Behandeling van: het voorstel van wet van het lid Kant tot wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning in verband met de vaststelling van basistarieven voor huishoudelijke verzorging (31347); het voorstel van wet van het lid Kant tot wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning ter bevordering van de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning en in verband met de aanbesteding van huishoudelijke verzorging (31353), en het voorstel van wet van het lid Kant tot wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning om de bekostiging van het gemeentelijk beleid op het terrein van de huishoudelijke verzorging door middel van specifieke uitkeringen te laten plaatsvinden (31375)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 35
 
 
 
 Wijziging Wmo
 Aan de orde is de behandeling van: het voorstel van wet
van het lid Kant tot wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning in
verband met de vaststelling van basistarieven voor huishoudelijke verzorging
(31347);het voorstel van wet van het lid Kant
tot wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning ter bevordering van
de kwaliteit van de maatschappelijke ondersteuning en in verband met de aanbesteding
van huishoudelijke verzorging (31353);het voorstel
van wet van het lid Kant tot wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning
om de bekostiging van het gemeentelijk beleid op het terrein van de huishoudelijke
verzorging door middel van specifieke uitkeringen te laten plaatsvinden (31375).
 
 Ik heet bijzonder welkom mevrouw Kant als medecollega en indiener van
initiatiefwetten uit de Kamer. Daar is altijd in de Kamer zeer veel waardering
voor. Ook mevrouw Palm, die haar zal ondersteunen, heet ik hartelijk welkom.
Wij gaan met elkaar het debat aan. Uiteraard heet ik ook de staatssecretaris
welkom.
 Vanavond doen wij alleen de eerste termijn van de Kamer, die wij zullen
afronden. Als eerste geef ik het woord aan mevrouw Agema.
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 Mevrouw
 Agema
 PVV
 
 Voorzitter. Toen in 2007 de Wmo werd ingevoerd, werd 1,1 mld. schoon aan
de haak overgeheveld van Rijk naar gemeenten. Toen kreeg driekwart van de
mensen die afhankelijk zijn van thuiszorg de uitgebreidere HH2-zorg. Dat betekent
niet alleen schoonmaken, maar ook een stukje begeleiding, een oogje in het
zeil houden, kijken of er niet ook bedorven spulletjes in de koelkast staan,
wat andere ondersteuning bieden, kijken of alles wel goed gaat.
 Vlak na de invoering van de Wmo sloeg dat om. Driekwart van de mensen
krijgt nu alleen nog maar schoonmaakhulp. Een verschraling van de zorg van
jewelste! Dat kan onder geen beding een verbetering zijn. Zorg werd schoonmaken,
maar voor hetzelfde macrobudget. De rest van het geld verviel aan de gemeenten
en verdween naar de multiculti barbecue of naar allerlei zaken om de gaten
in de begrotingen van gemeenten te dichten. Verschraling van de zorg voor
de allerkwetsbaarsten. Maar nee, drie jaar lang was het hier in dit huis:
lang leve de Wmo. Maar wie snapt dat nou en wie wil dat nou? Vele, vele reparatievoorstellen
ten spijt; ze mochten allemaal niet op steun rekenen van de coalitie. De Wmo
moest door, want het was allemaal zo goed.
 Nu staan wij er weer. Wij zijn bijeen om te spreken over de Wmo en het
is genoegzaam bekend dat wij een fel tegenstander daarvan zijn. In april 2007
heb ik al gezegd dat Nederland een keuze moest maken: willen wij de Wmo, een
slap aftreksel van wat wij zien als goede zorg of willen wij goede zorg? Willen
wij de schoonmaker, met alle respect voor schoonmakers overigens, bij onze
oudjes in huis of willen wij een zorgmedewerker die ook een boodschapje meeneemt,
helpt bij het invullen van formulieren, kijkt of er misschien inderdaad bedorven
etensresten in de koelkast staan; iemand die vroegtijdig problemen kan signaleren
om erger te voorkomen?
 De vergrijzing is in volle gang en de vraag moet zijn: op welke wijze
willen wij de zorg voor onze ouderen en hulpbehoevenden? Wat dat betreft,
nemen wij graag met een knalfuif afscheid van de vreselijke Wmo, maar vooralsnog
zullen wij het doen met de verbetervoorstellen van mevrouw Kant, die wij dan
ook van harte ondersteunen.
 Allereerst de basistarieven. Sinds de invoering van de Wmo zijn de aanbieders
van thuiszorg en gemeenten driftig in de weer met aanbestedingen met alle
gevolgen van dien: het structureel onder de kostprijs contracteren, wat volgens
de staatssecretaris onwenselijk is, maar waar zij vanuit haar systeemverantwoordelijkheid
niets aan doet. Gemeenten weigeren simpelweg een reëel tarief te betalen
voor huishoudelijke hulp. De partijen hebben volgens de staatssecretaris geleerd.
Maar onderzoek van ActiZ leert ons dat minimaal 80 gemeenten de thuiszorgorganisaties
nog steeds onder de kostprijs betalen. 70% van de aanbieders draait
met verlies en staat met de rug tegen de muur: meedoen met verlies maar behoud
van medewerkers en cliënten of niet meedoen met negatieve gevolgen voor
medewerkers en cliënten? Na bijna drie jaar en vele onderzoeken weet
de staatssecretaris nog steeds geen reële prijs. Zonder reële minimumtarieven
hebben zorgaanbieders geen geld om zorgmedewerkers te betalen en te scholen.
Dus gaan gemeenten overeenkomsten aan met schoonmaakbedrijven, die wel voor
zo'n laag tarief kunnen leveren, maar zonder de benodigde kwaliteit. Met het
vaststellen van een basistarief kan kwaliteit worden gewaarborgd.
 Het voorstel tot beëindiging van de verplichting tot het aanbesteden
van huishoudelijke verzorging is een direct gevolg van marktfalen: zo veel
mogelijk zorg, tegen een zo laag mogelijke prijs. Dat kan toch nooit de bedoeling
zijn geweest in de zorg? Er wordt met mensen gewerkt, met kwetsbare ouderen
en zorgbehoevenden. En maar wat aanrommelen met de kwaliteit van zorg kan
echt geen optie zijn. Ik heb wel eens gezegd: ouderen zijn geen mobieltjes.
Dat lijkt misschien een gekke vergelijking, maar in dit huis springlevend,
met dank aan deze regering. De marktwerking zorgt ervoor dat we goedkope mobieltjes
en abonnementen binnen handbereik krijgen. Super natuurlijk, maar het ging
bij de thuiszorg finaal mis. Goedkope en uitgeklede zorg, door goedkope krachten,
tegen slechtere arbeidsvoorwaarden, voor hetzelfde macrobudget als daarvoor.
Dát is wat deze regering nastreeft, en dat is verkeerd. Bijkomend nadeel
van de aanbesteding, in combinatie met een open arbeidsmarkt, is dat Poolse
bedrijven de inmiddels uitgeklede thuiszorg – 80% is alleen nog
maar schoonmaken – gemakkelijk kunnen overnemen. Dat is niet alleen
onwenselijk voor al die Nederlandse vrouwen en soms ook mannen die dit belangrijke
werk doen, maar er ontstaan ook problemen, zoals taalbarrières. Een
oudere die niet alleen iedere keer een ander in zijn huis moet toelaten voor
de zorg waarvan hij afhankelijk is, maar ook een zorgverlener, of een schoonmaker
die geen oogje meer in het zeil houdt, en die in het slechtste geval ook nog
eens geen Nederlands spreekt, dát is in een notendop de afbraak van
de thuiszorg. Ook zijn er te veel verschillen tussen gemeenten, en dat is
niet terecht. Want of je nu een oudere in gemeente A of in gemeente S
bent, je moet kwalitatief dezelfde zorg kunnen krijgen. Het mag duidelijk
zijn: ook dit voorstel krijgt onze steun.
 Op 14 november 2007 heb ik een motie ingediend, waarin de regering
werd verzocht te bewerkstelligen dat het Wmo-budget, dat schoon aan de haak
is overgeheveld van Rijk naar gemeenten, geoormerkt wordt voor de Wmo-doelgroepen.
De SP steunde die motie. Nu bijna drie jaar geleden was wel duidelijk wat
er zou gaan gebeuren: geld bedoeld voor de Wmo-doelgroepen, niet geoormerkt,
is door gemeenten kinderlijk eenvoudig te gebruiken om gaten in de begroting
te dichten, door te beknibbelen op de Wmo. Vooral de thuiszorghulpbehoevende
is daarvan de dupe. Dat is een belangrijke reden om het geld voor huishoudelijke
verzorging te oormerken. Het is gewenst om gemeenten te verplichten, het voor
huishoudelijke verzorging bestemde geld ook daadwerkelijk daarvoor in te zetten,
en dat is wat dit wetsvoorstel beoogt. Daarom alle steun.
 Deze drie wetsvoorstellen strekken er alle toe om gemeenten in staat te
stellen, de basiszorg voor alle mensen die erop aangewezen zijn, te garanderen.
Als we naar de gedachte achter de totstandkoming kijken, lezen we dat de Wmo
was bedoeld om "samenhangend lokaal beleid en participatie van alle burgers
mogelijk te maken en te bevorderen, uitgevoerd dicht bij de burgers, door
een daarvoor goed toegeruste gemeente". Nu, drie jaar na de invoering concluderen
we dat de Wmo wellicht wel van het Rijk naar de gemeenten ging, dichterbij
kwam de zorg echter niet. De huishoudelijke zorg staat verder weg dan ooit
van de ouderen, en moet dus dringend dichterbij komen.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Voorzitter. Tijdens het debat dat we dit voorjaar hadden over het beëindigen
van de alfahulpconstructie door de grote thuiszorginstellingen, heb ik al
namens de fractie van GroenLinks opgemerkt dat de thuiszorg eigenlijk de sector
is waar je het minste heil kunt verwachten van de marktwerking, terwijl die
daar juist als eerste is doorgevoerd. Wat doet marktwerking? Wanneer kan marktwerking
goed uitwerken? Als je diensten of producten hebt waarvan je denkt dat de
prijs lager kan, en de kwaliteit hoger. Kijken we dan naar de thuiszorg, dan
moeten we constateren dat daar van oudsher al een heel lage prijs wordt gehanteerd,
en dat daar van oudsher veel kwaliteit wordt geleverd. Het is namelijk een
sector waar personeel werkt dat ontzettend bevlogen is, en dat dat werk met
heel veel inzet doet.
 De GroenLinksfractie is dan ook van meet af aan kritisch geweest over
de marktwerking in de thuiszorg en de invoering van de Wmo, waardoor die marktwerking
nog verder is versterkt. Bijna drie jaar na dato moeten wij nu dan ook constateren
dat het ten koste is gegaan van de economische zelfstandigheid van een toch
vrij kwetsbare groep vrouwen en van de kwaliteit van zorg voor kwetsbare groepen
burgers. Voor de GroenLinksfractie wegen beide zaken heel erg zwaar. Economische
zelfstandigheid van vrouwen is een doel dat de GroenLinksfractie heel dierbaar
is en dat het kabinet op papier ook hoog in het vaandel heeft staan. In de
praktijk wordt aan dat criterium echter absoluut niet voldaan. Daarom zijn
wij erg blij met deze initiatiefwetsvoorstellen van collega Kant. Ze brengen
de economische zelfstandigheid van vrouwen in de sector dichterbij en ze brengen
dichterbij dat er weer echt kwalitatief goede huishoudelijke verzorging zal
worden geleverd. Ik loop even de drie voorstellen afzonderlijk na. Bij een
aantal punten zal ik, behalve mijn warme ondersteuning, ook nog wat vragen
hebben.
 De GroenLinksfractie vindt het oormerken van het budget voor huishoudelijke
verzorging cruciaal, zeker in deze economische tijden waarbij er megabezuinigingen
aankomen in gemeenteland. Het ondersteunt gemeenten, en straks ook hun nieuwe
wethouders Zorg, om die zorg voor hun burgers op peil te houden. Het voorkomt
ook dat met het zorggeld gaten elders in de begroting worden gedekt. Wij denken
dat dat zowel voor gemeenten die het nu al goed doen op het terrein van de
huishoudelijke verzorging, als voor gemeenten die op dit terrein nu minder
goed functioneren, een grote steun in de rug kan zijn. Wij hebben dat gecheckt
bij onze eigen wethouders Zorg, overal in het land. Daaruit blijkt dat zeker
ook in gemeenten waar het nu wel goed gaat, er toch een brede steun is om
het budget te gaan oormerken. Ook die wethouders zien dat dat straks, bij
de nieuwe collegeonderhandelingen en met de megabezuinigingen die op komst
zijn, een enorme steun in de rug kan zijn.
 Een paar weken geleden, heb ik samen met collega Wolbert van de PvdA een
motie ingediend om de 127 mln. te oormerken die aan gemeenten ter beschikking
zijn gesteld om de bezuiniging op de AWBZ te compenseren. Die motie heeft
het gelukkig gehaald; zij kreeg voldoende steun. Ik verwacht daarom eigenlijk
ook dat de PvdA vandaag in dit debat het oormerken van het budget voor huishoudelijke
verzorging zal steunen. Graag hoor ik straks wat collega Wolbert daarop zegt.
 Ik kom op de minimumprijs die in dit wetsvoorstel wordt geregeld. Uit
een onderzoek van PricewaterhouseCoopers van eind 2008 blijkt dat de prijs
voor huishoudelijke verzorging die aanbieders hebben aangeboden aan de gemeenten,
gemiddeld fors onder de kostprijs ligt. Natuurlijk hebben de aanbieders zelf
daarbij een verantwoordelijkheid, maar ook de gemeenten hebben die. Het fors
onder de kostprijs aanbieden en accepteren betekent dat in ieder geval op
termijn de publieke belangen in de huishoudelijke verzorging in het geding
zijn. Dat is namelijk geen duurzame situatie die je jaren kunt volhouden;
uiteindelijk gaat het ten koste van de kwaliteit en continuïteit van
de zorg. Het gaat bovendien ten koste van de positie van medewerkers. De GroenLinksfractie
is er daarom voorstander van om een wettelijk minimum te verankeren. Daarbij
heeft zij echter wel een vraag voor de indiener. Is de beste manier om een
minimumprijs te verankeren in de wet en dan de Nederlandse Zorgautoriteit
te vragen om advies te geven over de minimumprijs? Zou het in plaats daarvan
niet aardig zijn om een minimumsalaris te verankeren in de wet? Dat is de
manier waarop bijvoorbeeld de gemeente Nijmegen het doet. Het grote voordeel
daarvan is dat je dan nog wel concurrentie op de overhead uitlokt. Je geeft
thuiszorginstellingen een stimulans om te bezuinigen op management en organisatiekosten.
Je stimuleert ze om effectiever te werken. Zou in plaats van de minimumprijs
een minimumsalaris geen effectievere manier zijn om te regelen wat wij hier
willen regelen?
 Het laatste onderdeel van het initiatiefwetsvoorstel is de aanbesteding.
Wij hebben het afgelopen jaar in veel gemeenten de tweede ronde van de aanbestedingen
gezien. Over het algemeen moet worden geconstateerd dat het een tikje beter
ging dan bij de eerste ronde van de aanbestedingen, maar dat
ook in de tweede ronde nog lang niet altijd de kwaliteit vooropstond. Heel
vaak is de prijs leidend geweest bij het maken van een keuze door gemeenten
voor een aanbieder. De GroenLinksfractie wil dat het heel duidelijk voor alle
gemeenten in het land is, dat het twee- of driejaarlijkse circus van aanbestedingen
niet noodzakelijk is en dat het ook niet automatisch in het belang is van
de cliënten en medewerkers in de zorg. Wij zijn ook aanwezig geweest
bij de technische hoorzitting hierover. Er is toen besproken of het wel kan
in het kader van de Europese regelgeving. Onze conclusie uit de hoorzitting
is dat aanbesteding niet hoeft als de huishoudelijke verzorging ook echt zorg
blijft en als naast het schoonmaakaspect – dat eigenlijk het minst belangrijke
onderdeel van het werk is – vooral de signaleringsfunctie, het aandacht
geven, het contactpunt zijn voor mensen, de toegangspoort tot de samenleving
zijn, centraal blijft staan. Wij vinden het goed om in de wet te verankeren
en duidelijk te maken aan gemeenten dat aanbesteden niet verplicht is. Wij
hebben in die hoorzitting ook begrepen dat dat ook in de wet neergelegd kan
worden.
 Ik vond ook vertrouwenwekkend dat degene die in de afgelopen jaren veel
geld heeft verdiend aan het ondersteunen van gemeenten bij aanbesteding, de
aanbestedingsjurist, heeft gezegd: jongens, het hoeft niet. De enige die hier
de afgelopen jaren echt veel beter van zijn geworden, zijn juist dat soort
adviesbureaus. Als die nu uit een oprechte betrokkenheid bij de zorg zeggen
dat dit helemaal niet hoeft, vindt fractie van GroenLinks dat een behoorlijk
overtuigend argument. Wij willen een eind maken aan die aanbestedingsmaffia
en zullen op dit punt de initiatiefwet dan ook van harte ondersteunen.
 Ik zou ten slotte van harte een oproep willen doen aan alle partijen hier
om deze initiatiefwetsvoorstellen te steunen. Het is namelijk noodzakelijk
om de gemeenten in de zware tijden die ons te wachten staan, een steun in
de rug te geven om ook in de toekomst hun verantwoordelijkheden voor de zorg
voor kwetsbare groepen burgers te blijven waarborgen.
 
 
 
 De heer
 Van der Vlies
 SGP
 
 Voorzitter. Ik wil beginnen met mevrouw Kant van harte te complimenteren
met haar initiatiefwetsvoorstellen. Uit haar wetsvoorstellen en de schriftelijke
verdediging tot nu toe, blijkt haar grote betrokkenheid bij dit onderwerp.
Ik waardeer die inzet. Ik heb het ook zien ontstaan en zien groeien: de ergernis
over en de emotie bij wat er naar de inzichten van mevrouw Kant niet goed
ging na de invoering van de Wmo en bij de totstandkoming daarvan. Wij hadden
daarin beide een werkzaam aandeel. Dat had de staatssecretaris overigens ook,
maar dan in een andere hoedanigheid. Wij herinneren ons dat allemaal heel
goed. Er is destijds een indringende discussie gevoerd. Wij zijn toen, al
of niet met overtuiging, een bepaalde richting ingeslagen: een participatiewet
en de uitvoering daarvan zo dicht mogelijk bij de burger. Dat type dingen.
In die discussie is ook uitvoerig gesproken over de wijze van aanbesteding.
Ik kan mij heel goed herinneren dat die ter discussie stond. Moest dat nu
op dat niveau? Moest het onder die voorwaarden?
 De indruk ontstond dat wij daar niet omheen konden. Ik laat nu verder
maar rusten, hoewel wij daar diverse malen over hebben gediscussieerd, hoe
dat precies is gegaan. Het is geïntroduceerd en het heeft geleid –
dat was een van mijn diepe teleurstellingen – tot te hoge graad van
discontinuïteit in zorgrelaties. Een zorgrelatie met een vertrouwensbasis,
die wil je toch graag zien. Die is ook wel bevochten vanuit de instellingen
die deze diensten aanbieden. Die instellingen hebben scherp ingeschreven in
de hoop de zaak ook gegund te krijgen, maar hebben daarmee heel grote risico's
genomen. Dat heeft, naast die discontinuïteit in zorgrelaties en een
inbreuk op de vertrouwensrelaties, een verlies gegeven aan kwaliteit. Dat
was toch niet de bedoeling en dat kan de bedoeling ook nooit zijn.
 Er is intussen uiteraard het een en ander gebeurd. Er zijn diverse verbeterslagen
geweest. Wij hebben niet voor niets heel intensief als Kamer overlegd, ook
met de staatssecretaris die dit in haar portefeuille heeft. Zijn wij er nu?
Nee, wij zijn er nog lang niet, dat besef leeft breed. Daarom blijven wij
er de schouders onder zetten. In die context wil ik de wetsvoorstellen van
de initiatiefnemer beoordelen. Ik doe dat met een zekere welwillende houding,
maar ik heb nog wel enkele vragen voor haar. Er zijn bij mij dus zeker plussen,
maar ook enkele minnen. Maar goed, de initiatiefnemer heeft hopelijk alle
gelegenheid om mij van repliek te dienen en mij eventueel te overtuigen op
al die onderdelen.
 Ik loop de wetsvoorstellen even langs, allereerst het wetsvoorstel over
de basistarieven. Het voorstel is om minimumtarieven in te voeren die jaarlijks
worden vastgelegd door de NZa. De initiatiefnemer signaleert terecht dat veel
instellingen in de eerste aanbestedingsronde hebben ingeschreven onder de
kostprijs. Daarmee hebben zij zich in dit zorgveld "binnengevochten" of hebben
zij de door hen bezette positie willen consolideren om daarmee de keuzevrijheid
van de cliënt te dienen en het ontslaan van medewerkers te voorkomen.
Dat bracht echter grote, hier en daar te groot gebleken, risico's met zich
mee en heeft de kwaliteit van de zorg en de belangen van werknemers inderdaad
onder druk gezet. De praktijk leert dat zorginstellingen medewerkers vanuit
kostenoverwegingen massaal terugplaatsen naar schaal 5 of schaal 10, eventueel
met een geldelijke bonus om hen te motiveren.
 Ik constateer echter ook dat de tarieven in de tweede aanbestedingsronde
in veel gemeenten significant zijn gestegen en dat aanbieders niet of in ieder
geval minder onder de kostprijs inschrijven. Ik hoor van verschillende zorgaanbieders
dat zij de hogere tarieven ook willen doorvertalen in een hoger salaris voor
hun medewerkers. Je kunt natuurlijk verzuchten dat je dat allemaal nog maar
moet zien, maar dit is wel een afgegeven intentie. Ik vraag de indiener en
ook de staatssecretaris, dus de regering, of zij van mening zijn dat het vastleggen
van een basistarief in de meest recente context nog wel noodzakelijk is.
 Ik vraag zowel de regering als de indiener wat de consequenties van het
aannemen van dit wetsvoorstel zouden zijn voor het totale budget. Het budget
moet uit de lengte of uit de breedte komen. Dat hebben wij hier allemaal geleerd.
Als de prijzen omhoog gaan maar het totale budget niet omhoog gaat, heeft
dat linksom of rechtsom gevolgen voor de kwaliteit of voor de indicatiestelling.
Ik verneem daarover graag een oordeel. Is de consequentie dan niet dat het
totale budget als het ware een parameter moet worden van de basistarieven?
Die link zou je je dan kunnen voorstellen. Ik zeg niet dat ik dit wil, maar
ik vraag of dat de consequentie zou zijn.
 We krijgen allemaal signalen uit het veld dat grotere schoonmaakbedrijven
steeds meer proberen mee te doen aan aanbestedingen. Het belangrijkste daarbij
is dat hun medewerkers geen signaleringsfunctie hebben. Mevrouw Agema doelde
daar al op en ook mevrouw Sap maakte daar, terecht natuurlijk, een opmerking
over. Die medewerkers "zien" dus niet dat er beschimmelde kaas in de kast
ligt en dat de cliënt wellicht uitgebreidere hulp nodig heeft. Ik vraag
zowel de indiener als de staatssecretaris of het invoeren van een basistarief
een stuk oneerlijke concurrentie op arbeidsvoorwaarden van medewerkers in
de thuiszorg tegen kan gaan. Dat zou op zichzelf een nobel punt zijn.
 Dan de aanbesteding. In het tweede initiatiefwetsvoorstel worden drie
mogelijkheden voor gemeenten vastgelegd om de thuiszorg te organiseren: aanbesteden,
een subsidierelatie aangaan en inbesteden. Een cruciale vraag daarbij is of
de stellingname van de indiener klopt dat voor deze tak van zorg geen uitgebreide
aanbesteding nodig is. Op deze vraag zal dus een bevredigend antwoord moeten
komen. Ik vraag de indiener en de regering om daarover nu eindelijk definitief
en gezaghebbend uitsluitsel te geven. Ook ik heb natuurlijk diverse stukken
en signalen tot mij genomen, zoals een hoorzitting en andere dingen. Ik denk
dat de wetsgeschiedenis van ons vraagt, ook dit tot op het bot uit te discussiëren.
Ik zou graag zien dat daartoe een aanzet wordt gedaan. Wij moeten immers voorkomen
dat wij wellicht nu een besluit nemen waarvoor Europa ons zeker zal terugfluiten.
Het is in dat licht wel jammer dat de indiener het gewijzigde wetsvoorstel
niet nogmaals heeft voorgelegd aan de Raad van State, zoals de CDA-fractie
vroeg. Wij konden ons daar wel wat bij voorstellen.
 De tweede mogelijkheid is om een subsidierelatie aan te gaan met alle
dienstverleners die voldoen aan de gestelde kwaliteitseisen. Dat biedt volgens
mijn fractie wellicht mogelijkheden voor kleinere regionale of identiteitsgebonden
organisaties die door de aanbestedingen, waarover ik in het begin sprak, een
beetje zijn weggedrukt. Het is belangrijk om vooral hun kwaliteit te stimuleren
in plaats van te beknibbelen op arbeidsvoorwaarden om mee te kunnen denken
in het grote speelveld. Mijn fractie wil wel een reactie van de indiener en
van de staatssecretaris op de vraag wat voor meerwaarde de subsidievariant
heeft, als steeds meer gemeenten gaan aanbesteden volgens het Zeeuwse model,
dus met basistarieven. Daaraan kan ook elke zorgaanbieder meedoen, als die
maar voldoet aan de kwaliteitseisen. Velen onzer hebben het Zeeuwse model
in ieder geval als een beter uitgangspunt en voertuig ervaren dan de Europese
aanbesteding sec. Het Zeeuwse model heeft terecht aan aandacht en belangstelling
gewonnen, ook in den brede. Misschien dat het ook nog meer die kant op kan.
 De derde mogelijkheid in dit wetsvoorstel is het inbesteden bij gemeenten.
Deze mogelijkheid lijkt mij vooralsnog minder gewenst, omdat je professionals
uit hun professionele omgeving haalt, als ik het tenminste goed heb begrepen.
Ik zie ook nog niet helemaal voor mij hoe dit in de praktijk moet uitwerken.
Ik vraag daarom aan de indiener of deze variant geen verregaande arbeidsrechtelijke
gevolgen heeft, zoals wijzigingen van cao's en pensioenrechten. De staatssecretaris
mag haar licht daarover ook laten schijnen. Verder leidt deze variant tot
een doorbreking van de ketenzorg waarnaar zorginstellingen vaak wensen te
streven. Hierbij wordt thuiszorg aangeboden naast de mogelijkheden van bijvoorbeeld
een tafeltje-dek-je van een zorginstelling, die daarnaast ook eigen verzorgings-
en verpleeghuizen heeft waar cliënten naar kunnen doorschuiven.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Wellicht is de heer Van der Vlies ervan op de hoogte dat dit nu al mag.
Bij de huidige Wet maatschappelijke ondersteuning kan een gemeente al kiezen
of zij de dienst inbesteedt en er dus een gemeentelijke dienst van maakt of
dat zij de dienst uitbesteedt en aanbesteedt.
 
 
 
 De heer
 Van der Vlies
 SGP
 
 Ja, ik zeg niet dat het een taboe is. Het kan. Als je het echter in een
wet vastlegt, geef je het als een officiële mogelijkheid aan, terwijl
er nu beleidsvrijheid en ruimte is voor de gemeenten. Dat vind ik wel een
verschil. De vraag die ik daarover heb – als ik mag – is hoe de
constructie op dit punt precies zal luiden. Wil men de medewerkers inhuren
van zorginstellingen? Dat kan met een contract. Of komen de medewerkers daadwerkelijk
onder de gemeente te vallen en worden het ambtenaren?
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 De wet wordt vooral gewijzigd om af te komen van de regel van verplichte
aanbesteding. Inbesteden mag nu echter ook al. Ik begrijp dat de vragen van
de heer Van der Vlies gewoon beantwoord moeten worden. Toch wil ik zeggen
dat dit niet het voorstel is. Wij geven gewoon aan welke opties er zijn als
de verplichte aanbesteding vervalt.
 
 
 
 De heer
 Van der Vlies
 SGP
 
 Misschien heb ik de zaak wat uitvergroot in een richting die niet geheel
nodig is. Ik kan mij dat voorstellen. Ik zal het nog eens nakijken. Ik had
het echter op deze wijze tot mij genomen.
 Ten slotte kom ik op het oormerken van de uitkeringen. Dat vind ik eerlijk
gezegd het moeilijkste punt. Natuurlijk, ik begrijp het. Het oormerken van
het beschikbare budget voor de thuiszorg voorkomt dat het wegvloeit naar de
spreekwoordelijke lantaarnpalen enzovoorts. Dat snap ik. Op dit moment is
er geen geoormerkt geld, dus kunnen gemeenten daarmee hun eigen gang gaan,
hun eigen beleid voeren. Het oormerken van het beschikbare budget leidt echter
bij diverse gemeenten tot onbegrip en ook bij zorgorganisaties, die zullen
moeten aangeven dat medewerkers terug moeten in salaris om kostendekkend te
kunnen opereren terwijl de gemeente het jaar daarvoor geld heeft overgehouden.
Kunnen de indiener en de regering aangeven hoeveel beleidsvrijheid er na aanvaarding
van dit wetsvoorstel nog overblijft voor gemeenten om de zorg naar hun inzichten,
naar de kenmerken van hun gemeente en hun potentieel, zo goed mogelijk te
organiseren? Hoe worden de bestedingen gecontroleerd en door wie? Leidt dit
niet tot grote kosten voor controle, wat ook weer ten koste gaat van het budget?
Als je het geld oormerkt, moeten de uitgaven worden verantwoord. Die moeten
vervolgens worden gecontroleerd, want anders heeft het geen zin.
 Het oormerken van de uitkering roept bij mij de vraag of dit daadwerkelijk
resultaat gaat opleveren. Geoormerkt geld is immers nog geen garantie voor
een betere kwaliteit van zorg. De vraag is bovendien, meer fundamenteel, of
het oormerken van een door het Rijk aan de gemeenten ter beschikking
gesteld budget niet strijdig is met de decentralisatiegedachte als zodanig.
Dat was immers een bewuste keuze van de wetgever. Er zitten waarborgen in
de wet, maar die waren inhoudelijk van aard. Het waren inhoudelijke normen
en geen financiële borging. De uitdaging voor gemeenten is om er op lokaal
vlak het best mogelijke van te maken gelet op het budget. Sommige gemeenten
plussen daar ook nog wel eens wat bij. Het gaat dus om creativiteit, inventiviteit
en natuurlijk kwaliteit. Op die punten, die wat betreft compensatie bijvoorbeeld,
staan in de wet wel degelijk inhoudelijke normen. Volgens ons is het de lokale
democratie die daar bovenop moet zitten en dat moet controleren. Kortom, dat
element vindt mijn fractie het meest bezwaarlijk. Ik heb daar mijn argumenten
voor gegeven.
 Ik ben uiterst benieuwd naar de reactie van de indiener en uiteraard ben
ik ook nieuwsgierig naar het preadvies van de staatssecretaris.
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Voorzitter. Voor het CDA is de Wmo een belangrijke wet, waarmee de verantwoordelijkheid
voor beleid en uitvoering is neergelegd bij de lokale overheid. Juist daar
kan maatwerk worden geleverd en kunnen dwarsverbindingen worden gelegd met
bijvoorbeeld de WWB en de WSW. Participatie is de spil van de Wmo. De Wmo
is een wet die mensen oproept om zich in te zetten om de buurt, de wijk of
de gemeente leefbaarder te maken. Het zelforganiserend vermogen van burgers,
maatschappelijke organisaties en kerken is er gewoon. Wat is beter dan dit
te benutten?
 De CDA-fractie heeft met veel respect voor het werk van de initiatiefnemer
kennisgenomen van de initiatiefwetsvoorstellen. Het betreft wetsvoorstellen
die wijzigingen op het terrein van de Wmo beogen. De indiener wil wettelijk
een basistarief in de huishoudelijke zorg regelen, wettelijk de mogelijkheid
creëren om huishoudelijke hulp naast het Europees aanbesteden ook via
een subsidierelatie aan derden op te kunnen dragen en wettelijk regelen dat
het geld voor huishoudelijke hulp wordt geoormerkt. Daarnaast wil de initiatiefnemer
de verantwoordelijkheid van gemeenten voor kwaliteit en continuïteit
van huishoudelijke hulp wettelijk vastleggen. De indiener wil een wettelijk
basistarief voor de huishoudelijke zorg regelen. Naast de Europese aanbesteding,
wil zij de mogelijkheid creëren om huishoudelijke hulp ook aan derden
op te dragen door middel van een subsidierelatie. Zij wenst verder dat er
een grondslag in de wet komt voor een AMvB.
 Hoewel de CDA-fractie veel waardering heeft voor het werk van de initiatiefnemer,
vraagt zij zich af of deze voorstellen niet haaks staan op de filosofie van
de Wmo. Na het lezen van de stukken, kan mijn fractie zich niet aan de indruk
onttrekken dat het een teruggrijpen is op een AWBZ-regime met veel regelgeving
en controle. Dat wil zij onder geen voorwaarde.
 Met deze voorstellen wordt de gemeentelijke autonomie geweld aan gedaan,
terwijl die juist de motor moet zijn voor lokaal maatwerk, kwaliteit en creativiteit.
De grote diversiteit in gemeenteland zorgt voor een rijkdom aan ideeën,
handreikingen en oplossingen voor de uitvoeringspraktijk.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Ik ga in op de gemeentelijke autonomie. Vindt mevrouw Willemse dat het
in lijn is met de gemeentelijke autonomie dat wordt voorgeschreven dat binnen
de Wmo een Europese aanbesteding geldt?
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Ik kom later in mijn betoog op de aanbesteding. Voor heel veel zaken geldt
dat gemeenten, als zij een bepaald bedrag besteden aan het uitbesteden van
werk aan derden, moeten voldoen aan de Europese regelgeving. Daar valt ook
een deel van de Wmo onder. Zoals ik al zei, kom ik daarop later in mijn betoog
terug als ik spreek over de aanbesteding.
 
 
 Zullen we dat even afwachten?
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Ik stel deze vraag vooral omdat er wordt gezegd dat er sprake is van een
aantasting van de lokale autonomie. Ik vraag het CDA hoe zij de verhouding
ziet tussen de lokale autonomie en de verplichte Europese aanbesteding in
de Wmo.
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Later in mijn betoog zal ik aangeven dat er ook nog een tussenvorm is
van verplicht Europees aanbesteden. Het is echter gewoon Europese regelgeving.
De Wmo is een landelijke wet, maar het maken van het beleid en de uitvoering
zijn taken die op gemeentelijk niveau moeten worden verricht.
 
 
 Zullen we even afwachten wat mevrouw Willemse daarover later in haar betoog
gaat zeggen?
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Ik wil dat best afwachten, want wij zullen de discussie over het aanbesteden
sec zeker nog voeren. Ik vroeg het CDA echter hoe zij de verhouding ziet tussen
de lokale autonomie en de verplichte Europese aanbesteding in de Wmo. Ik vind
het jammer dat mevrouw Willemse die vraag niet beantwoordt. Het gaat mij er
nu niet om dat wij de aanbestedingsdiscussie voeren. Vindt mevrouw Willemse
dat de lokale autonomie gediend is met het verplicht Europees aanbesteden?
Ik denk dat zij die vraag met ja of nee kan beantwoorden.
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Er zijn drie vormen, maar ik kom daarop direct terug. Er bestaat niet
alleen een verplichting om het op deze manier te doen.
 
 
 Ik stel voor dat mevrouw Willemse haar betoog vervolgt. Dan komt zij vanzelf
op dat punt.
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Wat het basistarief betreft, betreurt de CDA-fractie het dat het initiatiefwetsvoorstel
voorbijgaat aan de vooruitgang van de uitvoering van de Wmo sinds de inwerkingtreding
daarvan. Zij betreurt het eveneens dat de indiener zo weinig vertrouwen heeft
in de mogelijkheden van de lokale democratie. Een centraal onderdeel in de
Wmo is immers de compensatieplicht: gemeenten moeten inwoners compenseren
die niet in staat zijn om zonder ondersteuning het huishouden te doen en deel
te nemen aan het maatschappelijk leven. Landelijk is door partijen een kwaliteitskader
voor huishoudelijke zorg opgesteld. Dat geeft de inspectie een goed handvat
voor het houden van toezicht. In vrijwel alle gemeenten zijn minimumeisen
geformuleerd voor de kwaliteit. De compensatieplicht en het kwaliteitskader
moeten ertoe leiden dat gemeenten en aanbieders zorgen voor een goede prijs-kwaliteitsverhouding.
Ligt er voor gemeenten met een voorgesteld basistarief nog een uitdaging om
wat de prijs betreft naar boven af te wijken? Welke redenen zullen gemeenten
daarvoor hebben?
 Het vaststellen van een wettelijk basistarief is met name een beschermmaatregel
voor de zorgaanbieders. Zij dienen binnen de Wmo, net als gemeenten, hun eigen
verantwoordelijkheid te nemen in het aanbestedingstraject. Zij dienen een
reële prijs te vragen voor een kwalitatief goed niveau van huishoudelijke
hulp.
 Voorts heeft de CDA-fractie een vraag aan zowel de indiener als de regering.
Kunnen zij aangeven of er bij het instellen van een wettelijk basistarief
een risico ligt inzake strijdigheid met het kartelverbod volgens het EG-verdrag?
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Ik vind het zo grappig dat mevrouw Willemse zegt dat dit een onderdeel
is dat puur voor de bescherming van de zorgaanbieders is. Wij hebben namelijk
een brief gekregen van de brancheorganisatie van de zorgaanbieders, ActiZ.
Die steunt van de drie wetten juist deze wet niet. Hoe verklaart mevrouw Willemse
dat?
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Dat is de eigen verantwoordelijkheid van de branche. Als wij een basistarief
zouden vaststellen, weet de zorgaanbieder dat dit de basis is en dat daaronder
niet kan worden aanbesteed of uitbesteed, hoe wij het dan ook noemen. Als
wij dat doen, is het vaak zo dat het basistarief het tarief wordt. Daarom
is mijn vraag aan de indieners: als wij het wettelijk regelen, welke uitdaging
ligt er dan nog om naar boven af te wijken? Als men hoort dat iets het tarief
is, is het vaak zo dat iedereen op dat tarief gaat zitten.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 De indiener zal hierop wel antwoorden. Ik heb nog wel een vraag aan mevrouw
Willemse van het CDA. Zij zegt dat dit ter bescherming van de zorgaanbieders
is. Ik zou zeggen dat het ter bescherming is van de mensen die het werk doen.
Vindt mevrouw Willemse het terecht dat mensen die in schaal 20 zaten toen
zij drie jaar geleden in de thuiszorg werkten, nu geconfronteerd worden met
schaal 10, niet omdat zij ander werk zijn gaan doen, maar omdat hun baas verandert?
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 De zorgaanbieder zelf is verantwoordelijk voor het salaris van het personeel.
Wij moeten daar niet voor individuele gevallen over gaan. Er zijn zorgaanbieders
die het goed doen. Er zijn misschien ook zorgaanbieders die hiermee iets anders
omgaan. De landelijke overheid en de gemeentelijke overheid hebben echter
te maken met de zorgaanbieder. Die is verantwoordelijk voor het personeel,
voor de kwaliteit en voor de vraag voor welke prijs hij of zij inschrijft
om inderdaad te zorgen voor een goede prijs-kwaliteitsverhouding.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik wil hier graag op doorvragen. Mevrouw Willemse zei dat de zorgaanbieder
verantwoordelijk is voor de prijs en voor het salaris. Geldt dit volgens mevrouw
Willemse ook als er publieke belangen in het geding zijn? Als wij het vermoeden
hebben dat het salaris en de prijs zo laag liggen dat daarmee de kwaliteit
en de continuïteit van de huishoudelijke verzorging in gevaar zijn, is
dan niet het publieke belang in het geding en is er dan geen reden om daarin
als overheid kaders te stellen?
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 De gemeente moet in het bestek vastleggen wat ze geleverd wil hebben wat
betreft dit specifieke product. Het gaat hierbij om huishoudelijke zorg. De
gemeente legt dan in het bestek vast wat zij daarvoor wil qua prijs –
maar dat hoeft niet – en kwaliteit. De gemeente legt dus vast wat zij
geregeld wil hebben. De aanbieder schrijft daarop in. Beide partijen zijn
er dus verantwoordelijk voor dat er een verantwoorde prijs-kwaliteitsverhouding
komt. Dan kun je niet zeggen dat de aanbieder niet verantwoordelijk is. De
aanbieder is natuurlijk ook verantwoordelijk voor zijn werkgeverschap. Die
moet dus, met zijn werknemers in het achterhoofd, zo inschrijven dat hij én
werk heeft én kwaliteit kan leveren.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik volg mevrouw Willemse goed. Niet alleen de aanbieder maar ook de gemeente
heeft hierin een verantwoordelijkheid, zegt zij. Daarmee ben ik het helemaal
eens. Mijn volgende stap is echter deze. Als de kwaliteit en de continuïteit
van de zorg toch in het geding lijken te zijn omdat beide partijen niet overal
hun verantwoordelijkheid goed invullen, is er dan ook een landelijke verantwoordelijkheid?
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Partijen hebben er eerst samen voor gezorgd dat er kwaliteitscriteria
kwamen. De inspectie kan daarop controleren. Als er in het systeem echt dingen
fout gaan en als de systeemverantwoordelijkheid in het geding zou komen, kan
de Kamer de verantwoordelijke bewindspersoon, in dit geval de staatssecretaris,
erop aanspreken.
 Voorzitter. Wat betreft de aanbesteding wil indiener wettelijk de mogelijkheid
creëren om huishoudelijke hulp ook via een subsidierelatie aan derden
op te dragen. Gemeenten hebben nu drie mogelijkheden om huishoudelijk werk
op een goede manier te organiseren. Gemeenten kunnen een eigen dienst in het
leven roepen. Ze kunnen Europees aanbesteden. Ook kunnen zij het werk, als
dit wordt aangemerkt als een 2B-dienst in het Besluit aanbestedingsregels
voor overheidsopdrachten, onderhands aanbesteden als er geen grensoverschrijdend
belang is en als achteraf op Europees niveau gepubliceerd wordt wie men heeft
gecontracteerd. De vraag van de CDA-fractie is of de door de indiener voorgestelde
nationale wet strijdig is met de Europese regelgeving. Daar willen we graag
een reactie op, zowel van de indiener als van de regering.
 Volgend jaar wordt de Nederlandse aanbestedingswet van kracht. Dat hebben
wij althans in de media gelezen. Het totale veld van de Wmo komt dan onder
de aanbestedingswet te vallen. Hoe ziet de indiener haar initiatiefvoorstel
in relatie tot deze nieuwe wet?
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Kan mevrouw Willemse aanwijzen om welke wet het gaat?
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Het gaat om de uitvoeringswet van het Europese aanbestedingstraject. In
de media stond al dat er een Nederlandse aanbestedingswet komt.
Dat betekent een verruiming met andere onderdelen, bijvoorbeeld de Wmo, het
welzijnsterrein.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Ik wil erop attenderen dat die wet er nog niet is. In de media staat misschien
dat deze wet volgend jaar ingaat. Maar dat is volgens mij helemaal niet mogelijk,
omdat we de wet nog niet hebben gezien. We hebben er ook nog niet over gesproken.
De wet is ook nog niet in de Eerste Kamer geweest. We hebben de wet nog niet
kunnen wijzigen. Er gaat volgend jaar dus geen wet in. Het is nog maar de
vraag of deze wet er volgend jaar komt. Het is zuiver om dit in dit debat
ook zo te benoemen. Iets wat in de krant staat, moeten wij parlementariërs
rechtzetten als het niet klopt.
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Ik vraag ook alleen of de indiener er een relatie mee ziet.
 In de afgelopen twee jaar zijn er over de aanbestedingen voor huishoudelijke
hulp in deze Kamer de nodige discussies gevoerd. Bij de eerste aanbestedingsronde
van de huishoudelijke hulp zagen we een wisselend beeld. We zagen goede voorbeelden,
gemeenten die het Zeeuws model als uitgangspunt namen. Maar ook zagen wij
gemeenten die onder de kostprijs hebben aanbesteed. In al deze transacties
was ook de zorgaanbieder partij. Ook bij de zorgaanbieder ligt een deel van
de verantwoordelijkheid voor het al of niet goed verlopen van de aanbesteding.
Een te lage inschrijving van een zorgaanbieder kan niet zonder gevolgen blijven
voor de zorgaanbieder.
 Bij de tweede ronde zien we een aanmerkelijk beter beeld. Gemeenten en
zorgaanbieders blijken hun voordeel te hebben gedaan bij dit leerproces. Voor
het CDA biedt het lerend vermogen van gemeenten en zorgaanbieders goede perspectieven
voor de kwaliteit van de uitvoering van de Wmo. Gezien de complexiteit van
het Besluit aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten hebben CDA en PvdA
gevraagd om een technische briefing en een rondetafelgesprek met deskundigen
op het terrein van aanbesteding binnen de Europese regelgeving, voorafgaand
aan deze wetsbehandeling. Hieruit bleek dat gemeenten zorgvuldig moeten bekijken
hoe zij de huishoudelijke hulp aanmerken. Merken ze deze aan als een A-dienst,
met de nadruk op schoonwerkzaamheden? Of merken ze deze aan als een B-dienst,
met de nadruk op signaal- en ondersteuningsfunctie? Bij een B-dienst kan er
onderhands aanbesteed worden, als tenminste aan de eerdergenoemde voorwaarde
wordt voldaan. Een groep van gemeenten in het oosten van het land heeft deze
mogelijkheid opgepakt en trekt nu de kar om deze variant te benutten en wereldkundig
te maken.
 We moeten constateren dat informatie en voorlichting over de mogelijkheid
van de B-variant vanuit VWS totaal hebben ontbroken. Kan de regering uitleggen
hoe dit heeft kunnen gebeuren? Is het ministerie voldoende bekend met de B-variant,
als een legale mogelijkheid naast de andere mogelijkheden? Zo ja, waarom zijn
de kanalen dan niet benut, zoals het kanaal van de VNG, die hierover met de
achterban had kunnen communiceren?
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Ik vind dit een heel goede vraag van het CDA. Ik vind het echt heel goed
dat dit op een rij gezet wordt. Ik heb dit zelf, ter voorbereiding op de bespreking
van dit wetsvoorstel, ook gedaan. Ik vind bijvoorbeeld in de memorie van toelichting
uit 2005 de volgende tekst: "Wel zullen instellingen met meer Europese aanbesteding
te maken krijgen. Waar de plicht tot Europees aanbesteden niet voor de zorgkantoren
van toepassing is, geldt zij wel voor gemeenten." Is dat niet de crux, dat
het destijds zo is uitgelegd door uw partijgenoot, staatssecretaris Ross-van
Dorp?
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 De toenmalige staatssecretaris zit nu niet meer achter de tafel. Ik heb
de stukken nagelezen van de behandeling in de Eerste Kamer. De B-variant is
toen niet benoemd in het debat. Mijn vraag is dus: was die bekend en als die
bekend was, waarom is die dan niet gecommuniceerd? En als die variant een
legale mogelijkheid is, waarom kan die dan niet alsnog gecommuniceerd worden?
Dan zijn er drie mogelijkheden: eigen dienst, B-variant en gewoon Europees
aanbesteden.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Ik stel vast dat mevrouw Willemse een positieve weg inslaat die afwijkt
van de overheidscommunicatie tot nu toe. In de handreiking Sociaal overwogen
aanbesteden van deze staatssecretaris staat letterlijk dat gemeenten de huishoudelijke
hulp Europees moeten aanbesteden. Mevrouw Willemse zegt dus eigenlijk dat
woordjes als "moeten" en "verplichtingen" niet meer mogen voorkomen?
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 De B-variant staat ook in het besluit van de Europese aanbesteding. Het
is dus gewoon een van de alternatieven die erin staat. Het staat in het Besluit
overheidsaanbestedingen, bijlage 2b. Daar is die uitgelegd. We hebben in de
hoorzitting gehoord dat het inderdaad een mogelijkheid is. Ik vind wel dat
als wij dat uitleggen en communiceren, we de gemeenten niet alleen moeten
wijzen op het eventuele voordeel, maar ook op de risico's die eraan kleven.
De gemeenten mogen natuurlijk niet het risico lopen dat ze dit onoordeelkundig
doen, zonder dat ze goed zijn voorgelicht.
 
 
 Mevrouw Willemse vervolgt haar betoog.
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Ik kom te spreken over het wetsvoorstel over de specifieke uitkering en
het oormerken van geld voor huishoudelijke hulp. Het CDA heeft grote moeite
met het oormerken van budgetten. Immers, op lokaal niveau verschillen de behoeften
en de mogelijkheden. Juist het kunnen combineren van budgetten van de Wmo
met bijvoorbeeld de WWB en integratiemogelijkheden, geeft mogelijkheden om
in te spelen op de lokale situatie. Oormerken van geld belemmert het geïntegreerd
inzetten van budgetten en bevordert het kokerdenken, waardoor te weinig zicht
wordt gehouden op de samenhang en de breedte. Dan ontstaat onzes inziens te
veel geldgestuurd denken in plaats van samenhang bewerkstelligen en creatief
en kostenbewust de beschikbare middelen inzetten. Wat te denken van de bureaucratische
rompslomp die zo'n specifieke uitkering met zich mee brengt? Wat denkt indiener
van het feit dat bij een specifieke uitkering in ruim 400 gemeenten ambtenaren
tijd moeten besteden aan de financiële verantwoording aan het Rijk?
 Bij geoormerkt geld bestaat ook de neiging om het bedrag volledig op te
maken, omdat het budget dat overblijft, terug moet naar het
Rijk. De CDA-fractie wil graag horen of indiener ook nadelen ziet in het feit
dat de gelden in haar voorstel altijd alleen aan huishoudelijke hulp mogen
worden besteed, ook als dit strikt genomen niet nodig zou hoeven zijn.
 Wat vindt indiener van de situatie dat ook bij een specifieke uitkering
onderuitputting kan ontstaan? In dat geval zou zowel de burger als de gemeente
verliezer zijn, want dan gaat het geld terug naar het Rijk.
 Er ligt een voorstel om de grondslag van de algemene maatregel van bestuur
in de wet op te nemen. Bij het Rijk ligt de systeemverantwoordelijkheid voor
de wet. Hier kan de Kamer de staatssecretaris aan houden. Het opnemen van
een grondslag voor de algemene maatregel van bestuur hoort volgens de CDA-fractie
niet bij de Wmo. De verantwoordelijkheid voor beleid en uitvoering is gedecentraliseerd.
Daar wordt horizontaal verantwoording over afgelegd en een landelijke stok
achter de deur past daar volgens ons niet bij.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Hoe ziet de CDA-fractie de huishoudelijke verzorging? Is dat een schoonmaakdienst
of een zorg, dus een welzijnsdienst?
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 De verantwoordelijke partijen moeten op het niveau van de gemeente nagaan
hoe zij de hulp willen aanmerken. Dat zullen ze ook zeker doen. In een klein
deel van de gevallen zal dit bij HH1 weinig ondersteuning en een klein beetje
signalering inhouden. Voor een bepaalde groep kan die hulp echter ook voor
een groot deel uit ondersteuning en signalering bestaan en voor een wat bescheidener
deel uit schoonmaakwerkzaamheden. De meeste mensen die huishoudelijke hulp
vragen, willen dat het huis er spic en span uitziet. Ik kom bij genoeg mensen
om dat te weten. Het schoonmaken van de woning zit gewoon ingebakken in huishoudelijke
hulp. Dit kan variëren in de mate van ondersteuning en signalering, afhankelijk
van de situatie van de zorgvrager.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Ik vind het jammer dat het CDA hier niet duidelijk over is. Het is ook
de verantwoordelijkheid van de landelijke overheid, van het Rijk, en van parlementariërs
om richting te geven aan de zorg voor kwetsbaren met een indicatie. Het gaat
niet om mensen zoals mevrouw Willemse of ik die een schoonmaakster inhuren.
Ik vind het jammer dat het CDA dit bij de gemeenten legt. Wat vindt mevrouw
Willemse van de tendens dat de hulp wordt overgenomen door schoonmaakbedrijven?
Is het CDA daar gelukkig mee?
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Dat hangt ervan af. Ik vind het niet juist dat wij vandaag schoonmaakbedrijven
wegzetten als niet goede bedrijven. Als deze bedrijven een tak hebben waarin
mensen zijn opgeleid om huishoudelijke hulp te verlenen, dan kan het ook door
zo'n bedrijf gedaan worden. In het kader van de Wmo zullen de medewerkers
aan de kwaliteitseisen moeten voldoen. Anders kunnen zij geen huishoudelijke
hulp in het kader van de Wmo leveren. Ook deze medewerkers vallen onder het
toezicht van de inspectie.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Ik stel vast dat het CDA er niet duidelijk over is of het nu zorg of schoonmaakwerk
is. Ik doe nog eenmaal een beroep op de afgevaardigde van het CDA om daar
meer duidelijkheid over te geven.
 
 
 U verdedigt het wetsvoorstel niet. Dat doet mevrouw Kant straks. Ik vind
het prima dat u er vragen over stelt, maar straks wordt het wetsvoorstel door
mevrouw Kant verdedigd.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Ik stel een politiek relevante vraag. Hoe ziet het CDA de zorg die wij
van de AWBZ naar de gemeenten hebben overgeheveld? Is dat zorg of schoonmaak?
Dat is toch een zeer simpele vraag.
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Dat kan en-en zijn. Daarom vind ik het zo belangrijk dat men ook de variant
op grond van bijlage 2B kan benutten. Daarin staat met name dat ondersteuning
ook onderdeel is van de huishoudelijke hulp. Als die mogelijkheid wordt benut,
is het en-en. Er zijn ook mensen die volledig zelfredzaam zijn in de regie
en alleen net een stukje schoonmaakwerk nodig hebben. Mensen die huishoudelijke
hulp nodig hebben, zijn geen eensoortige mensen.
 
 
 
 Mevrouw
 Agema
 PVV
 
 Ik had verwacht dat mevrouw Willemse meer zou uitweiden over het oormerken
van het budget. Een aantal jaren geleden werd niet alleen de Wmo overgedragen
van het Rijk naar de gemeenten, maar werd ook de jeugdzorg van het Rijk naar
de provincies overgeheveld. Waarom accepteert het CDA dat er voor de jeugdzorg
een doeluitkering is, terwijl dit bij de Wmo niet het geval is?
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Wij hebben het vandaag alleen over de Wmo. Bij de decentralisatie van
de Wmo hebben wij geaccepteerd dat de beleidsvrijheid en de uitvoering bij
de gemeenten liggen en dat het geld wordt verstrekt via het Gemeentefonds.
Dat vonden wij met zijn allen en daar staat het CDA op dit moment nog volledig
achter.
 
 
 
 Mevrouw
 Agema
 PVV
 
 Waarom vindt hetzelfde CDA dan dat er voor de jeugdzorg wel geoormerkt
geld moet zijn?
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Dat is vandaag niet aan de orde. Ik doe daar dus geen uitspraak over.
Het is niet aan de orde.
 
 
 
 Mevrouw
 Agema
 PVV
 
 Misschien kan ik mevrouw Willemse dan nog wel tot een andere uitspraak
verleiden. Als het Rijk het geld schoon aan de haak overhevelt van Rijk naar
gemeenten, waarom accepteert de CDA-fractie dan dat geld dat oorspronkelijk
was bedoeld voor Wmo-doelgroepen, in de nieuwe situatie kan vervallen aan
het algemene gemeentebudget en dus in andere bestemmingen kan voorzien? Waarom
accepteert de CDA-fractie dat?
 
 
 Afrondend, mevrouw Willemse.
 
 
 
 Mevrouw
 Willemse-van der Ploeg
 CDA
 
 Nee, het geld voor de Wmo gaat gewoon naar de gemeenten. De gemeentebestuurders
zijn zelf verantwoordelijk voor het inzetten van het geld. Dat verandert niet.
Ze hebben gewoon het geld in het kader van het Gemeentefonds en ze zijn verantwoordelijk
voor de besteding daarvan. Niets meer en niets minder.
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Voorzitter. De PvdA is enthousiast over de Wet maatschappelijke ondersteuning.
Daar heeft zij verschillende redenen voor.
 In de eerste plaats vindt de PvdA dat bij wonen, welzijn en zorg de menselijke
maat erg belangrijk is. In de Wmo kunnen gemeenten een aanpak kiezen die lokaal
is ingekleurd en die past bij wat er lokaal al is en wat er lokaal nodig is.
Dat kan generiek vanuit Den Haag nooit zo mooi op maat als dat via de Wmo
kan. Vanuit Den Haag was het nooit gelukt om alzheimercafés door vrijwilligers
te laten runnen. Vanuit Den Haag was het niet gelukt om de BoodschappenPlusBus
te laten functioneren in straks meer dan 40 steden. Waar Rotterdam fors inzet
op de dak- en thuislozen is dat in mijn woonplaats in de kop van Drenthe helemaal
geen onderwerp van belang. In het noorden breken gemeenten zich het hoofd
over de vraag hoe ze de mobiliteit van ouderen kunnen ondersteunen in provincies
zonder veel openbaar vervoer. Dat is allemaal van heel andere orde.
 In de tweede plaats heeft de Wmo ertoe bijgedragen dat gemeenten meer
verantwoordelijkheid nemen dan daarvoor het geval was. Op verschillende deelgebieden
van de Wmo zijn ze actief, heel actief. Dat gaat met vallen en opstaan en
in sommige gemeenten gaat het beter dan in andere, maar over de hele linie
durf ik wel te beweren dat de Wmo heeft geleid tot een groei van het maatschappelijke
verantwoordelijkheidsbesef van gemeenten. Gemeenten stellen zich actief op
en regelen maatschappelijke opvang langs Stedelijke Kompassen. Zij zijn daar
behoorlijk succesvol in. Ze denken na over de uitvoering van Centra voor Jeugd
en Gezin en nemen die voortvarend te hand. Gemeenten hebben gemerkt hoe belangrijk
mantelzorgers zijn en gaan daar meer en meer beleid op maken. Ze maken zich
druk over de trits wonen, welzijn en zorg en denken na over de leefbaarheid
in wijken en buurten: hoe kunnen ze die aanpakken en tegelijkertijd de schotten
tussen de verschillende regelingen wegnemen? Zo zorgen gemeenten er steeds
vaker voor dat mensen via de Wet werk en bijstand re-integreren in beroepen
in de zorg.
 In de derde plaats ziet de PvdA dat er meer aandacht nodig is voor het
welzijn van mensen. Veel mensen dreigen aan het kortste eind te trekken in
een wereld waarin het individuele geluk alsmaar meer voorop lijkt te staan.
De Wmo biedt veel mogelijkheden om op lokaal niveau activiteiten te ontplooien
voor juist deze mensen. Voor mensen die dreigen te vereenzamen. Voor mensen
die dreigen steeds inactiever te worden. Voor mensen die zonder steun niet
meer mee kunnen doen. Los van het persoonlijke plezier dat mensen hebben in
het blijven meedoen, blijkt dat het zorggebruik lager is bij mensen die vinden
dat ze er nog bij horen en er ook echt bij horen. Door te investeren in welzijn
snijdt het mes aan twee kanten. Mensen voelen zich beter en de zorgkosten
in de Wmo en in andere zorgkolommen nemen af.
 Dat gezegd hebbende, ga ik over naar het onderdeel van vandaag, namelijk
de initiatiefwet van collega Kant van de SP. De PvdA heeft waardering voor
deze bijdrage om te komen tot substantiële verbeteringen in de uitvoering
van de Wmo. Daarmee vindt de indiener de PvdA aan haar zijde. De beoogde doelen
delen we, maar we verschillen op een paar punten van mening over de weg ernaartoe.
Zoals gezegd, gelooft de PvdA zeer in het decentrale karakter van de Wmo en
ziet zij dat ook bewaarheid in de verschillende aanpakken op verschillende
plaatsen in Nederland. Deze lokale autonomie is de uitdrukkelijke bedoeling
van de wet geweest en zonder die autonomie kan er geen lokaal beleid worden
opgesteld. Het zou gemeenten immers met handen en voeten aan Den Haag kluisteren
en de lokale initiatieven doodslaan voordat die tot uitwerking zouden zijn
gekomen. Daarom is de PvdA-fractie het eens met de Raad van State als deze
aangeeft dat oormerken van het budget en het van rijkswege vaststellen van
het tarief voor de hulp in de huishouding niet in lijn is met hetgeen de wet
beoogt, namelijk gemeentelijke beleidsvrijheid ten aanzien van de uitvoering
van de Wmo. Wat uitgevoerd moet worden, is omschreven in de wet. Hoe dat gedaan
moet worden is de verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur.
 Laten wij beginnen met de initiatiefwet over het vaststellen van het basistarief
voor de huishoudelijke hulp. De PvdA-fractie is geen voorstander van het vaststellen
van een minimumtarief, omdat zij vreest dat dit bedrag meteen als maximum
gaat functioneren. Wij zijn van mening dat dit geen recht doet aan wat ik
daarnet heb geschetst aan lokale verschillen en inkleuring van beleid. Wij
delen de mening van de Raad van State, die zegt dat het vaststellen van een
basistarief niet past in die sturingsfilosofie. De gemeentelijke vrijheid
zou geweld worden aangedaan. Sterker nog, de PvdA-fractie is van begin af
aan voorstander geweest van het Zeeuwse model, waarbij niet de rijksoverheid
maar de gemeenten de tarieven vaststellen. Dat hoeft wat ons betreft niet één
minimumtarief voor heel Nederland te zijn. Tarieven moeten lokaal worden vastgesteld
en moeten zijn afgestemd op wat lokaal aangewezen is.
 Dan kom ik op het initiatiefwetsvoorstel over het oormerken van het budget
voor de hulp in de huishouding. Voor de PvdA-fractie geldt in het geval van
oormerken naast het formele argument dat de Raad van State al gaf, nog een
andere meer inhoudelijke reden om hier aarzelingen bij te hebben of, sterker
nog, hier niet voor te zijn. De welzijnscomponent en de zorgcomponent in de
Wmo zijn als het ware communicerende vaten. Investeren in de welzijnscomponent
drukt de zorgkosten. Het omgekeerde geldt ook. Als er verplicht in de zorg
moet worden geïnvesteerd, zal de prikkel bij gemeenten om ook in het
welzijnsgedeelte te investeren afnemen. De PvdA-fractie wil echter dat gemeenten
juist wel investeren in het welzijn van mensen: investeren in mantelzorgondersteuning,
vrijwilligerswerk, samenlevingsopbouw en het met elkaar in contact brengen
van mensen in buurten. Kortom, de PvdA-fractie vreest dat oormerken van het
budget voor alleen hulp in de huishouding dit streven eerder zal tegengaan
dan zal bevorderen.
 Er is een ander punt waarover de PvdA-fractie zich zorgen maakt als het
budget wel wordt gebruikt voor welzijn om in preventieve zin te investeren
in het welbevinden van mensen. Dat is het punt dat gemeenten die nu investeren
in welzijn en daarmee minder zorgbudget hoeven te gebruiken, daarvoor gestraft
worden. Het budget dat niet wordt gebruikt voor de hulp in de huishouding
moeten zij terugstorten in de rijkskas in plaats van dat zij het gelegitimeerd
mogen inzetten voor welzijnstaken. Goed gedrag wordt dus gestraft. De PvdA-fractie
vindt dat hier sprake is van een perverse prikkel in de financiering van de
Wmo en roept het kabinet op hier iets aan te doen. Wij willen
dat gemeenten niet worden gedwongen het ongebruikte budget terug te storten.
Althans, dat geldt voor gemeenten die kunnen laten zien dat het budget binnen
de Wmo is ingezet, bij voorkeur voor het ondersteunen en het inzetten van
vrijwilligers, het ontlasten van mantelzorgers, het ondersteunen van het meedoen
van burgers, het opbouwen van burgerschapszin, het opbouwen van collectieve
ondersteuningsmiddelen et cetera. Ik ben eigenlijk wel benieuwd hoe de indiener
van het wetsvoorstel over het oormerken hiervan denkt. Ziet zij dit als een
alternatief voor haar wetsvoorstel? De PvdA-fractie kiest er liever voor om
de systematiek zo te wijzigen dat er een gezonde prikkel ontstaat om te investeren
in welzijn en de wet dus op dat punt te wijzigen.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Ik wil ingaan op dat basistarief. Zou mevrouw Wolbert kunnen aangeven
waar de Wmo in zijn huidige vorm heeft geleid tot hogere tarieven?
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Volgens mij is dat in de laatste rapportage over de Wmo een van de punten
geweest waarvan ik in ieder geval erg vrolijk werd. Over het algemeen zijn
gemeenten gemiddeld fors hogere tarieven gaan betalen voor de hulp in de huishouding
dan in de eerste aanbestedingsronde. Als u mij vraagt welke gemeenten dat
precies zijn, moet ik nog even mijn best doen. Maar in principe is dat wel
de tendens in de voortgangsrapportages, die ook aan de aanbiederszijde wordt
bevestigd.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Doel van het aanbesteden was te komen tot een goede relatie tussen prijs
en kwaliteit. Wij hebben gezien dat het overal lagere prijzen zijn geworden.
Wij weten ook dat ze, ook al zijn ze in de tweede aanbestedingsronde omhoog
gegaan, nog niet kostendekkend zijn. Ik vraag mij werkelijk af waarom de PvdA,
die toch ook zegt dat voor goed werk een eerlijk loon verdiend moet worden,
de concurrentie laat prevaleren boven het stellen van een basistarief waarin
de angst zit dat het een maximumtarief zou worden. Kunt u uitleggen waarom
u de concurrentie op de prijs liever wilt dan een basistarief op de kostprijs?
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Ik denk toch dat er sprake is van een misverstand. Volgens mij heb ik
klip-en-klaar gezegd dat de PvdA een voorstander is van het vaststellen van
tarieven, maar door gemeenten: niet een landelijk basistarief voor elke gemeente,
maar een tarief dat op gemeentelijk gebied wordt vastgesteld. Dat hebben tot
nu toe steeds het Zeeuwse model genoemd. Als u goed geluisterd hebt in alle
AO's die over de Wmo gingen, hebt u de PvdA altijd horen zeggen dat zij een
voorstander is van fatsoenlijke tarieven, van fatsoenlijke salarissen voor
de medewerkers in de zorg en dus van het Zeeuwse model: differentiëren
op kwaliteit en niet op prijs. Wij denken daar hetzelfde over. Wat het doel
betreft, vindt u de PvdA aan uw zijde. Maar wat de weg daar naartoe betreft,
zegt de PvdA: niet een basistarief voor heel Nederland, gemeenten kunnen via
het Zeeuwse model zelf de tarieven vaststellen. Natuurlijk moeten die tarieven
fatsoenlijk zijn en leiden tot fatsoenlijke salarissen in de zorg.
 
 
 
 Mevrouw
 Agema
 PVV
 
 Mijn hoop was vanavond helemaal gevestigd op mevrouw Wolbert van de PvdA.
Ik vind haar verklaring met betrekking tot het oormerken van het geld eigenlijk
heel merkwaardig. Ik kan mij voorstellen dat, wanneer je in bad gaat zitten
en de stop er niet in stopt, je een heel vervelende situatie krijgt omdat
je te weinig water hebt om je goed te wassen.
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Je hebt genoeg water, maar je doet er de verkeerde dingen mee.
 
 
 
 Mevrouw
 Agema
 PVV
 
 Ik vind het jammer. De PvdA-fractie diende een aantal weken geleden nog
een motie in, omdat de 127 mln. als compensatie voor de AWBZ wel voor de Wmo-doelgroepen
geoormerkt moest worden. Het was nota bene een initiatief van de PvdA-fractie.
De motie werd niet gesteund door het CDA en de ChristenUnie. Mijn fractie
zag dat echt als een opening: de PvdA gaat nu inzien dat je dat geld wel moet
oormerken, omdat het anders wegsijpelt en de gemeenten er andere dingen mee
doen. Mijn vraag aan de PvdA-fractie is: wilt u het alstublieft nog eens heroverwegen
en tot een andere conclusie komen? U wilt toch niet in bad zonder de stop
erin te stoppen?
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Ik snap uw argumenten. Toen ik die motie indiende, wist ik natuurlijk
ook dat de wetsbehandeling er nog aan kwam. Maar u hebt natuurlijk heel goed
geluisterd naar wat ik met die motie heb beoogd. Het ging over 127 mln. extra
budget, dat anders gewoon was teruggevloeid in de rijkskas. Het was expliciet
bedoeld als budget voor een motie, die de PvdA, overigens gesteund door zeer
veel andere fracties, hier heeft ingediend, over de oorspronkelijke 150 mln.
die was toegezegd voor de opvang van de mensen die anders tussen wal en schip
zouden vallen. Dat is geen algemeen Wmo-geld. Het was al speciaal geoormerkt
geld dat wij via de motie vorig jaar juni hadden bedongen bij het kabinet.
Om die reden vond ik dat het eenmalig moest gebeuren. In het AO waarin ik
dat verdedigd heb, heb ik dat ook gezegd: vanwege de toevallige samenloop
van omstandigheden dat wij tegelijkertijd én een bezuiniging uitschreven én
extra geld stortten, wilde ik voorkomen dat het een op een doorgeschoven zou
worden. Dat is die 127 mln. Als u goed hebt geluisterd naar de argumenten
waarom de PvdA inhoudelijk het oormerken van het huishoudelijk budget geen
goed plan vindt, weet u wat onze zorg is: als daar de budgetten worden vastgezet,
zal dit ten koste gaan van de investeringen in het welzijnsbudget. Als je
gemeenten toestaat door goede investeringen in het welzijnsbudget het zorgbudget
te "dempen" – dan behoud je nog steeds hetzelfde Wmo-budget –
hebben de burgers daar uiteindelijk veel meer aan dan dat je gemeenten dwingt
het budget voor huishoudelijke hulp op te maken. Dat is een heel andere argumentatie.
 
 
 
 Mevrouw
 Agema
 PVV
 
 Het welzijnsbudget van een gemeente is iets heel anders dan een zorgbudget.
Mensen die afhankelijk zijn van zorg, kunnen niet zonder. Welzijn heeft natuurlijk
alles te maken met de multiculti buurtbarbecues in gemeenten en met de lantaarnpalen,
zo vriendelijk verwoord door de heer Van der Vlies. Waarom hebt u wel de vrees
dat oormerken ten koste gaat van welzijn, wat alles kan zijn, maar hebt u
niet de vrees dat bij niet oormerken de middelen niet meer naar zorg aan hulpbehoevenden
gaan?
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Ik verschil echt ernstig met u van mening over uw bewering dat het gemeentelijk
welzijnsbudget gelijk zou zijn aan een soort multiculti barbecueachtige happenings.
Ik vind dat een badinerende, niet-adequate beschrijving van wat gemeenten
besteden aan welzijn. Gemeenten besteden verschrikkelijk veel geld aan mantelzorgondersteuning,
en daar hoor ik u altijd over. Gemeenten besteden veel geld aan ondersteuning
van vrijwilligerswerk. U hebt altijd een grote mond over respijtzorg, nou,
dat is wat gemeenten investeren vanuit het welzijnsbudget. Eigenlijk ga ik
nog veel te serieus in op deze vraag.
 
 
 Hoewel we veel breder gaan dan het initiatiefvoorstel, stel ik u nog een
keer in staat de vraag te stellen.
 
 
 
 Mevrouw
 Agema
 PVV
 
 Ik heb gevraagd waarom de PvdA-fractie wel de vrees heeft dat door het
niet oormerken van de Wmo-middelen er wellicht een tekort ontstaat bij welzijn,
maar niet bij zorg. Waarom wil de PvdA-fractie het risico nemen dat zoveel
mensen die afhankelijk zijn van zorg en niet zonder kunnen, die zorg kwijt
raken omdat de gemeenten de nadruk leggen op welzijn, en niet op zorg?
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Daar heeft de Partij van de Arbeid twee redenen voor. De eerste is dat
de Partij van de Arbeid denkt dat de lokale bestuurders er alle belang bij
hebben om gewoon goede zorg te organiseren voor de burgers die daarvan afhankelijk
zijn. Die zorg is echt niet alleen aan de Tweede Kamer of het Rijk toebedeeld.
De tweede reden is dat wij denken dat ons plan veel beter is. Wat wij over
het hoofd zien, is dat als gemeenten nu het budget voor hulp in de huishouding
niet goed besteden, zij niet de ruimte hebben om het aan lantaarnpalen te
besteden. Dan wordt het namelijk teruggestort in 's Rijks kas. In het voorstel
van de Partij van de Arbeid weten we ten minste zeker dat het binnen het geheel
van de Wmo blijft. Dat lijkt ons een veel beter voorstel dan het terugstorten
in 's Rijks kas, want dan ziet helemaal niemand er meer iets van terug, zelfs
geen lantaarnpalen!
 
 
 
 Mevrouw
 Van Miltenburg
 VVD
 
 Mevrouw Wolbert legt in haar bijdrage de vinger op een heel gevoelige
plek, en eigenlijk op de kern waarom we hier vanavond staan: in onze drang
om te bezien of de Wmo-gelden goed worden besteed, zijn we akkoord gegaan
met een model waarin er zonodig geld bijkomt, dan wel dat dat geld wordt teruggestort.
Wij waren er natuurlijk allemaal van overtuigd dat er meer geld zou worden
uitgegeven. Nu leidt dat inderdaad tot een heel perverse prikkel. Maar ik
heb uw oplossing misschien niet goed begrepen. Kunt u daar nog eens op ingaan?
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Mijn oplossing is in ieder geval niet het oormerken van het budget voor
de hulp in de huishouding. Het gevolg daarvan is namelijk dat in die kolom
het budget als het ware wordt opgesoupeerd, terwijl we weten dat de zorg-
en welzijnskolommen communicerende vaten zijn. Ik reageer hier op de wetsvoorstellen
van collega Kant. De reactie van de PvdA op het oormerken van het budget voor
de hulp in het huishouden is dat daarvan een verkeerde prikkel uitgaat. Als
je dat vast timmert, dan is er maar één optie: al het geld zit
daar en je kunt niet via een investering in welzijn een verminderde behoefte
aan zorg bewerkstelligen. Dat is de reactie van de PvdA op dit gedeelte van
de wet.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Miltenburg
 VVD
 
 Ik hoop dat u niet meent wat u nu zegt, want ik heb net een heel uitgebreid
antwoord gekregen op een vraag die ik niet heb gesteld. Als je het goed doet
in de Wmo geef je minder geld uit aan huishoudelijke hulp en meer aan bijvoorbeeld
toegankelijkheid, het vergroten van de participatiemogelijkheden voor mensen
met een beperking en ook voor alle kleine doelgroepen uit de Wmo. Gemeenten
worden volgens het huidige financieringsmodel echter gestraft voor dat goede
beleid. Omdat zij het geld niet uitgeven aan de huishoudelijke hulp, moeten
zij het terugstorten. Ik vroeg u wat uw oplossing is voor dit probleem.
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Dan hebben wij elkaar niet goed begrepen. Ik heb daarnet de oplossing
voorgelegd. De PvdA vindt dat gemeenten die kunnen aantonen dat zij het geld
in de welzijnstaken hebben gestoken, het budget dat zij formeel in de kolom
"zorg" zouden overhouden, niet terug hoeven te storten. Zij moeten dat geld
gewoon kunnen inzetten voor Wmo-taken die breder gaan dan alleen de hulp in
de huishouding. Dat ben ik van harte met u eens. Als u het geld vastzet in
de zorgkolom, dan gebeurt niet wat u en ik willen. Daarom zou mijn voorstel
zijn om de wet op dit punt te wijzigen. Gemeenten die laten zien dat zij via
investeren in welzijn minder zorgkosten maken, moeten op zijn minst gehonoreerd
worden door het niet hoeven terug te storten van het budget voor de hulp in
de huishouding. Dat is het voorstel van de PvdA. Ik vraag de indiener en natuurlijk
ook de staatssecretaris wat zij daarvan vinden.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Miltenburg
 VVD
 
 Wij hebben vanuit onze goedheid gedacht dat het vorige systeem goed was.
U stelt nu vast dat er een perverse prikkel inzit. Waarom trekt u niet de
enig juiste conclusie, namelijk dat wij af moeten van het achteraf controleren
of het geld wel goed wordt uitgegeven? Wij geven het geld echt aan de gemeenten,
want wij vertrouwen ze niet een beetje, maar echt! Zo heb ik namelijk uw hele
inbreng gehoord. Waarom stelt u dan nu toch voor om te kijken of het geld
wel aan de juiste zaken wordt uitgegeven? Ik heb nog een voorbeeld. Wat als
gemeenten het geld niet uitgeven aan welzijn, maar aan toegankelijke woningen?
Moeten zij het geld dan teruggeven, of vindt u dan ook dat het goed besteed
Wmo-geld is?
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Als zij daarmee kunnen laten zien dat het investeren in toegankelijke
woningen op het zorgbudget drukt, dan blijf ik bij mijn redenatie. En waarom
wij het geld niet gelijk helemaal overhevelen naar de gemeenten? Ik denk dat
wij het op deze manier vier jaar moeten proberen. Als het goed gaat: graag!
Ik zou in ieder geval af willen van de perverse prikkel, namelijk dat je beloond
wordt als je te weinig investeert in welzijn en wel alles opsoupeert in het
zorggedeelte. Het lijkt mij niet verstandig om dat beleid voort te zetten.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik geloof dat zich hier iets moois aftekent, maar ik weet nog steeds niet
helemaal zeker of ik het goed begrijp. Daarom zal ik het proberen samen te
vatten in mijn eigen woorden. Zegt mevrouw Wolbert nu dat de PvdA-fractie
inderdaad het budget voor huishoudelijke verzorging wil gaan
oormerken, maar met de uitzondering dat gemeenten het geld uit dat budget
mogen houden als zij het inzetten voor welzijnsprojecten waarvan zij kunnen
aantonen dat ze inderdaad leiden tot minder zorgbehoefte bij de burgers? Maar
als de gemeente het aan een stoeptegel of aan een lantaarnpaal besteedt, gaan
wij het terugvorderen. Klopt deze interpretatie? En als zij niet zou kloppen,
wat bedoelt mevrouw Wolbert dan wel? Want dan is het mij echt niet helder.
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Mevrouw Sap vergeet dat gemeenten het budget voor de hulp in de huishouding
nu ook daaraan moeten besteden. Als zij het niet besteden, dan moeten zij
het terugstorten. Dat is nu al zo. Eigenlijk is het Wmo-gedeelte het individuele
deel van de wet. Als u dat gaat oormerken, kan het ook alleen maar daaraan
besteed worden. Ik zou willen dat het niet aan lantaarnpalen of aan rioleringen
wordt besteed, maar dat gebeurt nu ook niet. Het moet wel binnen de Wet maatschappelijke
ondersteuning blijven. Ik wil op dat punt wel helderheid krijgen. Volgens
mij heb ik het al drie keer verteld, maar ik wil het nog wel een keer uitleggen.
In principe wordt nu ook gecheckt waar het Wmo-gedeelte aan wordt uitgegeven.
Als de gemeente uit de Wmo op het onderdeel hulp in de huishouding budget
overhouden, wordt dat gewoon teruggevorderd. Het eerste jaar is 130 mln. niet
gebruikt en het tweede jaar 250 mln. Daar zijn afspraken over gemaakt.
 
 
 Nog eenmaal, mevrouw Sap. Of is het u helder?
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Het is mij niet helder. Volgens mij klopt deze interpretatie niet, maar
ik laat het echter graag aan collega Leijten over om dat punt af te maken.
 
 
 Mevrouw Leijten heeft haar interrupties al gemaakt.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Niet op dit punt.
 Ik volg de redenering van mevrouw Wolbert ook niet helemaal op het punt
dat welzijn en zorg communicerende vaten zouden zijn. Ik heb veel navraag
gedaan bij onze wethouders in steden waar veel geïnvesteerd wordt in
welzijn. Die zeggen dat het op dit moment geen communicerende vaten zijn.
Investeringen in welzijn kunnen er op termijn toe leiden dat je op de huishoudelijke
verzorging bezuinigt, maar zeker niet meteen. Het is nu en-en. Waar zijn de
onderzoeken waaruit blijkt dat het communicerende vaten zouden zijn?
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Ik heb al vaker verteld dat in Boarnsterhim in Friesland extra is geïnvesteerd
in welzijn. Dat heeft het eerste jaar geleid tot een enorme afname van de
kosten voor hulp in de huishouding. In Helmond is een heel traject opgezet,
waarin ze 15% op de budgetten voor hulp in de huishouding gaan besparen
door extra te investeren in welzijn, breed in te zetten op allerlei taken,
meteen geïntegreerd te indiceren, breder te kijken, te investeren in
het inzetten van welzijnswerk en sterkere mantelzorgondersteuning. Ik heb
een amendement ingediend bij de begroting van VWS omdat ik daar meer praktijkbewijzen
voor verzameld wil hebben. Volgens mij verschillen wij en uw collega-wethouder
niet over de inzet en over de vraag of het nu precies vanaf januari 2010 realiseerbaar
is. Een investering in welzijn verdien je terug doordat de zorgkosten teruglopen.
Dat vind ik zo'n waardevolle constatering, dat ik meen dat wij daarop zouden
moeten inzetten, in plaats van op het dichttimmeren van budgetten. Dat doet
namelijk veel meer recht aan de oorspronkelijke doelstelling. Wat mij betreft
moeten wij die kant op, zeker gezien de economische crisis, waar wij straks
in volle omvang in belanden.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik heb nog een laatste vraag. Eén ding blijft namelijk onduidelijk.
U zegt dat het dichttimmeren van de budgetten ervoor zorgt dat die geringere
zorgbehoefte die kan ontstaan doordat wij gaan investeren in welzijn, niet
meer plaatsvindt. Dat heeft er volgens mij niets mee te maken. Als gemeenten
investeren in welzijn en de zorgbehoefte echt af gaat nemen, dan zal dat blijken
uit de volgende rapportage van het SCP en dan zal ook het geoormerkte deel
van het budget voor zorg mee kunnen dalen. Wat u wilt en het oormerken van
geld hoeft elkaar dus absoluut niet in de weg te zitten.
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Gemeenten moeten het geld wel ergens vandaan halen. Als je het geld oormerkt,
moeten ze én de zorgkolom vol benutten, omdat ze anders het geld terug
moeten storten én extra investeren in welzijn. Ik zou de gemeenten
willen honoreren die recht doen aan de communicerende vaten en dus het zorgbudget
kunnen drukken door te investeren en vervolgens daarmee de kosten terug kunnen
verdienen. Dat kan nu niet en dat kan bij mijn voorstel, waar ik graag een
reactie op wil horen, wel. Dat is de inzet van de PvdA.
 
 
 Mevrouw Leijten, ik heb u net over hetzelfde onderwerp al een vraag laten
stellen.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Nee, voorzitter, die vraag betrof een ander onderwerp. Er liggen vanavond
drie wetsvoorstellen voor. Ik heb een vraag gesteld over het basistarief en
niet over het oormerken. Ik ben naar de microfoon gekomen vanwege de onduidelijkheid
naar aanleiding van de inbreng van mevrouw Wolbert. Zij betoogt dat gemeenten
die geld overhouden aan de Wmo, dat geld moeten terugvorderen. Waar gebeurt
dat nu?
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Tot nu toe is dat niet gebeurd, want de staatssecretaris heeft voor het
eerste jaar met de VNG afgesproken om die 130 mln. niet terug te vorderen.
Het tweede jaar lag er om en nabij 250 mln. Daarvan is naar mijn beste eer
en geweten 130 mln. naar de nadeelgemeenten gegaan om de extra kosten bij
de zorginkoop op te vangen. Een deel mocht gewoon in de volumegroei en een
ander deel is besteed aan de opvang van de pakketmaatregelen. Volgens mij
is de 248 mln. onderbenutting van het tweede jaar daar naartoe gegaan. Daarmee
raak je overigens wel aan een heel ander gevoelig punt. Pardon, ga uw gang.
 
 
 De laatste maal, mevrouw Leijten.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Ja, graag. Het gaat alle kanten op. Er is inderdaad afgeroomd op het totale
budget, maar tegen gemeenten die geld afromen dat voor de Wmo
binnenkomt – bijvoorbeeld Amsterdam, dat 6 mln. afroomt voor een gat
in de Noord-Zuidlijn – wordt op dit moment niet gezegd: kom maar terug
met dat geld, want daar hadden wij het niet voor bedoeld en daar hebben wij
geen belasting voor betaald. Geeft mevrouw Wolbert dus toe dat het macrobudget
wel wordt afgeroomd en dat dit terug moet worden gehaald bij gemeenten die
daadwerkelijk bezuinigen of afromen om het geld te besteden aan andere dingen
dan waarvoor wij belasting hebben betaald? Die vraag zou zij met "ja" moeten
beantwoorden.
 
 
 Mevrouw Wolbert, afrondend in deze vragenronde.
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Ik snap wel dat er op dit punt met Amsterdam als voorbeeld echte gevoeligheden
liggen. Ik begrijp niet wat de gemeenteraad van zo'n gemeente aan het doen
is. Daar zit de lokale democratie.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Daar zitten ook veel PvdA'ers!
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Ja, maar niet elk PvdA-lid in Nederland is heilig. Ik snap niet wat de
gemeenteraad daar aan het doen is, maar ik vind een slecht voorbeeld niet
gelijk een reden om alle gemeenten in Nederland te wantrouwen bij het besteden
van het Wmo-budget op het onderdeel hulp in de huishouding.
 
 
 Ik stel voor dat u uw betoog vervolgt.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Voorzitter.
 
 
 Nee, ik stel echt voor dat mevrouw Wolbert haar betoog vervolgt. U krijgt
straks uw eigen inbreng nog, er komt nog een termijn van de initiatiefnemer
en er komt nog een tweede termijn. Ik stel echt voor dat mevrouw Wolbert haar
betoog vervolgt. Het spijt me.
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Het derde initiatiefvoorstel gaat over het aanbesteden van de huishoudelijke
verzorging. De PvdA is geen voorstander van de marktwerking in de zorg en
zeker niet in de langdurige zorg. Daar waar de markt er is, moeten de negatieve
effecten daarvan teruggedrongen worden. In de Wmo wordt hulp in de huishouding
door gemeenten aanbesteed. Deze markt heeft zeker niet altijd geleid tot verbetering
van de ondersteuning van cliënten en tot goede arbeidsvoorwaarden en
arbeidsomstandigheden van medewerkers. Laat dat gezegd zijn! De vraag is of
dit derde initiatiefwetsvoorstel wel noodzakelijk is. De PvdA vindt dat er
binnen de huidige Wmo veel mogelijkheden zijn om ervoor te zorgen dat gemeenten
hun beleidsvrijheid op het terrein van de Wmo lokaal kunnen inkleuren. Dat
blijft belangrijk, maar gemeenten moeten ook zorgen voor een kwalitatief goede
uitvoering van de huishoudelijke hulp. De PvdA vindt dat gemeenten beter kunnen
presteren op de volgende punten. Ten eerste kunnen gemeenten ervoor kiezen
om de hulp in de huishouding te beschrijven als "overwegend zorg" en niet
als "schoonmaak". Daarmee hoeven zij in de aanbesteding slechts twee artikelen
te volgen, namelijk over transparantie vooraf en achteraf aangeven aan welke
partij het werk gegund is. Dat is vandaag al een aantal keren aan de orde
geweest. 
 Ten tweede zouden gemeenten een vast tarief moeten hanteren, zodat er
op kwaliteit wordt gelet en er niet wordt geconcurreerd op de prijs. Aanbesteding
gaat namelijk over meer dan alleen over tarieven. Zij gaat wat mij betreft
ook over zorginhoudelijke en maatschappelijke afwegingen.
 Ten derde zouden gemeenten daarom een fatsoenlijk vast tarief moeten vaststellen.
De PvdA bedoelt met "fatsoenlijk": binnen de range van de hoogste en de laagste
tarieven en zeker niet daaronder.
 Ten vierde zouden gemeenten volgens de Partij van de Arbeid langlopende
contracten moeten afsluiten. Daarmee ontstaan rust en meer zekerheden voor
cliënten en medewerkers. Bovendien is er meer rust en tijd om samenwerkingsrelaties
in de eerste lijn op te bouwen. Elke twee jaar onzekerheid is improductief
en leidt tot moedeloosheid en verandermoeheid in plaats van betrokkenheid
en de wil om er gezamenlijk wat van te maken.
 Ten vijfde zouden gemeenten in de bestekken afspraken moeten opnemen over
de deskundigheid en de deskundigheidsbevordering van medewerkers.
 Ten zesde zouden de gemeenten de bestekken goed kunnen gebruiken om de
schotten tussen de WWB en bijvoorbeeld de Wmo te slechten. Waarom zou je niet
in het bestek opnemen dat de thuiszorgaanbieder een aantal mensen in dienst
neemt, die anders werkloos aan de kant waren blijven staan? Kortom, de Partij
van de Arbeid ziet dat gemeenten daarvan nog lang niet genoeg gebruikmaken
en zou willen dat dit veel meer dan tot nu toe het geval was, gaat gebeuren.
Er kan veel meer in het kader van de Wmo dan gemeenten tot nu toe doen. De
fractie van de Partij van de Arbeid vindt dat de staatssecretaris deze mogelijkheden
veel beter dan nu het geval is bij de gemeenten onder de aandacht zou moeten
brengen. In navolging van een nieuwe indicatiehandreiking moet er bijvoorbeeld
ook een handreiking of liever een modelverordening komen die hulp in de huishouding
aanmerkt als zorg. In dat geval valt de huishoudelijke hulp onder de zogenaamde
2B-dienst en kan de gemeente kiezen voor zorg op maat. Op deze manier weten
wij dan zeker dat het geen onwetendheid is die maakt dat er steeds wordt gekozen
voor het volledig Europees aanbesteden. Dat is nu nog veelal het geval.
 Ik sluit af. Binnen de Wmo hebben de gemeenten de mogelijkheid om de zorg
op maat in te kopen. Met een modelverordening wordt die keuzevrijheid nog
duidelijker. Daar staat tegenover dat van gemeenten verwacht mag worden dat
zij optimaal gebruikmaken van de mogelijkheid die de Wmo ook nu al biedt.
 Ik heb al gezegd dat wij de doelen van de initiatiefwetten delen. Mijn
partij vindt het nu echter nog te vroeg voor een wetswijziging. Wel roept
mijn partij de staatssecretaris op, alles te doen om het aanbestedingsbeleid
van de gemeenten meer te beïnvloeden dan zij tot nu toe gedaan heeft.
Verder wacht de fractie van de Partij van de Arbeid graag de reactie van de
indiener en de staatssecretaris af.
 
 
 
 De heer
 Van der Vlies
 SGP
 
 Ik moet op dit punt nog wat worden bijgelicht. Er liggen drie initiatiefwetsvoorstellen.
Mevrouw Wolbert heeft zich namens haar fractie helder uitgedrukt over de basistarieven
en het oormerken. Haar opmerkingen over de aanbesteding ontgaan mij echter.
Mevrouw Wolbert stelt vragen aan de staatssecretaris, terecht
natuurlijk. Als Europees aanbesteden echter minder vanzelfsprekend kan zijn,
dan kun je het toch ook schrappen, om het maar even populair te zeggen? Dan
zou dat initiatiefwetsvoorstel de eindstreep kunnen halen.
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Wij hebben de deskundigen hierover uitgebreid gehoord. Daar was de heer
Van der Vlies ook bij. Eigenlijk trekken zij een tweeledige conclusie. Als
Europees aanbesteden toch zou moeten, is de conclusie enerzijds dat dit wetsvoorstel
formeel niet zou kunnen, omdat je met Nederlandse wetgeving niet eenzijdig
Europese wetgeving aan de kant kunt schuiven. Als het zo is dat hulp in de
huishouding als 2B-dienst aangemerkt zou kunnen worden, is de conclusie anderzijds
dat er nog steeds aanbesteed zou moeten worden, maar met een veel lichter
regime. Dan kun je nog steeds niet zeggen dat er niet aanbesteed hoeft te
worden, maar dan hoef je niet het hele Europese circus op te tuigen. Dat zou
voor de Partij van de Arbeid reden zijn om niet mee te gaan met dit initiatiefwetsvoorstel.
 
 
 Nog eenmaal de heer Van der Vlies.
 
 
 
 De heer
 Van der Vlies
 SGP
 
 Dat is precies het punt dat ik niet begrijp. Volgens mij maakt het initiatiefwetsvoorstel
van mevrouw Kant dat juist allemaal mogelijk.
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Als een gemeente nu hulp in de huishouding aanmerkt als een 2B-activiteit
kan het met een licht Europees regime volstaan. Een gemeente kan echter ook
in principe over de volle breedte kiezen voor Europees aanbesteden. Dan moet
het werk echter als schoonmaken benoemd worden. Je kunt niet zomaar zeggen
dat per definitie niet aanbesteed hoeft te worden. Het is maar net hoe het
in het bestek wordt opgenomen en of het vervolgens als 2B- of 2A-activiteit
aangemerkt wordt.
 
 
 Een laatste maal, mijnheer Van der Vlies. Ik zag aan uw mimiek dat het
antwoord nog niet helemaal helder was.
 
 
 
 De heer
 Van der Vlies
 SGP
 
 Dan kunt u goed gezichten lezen, voorzitter. Dat is helemaal waar.
 Wij kennen de wet zoals die nu luidt. Daar moet in elk geval, vind ik,
iets aan veranderen. Dat kan je de staatssecretaris vragen te doen, ervan
uitgaande dat de Europese wet- en regelgeving dat ons mogelijk maakt. Dat
is een vooronderstelling die wij met elkaar moeten maken. Dan moet de staatssecretaris
aan het werk. Wij kunnen ook kijken of wij het initiatiefwetsvoorstel van
mevrouw Kant hierbij kunnen gebruiken, of dat daarbij behulpzaam is. Dat zijn
de twee routes die ik zie. Er moet altijd iets gebeuren. Je kunt het niet
zomaar aan de kant zetten.
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Dat is de vraag. Als niets wordt gewijzigd aan de wet en de staatssecretaris
informeert de gemeenten goed over die 2B-activiteiten, kan binnen de huidige
wet- en regelgeving alle ruimte worden genomen om te doen wat gemeenten nodig
vinden. Als het niet mag van Europa, is het wetsvoorstel onmogelijk. Als het
wel zou mogen, hoef je er geen wet voor in te dienen want dan kan het nu ook
al. Volgens mij zit daar niets tussenin.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Wij hebben nu best een unieke situatie in de Kamer. Er is namelijk een
meerderheid die dat hele aanbesteden eigenlijk maar niets vindt, inclusief
de PvdA-fractie. Wij zijn met een meerderheid. Ik zou mevrouw Wolbert willen
vragen of haar partij in de verkiezingscampagne, bij monde van de partijleider,
letterlijk heeft gezegd: als wij straks gaan regeren, stoppen wij de marktwerking
in de zorg. Ja of nee?
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 De PvdA is – daar kan ik klip-en-klaar over zijn – geen voorstander
van marktwerking in de zorg. Ik breng in herinnering dat mijn fractie tegen
de Zorgverzekeringswet heeft gestemd, juist vanwege het deel over marktwerking
erin. Daar waar wij de markt en de negatieve werking ervan kunnen terugdringen,
zal mevrouw Leijten ons altijd aan haar zijde vinden. Over de aanbesteding
van hulp in de huishouding zijn wij altijd heel helder geweest: als het moet
van Europa moet het toch gebeuren, maar geen concurrentie op prijs en juist
mededinging op kwaliteit. Volgens mij hebben wij dat vanaf dag een gezegd
en men zal mij nooit wat anders horen zeggen.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Wij hebben de discussie verschillende malen gevoerd, in alle debatten
waar mevrouw Wolbert net al naar verwees. Zij heeft daarin gezegd: als het
mogelijk is om van het aanbesteden af te komen, als dat mag van Europa, dan
trekken wij samen op. Wat is er volgens haar nodig om de wetswijziging van
de SP-fractie mogelijk te maken met instemming van de PvdA-fractie? Het zou
toch wel heel jammer zijn als wij de wet wijzigen, verduidelijken dat aanbesteding
niet nodig is, wij daarbij niet de steun hebben van die partij die altijd
zegt: wij trekken samen op.
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Zoals ik aan het begin van mijn betoog al heb gezegd, delen wij de doelstellingen
van de initiatiefwetten. Daar zijn wij volgens mij bovengemiddeld helder over.
De PvdA-fractie stelt alleen dat het binnen de huidige Wmo mogelijk is om
in het bestek de hulp in de huishouding als 2B-dienst aan te merken en dus
is de voorliggende wetswijziging niet nodig. Als het gaat om communicatie,
uitbreiden van kennis en ervoor zorgen dat gemeenten op dat vlak de huidige
mogelijkheden veel beter benutten, ben ik het met mevrouw Leijten eens. Dat
kan echter binnen de huidige wet. Dat hebben alle juristen die wij, met de
SP-fractie, hebben gesproken in de Kamer uit en te na bevestigd. Wij delen
dus de doelen, maar de inzet is wat ons betreft niet nodig.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Miltenburg
 VVD
 
 Mevrouw Wolbert ging een uurtje geleden op het spreekgestoelte staan,
zij nam een slokje drinken, zij keek de zaal in en zei: wij van de PvdA geloven
in de Wmo, wij geloven in de lokale democratie en wij geloven in de manier
waarop het gebeurt. Er zijn een paar dingen misgegaan, maar er zijn ook een
paar dingen hersteld en wij geloven erin. Dat was een prachtig verhaal. Haar
laatste zin zojuist was dat zij het op dit moment niet noodzakelijk vindt
om de wet op de voorgestelde punten te wijzigen. Hoe rijmt zij die conclusie
met haar prachtige intro?
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Dat kan ik mevrouw Van Miltenburg ruiterlijk toegeven. De PvdA-fractie
wil geen deadline of voorwaarden stellen. De Wmo mag volledig benut
worden, maar de PvdA-fractie wil wel zien dat die zich verder ontwikkeld op
een wijze zoals dat is gebeurd.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Miltenburg
 VVD
 
 Ik ben blij dat mevrouw Wolbert haar woorden enigszins afzwakt. Dat neemt
niet weg dat zij een en ander nog steeds boven de markt laat hangen. Zij sluit
immers niet uit dat het wel noodzakelijk is om in de lokale democratie in
te grijpen. De PvdA-fractie wil weliswaar geen deadline stellen, maar ...
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Ik zou gemeenten wel meer de ruimte willen bieden om het budget dat zij
voor het uitvoeren van de Wmo krijgen, ook stevig aan welzijn te besteden.
Als daarvoor een wetsvoorstel nodig is, wil ik graag dat dat er komt. Dat
wilde ik dan ook voorstellen. Wij willen echter geen limiet stellen aan het
beperken van de gemeentelijke ruimte. Evenmin willen wij daaraan voorwaarden
stellen.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik kom kort terug op de aanbesteding. Mevrouw Wolbert zei terecht dat
alle juristen die wij tijdens die hoorzittingen gesproken hebben, ons gezegd
hebben dat dit niet nodig is, mits wij een en ander op grond van artikel 2b
organiseren en wij er dus echt "zorg" van maken. De juristen die wij hebben
gesproken en die ervaring hebben met de gemeentelijke aanbestedingspraktijk,
hebben ons ook gezegd dat er een massieve druk is binnen gemeentes van de
aanbestedingsafdelingen en hun juristen om toch aan te besteden. Het zou een
nagenoeg onvermijdelijke druk zijn voor degenen die aanbesteding ter discussie
willen stellen. Het zou dus in de praktijk ontzettend lastig zijn om niet
aan te besteden. Dat is een van de achtergronden van de totstandkoming van
dit initiatiefwetsvoorstel. Het doel daarvan is, diegenen die denken dat het
nog anders georganiseerd kan worden, een steun in de rug te geven. Wat kan
erop tegen zijn om diegenen een steun in de rug te geven?
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Al die juristen spraken over indekkingsgedrag. Zij constateerden dus ook
dat er sprake is van een soort angst. Mocht je denken dat dit het motief van
gemeentes is om niet gewoon volgens de procedure van artikel 2b te werk te
gaan, dan moet je ervoor zorgen dat de informatie op dat punt drastisch verbetert.
Hetzelfde geldt voor de communicatie op dat punt. Je moet er dan voor zorgen
dat er een modelverordening ligt die door de staatssecretaris goedgekeurd
is. Daarin moet staan dat het akkoord is als je het op die wijze doet. De
constatering van al die juristen is geweest dat er sprake is van een soort
collectieve angst om fouten te maken. Zojuist hebben wij gezegd dat, als enkele
gemeenten toevallig op basis van de lichte variant waren gestart met de aanbesteding
en zij geen juridische procedures over zich uitgestort hadden gekregen, heel
Nederland waarschijnlijk aanbesteed zou hebben overeenkomstig het regime op
grond van artikel 2b. In de praktijk is het echter niet op deze manier gegaan.
Gemeenten moesten voor het eerst iets heel anders aanbesteden dan wat zij
tot dusverre gewend waren. Zij waren bang voor de juridische consequenties
daarvan en hebben zich in Europa maximaal, tot de laatste komma, ingedekt.
Mocht de overheid nu zeggen dat zij een andere instructie moeten geven, dan
zijn u en ik ervan overtuigd dat gemeenten binnen de huidige wet massaal overstappen
op de aanbestedingsvariant op grond van artikel 2b. Er is immers geen enkele
gemeentebestuurder die het circus van Europese aanbesteding met liefde omarmt.
Ik denk dan ook dat het alles te maken heeft met klip en klare taal van het
departement. De heer Van der Vlies heeft dat ook al gezegd.
 
 
 
 Mevrouw
 Sap
 GroenLinks
 
 Ik ben daarvan niet overtuigd. Mevrouw Wolbert probeert mij de woorden
in de mond te leggen dat, als we met een circulaire "beter voorlichten" komen,
het binnen gemeentes wel goed komt. Er is immers ook een wettekst. Men kent
de voorgeschiedenis en er is een memorie van toelichting waarin staat dat
het verplicht is om aan te besteden. Daarin staat dus informatie en juristen
kunnen nog steeds de angst hebben dat zij daarop worden afgerekend. Juist
daarom is het zo belangrijk om de extra helderheid die wij nu willen creëren,
niet alleen in een circulairetje en in de voorlichting te geven, maar ook
in de wetsgeschiedenis zelf te verankeren. Juist daarom heeft mevrouw Kant
dit ook ingediend. Zo heb ik het begrepen, en daarom zijn wij er ook warm
voorstander van. Daarom vraag ik mevrouw Wolbert nogmaals: hoe kunt u er zo
zeker van zijn dat een circulaire zal helpen, terwijl de wetsgeschiedenis
ertegen pleit?
 
 
 Afrondend, mevrouw Wolbert. Kort graag, want het is een tweede vraag.
 
 
 
 Mevrouw
 Wolbert
 PvdA
 
 Dat kan omdat dezelfde methode heeft geleid tot de gedachte dat er wel
Europees aanbesteed zou moeten worden. Als je hierover klip-en-klaar helderheid
geeft en als men, doordat hierover hartstikke veel helderheid wordt gecreëerd,
ophoudt te denken dat het niet mag van Europa, ben ik ervan overtuigd dat
er geen enkele gemeente is die tegen de verdrukking in nog een hoop extra
onkosten wil maken omdat ze dat hele aanbestedingscircus van Europa zo graag
wil optuigen. Als gemeenten ervan af kunnen, willen zij er graag vanaf. Niemand
gaat voor zijn plezier die enorme Europese aanbestedingstrajecten doorlopen.
Die is iedereen liever kwijt dan rijk.
 
 
 
 Mevrouw
 Van Miltenburg
 VVD
 
 Voorzitter. Ook ik wil beginnen met het geven van een compliment aan de
indiener van dit wetsvoorstel, mevrouw Kant. Ik wil haar ook bedanken voor
het feit dat ik weer over een van mijn favoriete onderwerpen mag spreken in
deze Kamer, namelijk de Wmo. Wat ik zo mooi vind aan mevrouw Kant is dat zij
in al die jaren – voordat zij fractievoorzitter werd, was zij woordvoerder
op dit dossier – altijd zo'n consistente lijn heeft gevoerd. Dat heeft
zij gedaan vanaf 2003, toen wij hierover voor het eerst met elkaar in debat
gingen. Toen wij in 2006 het wetsvoorstel gingen behandelen, had zij amendementen
gemaakt op eigenlijk alle drie de punten waarop nu een wetsvoorstel voorligt.
Wat dat betreft moet ik meer dan een compliment geven. Zij is een pitbull
als politicus, en dat kan zij in haar zak steken.
 Ik ben vandaag even teruggegaan naar de wetsbehandeling in 2006. Daarbij
viel mij een analogie op: ook toen stonden wij aan de vooravond van gemeenteraadsverkiezingen.
En ook toen hebben wij het gehad over de vraag of wij deze
belangrijke taak vanuit de AWBZ konden decentraliseren naar de gemeenten,
en of wij erop vertrouwden dat gemeentebesturen en gemeenteraadsleden in staat
zouden zijn om deze wet op een goede wijze uit te voeren. Ik heb toen namens
mijn fractie gezegd: als ik daar twijfel over zou hebben, zou ik nooit voor
deze wet kunnen stemmen. Ik moet zeggen dat veel gemeenteraden en veel wethouders
mij in de afgelopen jaren niet hebben teleurgesteld. Maar helaas hebben ze
het natuurlijk niet allemaal geweldig goed gedaan, net zoals het daarvoor,
toen de AWBZ werd uitgevoerd door zbo's en zorgkantoren, ook helemaal niet
overal geweldig ging.
 Wij hebben het vandaag over de drie punten waarover mevrouw Kant in 2006
al amendementen heeft ingediend. Het eerste betreft basistarieven voor de
huishoudelijke hulp. Het tweede punt is: geen algemene uitkering in het Gemeentefonds
maar een specifieke uitkering. Geld mag zelfs alleen worden uitgegeven aan
huishoudelijke hulp en niet eens in de breedte aan de Wmo. Het derde punt
betreft de Europese aanbesteding.
 De Wmo was een wet waardoor veel moest veranderen. Langzamerhand is te
zien dat er ook veel verandert door deze wet. Wij gingen van een focus op
zorg naar een focus op participatie. Dat was een heel belangrijke verschuiving.
Wij gingen van de focus op een zorgplicht en individuele rechten naar de focus
op de compensatieplicht met daaraan gekoppeld – ik kan het niet vaak
genoeg zeggen – de motivatieplicht. De zorgplicht was bij gemeenten
niet meer zo helder als die was verwoord in de AWBZ, maar daar staat tegenover
dat gemeenten bij een individuele beschikking altijd moeten aangeven waarom
zij die beslissing nemen, niet alleen als zij afwijzen maar ook als zij een
individuele voorziening toekennen. Ten slotte gingen wij van een algemene
landelijke regeling naar lokaal maatwerk. Als ik dan de drie wetsvoorstellen
beoordeel, moet ik vaststellen dat de indiener toch een beetje op twee gedachten
hinkt.
 Aan de ene kant erkent zij – dat zie je ook nadrukkelijk in de nota
naar aanleiding van het verslag – de grote voordelen en de verleiding
van het maatwerk dat gemeentelijk geboden kan worden. Dit wordt niet in de
laatste plaats veroorzaakt doordat de SP wethouders heeft die op niet onverdienstelijke
wijze de Wmo vormgeven. Ik heb hen zelf ook wel eens horen zeggen dat zij
nooit meer van de Wmo af zouden willen. Zelfs mevrouw Kant is inmiddels gezwicht
voor de verleiding van het maatwerk.
 Maar aan de andere kant kan de indiener geen weerstand bieden aan de verleiding
van de individuele aanspraken, zoals we die kennen in de verzekering. Dat
vind ik wel heel erg grappig. Ik wil dit hier toch maar even markeren. De
indiener, een SP'er, gaat voor individuele rechten, terwijl de VVD wederom
pleit, zoals zij al jaar in, jaar uit doet, voor de kracht van een collectieve
regeling, waarbij de cliënt centraal staat. Hiermee wordt direct duidelijk
wat mijn kritiek is op alle drie wetsvoorstellen.
 Ik zie ook wel de verleiding van de indiener, maar waarom wordt nergens
erkend dat er, drie jaar na inwerkingtreding van de Wmo, dingen aan het veranderen
zijn? Waarom wordt niet erkend dat dit in den brede een positief effect kan
hebben? De indiener beschrijft heel precies de verschuiving, waarbij de huishoudelijke
zorg die we kenden uit de AWBZ, langzaam wordt tot huishoudelijke hulp. Het
product wordt dus wat smaller. Ik stel vast dat het steeds meer een product
wordt waarbij je, zelfs in de redenering van de indiener, gewoon aanbestedingsplichtig
bent. Dat erken ik met mevrouw Leijten.
 Er is grote beweging in het veld gekomen. Dat was ook de bedoeling van
de VVD, toen zij de Wmo steunde. De VVD wilde dat er een ander aanbod van
welzijnsdiensten kwam, in een andere samenhang. Bij de behandeling heb ik
destijds nadrukkelijk uitgesproken dat dat best kan betekenen dat producten
een totaal andere verschijningsvorm krijgen dan we gewend waren. Dat is aan
het gebeuren. Ik interrumpeerde mevrouw Wolbert zojuist omdat ik erken dat
er een zeer negatieve prikkel uitgaat van de huidige regelgeving en het berekeningsmodel.
 Er zijn gemeenten waarvan je blij wordt als je ziet hoe zij omgaan met
de Wmo. In die gemeenten zijn er mensen die heel enthousiast het welzijns-
en ondersteuningsbeleid oppakken, niet alleen voor ouderen, niet alleen voor
de traditionele gebruikers van de Wvg, maar voor allerlei mensen die om wat
voor reden dan ook steun nodig hebben van de overheid. Als zij daar op een
goede manier mee bezig zijn, worden zij eigenlijk afgestraft. Ook dat gebeurt
niet per gemeente. Een nadeel van het systeem is dat ook dat collectief gebeurt.
Als gemeenten het geld op een andere manier besteden, helemaal niet aan iets
wat ook maar in de buurt komt van welzijnsbeleid, dan wordt dat in de macroberekening
meegenomen. De gemeenten die het goed doen en misschien wel meer geld uitgeven
dan zij extra hebben gekregen, worden dan dubbel gestraft.
 Ik ben overigens niet van de school die per definitie zegt dat lantaarnpalen
een slechte besteding zijn. Lantaarnpalen kunnen in een oude wijk waar veel
ouderen wonen, een ontzettend positief effect hebben op de participatie van
mensen, omdat zij zich veilig genoeg voelen om over straat te gaan. De stad
Amsterdam hevelt geld over naar de Noord-Zuidlijn. Als de Noord-Zuidlijn een
geweldig toegankelijke metrolijn wordt, waarvan je met de grootste rolstoel
en met je zuurstofflessen op, gewoon gebruik kunt maken, heeft de stad Amsterdam
het heel goed gedaan. Ik hoop dat de raadsleden erop toezien dat de Noord-Zuidlijn
dat soort van openbaar vervoer zal bieden. Iedereen moet nu lachen. Ik moet
toegeven dat ik er ook een beetje om moest lachen toen ik dit voorbeeld bedacht.
Hiermee is maar weer aangetoond dat je bij elke besteding van het geld een
reden kunt bedenken waarom deze besteding onder ondersteuningsbeleid of participatiebeleid
valt. Dit kun je doen als je goedwillend bent, maar ook, toegegeven, als je
kwaadwillend bent. Hoe kijk ik naar het berekeningsmodel? Moeten we achteraf
berekenen of het geld wel naar zorg is gegaan? Het mag nu worden uitgebreid
van de PvdA en het mag ook naar welzijn gaan. Laten we het loslaten. Laten
we de gemeentes zo snel mogelijk echt vertrouwen en dat geld geven en ervan
uitgaan dat de lokale democratie zelf het beste weet hoe zij haar burgers
kan ondersteunen.
 Ik kom bij de wetsvoorstellen, allereerst dat over de basistarieven. De
VVD is van mening dat mensen met een beperking zo veel mogelijk de kans moeten
krijgen om volwaardig mee te doen in de samenleving. Wij zijn verder van mening
dat dit het beste vormgegeven kan worden op de overheidslaag die het meest
direct invloed heeft op de vormgeving van de toegankelijkheid van de samenleving
en dat is de gemeente. Daarom vindt de VVD-fractie de uitgangspunten van de
Wmo, zowel wat betreft de doelstelling als de sturingsfilosofie, juist. Wij erkennen ook, en dat is de afgelopen jaren in AO's diverse keren
aan de orde geweest, dat het tijd nodig heeft om het vorm te geven in de gemeente.
Het duurt gewoon wat langer en het is een leerproces.
 De vastgestelde tarieven voor de huishoudelijke zorg zijn onder druk komen
te staan. Daarover heb ik gezegd dat je het de gemeentes moet nageven: we
hebben in dit huis vaak kritiek op ze, maar onderhandelen kunnen ze wel. Zij
kunnen van een dubbeltje soms een kwartje maken. Ja, de tarieven zijn soms
omlaag gegaan, maar in de breedte is wel een veel groter aanbod ontstaan in
een aantal gemeentes. Nog lang niet in alle gemeentes, maar gelukkig zijn
er gemeenteraadsverkiezingen en ik ga er toch zomaar van uit dat het welzijnsbeleid
en het Wmo-beleid in de breedte de komende maanden onderwerp is van de verkiezingsstrijd.
 Helaas geloof ik dus niet in de basistarieven. Ik vind dat in de nota
naar aanleiding van het verslag niet op overtuigende wijze is beargumenteerd
dat ze tot een betere zorg gaan leiden.
 Ook van het oormerken van geld denk ik dat dit niet leidt tot het juiste
resultaat, want er blijft misschien gewoon een pot met geld gedeeltelijk achter.
Dat is in het verleden met WGG-gelden gebeurd en ik zou niet weten waarom
dat nu niet zou gebeuren. Ik zou het juist goed vinden als gemeentes, als
ze wat overhouden, dit op een andere manier gebruiken.
 Het Europese aanbesteden steekt bij veel mensen als een graat in de keel.
Ik kan niet verhullen dat het bij mij soms ook als een graat in de keel steekt.
Je kunt je dan afvragen: wat ga ik doen? Ga ik zorgen dat die keel weg gaat
of ga ik bekijken hoe ik die graat op een andere manier kan doorslikken? Oftewel,
gaan we het systeem wijzigen, wat nu voorligt, of gaan we kijken naar de manier
waarop we in Nederland het Europees aanbesteden aanpakken? Dat verbaast me
namelijk. Die enorme pakken papier die gemeenten enorm gedetailleerd voorschrijven
wat er aan kwaliteit wordt verlangd en wat er allemaal moet gebeuren. Ik vraag
me af, en ik krijg daarop graag een reactie van het kabinet, of niet eens
bekeken kan worden of niet lean and mean kan worden aanbesteed. Kunnen gemeentes
niet geholpen worden? Kan niet wat breder onderzocht worden of we Europees
aanbesteden niet op een andere manier kunnen aanpakken? Langzamerhand begint
bij mij de indruk te ontstaan – dat kwam ook aan de orde in de technische
briefing – dat deze manier van Europees aanbesteden misschien wel innovatieremmend
is. En dat terwijl het juist onze bedoeling is – als we een beetje concurrentie
of, zo men wil, marktwerking willen – dat juist de innovatie wordt gestimuleerd
ten behoeve van de cliënt. Het is dan mooi meegenomen dat dit ook nog
de prijs drukt. Die vraag houdt mij het meeste bezig.
 Het is altijd interessant om je af te vragen wat er was gebeurd als we
het vanaf het begin anders hadden aangepakt. Wat als niet gedacht was vanaf
het begin dat Europees aanbesteden niet noodzakelijk is? Ik geloof niet dat
het mogelijk is om na te gaan wat er dan gebeurd was. Ik heb echter het gevoel
dat deze wet in strijd is met de Europese regelgeving. In die zin sluit ik
mij aan bij de vragen van de PvdA-fractie daarover. Ik schat dat er nu al
zo'n 1000 tot 1500 keer voor ditzelfde product is aanbesteed in de afgelopen
jaren. De meeste gemeenten hebben het al twee keer gedaan en sommige zelfs
al drie keer. De inhoud van het product verandert niet. Ik heb de volgende,
wellicht wat juridische vraag. Wellicht hadden wij ooit de keus, zoals mevrouw
Wolbert betoogde, maar is het niet door de uitvoeringspraktijk van de afgelopen
jaren jurisprudentie geworden? Is het nu niet meer mogelijk om de aanbestedingsregels
te wijzigen zonder de gehele wet en de vorm van het aanbod te wijzigen? Dat
houdt mij bezig en daarop krijg ik graag een antwoord van de regering.
 
 
 
 Mevrouw
 Leijten
 SP
 
 Voorzitter. Vanmiddag spraken op het Plein veel mensen hun steun uit voor
de wetsvoorstellen van de SP voor een menselijke thuiszorg. Een thuiszorgmedewerker
uit Enschede zei het eigenlijk zeer treffend: mijn werk is meer dan poetsen,
met mijn werk zorg ik voor mensen die dat zelf niet kunnen. Overigens was
deze vrouw gedwongen om naast dat mooie werk in de thuiszorg een extra baan
te hebben omdat zij van het werk in de thuiszorg niet rond kon komen. Vakbond
ABVAKABO sprak haar steun uit. Zij vindt het rondpompen van mensen naar verschillende
werkgevers voor hetzelfde werk een idioot systeem. Ook de ANBO, de ouderenbond,
sprak haar steun uit. Via een brief heeft ActiZ, de brancheorganisatie van
zorgaanbieders, laten weten dat zij ook het wetsvoorstel om het verplicht
aanbesteden te stoppen, steunt. Dat is een unieke situatie. Er is ook bijna
een Kamermeerderheid voor de voorstellen. Als de PvdA nog wat wil bewegen,
is die meerderheid er wel. Wij hebben echter wel de steun van alle partijen
die met de praktijk van de aanbesteding te maken hebben: werknemers, werkgevers
en ouderen. Er zijn ook veel wethouders die ons steunen. Wij krijgen van hen
vaak berichten dat zij er blij mee zijn. Collega Sap gaf al aan dat zij dit
uit haar achterban hoort. Vanmiddag werd een brief voorgelezen van PvdA-wethouder
Van Dijk uit Doetinchem, die schreef: neem deze wetsvoorstellen aan, want
de zorg is geen markt. Ik hoop dat wij daar uiteindelijk in de Kamer een meerderheid
voor zullen hebben.
 De kern van dit debat is de vraag of wij de mensen die voor andere mensen
willen zorgen, in staat stellen om dat op een goede manier te doen. Wij hebben
ervoor gekozen om dit uit te laten voeren door de gemeenten. Uiteindelijk
gaat het ons allemaal om goede zorg. Een goede prijs voor kwalitatief goede
zorg in huis was een van de redenen voor staatssecretaris Ross om te zeggen
dat het via verplichte Europese aanbesteding moest. Zij heeft, tijdens de
wetsbehandeling in 2006 vooral in de Eerste Kamer laten weten dat er totaal
geen wegen zijn om de aanbestedingsplicht te omzeilen. Een beetje door rood
rijden, mag niet, zei zij in de Eerste Kamer. Kortom, in 2005 en 2006 stonden
voor de gemeenten alle seinen op aanbesteden. Zij moesten een dienst aanbesteden,
terwijl zij voor de uitvoering daarvan nog nooit verantwoordelijk waren geweest.
De aard van het werk kenden zij in die zin nog niet tot in de haarvaten. Bij
het gunnen van de meeste opdrachten gaf de prijs de doorslag. Wij weten allemaal
dat die prijzen ver onder de bedragen lagen die bijvoorbeeld werden betaald
om het gemeentehuis schoon te maken. Zo'n prijs lijkt misschien iets technisch,
maar is dat niet. Uiteindelijk moet die lage prijs door iemand betaald worden.
Dat voelden vooral de thuiszorgmedewerkers. Na jarenlange dienst werden zij
niet gewaardeerd met promotie, maar kregen zij minder salaris. Of ze konden
met ontslag en weer terugkomen als alfahulp, met minder rechten. Bij ziekte
en vervanging betekende dat overigens voor de mensen die zorg
nodig hebben, dat er geen vervanging was. Het circus van aanbesteden heeft
ertoe geleid dat mensen die in schaal 20 en 15 zaten, met een salaris dat
al geen vetpot was, zijn verlaagd naar schaal 10 en soms naar schaal 5; we
hebben het al gehoord. Geen promotie, nee, u betaalt de prijs voor de aanbesteding.
 Voor zorginstellingen betekende het ook heel veel. Natuurlijk schreven
zij vrijwillig in op lage prijzen, maar ze deden dit ook vanuit het besef
dat ze hun personeel en de mensen die al jarenlang zorg bij hun hadden, niet
in de steek wilden laten. Nu zijn er thuiszorginstellingen die zeggen: de
Wmo is onrendabel; we stoten het af. Jarenlange ervaring in een regio of in
een stad, kennis van het lokale zorgnetwerk – met wie werk ik samen
op het moment dat ik signaleer dat mevrouw of meneer meer nodig heeft? –
en werken met goed opgeleide mensen: het is daarmee allemaal stopgezet. De
nieuwe aanbieder moet nog maar zien dat hij deze kennis heeft.
 De puinhopen van de eerste ronde leverden wel initiatieven op van de staatssecretaris.
Zij maakte het onmogelijk om alfahulpen in te zetten via zorg in natura. Dat
betekent zoveel als: ze mogen niet door zorginstellingen worden ingezet. Zij
schreef ook de brochure Sociaal overwogen aanbesteden, om de gemeenten te
laten zien hoe goed het ook kan. Niet alle gemeenten deden het namelijk fout.
Het adagium "U zult aanbesteden" werd echter niet verlaten, want een van de
eerste zinnen in die mooie brochure met die mooie voorbeelden van waar het
wel goed ging, luidt: gemeenten die hulp in het huishouden in het kader van
de Wet maatschappelijke ondersteuning inkopen, moeten deze dienst Europees
aanbesteden. Die uitspraken zijn gewoon gedaan en het verplichte karakter
van het Europees aanbesteden is altijd door de regering onderstreept: door
de vorige regering, die de wet heeft laten aannemen, en door de huidige regering,
die hem uitvoert.
 Er is veel discussie – we hebben een hoorzitting gehad – over
de vraag of het aanbesteden zou moeten als je sec kijkt naar wat voor dienst
in de Wmo wordt omschreven en wat er in de Europese richtlijn staat. Mevrouw
Willemse van het CDA en mevrouw Wolbert van de PvdA zeggen bijvoorbeeld eigenlijk
dat het Europees aanbesteden niet verplicht is, maar we zien niet dat dit
overslaat naar gemeenten. Er zijn heel veel gemeenten, eigenlijk nu nog allemaal,
die Europees aanbesteden. In Twente moeten 1500 mensen naar een nieuwe werkgever
op zoek, terwijl zij gewoon hetzelfde werk blijven doen. De wethouder daar
zei tegen mij: ik moet van Europa. In Utrecht wordt bij het Europees aanbesteden
een foutje gemaakt en staan er wellicht 1200 mensen op straat. Door een juridische
procedure is dat nu van de baan. Vandaag hoorden we dat de gemeente Roosendaal
voor 30% kiest voor kwaliteit en voor 70% voor de prijs. Het
zou allemaal beter gaan, maar dat is niet zo. Ik heb eigenlijk ook een vraag
aan de regering. Zou zij eens samen met de VNG willen bekijken wat zo'n aanbestedingscircus
kost? Wat kost dat? Dat zou ik heel interessant vinden.
 De Kamer heeft mijn betoog gehoord; de wet-Kant is heel hard nodig. We
laten gemeenten vrij in wat ze doen, maar we zeggen dat het verplicht aanbesteden
is gestopt. Ik denk dat je daarmee juist niet snijdt in de lokale autonomie.
Sterker nog, we kunnen de verwarring die in de afgelopen is geschapen door
regeringen met VVD, PvdA, CDA, D66 en ChristenUnie, opheffen als deze wet
wordt aangenomen, wat ik natuurlijk hoop. Europa vraagt om openheid. Daar
is niets mis mee, maar Europa is er niet schuldig aan dat we de zorg vermarkten.
Wij stellen voor om het zo te organiseren dat we gemeenten vrij laten in het
omgaan met de huishoudelijke verzorging, net als de welzijnsdiensten die er
in de Wmo zijn. Eigenlijk zou je kunnen zeggen dat de wet hiermee eenduidiger
wordt. Zijn de indieners het daarmee eens? Ik zou daar ook wel eens een reactie
op willen van de regering.
 Het gaat vandaag om meer dan aanbesteden; we hebben het al gehoord. Het
gegeven dat gemeenten kunnen doen en laten met geld dat zij krijgen voor de
zorg, is erg gevaarlijk. Ik noemde het voorbeeld van Amsterdam dat even 6
mln. afroomt omdat er een gat in de begroting van de Noord-Zuidlijn zit. Als
die Noord-Zuidlijn toegankelijk zou zijn, mevrouw Van Miltenburg, is dat geweldig,
maar als er geld wordt afgeroomd omdat er een tekort is op de begroting, is
dat wel een ander argument. Ik moest in ieder geval wel hard lachen om uw
voorbeeld. Afgelopen week kwam Gilze-Rijen in het nieuws. Daar werd even € 800.000
uit het Wmo-budget gehaald. Er zijn veel meer voorbeelden te noemen, maar
dat is niet nodig. Daarom steun ik het tweede wetsvoorstel waarbij de indiener
zegt dat het geld voor de zorg uitgegeven moet worden aan de zorg.
 De SP-fractie heeft echter nog wel een aantal vragen. Is de indiener van
mening dat er moet worden teruggevorderd als gemeenten overhouden? Moet dat
worden herverdeeld over gemeenten die tekort hebben? Hoe ziet zij dat voor
zich? Het huidige verdeelmodel is niet optimaal – dat weten wij allemaal –
maar zou het een idee zijn dat gemeenten gewoon aangeven hoeveel zorguren
zij geïndiceerd hebben? Dan voeren zij dat uit en worden zij daarvoor
gecompenseerd. Dan gaat er dus geen zak geld naar de gemeenten die weer moet
worden teruggevorderd en herverdeeld. Ik zou wel meer willen weten over de
systematiek die de indiener volgt als zij zegt dat het geld wordt geoormerkt.
Ook zou ik graag willen weten hoe het budgettair zit. Welke consequenties
heeft dat?
 Het derde wetsvoorstel houdt in dat er een basisprijs moet komen die op
de hoogte ligt van de kostprijs. Dat ligt heel erg in de lijn van het tweede
wetsvoorstel. Als wij de gemeenten zeggen dat zij het geld moeten uitgeven
aan de zorg omdat het geld daarvoor bedoeld is, is het ook wel erg logisch
dat wij zeggen dat het op een juiste wijze moet worden uitgegeven en niet
zo dat wij onze thuiszorgmedewerkers uitwonen. Hier hebben wij ook wat vragen
over. Is het voorstel voor een landelijke eenheidsprijs nu wel zo goed? Zijn
er niet heel veel regionale verschillen? Is de arbeidsmarkt in Oost-Groningen
niet heel anders dan die in Amsterdam? Is de arbeidsmarkt in de kop van Noord-Holland
niet heel anders dan die in Eindhoven? Ik zou graag willen weten of het regionaal
zou kunnen. Wellicht kan het via de gemeenten, zoals de PvdA-fractie zegt.
Het hanteren van een basistarief vind ik in ieder geval heel goed. Wellicht
zit op dat punt echter nog beweging in het wetsvoorstel.
 Dat brengt me op een andere vraag aan de indieners, maar eigenlijk ook
aan de staatssecretaris. Wat zal dit doen met de eigen bijdrage? Die loopt
nu enorm uiteen. Sommige gemeenten vragen geen eigen bijdrage voor de zorg,
andere wel. Voor sommige mensen is het echt een remmende factor en zien zij
daarom af van zorg. Vervalt de noodzaak tot een eigen bijdrage als je een basistarief invoert dat op de kostprijs ligt? Hoe ziet de indiener
de normen van overhead? Wij hebben het daar als SP-fractie vaak over. Er blijft
veel te veel in de organisaties hangen. Wat gaat de indiener doen met de salarissen
van bestuurders en de mooie hoofdkantoren?
 Op dit moment wordt vaak gesuggereerd dat de thuiszorg via de Wmo eigenlijk
slechts schoonmaken is en that's it. Volgens mij is de wet duidelijk: zorg
is zorg en niet sec schoonmaken. Wij hebben kwaliteitseisen en die zijn voor
de hulp in de huishouding heel anders dan voor het poetsen van kantoren.
 Ik heb nog een vraag over de mogelijke gevolgen van deze wetsvoorstellen;
ik krijg er ook graag van de regering een antwoord op. Er zijn nu gemeenten
die, omdat er een aanbestedingsverplichting is, mensen sec op een veiling
zetten. Op het moment dat je een indicatie hebt, word je op een website gezet
en geveild aan de bieder die jou zorg wil geven. Als die verplichte aanbesteding
er niet meer is, denkt u dat het dan ook hiermee einde verhaal is? Wat de
SP-fractie betreft, moeten wij niet mensen op deze manier veilen.
 Ik wil afronden. Er wordt vaak gezegd: er zijn zulke positieve cijfers
over de thuiszorg en daarom is er helemaal niks mis met dit systeem dat de
marktwerking afdwingt. Ik wil hier graag gezegd hebben dat de mooie rapportcijfers
vooral grote complimenten zijn aan de mensen die het werk doen bij kwetsbare
mensen thuis. Zij krijgen de waardering met die hoge rapportcijfers en niet
het systeem. Ik stel vast dat het aanbesteden niet de mensen goed in staat
stelt om het werk te doen, want om de twee jaar is er opnieuw onzekerheid
wie je nieuwe baas zal zijn. Om de twee jaar is er voor mensen die zorg nodig
hebben de onzekerheid: wie komt mij nu weer zorg verlenen, zie ik weer een
nieuw gezicht? De heer Van der Vlies zei heel treffend dat de duurzame zorgrelatie
enorm onder druk is komen te staan door de aanbestedingen. De staatssecretaris
zei begin dit jaar nog in Lokaal Bestuur dat je de aanbestedingen niet als
technocratisch middel zou moeten zien, maar als een politiek middel. Ik zeg
nu: inderdaad, een politiek middel om de zorg te vermarkten. Het geeft geen
pas om Europa daarvan de schuld te geven. Het is een politieke beslissing
geweest van de Kamer en van de regering om de marktwerking in te voeren. Het
kan nu een politieke beslissing zijn om die marktwerking weer uit te voeren,
bij het vuilnis. Daarbij reken ik op de PvdA.
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 Hiermee zijn wij aan het einde gekomen van de eerste termijn van de Kamer.
Ik wens de initiatiefnemer en haar ondersteuning heel veel sterkte bij de
voorbereiding van de beantwoording van de vragen. Op basis daarvan zullen
wij, zo heb ik begrepen, in het nieuwe jaar het vervolg hier hebben.
 Dank voor de ondersteuning voor deze avond en eenieder een goede en gezonde
reis naar huis.
 
 
 Sluiting 21.34 uur