Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Pachtwet (22705)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 33-49

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-10-1995

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 2, pagina 33-49

10-10-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 22705Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

2de vergadering; 10 oktober 1995Pagina 33-33
Lijst van besluiten (dinsdag 10 oktober 1995)Pagina 49-49
Behandeling van: het wetsvoorstel Regels voor het vervoer van gevaarlijke stoffen (Wet vervoer gevaarlijke stoffen) (23250)Pagina 33-33
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Pachtwet (22705)Pagina 33-49
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 10 oktober 1995)Pagina 49-50

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van:
 
 het wetsvoorstel Wijziging
van de Pachtwet (22705).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gennip (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! De spanning tussen de eigenaar, het eigendom,
en de bewerker, de bewerking, van de grond is een van de klassieke thema's
in de sociale en politieke strijd, op alle continenten en in alle tijden.
De grond aan hen die haar bewerken, la tierra al quien la trabaja, is de kernzin
van strijdliederen en van menige streekroman. Deze spanning is verantwoordelijk
geweest voor menige burgeroorlog en oproer. Ook in onze gewesten heeft tot
in de jaren dertig die spanning, het niet goed geregeld zijn, het niet corrigeren
van de markt, geleid tot verscheuring van plattelandsgemeenschappen, verpaupering
en achterblijvende investeringen. De jaarpacht van de uiterwaarden was daarbij
een markeringspunt.
 
 Om dit klassieke probleem op te lossen, stelde nog slechts vijftig jaar
geleden de Nederlandse Volksbeweging, dus ook de vrijzinnig liberalen, voor
om dan maar alle grond te nationaliseren. De echo's van deze keuze zijn blijven
doorklinken tot ver in de jaren zeventig. De tijden veranderen, voorzitter.
Bij de behandeling van de wijziging van de Pachtwet op dit moment, hebben
ook de sociaal-democraten en andere erfgenamen van deze gedachte meegewerkt
aan liberalisatie. Dat is ook vanuit ons standpunt bezien zeer begrijpelijk.
 
 Mijn fractie steunt de onderliggende gedachte om de pacht in Nederland
te behouden als instrument voor een verantwoord grondgebruik. Het is een zaak
van evenwichten en voor andere marktcorrigerende, -ordenende en -beschermingsmaatregelen
niet oninteressant. Immers, zoals meer niet bijtijds herijkte beschermingsinstrumenten –
ik leer van de minister – heeft de tijdgebonden beschermingsconstructie
soms, in onze dagen, juist een averechts effect gekregen. Als marktordening
leidt tot drastische marktverkleining of, om het iets moderner te zeggen,
tot contractie van de kring van de insiders, is er iets grondig mis.
 
 Niet dat wij zo ongelukkig zijn, voorzitter, met de merkwaardige onbedoelde
effecten van de naoorlogse pachtersbescherming. Het zeer onaantrekkelijk worden
van de verpachting heeft zeker geleid tot een wezenlijk andere
verhouding tussen eigendom en pacht. En dat heeft, met name via hypotheekregeling,
weer geleid tot grote investeringen en moderniseringen, ook van relatief kleinere
bedrijven. Pachtbescherming werd in feite pachteliminatie. Maar nu komen wij
tot de conclusie dat een nog verdere uitstoot omslaat in negatieve consequenties
voor de gehele agrarische sector, niet alleen voor de potentiële pachters.
Een vergelijking met sommige tijdgebonden andere sociale beschermingsconstructies
dringt zich daarom op. Het pachtareaal neemt dramatisch af en waar er nog
verpacht wordt, beweegt zich waarschijnlijk een belangrijk gedeelte binnen
het grijze en zwarte circuit. Economisch-rationele beslissingen worden gefrustreerd
door overbescherming.
 
 Daarom zijn wij mèt de commissie-De Koning overtuigd van de urgentie
van herflexibilisering van de pacht en voorstander van experimentele vormen,
van de introductie van de teeltpacht, van de eenmalige pacht en ook van de
afschaffing van achterhaalde bepalingen als een strafrechtelijke sanctie en
een correctie op het meest stekende punt uit de oude pachtbescherming, de
eenzijdige bevoordeling van degene die van het voorkeursrecht tot aankoop
gebruik wil maken.
 
 Echter, voorzitter, het wetsvoorstel heeft in de Tweede Kamer een wel
héél stevige beurt gekregen. Wij zijn om milieuhygiënische
en economische motieven een groot voorstander van de introductie van teeltpacht,
maar als vruchtwisseling het aangelegen motief is, ontgaat ons de logica om
de kring van vraag en aanbod hier uit te breiden tot mensen die zelf geen
producent zijn.
 
 Wij zijn voor de eenmalige pacht omdat wij volledig kunnen begrijpen dat
bijvoorbeeld boeren om economische of persoonlijke redenen voor een beperkte
tijd eens grond willen aanbieden dan wel in gebruik willen nemen, maar als
het motief die tijdelijkheid is, zonder zware pachtersbescherming, waarom
worden dan de specifieke bepalingen die daarop betrekking hebben, niet buiten
werking gesteld maar wordt ook de prijscontrole bij amendement geheel achterwege
gelaten? En dan is er nog de geamendeerde bepaling dat eenmalige pacht niet
gebonden is aan de grond maar aan de eigenaar. Elke eigenaar mag zo gebruik
maken van het opzij zetten van alle beschermingsconstructies. Het heeft ons
verbaasd dat op die manier een wetsvoorstel enigszins uit zijn scharnieren
wordt gedraaid.
 
 Voorzitter! Er moet flexibilisering van de pacht komen. Dat houdt twee
zaken in. In de eerste plaats moeten boeren – laat ik het wat primitief
uitdrukken – van gelijke klassen grond aan elkaar kunnen blijven verpachten
en grond van elkaar kunnen pachten. In de tweede plaats moet pachtgrond als
belegging ook voor niet-agrariërs een redelijk rendement opbrengen. Deze
twee uitgangspunten passen geheel in de filosofie die wij bij het Structuurschema
groene ruimte hebben proberen te ontvouwen. Flexibiliteit in grondgebruik,
maar vooral voorkomen dat doordat er alleen maar verkocht kan worden, het
kapitaal uit de agrarische sector wegstroomt. Indien mogelijk moet er, in
tegendeel, voor worden gezorgd dat beleggen in landbouw en natuur zo aantrekkelijk
is dat het geld weer van de stad naar het land stroomt. Dat is een kwestie
van evenwicht en van maatvoering want nooit zal het eigendomsbegrip in onze
filosofie voor grond hetzelfde zijn als voor bijvoorbeeld een consumptie-artikel.
 
 Voldoet het voorliggende wetsvoorstel aan deze ijkpunten? Voorzitter!
Wij zijn blij dat een serieuze poging wordt gedaan om op de grondmarkt het
pachtinstrument te behouden. De hier ten principale gecreëerde mogelijkheden,
tezamen met een realistisch prijsbeleid, kunnen tot gevolg hebben dat pacht
in het onderlinge economische verkeer van de boeren weer een normaal instrument
wordt bij grondtransacties. Ook kunnen hiermee veel grijze en zwarte transacties
weer in het witte circuit worden gebracht en kan dit het voor vermogensbezitters,
waaronder institutionele beleggers, weer aantrekkelijk maken om geld naar
de agrarische sector te laten vloeien.
 
 Maar – en hier zijn wij verscheurd, voorzitter – als de representant
van één van de belangrijkste institutionele beleggers zelf al
zegt dat de maatvoering zoek is bij het loslaten van de bescherming, als niet
alleen de kring van direct-belanghebbenden maar zovele experts wijzen op het
gevaar van volledige uitholling van de normale pachtbescherming en het gevaar
van drastische prijsopdrijving, als ook niet-deskundigen op hun vingers kunnen
natellen dat het loslaten van de verbinding van het begrip "eenmaligheid"
met een bepaald stuk grond gewoon tot alternatief gebruik zal leiden, dan,
dan hebben wij twijfels. Wij betreuren de introductie van niet-producenten
bij de teeltpacht. Wij betreuren het afwijzen van CDA-voorstellen inzake een
prijstoets bij de eenmalige pacht, ja, zelfs het afzien daarvan door de regeringspartijen
in de Tweede Kamer nadat zij in een eerder stadium in het voorlopig verslag
daarop zozeer hadden aangedrongen. Wij betreuren vooral op grond van de kwaliteit
van de wetgeving de ontkoppeling van grond en eenmaligheid. Door deze drievoudigheid
treedt er naar ons gevoelen een negatieve synergie op.
 
 Voorzitter! Wij danken de minister voor zijn antwoorden, gegeven in het
voorlopig verslag en het nader voorlopig verslag, maar op geen van deze drie
punten klonken de antwoorden erg overtuigend. Vooral hier, in deze Kamer,
moeten wij de vinger leggen op een zo voor de hand liggende, op een presenteerblaadje
aangeboden mogelijkheid van wetsontwijking, zoals is bewerkstelligd met het
amendement, gericht op ontkoppeling van eenmaligheid en perceel.
 
 Er is nog iets anders. Dit kabinet heeft lastenverlichting tot het watermerk
van haar beleid gemaakt. Wij weten allen hoe het in de landbouw is gesteld.
De combinatie nu van de effecten van deze wijziging die ongetwijfeld prijsopdrijvend
zal werken – zowel wat de prijs betreft van de onder deze nieuwe regeling
vallende pacht als, indirect voor de normale pacht – in combinatie met
het Pachtnormenbesluit, zal een zeer zware lastenverhoging tot gevolg hebben.
Als ik hierbij denk aan de 15% pachtstijging in 1993, gecombineerd met de
aanslag voor de helft van de waterschapslasten, gecombineerd met de forse
verhoging van de huur van bedrijfsgebouwen, wordt die produktiefactor grond
en bedrijf in korte tijd wel heel erg verzwaard. De fractie van het CDA in
de Tweede Kamer heeft met het oog op deze combinatie juist gepleit voor een
zekere temporisering maar de minister heeft dit afgewezen. Dat vinden wij
niet begrijpelijk voor degenen die staan in de traditie van lastenverlichting
en van de kreet "de grond aan de bewerker". Wat ons betreft
wegen de genoemde bezwaren, vooral die van ontkoppeling, zwaar. Wij realiseren
ons daartegenover dat het om een experiment gaat en dat door middel van een
algemene maatregel van bestuur verder ingegrepen kan worden in de prijsontwikkeling,
al stellen wij ons daar niet alles bij voor. Wij realiseren ons ook dat de
minister een evaluatie heeft aangekondigd, waarbij een toetsing kan plaatsvinden
op de door velen gevreesde ontsporing van deze wet.
 
 Ontsporing of dreigende ontsporing? Op welk moment moeten wij zien of
de signalen op rood staan om die ontsporing nog te voorkomen? Dat kan niet
heel lang na nu zijn, want niets is zo moeilijk als een bepaalde maatschappelijke
ontwikkeling op dit terrein die zich op grond van bepaalde wetten in beweging
heeft gezet, weer te corrigeren.
 
 Alles afwegende zouden wij het liefst terug willen naar het oorspronkelijke
wetsontwerp, maar wij zouden de minister op dit moment willen vragen, aan
te geven welke maatregelen en garanties er zijn dat de eenmalige pacht niet
verwordt tot verpachting voor onbepaalde tijd. Welke ijkpunten ziet de minister
voor het in werking stellen van een prijstoets? Is dat bijvoorbeeld de gedachte
om te koppelen aan de nieuwe pachtnormen? Vervolgens: welk betrouwbaar instrument
heeft de minister en welke ijkpunten heeft hij om te constateren, of deze
nieuwe vormen van pacht de normale vormen van pacht zouden verdringen? Tot
slot: op welke termijn op z'n vroegst kan de minister tot de toegezegde evaluatie
komen? Kan bij die evaluatie ook de ongelukkige combinatie betrokken worden
van het loslaten van de prijstoets en de niet-gebondenheid aan de grond van
de eenmalige pacht? Wij zien de antwoorden van de minister daarop, op het
punt van onze bezwaren en over de wijze en het tijdstip waarop hij zich in
deze moeilijk vatbare materie toch een oordeel wil vormen over de vraag naar
een evaluatie of naar een post mortem-onderzoek wat de traditionele Pachtwet
betreft met belangstelling tegemoet.
 
 
 
 
 
 De heer Pit (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! In onze samenleving zijn wij op tal van terreinen
op zoek naar een nieuw evenwicht. Ik denk dat dit ook van toepassing is op
de wijziging in de Pachtwet. De Pachtwet zoals die in de jaren vijftig gestalte
heeft gekregen, was in feite een antwoord op de wantoestanden die voor de
Tweede Wereldoorlog rondom pachten bestonden. Nu wordt geprobeerd, toen niet
bedoelde neveneffecten van de Pachtwet, de bescherming van de pachter en de
wens tot veiligstelling van de continuïteit van boerenbedrijven tegen
te gaan.
 
 Naar mijn idee is in de Tweede Kamer heel zorgvuldig gezocht of men via
deze wetswijziging kon komen tot een nieuw evenwicht, waarin enerzijds de
bescherming van de pachter en het veilig stellen van de continuïteit
van het bedrijf overeind bleef en aan de andere kant er ook een redelijke
vergoeding en een redelijke positie is voor de eigenaar-verpachter. Er is
dus gezocht naar een balans tussen de wens naar meer liberalisering, meer
marktwerking en meer flexibilisering, maar met nadruk met behoud van de reguliere
pacht. En, zoals mijn partijgenoot Servaas Huys in de Tweede Kamer het zei,
het is een moeilijke zoektocht, die nog niet is afgelopen en naar mijn gevoel
ook vandaag nog niet is afgelopen. Wij gaan er nog verder mee. In de toekomst
zal moeten blijken of dit een goede wetswijziging is.
 
 De vraag waarvoor wij staan is of wij een zekere koudwatervrees moeten
hebben voor wellicht niet beoogde neveneffecten. Zijn er toch weer tal van
slimmeriken, die in de wet mogelijkheden zien om tot niet gewenste ontwikkelingen
te komen? Zal de marktwerking toch niet leiden tot een prijsontwikkeling die
niet goed is, niet in het belang van de landbouw, maar ook niet in het belang
van onze samenleving, bijvoorbeeld het meer extensieve gebruik van de grond?
Hoe kun je bewerkstelligen dat met het zoeken naar nieuw evenwicht het samengaan
van zorg, onrust en onzekerheid wordt beperkt?
 
 De Tweede Kamer heeft geprobeerd dat via de evaluatie veilig te stellen.
De minister heeft gezegd dat hij niet vier jaar zal wachten, maar dat hij
in 1997 al zal komen met een opzet voor die evaluatie. Hij zal ook kijken
of die evaluatie niet snel uitgevoerd kan worden en of niet al nu, beginnende
bij het ingaan van de wetswijziging, de gegevens verzameld kunnen worden om
tot een snelle evaluatie te komen. Is het niet mogelijk, in de berichten over
de situatie op de grondmarkt en rond de grondprijzen, die naar ik meen twee
keer per jaar worden uitgegeven, ook de ontwikkeling van de pachtprijzen op
te nemen? Als die aan het parlement worden gestuurd kan zowel de minister
als het parlement zelf alert zijn wanneer het moment is aangebroken om bij
te sturen.
 
 Dat moet men niet te vroeg doen, omdat men voldoende gegevens moet hebben,
maar ook niet te laat, zodat ongewenste ontwikkelingen kunnen worden voorkomen.
Ik ben het met collega Van Gennip eens, dat wij niet kunnen ontkennen dat
in het zoeken naar nieuw evenwicht op tal van terreinen de agrarische sector
wel erg zwaar getroffen wordt. Het is dan goed om binnen de gegeven mogelijkheden
niet meer onzekerheid te laten bestaan dan strikt nodig is. Wanneer er bijgestuurd
moet worden, is het ook van belang dat dit zo snel en zo verantwoord mogelijk
gebeurt.
 
 De wetswijziging is met algemene stemmen aangenomen in de Tweede Kamer.
Mijn fractie, die over het algemeen een zekere zorg heeft over uitkomsten
van de marktwerking, staat er zeker niet onsympathiek tegenover. Met collega
Van Gennip heeft zij toch wel zorg of de uitwerking zal zijn zoals zij bedoeld
is. Wij zien niet alleen de beantwoording door de minister op de vraag die
ik hem gesteld heb over de opneming van de ontwikkeling van de pachtprijzen
in het bericht over de grondprijzen, maar ook op de vragen die collega Van
Gennip heeft gesteld, met belangstelling tegemoet. Dat is van belang bij het
bepalen van ons standpunt of wij met de wetswijziging akkoord gaan, ja dan
nee.
 
 
 
 
 
 De heer Holdijk (SGP):
 
 Voorzitter! Men kan in redelijkheid niet volhouden dat dit wetsvoorstel
een overhaaste behandeling ten deel is gevallen. Meer dan drie jaar na indiening
bij de Tweede Kamer ligt het ten slotte vandaag ter plenaire afhandeling in
deze Kamer voor. Ik laat dan nog maar buiten beschouwing dat het besluit tot
het heroverwegingsonderzoek betreffende de pachtwetgeving reeds in 1987 door
de ministerraad werd genomen. Men kan evenmin op goede gronden
stellen, dat de behandeling in deze Kamer niet serieus en nauwgezet is voorbereid.
In twee schriftelijke rondes zijn alle enigszins voor de hand liggende vragen
van de zijde van de Kamer naar voren gebracht en consciëntieus beantwoord.
In die omstandigheden moeten er deugdelijke redenen zijn om toch bij de plenaire
behandeling nog het woord te vragen.
 
 Die argumenten zijn er – het zal niet verbazen – mijns inziens.
Daar is in de eerste plaats het feit dat behandeling van een substantiële
wijziging van de Pachtwet een vrij zeldzame gebeurtenis is in de Kamer. In
de tweede plaats is voldoende gebleken dat dit voorstel, ondanks de langdurige
voorbereiding, nog steeds niet op de onverdeelde instemming van alle belanghebbenden
mag rekenen. In de derde plaats zou ik menen dat er enige aanleiding bestaat
om bij deze gelegenheid enkele algemene opmerkingen te maken over het pachtbeleid,
nu het voorstel in zekere zin getuigt van een wending in dat beleid.
 
 Mijn bijdrage aan deze gedachtenwisseling in eerste termijn zal om de
genoemde redenen bestaan in enerzijds een terugblik op het ontstaan van de
huidige pachtwetgeving en de ontwikkeling daarvan en anderzijds in een poging
tot vooruitblikken, alles naar aanleiding van het voorliggende wetsvoorstel.
 
 Eerst dus een blik achterwaarts. De eerste voornemens om voor de pachtovereenkomst
een bijzondere wettelijke regeling te treffen moeten gesitueerd worden in
de jaren van het interbellum en met name in de crisisjaren, die ook voor de
landbouw van diep ingrijpende betekenis zijn geweest. Al veel eerder, tijdens
de crisis in de landbouw in de laatste decennia van de vorige eeuw, werden
klachten en wensen vernomen met betrekking tot het pachtwezen, voortkomende
uit de weinig rechtszekere positie van de landbouwer-pachter. Tot voorstellen
voor wettelijke ingrepen kwam men toen niet van regeringswege. Zo bleef de
gewone huurovereenkomst van het Burgerlijk Wetboek van 1838 de pachtverhouding
beheersen.
 
 Het eerste regeringsontwerp betreffende speciale pachtwetgeving, overigens
in de vorm van een aantal nieuwe artikelen in het Burgerlijk Wetboek, dateert
van 1929. Dit ontwerp werd, na een bewogen parlementaire behandeling, op 5
februari 1932 met 25 tegen 21 stemmen in deze Kamer verworpen. De motieven
voor verwerping waren gelegen in het feit dat men in het voorstel een onaanvaardbare
aantasting van twee grondbeginselen van onze rechtsorde zag: het eigendomsrecht
en de contractsvrijheid. Die aantasting achtte men vooral gelegen in de voorstellen
tot invoering van een continuatierecht tot tien jaar en in de mogelijkheid
van rechterlijk ingrijpen in de prijs.
 
 Ik vat het samen: een meerderheid in deze Kamer verzette zich tegen het
dwingend-rechtelijk karakter en tegen de in de voorstellen opgenomen prijsbeheersing.
 
 Merkwaardigerwijze werd de voorganger van de huidige Pachtwet, die van
1937, op 28 mei 1937 wèl aangenomen door deze Kamer met 28 tegen 14
stemmen. Dit is merkwaardig, omdat het ontwerp van 1935 veel verder ging dan
dat van 1929. Wellicht moet de verklaring hiervoor gevonden worden in de omstandigheden
in de agrarische wereld van dat moment. Dan volgt in 1941 als bezettingsmaatregel
het Pachtbesluit dat zich, ook merkwaardig, ondanks de bevrijding tot de huidige
Pachtwet van 1958 weet te handhaven.
 
 Het pachtwetstelsel van 1958 zou ik een milde vorm van socialisatie willen
noemen. Misschien is dat niet zo verwonderlijk als men zich realiseert dat
de voorzitter van de commissie die de wet voorbereidde een socialist was van
niet onvermaarde huize en het eigenlijke wetgevingstraject onder de regie
van drie socialistische ministers (Samkalden, Vondeling en Hofstra) werd doorlopen.
 
 Thans kom ik te spreken over de doeleinden en de effecten van het pachtregime
zoals dat in 1937 gestalte kreeg en met een aantal wijzigingen in 1958 sedertdien
werd voorgezet. De Pachtwet was geënt op de toenmalige marktomstandigheden,
waar sprake was van een vraagmarkt, schaarste aan grond en dientengevolge
een (te) hoge prijs voor het gebruik van landbouwgrond. Er is gezocht naar
een geconcretiseerd evenwicht in belangen. Niet bestreden kan echter worden
dat het algemeen landbouwbelang voorop stond, dat vervolgens op het belang
van de pachter acht werd geslagen en dat ten slotte de belangen van de verpachters,
particulieren en institutionele beleggers, een plaats kregen. Mogelijk is
vol te houden dat het evenwicht dat op dat moment werd nagestreefd, geëigend
was onder die omstandigheden.
 
 Hoe dan ook, in elk geval kwam vrij spoedig aan het licht dat het dwingend-rechtelijk
regime samen met het stelsel van rigide pachtprijsbeheersing een voorspelbaar
contra-effect opriepen. Als de marktomstandigheden zich in die zin wijzigen
dat de pachtprijzen geen gelijke tred houden met de prijzen op de vrije grondmarkt,
ontstaan er onevenwichtigheden. Bij een te lage pachtprijs zal de schaarste
aan verpachte grond toenemen. Anders gezegd, het areaal verpachte grond zal
afnemen. Het geeft altijd spanningen als de overheid een markt wil beheersen,
in het bijzonder als men een deelmarkt probeert te beheersen. Het is geen
houdbare situatie als de pachtprijs volledig aan de zeggenschap van partijen
is onttrokken.
 
 Het pachtregime heeft vandaag een zodanige vorm aangenomen dat wij al
enige tijd spreken van pachtdruk en van pachtservituut. En dat wil wat zeggen.
Het willen bevriezen van maatschappelijke en economische ontwikkelingen is
zelden effectief en veel vaker contra-produktief. Dat verschijnsel doet zich
mijns inziens ook rondom de Pachtwet voor. Men kan in redelijkheid nu eenmaal
niet verwachten dat er bijvoorbeeld bij talrijke verpachters de bereidheid
bestaat om jaar in jaar uit genoegen te nemen met een totaalrendement van
verpachte grond dat ligt beneden dat van staatsobligaties en dat soms zelfs
lager is dan de inflatie. Zoiets loopt vroeger of later spaak.
 
 In veertig jaar tijd is het areaal verpachte grond teruggelopen van 54%
naar 30% van de totale oppervlakte aan landbouwgrond. De grootste vermindering
heeft zich afgetekend tussen 1958, de laatste Pachtwet, en 1982. De laatste
ingrijpende pachtwetwijziging, die van 1984, die een zekere versoepeling van
het pachtregime beoogde te bewerkstelligen, lijkt, tenminste tijdelijk, enig
effect te hebben gehad. De cijfers wijzen in die richting. Hierbij is nog
aan te tekenen dat een deel van de pachtafname, zoals die zich in de statistieken
weerspiegelt, volstrekt niet als dramatisch behoeft te worden
beschouwd. Ik denk in het bijzonder aan de maatschapsverhoudingen die in het
kader van bedrijfsovername worden aangegaan.
 
 Voor een goed begrip, intussen is het verschijnsel van vermindering van
het pachtareaal niet te negeren of te bagatelliseren. En bij herhaling verzekeren
alle partijen/belanghebbenden, inclusief de overheid, dat de vermindering
van het pachtareaal tot staan moet worden gebracht. Ik noemde als een van
de oorzaken de primaire factor van de gewijzigde marktomstandigheden. Die
vragen om een nieuw evenwicht, zoals de heer Pit zojuist opmerkte. Men kan
echter ook de vraag stellen waarom niet eerder en effectiever tot een bijstelling
van de Pachtwet is gekomen. Zoekend naar een antwoord op die vraag, overheerst
bij mij de gedachte dat het zich heeft gewroken dat de pachtwetregeling werd
gezien in het kader van een belangentegenstelling tussen pachters en verpachters.
Alsof niet beide partijen belang hadden bij de instandhouding van de pacht!
 
 Men heeft onvoldoende ingezien, althans tot zich door laten dringen, dat
zulk denken op termijn het einde van het pachtinstituut van particuliere grondeigenaren
inluidt. Ik ben geneigd dit toe te rekenen aan de voorlieden van de belangenorganisaties
èn aan de politiek. Zoals dikwijls het geval is, is een eenzijdige
kijk op belangenbehartiging op termijn fataal voor het te behartigen belang
èn de belanghebbenden. Ik noem als voorbeeld de huurwetgeving, vooral
aangaande de kamerverhuur. Nog niet zo lang geleden hebben wij in dat kader
hier een voorstel behandeld ter versoepeling en voor gelimiteerde vrijstelling
van inkomstenbelasting. Andere voorbeelden zijn de arbeids- en de vreemdelingenwetgeving.
Daarbij doen zich dus vergelijkbare effecten voor.
 
 Genoeg over de oorzaken van de teruggang van de pacht. Intussen is er
het feit dat de Pachtwet haar doel voor een belangrijk deel dreigt te missen.
Uit een oogpunt van algemeen (landbouw)belang vormt de pacht immers een belangrijke
financieringsbron. Met het oog op het belang van partijen wilde de wet een
evenwicht bereiken tussen bedrijfscontinuïteit voor de pachter en een
redelijke vergoeding voor de verpachters. Deze doelstellingen, zeker in samenhang,
dreigen teloor te gaan. Wat te doen?
 
 Ik begin met de eerste doelstelling, vaak als derde genoemd: het algemeen
landbouwbelang. Er wordt, niet in de laatste plaats ook van politieke zijde,
veel lippendienst bewezen. Blijft het daar niet vaak bij? Laat men niet telkens
weer te veel tijd verloren gaan om tot ombuiging van de ontwikkeling te komen?
Bij wijze van voorbeeld wijs ik nogmaals op de acht jaren die zijn verstreken,
alvorens het wetsvoorstel dat nu aan de orde is, kan worden afgedaan.
 
 Op mijn vraag in het nader voorlopig verslag, of ter stimulering van de
pacht fiscale faciliteiten ten behoeve van particuliere verpachters niet op
hun plaats zouden zijn, wordt zeer terughoudend – om niet te zeggen:
afhoudend – gereageerd. Waarom toch? Waarom wel bijvoorbeeld een dividendvrijstelling
en geen, gelimiteerde, pachtvrijstelling? Als de politiek de pachtprijzen
wenst te beheersen, ligt daar dan niet een taak voor de overheid? Wellicht
wil de minister nog eens op deze vragen terugkomen.
 
 Nu ik toch over de overheid spreek, voorzitter, moet ik bekennen dat ik
bij kennisneming van het wetsvoorstel de gedachte niet kon onderdrukken, dat
ook het eigen belang van de staat als verpachter een rol speelt. Duidelijk
is tevens geworden dat de Staat zijn rol als verpachter, van de domeingronden
bijvoorbeeld, in omvang wil terugdringen. Hetzelfde lijkt te gelden voor het
Staatsbosbeheer. Vallen deze voornemens te rangschikken onder de noemer "instandhouding
van het pachtareaal"?
 
 Ten slotte het wetsvoorstel op zichzelf beschouwd, voorzitter. Wij hebben
er in onze schriftelijke reacties blijk van gegeven dat wij verwachten, dat
de nieuwe vormen van tijdelijke pacht wellicht de plaats in zullen nemen van
wat thans wel "grijze" of "zwarte" pacht wordt genoemd. Daarnaast kunnen deze
vormen een aanvullende rol – ik onderstreep "aanvullend" – spelen
in het pachtcircuit en zo een bijdrage leveren aan de gewenste flexibiliteit.
 
 De vrees voor uitholling van de reguliere pacht, die van verschillende
kanten tot ons komt, delen wij niet. Wij verwachten dit effect dan ook niet,
onder andere niet vanwege de te voorziene ontwikkeling – ik bedoel:
de verruiming – op de agrarische grondmarkt als gevolg van ontwikkelingen
in de landbouw zelf. In ieder geval moet vaststaan, zo voeg ik er nog aan
toe, dat wij, mijns inziens, geen van allen zo'n effect beogen, ook wij niet.
 
 Psychologisch valt de vrees voor verdringing van de reguliere pacht best
te begrijpen, maar wij moeten ons niet door vrees maar door nuchterheid laten
leiden, willen we werkelijk de pacht voor verdere afbraak behoeden. Dat vraagt
een zekere moed en beslistheid. Laat het ons niet overkomen dat wij, na discussies,
ten slotte besluiten om maar liefst zo min mogelijk te veranderen, want dan
zou op ons het bekende adagium van Livius toepasselijk zijn: "Deliberante
senatu perit Saguntum", ofwel: terwijl de senaat (in Rome) beraadslaagt, gaat
(in Spanje) Saguntum ten onder.
 
 
 
 
 
 De heer Hessing (D66):
 
 Voorzitter! De Pachtwet is zonder meer een belangrijke wet voor de landbouw.
Het is een wet met een van oudsher sociaal karakter. Ik denk dat de moeilijke
situatie van de landbouw in de jaren dertig de grondslag heeft gelegd voor
de Pachtwet zoals wij die nu kennen. Ondanks de aanzienlijke afname van het
pachtareaal is het pachtinstituut als zodanig nog zeker van belang en dan
met name als financieringsinstrument.
 
 Was in 1959 nog ruim 52% van de totale oppervlakte landbouwgrond verpacht,
bij indiening van het wetsontwerp in 1992 was dit percentage al teruggelopen
tot 32. De afname is voor een deel toe te schrijven aan een daling van de
pacht in de familiesfeer. Echter, veel meer van invloed op de omvang van het
pachtareaal is de zogenoemde pachtdruk, dat wil zeggen: het waardeverschil
tussen verpachte en onverpachte grond. De pachtdruk wordt veelal toegeschreven
aan het geheel van de in de Pachtwet vastgelegde maatregelen met betrekking
tot de pachtprijsbeheersing, alsmede aan het continuerings- en voorkeursrecht.
Door de hoge pachtdruk is het voor de verpachter simpelweg aantrekkelijk om
de grond te verkopen voor de pachtvrije waarde, zodra deze vrij is van pacht.
De verpachter kan dan immers een mooie vermogenswinst boeken. 
 
 Het teruglopen van het pachtareaal is een gestaag voortschrijdend proces,
dat al eerder aanleiding heeft gegeven de Pachtwet te wijzigen. De bijstelling
van 1984 is al genoemd. Reden voor de wijziging toen was onder meer de omstandigheid,
dat het pachtareaal met 8 à 9% per jaar afnam, terwijl de pachtdruk
op de prijzen van verpacht land was toegenomen als gevolg van stijging van
de grondprijzen. Maar ook de rigide bescherming van de pachter heeft bijgedragen
aan de terugloop van het pachtareaal. In 1984 zijn dan ook, mede op aandrang
vanuit de praktijk, enkele versoepelingen doorgevoerd. De wijzigingen in de
Pachtwet hadden onder meer betrekking op de mogelijkheid voor pachter en verpachter
om tussentijds herziening van de pachtprijs te bewerkstelligen, indien de
pachtnormen zijn gewijzigd. Ook een beperking van het continuatierecht is
in 1984 doorgevoerd. Van rechtswege vindt nu verlenging plaats met zes jaren,
tenzij de pachter voor het einde van dat tijdvak vijfenzestig jaar wordt.
 
 Welnu, voor zover de bijstelling van de Pachtwet in 1984 heeft beoogd
de teruggang van het pachtareaal te stuiten of te remmen, moet worden geconstateerd
dat dit niet is gelukt. Immers, in 1985 bedroeg het aandeel pachtgrond binnen
de totale oppervlakte bouwgrond 37%, terwijl dit bij indiening van het wetsvoorstel
nog slechts 32% was. De voortgaande inkrimping brengt de minister van LNV
ertoe, in de memorie van antwoord aan de Tweede Kamer, te constateren dat
de afname van het pachtareaal ertoe leidt, dat het instituut pacht als financieringsinstrument
voor de landbouw de afgelopen jaren in belang is afgenomen, hetgeen in die
zin het algemeen landbouwkundig belang schaadt.
 
 Nu, voorzitter, dat is natuurlijk nog maar de vraag. De simpele constatering
dat het pachtareaal is afgenomen en dat de pacht dus als financieringsinstrument
aan belang heeft ingeboet, leidt niet automatisch tot de gevolgtrekking dat
daardoor het algemeen landbouwkundig belang is geschaad. Voordat je tot deze
conclusie kunt komen, moet toch vaststaan dat als gevolg van het teruglopen
van het pachtareaal boeren daadwerkelijk in hun bedrijfsvoering zijn belemmerd.
Dat wil zeggen, dat boeren niet of niet in aanzienlijke mate hebben kunnen
uitbreiden of zelfs niet hebben kunnen starten als gevolg van gebrek aan pachtgrond.
De vraag is dan ook of de minister cijfers ter beschikking heeft, waaruit
blijkt dat daadwerkelijk de terugloop van het pachtareaal over de jaren heen
de realisering van grotere bedrijven in de weg heeft gestaan. Als dat aangetoond
kan worden, dan hebben we een hard argument in handen om te zeggen, dat wij
daar nu iets aan moeten doen.
 
 De keerzijde van de terugloop van het pachtareaal houdt toch per saldo
in, dat veel meer op eigen grond wordt geboerd? Immers, in 1959 was 48% van
de totale landbouwgrond anders dan via het instrument pacht in gebruik, terwijl
dit percentage in 1992 is opgelopen tot 68. Natuurlijk, het aankopen van grond
is geen gemakkelijke zaak en pacht blijft een aantrekkelijk alternatief, maar
toch...; er is de grijze pacht, de zwarte pacht.
 
 Zijn boeren per saldo niet in staat gebleken op grote schaal voormalige
pachtgrond aan te kopen? Als dit zo is, dan is dat op zichzelf toch niet als
een negatieve ontwikkeling te kwalificeren? Met andere woorden: zou het niet
goed zijn te weten wat nu precies, in kwantitatieve en kwalitatieve zin, de
positieve en de negatieve gevolgen zijn geweest van de terugloop van het pachtareaal?
Want wellicht hebben beginnende boeren per saldo meer baat bij specifieke
steun, als het gaat om bedrijfsopvolging. De maatregelen die de minister heeft
aangekondigd voor volgend jaar zijn dan ook interessant. Het gaat hier om
de instelling van een Agro-startersfonds, waar boeren tegen lage rente kunnen
lenen, en om de verruiming van de afschrijving voor starters en de verhoging
van de startersaftrek in de zelfstandigenaftrek.
 
 Kortom, ik hoor graag van de minister een nadere onderbouwing van de stelling
dat de terugloop van het pachtareaal als zodanig als schadelijk voor het landbouwbelang
moet worden aangemerkt. Ik denk dat die onderbouwing niet zonder belang is,
want het is toch een van de belangrijkste redenen geweest voor de wetswijziging
waar wij nu over spreken.
 
 De voorliggende wijziging van de Pachtwet behelst een samenhangend pakket
van maatregelen, dat beoogt knelpunten weg te nemen en de verdere teruggang
van het pachtareaal te voorkomen. Met name de nieuw voorgestelde pachtvormen
beogen de pacht als instrument aantrekkelijker te maken voor grondeigenaren.
Ik denk dat de voorgestelde versoepeling Nederland meer in de pas brengt met
de overige landen in de Europese Unie. Tot nu toe gold Nederland als het land
met de meest vergaande bescherming van pachters. Tegen de achtergrond van
de opvatting dat het wenselijk is meer marktwerking in de landbouw te brengen,
kan de voorgestelde versoepeling van de pachtregels in principe als positief
worden aangemerkt.
 
 De vraag is echter in hoeverre de voorgestelde wijzigingen het juiste
instrument zijn om de gestelde doelen te bereiken. Scherper gesteld: in hoeverre
zal de aantrekkelijkheid van de nieuwe pachtmogelijkheden daadwerkelijk leiden
tot uitbreiding van het pachtareaal? In ieder geval moet toch met een begin
van zekerheid vaststaan dat de nieuwe pachtvormen niet in betekenende mate
zullen gaan concurreren met de reguliere pacht. Als dat het geval zou zijn,
dan is het middel erger dan de kwaal, uitgaande van de veronderstelling dat
de reguliere pacht tot in lengte van jaren in stand moet blijven.
 
 Uit de discussie tot nu toe is in ieder geval helder geworden dat de meningen
op dit punt verschillen. Bij velen bestaat de vrees dat de nieuwe pachtvormen,
vanwege de vrije prijsvorming, een grote vlucht zullen gaan nemen, ten koste
van de reguliere pacht. De minister gaat ervan uit dat het met die concurrentie
wel zal meevallen. Hij stelt in de memorie van antwoord aan de Eerste Kamer
dat de nieuwe pachtvormen vooral voorzien in de behoefte om, uit een oogpunt
van flexibiliteit in de bedrijfsvoering, tijdelijk over ander land te kunnen
beschikken. Voor grondeigenaren ontstaat er meer keuze. De afweging zal veeleer
gaan tussen verpachten nieuwe stijl of verkopen. Dat klinkt plausibel, maar
het is niet meer dan een verwachting. Op zichzelf is het jammer dat er geen
onderzoek is gedaan naar de mogelijke effecten van de voorgestelde wijzigingen.
Het vragen om een waterdichte wetenschappelijke onderbouwing gaat wellicht
te ver, maar het geven van een beredeneerde indicatie van mogelijke scenario's
had wellicht wel gekund. Dat had dit wetsontwerp wat steviger
grond onder de voeten gegeven. De prijselasticiteit van de pacht moet toch
onderzocht kunnen worden?
 
 Zonder de steun van een doorwrochte rapportage over het mogelijke verdringingseffect
van de voorgestelde wijzigingen kan niet worden uitgesloten, dat per saldo
toch een verschuiving zal plaatsvinden van de reguliere pacht naar de nieuwe
pachtvormen. Stel dat het totale pachtareaal als gevolg van de nieuwe pachtvormen
in tien jaar tijd met 5% toeneemt. Dat is mooi, maar neem nu verder eens aan
dat in dezelfde periode binnen het pachtareaal de verdeling tussen reguliere
pacht en nieuwe pachtvormen 90% en 10% is geworden. Dan heeft de reguliere
pacht per saldo toch moeten inleveren? Hoe moeten wij een dergelijke ontwikkeling
dan waarderen? Positief omdat het pachtareaal als zodanig is uitgebreid of
negatief omdat de reguliere pacht is teruggelopen? Het antwoord op deze vraag
hangt af van het oordeel over de waarde van de reguliere pacht. En daarover
heb ik zoëven enkele vragen gesteld.
 
 Met betrekking tot de mogelijkheid van verdringing van de reguliere pacht,
rijst wel de vraag naar het beleid van Domeinen ten aanzien van de nieuwe
pachtvormen. De heer Holdijk vroeg daar ook naar. Is er al zicht op een standpunt
van de minister van Financiën op dit vlak? Want dit punt is van belang.
 
 Voorzitter! Dit alles neemt niet weg dat mijn fractie binnen het stelsel
van de pacht een voorstander is van versoepeling. Naar het oordeel van mijn
fractie is voldoende aangetoond dat zowel de teeltpacht als de eenmalige pacht
van maximaal twaalf jaar, bijzondere kortdurende pacht genoemd, in een potentiële
behoefte kan voorzien. De teeltpacht bevordert milieuvriendelijke landbouw.
De twaalfjarige pacht maakt het verpachten voor een grotere groep grondbezitters
aantrekkelijk. Bijvoorbeeld voor boeren die willen stoppen met boeren, maar
die hun grond nog liever niet willen verkopen. Zij kunnen gaan verpachten
zonder het risico te lopen dat zij voor onbepaalde tijd aan een pachter vast
komen te zitten.
 
 Veel is gesproken, ook in de stukken, over het risico dat hoge prijzen
voor de nieuwe pachtvormen een prijsopdrijvend effect zullen hebben voor de
reguliere pacht. Ook op dit punt zou het ontbreken van een of andere vorm
van prijscontrole, waarover ook de heer Van Gennip sprak, zich nadrukkelijk
doen gevoelen. Maar met de minister is mijn fractie van oordeel dat het met
het prijsopdrijvend effect wel zal kunnen meevallen. Immers, de aanpassing
van de pachtnormen van het Pachtnormenbesluit is een geheel eigenstandig traject.
Leidend daarvoor is het kabinetsstandpunt in het heroverwegingsrapport pachtwetgeving.
Rode draad daarbij is de gefaseerde invulling van de 2% rendementsnorm. Natuurlijk
zullen zowel verpachter als pachter met argusogen kijken naar de prijzen die
voor de nieuwe pachtvormen gevraagd zullen worden. Bij hoge prijzen voor de
nieuwe pachtvormen wordt het voor de verpachter mogelijk minder aantrekkelijk
om grond aan te bieden voor reguliere pacht. Over deze verschuiving heb ik
al het een en ander gezegd. Voor pachters geldt een ander verhaal. Zij zullen
bij hoge pachtprijzen bezien wat de invloed daarvan is op het bedrijfsresultaat
en zij zullen dat afzetten tegen de invloed van de kosten van verwerving van
grond in eigendom. Als gevolg van de hogere prijzen voor de bijzondere pachtvormen
zouden pachters wel eens meer en meer kunnen streven naar verwerving van de
grond in eigendom en zou de vraag naar pacht kunnen afnemen, wat op zichzelf
natuurlijk weer de pachtprijzen voor de bijzondere pacht zal kunnen drukken.
Hoe dan ook, de onderlinge afhankelijkheid van de prijzen voor de reguliere
pacht en de nieuwe pachtvormen is beperkt te noemen. Nogmaals, de aantrekkelijkheid
van de nieuwe pachtvormen is juist vooral gelegen in de mogelijkheid van vrije
prijsvorming. Het invoeren van een prijstoets berooft de nieuwe pachtvormen,
naar het oordeel van mijn fractie, voor een goed deel van die aantrekkelijkheid.
 
 Voorzitter! Ik kom nu bij de twaalfjarige pacht. In het oorspronkelijke
wetsvoorstel was de mogelijkheid om eenmalig tot een maximumperiode van twaalf
jaar te verpachten, gekoppeld aan eenzelfde stuk los grond. Per perceel kon
dat dus maar één keer twaalf jaar en daarna niet meer. In theorie
zou deze pachtvorm dus vanzelf uitsterven, omdat de grond op enig moment gewoon
opraakt. Inmiddels geldt de beperking van twaalf jaar voor één
en dezelfde verpachter. Voor elke nieuwe verpachter staat weer de mogelijkheid
open, kortdurend te verpachten tot een maximum van twaalf jaar. De vrees is
uitgesproken dat deze wijziging een open uitnodiging vormt om creatief om
te gaan met eigendomstitels: onderlinge verkoop van pachters aan familieleden,
het opzetten van BV's, enzovoorts. Op die manier zou de reguliere pacht kunnen
worden uitgehold. Daar komt nog bij dat artikel 70f, lid 6, niet spreekt over
eenzelfde eigenaar maar eenzelfde verpachter. Strikt genomen betekent dit,
dat eigendomsoverdracht achterwege kan blijven. De verpachter kan dus aan
wisselende stromannen verpachten, die vervolgens door verpachten op basis
van de twaalfjarige pachtregeling.
 
 Het feit dat de minister de nodige bedenkingen had tegen het desbetreffende
amendement in de Tweede Kamer neemt niet weg dat toch vrij gemakkelijk de
strekking van de wet kan worden ontdoken. Dat is een zorgelijke constatering,
maar misschien kan de minister op dit punt nog iets opwekkends melden.
 
 Wellicht was het beter geweest om na de periode van twaalf jaar een wettelijke
rustpauze in te bouwen van bijvoorbeeld tien jaar. Na die tien jaar van niet
mogen verpachten, mag dan weer opnieuw voor twaalf jaar worden verpacht. Op
die manier blijft het land beschikbaar voor verpachting, maar wordt wel het
creatief verwisselen van eigenaar van eenzelfde stuk land ontmoedigd. Graag
krijg ik een reactie van de minister op dit punt.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik wil nog een enkele opmerking maken over de
teeltpacht. Oorspronkelijk was dat beperkt tot een jaar, maar inmiddels is
dat via een amendement verruimd tot twee jaar voor tweejarige teelten. Op
die manier is recht gedaan aan de praktijk. Hoewel elk jaar of elke twee jaar
een nieuwe overeenkomst moet worden gesloten die telkens weer aan de wettelijke
voorwaarden moet voldoen, kunnen in de praktijk gronden voor teeltpacht langjarig
tegen marktconforme prijzen worden verpacht. Daar is op zichzelf niets tegen,
zolang het inderdaad om teeltpacht gaat. Wel kan het resultaat zijn, dat de
populariteit van deze pachtvorm zodanig groot is, dat niet alleen gronden
die voorheen niet voor verpachting aangeboden werden, nu voor
verpachting beschikbaar komen, maar ook dat de reguliere pacht onder druk
komt te staan. Maar, zoals gezegd, dit zal moeten blijken.
 
 Mijn fractie is er overigens niet helemaal gerust op dat het vruchtwisselingsvereiste
een waterdicht verhaal vormt. Daar wordt wel van uitgegaan maar het is nog
maar de vraag. In een artikel in het tijdschrift Agrarisch Recht van oktober
van dit jaar geeft de heer De Hoog, die op dit vlak zeer onderlegd is, aan
dat ontduiking van dit vereiste zeker tot de mogelijkheden behoort. Ziet de
minister dit gevaar ook?
 
 Voorzitter! Ik kom nu bij het ingewikkelde punt van de winstafrekening
bij verkoop na gebruikmaking van het voorkeursrecht. Het blijkt lastig te
zijn dit punt zodanig te regelen dat voor iedereen een bevredigende oplossing
voorligt, een oplossing die ook het rechtsgevoel geen geweld aandoet. De waarde
waartegen de pachter van zijn voorkeursrecht gebruik kan maken betreft de
waarde van de grond in verpachte staat. Bij directe vervreemding door de verpachter
na verkrijging via het voorkeursrecht, verkrijgt de verpachter een onterecht
vermogensvoordeel. De winstafdrachtregeling strekt ertoe om de onbedoelde
effecten van het voorkeursrecht weg te nemen.
 
 De regeling die nu in artikel 56i is vastgelegd komt in ieder geval tegemoet
aan een eventuele prijsdaling van de grond tussen het moment van het gebruik
maken van het voorkeursrecht en het moment van vervreemding. Als de prijs
van de grond in pachtvrije staat bij vervreemding door de pachter lager is
dan ten tijde van de verkrijging dan behoeft de pachter slechts het verschil
te vergoeden tussen de prijs die hij heeft betaald en de prijs ten tijde van
de vervreemding. Met deze regeling wordt misbruik van het voorkeursrecht tegengegaan,
waarbij onder misbruik moet worden verstaan het kopen op basis van voorkeursrecht
anders dan uit motieven van bedrijfscontinuïteit. Wel rijst nog de vraag
of met deze regeling niet tevens de weg wordt afgesneden voor bijvoorbeeld
bedrijfsverplaatsingen die als wenselijk moeten worden betiteld, bijvoorbeeld
in het kader van realisering van de Ecologische Hoofdstructuur. De eventuele
winst die de verpachter boekt bij verkoop van de grond zal hij nodig hebben
om elders aan te kunnen kopen. De voorgeschreven winstafrekening komt daar
dan tussen. Ziet de minister ook deze situatie voor ogen?
 
 Voor de goede orde, het gaat hier nadrukkelijk niet om de situatie waarbij
de pachter gebruik maakt van zijn voorkeursrecht en direct, onder voorbehoud
van pacht, weer doorverkoopt aan een institutionele belegger. Er zijn zeker
situaties te bedenken waarbij deze variant aan de orde komt, maar in deze
gevallen kan de pachter toch direct verpachter en belegger met elkaar in contact
brengen en hoeft hij er niet tussen te zitten.
 
 Voorzitter! Een laatste vraag betreft artikel 19, de leden 2 en 3. Deze
artikelleden zien toe op de mogelijkheid voor pachter en verpachter om de
Grondkamer te verzoeken de pachtprijs te wijzigen, indien gewijzigde omstandigheden
daartoe uitnodigen. Lid 2 geeft daarvoor een termijn van een jaar nadat de
nieuwe pachtprijs is vastgesteld op grond van herziening van het Pachtnormenbesluit.
Lid 3 geeft daartoe de mogelijkheid binnen drie jaar na het aangaan van een
pachtovereenkomst en dus los van de wijziging van het Pachtnormenbesluit.
 
 De meerwaarde van de beperking tot respectievelijk één en
drie jaar ontgaat mijn fractie. Was het niet veel simpeler geweest om te stellen
dat de Grondkamer te allen tijde gevraagd kan worden de pachtprijs te herzien
indien omstandigheden daartoe aanleiding geven? Gewijzigde omstandigheden
kunnen zich immers op elk moment aandienen? En het valt niet in te zien waarom
een pachter of verpachter de weg naar de Grondkamer geblokkeerd ziet, louter
vanwege het feit dat het bijvoorbeeld net langer dan een jaar geleden is dat
de pachtprijs opnieuw is vastgesteld. Graag krijg ik een reactie van de minister
op dit punt.
 
 
 
 
 
 De heer Varekamp (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Een aantal sprekers is mij vanmiddag bij de bespreking
van de wijziging van de Pachtwet voorgegaan. Er is behoorlijk wat gras voor
mijn voeten weggemaaid door het overzicht van de politieke impact wat de heer
Van Gennip gegeven heeft, het historisch overzicht van de heer Holdijk, de
schets van actuele situatie zowel ten aanzien van de wetgeving als van de
markt door de heer Hessing en de schets door de heer Pit van de misschien
gevreesde situatie. Toch wil ik graag op enige punten een mondelinge inbreng
leveren bij de behandeling van deze wetswijziging.
 
 Voorzitter! Ervaring in het bedrijfsleven met discussies over pacht en
pachtbeleid heeft mij geleerd, dat deze altijd grond zijn voor diepgaande
discussies. In het bedrijfsleven bestaan daarover verschillende scholen en
meningen die vaak omgekeerd zijn aan de politieke overtuiging. Dat komt echter
wel meer voor.
 
 Vandaag is de wijziging van de Pachtwet aan de orde. Ik zou de minister
willen danken voor de beantwoording. Ook deze wet heeft het normale voorbereidingstraject
doorlopen van voorlopig verslag, memorie van antwoord, nader voorlopig verslag,
nadere memorie van antwoord en eindverslag. Dat er toch nog behoefte is aan
een plenaire behandeling, is zeker gelegen in de impact die deze verandering
heeft, niet alleen concreet maar waarschijnlijk ook psychologisch en emotioneel.
 
 In feite is het een toesnijding op de meer eigentijdse behoefte van de
land- en tuinbouw in het kader van de Pachtwet. Er is behoefte aan meer flexibiliteit.
Die behoefte weerspiegelt zich duidelijk in de markt. De woorden grijs en
zwart zijn hier vanmiddag ten dienaangaande ook gebruikt. Ik kan die inderdaad
onderschrijven.
 
 Vervolgens is er het milieukundig oogpunt van vruchtwisseling en het maximaal
inzetten van de gronden voor allerlei doelstellingen die het milieu kunnen
dienen. Ik denk dat het uiteindelijk het economisch resultaat van de land-
en tuinbouw zelf dient als in het kader van teeltpacht of eenmalige pacht
die gronden gebruikt kunnen worden die leiden tot een economisch hoogste opbrengst.
Vandaar dat met name de wijzigingen zich toespitsen op teeltpacht en eenmalige
pacht.
 
 Voorzitter! De fractie van de VVD staat in beginsel positief tegenover
deze voorgestelde wijzigingen. Dat is niet alleen omdat ik laatst bespeurde
dat de minister misschien ook wel behoefte had aan eenmalige pacht toen zijn
vrouw een biggetje kreeg aangeboden, dat is ook gebaseerd op
de algemene maatschappelijke en politieke ontwikkelingen. Het huidige systeem
wordt als te star ervaren. Ik heb reeds aangegeven dat dit in de praktijk
geleid heeft tot een aantal zeer creatieve oplossingen die eigenlijk niet
passen in een normale rechtsstaat. Ik denk ook dat het element van internationale
ontwikkelingen hierbij een rol speelt. Wij kunnen natuurlijk deze Pachtwet
leggen in en afrekenen tegen de Nederlandse context, maar de grote mate van
liberalisering die zich in de wereld zowel politiek als economisch voltrekt,
werkt naar mijn mening ook door in de Nederlandse land- en tuinbouw. Wanneer
wij dan hier zitten met een te knellend pachtbeleid, is dat niet de juiste
oplossing om in het kader van die ontwikkelingen een agrarische onderneming
te kunnen ontplooien.
 
 Flexibilisering en liberalisering zijn ook noodzakelijk omdat boer en
tuinder gezien moeten worden als geëmancipeerde ondernemers. Zij zijn
mondig, kundig en vaardig genoeg om zelf te weten wat de hoogte moet zijn
van de pacht. Dat geldt zowel voor reguliere pacht, als voor teeltpacht en
voor eenmalige pacht. De neiging bestaat – dat blijkt ook uit de commentaren
die wij ontvangen hebben – een en ander eenzijdig te beoordelen vanuit
de positie van de reguliere pacht. Die zou bedreigd worden door de invoering
van deze twee nieuwe systematieken. Enige zorg op dit terrein kan ik wel begrijpen.
Het is ook om die redenen dat de fractie van de VVD in de Tweede Kamer er
terecht op heeft aangedrongen na vier jaar een evaluatie te doen plaatsvinden
in plaats van na zes jaar. Gelukkig heeft de minister dit toegezegd.
 
 Naast de reguliere pacht die altijd een wezenlijk onderdeel geweest is
van niet alleen het pachtbeleid maar ook van het landbouwbeleid in de Nederlandse
samenleving, is er naar mijn mening meer behoefte aan differentiatiemogelijkheden.
Ik zeg met name differentiatiemogelijkheden, omdat er ook wel gesteld wordt
dat deze wetswijziging zou leiden tot rechtsongelijkheid onder de pachters.
Ik zie dat niet zo. Het zijn meer op de markt toegesneden differentiatiemogelijkheden
die onder de huidige economische omstandigheden zeer dwingend aan de orde
zijn. Een en ander draagt naar de mening van mijn fractie bij aan het in stand
houden van het pachtsysteem. Voorgaande sprekers hebben reeds aangegeven,
welke ontwikkeling de pacht heeft doorgemaakt; 2 miljoen hectare cultuurland
in Nederland waarvan nog 630.000 hectare in pacht is. Het pachtareaal is fors
teruggelopen. Als wij pacht zien als een financieringsinstituut voor boeren
en tuinders, is er alles aan gelegen om de wetgeving zodanig te revitaliseren
dat de pachtmogelijkheid blijft bestaan.
 
 Voorzitter! Naar mijn mening past het ook in de efficiency die de land-
en tuinbouw nodig heeft. In de produktievoorwaarden – grond, grondgebruik,
pacht, quota – en in de economische overdrachten die daar plaatsvinden
door verkoop, huur of pacht, is het element efficiency zeer belangrijk. Dat
wordt het beste bereikt via het marktmechanisme. Natuurlijk moet voorkomen
worden dat er een imperfecte markt ontstaat. Indien en voor zover dat zou
gebeuren, is het passend dat de overheid maatregelen treft. Gelukkig blijft
dat ook in deze voorliggende wetswijziging mogelijk. De pachtprijs zal meer
een afspiegeling moeten worden van de economische gang der zaken in de land-
en tuinbouw. Ook in de Europese Gemeenschap, waar in algemene zin een veel
liberaler pachtbeleid heerst, zien wij de pachtprijs vaak mee fluctueren met
de economische resultaten van de agrarische sector. Ik acht dat op zichzelf
een goede ontwikkeling.
 
 Wij hebben echter nog wel een paar punten van zorg, voorzitter. Ook andere
sprekers hebben zich afgevraagd, hoe en in welke mate dit nieuwe systeem een
ondermijning zou kunnen worden van de reguliere pacht. Wij moeten dat echter
niet overdrijven, want angst is een slechte raadgever. Juist in perioden waarin
met nieuw elan naar nieuwe wegen in de land- en tuinbouw gezocht wordt –
ik wijs in dit verband op de nota Dynamiek en vernieuwing – is het van
belang dat daarvoor de middelen aanwezig zijn. Er moet niet alleen een evaluatie
plaatsvinden maar de minister moet ook aan een soort monitoring doen. Ik denk
dan met name aan de eenmalige pacht. Als daar inderdaad niet bedoelde ontwikkelingen
optreden, beschikt de minister over het instrumentarium om rechtens een algemene
maatregel van bestuur prijstoetsing toe te passen. Die mogelijkheid is hem
in de Tweede Kamer per amendement geboden. Het is goed de marktpartijen in
de gelegenheid te stellen de ontwikkeling ter hand te nemen. De minister moet
daarbij de mogelijk hebben tot monitoring over te gaan en later een evaluatie
te houden. Is de minister van plan aan die monitoring invulling te geven?
 
 Voorzitter! Mijn volgende punt betreft het beleid van Domeinen. In het
nader voorlopig verslag stelt de minister dat nog dit jaar het beleid van
Domeinen ten aanzien van verkoop en nieuwe pachtvormen aan de orde zal komen.
Dat moet uiteraard worden bepaald door de minister van Financiën. Het
jaar 1995 loopt redelijk naar zijn einde. Misschien kan de minister een tipje
van de sluier oplichten en aangeven in welke tijdspanne wij het beleid van
Domeinen tegemoet mogen zien, zeker omdat Domeinen een groot autonoom belang
heeft bij een en ander?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik neem aan dat u de nadere memorie van antwoord bedoelt? Aangezien wij
de scheiding hebben tussen Kamer en kabinet, is de minister geen lid van deze
Kamer en kan dus geen opmerking gemaakt hebben in een nader voorlopig verslag;
dit voor de Handelingen.
 
 
 
 
 
 De heer Varekamp (VVD):
 
 Dank u, voorzitter.
 
 Dan kom ik bij een ander punt dat vanmiddag ook al aan de orde is geweest.
Dat is de kwestie van het verrekeningsbeding bij gebruik maken van het voorkeursrecht
door een pachter. De heer Hessing heeft zojuist nog gezegd dat dit bij doorverkoop
aan een institutionele belegger geen probleem behoeft te zijn. Ik verschil
hierover met hem van mening. Er kan zich een situatie voordoen waarin een
pachter via het voorkeursrecht gronden aankoopt, in een economisch slechte
situatie terechtkomt en na een aantal jaren gedwongen wordt om de grond door
te verkopen aan een institutionele belegger. Dan komt hij toch voor het verrekeningsbeding
in aanmerking. Daar zit volgens mij een hiaat. Misschien kan de minister hierop
een reactie geven?
 
 Voorzitter! Ik rond af. De VVD-fractie is positief over deze wetswijziging.
Ik heb een aantal zorgen die er heersen naar voren gebracht. Ik hoop dat de minister daarop een afdoende reactie geeft. In die zin wacht
ik met belangstelling de beantwoording van de minister af.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 14.35 uur tot 14.55 uur geschorst.
 
 
 
 
 Voorzitter: Heijne Makkreel
 
 
 
 
 
 Minister Van Aartsen:
 
 Mijnheer de voorzitter! Het verheugt mij zeer dat u het mogelijk heeft
gemaakt om dit wetsvoorstel nu te bespreken. Zoals de Kamer ook weet, is er
weer enige haast bij. Aan hetgeen ik vanmiddag heb gehoord, meen ik de verwachting
te kunnen ontlenen dat in de Kamer de voorstellen waarmee de regering is gekomen
in hoofdlijnen ook worden onderschreven. Dat doet mij uiteraard deugd. Niettemin
valt er nog het nodige te antwoorden op datgene wat de diverse leden naar
voren hebben gebracht. Ik hoop dat door mijn antwoord ook de bedenkingen die
hier en daar in de Kamer bestaan, kunnen worden weggenomen.
 
 De zorg voor de terugloop van het areaal van verpachte grond bestaat alom.
De heren Van Gennip en Pit hebben daarover zorgen geuit. Ik meen dat de voorliggende
voorstellen kunnen bijdragen aan het behoud van de pacht voor de Nederlandse
landbouw. Het is belangrijk voor de landbouw in het algemeen en de agrariërs
die pachten in het bijzonder. De pacht kan echter alleen de betekenis voor
de landbouw blijven behouden, als de pacht ook door eigenaren van land als
aantrekkelijk en dus ook als een rendabel instrument wordt beschouwd. Wat
dat betreft kan ik de analyse van de heer Holdijk, die overigens ook een heel
interessante historische beschouwing over de pachtwetgeving gaf, geheel onderschrijven.
Vanuit deze optiek dienen de onderhavige voorstellen dan ook te worden beoordeeld.
Zij bevorderen ten behoeve van de agrariër de flexibilisering van het
grondgebruik. Voor de eigenaar bieden zij een extra keuze voor rendabel beheer.
Deze koers, gericht op het behoud van het instituut pacht, is door het vorige
kabinet ingezet. Ik beschouw deze koers als een verstandige. Als een verruiming
van de mogelijkheden kan bijdragen aan het behoud van dit belangrijke instituut,
vind ik dat ook niet bedreigend voor de reguliere pacht, zeker niet als die
verruiming gepaard kan gaan met een zekere deregulering, bijvoorbeeld ter
zake van de prijsbeheersing en de toetsing door de grondkamers.
 
 Vanuit deze meer algemene gedachtengang wil ik de diverse gestelde vragen
vanmiddag beantwoorden. De vraag rijst of de nieuwe pachtvormen de reguliere
pacht niet zullen verdringen. De heer Van Gennip heeft hierover een indringend
betoog gehouden. Ik ben daar niet bang voor. De nieuwe vormen zijn aanvullend
op de reguliere pacht. De nieuwe pachtvormen kennen ook hun eigen voorwaarden.
Zo gelden de nieuwe vormen alleen voor los land, niet voor land met een woning
of met bedrijfsgebouwen, niet voor hoeven. De teeltpacht geldt, zoals het
woord reeds zegt, uitsluitend voor teelten waarvoor een vruchtwisseling noodzakelijk
is. Teeltpacht komt tegemoet aan de behoefte aan een flexibel grondgebruik,
noodzakelijk om regelmatig van teelt te kunnen wisselen. Dat is ook in belang
vanuit een oogpunt van planteziektenbestrijding en terugdringing van het gebruik
van bestrijdingsmiddelen. Bij teeltpacht moet gedacht worden aan de teelt
van onder andere bloembollen en winterpeen. Ik meen dat ik in de schriftelijke
beantwoording ook nog aardappelen heb genoemd. Zoals gezegd, is de noodzaak
voor vruchtwisseling essentieel. Bij maïs is dat bijvoorbeeld niet het
geval. De twaalfjarige pacht is voornamelijk bedoeld voor bedrijfsbeëindigers.
Voor deze groep wordt het aantrekkelijk haar grond voor maximaal twaalf jaar
ter beschikking te stellen aan een pachter. Per verpachter kan deze mogelijkheid
voor een bepaald stuk grond slechts één keer worden toegepast.
Ik heb het idee dat te gemakkelijk wordt verondersteld, dat de omschakeling
van de reguliere pacht op nieuwe vormen zomaar mogelijk zal zijn. Dat is niet
zo. Alle bestaande reguliere pachtovereenkomsten blijven gelden. Zoals bekend,
kunnen bestaande overeenkomsten ook niet zomaar eindigen, juist omdat de Pachtwet
veel bescherming kent. Voor bestaande overeenkomsten, en uiteraard ook voor
nieuwe, reguliere overeenkomsten, blijft namelijk het continuatierecht, de
indeplaatsstelling en andere vormen van pachtersbescherming gelden. Eventuele
concurrentie kan alleen ontstaan na de uiteindelijke afloop van reguliere
pachtovereenkomsten. Op dat moment kunnen dus de nieuwe pachtvormen voor de
eigenaar een aantrekkelijk alternatief vormen voor verkoop. Na afloop van
reguliere pacht blijkt de grond immers verkocht te worden en wordt deze niet
opnieuw regulier verpacht. In wezen zit in het hele stelsel van de oude en
de nieuwe vormen evenwicht. De heer Pit heeft erop gewezen dat opnieuw evenwicht
ontstaat en dat beeld sprak mij zeer aan.
 
 De heer Hessing vroeg of er cijfers waren waaruit zou blijken dat de terugloop
van het pachtareaal door de jaren heen de realisatie van grotere bedrijven
in de weg heeft gestaan. En: zijn boeren eigenlijk niet in staat gebleken
om grond op grotere schaal te kopen? Is dat als negatief aan te merken? Mijnheer
de voorzitter! Ik heb geen cijfers waaruit blijkt dat de terugloop van het
pachtareaal de realisatie van grotere bedrijven in de weg heeft gestaan. Die
gegevens zijn volgens mij ook niet zo belangrijk, want het is duidelijk dat
de pacht financiële voordelen biedt. Gepachte goederen vertegenwoordigen
in de agrarische sector een waarde. Als men dat tot zich laat doordringen,
zal men beseffen dat het hierbij om een enorm bedrag gaat, om een bedrag van
ongeveer 23 mld. Omgerekend is dat 20% van het totale landbouwkapitaal in
dit land. Volgens de gegevens van het LEI zou bij een rente van ongeveer 7%
jaarlijks 2,1 mld. aan rente en aflossing moeten worden betaald. Thans wordt
jaarlijks 580 mln. aan pacht betaald; 2,1 mld. tegenover 580 mln.: een aanzienlijk
verschil. Ook blijft pacht goedkoper wanneer grond met eigen middelen wordt
aangekocht. In dit kader wil ik de opmerking van de heer Hessing plaatsen
en daarover zeggen: het is positief als pacht beschikbaar blijft als goedkoop
financieringsinstrument voor de agrarische sector, maar dan wel – en
dat is zeer vitaal – aangepast aan de eisen van de tijd. Daarover heeft
de heer Varekamp indringend gesproken.
 
 In hoeverre zal nu de aantrekkelijkheid van de nieuwe pachtmogelijkheden
ook daadwerkelijk leiden tot uitbreiding van het pachtareaal? Over een toename
of een uitbreiding is in wezen nooit gesproken. Het doel van
de wijziging is wat dat betreft defensief van aard. Het doel van de wijziging
is namelijk het tegengaan van verdere afname, enerzijds door de reguliere
pacht aantrekkelijker te maken door de pachtnormen te verhogen, zodat op termijn
een nettorendement van 2% kan worden behaald, en anderzijds door de introductie
van nieuwe pachtvormen, een tweeslag derhalve.
 
 Had, zo heeft de heer Hessing ook gevraagd, voor de onderbouwing van het
wetsvoorstel de prijselasticiteit van de nieuwe pachtvormen niet kunnen worden
onderzocht? Hij doelt daarmee waarschijnlijk op een onderzoek over de vraag
tot welke hoogte de prijzen voor de voorgestelde pachtvormen nu zouden kunnen
reiken. Dat onderzoek heeft niet plaatsgevonden en ik veronderstel dat dat
onderzoek ook een zeer theoretische exercitie zou zijn geworden. De ontwikkeling
van de pachtprijs is, als deze niet wordt gereguleerd, van velerlei factoren
afhankelijk. Ik denk aan factoren zoals de marktrente en aan ontwikkelingen
in de rentabiliteit in de Nederlandse landbouw. Ook de hoogte van de pachtnormen
voor reguliere pacht zal volgens mij een rol kunnen spelen. Gelet op al deze
aspecten is het moeilijk de prijsontwikkeling te voorspellen. Ik vind het
dan ook belangrijk om ten behoeve van de evaluatie de ontwikkeling van aanbod
en prijs goed te volgen. Over die evaluatie kom ik nog te spreken.
 
 Voorzitter! De heer Van Gennip heeft gewezen op het probleem van de ontduiking
dat zou kunnen optreden bij het hanteren van het begrip "eenzelfde verpachter
bij de eenmalige, kortdurende pacht". Ook de heer Varekamp heeft daarover
gesproken. Ik meen dat ook de geachte afgevaardigde de heer Pit dit punt aan
de orde heeft gesteld. Bij de bepaling inzake de eenmalige, kortdurende pacht
of de zogenaamde twaalfjarige pacht wordt het duidelijke begrip van "eenzelfde
verpachter" gehanteerd. De twaalfjarige pacht kan door een verpachter met
betrekking tot een stuk land slechts één keer worden toegepast.
Het moet dan gaan om een aaneengesloten periode tussen de een en twaalf jaar.
Als met een pachter een overeenkomst wordt gesloten waarbij de termijn korter
is dan twaalf jaar, kan dezelfde verpachter een of meer aansluitende overeenkomsten
sluiten met andere pachters voor de resterende periode tot aan die twaalf
jaar. De nieuwe verpachter kan opnieuw voor deze vorm van pacht kiezen. Volgens
het oorspronkelijke wetsvoorstel, het wetsvoorstel van mijn ambtsvoorganger,
was het slechts mogelijk om deze pachtvorm maar één keer toe
te passen per perceel landbouwgrond. Met het amendement van het kamerlid Keur
is in de Tweede Kamer het wetsvoorstel op dit punt gewijzigd. In de Handelingen
van de Kamer aan de overzijde heeft u kunnen lezen, dat ik eerst wat aarzelend
tegenover deze verruiming stond. Ik zie er echter ook voordelen van. Deze
pachtvorm is met name bedoeld voor bedrijfsbeëindigers die nog niet precies
weten wat zij met hun land willen doen. Als hun grond voor maximaal twaalf
jaar, een periode die overigens overeenkomt met twee pachtperioden, twee maal
zes, wordt verpacht, kunnen zij het moment van verkoop uitstellen. Indien
de bedrijfsbeëindiger wenst te verkopen, heeft ook de nieuwe eigenaar
de mogelijkheid van twaalfjarige pacht. Pacht blijft dan ook voor hen een
aantrekkelijke optie.
 
 Voor misbruik ben ik niet zo bang. Ik veronderstel dat hiermee voornamelijk
wordt gedoeld op de situatie waarin een verpachter steeds nieuwe BV's opricht
en land van de ene BV naar de andere doorverkoopt. Maar het oprichten van
BV's is niet een, twee, drie gebeurd en bovendien: het oprichten van BV's
kost geld. Bij doorverkoop van land spelen bovendien fiscale aspecten een
rol. Zo zal bij iedere verkoop ook weer overdrachtsbelasting moeten worden
betaald. De verpachter loopt tevens het risico dat de pachter naar de pachtrechter
gaat. Dat kan hij doen als hij het idee heeft dat de verpachter steeds een
nieuwe BV opricht om de reguliere pacht te omzeilen. De rechter kan hier dus
ook nog een rol spelen. De rechter kan worden verzocht om vast te stellen
dat er sprake is van een reguliere pachtovereenkomst. Ik kan natuurlijk niet
zeggen – dat kan ik niet voorzien – wat het oordeel van rechters
in dezen zal zijn, maar zeker is, dat rekening zal en moet worden gehouden
met de bedoeling van de wetgever. Die bedoeling, mijnheer de voorzitter, is
duidelijk. Ik geloof dus, dat er voldoende waarborgen zijn om ontduiking te
kunnen voorkomen.
 
 De heer Hessing heeft in dit kader nog de suggestie gedaan om na een periode
van twaalf jaar een wettelijke rustpauze in te lassen, bijvoorbeeld een pauze
van tien jaar. Op die manier zou, zoals hij dat noemde, het creatief wisselen
van eigenaar kunnen worden ontmoedigd. Ik heb al eerder gezegd dat ik niet
zo bang ben voor ontduiking van de wet. Het inlassen van een rustperiode voegt
daarom volgens mij niet zoveel toe. Het kan op zichzelf ontduiking niet voorkomen,
maar het zij de heer Hessing toegegeven dat het ontduiking uiteraard wel kan
vertragen.
 
 De heer Van Gennip en de heer Pit hebben gesproken over de prijstoets
en het ontbreken daarvan voor nieuwe pachtvormen. Dat bleek ook aan de overzijde
een heel moeilijk punt. Overigens zij erop gewezen dat dit ook niet in het
ontwerp te vinden was. Ik blijf van mening dat een prijstoets niet in de voorstellen
past. Het weglaten ervan is een essentieel onderdeel van het wetsvoorstel.
Vrije prijsvorming bevordert hier liberalisering en een marktconforme werking.
Ik wil wat dit betreft verwijzen naar het betoog van de heer Varekamp, die
terecht de ontwikkelingen in de Europese Unie heeft aangeroepen om zijn betoog
in dit kader te adstrueren. Die zekere liberalisering – de evenwichten
in het geheel blijven – vormt volgens mij het aantrekkelijke van de
nieuwe pachtvormen. Het wetsvoorstel voorziet ook in een vangnet. Bij algemene
maatregel van bestuur kan een prijstoets worden ingevoerd als uit een evaluatie
blijkt dat de prijzen voor de twaalfjarige pacht extreem zijn. Voor een opwaartse
druk op de reguliere pachtprijzen hoeft niet te worden gevreesd. De prijsregulering
hiervan blijft ook na de voorgestelde wijziging geregeld in het Pachtnormenbesluit.
 
 De heer Varekamp en de heer Pit hebben gevraagd hoe de minister in dit
kader de vinger aan de pols zal houden. Vanaf het moment dat de nieuwe pachtvormen
en de nieuwe mogelijkheden ontstaan en er ook daadwerkelijk gebruik van wordt
gemaakt, zal deze ontwikkeling worden bijgehouden ten behoeve van de evaluatie,
die een onderdeel vormt van het totaal. Zoals de Kamer weet, is die evaluatie
naar voren gehaald van zes naar vier jaar. De teeltpacht wordt geregistreerd
bij de grondkamers, want de registratie blijft. De twaalfjarige
pacht behoeft ook de goedkeuring van de grondkamers. Ik ben bereid –
dat zeg ik uw Kamer toe – regelmatig te rapporteren over de prijsontwikkeling.
 
 De heer Pit heeft de gedachte in het midden gelegd om dat tweejaarlijks
te doen. Ik denk dat hij die suggestie met name heeft gedaan met het oog op
de methodiek van de Dienst beheer landbouwgronden. Dat zou een wat lastige
exercitie worden. Het is volgens mij beter om jaarlijks te rapporteren. Ik
zou mij kunnen voorstellen dat dit gebeurt ter gelegenheid van het overleggen
van de begroting van Landbouw.
 
 Er zal dus worden gemonitord. Alle gegevens in dit kader zullen worden
gebruikt ten behoeve van de evaluatie, zodat de minister van Landbouw kan
ingrijpen als de ontwikkelingen zich onverhoopt in een verkeerde richting
ontwikkelen. De heer Varekamp heeft daarnaar gevraagd. Bij de evaluatie die
zal plaatsvinden, zal de nadruk erop moeten worden gelegd dat dit ook eerder
zou kunnen, gesteld dat er zich heel onverwachte ontwikkelingen zouden voordoen.
Ik denk dat het verstandig is, zoals ik in de Tweede Kamer heb gezegd, dat
wij in de komende jaren bekijken hoe de nieuwe vormen die wij in de Pachtwet
creëren zich ontwikkelen. Dat moet zijn tijd hebben voordat wij kunnen
kijken of wij op de goede weg zijn en of deze nieuwe pachtvormen daadwerkelijk
werken.
 
 De heer Van Gennip heeft gevraagd waarom de teeltpacht niet wordt beperkt
tot agrariërs onderling. Hij heeft dat als een negatief element in het
wetsvoorstel aangeduid. Ik wijs erop dat dit nimmer een doel is geweest van
de pachtwetgeving. Bovendien was dit element al te vinden in het ontwerp van
mijn ambtsvoorganger. Mijn uitgangspunt is dat de teeltpacht wordt gebruikt
wanneer daar behoefte aan is. Ik vind een inperking tot uitsluitend de kring
van agrariërs niet juist. Daarbij komt dat je bij het hanteren van een
dergelijke beperking in een heel moeilijke definitiekwestie terecht zou kunnen
komen. Wat zouden wij bijvoorbeeld moeten doen met nevenberoepers? Die ontwikkeling
doet zich ook voor in de agrarische sector. Waarom zou een bepaalde familiale
verhouding waarbij de verpachter geen agrariër is uitgesloten moeten
worden? Ik denk dat de marktwerking hierin regulerend kan zijn.
 
 De heer Holdijk vroeg: waarom geen specifieke faciliteiten voor particuliere
verpachters, waarom zo terughoudend tegenover fiscale faciliteiten ten behoeve
van de particuliere verpachters? Ik zie geen reden om een specifieke fiscale
tegemoetkoming voor inkomsten uit verpachting te regelen. Ik zeg dit mede
namens mijn ambtgenoot van Financiën. Er bestaan geen vrijstellingen
voor inkomsten uit onroerend goed en in zijn algemeenheid ook niet voor inkomsten
uit verhuur van onroerend goed. Er bestaat weliswaar een uitzondering, te
weten de uitzondering die bij kamerverhuur wordt gehanteerd. Daarbij gaat
het echter om beperkte huuropbrengsten in een heel schaarse markt. Ik ben
in de memorie van antwoord uitvoerig hierop ingegaan. Ik kan de heer Holdijk
op dit punt geen toezeggingen doen.
 
 De heer Hessing heeft gevraagd waarom erin is voorzien dat grondkamers
te allen tijde gevraagd kan worden een herziening van de pachtprijs te organiseren.
Zou het niet beter zijn dat op elk moment een herziening kan worden gevraagd
bij de grondkamers? De situatie die in artikel 19 wordt voorgesteld, bouwt
voort op de situatie die nu al in de pachtwetgeving bestaat. Op dat punt heeft
deze wijziging van de Pachtwet geen verandering gebracht, namelijk op de tijdstippen
waarop herziening van de pachtprijs mogelijk is. Ik heb er nader naar gevraagd
naar aanleiding van de opmerking van de heer Hessing. Mij is gebleken dat
de praktijk met de huidige mogelijkheden goed uit de voeten kan.
 
 De heer Varekamp heeft gevraagd naar het beleid van Domeinen. Er is inderdaad
enige vertraging opgetreden. De staatssecretaris van Financiën, de heer
Vermeend, bereidt een brief aan de Tweede Kamer voor inzake het verkoopbeleid
van de agrarische domeinen. Het beleid betreffende de nieuwe pachtvormen zal
daarbij aan de orde komen. Ik kan er op dit moment niet op vooruitlopen. Uiteraard
is er het nodige overleg tussen Landbouw en Financiën op dit punt.
 
 De heer Holdijk heeft gevraagd of de voornemens tot het afstoten van domeingronden
ook onder de noemer van instandhouding van het pachtareaal zouden moeten vallen.
Het afstoten van domeingronden is inderdaad structuurbeleid van Domeinen en
wordt, dacht ik, hier en daar ook toegejuicht in de agrarische sector. Als
er op de pachtmarkt belangstelling is, is er geen overwegend argument om gronden
in staatseigendom bij Domeinen te houden. Afstoting geschiedt vervolgens via
de wegen der geleidelijkheid. Staatsbosbeheer stoot in beginsel geen gronden
af. Het beheert voor de Staat gronden die vanwege de natuurwaarden ook instandhouding
behoeven ten behoeve van het algemeen belang. Dat geldt overigens ook voor
het bosareaal van Staatsbosbeheer.
 
 De heer Varekamp heeft aan het slot van zijn betoog aandacht gevraagd
voor het verrekenbeding na de wijziging van artikel 56i. Er blijven bij de
heer Varekamp, althans zo heb ik zijn betoog begrepen, enige aarzelingen over
de verrekenbepaling, vooral vanwege de mogelijke onbillijke gevolgen voor
pachters. De bedoeling van het bestaande voorkeursrecht is dat de pachter
de kans krijgt om grond te kopen om het bedrijf te blijven voortzetten als
verpachter, als de verpachter wil verkopen. De pachter betaalt de prijs in
verpachte staat. In de praktijk is dat meestal zo rond de 50% van de waarde
in onverpachte staat. Als een pachter deze bescherming oneigenlijk gaat gebruiken
en het bedrijf onmiddellijk na de koop weer doorverkoopt in onverpachte staat,
krijgt hij een groot voordeel. Dit voordeel gaat ten koste van de verpachter.
Ik vind dat dit niet redelijk is en dat dit een te grote "windfall" zou kunnen
zijn. Het werkt ook speculatie in de hand. In een dergelijk geval moet een
vorm van compensatie kunnen plaatsvinden.
 
 In het huidige voorstel is geregeld dat compensatie aan de verpachter
plaatsvindt in alle gevallen waarin binnen tien jaar de grond door de pachter
wordt doorverkocht. Het probleem lijkt zich toe te spitsen op de pachter die
eigenlijk liever niet een bedrijf wil kopen. Ik denk dat dat de gevallen zijn
waarop de heer Varekamp doelde. Die pachter voelt zich daar echter min of
meer toe gedwongen, omdat de verpachter nu eenmaal wil verkopen. In plaats
van kopen kan de pachter ook regelen dat een nieuwe verpachter de grond koopt.
Ik meen dat de heer Hessing op dat fenomeen heeft gewezen. Zo blijft hij pachter
en wordt hij dan ook niet geconfronteerd met het verrekenbeding.
Die mogelijkheid is er en die blijft er. Immers, als de pachter geen gebruik
maakt van zijn voorkeursrecht, kan de oorspronkelijke verpachter toch alleen
maar verkopen in verpachte staat. Dat is het beschermingselement dat in de
hele pachtwetgeving zit en ook blijft zitten. Het maakt dus in wezen in prijs
niet uit aan wie hij verkoopt, aan de pachter of aan een derde. De pachter
hoeft zich niet gedwongen te voelen om te kopen. Dat is in wezen een vrije
keuze van betrokkene. Het onbillijke effect voor de pachter hoeft dan ook
niet op te treden.
 
 Voorzitter! Ik meen dat ik met de beantwoording van deze vragen de vragen
van de Kamer in totaliteit heb beantwoord.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 15.26 uur tot 15.35 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gennip (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister van harte voor zijn duidelijke
beantwoordingen. Het blijft een kwestie van taxatie, niet in de laatste plaats
van de "creativiteit" van de verschillende partijen die bij het pachtgebeuren
betrokken zijn. Geen misverstand: het gaat om het einde van het reguliere
pachtinstituut, wat natuurlijk niet van vandaag op morgen gebeurt, juist gegeven
de beschermingen die er liggen op de arealen grond die nu onder de reguliere
pacht vallen. Maar ik denk wel dat overal waar verversing optreedt, het gevaar
van verdringing aanwezig blijft. Ik doel op verversing in de zin van nieuw
aanbod, en daar waar beëindiging plaatsvindt van reguliere pacht. Ook
op dat terrein is uiteraard heel veel creativiteit mogelijk; men denke aan
de situatie waarin de kinderen van de verpachter hun claims zullen neerleggen.
 
 Ik kom terug op de teeltpacht. Ik sprak over negatieve synergie, maar
ik erken dat het idee om de teeltpacht buiten de kring van de producenten
te brengen, van meet af aan bij de minister en zijn voorganger heeft geleefd.
Volledigheidshalve zoek ik echter naar een ander soort bescherming. Het gaat
om de vraag, of er bij de registratie duidelijke garanties zijn dat die teeltpacht
zich beperkt tot teelten die inderdaad uit milieuhygiënische overwegingen
daarvoor in aanmerking komen. Er is zelfs gesproken over grasland.
 
 Wat de eenmalige pacht betreft, komt nu inderdaad de kwestie van geloof
en inschatting terzake van de creativiteit om de hoek kijken. Ik ben op dat
terrein wat somberder dan normaal mijn aard is. Ik denk dat er veel meer creativiteit
dan de minister aanneemt zal zijn om op deze manier tot oneigenlijk gebruik
te komen, en dat was ook een beetje de kern van mijn zaak. Wees ervan overtuigd,
voorzitter, ik ben voor die flexibilisering en ik ben voor de versterkte marktwerking,
maar ik ben ook voor kwaliteitsbewaking. Ik ben en blijf tamelijk somber over
de ontwijkingsgevoeligheid, die volgens mij heel groot is.
 
 Wat de prijstoets betreft, zit ik nog met één probleem.
Jaarlijks worden de statistieken bijgehouden, en komen er op grond van de
gemaakte pachtprijzen normen tot stand. Is het denkbaar dat in die statistieken
een heel scherp onderscheid wordt gehanteerd tussen de prijzen die gemaakt
worden in de reguliere pacht, en die welke gemaakt worden in deze nieuwe pachtvorm?
Ik denk dat het antwoord op die vraag voor ons inzicht noodzakelijk is. De
minister is niet helemaal ingegaan op mijn vraag of hij wat hardere ijkpunten
heeft en op de vraag, wat extreme ontwikkelingen zijn. Ik denk dat wij de
zaak moeten beoordelen op twee punten: de prijsontwikkeling en de verdringingseffecten.
Ik ben daarom blij met de toezegging van de minister op dit punt, maar ik
zou graag een zekere kwalificatie hebben van het begrip "extreem". Ik zal
de minister daar nooit echt aan binden, maar ik vraag de minister wel om die
kwalificatie.
 
 Ik ben blij en erkentelijk dat de minister aan het slot van zijn antwoord
in eerste termijn drie dingen zeer nadrukkelijk heeft toegezegd. In de eerste
plaats is dat het heel scherpe systeem van monitoring. Ik hoop op beide factoren.
In de tweede plaats is dat die ten minste jaarlijkse rapportage. In de derde
plaats is dat, voordat die evaluatie heeft plaatsgevonden, de mogelijkheid
om op de rem te trappen. Als op deze wijze publiekelijk een afweging van de
ontwikkelingen op dit belangrijke terrein mogelijk is, lijkt daarmee aan een
aantal van onze zorgen tegemoet te zijn gekomen. Voor een definitieve oordeelsvorming
zal ik met grote belangstelling naar het antwoord van de minister luisteren.
 
 
 
 
 
 De heer Pit (PvdA):
 
 Voorzitter! Ook ik dank de minister voor zijn heldere beantwoording. Ik
heb genoteerd dat hij heeft toegezegd dat jaarlijks bij de begroting inzicht
zal worden gegeven in de prijsontwikkeling bij de pacht. Hij is bereid, als
aanleiding bestaat tot ingrijpen niet te wachten op de uitkomsten van de evaluatie.
Het lijkt mij dat dat voor de Tweede Kamer, maar desnoods, als de Tweede Kamer
dat mocht verzuimen, voor deze Kamer, voldoende aanleiding is om aan de bel
te trekken, als de minister dat vergeet. Naar het oordeel van mijn fractie
kan deze wetswijziging derhalve vandaag worden afgedaan.
 
 
 
 
 
 De heer Holdijk (SGP):
 
 Voorzitter! Ook van mijn kant dank voor de reactie van de minister op
de inbreng van onze fracties. Duidelijkheidshalve zeg ik dat maar even zo:
op mijn tekst was weliswaar vermeld dat ik mede namens de RPF- en GPV-fractie
het woord voerde, maar duidelijkheidshalve, al was het alleen al voor de Handelingen,
lijkt het mij goed dat ik dat hier nog even meld.
 
 De minister zal begrepen hebben dat onze fracties per saldo positief staan
tegenover dit wetsvoorstel. In tweede termijn wil ik nog op enkele zaken die
in de marge van het eigenlijke wetsvoorstel aan de orde zijn geweest, terugkomen.
Uiteraard besteed ik aandacht aan de vraag of het wenselijk is dat er speciale
faciliteiten ten behoeve van particuliere verpachters komen. In zijn algemeenheid
ben ik van mening dat voorzichtigheid is geboden met het introduceren van
niet-fiscale overwegingen in de fiscale wetgeving. Dat is een uitgangspunt.
Men moet echter niet de illusie hebben dat in de praktijk aan die niet-fiscale
overwegingen geheel te ontkomen valt. Legio voorbeelden zouden daarvan te
geven zijn. Ik noem inderdaad het punt dat de minister zelf ook genoemd heeft:
de vrijstelling van de inkomsten uit kamerverhuur. Ik heb dat genoemd, omdat
ik toch meen dat zich daar in vele opzichten een analoge situatie heeft voorgedaan,
die wij nu bij de Pachtwet aantreffen. De huur wetgeving was
dermate rigide, ook ten aanzien van kamerverhuur, dat op een gegeven moment
de wetgever heeft besloten, daarin versoepeling aan te brengen, gepaard gaande
met een zekere fiscale vrijstelling. Ik zou ook nog weer kunnen herinneren
aan de dividendvrijstelling, waarvoor ook een analoge redenering geldt, namelijk
dat de overheid het gunstig heeft geacht dat verspreiding van effectenbezit
onder particulieren de voorkeur verdiende, en dat uit dien hoofde fiscale
tegemoetkomingen niet ongepast waren.
 
 Mijn tweede punt is dat van de Domeinen, en het beleid op dit punt. Ik
begrijp tot op zekere hoogte dat de minister dat punt wat wegschuift achter
de staatssecretaris van Financiën, die nog met een brief naar de Tweede
Kamer moet komen. Ik ben het met hem eens dat het in zijn algemeenheid niet
de voorkeur verdient dat gronden staatseigendom zijn en blijven. Natuurlijk
ondersteun ik de gedachte dat via de wegen der geleidelijkheid daaraan een
eind wordt gemaakt. De vraag is echter of die vrijkomende grond ook bij de
pachters terecht zal komen. Dat is natuurlijk niet te voorspellen, maar het
is wel een vraag waarvan ik vind dat de minister van Landbouw in het kader
van de afstoting van domeingronden zich zo goed mogelijk rekenschap moet geven.
Hij heeft gezegd dat er goed overleg is. Welnu, in dat overleg past, lijkt
mij, aandacht voor die vraag. In verband daarmee breng ik dan het punt van
het verrekeningsbeding onder de aandacht. Wanneer deze pachters van domeingronden
min of meer gedwongen tot aankoop van grond overgaan, terwijl later blijkt
dat ze het eigenlijk niet kunnen bolwerken, dan is de vraag in hoeverre deze
voormalige pachters van de Staat door het verrekeningsbeding mogen worden
getroffen.
 
 Dan de algemene vraag of het pachtareaal zal worden uitgebreid door dit
wetsvoorstel. Of mogen wij niet meer verwachten dan dat alleen de afname tegengegaan
zal worden? Dat laatste is de verwachting van de minister, als ik hem goed
begrepen heb. Het was, naar ik meen, de heer Hessing, die erop gewezen heeft
dat de wijziging van 1984 in 1985 nog weinig effect bleek te hebben. Dat is
voor mij nog niet het bewijs dat die versoepeling van de pachtwetgeving geen
invloed heeft gehad of alleen maar een negatieve op het pachtareaal. Ik zou
de minister in deze instantie willen vragen om antwoord te geven op de vraag
of nu, tien jaar na dato van die wijziging, er van andere uitkomsten dan die
waarvan de heer Hessing melding maakte, sprake is.
 
 Ik heb al uitgesproken dat de introductie van nieuwe pachtvormen in dit
wetsvoorstel ertoe zal bijdragen dat vormen van grijze en zwarte pacht misschien
geheel of in ieder geval gedeeltelijk daarin zullen worden ondergebracht,
hetgeen een uitbreiding van het pachtareaal met zich zou kunnen brengen.
 
 
 
 
 
 De heer Hessing (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor zijn uitgebreide en alleszins
verhelderende inbreng.
 
 Ik wil graag aansluiten bij wat de heer Pit heeft gezegd die aangaf dat
er op veel beleidsterreinen gezocht wordt naar nieuwe evenwichten, zoals het
evenwicht tussen overheidsinvloed en marktwerking. Zo doen wij dat ook hier;
wij zoeken naar een nieuw evenwicht, naar nieuwe prikkels voor marktwerking
waarbij wij tegelijkertijd proberen het instituut pacht als zodanig overeind
te houden.
 
 Dan kom ik te spreken over de terugloop van pachtareaal. Ik ben het met
de minister eens dat de pacht nog steeds een aantrekkelijk instrument is,
met name als financieringsinstrument. Daar kan geen misverstand over bestaan.
Pacht is financieel goedkoper dan verwerving in eigendom. Dat zo zijnde, zou
het aardig zijn geweest als in beeld gebracht was wat nu precies de effecten
zijn geweest van die terugloop van pachtareaal. Nu komen wij niet verder dan
de veronderstelling dat wij ons met die terugloop per saldo lelijk in de vingers
hebben gesneden, maar het blijft niet meer dan een veronderstelling. Misschien
zal het niet lukken om met de nieuwe maatregelen de terugloop van het pachtareaal
te stuiten en staan wij hier over tien jaar weer om weer nieuwe maatregelen
te bespreken om het pachtinstituut overeind te houden of misschien moeten
wij dan wel constateren dat de omvang van pacht zodanig is geslonken dat het
weinig zin meer heeft het instituut pacht als zodanig overeind te houden.
Nogmaals, het was aardig geweest als wij een beeld hadden gekregen van wat
nu precies de bezwaren en nadelen waren van de terugloop in de afgelopen decennia,
anders dan de constatering dat wij hiermee een financieringsinstrument aan
de hand hebben dat aan waarde inboet.
 
 Dan het punt van het misbruik ten aanzien van de eenmalige twaalfjarige
pacht. De minister is niet zo beducht voor eventueel misbruik en het creatief
omgaan met eigendomstitels. Ik ben bereid de minister op dit punt het voordeel
van de twijfel te gunnen, maar ik wijs er wel op dat de wet niet spreekt over
een andere eigenaar maar over een andere verpachter. Degenen die misbruik
voor ogen hebben, behoeven dus niet direct eigendomsoverdracht na te streven,
waaraan inderdaad diverse nadelen kleven, zoals de overdrachtsbelasting. Mijn
fractie blijft dus enige zorg behouden als het gaat om mogelijkheden om misbruik
te maken van deze regeling. Ook hierbij is natuurlijk evaluatie gewenst, maar
de echte effecten worden pas op z'n vroegst na twaalf jaar zichtbaar, wanneer
duidelijk is hoe omgegaan wordt met deze variant. Dus daar moeten wij echt
nog even op wachten. Wellicht kunnen wij dat punt betrekken bij de gesprekken
over volgende wijzigingen van de Pachtwet over tien jaar of later.
 
 Het antwoord van de minister op de vraag waarom de Grondkamer niet te
allen tijde kan worden benaderd om de pachtprijs te herzien als de omstandigheden
daartoe uitnodigen, heeft mijn fractie niet geheel overtuigd. De redengeving
voor de verschillende termijnen die in artikel 19, leden 2 en 3, wordt genoemd,
is mijn fractie niet geheel duidelijk. De opmerking van de minister dat de
huidige praktijk daarmee uit de voeten kan, ontkracht nog niet mijn stelling
dat het op zichzelf goed zou zijn als bij gewijzigde omstandigheden de pachter
of verpachter de Grondkamer kan aanspreken. Dat is nu niet het geval.
 
 Ook ten aanzien van het vruchtwisselingsvereiste is ontduiking zeer wel
denkbaar. Ik kan dat met een voorbeeld illustreren. Gesteld een boer benadert
een potentiële verpachter met het verzoek om aan hem grond te verpachten
en de verpachter wenst dat niet te doen op basis van een reguliere
pachtovereenkomst omdat dit voor hem te weinig aantrekkelijk is. Hij wil er
een goede prijs voor ontvangen. De verpachter zegt dan tegen die boer dat
hij maar een brief moet schrijven met de mededeling, die dan in strijd is
met de waarheid, dat hij de grond nodig heeft voor een- of tweejarige teeltpacht
waarvoor vruchtwisseling noodzakelijk is. De betrokken boer doet dat dan en
de partijen sluiten vervolgens een teeltpachtovereenkomst, die weliswaar die
naam heeft maar dit niet in de praktijk is omdat niet aan het vruchtwisselingsvereiste
is voldaan. De complicatie is dan gelegen in de bewijspositie van de betrokken
boer. Zou het geschil over de aard van deze pachtovereenkomst worden voorgelegd
aan de pachtrechter, dan zal de boer wellicht aannemelijk kunnen maken dat
aan het vruchtwisselingsvereiste inderdaad niet is voldaan, maar het zal heel
moeilijk worden om aan te kunnen tonen dat ook de verpachter die wetenschap
had, want deze kan de brief laten zien waarin staat dat het gaat om teeltpacht.
In die gevallen zal de pachtrechter toch uitgaan van de juistheid van die
schriftelijke overeenkomst en zal hij wat er in de praktijk gebeurt, niet
voor waar houden. Welnu, zo zijn er meer voorbeelden te bedenken waarbij met
dat vruchtwisselingsvereiste kan worden omgesprongen op een wijze die niet
is bedoeld in de wet. Ik meen dat het aanbeveling verdient om ook dit punt
bij de evaluatie te betrekken.
 
 
 
 
 
 De heer Varekamp (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ook ik bedank de minister voor zijn duidelijke
en naar de mening van mijn fractie over het algemeen, op een enkel puntje
na, afdoende reactie. Wij zijn tevreden met de toezegging dat de minister
in de jaarlijks uit te brengen begroting van LNV zal rapporteren over de monitoring
inzake de Pachtwet. De Tweede Kamer heeft een amendement aangenomen op grond
waarvan de minister krachtens en rechtens c.q. aan de hand van een algemene
maatregel van bestuur in kan grijpen. Het is dan ook in allereerste aanleg
de verantwoordelijkheid van de Tweede Kamer om, indien zij ongewenste ontwikkelingen
constateert, aan de minister te vragen om eventueel in te grijpen, zo hij
dat al niet zelf gedaan zou hebben.
 
 Ik ben ook blij met de mededeling van de minister dat er toch een brief
voorbereid wordt door de staatssecretaris van Financiën over het beleid
inzake verkoop en verpacht van de domeingronden. Ik zie die met belangstelling
tegemoet.
 
 Voorzitter! Ik heb gesproken over het verrekeningsbeding. De minister
heeft er terecht op gewezen, dat voordeel bij verkoop door de pachter gecompenseerd
zou moeten worden aan de verpachter. Daarvoor is ook de bekende termijn van
tien jaar in de wet opgenomen. Alleen, er zijn gevallen – en daar heb
ik op willen wijzen – waarin een pachter terechtkomt in een situatie
waarin hij gebruik maakt van zijn voorkeursrecht, de grond koopt in verpachte
staat, maar na een of meerdere jaren in een dusdanige financiële situatie
terechtkomt dat hij om de continuïteit van zijn bedrijf te redden, zijn
grond verkoopt aan al of niet een institutionele belegger die deze grond dan
weer in pacht of in erfpacht uitgeeft. Hij speculeert dan niet en maakt in
feite geen vermogenswinst, want in de nadere memorie van antwoord van de ministers
van LNV en van Justitie wordt nadrukkelijk gesteld: de vermogenswinst wordt
bepaald door de waarde in onverpachte staat. Dus die waarde wordt dan berekend
en dan wordt alsnog de verkopende pachter die geen andere bedoeling heeft
dan zijn bedrijf te redden en geen vermogenswinst maakt, gedwongen om op basis
van het verrekeningsbeding aan de voormalige verpachter te compenseren. Ik
krijg hierop graag een reactie van de minister.
 
 Voorzitter! Vandaag is ook in deze Kamer veelal de opmerking gemaakt dat
pacht een goed financieringsinstrument is voor de land- en tuinbouw, voornamelijk
voor de landbouw. Het zou aardig zijn om eens te bezien – ik heb er
zo mijn eigen gedachten over – of het ook het beste overlevingsinstrument
is in tijden dat de sector c.q. de individuele bedrijven in de problemen komen.
 
 Behoudens deze vraag ten aanzien van het verrekeningsbeding kan wat ons
betreft vandaag de afhandeling van deze wetswijziging plaatsvinden.
 
 
 
 
 
 Minister Van Aartsen:
 
 Voorzitter! De heer Van Gennip heeft gewezen op de creativiteit. Naar
mijn mening zal met de nieuwe vormen die wij in de Pachtwet in de komende
jaren willen scheppen aan deze creativiteit uiting gegeven worden.
 
 Hij heeft gevraagd of er bij teeltpacht wordt geregistreerd. Zoals bekend
registreren de grondkamers. Zij zullen dus ook de ontwikkelingen die zich
in de teeltpacht voordoen registreren. Ik heb het niet nodig gevonden –
ik meen dat daar van de zijde van de CDA-fractie bij de schriftelijke voorbereiding
om is gevraagd – om teeltpacht nader te omschrijven, ook tot nadere
teelten te beperken. Aangezien de grondkamers sowieso registreren, is dat
naar mijn oordeel niet nodig. Overigens lijkt het mij wel goed om in de komende
jaren in de gaten te houden wat de ontwikkeling ten aanzien van de teeltpacht
is en welke teelten daar nu exact onder zullen komen te vallen. Dat kan onderdeel
uitmaken van de eerder genoemde totaalevaluatie. Ook dit is een zaak die voor
een groot deel aan de partijen overgelaten kan worden. Zij zullen daar, naar
mijn oordeel, op een goede en verstandige manier mee omgaan.
 
 De heer Van Gennip had het over de somberheid enerzijds en mijn wat realistisch
optimisme ten aanzien van de ontwikkelingen anderzijds. Ik ben blij dat hij
duidelijk heeft gezegd dat het ook hem te doen is om meer marktwerking en
meer flexibiliteit in het pachtsysteem in Nederland. Wij zullen zeer nauwkeurig
de vinger aan de pols houden, want de evaluatie die ik noemde zal de basis
moeten zijn voor een eventueel noodzakelijke verandering van de Pachtwet te
zijner tijd.
 
 Vervolgens heeft de heer Van Gennip gevraagd of er in statistieken onderscheid
zal worden gemaakt tussen de reguliere pacht en de nieuwe vormen van pacht
die naar wij hopen ingang zullen vinden. Zonder dat zou een evaluatie natuurlijk
niet zoveel zin hebben. Dus het is een logische ontwikkeling dat er onderscheid
wordt gemaakt teneinde in de gaten te kunnen houden wat nu de ontwikkeling
is van de nieuwe pachtvormen ten opzichte van de reguliere pachtvormen in
de komende jaren. 
 
 Ik zou mij niet willen wagen aan speculaties over wat een ongunstige of,
zoals de heer Van Gennip zei, een te extreme ontwikkeling kan zijn. Belangrijk
is dat wij via een jaarlijkse overlegging van stukken bij de begroting van
LNV – zoals ik ook in antwoord op de vragen van de heer Pit in eerste
instantie heb aangegeven – aangeven wat de gevolgen en de ontwikkelingen
zijn, ook wat de prijsontwikkeling is. Daar is op dit moment weinig of niets
over te zeggen. Op basis daarvan moeten wij het proces ingaan. Er is dan inderdaad
sprake van een publieke afweging – zoals de heer Pit zei – die
van jaar tot jaar in de Tweede Kamer en uiteraard zo nodig ook in de Eerste
Kamer mogelijk is. Die publieke afweging moet plaatsvinden aan de hand van
een goede rapportage van de zijde van de minister van LNV aan uw Kamer.
 
 De heer Holdijk heeft mij er terecht op gewezen dat hij niet alleen namens
de SGP sprak, maar ook namens de RPF en het GPV. Ik ben uiteraard gelukkig
met de positieve insteek van de zijde van deze fracties ten aanzien van dit
wetsvoorstel. De heer Holdijk kwam terug op de gedachte van de parallel met
de dividendvrijstelling. Ik wijs erop dat vraagstukken van effectenbezit van
een geheel andere orde zijn dan vraagstukken die te maken hebben met grond
en onroerend goed, waar wij vandaag over spreken. Daar is de parallel met
name bij gezocht. Er bestaan geen vrijstellingen voor inkomsten uit onroerend
goed en ook niet voor verhuur uit onroerend goed. Wij moeten de weg die de
heer Holdijk op wil dus niet gaan.
 
 De heer Holdijk heeft ook gevraagd of ik aandacht heb voor het vraagstuk
van de afstoting van grond door Domeinen aan pachters. Daar heb ik zeker aandacht
voor. In eerste aanleg heb ik aan het adres van de heer Varekamp al gezegd
dat ook bij verkoop door Domeinen de pachter zelf natuurlijk als ondernemer
en als individu verantwoordelijk blijft voor de beslissing of hij koopt of
niet. Het zou tot een bevoordeling van een categorie pachters kunnen leiden
als bijvoorbeeld het verrekeningsbeding voor domeinpachters anders zou worden
ingevuld dan voor andere pachters of dat het voor hen niet zou gelden. Ik
begrijp dat de heer Holdijk dit ook niet wil.
 
 De heer Holdijk heeft ook gevraagd naar het effect van de wijziging van
de Pachtwet in 1984 op de afname van het pachtareaal. Het gaat hierbij niet
om een toename, maar om het stoppen van de afname van het pachtareaal in Nederland.
Ik heb het in antwoord op een vraag van de heer Hessing een vorm van defensief
beleid genoemd. Na 1984 heeft nog een afname van het pachtareaal plaatsgevonden,
maar – althans, zo is onze indruk – in een lager tempo dan voorheen
het geval was.
 
 De heer Hessing heeft gewezen op de noodzaak van het ontstaan van evenwichten.
Hij heeft de terminologie van de heer Pit ook overgenomen. Ik voel mij daar,
zoals ik in eerste termijn heb gezegd, ook zeer bij thuis. Het is inderdaad
het zoeken van een goed evenwicht ten aanzien van pacht en pachtwetgeving
in de komende jaren. De heer Hessing betreurt het dat er in wezen te weinig
grond is geweest in het kader van nader onderzoek om te concluderen wat de
effecten kunnen zijn van de nieuwe pachtvormen die wij willen creëren.
Ik zou erop willen wijzen dat een lange, volgens de heer Holdijk té
lange discussie vooraf is gegaan aan deze wijziging van de Pachtwet. Aan het
einde van de jaren tachtig is er een heroverwegingsonderzoek geweest; op basis
daarvan is een regeringsstandpunt tot stand gekomen. Daarin is de zorg over
de afname van het pachtareaal tot uitdrukking gebracht, evenals de behoefte
om het tempo van die afname terug te doen gaan. Na de akkerbouwacties die
er zijn geweest – de heer Van Gennip heeft eraan herinnerd – is
er door oud-minister De Koning opnieuw naar dit vraagstuk gekeken. De conclusie
was: je zult een aantal nieuwe vormen moeten introduceren, wil je de pacht
en het pachtsysteem in Nederland overeind houden, zulks in het belang van
de Nederlandse landbouw zelf. Ik heb de cijfers gegeven betreffende de verschillen
die er zijn tussen de situatie met grond in verpachte staat en datgene wat
er zou moeten gebeuren bij aankoop van gronden. Dat zijn toch indrukwekkende
getallen. Er is dus een wellicht niet wetenschappelijk gegronde maar wel een
duidelijke maatschappelijke discussie geweest over het thema pacht.
 
 De heer Hessing heeft enkele voorbeelden en gedachten naar voren heeft
gebracht met betrekking tot misbruik, zowel van de eenmalige pacht, de twaalfjarige
pacht als ten aanzien van de ontwikkelingen bij de teeltpacht voor vruchtwisseling.
Ik ben wat dat betreft, mede gelet op de ervaringen van het afgelopen jaar,
zeer positief gestemd over de manier waarop de agrarische sector met de instrumenten
omgaat die zij krijgt aangereikt, óók in de sfeer van de wetgeving.
Met de heer Hessing ben ik het uiteraard eens dat het van belang is om ook
hier de ontwikkelingen voortdurend te volgen maar ik zou dat niet willen doen
vanuit een situatie die wordt gekenmerkt door achterdocht of argwaan ten opzichte
van de sector zelve.
 
 De heer Varekamp heeft aangegeven dat hij gelukkig is met de lijn die
wij nu inzetten. Wij houden de vinger aan de pols en zullen jaarlijks monitoren.
Vervolgens wordt de evaluatie opgezet. In 1997 zal daarmee daadwerkelijk een
start worden gemaakt. Dat zullen wij tijdig moeten doen. Ik ben er gelukkig
mee dat hij die weg met mij wil gaan.
 
 Voorts sprak hij indringend over situaties waarin pachters kunnen geraken,
mede in relatie met het verrekenbeding. Voorzitter! Ook ten aanzien van dit
vraagstuk is het nodig om de ontwikkelingen in de komende jaren te volgen;
we zullen er blijvend naar moeten kijken. Echter, ik blijf van oordeel dat
de eigen vrije keuze van de boer, het individu, in dit kader moet prevaleren
boven de gedachte aan overdreven bescherming voor de sector.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het is mij gebleken dat er behoefte is aan een derde termijn. Ik stel
voor, hiertoe de gelegenheid te geven.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gennip (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! In eerste termijn heb ik aangegeven dat wij dit
wetsvoorstel door de cumulatie van amenderingen in de Tweede Kamer vanuit
kwaliteitsoogpunt niet erg sterk vinden. Daarnaast heb ik gesproken over een
zeker dilemma. De noodzaak om tot flexibilisering te komen, weegt bij ons
zeer zwaar, mede in verband met het herstel van de marktwerking. Voorts heeft
de minister zoëven gesproken over het element van de urgentie, gelet
op de snelle afkalving die ook is onder streept door het rapport
van de commissie-De Koning. Hij heeft de toezegging gedaan dat er sprake zal
zijn van een ruime AMvB terwijl er ook andere toezeggingen zijn gedaan. Hoewel
er bij ons even een voorkeur bestond om tot een zekere opschorting te komen,
menen wij dat op deze manier een bepaalde ontbinding kan plaatsvinden wanneer
het de gevreesde kant zou opgaan. Gelet op dit alles wil mijn fractie op dit
moment graag haar steun aan dit wetsvoorstel geven.
 
 
 
 
 
 Minister Van Aartsen:
 
 Mijnheer de voorzitter! Uiteraard ben ik ingenomen met het feit dat ook
de fractie van het CDA in deze Kamer steun kan verlenen aan het wetsontwerp.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 
 Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 
 
 
 Sluiting 16.16 uur
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19951996-2-33-49.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl