achter
dan dit. Op grond van de concrete dreigingen is het een gebied waar we aandacht
aan besteden, maar niet omdat het steden zijn of stadswijken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 In het jaarverslag van de BVD staat dat het toezicht dan maar moet worden
verhoogd. Dat is een mager antwoord op die grote problematiek.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Precies. Hierbij spelen natuurlijk vele facetten een rol. Om een voorbeeld
te geven: ik vind het rechts-extremisme nadrukkelijk een werkterrein van de
BVD, omdat ik denk dat er bij een bepaalde ontwikkeling een rechtstreekse
bedreiging van vitale belangen van de Nederlandse Staat van uitgaat. Maar
wij weten ook dat er, los van de BVD, politieel en justitieel zeer terecht
grote belangstelling is voor wat er op het terrein van rechts-extremisme plaatsvindt.
Dat vinden wij voor een gedeelte in de steden. Dus het is in die context dat
daaraan ook aandacht moet worden besteed, variërend van het verzamelen
van inlichtingen tot het houden van toezicht en misschien rechtstreeks politieel
en justitieel ingrijpen. Ik denk dat niemand het daarmee oneens is, zolang
de BVD zich maar niet begeeft op een terrein dat niet het terrein van de BVD
is.
 
 Alle terechte, alle begrijpelijke vragen en ook alle lichte irritatie
die in die vragen zat over de vernietigingslijsten, begrijp ik volkomen. Dat
heeft ook wat mij betreft te lang geduurd. Mij is meegedeeld dat OCW deze
week de zaak naar de Kamer stuurt. Dat betekent dat wij eindelijk op korte
termijn dat overleg met elkaar kunnen voeren wat al heel lang op de lat staat
en waarvan het ook dringend noodzakelijk is dat het wordt gevoerd. Ook ik
zelf heb er grote behoefte aan met de Kamer uiteindelijk te kunnen concluderen
hoe wij het precies gaan doen. In die discussie zal, zoals de heer Mateman
zei, zeker ook naar behoren het besef voor historische en culturele waarden
moeten doorklinken.
 
 Mevrouw Scheltema heeft gesproken over het verbieden van organisaties.
Zij noemde in dat verband in het bijzonder CP'86, maar het speelt ook een
beetje bij de discussie rond de PKK, die wij een paar weken geleden hebben
gehad. Zij vroeg of je bij het verbieden van organisaties, als je dat al in
Nederland wilt en kunt op grond van de wet, niet het risico loopt dat je daarna
de informatie die je nodig hebt moeilijker kunt krijgen. Ja, dat is natuurlijk
zo. Een van de nadelen van het verbieden van organisaties is dat men dan ondergronds
gaat werken. Naar zijn aard heb je dan minder zicht op wat dergelijke organisaties
doen, waardoor je minder informatie zal kunnen krijgen. Ik
zelf vind dat wel een afweging bij de vraag of je in een bepaalde situatie
het ertoe moet leiden dat een organisatie verboden gaat worden. Dat is een
praktisch punt waarmee je te maken hebt.
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma heeft uit het verslag afgeleid dat wij minder
belangstelling zouden hebben voor de NCPN dan in het jaar daarvoor. Ik geloof
niet dat ik u veel mededelingen kan doen over de clubs die op dit moment de
aandacht van de dienst hebben en in welke mate dat het geval is, of dat links
extreem of rechts extreem betreft. De dienst heeft daar elke keer weer op
grond van een concrete aanwijzing aandacht voor. Als je een tijdje lang geen
aanwijzingen hebt gehad, moet je ervoor oppassen dat je niet automatisch blijft
doorgaan een club te volgen, om het zo maar eens te zeggen. Dus in die zin
wordt die afweging regelmatig gemaakt. Maar er is niet in rechtstreekse zin
iets af te leiden uit de jaarverslagen over aandacht voor specifieke organisaties.
 
 De heer Van Oven heeft, met redenen en met cijfers omkleed, nog eens zijn
zorg uitgesproken over die ontwikkelingen op het terrein van het extremisme.
Ik ga daar niet in detail op in, omdat hij gewoon gelijk heeft. Ik geloof
dat iedereen die zorg van hem ook wel deelt. Hij heeft mij gevraagd of het
waar is dat het project in Leiden van het Leids instituut stopgezet is. Dat
is waar, want daar heb ik nu geen budget meer voor.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Zou dat betekenen dat die reeks van verontrustende cijfers die in dat
boek van Van Donselaar en Buijs is gepubliceerd, ook geen vervolg meer krijgt,
alleen maar omdat het budget ontbreekt om dat verder te onderzoeken?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Nee, dat is niet juist. De dienst beoordeelt ook op grond van andere informatie
of er reden is om verder te gaan op een werkterrein of niet. Wij zijn natuurlijk
niet geheel afhankelijk van één onderzoek van een instituut
waarin cijfers worden gepubliceerd. Wij krijgen de informatie van verschillende
kanten en op grond daarvan handelt de dienst. Er is overigens niets op tegen
als men in Leiden gewoon in eigen beheer dat project voortzet. Het is natuurlijk
niet per se afhankelijk van de subsidie van Binnenlandse Zaken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Het is op zichzelf wel zeer betreurenswaardig dat, als wij kamerbreed
met zeer interessante cijfers en conclusies worden geconfronteerd, er vervolgens
geen mogelijkheden zijn voor een dergelijke onderzoek. Kan de minister ook
aangeven, welke kostenpost daarmee ongeveer gemoeid is?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Die informatie heb ik hier niet beschikbaar. Ik probeer te zeggen, dat
de BVD daarvan niet afhankelijk is. Wij gaan daarmee op onze eigen wijze verder.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 De minister stelt geen geld meer te hebben voor het vervolgonderzoek.
In het jaarverslag van 1994 staat echter, dat er in 1995 een onderzoek gedaan
wordt samen met het Willem Pompe-instituut. Daarvoor is dan wel geld. Is dat
geen vervolg van het eerste onderzoek?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Ik kan uw vraag nu niet precies beantwoorden. Het is wel zo dat de middelen
beperkt zijn. Dat kan ik u verzekeren. Als wij het ene doen, kunnen wij vaak
het andere niet doen. Dat geldt overigens niet alleen hiervoor. Ik zal de
vraag, of het onderzoek dat wel plaatsvindt in 1995 een remplaçant
is van of een aanvulling op het Leidse onderzoek, uitzoeken en het u laten
weten.
 
 Voorzitter! De heer Van Oven heeft nog gevraagd in hoeverre er indicaties
zijn dat er bij het rechts- en links-extremisme sprake is van internationale
relaties die zich in bepaald tempo aan het ontwikkelen zijn. Daarvoor zijn
zeker indicaties. Wij kunnen echter niet spreken over hechte, internationaal
georganiseerde clubs op dit terrein. Er zijn zo hier en daar echter wel aanwijzingen
dat wij daarop wel alert moeten blijven.
 
 Mevrouw Scheltema heeft gevraagd, of de Kamer niet wat nader geïnformeerd
kan worden over de omvang van de dreigingen vanuit het fundamentalisme. Dat
kan ik niet. Ik kan niet anders dan in een paar algemeenheden blijven. Er
is überhaupt in andere landen sprake van een sterke toename van het fundamentalisme.
Dat op zichzelf is voor ons reden tot zorg. Ook in Nederland zien wij een
toename daarvan, zonder dat ik hier moet zeggen dat wij ons vreselijk bezorgd
moeten maken omdat het fundamentalisme zich in Nederland zo sterk aan het
ontwikkelen is. Dat is een overdrijving waarvoor ik ook geen enkele reden
heb. Er is reden voor de dienst om daaraan aandacht te besteden, niet alleen
nationaal maar ook internationaal. Ik heb die vergadering in Brussel bijgewoond.
De heer Pasqua heeft toen nadrukkelijk aan alle lidstaten gevraagd of zij
via de inlichtingendiensten willen samenwerken op een punt waarover zij zich
zeer bezorgd maken, namelijk de ontwikkeling van het fundamentalisme, met
name in Frankrijk. Ik denk dat daarachter natuurlijk de situatie in Noord-Afrika
en Algerije zit, want Frankrijk is vanuit die ontwikkelingen het eerste aanlandingspunt.
Er zijn redenen genoeg om internationaal daarmee bezig te zijn, zowel via
de JBZ-kant alsook in de samenspraak die de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
in Europa met elkaar hebben.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Vorig jaar heeft de BVD zelf een onderzoek gedaan. De Telegraaf heeft
daarover uitgebreid geschreven. Als het gaat om het fundamentalisme in Nederland
blijkt uit dat onderzoek dat het moslimgevaar te verwaarlozen zou zijn. De
BVD zag op dat moment geen aanleiding tot het instellen van vervolgonderzoek.
Hoe rijmt dit met elkaar? Bovendien wordt in het jaarverslag van 1994 helemaal
geen melding gemaakt van het eigen onderzoek van de BVD met deze resultaten.
Dat vind ik gek.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 U moet hier even een onderscheid maken, mevrouw Varma. In het reguliere
werk van de BVD wordt de hele dag van alles onderzocht. Er wordt op allerlei
manieren inlichtingen verzameld. Dat gebeurt op terreinen waarvan men denkt
dat er een reële dreiging is. Een aantal terreinen hebben wij samen genoemd.
Dat is iets anders dan dat de BVD op een gegeven moment, een aantal informaties
verzamelend, zegt dat het misschien wel nuttig is het geheel in beeld te brengen,
eens een analyse te maken en de vraag te stellen, hoe het fundamentalisme
zich in Nederland in algemene zin ontwikkelt. Er lopen hier twee vormen van
onderzoek door elkaar heen. Ik zeg u dat de ontwikkeling van
het fundamentalisme wat ons betreft reden is daaraan aandacht te besteden,
zonder dat ik wil overdrijven.
 
 Er komen inderdaad geen verslagen van de Militaire inlichtingendienst.
Daarover wordt echter wel verantwoording afgelegd in de commissie voor de
Inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
 
 Wat de zaak-Valkenier betreft, heb ik geen klacht ontvangen dat de familie
nog steeds lastig wordt gevallen door de BVD. Ik kan met die informatie verder
niets. De proceskosten die vergoed moesten worden, zijn inmiddels overgemaakt.
 
 Voorzitter! Ik kom te spreken over de relatie tussen de BVD, de CRI, de
politie en justitie en over de afbakening van hun werkterreinen. Hierover
heb ik al eerder iets gezegd. De sleutelwoorden zijn voor mij: gescheiden
verantwoordelijkheden. Wel vind ik dat er samengewerkt moet worden. Mijn beeld
van de samenwerking is dat de CRI en de BVD een bevredigende relatie hebben,
maar ik ben er niet zeker van dat de relatie tussen de BVD en de politie altijd
bevredigend is. Op dit punt is de vraag van de heer Mateman over de protocollen
relevant. Hieraan wordt thans hard gewerkt. Naar ik heb begrepen zijn er thans
acht protocollen opgesteld en zal de rest in de loop van dit jaar tot stand
komen. Ik vind die protocollen van groot belang, omdat daarmee goede afspraken
kunnen worden gemaakt over de manier van samenwerken. Daarmee kan men ook
aangeven hoe voorkomen kan worden dat men op elkaars terreinen komt dan wel
van elkaars bevoegdheden gebruik maakt.
 
 De heer Mateman stelde ook een vraag over het informatiesysteem. Met het
gereedkomen daarvan zal iets meer tijd gemoeid zijn. Op dit moment weet ik
niet hoeveel tijd wij daarvoor nog nodig hebben.
 
 De heer Korthals vroeg of ik een precieze afbakening wilde geven van de
werkzaamheden van de BVD en die van politie en justitie. Mijn antwoord is:
dit is in de wet geregeld. In de wet staat precies wat de een en wat de ander
doet. Op onderdelen is de regeling niet tot tevredenheid, maar dit betreft
nu juist een punt waarmee de commissie-Van Traa zich mee bezighoudt. Dat mag
ik althans hopen. Ik weet niet wat die commissie op dit moment doet, maar
zo was het toen ik nog enig zicht op de werkzaamheden van die commissie had.
Ik hoop echter dat deze commissie zich met deze afbakening bezighoudt, want
ik sluit ook niet uit dat zowel bij de ene als bij de andere organisatie wordt
gewerkt op een manier die niet in de wet is aangegeven. Daarom vind ik dat
er op dit punt iets moet gebeuren. Als de heer Korthals dat bedoelt te zeggen,
heeft hij gelijk. Voorlopig houdt iedereen bij de genoemde organisaties zich
echter trouw aan de wet.
 
 De heer Mateman heeft gevraagd of Nederland als een schuilplaats voor
terroristen moet worden gezien. Die woorden zou ik niet willen gebruiken.
Als men zich namelijk zo uitdrukt, krijgt men zeer wilde beelden van de situatie.
Men denkt dan dat veel terroristen hier komen onderduiken. Het is echter volstrekt
duidelijk, dat in een open land als Nederland, een land met, ook in fysieke
zin, een open communicatie met de omringende landen en de landen overzee,
je voortdurend rekening moet houden met het feit dat men vanuit het buitenland
hier gemakkelijk kan komen. Als men dan in een ander land de politie op de
hielen heeft zitten, zal men hier gemakkelijk een schuilplaats zoeken. Daarom
moeten wij wat dit punt betreft voortdurend alert blijven. Het is echter absoluut
niet zo dat Nederland een soort vrijhaven voor terroristen is.
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma heeft nog een vraag gesteld over de vertrouwensfuncties.
Zij was zeer scherpzinnig. Het is namelijk inderdaad zo dat in het verslag
over 1994 niet is vermeld wat de afwijsgevallen zijn. In 1993 waren dat er
171 en in 1994 zijn dat er 115. Het getal is dus lager worden. Hierover had
inderdaad iets in het verslag moeten staan.
 
 Voor de stijging van het aantal vertrouwensonderzoeken van 10.500 in 1993
tot 16.552 in 1994 zijn twee oorzaken. De ene is dat er grote achterstand
was en die moest weggewerkt worden. De andere is dat er een sterk verloop
bij het personeel is geweest. Bij dat laatste denk ik met name aan Schiphol.
Door dat verloop moesten heel wat vertrouwensonderzoeken worden gedaan. Er
is sprake van een dalende tendens en ik hoop dat de geachte afgevaardigde
in het volgende jaarverslag te kunnen bewijzen.
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma heeft nog om inlichtingen gevraagd over de
zaak-Mihaylovic. Mihaylovic is de man die zich bij het tribunaal in Den Haag
meldde met interessante informatie. Op verzoek van het tribunaal heeft de
BVD de documenten die ter beschikking zijn gesteld teruggeven aan de heer
Mihaylovic en daarbij heeft zij een ontvangstbewijs gekregen. Daarna liet
de heer Mihaylovic weten dat hij er geen bezwaar tegen had als wij stukken
zouden houden. Dat wilden wij wel, omdat sommigen daar nog weleens in wilden
grasduinen. Dat hebben we gedaan. Vervolgens hebben we geprobeerd de stukken
aan de heer Mihaylovic terug te geven. Daarover zijn concrete afspraken gemaakt
en daarbij zijn concrete plaatsen en concrete tijden genoemd, maar de heer
Mihaylovic is telkens niet op komen dagen. Wij zijn echter op elk moment bereid
om de stukken aan hem terug te geven. Daarom begrijp ik ook niet helemaal
waarom hierover in de kranten commotie is ontstaan. Wat ons betreft: de stukken
kunnen any time terug naar de heer Mihaylovic. Over allerlei interessante
details kan ik de geachte afgevaardigde helaas niet inlichten. Dat heb ik
wel de commissie voor de Inlichtingen- en veiligheidsdiensten gedaan.
 
 De heer Mateman heeft gevraagd wanneer de memorie van antwoord op het
wetsvoorstel inzake veiligheidsonderzoeken komt. Dat is ook een zeer lastig
wetsvoorstel en ik hoop dit kort na de zomer bij de Kamer te kunnen indienen.
 
 Veel van de taken van de Inlichtingendienst buitenland zijn overgegaan
naar BVD en MID. Voor zover ik het kan overzien, loopt dat bevredigend. Dat
geldt ook voor de internationale contacten. Er is nog wel een klein los eind,
waarmee ik in het kader van de ministeriële commissie bezig ben. Zodra
ik er iets over te melden heb, zal ik dat ook doen.
 
 Ik heb geen informatie over het "Office for technology assessment". Het
is een open instituut.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 In het kader van de internationale samenwerking zou ik graag antwoord
krijgen op mijn vraag over internationale organisaties als "Kilowatt", die
in het diepste geheim zouden opereren zonder noemenswaardige
controle.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Op dit gebied is sprake van mystificaties. In 1994 is een overleg gestart
met enige diensten uit Midden-Europa onder de noemer Midden-Europa-conferentie.
Deze informatie-uitwisseling is vooral bedoeld om de democratische processen
in de landen van Midden-Europa te versterken. De Club van Bern is een informeel
overleg tussen de hoofden van de veiligheidsdiensten van veertien Europese
landen, waarvan een groot gedeelte behoort tot de Europese Unie. Het begrip
"Kilowatt" was een aanduiding voor een "secure communication network", wat
dat ook moge zijn, tussen de leden van die Club van Bern. Het ging daarbij
in het bijzonder om Arabisch terrorisme. Het hele begrip "Kilowatt" bestaat
inmiddels niet meer. De Groep van Wenen is in 1991 in het kader van de Europese
Unie opgericht naar aanleiding van een ministeriële conferentie over
het verkeer van personen afkomstig uit landen van Midden- en Oost-Europa.
Binnen ons blikveld is de "Ster-groep" onbekend. Meer heb ik u niet mee te
delen.
 
 De heer Mateman vroeg naar de wijze waarop wij ons wapenen of verzetten
tegen het binnensmokkelen van mensen, al dan niet via criminele organisaties.
Dit is primair een politiële en justitiële taak. Mensensmokkel betreft
niet in de eerste plaats het terrein van de BVD. In de internationale contacten
bereikt ons echter af en toe informatie over deze zaak. Daar doet de BVD wel
wat mee. Zij overhandigt deze informatie bijvoorbeeld aan de CRI.
 
 
 
 
 
 De heer Mateman (CDA):
 
 Uw voorganger leverde een grote prestatie door het parlement op handige
wijze niet te antwoorden en daar achteraf heel trots op te zijn. Er wordt
gezegd dat 80% van de mensen die op Schiphol aankomen, in min of meer georganiseerd
crimineel verband arriveren. Klopt dit percentage ongeveer of zijn de getallen
uit de lucht gegrepen? Of hoort het nog steeds niet tot de politieke moed
in Nederland om dingen bij de naam te noemen?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Dat laatste is niet het geval. Dat zal u zijn opgevallen sinds dit kabinet
er zit. De andere vraag kan ik niet beantwoorden. Op grond van BVD-informatie
kan ik hierover niet veel meer meedelen. Er wordt echter regelmatig met mevrouw
Schmitz overleg gevoerd over de asielzoekersproblematiek. Regelmatig, ook
al in de vorige kabinetsperiode, is de vraag gesteld naar internationale criminele
organisaties die bezig zouden zijn met grof geld te verdienen aan het binnensmokkelen
van asielzoekers in de Westeuropese landen. Het punt heeft voortdurend de
aandacht. Cijfers moeten wellicht eerder aan mevrouw Schmitz worden gevraagd.
Ik heb ze in ieder geval niet.
 
 De heer Van Oven heeft gevraagd naar de strategische en multilaterale
platforms. Dat klinkt mij een beetje modieus in de oren, maar waar het om
gaat is dat in toenemende mate internationaal wordt samengewerkt tussen diensten,
ook in de zin die ik net met een paar voorbeelden heb genoemd. Het gaat daarbij
permanent over hetzelfde: het verzamelen, uitwisselen en analyseren van inlichtingen.
Er is een scheiding tussen de open circuits – ik noem de derde pijler
van de Europese Unie – en de vertrouwelijke circuits, bijvoorbeeld de
samenwerkingsverbanden tussen de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 Er is dus nooit sprake van een gezamenlijk optreden van de diensten in
de uitvoering?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Nee, maar dit is wel een mooi opstapje naar Europol. De discussie daarover
is zeer actueel. Binnen een paar weken zal er wel wat losbarsten, omdat wij
hier in de Europese Raad verder mee moeten. Vanaf het begin heeft de Nederlandse
regering het standpunt ingenomen dat zij er niets voor voelt, de Nederlandse
inlichtingen- en veiligheidsdiensten in relatie te brengen met Europol. De
garanties die wij nodig hebben om dat werk daar onder te brengen, zijn namelijk
absoluut niet aanwezig. Wat ons betreft valt daar ook niet over te praten;
op deze basis kan dat niet. Dat overigens nog even los van de vraag of we
Europol überhaupt van de grond krijgen vanwege andere interessante overwegingen.
Er is dus geen samenwerking mogelijk op dat terrein. Vooralsnog voel ik daar,
vanwege de genoemde redenen, heel weinig voor.
 
 Ik denk dat ik voldoende ben ingegaan op wat de heer Van Oven heeft ingebracht
over de georganiseerde misdaad. Ik herhaal dat hetgeen de commissie-Van Traa
boven water brengt daarbij van groot belang is, en zeker ook de conclusies
van de Kamer naar aanleiding daarvan.
 
 De heer Wallage heeft al antwoord gegeven op het criminele gedrag van
een groep Antillianen. Bij mijn weten is justitie nog steeds wel actief op
dat terrein. Daarnaast is er een task force Antilliaanse jongeren, die probeert
deze problematiek hier en op de Antillen op te lossen. Dat ligt echter enigszins
buiten de "range" van de BVD.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 U zegt dat justitie nog steeds actief is op dit terrein. Wil dat ook zeggen
dat er nog steeds concrete aanwijzingen zijn dat die gang van zaken –
ik bedoel dat criminelen gedwongen worden, naar Nederland te komen –
zich voortzet?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Nee, dat mag u daaruit niet afleiden, want die informatie heb ik niet.
Ik bedoelde het meer in algemene zin: er is nog steeds reden tot zorg over
de criminaliteit onder Antillianen hier en de criminaliteit op de Antillen
en Aruba. Verder noemde ik de noodzaak voor de Nederlandse regering om zich
daarmee te blijven bemoeien.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ter vermijding van een tweede termijn, waaraan geen behoefte blijkt te
bestaan, geef ik mevrouw Scheltema en de heer Van Oven nog de gelegenheid,
een vraag te stellen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Heb ik het antwoord gemist op mijn vraag over schorsing en vernietiging
van de dossiers?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Ja. De brief is onderweg naar de Kamer. Deze brief moet de Kamer één
dezer dagen vanuit OCW bereiken. Dan moeten we op korte termijn met elkaar
afspreken dat we alles wat daarmee annex is, zullen bespreken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Oven (PvdA):
 
 In navolging van het kamerlid Dijkstal in een interview in Mensenrechten
magazine van maart 1992 heb ik minister Dijkstal uitgenodigd, een overzicht
te verschaffen van de parlementaire controlestelsels op de geheime diensten
in een aantal Westeuropese landen.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Dat zal ik graag doen. Dat was trouwens een goede vraag van mij in dat
artikel!
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor, aanstaande dinsdag te stemmen over de ingediende motie.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 Sluiting 19.00 uur
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19941995-79-4728-4753.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl