Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Vermeij, Koopmans en Neppérus tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling voor herstel van gebreken in een besluit hangende beroep bij de bestuursrechter (Wet bestuurlijke lus Awb) (31352)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 4767-4783

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

01-04-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 59, pagina 4767-4783

04-03-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31352Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 4 maart 2009)Pagina 4799-4801
Behandeling van het voorstel van wet van de leden Ten Hoopen, Aptroot en Vos houdende wijziging van de Mededingingswet ter versoepeling van de uitzondering op het verbod van mededingingsafspraken (versoepeling uitzondering verbod van mededingingsafspraken) (31531)Pagina 4783-4789
Noot (zie blz. 4789): Interpellatievragen van het lid Ulenbelt (SP) aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de gang van zaken rond het ontslag van de voorzitter van het Productschap Vee en VleesPagina 4802-4802
Presentie en opening (woensdag 4 maart 2009)Pagina 4757-4757
Interpellatie-Ulenbelt, gericht tot de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over de ontslagvergoeding van de voorzitter van het Productschap Vee en VleesPagina 4789-4799
Regeling van werkzaamheden (woensdag 4 maart 2009)Pagina 4766-4767
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Vermeij, Koopmans en Neppérus tot aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling voor herstel van gebreken in een besluit hangende beroep bij de bestuursrechter (Wet bestuurlijke lus Awb) (31352)Pagina 4767-4783
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 18 oktober 2007 te Velsen totstandgekomen Verdrag tussen het Koninkrijk Spanje, de Franse Republiek, de Italiaanse Republiek, het Koninkrijk der Nederlanden en de Portugese Republiek tot oprichting van het Europees Gendarmeriekorps EUROGENDFOR (Trb. 2007, 227) (31538)Pagina 4757-4766

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 146 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het voorstel van wet van de leden Vermeij, Koopmans en Neppérus tot
aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling voor herstel
van gebreken in een besluit hangende beroep bij de bestuursrechter (Wet bestuurlijke
lus Awb) (31352).(Zie vergadering van 12 februari 2009.)De voorzitter:Ik heb vorige keer al gezegd dat het heel bijzonder is om de minister
in een adviserende rol te zien en de Kamerleden in een hoofdrol, namelijk
die van initiatiefnemer. Zo kunnen zij ook eens meemaken hoe dat is. Wij vervolgen
met het antwoord van de initiatiefnemers in eerste termijn. Uit hun opstelling
leid ik af dat ik daarvoor als eerste het woord mag geven aan mevrouw Vermeij.
De initiatiefnemers bepalen daarna welke volgorde zij hanteren.De leden van de Kamer kunnen natuurlijk interrumperen, zij het met mate.
U kent mij.De algemene beraadslaging wordt hervat.Mevrouw Vermeij:Mevrouw de voorzitter. Dank u wel. Het is voor mij de eerste keer dat
ik als initiatiefnemer op deze plaats mag staan. Het is een bijzondere ervaring.De initiatiefnemers danken de Kamerleden voor hun inbreng en vragen en
voor hun positieve – kritisch positieve – grondhouding ten aanzien
van ons initiatiefwetsvoorstel. Er zijn niettemin veel vragen gesteld en wij
zullen proberen om op al die vragen antwoord te geven.Ik wil eerst stilstaan bij de vraag wat ons heeft gedreven. Onze drijfveer
is dat tussen besluit en uitvoering complexe technische regels staan en bovendien
procesrecht dat het doorhakken van knopen enorm bemoeilijkt. Volgens mij bestaat
hierover in dit huis globaal wel overeenstemming.Een van de leden typeerde ons als asfaltrakkers. Wij zullen dit niet ontkennen,
ook al houd ik ook veel van het spoor. De asfaltrakkers achter deze tafel
houden van de uitvoering, ook als het om spoorwegen en huizen gaat, mijnheer
Heerts. Wij zien met de Kamer dat dit niet eenvoudig is. Haar en onze ervaring
met de weerbarstige praktijk van de uitvoering van grote bouw- en infraprojecten
heeft geleid tot het zoeken naar mogelijkheden tot versnelling van procedures
in het regelwoud.De bestuursrechter kan vandaag de dag niet veel als tijdens de beroepsprocedure
gebreken aan het licht zijn gekomen. Hij wordt dan gedwongen om een besluit
te vernietigen en niet anders dan dat. Met als gevolg dat de overheid –
het bestuursorgaan – opnieuw de hele besluitvormingsprocedure moet doorlopen.
Wij weten wat de gevolgen daarvan zijn: grote vertraging, extra kosten en
maatschappelijke irritatie. Niet alleen bestuurders raken geïrriteerd,
maar ook en juist de gewone mensen, omwonenden die wachten op een nieuw huis,
stadsbewoners die wachten op de realisatie van een nieuw centrum of de automobilisten
die dagelijks in de file staan.Los van het feit dat de overheid haar werk goed moet doen, kennen wij
in het procesrecht geen mogelijkheid om lopende de rit van een beroep- of
bezwaarprocedure een besluit beter te maken. Dit initiatief gaat vooral over
mensen. Zoals bekend doen wij met dit initiatief niets af aan het fundamentele
recht van een ieder om bezwaar of beroep aan te tekenen tegen een besluit.
Aan de andere kant vergeten wij wel eens dat achter besluiten mensen staan
die snel duidelijkheid willen, of dit nu vergunninghouders zijn, mensen die
een huis hebben gekocht of een bedrijf willen beginnen of mensen die noodzakelijkerwijs
elke dag op de weg zitten. Net zo min als degene die bezwaar maakt, kiezen
zij vrijwillig voor jarenlang slepende procedures waarin maar steeds geen
knopen worden doorgehakt.De suggestie van enkele leden dat wij aan de weegschaal tussen bestuursorgaan
en belanghebbenden gaan hangen, houden wij verre van ons. Wij geloven in de
oprechtheid van alle betrokkenen die er natuurlijk meer aan hebben als een
gebrek in welk besluit dan ook, snel wordt hersteld. Het probleem van inefficiënte
beroepsprocedures en jarenlange procedures doet zich echt niet alleen voor
bij heel grote projecten. Ook relatief kleine bouwplannen kunnen onderwerp
zijn van jarenlang soebatten waarbij pas na lezing van de einduitspraak van
de bestuursrechter duidelijkheid ontstaat over de noodzaak om het besluit
te herstellen of opnieuw te formuleren. En nogmaals, niemand heeft baat bij
jarenlange procedures: de bezwaarmaker niet, de vergunninghouder niet en de
bestuursrechter uiteindelijk ook niet; diens imago is door de jaren heen immers
ook niet beter geworden.Aanvankelijk, toen wij aan dit voorstel begonnen, wisten wij niet dat
vele bestuursrechtjuristen een toepassing zien in de sociale zekerheid. Dit
werd ons duidelijk na een bijeenkomst van bestuursrechtjuristen over de bestuurlijke
lus. Ook in de sociale zekerheid wordt vaak veel te lang geprocedeerd en blijkt
pas aan het eind, bij het besluit, een fout die tijdens de rit had kunnen
worden hersteld. De bestuurlijke lus kan lange rechtsonzekerheid voorkomen
door sneller in zaken te voorzien en dat kan een hoop ellende schelen.Dit alles is in het kort omschreven. Laten we het procesrecht echt effectiever
maken. Laten we de rechtszekerheid jegens de overheid een dienst bewijzen,
met behoud van aanspraken. De bestuurlijke lus zal ertoe moeten leiden dat
mensen in het land eerder duidelijkheid krijgen. Zo krijgen we betere besluiten
en boeken we tijdwinst. Dat is goed voor het bestuursorgaan en goed voor het
procesrecht, maar vooral goed voor alle mensen in het land, of zij nu belanghebbenden
zijn of vergunninghouders.Dat heeft ons gedreven. Ik geef graag het woord aan mijn collega's voor
het beantwoorden van vragen. Zelf zal ik dat aan het slot ook doen. Ik geef
nu graag het woord aan mevrouw Neppérus.De voorzitter:Mevrouw Vermeij, als u het niet erg vindt, dan geef ik hier het woord;
anders kan ik net zo goed weggaan en dat is ook weer zo sneu.Het woord is aan mevrouw Neppérus.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Graag stel ik eerst nog even een vraag aan mevrouw Vermeij,
over die asfaltrakkers. Het klopt toch dat zij bewust heeft gekozen voor de
Algemene wet bestuursrecht? Welnu, die gaat niet over wegen, maar over de
overheid in het algemeen, die besluiten moet nemen. Het moet dus een misverstand
zijn dat het uitsluitend, of in hoofdzaak, zou gaan om procedures rond het
aanleggen van wegen; er zijn immers buitengewoon belangrijke andere procedures.
Mevrouw Vermeij noemde zelf de sociale zekerheid, waarin dit ook aan de orde
kan zijn. Het lijkt me goed als zij dit misverstand even terugbrengt tot de
juiste proporties.Mevrouw Vermeij:Ik kan de heer De Wit volledig gelijk geven. Vanwege onze portefeuilles
komen wij voornamelijk op het terrein van infrastructuur en ruimtelijke ordening,
maar op weg naar dit initiatiefwetsvoorstel hebben wij gezien welke interessante
toepassingen de bestuurlijke lus ook, of juist, kan hebben op andere terreinen,
waarvan de sociale zekerheid zeer belangrijk is. Overigens is de keuze om
dit in de Awb te regelen het fraaist: immers, 30 verschillende lussen, in
verschillende sectorale wetgeving, zou tot een oerwoud leiden van interpretaties
en opvattingen over de wijze van toepassing van de lus.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Voorzitter. Aan het eind van dit principiële blok ook een principiële
vraag van mijn kant. De Algemene wet bestuursrecht is geschreven om de burger
te beschermen, maar de initiatiefnemers lijken de overheid
ermee een extra instrument in handen te geven. Zijn zij met ons van mening
dat, omwille van de gelijkwaardigheid of wederkerigheid, aan de burgers eenzelfde
instrument als de bestuurlijke lus zou moeten worden gegeven?Mevrouw Vermeij:Hier komen wij zeker nog op terug. Bij voorbaat zeg ik u dat juist burgers,
of zij nu bezwaar maken of degenen zijn tegen wier vergunning bezwaar wordt
gemaakt, er in gelijke mate baat bij hebben wanneer sneller in een besluit
wordt voorzien. Ze hebben er ook allen baat bij als dat besluit een goed besluit
is. Zoiets probeerde ik net ook duidelijk te maken. Daarvoor is deze wetswijziging
bedoeld.Mevrouw Neppérus:Voorzitter. Voor mij is het ook de eerste keer dat ik hier mag staan.
Vroeger mocht ik als ambtenaar de antwoorden schrijven voor bewindslieden,
tegenwoordig mag ik zelf vragen stellen en nu ga ik vragen van collega's beantwoorden.Voorzitter. Zowel de heer De Wit als de heer Teeven heeft gevraagd waarom
het wetsvoorstel niet aan bestuursrechters is voorgelegd. Daaruit kun je ook
een beetje proeven dat wij dat beter wel hadden kunnen doen. Daarom lijkt
het mij goed als ik zeg dat het wetsvoorstel toch niet geheel uit de lucht
kwam vallen. Het heeft namelijk deel uitgemaakt van het Wetsvoorstel aanpassing
bestuursprocesrecht, de Wab. De adviezen over het gehele voorontwerp zijn
voorgelegd aan de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en de Raad voor
de Rechtspraak. In die fase zijn zij dus geraadpleegd. Wat wij nu hebben,
wijkt daar niet wezenlijk van af. Ik geef toe dat wij het niet apart hebben
voorgelegd, maar het is dus wel degelijk eerder aan de orde geweest, want
bij deze organisaties zijn ook de administratieve rechters en de bestuursrechters
aangesloten. Natuurlijk heeft een aantal bestuursrechters, gedeeltelijk ook
op eigen titel, geschreven. We hebben daar kennis van genomen en daar hebben
we kanttekeningen bij. Maar anderen, die ook ervaring hebben met dat bestuursrecht,
vinden het juist wel goed. Ik heb geen glazen bol en mijn collega's ook niet,
maar wij gaan ervan uit dat het kan werken. De Algemene wet bestuursrecht
zal over een paar jaar worden geëvalueerd, gevolgd door een rapportage
in 2012 over de jaren 2007-2011. Daarin kan dit worden meegenomen. Wij hebben
er vertrouwen in, maar laten wij dit onderdeel dan betrekken bij de evaluatie.
Dat lijkt ons verstandig.De heer Teeven (VVD):Voorzitter. Ik heb gevraagd of het niet beter zou zijn geweest om er enig
zicht op te krijgen in hoeverre er in de praktijk gebruik van zal worden gemaakt.
Dat was ook de strekking van de vraag van collega De Wit. Mevrouw Neppérus
zegt kennis te hebben genomen van individuele adviezen van bestuursrechters
en van andere commentaren, maar onze vraag was juist in hoeverre in de praktijk
van dit instrument gebruik zal worden gemaakt. Ik heb eerder de vergelijking
gemaakt met een gereedschapskist waar al allerlei materiaal in zat. Kan mevrouw
Neppérus daar nog iets over zeggen?Mevrouw Neppérus:Voorzitter. Wij hebben veel rechters gesproken sinds we met dit wetsvoorstel
bezig zijn. Er lopen al proeven; rechters blijken al te kijken hoe kan worden
vermeden dat iets helemaal terug naar af moet en er dus geen stappen in de
hoofdzaak gezet kunnen worden. Zowel de partij die iets niet wil als de partij
die de vergunning heeft afgegeven als een derde moet dan gaan wachten tot
weer zoveel rondes voorbij zijn gegaan. In juristenland wordt dat het "finaliseren"
genoemd. Men wil niet steeds weer helemaal terug moeten naar af voor kleinere
dingen, voor vormfouten – hoe belangrijk die ook kunnen zijn –
of rekenfouten, maar proberen al eerder in de discussie te komen. Die wens
hebben wij heel nadrukkelijk geproefd bij de rechters die wij hebben gesproken.
Wij willen proberen wat sneller tot de kern door te dringen. Daar gaat het
om en daarbij blijven alle rechterlijke instrumenten overeind, zoals mevrouw
Vermeij al zei. Nogmaals, wij hebben het idee dat er behoefte aan is om dat
sneller te kunnen doen.Voorzitter. Er is gesproken over een internationale rechtsvergelijking.
De heren Teeven en Heerts hebben daarover gesproken. Alle landen hebben natuurlijk
een rechtssysteem maar je ziet wel dat deze vaak heel uiteenlopend zijn. In
een vroeger ambtelijk leven heb ik het fiscaal recht in vele landen mogen
vergelijken. Daar werd ik niet vrolijk van, want het bleek geheel uiteen te
lopen. Je kunt wel iets gaan doen, maar dan zou je het hele systeem moeten
gaan vergelijken. In Duitsland is er een bestuurlijke lus geweest, maar die
is niet uit de verf gekomen. Dat is ook in artikelen beschreven. In datzelfde
Duitsland is de toegang tot de rechter veel minder gemakkelijk dan in Nederland.
Als die Duitse rechter echter eenmaal actief is, dan zoekt hij zelf bewijsmateriaal.
Dat zit ook niet in ons rechtssysteem. Het kan allemaal worden uitgeschreven,
maar ik vraag mij echt af of dat veel toegevoegde waarde heeft. Ik kan mij
wel voorstellen dat in het kader van een evaluatie, als ervaring is opgedaan,
wordt gekeken hoe het in andere landen gaat. Ik zou mij daar echter niet rijk
mee willen rekenen. Het wil nogal eens uiteenlopen en dan moet eigenlijk het
hele rechtssysteem worden bekeken, wat een en ander behoorlijk uitgebreid
maakt.De heer Teeven en eigenlijk ook de heer De Wit en de heer Geerts hebben
gevraagd of het allemaal echt gebruikt zal worden in de praktijk. Daarmee
wordt bijna dat punt van de gereedschapskist aan de orde gesteld. Wij zien
een tendens, ook bij de bestuursrechters zelf, dat eerder tot de hoofdzaak
wordt doorgedrongen. De hoofdzaak van bijvoorbeeld het afgeven van een milieuvergunning
of het aanleggen van een weg moet uiteraard uiterst zorgvuldig worden behandeld.
Iedereen is er evenwel bij gebaat, zowel degene die de vergunning al dan niet
heeft verkregen als anderen, die bijvoorbeeld bezwaar hebben gemaakt tegen
de verleende vergunning, dat daar snel duidelijkheid over komt, dat er sneller
tot de hoofdzaak wordt doorgedrongen. In die zin is het smeerolie om de zaak
wat gemakkelijker in gang te krijgen.Er zijn andere instrumenten; die zitten ook in de huidige wet. De artikelen
van de Wet op de inkomstenbelasting kende ik vroeger uit mijn hoofd maar van
deze wet zal ik ze erbij moeten zoeken. Het gaat om artikel 8:72, lid 3 en
4. Daar zit wel iets in waarmee een bestuursrechter dwars door allerlei dingen
en problemen heen kan zeggen: zo moet het en zo doe ik het. In dat artikel
staat echter dat dat slechts op één manier mag. Ik geef een
voorbeeld. Aan iemand is een milieuvergunning verleend maar tijdens het onderzoek
blijkt dat er onvoldoende hoor en wederhoor heeft plaatsgevonden.
Dat komt wel eens voor. Volgens de huidige wet moet er dan worden toegekend
of niet-toegekend. De rechter heeft echter behoefte aan nadere informatie
omdat zaken moeten worden uitgezocht. In een dergelijk geval biedt onze bestuurlijke
lus ruimte om zaken recht te zetten waarna alsnog de hoofdzaak aan de orde
kan komen: is de milieuvergunning al dan niet terecht verleend?Er is door de rechter best geprobeerd om het huidige artikel te gebruiken
en dat is ook een aantal malen gelukt. De uitspraak van de lagere rechter
hield dan stand bij de Raad van State. Het is echter ook een aantal malen
niet gelukt, juist omdat gekozen moest worden tussen a of b terwijl de rechter
meer informatie nodig had om die keuze te kunnen maken. Om die reden zeggen
wij dat hiermee wel degelijk iets wordt geboden. Wij moeten afwachten in welke
mate het zal worden gebruikt. De meeste beroepen worden gewoon afgewezen,
om heel andere redenen, bijvoorbeeld omdat de rechter vindt dat het besluit
van de betrokken overheid gewoon goed was. De cijfers leren echter dat in
ongeveer een kwart van de beroepen nader onderzoek noodzakelijk wordt geacht.
Daar denkt een rechter: hé, hier is wat aan de hand. In dergelijke
situaties kan dit een extra instrument zijn. Er zat heel wat in de gereedschapskist,
maar naar ons idee moet er nog een stukje bij. Een loodgieter heeft een goede
tang nodig, maar ook een rechter heeft goed gereedschap nodig. Wij zullen
zien hoe het in de praktijk werkt.Ik kom bij de vragen van de heer De Roon over de nota van wijziging. Het
ging erom dat als het verkeerde orgaan een besluit heeft genomen, de rechter
kan besluiten om niet weer bij nul te beginnen, maar tegen het desbetreffende
orgaan te zeggen dat het ervoor moet zorgen dat het alsnog goed gebeurt bij
het andere orgaan. Daarover bestaat wat verwarring, want wat is nu dat zelfde
orgaan? Wij beschouwen dit – en zo is de wetstekst ook bedoeld –
als in dezelfde kolom. Als het college van B en W een besluit heeft genomen,
terwijl dat besluit had moeten worden genomen door de burgemeester, ligt dat
in dezelfde groep. Je stuurt het terug naar het college van B en W en krijgt
de uitspraak dat het moet worden hersteld door het goede orgaan, dus de burgemeester.
Van niemand gaan dan rechten verloren, er wordt niet onnodig tijd verloren
en het juiste orgaan kan het alsnog doen. Als de burgemeester iets heeft gedaan,
terwijl dit had moeten worden gedaan door de commissaris van de Koningin of
door gedeputeerde staten, krijg je een heel ander verhaal. De rechter zal
het betrokken besluit dan gewoon vernietigen. Dan doen wij geen bestuurlijke
lus, want het bestuur had het dan beter moeten doen. Over mogelijke luiheid
van het bestuur komt mevrouw Vermeij straks nog te spreken. De bedoeling is
in ieder geval dat het in dezelfde kolom kan worden hersteld. Daar zit tijdwinst,
smeerolie, doordat je niet weer onnodig bij nul begint, maar verder kunt gaan.De heer De Wit (SP):In de stukken wordt wel degelijk gesproken van een ander bestuursorgaan.
Dat staat in de memorie van toelichting. Neemt mevrouw Neppérus daar
afstand van? Moet het inderdaad binnen dezelfde bestuurskolom blijven? Als
iets op gemeenteniveau ligt, kan het dus niet in dezelfde procedure naar de
provincie gaan?Mevrouw Neppérus:Ik kan mij voorstellen dat er wat aarzeling kan ontstaan bij het lezen
van de toelichting op de nota van wijziging. Zo hebben wij het echter bedoeld.De heer Koopmans:Voorzitter. Voor mij is het bijzonder om hier te staan bij de behandeling
van dit initiatiefwetsvoorstel. Dit wetsvoorstel is het gevolg van een motie
die in 2004 is ingediend, mede door collega De Krom en ondergetekende. Destijds
hebben wij een drietal moties ingediend bij de behandeling van de begroting
van het ministerie van VROM, die zijn aangenomen. Eentje daarvan ging over
de invoering van fatale termijnen. Het is mooi om te zien dat die fatale termijnen
bij de omgevingsvergunning ondertussen in de wet zijn opgenomen. Dezer weken
is in de Kamer naar aanleiding van de dienstenrichtlijn ook nog uitgebreid
gesproken over een verdere invoering van de lex silencio positivo. Het is
dus een mooi moment, ook omdat wij destijds met elkaar hebben gesproken over
bezwaar en beroep. Wij hebben ook daarover moties ingediend, die zijn aangenomen.
Zij zijn ondertussen in een aantal wetten verwerkt. In het traject van het
verbeteren van het bestuursprocesrecht zijn wij nog in afwachting van het
wetsvoorstel van de minister van Justitie ter uitvoering van de motie over
het relativiteitsvereiste. Wij hopen dit de komende maanden mee te maken.
De derde motie die destijds echter is aangenomen, gaat over de bestuurlijke
lus. Die heb ik destijds samen met collega De Krom ingediend. Het is van grote
waarde dat het initiatiefwetsvoorstel een veel bredere onderbouwing heeft
gekregen, in die zin dat meerdere partijen hierbij zijn betrokken, nadat de
motie door de toenmalige coalitie is gesteund. Overigens spreek ik hiervoor
mijn grote waardering uit voor mijn collega's, met name voor mevrouw Vermeij.
Dus dank daarvoor.Ik ga vijf punten behandelen: 1. het toepassingsbereik van
de lus, waar de heer De Wit net al even op wees;2. de ongelijkheid
tussen partijen of het feit dat volgens sommige vragenstellers alleen het
bestuur een herkansing krijgt en de burger niet;3. de vraag of de
bevoegdheid van de rechter met betrekking tot de toepassingsmogelijkheden
niet aan banden moet worden gelegd;4. de rechtsbescherming van de
derde belanghebbende;5. de misleiding van belanghebbenden.Het eerste punt is het toepassingsbereik van de lus. Daarover zijn in
eerste termijn vragen gesteld door de leden De Wit, Van Vroonhoven-Kok en
Heerts. Mevrouw Vermeij duidde er net al op in haar antwoord op een vraag
van de heer De Wit: de bestuurlijke lus is natuurlijk niet alleen bedoeld
voor infrastructuur. De opmerkingen van de heer Heerts over de asfaltrakkers
zal anders zijn bedoeld. In de motie is de regering destijds juist verzocht
om de bestuurlijke lus op te nemen in een wijziging van de Algemene wet bestuursrecht.
Dat heeft daarna waarschijnlijk wat langer geduurd, omdat dit bij de begroting
van VROM is gebeurd, terwijl de verantwoordelijke minister destijds de minister
van Justitie was en nog steeds is. Het gaat dus om een wijziging van de Algemene
wet bestuursrecht.Elk bestuursrechtelijk geschil dat dreigt te worden getroffen door een
kale vernietiging leent zich in de ogen van de indieners voor toepassing van
de bestuurlijke lus. De reden waarom wij het alsnog hebben opgepakt is ook de sterke maatschappelijke irritatie over procedures die te maken
hebben met infrastructuur. De toepassing kan en moet echter veel breder. Het
komt veel voor dat een bestuursorgaan in zijn besluit niet of onvoldoende
ingaat op stukken van een burger ter onderbouwing van diens claim, zoals medische
rapporten en cijfermatige berekeningen.Het is ook van groot belang dat de rechter regie houdt over het tempo
waarmee het gebrek wordt hersteld.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Dit gaat nog even over het vorige stukje: het bereik van de bestuurlijke
lus. U zegt gelukkig en terecht dat het voor breder bereik mogelijk is. In
de nota naar aanleiding van het verslag schrijven de indieners nadrukkelijk:
het wetsvoorstel verzet zich er niet tegen. Dat is een belangrijk nuanceverschil,
want in de nota naar aanleiding van het verslag lazen wij niet zo veel ambities
als wij nu horen. Bent u tot een ander inzicht gekomen of wat is er gebeurd?De heer Koopmans:De passage "verzet zich daar niet tegen" heeft te maken met de destijds
gestelde vragen. Het antwoord is ten volle: dit wetsvoorstel gaat over de
Algemene wet bestuursrecht. In de nota naar aanleiding van het verslag staan
geen verdere inperkingen. Ik kom dadelijk nog op specifieke vragen van sommigen
op dit punt terug. Het is van toepassing op de Algemene wet bestuursrecht.
Het heeft dus een brede toepassing.De rechter houdt de regie over het tempo waarmee het gebrek wordt hersteld.
De kosten die verbonden zijn aan het herstellen van het gebrek komen te liggen
waar ze horen te liggen: bij degene die het besluit heeft genomen. De bestuurlijke
lus is ook toepasbaar bij de kans dat er een ander inhoudelijk besluit komt,
maar in dat geval is terughoudend gebruik noodzakelijk. Ik kom straks terug
op de mogelijke gevaren van de aantasting van belangen van belanghebbenden
of derde belanghebbenden.Dan kom ik op de ongelijkheid tussen partijen en de herkansing voor het
bestuur. De heer De Wit vroeg in eerste termijn: is het niet oneerlijk dat
het bestuur wel een gebrek kan herstellen, maar de burger niet? Mevrouw Van
Vroonhoven vroeg: waarom wordt aan het bestuur wel de mogelijkheid geboden
om kleine zaken te wijzigen of te verbeteren, maar aan de burger niet? Verder
was de vraag aan ons of datzelfde recht aan de burger zou moeten worden gegeven.
Zij gebruikte daarbij het woord "wederkerigheid". Overigens vroeg de heer
De Roon hier ook naar. Deze leden stellen dat toepassing van de bestuurlijke
lus een herkansing geeft aan het bestuursorgaan en dat de burger geen kansen
krijgt om vergissingen te herstellen. Als dat waar zou zijn, dan zou hierbij
sprake zijn van onevenwichtigheid. Hierbij is echter juist het tegenovergestelde
aan de hand. De burger heeft juist mogelijkheden om procedures en vormfouten
van zijn kant te herstellen; het bestuursorgaan heeft dit veel minder. Er
is sprake van een herstel van het evenwicht op dat punt.Als een beroep namelijk niet voldoet aan een of meer formele eisen –
zie daarvoor artikel 6.5 van de Awb – dan krijgt de indiener van het
beroepschrift de mogelijkheid om het verzuim of de verzuimen te herstellen.
Dat is ook mogelijk op grond van artikel 6.6 van de Awb. Dit gebeurt door
toezending van een zogeheten herstelverzuimbrief, waarin specifiek wordt aangegeven
aan welk formeel vereiste nog niet is voldaan door degene die beroep heeft
aangetekend, en op welke wijze dit kan worden hersteld. Het niet of niet geheel
voldoen aan hetgeen in de herstelverzuimbrief is gevraagd, heeft niet zonder
meer fatale gevolgen voor de indiener van een beroepschrift. In artikel 6.6
van de Awb is immers bepaald dat het beroep ongegrond kan worden verklaard.
Het is dus een bevoegdheid waarbij een belangenafweging van de bestuursrechter
is vereist. Het is dus geen verplichting die elke ruimte voor maatwerk onmogelijk
maakt.De Awb biedt de bestuursrechter nog meer mogelijkheden om burgers te wijzen
op onvolkomenheden of hun verantwoordelijkheden bij het formuleren en adstrueren
van hun stellingen. De bestuursrechter kan de burger schriftelijk vragen om
verduidelijking van een stelling of toezending van stukken, zoals in artikel
8.45 van de Awb is bepaald. De bestuursrechter kan dit uiteraard ook ter zitting
doen. Wij verwijzen daarbij naar onze bespreking van de houding van bestuursrechters
ten opzichte van de bestuurlijke lus. Mevrouw Vermeij komt daarop ook nog
terug.Eerst gaan wij nader in op de klacht dat het bestuursorgaan eindeloos
gebreken kan repareren en op de suggestie, het bestuursorgaan slechts één
herkansing te bieden. Dit lijkt onlogisch en zelfs onrechtvaardig, maar dit
is het bij nader inzien niet. Ik geef een voorbeeld om dit duidelijk te maken.Een investeringsmaatschappij vraagt om ontheffing van het bestemmingsplan
voor de realisering van een winkelcentrum. Een aantal omwonenden maakt hiertegen
bezwaar en stelt na ongegrondverklaring van dit bezwaar door het bestuursorgaan
beroep bij de rechtbank in. De rechtbank verklaart het beroep gegrond en vernietigt
het bestreden besluit. Vervolgens nemen B en W een nieuw besluit, een tweede
beslissing. Ook dit besluit vindt in de ogen van de rechtbank geen genade.
De rechtbank verklaart het nieuwe beroep gegrond, vernietigt de tweede beslissing
op het bezwaar en voorziet dan zelf in de zaak. Het bezwaar is dus gegrond
en de ontheffing is herroepen en vervangen door de weigering van een gevraagde
ontheffing van dat bestemmingsplan.Je zou dan kunnen zeggen: dat is jammer voor B en W. Het is natuurlijk
ook jammer voor die investeringsmaatschappij. Is dat erg? Ja, dat is natuurlijk
erg. Een rechtspersoon, zoals die investeringsmaatschappij, die voor zijn
broodwinning in belangrijke mate van de overheid afhankelijk is, wordt namelijk
als het ware gestraft voor fouten waaraan hij part noch deel heeft. Dat is
ook het punt dat wij willen maken. Een burger die tegen een bepaald besluit
in het geweer komt, hoeft slechts één belang te dienen, namelijk
zijn eigenbelang. De overheid moet echter een veelvoud aan belangen tegen
elkaar afwegen.Dit is een belangrijke reden geweest waarom dit voor ons, niet alleen
bij de in het begin van mijn betoog genoemde moties maar ook bij dit wetsvoorstel,
een soort leidend beginsel is. Ik wijs in dit kader ook nog even naar de stukken
die oud-collega Co Verdaas samen met Friso de Zeeuw heeft gepubliceerd in
de afgelopen week. Hierover is een groot artikel in de krant verschenen. Daarin
formuleren en vragen zij een herwaardering van het algemeen belang en van
het politieke bestuur. Dit wetsvoorstel is voor een deel een vertaling van
dat in mijn ogen gerechtvaardigde verlangen. Het gaat om belangen van burgers,
die natuurlijk in veel gevallen tegenstrijdig aan elkaar zijn,
maar ook om algemene belangen. In dit kader: hoe valt uit te leggen aan bewoners
van huizen aan een weg die wegens sluipverkeer levensgevaarlijk is geworden,
dat B en W slechtséén keer een verbetering zouden mogen aanbrengen
of twee keer, maar geen derde keer als men dan nog een fout maakt? Het valt
niet uit te leggen. Dan is het toch nodig dat dit een derde keer ook kan,
als dat verkeersbesluit dan strekt tot vergroting van de verkeersveiligheid
ter plaatse?De heer Heerts (PvdA):Dat kan ik wel volgen, maar op dat moment wordt toch ook de vraag opportuun
of dat bestuur nog wel geschikt is om als zodanig te functioneren. Als het
bestuur elke keer een foutje maakt, dan mag ik toch hopen dat dit raakt aan
de kwaliteit van dat bestuursorgaan?De heer Koopmans:Ja, natuurlijk. Mevrouw Vermeij zal nog ingaan op bestuurlijke luiheid,
om het maar zo te noemen. Incompetentie kun je daar voor een deel ook bij
zetten. Er is natuurlijk nog iets anders aan de orde. Als een besluit niet
te herstellen is – dat kan zijn – omdat de gronden voor dat besluit
niet aanwezig zijn, dan kun je repareren wat je wilt. Dan is het niet te repareren.
Dat is ook niet de bedoeling van dit wetsvoorstel.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Voorzitter. Ik kom terug op de equality of arms. Ik begrijp de redenering
van de heer Koopmans wel, maar ik ben bang dat hij onvoldoende recht doet
aan de mogelijkheden die de burger geboden krijgt in het bestuursrecht. Hij
zegt dat de burger keer op keer zijn verweer kan aanpassen. Dat is niet waar.
Daar is de rechter juist vrij terughoudend in. Ik grijp de gelegenheid dan
ook aan om de minister te vragen om straks in zijn reactie in te gaan op de
equality of arms.De heer Koopmans:Mevrouw Van Vroonhoven, ik noemde net drie voorbeelden waarin de burger
ter zitting, ook op verzoek van de bestuursrechter, nog nadere stukken kan
aanleveren. Ik noemde het feit dat als de burger zelf aan bepaalde formele
vereisten niet heeft voldaan, hij zijn fouten middels de herstelverzuimbrief
kan herstellen. Ik gaf drie voorbeelden waarin de burger ten volle de mogelijkheid
krijgt om eventuele fouten te herstellen. Die mogelijkheden zijn absoluut
aanwezig. De bestuurlijke lus creëert die mogelijkheden nu juist ook
voor het bestuursorgaan. Ik denk oprecht dat dit wetsvoorstel de gelijkwaardigheid
en wederkerigheid brengt waar u naar vroeg, maar dan in sterkere mate voor
het bestuursorgaan dat ze nog niet had, dan voor de burger die ze al heeft.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Hebt u daarbij ook rekening gehouden met het feit dat het bestuursrecht
juist is vormgegeven om de burger te beschermen ten opzichte van de almachtige
overheid, en dat de burger dus ook extra bescherming verdient?De heer Koopmans:Ik ben blij dat u die opmerking ook nog even bij mij maakt, want ik moet
u zeggen ...De voorzitter:U moet wel beiden proberen om het meer via de voorzitter te doen. Het
blijft lastig, maar u spreekt elkaar nu rechtstreeks aan en dat is niet de
bedoeling.De heer Koopmans:Voorzitter, dat spijt mij natuurlijk ernstig. Het is goed dat mevrouw
Van Vroonhoven die vraag nog even aan mij stelt. Ik hoor haar zeggen dat de
Awb slechts dient ter bescherming van de belangen van de burger. Daarom raad
ik haar aan om nog eens naar de geschiedenis van de Awb te kijken. Dat is
namelijk lang niet de enige reden geweest voor de Awb. Je zou zelfs met elkaar
na moeten denken over de vraag of wij op dat punt niet in algemene zin doorgeschoten
zijn, maar dat moet op een ander moment en het is ook niet de strekking van
dit wetsvoorstel. Dat is een heel ander kader. De Awb is natuurlijk ook aan
de orde ter bescherming van het algemeen belang dat door de politiek of door
het algemeen bestuur is verwoord. Daarover staan in de huidige Awb eveneens
tal van vormvoorschriften, maar ook inhoudelijke en procedurele teksten, ter
bescherming van wat een bestuur besluit. En dat is maar goed ook, lijkt mij.De heer De Wit (SP):Voorzitter. De vraag was hoe vaak de lus kan worden toegepast. Begrijp
ik goed dat de heer Koopmans zegt dat er voor de indieners in principe geen
maximum is? Dan begrijp ik zijn voorbeeld van de projectontwikkelaar niet.
Daar schetst hij achter elkaar drie nieuwe procedures, omdat het verzoek telkens
niet voldeed en vernietigd werd. Als ik het wetsvoorstel goed begrijp, kan
de rechter in de eerste procedure al, voordat hij gaat vernietigen, zeggen
dat hij de lus gaat toepassen om te voorkomen dat er twee of drie procedures
achter elkaar komen. Ik snap niet dat de heer Koopmans, als voorbeeld van
het belang van de lus, drie procedures achter elkaar noemt waarin de lus juist
niet wordt toegepast. Of begrijp ik hem verkeerd?De heer Koopmans:De heer De Wit heeft deze vraag ook in eerste termijn gesteld. De heer
Teeven sprak over de verplichting om de lus op te nemen. Wij voelen niet voor
het in de wet vastleggen van criteria met betrekking tot het aantal keren
dat de bestuurlijke lus kan worden toegepast of van een termijn waarbinnen
het bestuursorgaan het in de tussenuitspraak geconstateerde gebrek moet herstellen.
Dergelijke criteria maken het instrument van de bestuurlijke lus namelijk
veel minder flexibel.De rechter zal, als wij dat in de wet opnemen, elke keer zeggen dat één
keer wel kan en twee keer niet, terwijl het van groot algemeen belang kan
zijn – en daarom noemde ik de weg en de verkeersveiligheid als voorbeeld –
dat toch ter zitting eerst geconstateerd is dat er een processueel gebrek
is en dat de bestuurlijke lus wordt toegepast. In het besluit dat daarop wordt
genomen, zit misschien nog een foutje. Dan zou het toch jammer zijn als het
helemaal opnieuw zou moeten gebeuren. Het is echter aan de bestuursrechter
om te oordelen. Het kan nooit de bedoeling zijn – en het is ook niet
praktisch – dat een besluit dat niet te herstellen is, hersteld gaat
worden. Dat gaat natuurlijk niet. Daarvoor is de bestuurlijke lus absoluut
niet bedoeld.De heer De Wit (SP):Ik begrijp wat de heer Koopmans zegt, maar in het voorbeeld dat hij noemde,
laat hij de rechter toch drie procedures voorgelegd krijgen. Ik zou zeggen
dat met de toepassing van de bestuurlijke lus de rechter al in de eerste procedure
gaat kijken of een gebrek zodanig is dat het hersteld kan en
moet worden. Dan kijkt hij ook daar al meteen naar de toepassingsmogelijkheden
van de lus, zonder de procedure te laten stranden omdat op een aantal gronden
de ontheffing niet kan worden verleend. Is de heer Koopmans ook die mening
toegedaan?De heer Koopmans:Ja, dat klopt. Als er bijvoorbeeld twee punten niet helemaal op orde zijn,
zou het niet logisch zijn om het achter elkaar te doen. Als een bestuursorgaan
terugkomt met een herstel waarin een fout zit, raakt bij rechters natuurlijk
ook het geduld op en vragen rechters zich af hoe het met het algemeen belang
staat. Dat zijn allerlei afwegingen die ter zitting voor de rechter aan de
orde kunnen zijn. Het lijkt ons echter niet verstandig het in de wet op te
nemen en te bepalen dat het maar een x-aantal keren mag. In die zin is het
goed erop te wijzen dat dit hierin het gevaar schuilt dat bestuursrechters
die streven naar daadwerkelijk finale geschilbeslechting, terugvallen op beproefde
methodes, zoals het door de griffier schriftelijk of mondeling laten vragen
om nadere informatie of het laten influisteren om een gebrek te herstellen.
De onwenselijke effecten van deze handelwijze hebben wij beschreven in de
toelichting op ons voorstel, zoals ondoorzichtigheid en ongeschiktheid als
middel om de regie over het verloop van de besluitvorming en dus de lengte
van de beroepsprocedure in eigen hand te houden.In een inflexibele lus schuilt daarnaast het risico dat bestuursrechters
helemaal afzien van het streven naar finale geschilbeslechting en zich bedienen
van de beruchte kale vernietiging als reactie op het gebrekkig besluit.Dan kom ik bij de rechtsbescherming van de derde belanghebbende. Met name
de heer De Wit is daarop in zijn bijdrage in eerste termijn uitgebreid ingegaan.
Zijn cruciale vraag was of de rechtsbescherming van belanghebbenden niet in
het geding komt door de bestuurlijke lus. De heer De Wit is bang dat het wetsvoorstel
namelijk bijdraagt aan de uitholling van de rechtsbescherming van burgers.
Wij delen deze angst niet en willen dit toelichten aan de hand van enige fictieve
voorbeelden.Het eerste voorbeeld is dat van een varkensboer uit Varsseveld, die een
bouwvergunning vraagt en krijgt voor het oprichten van een landbouwschuur.
Een van zijn buren maakt hiertegen bezwaar. Na afloop van de hoorzitting blijkt
dat het bouwplan in strijd komt met het bestemmingsplan. B en W willen niet
meer meewerken aan wijziging van het bestemmingsplan en daarom verklaren zij
het bezwaar gegrond, onder herroeping van de bouwvergunning en vervanging
van dit besluit door de weigering van de gevraagde bouwvergunning. Als de
varkensboer het hiermee niet eens is, moet hij beroep bij de rechtbank instellen.
Dit vloeit voort uit het systeem zoals neergelegd in artikel 7.11 van de Algemene
wet bestuursrecht, dat al ruimte biedt voor de heroverweging die B en W hebben
gemaakt, en in artikel 7.1 van de Algemene wet bestuursrecht, op grond waarvan
niet wederom bezwaar kan worden gemaakt tegen een beslissing op bezwaar. Het
gevolg is dus dat die varkensboer één instantie verliest. Is
dat erg? Nee, want B en W mogen uit een oogpunt van zorgvuldigheid slechts
overgaan tot weigering van de bouwvergunning indien en nadat zij die varkensboer
de gelegenheid hebben geboden om desgewenst mondeling te reageren op het voornemen
tot herroeping van de bouwvergunning. Zie daarvoor artikel 7.9 van de Algemene
wet bestuursrecht, dat verplicht tot het nogmaals raadplegen van belanghebbenden
wanneer na de eerste hoorzitting blijkt dat feiten of omstandigheden die voor
het nemen van de beslissing op bezwaar van aanmerkelijk belang kunnen zijn.
Dus het bestuursorgaan is verplicht om de belanghebbende hierbij te betrekken.Het tweede voorbeeld betreft een inwoner van Achtmaal. Ik zou overigens
niet weten waar dat ligt.De heer De Wit (SP):Wat ik mis in dit voorbeeld, is de toepassing van de bestuurlijke lus.
Want daar ontstaat het probleem van de rechtsbescherming, niet zozeer bij
bezwaar en beroep en in het kader van die procedure, het raadplegen van derde
belanghebbenden of het in de gelegenheid stellen van derde belanghebbenden
om iets te doen. Nee, waar het in uw voorbeeld om zou moeten gaan, is dat
bij toepassing van de bestuurlijke lus de rechtbank een andere mening is toegedaan
dan B en W naar aanleiding van het bezwaar. Er is bezwaar ingediend en er
wordt alsnog een vergunning verleend of geweigerd, dat maakt niet uit. U hebt
de bestuurlijke lus niet toegepast in dit voorbeeld. Mij gaat het erom dat
bij toepassing van de bestuurlijke lus een andere situatie kan ontstaan, te
weten een ander besluit, een andersoortig besluit of een aspect dat niet belicht
is in eerste instantie, waarop mensen zouden moeten kunnen reageren.De heer Koopmans:De bedoeling van dit betoog is dat bij toepassing van de bestuurlijke
lus aan de orde zou kunnen zijn dat er een ander besluit komt. Ik heb dit
voorbeeld neergezet omdat bij dat andere besluit ook de artikelen van de Algemene
wet bestuursrecht die ik net noemde – zij het inderdaad niet bij de
bestuurlijke lus – van toepassing blijven. Dus als in die bestuurlijke
lus het bestuursorgaan tot een ander besluit komt – zoals in het geval
van die boer uit Varsseveld – dan moet dat bestuursorgaan doen wat in
de Algemene wet bestuursrecht staat op het punt dat ik net heb beschreven,
namelijk die boer raadplegen. Zo heb ik nog een paar voorbeelden waarin ik
de bestaande mogelijkheden in de Algemene wet bestuursrecht namens de indieners
naar voren breng. Die verdwijnen niet door de bestuurlijke lus. Zij zijn ook
van toepassing als de bestuurlijke lus wordt toegepast. Dat is wat ik met
dit voorbeeld heb willen aantonen.De heer De Wit (SP):Dan zijn wij een heel eind in de goede richting, want in eerste instantie
heb ik betoogd dat de indieners er duidelijkheid over moeten verschaffen wat
er gebeurt na toepassing van de lus met de rechten van de aanvrager, respectievelijk
andere belanghebbenden.De heer Koopmans:Ja, want dat zou betekenen dat door toepassing van de bestuurlijke lus
een fors deel van de rechten en mogelijkheden van de Algemene wet bestuursrecht
niet van toepassing is. Dat is natuurlijk wel van toepassing.Het tweede voorbeeld betreft een inwoner van Achtmaal – ik zei zo-even
al dat ik niet weet waar het ligt, maar het zal ongetwijfeld een prachtig
plaatsje zijn – die aan B en W vraagt om handhavend op te treden tegen
zijn buurman, een aannemer die een weiland gebruikt voor de
opslag van bouwmaterialen. B en W wijzen die aanvraag af. Het daartegen gerichte
bezwaar heeft voor de verzoeker niet het gewenste effect, dus de afwijzing
blijft in stand. Die inwoner is echter teleurgesteld, voorziet zich van een
advocaat en stelt beroep in bij de rechtbank. B en W laten zich overtuigen
door het betoog van de advocaat en besluiten om alsnog door middel van een
dwangsombeschikking op te treden tegen de aannemer uit Achtmaal. Volgens vaste
jurisprudentie moet de dwangsombeschikking in dit geval worden aangemerkt
als een beslissing op bezwaar. Dit betekent dat de dwangbeschikking te beschouwen
is als een besluit in de zin van artikel 6.18 van de Algemene wet bestuursrecht.
De oorspronkelijke beslissing op bezwaar, de instandhouding van de afwijzingsbeslissing,
is immers gewijzigd. Het gevolg is dus dat de aannemer in een instantie verliest.Het laatste is niet erg, want B en W moeten die aannemer confronteren
met hun voornemen tot het opleggen van een last onder dwangsom. Ik verwijs
in dit verband naar artikel 4.8 van de Algemene wet bestuursrecht, op grond
waarvan de mogelijkheid tot het naar voren brengen van een zienswijze moet
worden geboden aan degene die het niet eens is met een voornemen tot het nemen
van een belastend besluit. Het is zelfs mogelijk dat die aannemer in twee
instanties verliest, namelijk als B en W pas tijdens de behandeling van het
hoger beroep bij de afdeling bestuursrechtspraak van gedachten veranderen.
Het is namelijk vaste jurisprudentie dat een artikel 6.18-besluit dat tijdens
de fase van hoger beroep wordt genomen, slechts mag worden getoetst door de
bestuursrechter die het inleidend hoger beroep beoordeelt. Dit is natuurlijk
gedaan om onnodige complicering en vertraging van de besluitvorming te voorkomen.Een derde voorbeeld betreft het geval dat de rechtbank een beroep behandelt
van een aantal omwonenden van een park in Papendrecht – daarvan weet
ik wel waar het ligt – tegen een besluit om een kapvergunning te verlenen
aan een projectontwikkelaar. Per abuis vergeet men te vragen of de vergunninghouder
ingevolge artikel 8.26 van de Algemene wet bestuursrecht als partij in het
geding wil deelnemen. Na afloop van de zitting meldt de betrokken projectontwikkelaar
zich uit eigener beweging met het verzoek om een schriftelijke uiteenzetting
te geven. Dat recht is in de Wet algemeen bestuursrecht opgenomen. Het is
natuurlijk erg dat hij die uiteenzetting niet heeft mogen geven, maar dat
is herstelbaar. De rechtbank kan immers het onderzoek heropenen ingevolge
artikel 8.68 van de Algemene wet bestuursrecht, om de projectontwikkelaar
toch als volwaardige partij aan het geding te laten deelnemen.In de zojuist geschetste situatie volgt een tweede zitting, waarin alle
partijen op elkaars argumenten kunnen reageren. Die vergissing van de rechtbank
kost tijd, maar dat is minder belangrijk dan het respect voor het beginsel
van hoor en wederhoor. Zelfs als de rechtbank de brief van de vergunninghouder
negeert, is er nog geen mens overboord, want als de uitspraak strekt tot vernietiging
van de beslissing op bezwaar, kan de projectontwikkelaar hoger beroep instellen.
Als de omwonenden van het park hoger beroep instellen tegen de ongegrondverklaring
van het hoger beroep, zal dit zonder meer leiden tot een raadpleging van de
projectontwikkelaar. De afdeling bestuursrechtspraak toetst namelijk ambtshalve,
dus ook als geen enkele partij erover klaagt dat de procedure bij de rechtbank
niet in overeenstemming met de beginselen van behoorlijke rechtspleging is
verlopen.Vervolgens zijn er twee mogelijkheden: of de afdeling bestuursrechtspraak
doet wat de rechtbank zou behoren te doen en bewerkstelligt dat de vergunninghouder
diens belangen naar voren kan brengen, of de afdeling wijst de zaak terug
naar de rechtbank, zodat de projectontwikkelaar daar aan zijn procedurele
trekken kan komen.Het is denkbaar dat de hogerberoepsrechter vergeet om een derde belanghebbende
bij de procedure te betrekken – natuurlijk kan men niet zeggen dat er
in het bestuursrecht nooit fouten worden gemaakt – maar dat betekent
nog niet dat dit extra aan de orde zou kunnen zijn door de toepassing van
de bestuurlijke lus. De burger mag in dit land, en op dat punt mogen wij ons
gelukkig prijzen, vertrouwen hebben in de bestuursrechters.De heer De Wit (SP):Het gaat hier om de rol van de rechter. In de literatuur over het voorstel
gaat het vooral om de taak van de rechter bij het opsporen van de derde belanghebbende.
Hoe kan de rechter weten welke derde belanghebbende hij in het kader van een
nieuwe of gewijzigde beslissing moet raadplegen? Dat is het zwakke punt. De
rechter kan gebruik maken van de mogelijkheden tot publicatie die de wet biedt,
maar ik vraag mij af of de indieners niet een te zware rol leggen bij de rechter
als regierechter. Gaat de heer Koopmans nog nader in op de voorbereidingsprocedure?
Wanneer moet de voorbereidingsprocedure van de Algemene wet bestuursrecht
worden gevolgd? In dat kader zijn meer garanties mogelijk door publicatie
en terinzagelegging, waardoor mensen die belang hebben bij een bepaalde vergunning
of een bepaald besluit kunnen reageren.De heer Koopmans:Als sprake is van een nieuw besluit, moet dat ingevolge de Algemene wet
bestuursrecht bekend worden gemaakt, op dezelfde wijze als het besluit dat
door het nieuwe besluit wordt vervangen, ook als vervanging plaatsvindt tijdens
de beroepsprocedure over het oude besluit. Een besluit treedt immers pas in
werking nadat het op de wettelijk voorgeschreven wijze bekend is gemaakt.
Daarom bestaat er slechts een heel geringe en niet aan de bestuurlijke lus
liggende kans dat nieuwe belanghebbenden geheel onkundig blijven van het vervangende
besluit, waardoor zij worden geplaatst voor voldongen feiten. Ook het nieuwe
besluit moet voldoen aan de vereisten van de Algemene wet bestuursrecht. Zouden
wij op dat punt twijfels hebben, dan zouden wij, maar niet in het kader van
de bestuurlijke lus, met een voorstel moeten komen om de Algemene wet bestuursrecht
te wijzigen. Dan zouden wij het daarover moeten hebben met elkaar.De heer De Wit (SP):De heer Koopmans stelde aan het begin van zijn betoog dat er in het geval
van een ander besluit, wat ik gemakshalve als een nieuw besluit vertaal, sprake
moet zijn van terughoudendheid. Stel dat sprake is van een nieuw besluit in
het kader van de toepassing van de lus. Dan ligt het volgens mij voor de hand
dat de normale procedure van publicatie en terinzagelegging wordt gevolgd,
zodat mensen daarop kunnen reageren. Dat gebeurt nog steeds in het kader van
de lus, neem ik aan, want de indieners willen de procedure efficiënter
en gemakkelijker laten verlopen. Het wordt dan geen andere
procedure. Een en ander vindt plaats in het kader van dezelfde procedure.De heer Koopmans:Ja.De heer De Wit (SP):Dat is duidelijk. Stel nu dat er geen sprake is van een geheel nieuw besluit.
Stel dat een deskundige wordt ingeschakeld die een bepaald aspect moet belichten,
of dat een bepaalde voorwaarde wordt veranderd. Hoe weet een derde belanghebbende
dan dat dit aan de orde is? Dat hoeft namelijk niet te worden gepubliceerd
en bekend gemaakt. Hoe staat het dan met de garantie? Hoe weet de rechter
dat hij iemand moet benaderen?De heer Koopmans:Dan komen wij bij de figuur dat partijen tijdens een zitting iets inbrengen.
Dat kan namelijk een effect hebben op de rechter, ook als het gaat om diens
besluit. Eigenlijk zouden wij dat moeten uitzenden op televisie, zodat iedereen
er kennis van kan nemen. Als een besluit aan de orde is, waarbij een onderbouwingsrapport
mogelijkerwijs een fout bevat, dan is het in het kader van de bestuurlijke
lus mogelijk dat het onderzoeksrapport opnieuw wordt opgesteld, zodat de fout
er niet meer in zit. Op grond van het rapport wordt het besluit echter niet
gewijzigd. Alleen in het rapport ter onderbouwing wordt een fout hersteld.
Dan is het niet van belang dat dit rapport aan iedereen bekend wordt gemaakt,
nog los van het feit dat belanghebbenden een zaak sowieso kunnen volgen. Immers,
ook toepassing van de bestuurlijke lus gebeurt bij tussenvonnis en dat is
publiek.De heer De Wit (SP):Dat klopt. Stel dat een deskundige wordt ingeschakeld om een bepaald aspect
te belichten. Dan kan het zijn dat op dat moment nieuwe belanghebbenden ontstaan,
omdat bijvoorbeeld de motivering of de voorwaarden van een beslissing op grond
van die nadere rapportage kunnen worden aangepast waardoor iemand er opeens
belang bij kan hebben om tegen dat onderdeel bezwaar te maken. Dat wordt niet
bekend gemaakt. Weliswaar is de tussenuitspraak in het openbaar, maar een
en ander hoeft nog niet bekend te zijn bij iedereen die in potentie belang
heeft bij hetgeen gebeurt. Hoe moet je garanderen dat mensen die er belang
bij hebben om in beroep te gaan, dat ook kunnen doen?De heer Koopmans:Als dit zou leiden tot een nieuw besluit, vind ik de vraag terecht. Echter,
ik heb zo-even al uitgelegd wat in dat geval de vormvereisten zijn. Als het
niet leidt tot een nieuw besluit, maar tot een betere onderbouwing van het
besluit of tot een exact juiste, volgens de wet voorgeschreven procesgang,
dan zie ik eerlijk gezegd geen reden. Ik daag de heer De Wit uit om een praktische
voorbeeld te geven van hetgeen hij betoogt. In welk geval zou een nieuwe belanghebbende
ontstaan? Immers, het besluit op zich blijft het zelfde.De voorzitter:Nu echt voor de laatste keer, mijnheer De Wit.De heer De Wit (SP):Ik noem het voorbeeld van de varkensschuur waarover de heer Koopmans sprak.
Ik kan mij een en ander voorstellen in het kader van een nader onderzoek naar
bijvoorbeeld de stankemissie. Er wordt een aantal meters afgesproken waarbinnen
geen bebouwing mag plaatsvinden of iets van dien aard. Door een fout in de
rapportages is de afstand verkeerd gemeten waardoor iemand al dan niet binnen
de cirkel komt te wonen. Dat kan een belang zijn voor iemand om op het moment
dat er een verandering plaatsvindt en hij wel binnen de stankcirkel komt te
wonen, bezwaar te maken. De vraag is wat wij daarmee doen: gaat de rechter
dan zelf naar de betreffende persoon toe die mogelijk belang heeft of laat
men dit over aan de loop van de procedure? Als dat laatste het geval is en
een en ander wordt overgelaten aan de loop van de procedure zonder dat de
rechter opdraagt om in te grijpen, dan komt de bescherming van de belangen
van de belanghebbende mijns inziens in het gedrang.De heer Koopmans:Dit is een slecht voorbeeld. Immers, als een en ander zou leiden tot vergroting
van de cirkel, kan er geen vergunning meer afgegeven worden en is de hele
procedure ten einde als gevolg van de nieuwe onderbouwing. Het voorbeeld is
dus niet goed. Immers, als er een nieuwe berekening komt op grond waarvan
het besluit destijds niet genomen kon worden, dan houdt het op. Dan rest slechts één
ding. Het bestuursorgaan zegt dan zelf al: wij hebben nog eens berekeningen
laten uitvoeren en het kan niet. Ik probeer even met de heer De Wit mee te
denken. Als een en ander echter zou leiden tot andere vergunningsvoorwaarden,
dan heb je een nieuw besluit. Volgens mij is dan aan de orde wat ik zo-even
betoogd heb, namelijk een procedure. Nogmaals, als er geen nieuw besluit is,
gaan wij ervan uit dat er ook geen nieuwe belanghebbenden zijn.De voorzitter:Ik snap dat dit een heel gewichtig punt is, mijnheer De Wit, maar wij
gaan nu door naar het volgende punt.De heer Koopmans:Onze conclusie is dat de bestuurlijke lus niet leidt tot een schevere
verhouding tussen bestuur en burger ten opzichte van de bestuursrechter.In het interruptiedebat is het punt van misleiding van belanghebbenden,
een vraag van de heer De Wit in eerste termijn, volgens mij volledig beantwoord.Ik maak daarover nog één opmerking. De bestuursrechter krijgt
hoe dan ook kennis van het nieuwe besluit dat aan de orde zou kunnen zijn
naar aanleiding van de bestuurlijke lus. Het bestuursorgaan moet namelijk
mededelen op welke wijze het gebrek is hersteld. De bestuursrechter kan bijvoorbeeld
in zijn tussenuitspraak aangeven dat een eventueel vervangend besluit deugdelijk
moet worden bekendgemaakt. Ik heb zojuist in mijn betoog een aantal voorbeelden
gegeven. Daarom heeft het voorstel van de heer De Wit in eerste termijn, om
een publicatieplicht van de tussenuitspraak in te stellen, in onze ogen geen
zin. Want indien er rechtsgevolgen zijn of indien er een nieuw besluit komt,
is er ingevolge de Algemene wet bestuursrecht sowieso een publicatieplicht.
Ook de bestuursrechter weet bij toepassing van de bestuurlijke lus dus nog
niet helemaal zeker of zijn tussenuitspraak zal leiden tot terugneming of
wijziging van het bestreden besluit. Sterker nog, in veel gevallen verwacht
de bestuursrechter dat het herstel van het gebrek niet zal leiden tot een
inhoudelijke wijziging van het bestreden besluit. Het is feitelijk ondenkbaar
dat de bestuursrechter in zijn tussenuitspraak preludeert op
de inhoud van het vervangende besluit. Kortom, na toepassing van de bestuurlijke
lus is nog helemaal niet bekend of er nieuwe belanghebbenden zullen ontstaan.Mevrouw Vermeij:Voorzitter. Twee onderwerpen die in eerste termijn aan de orde zijn gesteld,
zijn nog niet beantwoord. Gaat de bestuursrechter nu niet te veel op de stoel
van het bestuursorgaan zitten? Maakt de bestuurlijke lus het bestuur niet
een beetje lui? Het bestuur zou kunnen denken: makkelijk, dan kunnen we het
lopende de rit wel herstellen. De heer De Wit en de heer De Roon hebben hierover
vragen gesteld.Neemt de bestuursrechter plaats op de stoel van het bestuursorgaan? Artikel
3 tot en met 5 van ons voorstel gaan hierop in. Ook in de toelichting en de
nota naar aanleiding van het verslag hebben wij erover geschreven. Ik zeg
de heer De Wit dat tegen de tussenuitspraak tegelijk met de einduitspraak
hoger beroep kan worden ingesteld. Met dit rechtsmiddel kunnen belanghebbenden,
zoals bestuursorganen die het niet eens zijn met de gegrondverklaring van
het beroep en ook de vergunninghouders die worden geconfronteerd met de vernietiging
van hun vergunning, klagen over het huiswerk dat de rechtbank aan het bestuursorgaan
heeft meegegeven. Zij kunnen zich dus verweren als zij vinden dat de rechter
iets te veel op de stoel van het bestuursorgaan is gaan zitten.Overigens wijs ik de heer De Wit erop dat wij het omgekeerde vandaag de
dag veel meer zien: niet een bestuursrechter die op de stoel van het bestuursorgaan
gaat zitten, maar een die nalaat eenvoudige feiten op te zoeken. Het gevolg
hiervan is vele jaren vertraging. Het komt voor dat een bestuursrechter niet
kijkt naar de woonplaats of het feitelijke adres van iemand die huursubsidie
heeft aangevraagd, waardoor hij een verzoek ongegrond verklaart. Dit heeft
enorme gevolgen. Juist dat proberen wij te voorkomen door de lus enigszins
te herstellen. Ik kan mij de vraag van de heer De Wit goed voorstellen, maar
wijs hem erop dat het omgekeerde ook vaak het geval is, wat ongunstig is voor
burgers. Er kan dus beroep ingesteld worden. Zo nodig kan en zal de hoge beroepsrechter
daardoor corrigerend kunnen optreden. Wij zijn dus ook niet erg bang voor
inhoudelijke sturing door de bestuursrechter bij toepassing van deze bestuurlijke
lus. Wij benadrukken in dit kader dan ook andere rechterlijke onderzoeksbevoegdheden
of financieringsinstrumenten die zijn onderworpen aan de grenzen die onder
meer Artikel 8:69 van de Awb stellen aan de toetsing van overheidsbesluiten.
Ik verwijs nogmaals naar onze nota naar aanleiding van het verslag. Die is
daarover vrij helder.Het laatste onderwerp betreft de bestuurlijke luiheid, waar de heren De
Roon en De Wit op hebben gewezen. De verwijzing naar de kale vernietiging
kan op dit moment al leiden tot bestuurlijke luiheid. Daar wil ik hier ook
even op wijzen. Daarmee zeg ik niet dat bestuurlijke luiheid geen serieus
probleem is, want dat is het wel, maar wel dat de toepassing van de bestuurlijke
lus an sich niet de oorzaak van bestuurlijke luiheid is. Anders gezegd: de
bestuurlijke lus verandert op zichzelf niets aan de verhouding tussen enerzijds
het bestuur en anderzijds de personen, of dit nu eisers zijn of derden, wier
belangen rechtstreeks bij het bestreden besluit zijn betrokken. Dit ongeacht
of het gaat om de mogelijkheid tot het herstel van vergissingen, de rechtsbescherming
van derden – over beide hebben wij reeds gesproken – of om het
bewust negeren van rechtmatigheidseisen door het bestuur, waar het bij bestuurlijke
luiheid om gaat. In het verlengde hiervan benadruk ik nogmaals en expliciet
dat de bestuurlijke lus slechts is bedoeld als instrument om de slagvaardigheid
van het bestuursprocesrecht te vergroten en als middel om aan alle partijen
zo snel mogelijk definitieve duidelijkheid over hun rechtspositie te verschaffen,
en zeker niet als een vorm van "bestuurtje helpen".Maar ik keer nu even terug naar de kern van de bestuurlijke luiheid. Het
bestuur kan proberen om bewust haastwerk te leveren en om weg te komen onder
het motto: als niemand beroep instelt, dan hebben wij geluk gehad, en als
iemand onverhoopt toch beroep instelt, dan zien wij wel weer verder en hebben
wij eventueel de lus om de boel te repareren. Zo'n handelwijze lijkt voor
het bestuursorgaan op het eerste gezicht best aantrekkelijk. Ik wijs echter
op een aantal andere zaken waarbij het bestuursorgaan in dit geval toch aanzienlijke
risico's gaat lopen. Allereerst omdat de bestuursrechter zowel een kale vernietiging
als toepassing van de bestuurlijke lus gepaard kan laten gaan met een schorsing
van het besluit dat volgens het bestuursorgaan zo snel mogelijk moet worden
uitgevoerd. Dat vindt u terug in artikel 8:72, lid 6, dat nu al in de Awb
staat, en in ons wetsvoorstel in artikel 8:80b, lid 3, Awb. Iedereen die in
de praktijk van het bestuursrecht werkt, weet hoe vervelend een schorsing
kan uitpakken, niet alleen omdat de uitvoering van een project op langere
baan wordt geschoven, maar ook omdat de duur van de vertraging onbekend is
en omdat een schorsing onverwacht en dus altijd op een ongelegen moment wordt
uitgesproken. Kortom, een beetje verstandig bestuursorgaan maakt zijn besluiten
schorsingsproof.Bovendien leidt het opzichtig en onzorgvuldig voorbereiden en motiveren
van een besluit in de praktijk sowieso sneller tot bezwaar en beroep. Dat
weten wij uit de praktijk. Dat is dus ook een intrinsiek argument in het procesrecht,
nog even los het feit dat wij hier allen vinden dat bestuursorganen hun besluiten
behoorlijk dienen vorm te geven.Verder is het zo, anders dan de heer De Roon wellicht denkt, dat reparatie
van een gebrek het bestuursorgaan niet vrijwaart van aansprakelijkheid voor
het nemen van het oude, onrechtmatige besluit. Het feit dat de bestuursrechter
het nieuwe besluit op grond van artikel 6:19, lid 1, Awb bij de beoordeling
van het beroep betrekt, weerhoudt hem immers niet van maatregelen die duidelijk
maken dat het bestuursorgaan een scheve schaats heeft gereden. De bestuursrechter
kan dus in zijn einduitspraak bepalen dat bijvoorbeeld het griffierecht aan
de eisende partij moet worden vergoed door de rechtspersoon waartoe het bestuursorgaan
behoort, conform artikel 8:74, en het bestuursorgaan veroordelen tot het vergoeden
van de proceskosten, conform artikel 8:75. Deze bevoegdheden zijn immers niet
gebonden aan specifieke voorwaarden. Er kan dus, met of zonder lus, wel degelijk
een zeer nadelig gevolg zijn voor het bestuursorgaan.Daarnaast is de bestuursrechter bevoegd om een door een bestuursorgaan
tijdens de beroepsprocedure vervangen besluit inhoudelijk te toetsen als de
eisende partij daarbij belang heeft of omdat zij bijvoorbeeld
schade vergoed wil zien. Dat staat in artikel 6:19.Het moge duidelijk zijn dat de bestuursrechter nu al voldoende instrumenten
in handen heeft om de burger na toepassing van de bestuurlijke lus financieel
te compenseren.Voorzitter. Na deze twee laatste punten wil ik alsnog ingaan op de door
de heer De Wit ingediende amendementen. Met zijn amendement op stuk nr. 10
beoogt de heer De Wit te bereiken dat "een belangenafweging plaatsvindt wanneer
de rechtbank het bestuursorgaan in de gelegenheid stelt een gebrek in het
bestreden besluit te herstellen". Zoals wij reeds vandaag hebben aangegeven,
zijn wij van mening dat de toelichting op zichzelf reeds voldoende houvast
biedt voor een verstandig gebruik van de bestuurlijke lus. De heer De Wit
heeft met zijn amendement een zinsnede gebruikt die voorkomt in eerdere voorstellen
voor wetgeving voor bestuurlijke lussen. Wij kunnen ons dan ook voorstellen
dat het amendement van de heer De Wit voor de bestuursrechter een extra reden
kan zijn om het gebruik van de bestuurlijke lus te motiveren. Daarom laten
wij het oordeel over dit amendement aan de Kamer.Het amendement op stuk nr. 11 van de heer De Wit betreft de toepassing
van artikel 8:13a van de Awb. De toepassing van dat artikel komt aan de orde
in de volgende situatie. De rechtbank verklaart het beroep tegen een bepaald
besluit ongegrond. Hiertegen stelt een belanghebbende hoger beroep in. De
rechter in hoger beroep komt anders dan de rechtbank tot de conclusie dat
er gebrek aan het bestreden besluit kleeft. Daarom besluit de hogerberoepsrechter
tot toepassing van de bestuurlijke lus. Dit is voor het bestuursorgaan aanleiding
voor het nemen van een nieuw besluit. Tegen dit besluit wordt beroep bij de
rechtbank ingesteld door een ander dan de belanghebbende die hoger beroep
instelde en wel bij de rechtbank die eerder oordeelde dat het bestreden besluit
niet onrechtmatig was.Welke risico's ontstaan als de desbetreffende rechtbank niet verplicht,
maar wel bevoegd is tot doorverwijzing naar de hogerberoepsrechter? 1. Er
zullen tegenstrijdige oordelen van verschillende rechters over één
rechtsbetrekking zijn. 2. Er ontstaat verwarring als tegen de uitspraak van
de rechtbank geen hoger beroep wordt ingesteld of procedures worden nodeloos
verlengd. 3. De rechter in eerste aanleg frustreert de tussenuitspraak van
de hogerberoepsrechter.Deze risico's zijn naar onze mening alleszins reëel, omdat de rechtbank
anders oordeelt over het verschil dan de hogerberoepsrechter. Is het erg dat
deze risico's zich manifesteren? Ja, wij vinden dat erg, want het is onaanvaardbaar
als een meningsverschil tussen rechters al dan niet tijdelijk wordt beslecht
in het voordeel van de lagere rechter. Dat is de reden waarom wij aanneming
van dit amendement ernstig moeten ontraden.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Ik wijs erop dat mijn amendement een kanbepaling bevat. Er
is daarmee geen verwijsplicht, maar de mogelijkheid tot verwijzing. Stel nu
dat na gebruik van de lus het genomen besluit een totaal nieuw besluit blijkt
te zijn.Mevrouw Vermeij:Dan is er dus een nieuw besluit.De heer De Wit (SP):Maar dan kan tegen dat besluit niet altijd hoger beroep worden ingesteld.
Dat besluit moet volgens de normale manier behandeld worden.Mevrouw Vermeij:Je kunt altijd beroep aantekenen tegen een nieuw besluit, ook al heb je
een trapje overgeslagen. Altijd!De heer De Wit (SP):Dus als een nieuw besluit wordt genomen, kan eerst weer een bezwaarprocedure
worden ingesteld.Mevrouw Vermeij:Of een beroepsprocedure.De heer De Wit (SP):Nee, je moet eerst de bezwaarprocedure volgen. Daarna kun je pas in beroep
gaan. Uit de gedachtewisseling met de heer Koopmans heb ik begrepen dat na
een nieuw besluit de regels van de Algemene wet bestuursrecht gelden. Dat
zegt u ook. Dit wil zeggen dat wij met het aantekenen van bezwaar van voren
af aan beginnen, zij het met inachtneming van de lus. Dat betekent: ter visie
leggen, bezwaar aantekenen en eventueel beroep instellen bij de rechtbank.
Anders zou je ook bij een nieuw besluit meteen hoger beroep kunnen instellen.
Daarmee zou je twee instanties overslaan. Daarom meen ik dat het verstandig
zou zijn om niet te spreken van een plicht; het zou daarentegen aan de rechter
moeten zijn om te bepalen wie in dezen moet oordelen.Mevrouw Vermeij:Maar het risico van het opnemen van de kanbepaling die u voorstelt, is
dat twee verschillende rechters over hetzelfde besluit oordelen en dat een
lagere rechter oordeelt over wat in hogere instanties is gebeurd. Dat moeten
wij te allen tijde zien te voorkomen. Overigens moet er vervolgens inderdaad
beroep worden aangetekend, zoals u en ik hebben gezegd, omdat er een bestuurlijke
lus is toegepast en er een nieuw besluit moet worden genomen. Men slaat namelijk
als het ware een laag over en gaat steeds een trede hoger.De heer De Wit (SP):Voorzitter. De kanbepaling is een zorgvuldiger bepaling dan de verplichting,
omdat je rekening moet houden met alle mogelijke variëteiten die zich
kunnen voordoen. De voorbeelden die mevrouw Vermeij geeft van de ongewenstheid
van twee verschillende rechters kan de rechter inderdaad oplossen door te
doen wat zij voorstelt. Alleen wanneer er sprake is van een nieuw besluit,
kan dat volgens mij niet zomaar.Mevrouw Vermeij:Ook in het huidige recht kan een burger een instantie verliezen. Dat gebeurt
precies zo met de bestuurlijke lus. Met dit amendement wordt dat eruit gehaald.
Dat ontraden wij.De heer De Wit (SP):Ik begrijp dat mevrouw Vermeij dat wil ontraden, maar ik doel erop dat
mevrouw Vermeij door een verwijsplicht niet alle situaties kan dekken die
zich kunnen voordoen. Wij moeten in het kader van de bescherming van de belangen
juist voorkomen dat mensen instanties onnodig verliezen.Mevrouw Vermeij:Dat is nu al het geval. Als de heer De Wit dat nu al onwenselijk vindt,
moet hij in de Awb iets anders veranderen. Overigens wijs ik er nogmaals op
dat de burger geen rechtsbescherming verliest, omdat er ookmet
een nieuw besluit bezwaar dan wel beroep kan worden aangetekend. Dat kan altijd,
zeg ik erbij.Ik vervolg met het laatste amendement van de heer De Wit. Dat gaat over
het buiten toepassing verklaren van de afdeling 3.4, dat ervoor zorgt dat
er sneller en zonder procedureel oponthoud een nieuw besluit kan worden genomen.
De heer De Wit voegt daar iets aan toe. Hij zegt dat dit kan, indien het een
wijziging van ondergeschikte aard betreft.Allereerst merken wij op dat op voorhand niet valt te overzien of een
gebrek slechts een noodzaak tot een ondergeschikte wijziging van het bestreden
besluit vereist. Soms is dit niet eenvoudig vast te stellen. Daarom is de
door de heer De Wit gehanteerde formule niet bruikbaar als criterium om de
bevoegdheid tot toepassing van artikel 8:72, vierde lid, onderdeel b van de
Awb aan banden te leggen. Mede daarom ontraden wij dit amendement, omdat hij
een voorwaarde noemt die niet of nauwelijks juridisch op voorhand te onderbouwen
is. Hiermee is niet gezegd dat wij geen enkel begrip hebben voor de suggestie
van de heer De Wit. Ook wij beseffen dat het problematisch is dat eerst afdeling
3.4 van de Awb geheel wordt overgeslagen en het bestuursorgaan daarna een
geheel ander besluit neemt. Daarover heeft de heer De Wit het een en ander
gezegd. Desondanks menen wij dat een beperkend criterium hier echt minder
op zijn plaats is. Wij zouden de heer De Wit willen toeroepen, dit zeg ik
ook naar aanleiding van zijn betoog in eerste termijn: heb vertrouwen in de
bestuursrechters. Zij weten over het algemeen heel goed waarmee zij bezig
zijn. Wij zijn ervan overtuigd dat de bestuursrechters daarom ook geen gebruik
zullen maken van de afdeling 3.4 van de Awb, indien redelijkerwijs valt te
verwachten dat het herstel van het gebrek zal leiden tot een zeer wezenlijk
ander besluit. Ik geloof daar zeer in. Sterker nog, als een geheel ander besluit
in de lijn der verwachtingen ligt, verwachten de indieners dat de bestuurlijke
lus überhaupt minder toegepast zal worden. Dit is zeker zo als de Kamer
het amendement van de heer de Wit op stuk nr. 10 overneemt.De voorzitter:Wij hebben geluisterd naar de antwoorden van de indieners in eerste termijn.
Ik heb begrepen dat de minister ook graag wil antwoorden op de vragen die
hem zijn gesteld door mevrouw van Vroonhoven en misschien ook een andere bijdrage
wil leveren aan de discussie.Minister Hirsch Ballin:Mevrouw de voorzitter. Ik zal graag namens van de kant van de regering
een enkele opmerking maken, mede naar aanleiding van de vragen die daartoe
aan mij zijn gesteld. Ik stel daarbij voorop dat ik van regeringszijde graag
laat weten dat wij blij zijn met dit wetsvoorstel. Wij zien het als een nuttige
bijdrage aan het versnellen en doelmatiger maken van procedures zonder dat
dit tot een werkelijk verlies aan rechtsbescherming leidt. Wij onderschrijven
dan ook het oordeel van de indieners dat de bestuurlijke lus het beste in
de Algemene wet bestuursrecht kan worden geregeld en niet in bijzondere wetten.
Het is ook de taak van de algemene wetgever in de zin van artikel 107 van
de Grondwet om in de wetboeken en in de Algemene wet bestuursrecht zo veel
mogelijk eenheid van wetgeving tot stand te brengen omwille van de overzichtelijkheid
van de wetgeving en het vermijden van onnodige verschillen.In antwoord op de vraag van mevrouw Van Vroonhoven kan ik nog zeggen dat
als de regering een wetsvoorstel bestuurlijke lus zou hebben ingediend –
waar inderdaad over werd gedacht – dit wetsvoorstel in dezelfde geest
zou zijn geweest als het voorstel dat nu in het kader van het initiatiefrecht
van de Kamer is gedaan.De heer De Roon heeft gevraagd of ik van mening ben dat er naar aanleiding
van dit wetsvoorstel ook meer herkansingsmogelijkheden voor burgers zouden
moeten komen,. Nee, dat is niet mijn opvatting. Er zijn herkansingsmogelijkheden
voor burgers. Dit begint al bij de aanvraag van een besluit. Als een aanvraag
niet compleet is, verplicht de Algemene wet bestuursrecht het bestuur al om
de burgerij de gelegenheid te geven om een nieuwe aanvraag in te dienen. De
burger kan ook in het kader van de bezwaarschriftprocedure zijn argumentatie
aanvullen. Met inachtneming van de beperkingen van de procesorde zijn er ook
mogelijkheden om de argumentatie in het beroepschrift nog aan te vullen.Ik onderschrijf wat de voorstellers hebben gezegd over de gedachte om
herhaalde toepassing van de bestuurlijke lus tot een maximum te beperken.
Daar schiet de burger uiteindelijk niets mee op, want het kan er niet toe
leiden dat het bestuur als het ware het recht zou verwerken om het correcte
besluit te nemen. Bovendien moeten wij ons realiseren dat deze procedure ook
van toepassing is in gevallen waarin wij in feite te maken hebben met een
driepartijengeschil. De praktijk van het bestuursrecht is dat er veel driepartijengeschillen
zijn, dat er naast de aanvrager van de vergunning ook een derde is die daarbij
belang heeft of omgekeerd, dat er beroep is ingesteld door een derde die daar
een belang bij heeft terwijl er geen vergunning verleend is. In die driepartijenverhouding
is het goed dat met de procedurele regels die in het voorstel zijn neergelegd,
tot een verkorting van de procedures kan worden gekomen.Ten slotte, en dat is voor mij eigenlijk het belangrijkste punt, is een
slagvaardig bestuur in het belang van de burger, mits rechtmatig en toetsbaar
uiteraard. De burger heeft er belang bij dat het bestuur goed kan functioneren
en dat er niet onnodig lang wordt gewacht op de totstandkoming van overheidsbesluiten.
Oponthoud van besluitvorming is niet in het belang van de burgers in algemene
zin, al kunnen er natuurlijk individuele burgers zijn die het oponthoud wensen.Wat de amendementen betreft kan ik mij aansluiten bij wat er door de voorstellers
is gezegd. Ik vermijd het woord indieners hoewel ik dat af en toe in teksten
zie opduiken. Een initiatiefvoorstel wordt ingediend door de Tweede Kamer.
Het zijn de voorstellers die het voorstel doen voor de indiening van het initiatiefvoorstel.
Op dit moment zijn het dus nog niet de indieners die naast mij zitten. Bij
aanneming van het wetsvoorstel zullen zij namens de indienster – de
Tweede Kamer – in de Eerste Kamer zitten. Zo staat het in onze Grondwet.
Een van de voorstellers merkt nu terecht op dat hij inderdaad geen indiener
is.Ook wat de amendementen betreft, kan ik mij aansluiten bij wat er door
de indieners is gezegd.Het amendement op stuk nr. 11 ontraad ik, want dit betekent dat de regie
over de procedure in handen van twee verschillende rechters kan komen, waardoor
we terecht kunnen komen in een ondoorzichtige situatie die eerder
tot vertraging dan versnelling van procedures leidt.Het amendement op stuk nr. 12 ontraad ik ook, omdat dit leidt tot onvruchtbare
debatten over de vraag of een wijziging ondergeschikt genoeg is en ook omdat
het niet nodig is. Het mooie van de voorgestelde tekst is nu juist dat de
rechter maatwerk kan leveren en daarbij ten volle rekening kan houden met
de belangen.Ter geruststelling van de heer De Wit wil ik er verder op wijzen dat bij
toepassing van de artikelen 6.18 en 6.19 van de Algemene wet bestuursrecht,
dus in het geval van een nieuw besluit terwijl de procedure aanhangig is,
de procedure verder gevoerd kan worden, eventueel ook in hoger beroep. Dat
is de vaste jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak en van de Centrale
Raad van Beroep, waarin wordt verwezen naar artikel 6.24 van de Algemene wet
bestuursrecht. Dit betekent dat de rechter gewend is om met dit soort situaties
om te gaan en daarbij de rechten van de belanghebbenden – sic, dus in
het meervoud – in het oog houdt.De heer De Wit (SP):Voorzitter. De formulering van mijn opmerking over het amendement op stuk
nr. 12 ontleende ik aan de Tracéwet en de Spoedwet, waarin dit ook
zo geformuleerd staat. En in de literatuur, in casu het artikel van de heer
Schüller, wordt juist benadrukt dat het uitschakelen van de uniforme
voorbereidingsprocedure kan leiden tot problemen en daarom moet worden beperkt.
Schüller verwijst hiervoor naar de Tracéwet en de Spoedwet, waarin
dit juist wordt gekoppeld aan wijzigingen van ondergeschikt belang.Minister Hirsch Ballin:Twee opmerkingen hierop zijn van belang. Zo betekent de bredere toepassing
van deze wijziging van de Algemene wet bestuursrecht dat het specifieke argument
voor de Tracéwet en de Spoedwet niet meer opgaat. En wat de uitgebreide
voorbereidingsprocedure van de Tracéwet en de Spoedwet, waarop dit
betrekking heeft, aangaat: de rechter behoudt ook bij de voorgestelde wijzigingen
de mogelijkheid om rekening te houden met de aard van de geconstateerde gebreken
en correcties, alvorens toepassing te geven aan de bestuurlijkelusregeling.
De specifieke reden ontbreekt bij deze algemene wet inderdaad, terwijl de
rechter die algemene bevoegdheid heeft, houdt of krijgt – al naar gelang
dit wordt bezien vanuit het perspectief van de Tracéwet of van dit
voorstel – om af te zien van de mogelijkheid om de bestuurlijke lus
toe te passen.De heer De Wit (SP):Leidt dit niet tot verwarring? Bij de ene wet worden zo immers andere
criteria toegepast dan bij de andere.Minister Hirsch Ballin:Mijns inziens niet, omdat nu juist een algemene regeling wordt voorgesteld.
Het lijkt me ook daarom goed dat hiervoor een algemene regeling geldt.Mijn antwoord op de vraag of de bestuurlijke lus kan worden meegenomen
bij de volgende evaluatie van de Algemene wet bestuursrecht is: ja, dat zou
kunnen, maar er is een probleem in verband met de tijdsplanning van de evaluatie.
Ik zal hier iets over zeggen; misschien kunnen we dit probleem oplossen. Het
is de bedoeling dat in het kader van de eerstvolgende evaluatie wordt gerapporteerd
vóór 1 januari 2012, wat betekent dat de onafhankelijke
commissie uiterlijk 1 januari 2012 moet hebben geadviseerd. Rekening
houdend met wat daaraan vooraf moet gaan, kunnen we berekenen dat de onderzoeksrapporten
in de zomer van 2011 klaar moeten zijn; anders kan de commissie in de tweede
helft van 2011 haar werk niet doen. De onderzoekers zouden dan uiterlijk 1 januari
2011 aan de slag moeten gaan. Ervan uitgaande dat de Eerste Kamer snel tot
behandeling en aanvaarding kan overgaan als de Tweede Kamer heeft besloten
tot indiening van het wetsvoorstel, schat ik dat de nu voorgestelde Wet bestuurlijke
lus in dat geval slechts anderhalf jaar in werking is. Misschien is dat wat
krap voor een evaluatie. Als de Tweede Kamer kan leven met een iets later
tijdstip, bijvoorbeeld niet meer dan één jaar later dan het
eerstvolgende evaluatierapport, dan zie ik goede mogelijkheden om dit mee
te nemen.Kortom, als de Tweede Kamer besluit tot indiening van dit wetsvoorstel,
lijkt het mij een nuttige en waardevolle bijdrage aan een goed functionerend
openbaar bestuur in Nederland en ook in het belang van de burger. Het lijkt
mij ook een goede remedie tegen "bestuurlijke lus-teloosheid".De voorzitter:Deze woordspeling hadden wij nog niet gehoord, dank u zeer.Hebben de leden behoefte aan een tweede termijn?De heer De Wit (SP):Ik wel, maar ik verzoek u om vijf minuten schorsing, zodat ik even over
mijn bijdrage kan nadenken. Dat is ook zeker in het belang van het amendement.De voorzitter:Ik kom u graag tegemoet.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Ten behoeve van de initiatiefnemer Koopmans zij vermeld dat
Achtmaal in West-Brabant ligt, vlak naast het dorp Zundert waar al die wielrenners
vandaan komen. Dat is ook weer belangrijk voor de historie.Ook voor de SP-fractie is de bestuurlijke lus een belangrijk middel om
te komen tot snellere procedures. Dat staat ook bij de SP voorop. Ook is belangrijk
dat wij ons bedenken dat het niet eens zozeer om efficiency gaat, maar vooral
om verbetering van de kwaliteit van de beslissingen die genomen worden; daardoor
kunnen ellenlange procedures, waarbij je na verloop van tijd de draad kwijtraakt,
worden voorkomen. Dat onderschrijf ik ook van harte.Voorzitter. De kwestie van de rechtsbescherming is voor mijn fractie nog
steeds een belangrijk punt. Uit de discussie vandaag is in ieder geval duidelijk
geworden dat ook de initiatiefnemers onderscheid maken naar de situatie dat
er door toepassing van de bestuurlijke lus een nieuw besluit ontstaat. Ik
ben het met hen eens dat dan in ieder geval de normale procedures gevolgd
worden die voor ieder besluit staan. Dat punt is dus opgehelderd. Ook is opgehelderd
dat we niet een ander bestuursorgaan mogen veronderstellen, anders dan in
de memorie van toelichting staat, waardoor bijvoorbeeld ook opeens GS in de
procedure betrokken kunnen worden. De initiatiefnemers hebben verduidelijkt
dat dit niet de bedoeling is van "een ander bestuursorgaan" maar
dat het gaat om organen binnen de betreffende bestuurskolom. Dat is dus ook
opgehelderd.Voor mij is echter nog niet voldoende opgehelderd wat er nu gebeurt met
besluiten waar op onderdelen of anderszins kleine wijzigingen plaatsvinden.
Ik noem nog een keer het voorbeeld van de derde belanghebbende die geconfronteerd
wordt met nieuwe voorwaarden en die niet heeft geweten dat die situatie door
toepassing van de bestuurlijke lus opeens aan de orde is. Zou het dan niet
goed zijn dat de rechter dat bekend kan maken? De Algemene wet bestuursrecht
kent een gelijksoortige bepaling die is neergelegd in artikel 8:26. Zo weten
belanghebbenden dat die procedure er is en kunnen zij zich bij de rechter
melden. Dat zou een belangrijke waarborg zijn in de nieuwe situatie van toepassing
van de lus. De vraag aan de initiatiefnemers is of zij dat met mij eens zijn
en of zij een mogelijkheid zien om die belangen dan veilig te stellen.Wat gebeurt er met de boer die in hoger beroep geconfronteerd wordt met
een weigering van de vergunning, na toepassing van de bestuurlijke lus in
hoger beroep? Hij heeft nooit bezwaar gemaakt; hij was immers tevreden omdat
hij de vergunning zou krijgen. In hoger beroep wordt hij ineens daarmee geconfronteerd.
Hoe moet de rechter – in dit geval dus de Raad van State – dat
nu oplossen? Krijgt die boer dan de gelegenheid om al zijn bezwaren op dat
moment kenbaar te maken? Hij zou dan al twee mogelijkheden gemist hebben,
namelijk het oorspronkelijk bezwaar en het beroep bij de bestuursrechter.
Ook op dat punt krijg ik graag nog een toelichting van de initiatiefnemers.Voorzitter. De initiatiefnemers laten het oordeel over het amendement
op stuk nr. 10 over aan de Kamer. Ik adviseer de Kamer om dat amendement warm
te onthalen en ten minste van een meerderheid te voorzien.Bij het amendement op stuk nr. 11 ben ik van mening dat de verwijsplicht
onzorgvuldig kan uitpakken. Ik herhaal wat ik gezegd heb: ook na toepassing
van de lus, terwijl er hoger beroep is en de lus wordt toegepast, kan er sprake
zijn van een nieuw besluit. Dat nieuwe besluit zou dan opeens ingevoegd moeten
worden in de hogerberoepsprocedure. Dat is in strijd met wat ik eerder heb
gezegd, namelijk dat bij nieuwe besluiten gewoon de procedure van de Algemene
wet bestuursrecht moet worden gevolgd. De vraag is of die verwijsplicht niet
onzorgvuldig is omdat deze alle besluiten die dan genomen worden, poogt te
voegen in de hogerberoepsprocedure. Volgens mij moet dat onmogelijk zijn,
zeker als sprake is van nieuwe besluiten.Het amendement op stuk nr. 12 gaat over de voorbe­reidingsprocedure.
Ik hecht eraan dat die voorbereidingsprocedure zo veel mogelijk wordt toegepast
en zo weinig mogelijk wordt uitgesloten. Vandaar ook de formulering die ik
zo goed vond in de Tracéwet. Ik kan mij voorstellen dat die hele procedure
niet wordt toegepast bij ondergeschikte punten. Als echter sprake is van mensen
die mogelijk belang hebben bij een besluit en een wijziging van een besluit,
dan mag de voorbereidingsprocedure niet zomaar worden uitgesloten. Op grond
daarvan handhaaf ik zowel mijn amendement op stuk nr. 11 als dat op stuk nr.
12.De heer Heerts (PvdA):Ik kom nog graag even terug op die derde belanghebbende, of de duizendste
of de tweeduizendste, dat weet ik allemaal niet. Bent u het met mij eens dat
het de taak van de rechter is om dat goed af te wegen? U bent steeds op zoek
naar de belanghebbende die het niet weet maar volgens mij weet het gros van
de belanghebbenden donders goed hoe de procedures lopen. Het is toch een taak
van de rechter om dat goed te bekijken? Dat hoeft toch niet per se allemaal
in de wet geregeld te worden?De heer De Wit (SP):Die taak krijgt de rechter nu. De vraag is, en dat staat ook in alle artikelen
omtrent dit wetsvoorstel, althans in de literatuur, of de rechter ze allemaal
weet te vinden. Door het stellen van nieuwe voorwaarden of een andere motivering
kunnen mensen er belang bij hebben om bezwaar of beroep aan te tekenen. De
rechter kan dat niet in alle gevallen weten. Moet de rechter die mensen opsporen?
Ik vind dat hij dat zo veel mogelijk moet doen. De rechter kan dat doen door
artikel 8:26 over de mogelijkheid van publicatie toe te passen. Hij laat dan
bekend maken dat een besluit aanhangig is en dat mensen bezwaren daarop bij
hem kunnen indienen.De heer Heerts (PvdA):Die rechter kan toch ook tijdens een zitting vragen aan het bestuursorgaan:
acht u het denkbaar dat er nieuwe belanghebbenden zijn of dat er besluiten
worden genomen waardoor belanghebbenden worden getroffen? Er is toch geen
verbod op dergelijke vragen? Dat kan toch op die scholingsdag van de rechters
worden meegenomen?De heer De Wit (SP):De rechter moet zich op dit punt niet helemaal verlaten op het bestuursorgaan.
Daarmee zouden allerlei vervelende toestanden in het leven geroepen kunnen
worden. Ik zou er niet op voorhand voor willen pleiten om het op die manier
te doen.De heer De Roon (PVV):Voorzitter. Ik dank de voorstellers voor de beantwoording van de aan hen
gestelde vragen. Ik heb geen opmerkingen naar aanleiding van die beantwoording.
Ik dank ook de minister voor zijn uiteenzetting naar aanleiding van de hem
gevraagde adviezen over deze zaak. Ik heb in eerste termijn al aangegeven
dat mijn partij de bedoeling van dit wetsvoorstel van harte omarmt. Dat is
niet anders geworden door de mondelinge behandeling van dit initiatiefvoorstel.
Ik zal mijn fractie dan ook adviseren om met het wetsvoorstel in te stemmen.
Dat geldt ook voor het amendement op stuk nr. 10 van de heer De Wit. De explicitering
die daarin wordt voorgesteld, stel ik op prijs. Ik zal mijn fractie adviseren
om ook daarmee in te stemmen. Dat geldt echter niet voor de amendementen op
stuk nrs. 11 en 12. Na de uiteenzettingen van de indieners en de minister
ben ik tot de conclusie gekomen dat wij voldoende vertrouwen in de rechters
moeten kunnen stellen om ook zonder deze amendementen op een goede wijze om
te gaan met de problemen die daar aan de orde zijn.Hopelijk wordt het wetsvoorstel binnenkort in deze Kamer aangenomen. Het
moment is dan aangebroken dat de voorstellers zullen zijn gepromoveerd tot
indieners. Ik wens hen als indieners veel succes bij de verdediging van het
wetsvoorstel in de Eerste Kamer.De heer Teeven (VVD):Voorzitter. Ik dank de voorstellers voor de frivole, uitvoerige en deskundige
wijze – ieder van hen mag inkleuren wat bij hem of haar past –
waarop zij hun voorstel hebben verdedigd. Voor onze fractie is het zeer overtuigend
geweest, laat daar geen misverstand over bestaan. Ook dank ik de minister
van Justitie voor de toelichting op de vragen die zijn gesteld en het commentaar
dat hij daarop heeft gegeven.Het zal geen verrassing zijn dat onze fractie voor dit wetsvoorstel zal
stemmen. Zij zal ook voor het amendement op stuk nr. 10 stemmen, mede gezien
de toelichting die de indieners en de minister hebben gegeven op dit punt.
Mijn fractie zal niet voor de amendementen op stuk nrs. 11 en 12 stemmen.
Dat zal voor de heer De Wit niet echt een verrassing zijn, na datgene wat
wij in eerste termijn hebben gewisseld.Ik maak nog een opmerking over de evaluatie en de uitlatingen van de minister
daarover. Onze fractie heeft er helemaal geen bezwaar tegen dat de evaluatie
pas op 1 januari 2013 plaatsvindt. Ik kijk ook een beetje naar de heer
Heerts van de PvdA-fractie. Ik denk dat ik mede namens hem spreek als ik zeg
dat het goed zou zijn als de evaluatie ook de good practices en de bad practices
uit andere landen bevat, met name wat de Duitsers met hun bestuursrecht hebben
gedaan en de ervaringen die zij daarmee hebben opgedaan. Nu zijn deze zaken
niet meegenomen, maar bij de evaluatie zou het op zijn plaats zijn om ook
naar het internationale recht te kijken, naar wat er om ons heen gebeurt in
West-Europa. Als dat bij de evaluatie kan, zou dat ons een buitengewoon goede
zaak lijken.Ten slotte wens ik de voorstellers alvast veel succes bij de verdediging
van dit wetsvoorstel in de Eerste Kamer.Mevrouw Van Vroonhoven-Kok (CDA):Voorzitter. Tijdens het debat is ons jargon omgeslagen van "indieners"
naar "voorstellers". Ik geloof toch dat de heer De Wit het bij het rechte
eind had toen hij sprak van "initiatiefnemers". Ik wil de initiatiefnemers
bij dezen hartelijk danken voor de verdediging van hun voorstel. Ook wat mijn
fractie betreft, was die zeer overtuigend en gemotiveerd.In eerste termijn heeft mijn fractie drie belangrijke punten naar voren
gebracht. Ten eerste was dat de quality of arms, dus dat de bestuurlijke lus
ook voor burgers zou moeten gelden. Ik heb goed geluisterd naar de initiatiefnemers
en de minister. Ik moet zeggen dat ik overtuigd ben. Er bestaan al heel wat
mogelijkheden voor burgers. De initiatiefnemers hebben het zo duidelijk voor
mij opgesomd dat ik mij op dat punt laat overtuigen. Ten tweede heeft mijn
fractie gevraagd om een nadere toelichting naar de inzet van de bestuurlijke
lus op andere bestuursrechtelijke terreinen. Ook daarin zijn de initiatiefnemers
heel helder geweest door te zeggen dat dit inderdaad geldt en van kracht is.
Fijn dat dit uit de lucht is. Ten derde hebben wij vastgesteld dat wij naar één
systeem van bestuurlijke lus willen. Dat betekent dat andere bestuurlijke
lussen uit het systeem moeten verdwijnen. Op dat punt wil ik nog een helder
antwoord hebben, ofwel van de initiatiefnemers ofwel van de minister. Ik wil
graag horen dat men hard bezig is om alle bestuurlijke lussen die buiten het
bestuursrecht bestaan, een voor een netjes weg te snijden. Dat vindt mijn
fractie belangrijk.Aan de heer De Wit meld ik dat hij ook op de steun van mijn fractie kan
rekenen voor het amendement op stuk nr. 10. Zo dragen wij ons steentje bij
aan de meerderheid voor dit amendement. Voor de andere twee amendementen geldt:
helaas. Misschien heeft de heer De Wit daarvoor begrip.Ten slotte wil ik de initiatiefnemers van harte succes wensen bij de behandeling
in de Eerste Kamer, want ik denk dat zij hier hun meerderheid bij elkaar hebben
gescharreld.De heer Heerts (PvdA):Voorzitter. Ik dank de initiatiefnemers en de minister voor hun antwoorden
en het debat dat wij tot op heden hierover hebben gevoerd.Ik sluit mij aan bij de opmerking van de heer Teeven om de internationale
component mee te nemen naar 2013, zeker gezien de manier waarop mevrouw Neppérus
schetste op welke wijze de rechter in Duitsland daar met mes en vork induikt.
Ik vind het interessant dat dit bij die evaluatie wordt betrokken.In eerste termijn heb ik aandacht gevraagd voor het feit dat de bestuursrechter
niet altijd de instrumenten gebruikt die hij thans al tot zijn beschikking
heeft. Daar is op 6 januari jongstleden in het Nederlands Juristenblad
iets over geschreven door mr. Mans, advocaat te Leiden. Hij pleit ervoor dat
de rechter, als een besluit wordt vernietigd, wel een uitspraak moet doen
die in de plaats komt van het vernietigde besluit. Hij moet dus wel een bepaalde
voorziening treffen. Hoe kijken de initiatiefnemers en/of de minister daartegenaan?
Die vraag mag ook later worden beantwoord. Ik wil daar nu namelijk niet deze
behandeling door laten ophouden. In zekere zin is het echter wel zo, omdat
bestuursrechters wellicht meer mogelijkheden hebben en mr. Mans daar zo expliciet
de aandacht voor vroeg. Daar hoor ik graag een reactie op.Ik ben ook blij met de verbreding met betrekking tot de sociale zekerheid,
zoals mevrouw Vermeij kenbaar heeft gemaakt. Dat kan wel eens zeer grote besparingen
met zich brengen als een rechter eenduidig een oordeel geeft dat ook gevolgen
heeft voor allerlei andere procedures. Daar ben ik dus blij
mee. De praktijk zal uitwijzen of daar ook gebruik van gaat worden gemaakt.Het amendement-De Wit op stuk nr. 10 zal ik met een positief advies aan
de fractie voorleggen. In onze fractie heeft echter iedereen recht op zijn
eigen mening. Dat zal dus nog wel een zware dobber worden, maar wij moeten
kijken hoe dat loopt. De amendementen-De Wit op stuk nrs. 11 en 12 zullen
wij helaas niet steunen, gelet op de buitengewoon goede motivering van de
initiatiefnemers van dit wetsvoorstel.Afhankelijk van de vraag of er in de beantwoording nog vreemde dingen
naar voren komen, blijven wij al met al positief tegenover dit wetsvoorstel
staan. Wij zullen daar ook voor stemmen. Ik wens de indieners heel veel succes
met de verdere behandeling in het traject en de minister met het verder bijscholen
van de rechters in dit kader.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Mevrouw Vermeij:Voorzitter. Ik dank de Kamer voor de inbreng in tweede termijn en de zeer
positieve geluiden die wij over dit initiatiefwetsvoorstel hebben mogen vernemen.
Ik kan mij ook vinden in de rol als initiatiefnemer. Dat is mooi meegenomen.De heer De Wit heeft zeer indringende vragen gesteld over de belanghebbenden
en over de rol die mogelijke derde belanghebbenden in de loop van het proces
kunnen hebben. Hij heeft in dit kader een vraag gesteld over de normale procedures,
die in de artikelen 6.18 en 6.19 zijn bepaald: is er geen mogelijkheid voor
de rechter, zoals die er nu eigenlijk ook al is, om de nieuwe derde belanghebbenden
bij zich te roepen? Het antwoord is "ja".Ik schets het nogmaals. Er volgt een wijzigingsbesluit. Dat besluit wordt
gepubliceerd, en komt bij de "lusrechter" terecht, zoals staat in artikel
8.51b, eerste lid. Ik benadruk nogmaals dat de rechter de belangen van die
derden veiligstelt, want hij kent dat dossier. Nieuwe belanghebbenden kunnen
hun belangen schriftelijk naar voren brengen. Daarna kan een zitting volgen.
Als bij die zitting blijkt dat er mogelijk "verdwenen" belanghebbenden zijn,
dan zal de rechter dat onderzoek schorsen. Hij zal vervolgens die nieuwe,
verdwenen of mogelijk over het hoofd geziene derde belanghebbenden alsnog
vragen. Een nieuwe zitting volgt. Bij de einduitspraak zijn alle belanghebbenden
aan het woord gekomen. Daar kan de heer De Wit van op aan. Dit is eigenlijk
ook nu al het geval, en zal door dit voorstel niet veranderen. In dit initiatiefwetsvoorstel
gaan wij hiervan uit.De heer Koopmans:Voorzitter. Ik dank de leden voor hun inbreng in tweede termijn.De heer De Wit heeft nogmaals gevraagd wat er gebeurt met een boer die
in hoger beroep wordt geconfronteerd met een weigering van zijn vergunning.
De minister is in zijn bijdrage daarop al ingegaan, net zoals ikzelf namens
de indieners. Ik zeg nog een keer dat de bestuurlijke lus slechts een middel
is ter versnelling van procedures, en dus geen instrument om het stelsel van
rechtsbescherming inhoudelijk te wijzigen. Dat doen wij ook niet. In dit specifieke geval mist de boer overeenkomstig de huidige artikelen
6.18 en 6.19 van de Awb, dus zonder de lus, twee instanties. Appelrechters
gaan op deze wijze hiermee om. Voorafgaand aan dat nieuwe besluit moet het
bestuur immers de boer horen, zoals bepaald in artikel 7.9 van de Awb. Dit
artikel verplicht namelijk tot het nogmaals raadplegen van belanghebbenden,
wanneer na de eerste hoorzitting blijkt van feiten en omstandigheden die van
aanmerkelijk belang kunnen zijn voor de te nemen beslissing op bezwaar.Als dat bestuur dit niet doet, maar wel een nieuw besluit neemt, dan betreft
dat een onzorgvuldig besluit. De appelrechter zal de boer ongetwijfeld de
gelegenheid geven om schriftelijk nieuwe argumenten aan te voeren. Dan is
er nog een zitting waarin het nieuwe besluit uitgebreid aan de orde komt,
omdat de appelrechter natuurlijk weet dat hij het laatste station is.Mevrouw Neppérus:Voorzitter. Er liggen nog een paar puntjes. Ten eerste dat van de evaluatie.
De heren Heerts en Teeven hadden het erover om daarmee eventueel te wachten
tot op zijn vroegst 1 januari 2013. Aangezien dat de Awb in den breedte
raakt, neem ik aan dat de minister daarop wil reageren. Ik kan het mij voorstellen,
maar ik laat het wijze oordeel daarover over aan onze wijze minister van Justitie.Dan het internationale vraagstuk. De heren Heerts en Teeven spraken daarover.
De heer Heerts sprak enthousiast over vork en mes in Duitsland. Ik kan mij
bij een dergelijke aanpak iets voorstellen, maar zeg er wel bij dat je in
Duitsland iets minder snel aan tafel komt te zitten. Voordat je daar mes en
vork te pakken hebt, is het wat lastiger. Ik kan mij voorstellen dat je naar
het buitenland kijkt, al zeg ik nogmaals dat ik daar geen wonderen van verwacht.
Ik kan mij voorstellen dat de minister ook daarop reageert. Ik zeg altijd:
wij zijn een eigen land, maar wij hebben natuurlijk open grenzen.Dan kom ik op het artikel van de heer Mans, dat genoemd is door de heer
Heerts. Het gaat om het instrumentarium, de gereedschapskist. Er zullen zich
gevallen voordoen – en daar voorziet de huidige wet in – waar
je kunt zeggen: daar kan de rechter gewoon al een besluit nemen, want het
is A of B. Alleen zul je ook gevallen hebben waarin je de benodigde informatie
juist nog niet hebt. Ik noemde het voorbeeld van de milieuvergunning, waarbij
de bestuursrechter in de eerste ronde vaststelt dat er nog onvoldoende gekeken
is naar mogelijke risico's voor belanghebbenden in de buurt. Als je die informatie
nog niet hebt, moet je die eerst verkrijgen. Dan moet het bestuursorgaan die
informatie verzamelen, voordat je A of B kunt zeggen. Anders wordt het wel
heel moeilijk, want je weet het niet. De bestuurlijke lus biedt nu juist de
mogelijkheid om te komen aan het stukje extra informatie dat je nodig kunt
hebben, omdat je anders als rechter nog niet kunt kiezen tussen A en B.Minister Hirsch Ballin:Voorzitter. Ik heb een vraag voorliggen over de evaluatie. De heren Teeven
en Heerts hebben de gedachte uitgesproken dat het goed zou zijn om ook rechtsvergelijkend
te kijken hoe dergelijke voorzieningen in het recht van vergelijkbare rechtsstelsels werken. Die gedachte zal ik graag onder de aandacht brengen
van de evaluatiecommissie.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Dan zijn wij gekomen aan het einde van de tweede termijn van de zijde
van de initiatiefnemers. Ik dank de initiatiefnemers en hun adviseurs nogmaals
voor het feit dat zij dit initiatief hebben genomen. Ik dank de minister voor
zijn bereidwilligheid om zijn advies daaraan toe te voegen. Ik stel voor,
volgende week over de amendementen en het wetsvoorstel te stemmen.Daartoe wordt besloten.De vergadering wordt van 16.18 uur tot 17.00 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20082009-4767-4783.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl