Voortzetting behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de bevordering van de kwaliteit en de studeerbaarheid van het onderwijs (24619)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 1913-1924

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-07-1996

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 38, pagina 1913-1924

02-07-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24619Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting behandeling wetsvoorstellen: Opheffing van het adviesstelsel in zaken van algemeen verbindende voorschriften en beleid van het Rijk (Herzieningswet adviesstelsel) (24232); Algemene regels voor de advisering in zaken van algemeen verbindende voorschriften of te voeren beleid van het Rijk (Kaderwet adviescolleges) (24503)Pagina 1865-1877
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten (24235)Pagina 1890-1902
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de bevordering van de kwaliteit en de studeerbaarheid van het onderwijs (24619)Pagina 1878-1886
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Tijdelijke wet bekostiging nieuwe basisscholen inzake vereenvoudiging van het bekostigingsstelsel voor het basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs (vereenvoudiging Londo) (23636)Pagina 1924-1928
38ste vergadering; 2 juli 1996Pagina 1865-1865
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Algemene Nabestaandenwet (wijziging overgangsrecht alsmede enkele technische aanpassingen (24693)Pagina 1904-1913
Stemming over het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen (24455)Pagina 1902-1904
Voortzetting behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de bevordering van de kwaliteit en de studeerbaarheid van het onderwijs (24619)Pagina 1913-1924
Noot bij Behandeling wetsvoorstel Wijziging Algemene nabestaandenwet (wijziging overgangsrecht alsmede enkele technische aanpassingen) (24693)Pagina 1937-1939
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Tijdelijke wet bekostiging nieuwe basisscholen inzake vereenvoudiging van het bekostigingsstelsel voor het basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs (vereenvoudiging Londo) (23636)Pagina 1886-1890
Voortzetting behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene nabestaandenwet (wijziging overgangsrecht alsmede enkele technische aanpassingen) (24693)Pagina 1928-1936

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 68 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek in verband met de bevordering van de kwaliteit en de studeerbaarheid
van het onderwijs (24619).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de geachte afgevaardigden allen hartelijk
voor hun inbreng in eerste termijn. Bijna vanzelfsprekend voelt iedereen voor
kwaliteit en is niemand tegen studeerbaarheid, maar uit de woorden van de
geachte afgevaardigden bleek toch een bijzondere betrokkenheid bij het onderwerp.
 
 Voorzitter! Bij de beantwoording zou ik graag – zoals naar mijn
mening past in deze chambre de réflexion – een aantal woorden
van reflectie willen geven alvorens specifiek te antwoorden op hetgeen naar
voren is gebracht. Ik doel in het bijzonder reflectie op de positionering,
de plaatsing van dit wetsvoorstel en op hetgeen dit wetsvoorstel beoogt te
regelen in het kader van de ontwikkeling van het hoger onderwijs. Ik zou dat
graag willen plaatsen tegen de achtergrond van de term "hoger onderwijs voor
velen". Het is nog steeds een heel relevante beleidsambitie, die als zodanig
werd geformuleerd door minister Pais in 1978-1979 en die breed werd gedeeld.
Er was geen enkele partij, die er op dat moment afstand van nam. Dat was overigens
al het moment waarop alle krachten zichtbaar waren, die dat hoger onderwijs
voor velen tot stand zouden brengen en wel in een combinatie van twee factoren:
op zijn minst grote maar vaak ook nog groeiende cohorten – de leeftijdsgroepen
werden in omvang niet kleiner – met daarnaast een stijgende deelname
aan het hoger onderwijs.
 
 Die periode wordt niet alleen voor Nederland maar voor vrijwel geheel
Europa en ook daarbuiten gekenschetst als de periode van de grote groei van
het hoger onderwijs. Sommigen verbinden daaraan de term massificatie, maar
ik wil dat begrip nog even tussen haakjes plaatsen.
 
 Tegelijkertijd is ook overal tegelijkertijd zichtbaar, dat de komende
decennia jaren zullen zijn van stabilisatie van de ontwikkeling van het hoger
onderwijs. De ambitie van verdere groei van het hoger onderwijs is overal
los gelaten, voor zover er ooit een ambitie was om boven die 30% tot 40% te
groeien. Het hangt er een beetje vanaf hoe je dat bekijkt: 32% van onze jongeren
neemt deel aan het hoger onderwijs maar in het internationale vergelijkende
perspectief wordt vaak de term "tertiair onderwijs" gebruikt, waarbij ook
delen van het middelbaar beroepsonderwijs als hoger onderwijs worden gezien.
Dan kom je al gauw aan een percentage van 40.
 
 Die omslag van sterke groei naar stabilisatie hebben wij in Nederland
heel scherp gemarkeerd. Wij hebben vrij snel gezegd – en dat is in feite
al terug te vinden in het HOOP van enkele jaren geleden – dat we van
hoger onderwijs voor velen als het ware moeten kantelen naar kwalitatief hoogwaardig
hoger onderwijs voor velen. Na die kwantitatieve slag was het nu tijd voor
de kwalitatieve slag. Die conclusie lag zeer voor de hand, want hoe je het
ook wendt of keert, in die periode van kwantitatieve groei had alles zich
kwalitatief niet zo ontwikkeld als wij ons hadden voorgesteld. In dat opzicht
zijn vele idealen, zoals de Bildung in het hoger onderwijs, genoemd door de
heren Glastra van Loon en Ginjaar en mevrouw Lycklama, juist in die periode
eerder minder sterk zichtbaar geworden dan sterker. De kwaliteit is dus niet
vanzelfsprekend meegegroeid.
 
 Voorzitter! Ik kom daarmee op de kwaliteit en de studeerbaarheid. Moet
je de kwaliteitsslag vorm geven op de gebruikelijke wijze binnen de lumpsum?
Ik ben het volstrekt eens met de heer Hirsch Ballin die opmerkte, dat dit
in eerste instantie moet gebeuren binnen de lumpsum. Het totale bedrag van
5 à 6 mld. per jaar moet in elk geval de basis bieden voor kwaliteit
en studeerbaarheid. Dat blijft een continu gegeven. Daarboven is er sprake
van een extra impuls om te markeren dat wij nu op een waterscheiding zitten.
 
 Hoe je het ook wendt of keert, het is het einde van de soort kwantitatieve
groei zoals wij die hebben gekend. Ik merk dat die reflectie internationaal
breed wordt gedeeld. Het is vanzelfsprekend dat men in een dergelijke periode
anders gaat denken over het hoger onderwijs. Die 500 mln. zijn er vanuit die
achtergrond gekomen. Ook minder fraaie filosofische elementen lagen aan die
500 mln. ten grondslag. Velen hebben dat benadrukt. Het was een onderdeel
van een breder pakket. Mevrouw Lycklama vroeg in deze Kamer terecht om een
beetje open reflectie. Hoe is het gegaan met het regeerakkoord? Hoe wordt
daarop teruggekeken? Zitten daarin misschien achteraf wat problemen? Hoe verhoudt
zich dat in het geheel?
 
 Voorzitter! Het regeerakkoord is evenwichtig van samenstelling met betrekking
tot de primaire problemen van onze samenleving die in elk geval opgelost moeten
worden. Het ging daarbij om problemen bij de overheidsfinanciën, met
daarbij een sterke verbinding naar werkgelegenheid en niet
te vergeten naar inkomensverdeling. Het in stand houden van een redelijke
inkomensverdeling heeft de afgelopen jaren nogal wat kosten met zich gebracht.
In dat kader is er een evenwicht gezocht.
 
 Ik ben in heel veel opzichten gelukkig met de vertaling die het regeerakkoord
met betrekking tot het hoger onderwijs heeft gekregen. Een en ander was natuurlijk
slechts mogelijk met de medewerking van zeer velen. De instellingen van hoger
onderwijs en ook de studenten hebben daarin een zeer grote rol gespeeld. Naarmate
de fase van financiële gezondmaking en van groei van werkgelegenheid
geleidelijk meer vanzelfsprekend continuïteit vertoont, is het van het
allergrootste belang om voor de komende jaren gedachten te vormen over investeringen
in infrastructuur en natuurlijk in eerste instantie in die infrastructuur
die in een moderne samenleving doorslaggevend is. Dat is de kennisinfrastructuur,
dat is onderwijs, dat is wetenschap. Dit betekent echter niet per se hoger
onderwijs. Daarin zijn in eerste instantie het basis- en voortgezet onderwijs
van het allergrootste belang. In dat opzicht geven de cijfers van het Unesco-rapport
op zijn minst aanleiding tot vragen. Dat rapport laat buitengewoon indringend
zien, dat landen die 6% van het BNP of meer uitgeven aan onderwijs over het
algemeen goed functioneren in termen van sociale stabiliteit en van economische
groei en werkgelegenheid. Landen die onder dat percentage zitten, horen over
het algemeen tot de categorie zorgelijke landen. Nederland gaat in de richting
van zo'n 5,2% van het nationale inkomen. Dat is in die beschouwing dus riskant.
Tussen 5,2% en 6% zit 4 mld. Dat is een gigantisch groot bedrag. Het gaat
naar mijn mening niet om dat bedrag, maar om de wijze waarop nieuwe gedachten
over investeren in basis- en voortgezet onderwijs, in het middelbaar beroepsonderwijs,
in wetenschap en in verbindingen tussen wetenschap en maatschappelijke ontwikkelingen
worden gevormd. Deze nieuwe gedachten moeten waar mogelijk de komende jaren
aanzienlijk meer ruimte krijgen, mede gezien de ontwikkelingen van de overheidsfinanciën.
In dat kader plaats ik ook de opmerking van mevrouw Lycklama, waarbij zij
VNO-NCW citeerde. Daarin werd gesproken over 1 mld. In het middellange-termijnadvies
van de SER wordt gesproken over een soortgelijk bedrag. Naar mijn mening is
het belangrijk om vervolgens concreet te worden. Ik weet dat hier zojuist
een debat heeft plaatsgevonden waarbij heel concreet werd aangegeven waarvoor
dat geld benut zou kunnen worden. Het gaat mij niet zozeer om de inputbenutting.
Dat is nooit zo'n probleem. Het gaat mij vooral om de verwachtingen de je
mag hebben over de output, over wat ermee bereikt wordt in termen van gelijkheid
van kansen en van het benutten van talenten die nu misschien te lang onbenut
zijn gebleven. Dat was voor mij ook de achtergrond van het kennisdebat: even
over onze eigen schaduw heen springen om die heel indringende en vaak lastige
activiteiten te doen en om ervoor te zorgen dat we nu, met inachtneming van
het regeerakkoord, de balans in stand houden. Ook moeten wij kijken naar de
verdere toekomst en denken aan een uitnodiging aan de samenleving. Men zou
zijn opvattingen kunnen geven, zodat ook in dit opzicht een commitment kan
worden bereikt. Voorzitter! Dit was wat mij betreft een reflectie die past
bij de vergadering van deze chambre de réflexion.
 
 Mevrouw Lycklama en mevrouw Schoondergang-Horikx hebben een vraag gesteld
over de ontwikkeling van de studentenaantallen en zij hebben dat gedaan naar
aanleiding van de publikaties over het rapport van het ROA. Dat rapport bevatte
in feite niet veel nieuws. We hadden namelijk al eerder geconstateerd, dat
het aantal universitaire studenten daalt. Het nieuws in het rapport was wel,
dat de studenten overwegend naar het HBO gaan.
 
 Er was in het rapport, dat ik overigens heel indringend vond, een ander
nieuw punt. Dat hield in, dat in elk geval al enige afstand wordt genomen
van de gedachte, dat het hierbij gaat om de studenten met ouders met lage
inkomens en een lage sociaal-economische status. Gebleken is, dat de studenten
die naar het HBO gaan, studenten zijn die zichzelf wat zwakker voelen en die
bovendien weinig voelen voor universitair onderwijs. Dit effect werd volgens
mij beoogd en wel in die zin dat het de bedoeling was dat de studenten zelfselecterend
zouden zijn.
 
 De opmerking over de studiefinanciering komt niet uit het rapport. Ik
heb wel gezien dat in de pers de desbetreffende onderzoeker de vraag werd
gesteld: denkt u dat dit aan de studiefinanciering ligt en hoe komt zoiets?
De onderzoeker zegt dan niet: dat weet ik op grond van de wetenschappelijke
bevindingen niet. Dat zou wel zijn antwoord hebben moeten zijn. In het rapport
komt namelijk geen enkel cijfer voor. De desbetreffende persoon meende echter
zijn persoonlijke opvatting te moeten geven. Die is overigens evengoed als
die van u of die van mij. De opvatting wil ik echter wel aan een wetenschappelijk
oordeel onderwerpen. Op niet al te lange termijn zal blijken wat dat is, want
het zal aan de orde komen in het rapport van het CO. Ik ben bijzonder nieuwsgierig
naar het antwoord op de vraag: waarom gaat een aantal personen niet studeren?
Mijn eerste vraag was: waar zijn ze gebleven? Daarbij doel ik op die 1000
personen, waarover we het hebben gehad bij de behandeling van het voorstel
voor de prestatiebeurs. Van die ontwikkeling heb ik nu een beter beeld, maar
een aantal is als het ware nog zoek. Wat waren voor hen de motieven om niet
te gaan studeren?
 
 Ook verwacht ik binnenkort een rapport van het Sociaal en cultureel planbureau.
Van dat bureau heb ik begrepen dat dat rapport een onderdeel gaat vormen van
het Sociaal en cultureel rapport. Daarin worden analyses gegeven van de studentenontwikkeling
op wat langere termijn.
 
 Dan wil ik iets zeggen over de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs.
De heer Hirsch Ballin heeft de vraag gesteld: gaat het om een inspannings-
of een resultaatsverplichting? Ik vond dat een zeer indringende vraag. Het
gaat hier echt om een resultaatsverplichting. In dit verband kan ik verwijzen
naar de wet en ik noem dan artikel 1.17, waarin wordt gesproken over de bekostiging,
artikel 1.18, waarin wordt gesproken over kwaliteitszorg, en vooral artikel
6.5. In feite is er sprake van sequentie. De universiteiten krijgen geld,
maar een van de voorwaarden is wel dat ze kwaliteitszorg hebben. Die moet
er niet alleen zijn, maar die moet ook goed zijn. Als de universiteit op dat
punt niet goed is, loopt zij het risico dat de bekostiging
wordt gestopt. Dat is simpel gezegd en kort geformuleerd het systeem van onze
outputfinanciering. Dit systeem is het primaire systeem.
 
 Voorzitter! Ik kan mij aansluiten bij het betoog van de heren Glastra
van Loon en Ginjaar waar zij spreken over al datgene wat te maken heeft met
de aard van de studie. Graag wil ik in dit verband de opmerking maken, dat
wij helaas niet altijd enthousiast mogen zijn over de wijze waarop de studiesoorten
worden gegeven. Het gaat hierbij om de zoekende student, om het creatieve
element en het daarbij zorgvuldig begeleid worden. Dat laatste is namelijk
een wezenlijk onderdeel. Het is namelijk niet een zoeken in het wilde weg;
dat gebeurt in een bepaald setting en daarbij is sprake van terugkoppeling.
Daardoor krijgt men een effectief proces en een proces, zoals de heer Cohen
zei, waarin je af en toe stuk loopt. Dat is echter niet een stuk lopen dat
toevallig gebeurt en dat niemand in de gaten heeft. Dat stuk lopen gebeurt
in een bepaalde setting, zodat de desbetreffende persoon kan worden opgevangen
en er sprake kan zijn van leerervaring. Dat is wat mij betreft een ideaal
van de universiteit en van het hoger beroepsonderwijs.
 
 Dat vergt in eerste instantie – dat was al ons debat bij de prestatiebeurs,
maar dan vooral met de heer Ginjaar – een veel intensiever contract
dan wij in het verleden hadden. Docenten en studenten liepen toch makkelijk
langs elkaar heen, omdat er weinig redenen waren om dat contract te sluiten.
Dat contract is er nu veel intensiever door de financiële randvoorwaarden.
Dat is inderdaad een push-factor aan de kant van de student. De student kan
en wil het zich niet meer veroorloven.
 
 Er zijn ook pull-factoren aan de kant van de instelling. Dat hangt weer
samen met het studentenstatuut. De instelling wordt er sterker op afgerekend.
Het hangt ook samen met de wijze waarop de kwaliteitszorg geleidelijk aan
zijn effect krijgt. Een aantal jaren geleden werd ook hier nog gevraagd: gebeurt
het wel eens dat een afdeling wordt gesloten, als je dat systeem zo bekijkt?
Dat is toch een beetje "the proof of the pudding": geloof je dat het kan?
Het antwoord daarop was een aantal jaren geleden: het zal wel heel lastig
zijn. Inmiddels heeft het wel eens plaatsgevonden. Ik zou helemaal niet willen
uitsluiten dat het in de nabije toekomst nog eens zal plaatsvinden. Het is
wat mij betreft niet het mooiste werk om te doen, maar het hoort inderdaad
bij het systeem als zodanig.
 
 Kwaliteit en studeerbaarheid en niveauverlaging; dat was een grote zorg
van de heer Glastra van Loon en ook van mevrouw Lycklama. Ik ben ervan overtuigd
dat wij die zorg definitief kunnen uitbannen en dat wij daar geen enkele reden
voor hoeven te hebben. Het hangt samen met de huidige kwaliteitszorg met visitatiecommissies
en vooral ook de ontwikkelingen daarin. Ik wil daarbij alle lof uitspreken
voor universiteiten en hogescholen, die vinden dat het stelsel nog verder
moet worden toegespitst. Het is nu een stelsel waarbij in het onderzoek "peers"
zitten in zo'n visitatiecommissie van verschillende landen: dus niet uitsluitend
mensen die je daarna nog tegenkomt en bij wie je misschien ook wel wat voorzichtigheid
mag verwachten, maar ook mensen die wat verder verwijderd zijn. Ook bij het
onderwijs zijn wij al een beetje op weg naar een meer internationale beoordeling,
een internationale "benchmarking". Dan kunnen ook instellingen of beter gezegd
opleidingen er niet onderuit om zich aan die kwaliteit en misschien zelfs
wel aan een kwaliteitsverbetering te verbinden.
 
 De heer Ginjaar vreesde een te rigide inkadering van het onderwijsproces,
waarbij studeerbaarheid zou leiden tot iets wat te schools zou zijn. Ik ben
het met hem eens dat dit risico dreigt en dat het onder alle omstandigheden
moet worden vermeden. Daarom was ik buitengewoon gelukkig met de wijze waarop
de heer Wijnen, de vader van het begrip "studeerbaarheid", dat begrip definieerde.
Het was wel een beetje tautologisch: onnodige drempels in de studievoortgang
wegnemen. Dan is altijd de vraag wat precies "onnodig" is. Gelukkig hebben
wij daarin een heel goede traditie dat studenten nooit hebben gevraagd om
het programma dan maar zo te maken dat je er bij wijze van spreken ook zonder
al te veel inspanning makkelijk doorheen rolt. Ook aan de kant van de studenten
is duidelijk ervaren dat een stevige studie in hun belang is.
 
 Mevrouw Schoondergang vroeg of de studenten voldoende beschikking hebben
over gegevens. In dat opzicht zitten wij in een ontwikkeling. De gegevens
die wij hebben, worden steeds beter toegankelijk. Ik heb evenwel, bijvoorbeeld
in de Studentenkamer, opgemerkt dat instellingen ze ook beter moeten hanteren.
Ik heb in de afgelopen weken met stijgende verbazing de advertenties gadegeslagen
die instellingen, meestal voor hoger beroepsonderwijs, plaatsen over hun studies.
Ik vind dat dit eigenlijk nergens op lijkt, alsof er inderdaad een consumentenartikel
wordt verkocht en niet hoger onderwijs. Ook wordt niet aangegeven wat die
student daar eigenlijk mag verwachten. Dat heeft mij ertoe gebracht het initiatief
te nemen om met de instellingen te spreken over een code voor de wijze van
adverteren. Los daarvan hebben wij de keuzegids, waarin alle informatie over
instellingen bijeen wordt gebracht. Die ontwikkelt zich verder in die zin
dat wij komend jaar daarin ook oordelen van bijvoorbeeld werkgevers zullen
aantreffen. Bovendien heb ik een intensief gesprek met studenten voor ogen
om na te gaan hoe wij de studentenorganisaties beter kunnen ondersteunen om
juist dergelijke informatie beter te verspreiden.
 
 Een ander punt is het kwaliteitsbewustzijn. Het valt mij op dat dat nog
steeds niet zo hoog is. Uit de keuzegids blijkt dat een aantal studierichtingen
in negatieve zin opvalt. Dat vertaalt zich echter niet in een daling van het
aantal studenten voor die instellingen. Wij zijn in die zin met een opvoedingsproces
bezig. Studenten moeten kwaliteitsbewuster worden gemaakt.
 
 De heer Ginjaar vroeg naar de relatie met de verhoging van het collegegeld.
De collegegeldverhogingen zijn steeds gekoppeld geweest aan een algemene verbetering
van kwaliteit en studeerbaarheid. De eerste verhoging van het komend jaar
is op basis van de algemene inzet van de instellingen sowieso door de Tweede
Kamer geaccepteerd. De volgende verhoging, die voor het collegejaar 1997/1998,
zal ik goed moeten beargumenteren. Ik zal dat in eerste instantie doen op
grond van de 5 mld. en niet op grond van uitsluitend de 500 mln. Er zit voldoende
beweging in de verdere verbetering van de kwaliteit en de studeerbaar heid. De Tweede Kamer zal dat bij de begroting moeten beoordelen.
 
 De heer Schuurman heeft gevraagd of het juist is dat studenten zich op
de criteria voor beoordeling van de KMP's kunnen beroepen om schijnoplossingen
te voorkomen. De criteria op grond waarvan de inspectie heeft beoordeeld,
kwamen voort uit het rapport van de stuurgroep. Het waren criteria waar het
ministerie, studenten en instellingen het over eens waren. Een en ander heeft
geleid tot nogal wat misverstanden. De inspectie heeft slechts in één
geval gezegd dat het niet deugt. In dat geval was nauwelijks een KMP ingediend.
In alle andere gevallen heeft de inspectie de KMP's als niet voldoend aan
de criteria bestempeld. Dat is iets anders dan: het plan deugt niet als kwaliteitsmanagementsplan.
Ik heb dat eerder in de publiciteit gezegd. In mijn ogen is dat echt iets
anders. De criteria zijn door sommige universiteiten en hogescholen als niet
zo relevant beschouwd, omdat zij zelf al andere plannen tot stand hadden gebracht.
De LSVB vond dat dat uiteindelijk moest leiden tot afhaken bij het traject
van kwaliteit en studeerbaarheid. De universiteiten en hogescholen die het
gevoel hadden dat zij wel een goed plan hadden, terwijl ook de commissie-Wijnen
het vaak een goed plan vond, wil ik de gelegenheid geven om op korte termijn
het plan zo op te stellen, dat het wel voldoet aan de criteria. Ik wacht af
of dat voor 15 september kan worden gerealiseerd. Mocht het plan dan nog niet
goed zijn, dan moeten wij onze conclusies trekken. Het algemene uitgangspunt
dat het kwaliteitsmanagementsplan vooropstaat blijft overeind. Er moet een
diagnose zijn. Projecten kunnen pas worden goedgekeurd als er een goed KMP
is.
 
 De heer Schuurman vroeg of ik heb gezegd dat het rapport van de commissie-Wijnen
hierin een doorslaggevend element kan zijn. Dat heb ik niet gezegd. Ik heb
een vrij breed betoog gehouden met vier categorieën. Misschien is daardoor
bij sommigen de precisie wat verloren gegaan. Ik hou mij vast aan de oordelen
van de inspectie. Die zijn namelijk gebaseerd op criteria die eerder overeengekomen
zijn met studenten en instellingen. Wij hebben meer dan zorgvuldig gehandeld.
Steeds hebben wij zorgvuldig geprobeerd, elke afspraak maximaal uit te voeren.
Maximaal betekent niet altijd precies. In een proces als dit, waarin bij het
begin al duidelijk was dat er veel onzekerheid zou zijn, doen zich altijd
weer nieuwe vragen voor. Je moet die nieuwe vragen vervolgens naar bevind
van zaken beantwoorden. Naar bevind van zaken houdt voor mij in dat je er,
gezien de gezamenlijk gedeelde achtergrond, zo snel mogelijk voor zorgt dat
extra initiatieven voor kwaliteit en studeerbaarheid ook kunnen worden beloond.
Daarom is ook ingezet op een tussentranche. Ik zeg de heer Schuurman en mevrouw
Schoondergang dat de gedachte hierachter niet is dat daarmee even een vluggertje
kan worden gemaakt, in de zin van snel even de plannen aanpassen. Een en ander
zal echt weer zorgvuldig getoetst worden door de inspectie.
 
 Ik noem in dit verband het voorbeeld van de Vrije Universiteit; dit heeft
ook in de krant gestaan. Wij hebben de Vrije Universiteit eerst de onderwijsprijs
toegekend. Dat is gebeurd op basis van een algemeen unaniem advies van een
commissie. Zij zei dat die universiteit het voortreffelijk deed, juist in
termen van kwaliteit en studeerbaarheid. De volgende dag zei de inspectie
echter: het KMP voldoet niet aan de criteria. Dit betekent in elk geval niet
dat die universiteit het niet goed doet qua kwaliteit en studeerbaarheid.
Ik vind dan ook dat zo'n universiteit, als het uitsluitend om de formuleringen
gaat, de gelegenheid moet krijgen om het plan bij te stellen. Daarbij moet
zij wel rekening houden met het gegeven dat de normale procedure gevolgd moet
worden. Dit houdt in dat er waarschijnlijk een extra zitting zal plaatsvinden
van de universiteitsraad of, in het geval van hogescholen, de medezeggenschapsraad.
Die komen namelijk niet zo vaak bijeen in deze periode. Dat moet dan echter
wel gebeuren. Wat mij betreft, is het dus geen kwestie van erdoorheen jassen.
Er moet juist nog eens extra aandacht aan besteed worden. Ik kan mevrouw Schoondergang
dan ook zeggen dat het principe "diagnose" was en is. Op basis van die diagnose
worden problemen gesignaleerd en projecten gehonoreerd. Die projecten vormen
weer een antwoord op de problemen die als zodanig zijn geformuleerd.
 
 De besluitvorming over de kwaliteits- en studeerbaarheidsplannen zal nog
deze week worden afgerond. Gisteren hebben wij het rapport van de commissie-Wijnen
gekregen; feitelijk was het er afgelopen vrijdag al. Dit rapport was buitengewoon
zorgvuldig. Er zijn 1450 voorstellen gedaan. Wij kunnen daar heel goed mee
uit de voeten. Wij hebben overigens niet gewacht tot het rapport er was. Wij
hebben voor ons zelf een soort schaduwexercitie gepleegd om te bepalen hoe
wij een en ander zouden moeten beoordelen, wanneer de commissie met haar rapport
kwam. Oorspronkelijk zou de commissie al op 1 juni rapporteren. De vertraging
die bij de commissie is opgetreden, hebben wij gebruikt om onze eigen beoordelingsprocedure
op gang te brengen. Wij hebben de indruk dat wij daardoor in staat zijn om
de projecttoekenningen deze week de deur uit te laten gaan.
 
 Mevrouw Schoondergang heeft gevraagd of ik kon bevestigen of ontkennen
dat er projectvoorstellen waren ingediend die niets met kwaliteit en studeerbaarheid
te maken hadden. Het project van de Universiteit van Amsterdam voor extra
studieplekken bij de universiteitsbibliotheek is in dit verband fameus. Is
dit nu in het kader van kwaliteit en studeerbaarheid aan de orde? Ik neem
aan dat de commissie-Wijnen zegt dat dit niet het geval is, want het ligt
niet in het hart ervan. Sommige kamerleden zeggen evenwel dat wie zich nu
naar universiteiten begeeft, overal zal horen dat men echt overlopen wordt
door studenten die graag op die universiteit willen studeren. Het is fantastisch
dat dit commitment er is. Het is dan ook een beetje wat de heer Glastra van
Loon zei: als het maar in de breedte is, dus als het maar geen specialisatie
is. Ik denk dan ook dat er heel goede redenen zouden zijn geweest om te zeggen
dat dit toch wel een beetje in de richting kwam. Er zijn echter heel veel
voorstellen ingediend, waarvan sommige veel meer in het hart zaten, ook qua
afstemming van studieprogramma's. Er zijn ook voorstellen ingediend om docenten
meer ruimte te bieden voor bijscholing. Daarom zal het voorstel van de UvA
waarschijnlijk buiten de boot vallen bij de commissie-Wijnen. Ik kan dit echter
pas overzien, als ik de voorstellen echt heb bestudeerd. En dat heb ik nog
niet kunnen doen.
 
 Er is gevraagd hoe ervoor gezorgd kan worden dat de constructieve houding van de studentenorganisaties ook in de toekomst maximaal
tot haar recht kan komen. Bij het ISO zijn de gesprekken over het project
kwaliteit en studeerbaarheid nog steeds gaande. In de Studentenkamer van de
LSVB zijn die gesprekken nog wel gaande, maar niet meer in het kader van de
kwaliteit en de studeerbaarheid. Ik wil graag nog eens met het bestuur van
de LSVB over zijn opvattingen spreken om na te gaan, wat voor soort vertaling
dat bestuur wenst te geven aan wat ik weet wat zijn commitment is, namelijk
versterking van de kwaliteit van het onderwijs, gegeven het feit dat dit onderwijs
voor de gemiddelde student een stuk duurder is geworden.
 
 De heer Ginjaar constateerde al min of meer dat, na afloop van deze projecten,
in de reguliere geldstroom van 5 mld. verdere kwaliteits- en studeerbaarheidsverbetering
gezocht en gevonden moet worden. Ik denk dat dit probleem moet worden opgelost
door een en/en-benadering: ik ga ervan uit dat ook nu al binnen de reguliere
geldstroom van 5 mld. behoorlijk wat activiteiten, bijvoorbeeld docententrainingen,
bij de universiteiten en hogescholen plaatsvinden. Daarbij zien we tegelijkertijd
dat nogal wat voorstellen in die richting gaan. In mijn ogen zijn de projecten
dus nu al in belangrijke mate aanvullend en versterkend ten aanzien van andere
activiteiten die plaatsvinden.
 
 Er is gevraagd, hoe de invoering van het studentenstatuut verloopt, en
wat ik doe als de instellingen niet op tijd zijn, dan wel überhaupt niet
het statuut tot stand brengen. De invoering van het studentenstatuut vindt
plaats één dag na publikatie in het Staatsblad, wat dus 3 of
4 september zal zijn. Volgens de wet moet het nieuwe statuut er dan ook zijn.
Ik weet dat de meeste instellingen zich daarvoor ook al opmaken: zij zijn
al bezig, dat statuut tot stand te brengen. Het gevolg van de wet is dan een
onderverdeling in een instellings- en een opleidingsdeel, met nadrukkelijk
daarbij ook aangetekend wat de beroepsprocedures zijn voor studenten.
 
 Zoals gezegd, zijn instellingen bezig met de invoering van het studentenstatuut.
Gevraagd is, wat ik doe als de instellingen niet op tijd zijn, dan wel het
statuut überhaupt niet tot stand brengen. Wij moeten er om te beginnen
voor zorgen dat we daarover rapporteren, bijvoorbeeld in de keuzegids, zodat
de studenten ook zelf weten, waar je als universiteit of hogeschool wel moet
zijn en waar niet. Maar dat is een wat te voorzichtige hantering van dat instrument.
Een tweede argument is dat de wet het voorschrijft. We mogen er toch van uitgaan
dat instellingen zich daaraan houden, en eventueel repercussies op het niet
hebben van zo'n statuut tot stand brengen. Ik zal in elk geval de inspectie
vragen, mij in de maand september te informeren over de mate waarin statuten
aanwezig zijn.
 
 Mevrouw Lycklama maakt zich zorgen over de mogelijke drempels en de prijs
van de rechtsmiddelen. De rechtsmiddelen die in artikel 759, lid b, zijn genoemd,
zijn beide zowel laagdrempelig als goedkoop.
 
 De heer Hirsch Ballin stelde een specifieke vraag over belanghebbenden,
wat op zich best een interessante casus is. In principe heeft het zich nog
nooit voorgedaan dat studenten zich als belanghebbende hebben opgesteld. De
formulering van artikel 14, eerste lid, is dat een belanghebbende op grond
van de in het tweede lid genoemde artikelen tegen een besluit van onze minister
jegens een bepaalde instelling beroep in kan stellen bij de afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State. Het gaat dan over de in het tweede lid genoemde artikelen,
bijvoorbeeld over de bekostiging. Maar stel dat een student zegt dat in die
bekostiging onvoldoende ruimte is voor een afstudeerfonds, waardoor dat fonds
voor hem te beperkt is? Ik kan mij voorstellen dat een student zal proberen,
zo'n casus tot stand te brengen. Ik neem eigenlijk aan dat in eerste instantie
de Raad van State dat als niet-ontvankelijk zal zien. Maar ik zal het niet
onoorbaar vinden als, wanneer het wel ontvankelijk zou zijn, studenten(organisatie)
op die wijze hun positie zouden bepalen.
 
 
 
 
 
 De heer Hirsch Ballin (CDA):
 
 Ik wil er nog een geval aan toevoegen: inhouding bekostiging kan ook betekenen,
dat de opleiding die de student aan het volgen is, in gevaar komt. Mij lijkt
dat er weinig twijfel over bestaat dat die student dan belanghebbende is.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Zeker. Zoals ik al eerder aangaf, zou ik dat helemaal niet willen uitsluiten.
Sterker nog, ik vind dit helemaal geen casus waarvan ik onmiddellijk schrik.
Ik denk dat het misschien wel goed is wanneer studenten zich hierbij als belanghebbenden
kunnen opstellen.
 
 Dan een kwestie waarover ik meer van mening verschil met de heer Hirsch
Ballin. Zij betreft de vraag naar het subsidiëren van studentenactiviteiten
in het kader van een bestuursfunctie bij een politieke jongerenorganisatie.
Hierbij mag niet de indruk ontstaan dat sprake is van een scherpe ideologische
achtergrond. Wij hebben onze opstelling op dit punt vooral gekozen uit pragmatische
overwegingen. De algemene gedachtengang, die steeds breed is onderschreven
in deze Kamer, is deze: maak ruimte voor studenten die maatschappelijk belangrijke
activiteiten verrichten. Zorg ervoor dat voor die studenten ruimte bestaat
in het afstudeerfonds, want bij een HBO- en een WO-opleiding hoort dat studenten
zich breed ontwikkelen. Zorg ervoor dat bestuurs- en andere werkzaamheden
aan de orde kunnen komen. Vervolgens doet een student dat niet in zijn eigen
stad, maar bij een landelijke politieke jongerenorganisatie. Dat valt in dezelfde
categorie. Die categorie zijn wij relatief vaak tegengekomen. Dat was de reden
om daar heel pragmatisch ruimte voor te scheppen. Daarvoor was wel een goede
motivatie nodig, want pragmatiek mag wel, mits die goed is gemotiveerd, ook
kijkend naar andere precedenten. Dit was overigens niet ongebruikelijk, want
wij kennen ook rijkssubsidies voor wetenschappelijke bureaus van politieke
partijen. Van een principiële keuze is dus geen sprake geweest. Het is
veel meer een praktische keuze geweest.
 
 Dan kom ik op de middelen voor de afstudeerregelingen en de vraag of die
dubbele causaliteit er toch niet stiekem in staat. De kwestie van de middelen
moeten wij heel goed met de instellingen nagaan. Tot nu toe werden de afstudeerfondsen
niet uitgeput, maar wellicht gebeurt dat in de toekomst wel. Dat moeten de
instellingen ons dan uiteraard laten weten. Wij moeten daarover in overleg
treden met de instellingen. Over de dubbele causaliteit kan een misverstand
bestaan, in die zin dat sommigen de indruk hebben dat, als sprake is van een
klein akkefietje, men even naar het afstudeerfonds kan gaan. Dat is echter
niet de bedoeling. De gedachte is dat je, als je een beroep
doet op het afstudeerfonds, daarvoor een goede reden moet hebben. Er moet
sprake zijn van een factor die heeft geleid tot een vertraging, waar je niets
aan kunt doen. Een en ander moet op basis van de criteria ook zijn geaccepteerd.
Vervolgens moet je met de instelling een afspraak maken over het inhalen daarvan.
De instelling moet daarbij ook bekijken in hoeverre die omstandigheid heeft
geleid tot de aangemelde vertraging. Dat is de aard van de nieuwe afstudeerregeling.
 
 Er is ook gevraagd wanneer die regeling komt. De regeling moet er snel
zijn. De instellingen zijn er ook al mee bezig. In die zin is bijna sprake
van een waarschuwing in de richting van de instellingen, want als zij geen
nieuwe afstudeerregeling hebben, dan lopen zij het risico dat zij met de oude
door moeten, zonder dubbele causaliteit. Dan kan een probleem ontstaan, omdat
die afspraak tussen de student en de instelling niet goed is geformuleerd.
 
 De heer Schuurman heeft gevraagd of wij niet te ver voor de troepen zijn
uitgelopen. Wij stellen ons die vraag altijd van te voren. Wij zijn daar buitengewoon
voorzichtig mee. Wij hebben hier vooral te maken met de verankering van een
op een aantal punten al lopend proces in een wettelijke vorm. Wij hebben geen
enkele onomkeerbare stap gezet. Ook staatsrechtelijk hebben wij de randvoorwaarden
goed in de gaten gehouden. Wij hebben in dat opzicht minimale ruimte genomen.
 
 Dan de nieuwe bestuursstructuur. De heer Glastra van Loon zat daarbij
een beetje op de lijn van de heer Hirsch Ballin, althans wat betreft de instrumentele
vertaling van diens oproep. De nieuwe bestuursstructuur is heel belangrijk
in termen van het nemen van verantwoordelijkheden binnen instellingen. De
heer Hirsch Ballin vroeg of bij het onderwijs niet sprake zou moeten zijn
van hetzelfde soort verantwoordelijkheid als al bestaat bij het onderzoek.
Ik ben dat volstrekt met hem eens. In de richting van de heer Glastra van
Loon merk ik op dat dit de oplossing kan betekenen voor een aantal problemen
op het gebied van specialisatie. Zo'n opleiding komt namelijk tot stand op
basis van autonome vakgroepen. Als je hoogleraar bij een vakgroep bent, dan
wordt jouw vak gegeven, los van de vraag of dat voor de hand ligt, kijkend
naar de samenhang van de vakken, en los van de vraag of dat leidt tot die
brede Bildung die de instelling graag wil. Als de verantwoordelijkheid voor
een opleiding bij één persoon ligt – in feite de decaan –
die daarop ook aanspreekbaar is, heb je veel meer mogelijkheden om het "Bildungsideal"
tot stand te brengen. Ik realiseer mij heel goed dat over de modernisering
van de universitaire bestuursstructuur nog uitvoerig moet worden gesproken.
Die modernisering is in mijn ogen goed verdedigbaar op basis van de eisen
die worden gesteld aan kwalitatief goede opleidingen.
 
 De heer Schuurman is, gezien de eerste reacties van onderwijsinstellingen,
op de "juridificering" ingegaan. Ik denk dat een en ander wel mee zal vallen,
maar het is voor mij een punt in de beoordeling geweest. In een van de gesprekken
van de afgelopen dagen naar aanleiding van het rapport van de commissie-Wijnen
kwam naar voren dat wij er steeds zelf voor moeten zorgen dat alle stappen
precies gevolgd worden. Dat is in feite een herhaald antwoord op de vraag
of wij een en ander wel voldoende netjes hebben gedaan. Ik zou bijna zeggen
dat wij geen andere keus hadden, want die zou juridisch aanvechtbaar zijn.
Gezien het rapport van de stuurgroep en vervolgens de brief aan de instellingen,
waarin is verzocht om projecten, waarbij controle door de inspectie heeft
plaatsgevonden, ben ik van mening dat het zuiver en netjes is gebeurd. Daardoor
zullen juridische acties niet zo gemakkelijk zijn. Ik heb ook het universiteitsblad
van de Vrije Universiteit gelezen, maar ik neem dus aan dat dit niet zo'n
vaart zal lopen.
 
 De heer Hirsch Ballin is op het opschrift "kroonberoep" ingegaan. Er is
iets buiten het ministerie om gebeurd. In het Staatsblad komt de term inderdaad
niet meer voor. In de elektronische uitgave van de WHW komt de term nog wel
voor. Dat betreft een commerciële uitgave waarop wij niet direct greep
hebben gehad. Er moet goed op worden gelet dat de juiste versies in omloop
zijn.
 
 Mevrouw Lycklama heeft over het woord "studeerbaarheid" gesproken. In
de schriftelijke gedachtenwisseling heb ik al aangegeven dat dit misschien
niet het mooiste woord is, maar het is inmiddels ingeburgerd. Het is ook wel
dankbaar om bij te dragen aan de taalschat. Het woord is zo ingeburgerd dat
men, als wij een ander woord zouden gebruiken, zou vragen waar wij het over
hebben.
 
 "Intitulé" is een juridische formulering. Ik wilde deze term de
heer Hirsch Ballin, als ex-minister, in de schoenen schuiven, maar dat lukt
mij niet, want daarvoor heb ik niet de goede aantekeningen! Misschien kan
hij mij helpen.
 
 
 
 
 
 De heer Hirsch Ballin (CDA):
 
 Van de mede door u vastgestelde nieuwe Aanwijzingen voor de regelgeving
luidt aanwijzing 105: regelingen worden voorzien van een opschrift. De toelichting
daarbij luidt: het "opschrift" komt overeen met wat voorheen werd aangeduid
als "intitulé".
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Dank voor de assistentie, zeker waar zij ook nog van de oppositie komt,
maar ik weet dat die term in deze Kamer niet dezelfde lading heeft als elders.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik heb nog gevraagd wanneer de afstudeerregeling van kracht
wordt. Is er sprake van terugwerkende kracht of geldt de datum van publikatie?
Is de regeling op 1 augustus, als zij rechtsgeldig wordt, klaar? Er zijn namelijk
signalen dat dit niet lukt. Zijn een of twee universiteiten al bezig op een
wijze die zeer ongunstig uitpakt en waarvoor de wijziging ook niet is bedoeld?
Mocht dat het geval zijn, is de minister dan van plan om in te grijpen?
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Voorzitter! De landelijke afstudeerregeling die geregeld is bij AMvB heeft
een terugwerkende kracht tot 1 september 1995. Dat was ook steeds de afspraak.
De algemene afstudeerregeling zoals die nu in de wet staat, gaat in op de
datum van publikatie van de wet in het Staatsblad. Dat zal dus op 3 of 4 september
zijn.
 
 Ik heb geen goed zicht op de wijze waarop moet worden omgegaan met instellingen
die de dubbele causaliteit vertalen in een structuur die misschien wel een
zelfde soort hardheid heeft. Ik wil hiervoor graag goed de vinger aan de pols
houden, opdat er een beter beeld zal ontstaan van de afstudeerregeling en
dit een onderdeel zal uitmaken van het profiel van instellingen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 In tweede termijn is 25 minuten spreektijd beschikbaar. Ik vraag de leden
dan ook om kortheid te betrachten in verband met de andere wetsvoorstellen
die nog behandeld moeten worden.
 
 
 
 
 
 De heer Hirsch Ballin (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor zijn antwoord. Dat is
meer dan de gebruikelijke formaliteit, want de minister heeft een paar belangrijke
reacties gegeven op wat ik vanochtend namens de CDA-fractie naar voren heb
gebracht. Voor ons zullen deze behulpzaam zijn bij het maken van alle afwegingen
die verder over het wetsvoorstel te maken zijn. Als de minister echt had gewild
dat hij hier een frontale confrontatie met de oppositie tegemoet ging, zoals
zijn laatste woorden deden vermoeden, dan had hij ons minder tegemoet moeten
komen in zijn antwoord.
 
 Ik noteerde met erkentelijkheid dat de minister iets rechtzet dat in de
memorie van antwoord is opgenomen. Het gaat om de inzet die verlangd mag worden
ten aanzien van de kwaliteit van het onderwijs en de wijze waarop die verlangd
mag worden. In de memorie van antwoord hadden wij op blz. 4 gelezen dat dit
werd omschreven als een inspanningsverplichting. De minister heeft duidelijk
aangegeven dat het om een resultaatsverplichting gaat. Dat is een belangrijk
punt, ook omdat dit samenhangt met een aspect van dit wetsvoorstel en van
andere voorstellen dat ik vanochtend aan de orde stelde. De minister is daar
niet op ingegaan, maar ik wil dat nog wel onderstrepen, omdat het wel echt
van belang is. Het gaat om de manier waarop instellingen tegemoet wordt getreden
als het gaat om het waarmaken van hun taken op het gebied van onderwijs en
onderzoek. Zij zijn verantwoordelijk voor een goed resultaat, dat bereikt
moet worden met de middelen die hun zijn toevertrouwd. Daarom is deze constatering
dat het om een resultaatsverplichting gaat, wel degelijk van belang.
 
 Ik moet dit echter verbinden met een vraag waarop de minister niet is
ingegaan, namelijk hoe hij de verhouding ziet tussen hetgeen er nu gebeurt
en de permanente functie van inspecties en visitaties. Op dat punt zou ik
graag zien dat, als het gaat om de kwaliteit van het onderwijs – het
is dus mogelijk om het woord "studeerbaarheid" te vermijden – ook verder
wordt gegaan als de eenmalige 300 plus 200 mln. zijn verbruikt. Dan houdt
het niet op. Daarom is het van belang dat wij hier wel degelijk de relatie
leggen met het karakter van de verplichtingen, met de rol van inspecties en
visitaties en met het bestuur van de universiteiten en de hogescholen.
 
 Hiermee kom ik op het tweede punt uit het antwoord van de minister dat
wij met waardering noteerden en dat betreft de bestuursstructuur. Het beëindigen
van de situatie met een zeer diffuse verantwoordelijkheid voor het onderwijs
werkt in de hand dat op het punt van de afstemming van het onderwijs, de kwaliteit
ervan en de uitdagendheid ervan, tekorten ontstaan.
 
 Ik wil daaraan een kritische aantekening verbinden betreffende de beoordeling
van de kwaliteitsmanagementplannen door de inspecties en vervolgens door de
commissie-Wijnen. Ik zou graag van de minister vernemen wat zijn houding is
bij discrepanties tussen die twee beoordelingen. Verder wil ik mijn zorg kenbaar
maken over het realiteitsgehalte van de inhaalkans, de herkansing per 15 september.
Voor tentamens is het niet ongebruikelijk dat een kans die in juni plaatsvindt,
wordt gevolgd door een herkansing rond het begin van het nieuwe cursusjaar.
Het is echter de vraag of die herkansing functioneert bij echt ernstige problemen
ten aanzien van de voorgelegde plannen. Ik neem aan dat het hierbij niet alleen
maar gaat om een wat ongelukkig opschrijven, zoals in het voorbeeld van de
minister.
 
 Ik wil nog iets zeggen over de dubbele causaliteit. Wij moeten constateren
dat er bezorgdheid is bij de VSNU. Aan de andere kant is er bezorgdheid bij
de studentenvertegenwoordigers dat als je teruggaat naar de oude situatie,
de zaak haar doel mist. Ik geloof dat de richting die de minister aangaf,
hanteerbaar is. Dat betekent dat het inderdaad gaat om een doeltreffende verruiming
die echter niet de deur open zet voor allerlei onhanteerbare, financiële
gevolgen. Wij zullen volgen – dat is onze rol – of het zo werkt
en of de universiteiten en hogescholen hierdoor niet in de financiële
problemen komen.
 
 Tot slot is er nog de kwestie van ondersteuning van studenten die op een
andere manier maatschappelijk actief zijn dan met hun studie en de belangenbehartiging
rond die studie. De minister zegt dat dit geen principiële, maar een
pragmatische keuze is. Je kunt in dit opzicht het principe niet buiten de
deur zetten. Er is dus een probleem, namelijk dat een bepaalde uitoefening
van grondrechten wel meetelt en een andere niet. Aangezien wij de tekst van
het wetsvoorstel in deze Kamer niet kunnen amenderen en het te ver gaat, op
dit punt het wetsvoorstel aan te houden voor een novelle, zou ik graag een
toezegging van de minister ontvangen dat dit punt grondige en bij de grondrechten
passende aandacht krijgt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):
 
 Voorzitter! De uitslag van een onderzoek naar studenten die niet gaan
studeren, of naar studenten die niet in het wetenschappelijk onderwijs gaan
studeren, maar wel naar het hoger beroepsonderwijs gaan, is kennelijk bekend.
Ik ben ook erg benieuwd wat er gebeurt met mensen met een VWO-diploma die
helemaal niet gaan studeren. Waar blijven die mensen? Ik heb inderdaad goed
begrepen van de minister dat de uitkomst van dat onderzoek nog komt. Wij worden
over die uitslag dan wel ingelicht.
 
 Ik vind het een goed initiatief van de minister dat hij met de instellingen
gaat praten over een code voor de reclames die zij in advertenties maken voor
hun instellingen. Het gaat hierbij om een soort PR waarbij wordt geworven
om de gunst van de consument die weinig realiteitsgehalte meer heeft. Als
de minister met de instellingen tot overeenstemming kan komen dat daarmee
beter moet worden omgegaan en dat wat beloofd wordt, werkelijk waar gemaakt
moet worden, dan wens ik hem veel sterkte.
 
 Bij de prestatiebeurs en de bepaling van het collegegeld ging ik er nog
steeds van uit dat de koppeling van kwaliteit en studeerbaarheid bedoeld was
voor het aanstaande studiejaar. Er is gezegd dat wij alvast de wet hebben
 aangenomen betreffende de prestatiebeurs, maar dan moeten
kwaliteit en studeerbaarheid voor het eerstvolgende studiejaar verhoogd worden.
Als dat niet zou lukken, wilden wij er nog over praten. De minister zegt dat
de Tweede Kamer zich al akkoord heeft verklaard met de plannen voor het aanstaande
studiejaar. Ik ga er niet van uit dat de minister mij misleidt. Ik heb geen
andere keuze dan te zeggen dat dit kennelijk zo is. Dit punt moet dan wel
volgend jaar bij de begroting behandeld worden. Ik ben op het verkeerde been
gezet. De minister zegt nu dat ik terecht op het verkeerde been stond.
 
 Wat de kwaliteitsmanagementplannen (KMP) betreft vind ik het prettig om
te horen dat nog steeds het uitgangspunt opgaat: eerst de diagnose en dan
de projecten. Echter, ik heb gevraagd of in de goedgekeurde KMP's een diagnose
van de problemen in het onderwijs is opgenomen. Daar heb ik geen zicht op.
 
 Voorts stelt de minister dat, voor zover KMP's zijn afgekeurd, de instellingen
andere criteria hanteerden dan de inspectie ter beoordeling deed. Dat begrijp
ik niet goed. Immers, die criteria zijn vastgesteld in een stuurgroep waarin
ook de instellingen waren vertegenwoordigd. Hoe kunnen instellingen nu de
kwaliteit van een plan rechtvaardigen wanneer zij andere criteria hanteren
dan de criteria die zij zelf mede hebben vastgesteld? Dat klopt niet. Graag
verkrijg ik hierover een verduidelijking.
 
 Sprekend over de tussentranche zet collega Hirsch Ballin vraagtekens bij
het realiteitsgehalte. Ik zie dat als een ondersteuning van mijn twijfels.
De minister zegt wel dat hij wat dit betreft de normale procedure toepast
maar ik wijs hem erop dat er een zomervakantie tussenzit. Collega Hirsch Ballin
stelt dat er vlak na de zomervakantie tentamens worden gedaan maar dat betekent
dan dat studenten twee maanden moeten blokken en vossen. Ik ben werkelijk
niet zo optimistisch als de minister dat ik veronderstel dat de instellingen
die twee maanden gaan gebruiken om een goed plan te maken, en dus geen vakantie
houden. Als de minister daar wèl van uitgaat, is hij optimistischer
dan ik steeds denk.
 
 Hij heeft gezegd dat hiervoor de normale procedure moet worden gevolgd.
Dat wil zeggen dat een en ander ook aan de medezeggenschapsraad moet worden
voorgelegd, of hoe die instelling ook heet. Welnu, die mensen zijn óók
met vakantie. Het is toch een andere situatie, of je in de zomervakantie je
eigen tentamen moet voorbereiden of dat je moet meewerken aan een KMP. De
minister heeft een belofte gedaan en gesteld dat dit er niet doorheen mag
worden gejast. Welnu, ik ken in elk geval één voorbeeld van
een situatie waarin de medezeggenschapsraad het KMP helemaal niet heeft gezien
voordat het werd ingezonden. Waarom zou het nu ineens allemaal wèl
goed gaan, onder een zware tijdsdruk?
 
 De minister gaat met het bestuur van de LSVB praten. Ik hoop dat hij het
initiatief neemt voor een uitnodiging. Immers, hij is overtuigd van hun belang
en hun belangstelling voor kwaliteit en studeerbaarheid. Hij zal ook met andere
studentenorganisaties praten over het ondersteunen hiervan.
 
 Ook wat het studentenstatuut betreft hoor ik bij de minister een optimistische
toon. De instellingen maken zich op om deze zaak op tijd klaar te hebben.
Ze moeten zich aan de wet houden en als ze dat niet doen, moeten er repercussies
volgen, aldus de minister. Graag hoor ik van hem om wat voor soort repercussies
het dan gaat. Hij voegde hieraan toe dat de inspectie zou worden gevraagd
om in september te rapporteren. Welnu, dat is mij wat te slap. Het kan als
een soort dreigement worden gezien dat, als ze niet klaar zijn, er wordt gerapporteerd
in de keuzegids. Dat vind ik een hartstikke goede werkwijze. Die keuzegids
zou veel meer moeten worden gebruikt voor dergelijke zaken. In die gids zou
veel méér moeten worden vermeld over de kwaliteit van de instelling,
de soort begeleiding, de afstudeerregeling, het tijdig gereed hebben van het
studentenstatuut enz.
 
 Ten slotte vraag ik de minister hoe de evaluatie van de projecten verloopt.
Wat is precies de inhoud daarvan?
 
 
 
 
 
 De heer Schuurman (RPF):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor de beantwoording van
onze inbreng en wil nog één punt aan de orde stellen. Ik doel
op de vraag wat moet worden verstaan onder kwaliteit. De minister heeft daaraan
een beschouwing gewijd. Als ik het wetsvoorstel zie en als ik zie wat er gebeurt,
dan zou ik zeggen: op het ogenblik gaat het bij "kwaliteit" om toch niets
anders dan een verbetering van het bestaande niveau van het onderwijs. De
manier waarop het onderwijs gegeven wordt, moet worden verbeterd: didactisch
beter, soms technisch beter ondersteund, en onnodige drempels wegnemen. Ik
word daarin bevestigd, als ik het interview lees met Wijnen, in NRC Handelsblad
van vanavond. Dat is eigenlijk een verbetering van het bestaande niveau. Maar
de minister suggereerde dat het tegelijk ook een verhoging van het niveau
zou zijn.
 
 Misschien kan ik dat het beste duidelijk maken aan de hand van wat de
minister zei rondom die advertenties. Het lijkt natuurlijk nergens op met
deze advertenties; dat komt tegemoet aan het consumentisme. Ook een advertentie
van de Technische universiteit van Twente, zo herinner ik me, suggereert heel
wat meer dan waargemaakt kan worden: de wijzen gaan naar het Oosten. Dan zegt
de minister dat hij ervoor zal zorgen, dat er een code komt voor betere advertenties.
Maar daarmee wordt de kwaliteit van de advertentie wel beter, maar de kwaliteit
van het onderwijs is daarmee nog zeker niet gegarandeerd.
 
 Op dat punt doel ik: een andere visie op kwaliteit. Ik denk dat ook collega
Glastra van Loon dat bedoelde, namelijk dat wij die kwaliteit erg nodig hebben
en dat deze in het wetenschappelijk en het hoger-beroepsonderwijs, in de breedte
en in de diepte, meer aandacht zou moeten krijgen in de toekomst, misschien
ook wel meer gedifferentieerd naar de talenten van de studenten.
 
 Ik vind het nog altijd erg jammer dat wij via de reorganisatie van de
laatste jaren de talenten, de kwaliteiten van de studenten, niet gebruiken,
ten koste van die studenten zelf, maar ook ten koste van onze maatschappij.
Ik wijs er nog maar eens op – ik heb het meer dan eens gedaan –
dat het voor de getalenteerde student zo langzamerhand onmogelijk is geworden
om bijvoorbeeld een tweede studie te volgen. Ik vind het een onmogelijke situatie
in een zo kennisintensieve maatschappij als die van ons, gezien de
problemen en nieuwe ontwikkelingen op het terrein van informatica en biotechnologie
en gelet ook op allerlei geestelijke stromingen, dat dit niet wordt toegestaan.
Ik begrijp best dat het ook met een bezuinigingsronde – ten aanzien
waarvan wij zo langzamerhand, naar ik hoop, tot een afsluiting komen –
niet mogelijk was om die ruimte te laten, maar ik hoop nu toch werkelijk dat
de minister zegt: ook die kwaliteit van het onderwijs wil ik graag in de toekomst
verbeteren.
 
 De minister zal al begrepen hebben, voorzitter, dat wij het wetsvoorstel
steunen. Wij zouden dit echter met nog meer enthousiasme doen, als de minister
de toezegging die ik in laatste instantie vroeg, hier vanavond zou kunnen
doen.
 
 
 
 
 
 De heer Glastra van Loon (D66):
 
 Voorzitter! Ik ben de minister bijzonder erkentelijk voor zijn beantwoording
van onze opmerkingen, in het bijzonder waar hij uitdrukkelijk te kennen heeft
gegeven aandacht en zorg te willen besteden aan die andere zijde van het hele
onderwijsproces dan wat op het ogenblik actueel is. Laat ik het bij die eenvoudige
aanduiding laten: actueel, met als kern kwaliteit en studeerbaarheid.
 
 Ik kom daardoor echter in een moeilijke spanning, want wat de minister
zegt over de kwaliteitsfactoren waaraan hij ook aandacht en zorg wil geven,
betreft nu net iets anders dan waar het naar mijn mening om gaat. Het gaat
er niet om dat de studenten niet stroomloos, koersloos rondlopen en een betere
begeleiding krijgen. Het gaat er mij ook niet om – hoe prijzenswaardig
het als houding is – dat studenten vinden, dat het ook best goed is
om een steviger studie te krijgen. Ook gaat het er mij niet om dat er voldoende
ruimte moet zijn voor Bildung, dat het niveau op peil moet worden gehouden
of dat de zwaarte van de studie voldoende moet zijn. Het gaat om een verhouding
van de student tot de stof die hem wordt voorgezet en tot zijn eigen studie.
Ik zou hopen dat er nog steeds mensen aan de universiteit rondlopen die er
verwonderd over zijn, dat er überhaupt wetenschap is. Voor de meesten
van ons is dat in ons dagelijks bestaan een vanzelfsprekendheid geworden,
maar juist die jonge mensen die straks met de problemen geconfronteerd worden
van de versnelde ontwikkeling van wetenschap en technologie van dit moment
zouden op de universiteiten gevoed moeten worden met vragen over die ontwikkeling:
waar komt die vandaan, waar gaat die heen, wat moeten wij ermee, moeten we
haar aan haar lot overlaten of moeten we daar keuzes in maken? Dat is niet
iets wat door die studenten zelf gevraagd kan worden. Het initiatief hiervoor
moet uitgaan van de docenten. Zij moeten als het ware al zo gevuld zijn met
de overtuiging, dat dit het is waarom het gaat in hun werk, dat zij het ook
aan die studenten willen overbrengen.
 
 Nu vrees ik, dat het tempo van de veranderingen waaraan de universiteiten
en de HBO-instellingen zijn onderworpen hiervoor een beletsel is geweest.
Er was naar mijn smaak veel te weinig rust ten gevolge van de administratieve
ingrepen, de veranderingen die vanuit de politiek, het departement en vanuit
de administraties in de universiteiten aan de docenten zijn opgelegd om je
met overtuiging aan die andere kant over te geven.
 
 Ik dank de minister, dat hij aan de andere kant dan de actuele problemen
zorg en aandacht wil besteden maar wij komen er nog wel op terug. Ik moet
hem toch vragen om nog meer aspecten in aanmerking te nemen dan tot nu toe.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lycklama à Nijeholt (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik wil graag mijn waardering uitspreken voor de
informatie die de minister heeft gegeven over al het onderzoek dat al gedaan
wordt en dat nog op stapel staat om uit te vinden waar de VWO-verlaters naartoe
gaan en om welke reden. Het lijkt mij van groot belang in het licht van het
geconstateerde standenonderwijs, dat wij in ons land nog steeds hebben.
 
 Ik wil in de tweede plaats een opmerking maken over het studentenstatuut.
Ik sluit mij aan bij de zienswijze van mevrouw Schoondergang: het staat in
de wet. Wij hebben gezagsgetrouwe instellingen en dus wordt het uitgevoerd.
Daarna nam de minister het woord "repercussies" in de mond. Graag zou ik de
daaropvolgende gedachtengang van de minister willen weten. Wat bedoelt hij
daar precies mee?
 
 Voorzitter! Ik heb een dik boek meegenomen. Collega Postma blijkt met
zijn boekenkast te reizen. Dat komt dus heel gunstig uit, want ik wilde nog
iets zeggen over "studeerbaarheid". Daarna zal ik er nooit meer over spreken,
maar ik moet zeggen dat de verdediging van de minister van dit woord niet
bepaald sterk was. Ik wil nog even wijzen op de WHW, artikel 1, 3 lid 4: de
instellingen richten zich, wat Nederlandstalige studenten betreft, op bevordering
van de uitdrukkingsvaardigheid in het Nederlands. De verantwoordelijke minister
voor de instellingen heeft daar misschien niet heel veel boodschap aan wat
betreft het woord "studeerbaarheid"?
 
 
 
 
 
 De heer Ginjaar (VVD):
 
 Ik dank de minister voor zijn antwoord. Zoals wij dat van hem gewend zijn,
was dat bijzonder eloquent. Dat heeft het grote voordeel dat wij ons wederom
bewust zijn van de betrokkenheid van de minister bij het onderwerp. Het heeft
echter het grote nadeel, dat daarbij zoveel andere zaken aan de orde worden
gesteld waarop feitelijk dringend een antwoord nodig is, dat daardoor de discussie
misschien wat eenzijdig is geworden.
 
 Ook gezien de tijd, voorzitter, zal ik mij beperken tot een aantal punten
uit dat antwoord van de minister. De minister was het eens met onze opmerkingen
over de consequenties van een en ander voor de inhoud van het hoger onderwijs.
Het mag geen schools systeem worden. Hij heeft daarbij eveneens opgemerkt
niet enthousiast te zijn over de wijze waarop de studie wordt bedreven. Ik
heb daarbij het woord "verbeeldingskracht" geleend van een vroegere Nobelprijswinnaar.
Ik denk dat de heer Glastra van Loon precies duidelijk heeft gemaakt wat wij
hebben geprobeerd uit te drukken met het woord "verbeeldingskracht".
 
 Zijn er in de universiteiten inderdaad studenten die zich erover verbazen
dat er wetenschap is? Ik denk het niet, of althans heel weinig. Het grootste
gedeelte is erop uit om kennis te vergaren en deze later ten nutte te maken.
Maar een universitaire wetenschappelijke opleiding, voorzitter, is iets méér.
Daarover zou ik dan ook graag een beschouwing van de minister hebben. Misschien
 moet dat gebeuren wanneer wij over het stelsel gaan praten.
 
 Mijn tweede opmerking heeft betrekking op de procedures en de criteria
die uitermate gecompliceerd zijn. Ik heb gevraagd, hoe een en ander precies
zit. Er zijn op centraal niveau allerlei projecten voorgesteld. De uitwerking
vindt plaats op het opleidingsniveau. De minister gaf naar mijn mening een
uitstekend voorbeeld toen hij sprak over de studieplekken. Dat betekent dus
ook dat wij erg zorgvuldig moeten kijken naar de wijze waarop die criteria
voor het toekennen van de projecten worden gebruikt. Studieplekken kunnen
uitermate belangrijk zijn voor de studeerbaarheid. Het aanschaffen van computers
op vakgroepniveau kan uitermate belangrijk zijn voor de studeerbaarheid. Door
het ontbreken van computers kunnen zeer grote studievertragingen optreden.
 
 Welnu, voorzitter, ik ben graag bereid om namens mijn fractie de minister
veel succes te wensen bij zijn beoordeling van alle projectvoorstellen. Ik
zou hem echter dringend willen vragen, dit soort aspecten vooral niet over
het hoofd te zien.
 
 Met betrekking tot het accommoderen van de gelden die nu worden toegekend,
stelt de minister dat er sprake is van een plicht tot kwaliteitszorg en dat
wij ervan mogen uitgaan dat de instellingen zich daaraan houden. Als die plicht
niet vervuld wordt, wordt de financiering gestopt, aldus de minister. Wat
bedoelt hij daarmee precies? De studenten worden daarvan dan de dupe en dat
kan toch nooit de bedoeling zijn?
 
 Het is naar mijn mening uitermate belangrijk dat de minister bij de beoordeling
van toekomstige voorstellen, ook aan dit aspect van de verdere accommodatie
van de toegekende gelden in de reguliere financiering nog veel aandacht besteedt.
 
 Voor het overige, voorzitter, zullen wij uit de aard der zaak het wetsvoorstel
steunen.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Voorzitter! Ik ben zeer erkentelijk voor hetgeen in tweede termijn naar
voren is gebracht.
 
 Het punt van de heer Hirsch Ballin over de resultaatsverplichting sluit
in zekere zin aan bij het laatste punt van de heer Ginjaar. Er mag geen enkel
misverstand over bestaan, Nederland heeft een van de best ontwikkelde stelsels
van kwaliteitszorg. Ik maak dat ook op uit het feit dat ik een volle agenda
heb en een buitengewoon terughoudende houding aanneem als het gaat om bezoekers
uit het buitenland. Ik zou elke dag een collega-minister uit de Europese Unie
kunnen ontvangen. Zij willen hier graag komen om te horen hoe wij in Nederland
te werk gaan. In dat opzicht mogen wij zeker met grote trots kijken naar wat
er bereikt is. Ik doel nu juist op de reguliere financiering. Wat mij betreft
is op dat punt ook sprake van een verbinding tussen datgene wat met deze projecten
plaatsvindt en wat de reguliere financiering inhoudt. Hierbij denk ik ook
aan de resultaatsverplichting. Ik verontschuldig mij voor het feit dat dit
punt in de memorie van antwoord niet zo helder naar voren kwam. Het leek er
daarin op, dat wij weliswaar dit project hebben, maar dat kwaliteit en studeerbaarheid
iets is wat weer overgaat. Dat is dus niet zo.
 
 Ik onderschrijf hierbij nadrukkelijk het punt dat de heer Hirsch Ballin
naar voren bracht. Ik herken hem overigens ook als ex-auteur van het rapport
De ondernemende universiteit. Hij zei iets over de inspecties en de visitaties.
De betekenis van inspectie en visitatie zal in de komende tijd even scherp
blijven als zij geweest is. Dat is een wezenlijk kenmerk van de wijze van
omgaan met instellingen. De instellingen wordt een grote mate van autonomie
gegeven. We kennen een spectrum aan overheidsbemoeienis of -betrokkenheid
bij het reilen en zeilen van Nederlandse universiteiten en hogescholen, maar
uit alle internationale vergelijkingen blijkt, dat die zeer beperkt is. Dat
leidt er vervolgens toe, dat je over de kwaliteitsaspecten des te scherper
moet oordelen.
 
 Het tweede punt van de heer Hirsch Ballin betrof de diffuse situatie van
de bestuursstructuur. Ik meen dat wij ook als overheid in dit opzicht te maken
hebben met een lastig te vertellen verhaal. Jarenlang hebben wij aan universiteiten
allerlei dingen gevraagd, maar als je wat beter naar binnen kijkt, zou je
je af kunnen vragen of wij die dingen aan de universitaire bestuurders überhaupt
wel kunnen vragen. Feitelijk zouden zij het gevraagde niet voor een rekening
kunnen nemen of tot stand kunnen brengen. Het wetsvoorstel dat ertoe strekt
op dit punt helderheid te scheppen en dat ongetwijfeld ook wel een aantal
problemen kent, is naar de Tweede Kamer gezonden.
 
 Een vraag van de heer Hirsch Ballin ging ook over de KMP-beoordeling door
de inspectie en de commissie-Wijnen. Er doen zich ten aanzien van dit punt
vier mogelijkheden voor. De eerste is: de commissie-Wijnen en de inspectie
zijn het met elkaar eens, zij laten zich beiden positief uit. Dan is er geen
probleem. De tweede mogelijkheid is: beiden laten zich negatief uit. Naar
mijn mening is er ook in dat geval geen probleem. In de richting van mevrouw
Schoondergang zeg ik ook: de voorstellen die door de instellingen zijn ingediend,
kunnen door de commissie-Wijnen terzijde zijn gelegd, althans in die zin,
dat deze commissie zegt: kijk er eerst nog maar eens goed naar op basis van
een goed KMP en stel dus een goede diagnose vast. Dat is dan een helder standpunt.
 
 De derde mogelijkheid is de volgende. De inspectie laat zich negatief
uit, maar de commissie-Wijnen heeft een ander oordeel. Dat is ook voorgekomen.
Die commissie zegt bijvoorbeeld: er is voldoende basis om tot goede voorstellen
te komen. Daarbij is die tussentranche wezenlijk. De instellingen hebben dan
namelijk de gelegenheid om rekening te houden met vakanties. Waarschijnlijk
moet er dan een ingelaste vergadering van de Medezeggenschapsraad of de Universiteitsraad
zijn. Ik heb begrepen, dat een dergelijke vergadering inmiddels bij een aantal
instellingen is gepland. Gekeken zal moeten worden of het kwaliteitsmanagementplan
kan worden aangepast, zodat het wel voldoet.
 
 In dit verband wijs ik nog op het volgende. Ik kan mij enigszins voorstellen,
dat er enige verwarring was rondom de criteria van de inspectie. Eerst waren
er de criteria van het rapport Kwaliteit en studeerbaarheid. Vervolgens hebben
een aantal instellingen zich tot de vijfhoek – daarin zaten vertegenwoordigers
van studenten en instellingen en ik zelf – gericht met de vraag: stel
nu dat we ergens een prima diagnose hebben liggen; dan mogen wij daar toch
zeker naar verwijzen? Het antwoord was: ja. Natuurlijk, als je zoiets op orde
hebt, hoef je niet teksten te gaan overschrijven. Er is ook
door de Eerste Kamer gevraagd om vooral bureaucratie te vermijden. Dit antwoord
heeft echter geleid tot het ontstaan van misverstanden. Sommige instellingen
hebben namelijk vervolgens hun bestaande plannen ingediend. Daarbij ging het
om drie instellingen, universiteiten, maar ook instellingen van hoger beroepsonderwijs.
Die instellingen hebben in de afgelopen jaren geweldig veel aan de weg getimmerd
op het punt van kwaliteit en stuurbaarheid. Van die instellingen zegt de commissie-Wijnen
vaak: die hebben alles best goed doordacht. De inspectie zegt echter: er wordt
niet voldaan aan de criteria. Ik treed niet graag in die beoordeling van de
inspectie, maar ik merk wel op dat daarover vragen zouden kunnen worden gesteld
die ertoe kunnen leiden dat, zonder dat het er wordt doorgejast, die herkeuring
toch vrij snel tot stand komt.
 
 
 
 
 
 De heer Hirsch Ballin (CDA):
 
 Voorzitter! Als het gaat om een simpele correctie van een gebrek dat bij
de herkeuring tot een positief oordeel kan leiden, dan hebben wij daarmee
geen probleem. Onze zorgen hadden betrekking op de relatie tussen twee punten.
Ik wil dit nog eens verduidelijken. In eerste termijn heb ik de brief van
18 juni jongstleden aangehaald, waarin de minister heeft geschreven: het oordeel
waarin sprake is van een onvoldoende plan zegt niets over de actuele kwaliteit
van het onderwijs of over de inzet die verder te verbeteren. Wij vrezen dat
tekorten in het onderwijskwaliteitsmanagement heel veel uitmaken. Dat blijkt
eigenlijk ook uit hetgeen de minister net zei over de verandering in de bestuursstructuur,
namelijk dat het wel degelijk ook gaat om de manier waarop de kwaliteit intern
wordt bewaakt. Dan moet je hier niet die wat luchtig klinkende beoordeling
van tekorten in de onderwijskwaliteitsmanagementplannen nog eens verbinden
aan een korte periode voor het herstellen daarvan. Dit is daarvoor gewoon
te belangrijk.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Ik ben het volstrekt met de heer Hirsch Ballin eens dat wij moeten vasthouden
aan de lijn dat instellingen van hoger onderwijs, net als bedrijven waar ISO-normen
worden toegepast, in staat moeten zijn om goede kwaliteitsmanagementplannen
tot stand te brengen. Je mag ervan uitgaan dat een instelling die zichzelf
respecteert en die bezig is met kwaliteitsmanagement dat ook doet. Vervolgens
komt toch het probleem dat instellingen dat in de afgelopen anderhalf à
twee jaar hebben gedaan, maar op hun eigen manier. Vervolgens hebben wij gezegd:
wanneer je al veel hebt liggen, mag je dat gebruiken, want wij willen niet
dat hetzelfde verhaal opnieuw wordt geschreven. Precies in die ruimte heb
ik de tussentranche gezocht om als het ware de ruimte te bieden zonder er
op welke wijze dan ook van uit te gaan dat het vanzelfsprekend is dat iets
dat tot stand is gebracht makkelijk kan worden hersteld. Het gaat mij om instellingen
zoals Leiden. Die instelling heeft zich geweldig ingespannen om het kwaliteitsmanagement
te verhelderen en in een document neer te leggen. Daarin is een interne procedure
gevolgd die klinkt als een klok. Zij hebben er echt enorme debatten over gevoerd
in de universiteitsraad en met de verschillende faculteiten. Vervolgens zegt
de inspectie: ja, maar het klopt niet helemaal volgens de criteria. Daarover
kunnen misverstanden zijn gerezen tussen de inspectie en de instelling. Misschien
was die procedure toch onvoldoende uitgekristalliseerd. Het gaat mij niet
om instellingen die er als het ware met de pet naar hebben gegooid dan wel
zelf onvoldoende in huis hadden om zo'n kwaliteitsmanagementplan tot stand
te brengen. Ik realiseer mij heel goed, ook op basis van de opvattingen die
hier naar voren worden gebracht, dat die vervolgprocedure heel nauw luistert
en dat daar dezelfde strengheid moet worden betracht om te bevorderen dat
dit proces goed verloopt.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor dat de minister de vragen zo staccato mogelijk beantwoordt
en dat hooguit wanneer dat echt noodzakelijk is voor de verduidelijking een
korte vraag wordt gesteld. Dat staat dan gelijk met een interruptie, zelden
in deze zaal overigens, maar dat is wel de bedoeling. Ik zie namelijk met
enige zorg naar de klok voor uw collega's, want u reist misschien zo dadelijk
af, maar zij moeten in ieder geval tot een uur of twaalf hier blijven.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Staccato, voorzitter. Wat de ondersteuning politieke jongerenorganisaties
betreft, kan ik die toezegging helaas niet doen. Dat was in de marge waarin
wij dat hebben gekozen. Ik meen dat het staatsrechtelijk goed is te onderbouwen
dat die uitzondering zo kan worden geformuleerd.
 
 Wat het collegegeld betreft, stond mevrouw Schoondergang op het verkeerde
been, maar ik heb haar daar niet op gezet. Ik ben mij er althans niet van
bewust. Eerdere uitspraken van mij geven daar ook geen aanleiding toe.
 
 Goedgekeurde KMP's moeten inderdaad een diagnose bevatten. Voor zover
ik dat heb kunnen overzien – ik heb echter nog niet alles kunnen zien;
ze zijn gisteren pas aangeboden – bevatten ze inderdaad die diagnose.
Ik meen dat er heel weinig gevallen zijn waarin de inspectie "ja, prima" zei
en de commissie-Wijnen "neen" zei. In die gevallen zullen wij waarschijnlijk
uitgaan van het rapport van de commissie-Wijnen. Wij nemen geen risico's.
Als de inspectie "nee" en de commissie-Wijnen "ja" zegt, volgen wij de inspectie.
Als de inspectie "ja" en de commissie-Wijnen "nee" zegt, volgen wij de commissie-Wijnen.
Het beeld is dus veel "gunstiger" dan het vaak in de krant staat. In de krant
staat vaak: zoveel plannen afgekeurd. In feite is dat de maximale terzijdelegging
van plannen door de commissie-Wijnen.
 
 Het optimisme moeten wij maar even bezien. Mensen gaan met vakantie, maar
komen ook weer terug. Zij gaan dan weer welgemoed en gesterkt aan de slag.
 
 De LSVB heb ik al uitgenodigd. Het is vanzelfsprekend om met het nieuwe
bestuur het gesprek te vervolgen. Wij hebben sowieso een lange agenda. Wij
moeten elkaar formeel in de Studentenkamer ontmoeten, maar wij moeten de zaak
ook informeel met de studentenorganisaties doorspreken. Ik beschouw de studentenorganisaties
als een buitengewoon innovatieve kracht in de ontwikkeling van het hoger onderwijs.
Dat is uitzonderlijk vergeleken met de situatie in andere landen.
 
 In de mogelijkheid van repercussies wil ik mij graag eerst verdiepen.
Ik wil niet beginnen met daarmee te dreigen. Ik ga ervan uit dat de instellingen
het doen. Mochten onverhoopte zaken plaatsvinden, dan moeten
wij ons dit eens goed afvragen. Rapporteren in de keuzegids moet in elk geval.
De evaluatie van projecten zal in principe langs de gevestigde lijnen plaatsvinden.
Het moet gewoon een onderdeel zijn van het reguliere proces.
 
 Die visie op kwaliteit probeer ik bij de visitatiecommissies neer te leggen.
Het lijkt alsof sprake is van twee verschillende lijnen: kwaliteit en studeerbaarheid
enerzijds en een filosofische benadering van hoger onderwijs anderzijds. Ik
hoop dat ik die twee zoveel mogelijk bij elkaar kan brengen. Mijn betrokkenheid
daarbij uit zich vooral in een aantal speeches, zoals bij de opening van het
academisch jaar. Elk jaar opnieuw is het het thema van "brede opleidingen".
Wij moeten bevorderen dat de opleiding staat in een perspectief dat is afgeleid
van een maatschappelijke vraag. Bij het wetenschappelijk onderwijs is die
maatschappelijke vraag gelegen in het omgaan met nieuwsgierigheid, het omgaan
met abstracte vraagstukken. In dat opzicht is er geen verschil van inzicht.
Ik vond de heer Ginjaar hierin wat pessimistisch. Ik ontmoet nogal wat studenten
die deze attitude duidelijk wel hebben.
 
 Op de vraag van de heer Schuurman over de tweede studie kan ik geen toezegging
geven. Wat mij opvalt, is dat er nog steeds heel wat studenten zijn die zo'n
tweede studie erbij doen, en niet uitsluitend met de gedachte dat zij misschien
later nog ergens kunnen worden ingeloot, maar gewoon vanuit een overtuiging.
Dit waren studenten met zes jaar studiefinanciering, maar ook de vijfjarigen
blijken het nog te doen. Ik ben ervan overtuigd dat ook bij de prestatiebeurs
een aantal studenten deze lijn zal kiezen.
 
 De heer Glastra van Loon vroeg of het tempo van verandering het beletsel
is. Ik zou dat niet willen uitsluiten, maar ik zie het veel meer in termen
van de kwantitatief gezien enorme ontwikkeling van de afgelopen decennia.
Dat is de kern van de "verkalking" van het hoger-onderwijssysteem. Ik gebruik
het woord met enige aarzeling, maar ik zie het overal rondom ons heen. In
stelsels met relatief weinig flexibiliteit heeft het overal plaatsgevonden.
 
 De uitdrukkingsvaardigheid in het Nederlands blijft belangrijk. De term
"studeerbaarheid" is niet van ons afkomstig, maar van de Tweede Kamer. Wat
de Tweede Kamer aan inbreng voor de Nederlandse taal levert, is voor ons bijna
wet. Je kunt het beschouwen als een soort initiatiefwetsvoorstel.
 
 De heer Ginjaar heeft gewaarschuwd voor een schools systeem. Ik ben het
daar volstrekt mee eens. Met enige regelmaat zijn er weer Nederlandse Nobelprijswinnaars,
na een lange tijd waarin wij er geen hadden. Het zijn wel steeds mensen die
niet in Nederland gevestigd zijn. Ik vind het criterium overigens niet zo
vreemd. Wij hebben een periode gehad waarin er heel veel Nobelprijswinnaars
waren. Het criterium heeft in het algemeen een grote internationale uitstraling.
Ik vind dat buitengewoon belangrijk. Dit is echter alleen maar tot stand te
brengen door heel veel nadruk te leggen op het interdisciplinaire en het eigen
vak overstijgende. De nadruk wordt dus gelegd op nieuwsgierigheid en het je
niet gebonden weten aan de muren van datgene wat in eerste instantie aangeboden
wordt binnen een basisdiscipline.
 
 De heer Ginjaar heeft gelijk dat computers een belangrijk element kunnen
zijn in verband met procedures en criteria. Het gaat er echter ook om –
hierbij kijken wij naar de commissie-Wijnen – in hoeverre het reflecteert
op een diagnose. Het stoppen van de kwaliteitszorg en de financiering kan
problemen geven voor de studenten. Dat moet dan echter op dat moment worden
opgevangen. Hierbij geldt de volgende afweging. Als je studenten laat doorgaan
in een studierichting die kwalitatief al langere tijd als minder sterk of
gewoon slecht wordt beoordeeld, is dat ook enorm nadelig voor die studenten.
Ten slotte is het zo dat de reguliere financiering de basis moet bieden voor
een reguliere kwaliteit en studeerbaarheid.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 
 Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19951996-38-1913-1924.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl