Behandeling van het rapport van de Tijdelijke commissie onderzoek Stichting Woningbeheer Limburg (24339) (debat met de regering)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 6442-6475

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

25-06-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 98, pagina 6442-6475

25-06-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24339Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: wetsvoorstel Vaststelling van een nieuwe Arbeidsvoorzieningswet (Arbeidsvoorzieningswet 1996) (24450); wetsvoorstel Invoering van de Arbeidsvoorzieningswet 1996 (Invoeringswet Arbeidsvoorzieningswet 1996) (24554)Pagina 6475-6488
Stemmingen over 30 moties, ingediend in het debat over de brief van de Enquêtecommissie opsporingsmethoden, te weten: motie-Schutte over het beroep op het belang van de Staat (24072, nr. 42); motie-Schutte c.s. over een parlementair onderzoek naar de resultaten van de enquête (24072, nr. 43); motie-Kalsbeek-Jasperse c.s. ter wijziging van beslispunt 6.1 (24072, nr. 48); motie-Kalsbeek-Jasperse c.s. ter wijziging van beslispunt 10 (24072, nr. 49); en 27 andere motiesPagina 6434-6437
Vragen van het lid Rosenmöller aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over uitlatingen van de minister over voorwaardelijk bijstandsrechtPagina 6432-6434
Stemmingen over negen moties, ingediend in het debat over het kansspelbeleid, te weten: motie-Zijlstra c.s. over het 2-0-0-beleid (24557, nr. 5); motie-Schutte c.s. over gefaseerde verwijdering van alle gelduitkerende speelautomaten (24557, nr. 6); motie-Marijnissen over de kansspelautomaten in casino's (24557, nr. 7); en zes andere motiesPagina 6439-6439
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Algemene nabestaandenwet (wijziging overgangsrecht alsmede enkele technische aanpassingen) (24693)Pagina 6488-6499
Stemmingen over drie moties, ingediend in het debat over bestuurlijke vernieuwing, te weten: de motie-De Cloe c.s. over de koppeling met het al dan niet doorgaan van een regionaal bestuur voor Rotterdam (21427, nr. 149); de motie-De Cloe c.s. over de Friese voorstellen (21427, nr. 150); de motie-Scheltema-de Nie/Van der Hoeven over het niet in gang zetten van ARHI-procedures (21427, nr. 151)Pagina 6437-6437
Stemmingen over vier moties, ingediend in het nota-overleg over het beleidsplan Drink- en industriewatervoorziening, te weten: de motie-Augusteijn-Esser c.s. over aanscherping van de besparingsdoelstellingen (23168, nr. 7); de motie-M.B. Vos over een wijziging van het Bouwbesluit (23168, nr. 8); de motie-Esselink over individuele bemetering van alle aansluitingen op het drinkwaternet (23168, nr. 9); de motie-Esselink over de behoefte aan industriewater (23168, nr. 10)Pagina 6439-6440
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Het onderbrengen van de zorg, bestaande uit duurzaam verblijf en verzorging in een verzorgingshuis, in de aanspraken op grond van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten en tijdelijke regeling van de subsidiëring van verzorgingshuizen door de Ziekenfondsraad (Overgangswet verzorgingshuizen) (24606), en over: motie-Van Boxtel c.s. over de eigen bijdragen van verpleeghuisbewoners (24606, nr. 17); motie-Van Boxtel/Vliegenthart over een menu à la carte in de ouderenzorg (24606, nr.19); en één andere motiePagina 6438-6439
98ste vergadering; 25 juni 1996Pagina 6427-6427
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 25 juni 1996)Pagina 6499-6500
Behandeling van het rapport van de Tijdelijke commissie onderzoek Stichting Woningbeheer Limburg (24339) (debat met de regering)Pagina 6442-6475
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet tot gemeentelijke herindeling in de samenwerkingsgebieden Midden-Brabant, Breda en Westelijk Noord-Brabant en in een gedeelte van de samenwerkingsgebieden Zuidoost-Brabant en 's-Hertogenbosch (24783)Pagina 6442-6442
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 25 juni 1996)Pagina 6427-6429
Stemmingen over tien moties, ingediend in het nota-overleg over thuiszorg en modernisering ouderenzorg, te weten: de motie-Vliegenthart c.s. over een toereikende groei van de financiële ruimte voor de ouderenzorg (23235, nr. 15); de motie-Nijpels-Hezemans/Leerkes over professionele ondersteuning van de mantelzorgers (23235, nr. 16); de motie-Marijnissen over gelden voor particuliere instellingen (23235, nr. 17); en zeven andere motiesPagina 6441-6442
Vragen lid Poppe (SP) aan minister van EZ over tussentijdse aanpassing van de gasprijs, tijdens Mondelinge vragenuurtjePagina 6429-6432
Stemmingen over tien moties, ingediend in het nota-overleg over eigen bijdragen in de Ziekenfondswet, te weten: de motie-Lansink c.s. over een wetsvoorstel inzake de convergentie van ziektekostenverzekeringen (24678, nr. 4); motie-Lansink c.s. over de grondslagen van de financiering van de zorg voor 1997 (24678, nr. 5); de motie-Lansink c.s. over invoering van een systeem van inkomensgenormeerde eigen bijdragen in de curatieve zorg (24678, nr. 6); en zeven andere motiesPagina 6440-6441
Heropening van de beraadslaging over: motie-De Cloe c.s. over de koppeling van het al dan niet doorgaan van een regionaal bestuur voor Rotterdam (21427, nr. 149); motie-De Cloe c.s. over de Friese voorstellen (21427, nr. 150); motie-Scheltema-de Nie/Van der Hoeven over het niet in gang zetten van ARHI-procedures (21427, nr. 151)Pagina 6442-6442

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 384 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het rapport van de
Tijdelijke commissie onderzoek Stichting Woningbeheer Limburg (24339) (debat met de regering).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Voorzitter! Het is misschien goed meteen maar een motto mee te geven aan
het verhaal dat ik vanmiddag houd: Dat motto luidt: "...no soul to be damned,
no body to be kicked". 
 
 Voor wie niet helemaal weet waar dit vandaan komt, zoals ik een tijdje
geleden: dit komt uit het boek van M.A.P. Bovens, over "Verantwoordelijkheid
in de organisatie, beschouwingen over aansprakelijkheid, institutioneel burgerschap
en ambtelijke ongehoorzaamheid".
 
 Het volledige citaat luidt als volgt: "Did you ever expect a corporation
to have a conscience, when it has no soul to be damned and no body to be kicked."
Deze woorden worden toegeschreven aan Edward, First Baron Thurlow, die leefde
tussen 1731 en 1806. Een andere lord schijnt eraan toegevoegd te hebben: "and
by God, it ought to have both".
 
 Met andere woorden, wij gaan het hebben over de organisatie en de verschillende
verantwoordelijkheden daarbinnen. Ik heb mijn verhaal een titel meegegeven
die staatssecretaris Tommel in het bijzonder zal aanspreken: "Het geheel overziende.
De lange weg naar een evenwichtige ordening binnen de volkshuisvesting."Duivesteijn
 
 Sinds de inrichting van het nieuwe stelsel van de volkshuisvesting is
er binnen de Tweede Kamer een discussie gaande over de inrichting ervan. De
oorzaak hiervan is gelegen in het feit dat het thans fungerende stelsel onevenwichtig
is uitgewerkt. Door deze onevenwichtige uitwerking is er sprake van een sterk
verzwakte positie van de rijksoverheid, de gemeente en de huurdersorganisaties.
Daar staat tegenover een buitenproportionele machtspositie van het maatschappelijk
middenveld, in dit geval de sociale huursector. Daarbij is de bestuursstructuur
van de sociale huursector zodanig georganiseerd dat vraagtekens op hun plaats
zijn ten aanzien van de zuiverheid van de verschillende rollen die personen
en instellingen daarbinnen hebben. Het gaat in het bijzonder om het bestaan
van een sterke ons-kent-ons-structuur, waarbij binnen de dubbele-petten-bestuursstructuur
bijna uitgangspunt is. De WBL-casus is binnen het stelsel van de volkshuisvesting
niet de grote illustratie dat het allemaal mis zou zijn binnen de sociale
huursector. De PvdA-fractie is het echter wel met de commissie eens dat er
binnen de WBL-casus voldoende aanknopingspunten zijn om én de crisis
van de WBL zelf te analyseren én deze te plaatsen in een bredere context,
waarbij wij het standpunt van de commissie delen "dat het noodzakelijk is
om na te denken over het zelfregulerende vermogen van de sector (...) betreffende
het toezicht en de sanctiemogelijkheden binnen de sociale huursector".
 
 Wanneer wij het rapport van de WBL-commissie beoordelen, dan moet op de
eerste plaats geconcludeerd worden dat de commissie in beschrijving en conclusies
buitengewoon helder is. De fractie van de PvdA stelt dit op prijs. Het gaat
immers om het functioneren van een sector die weliswaar in de organisatorische
betekenis van het woord aangemerkt wordt als een private sector, in essentie
gaat het echter om de uitvoering van een publieke taak. Dat deze publieke
taak uitgevoerd wordt met maatschappelijk kapitaal maakt de beoordeling niet
meer principieel, maar wel van een grotere betekenis.
 
 De beschrijving van de WBL-casus laat in alle opzichten het probleem van
vele handen zien. Elke deelhandeling was twijfelachtig en droeg duidelijk
bij tot het gewraakte resultaat, maar zij viel goed te praten. De collectiviteit
zit fout, maar elk lid heeft een excuus.
 
 Wij lopen de "vele handen" langs.
 
 1. De betrokkenheid van het ministerie van VROM in verschillende hoedanigheden.
Eerst vanuit de traditionele rol van de oude ordening, later als onderhandelaar
die gelijktijdig én het algemeen belang én het volkshuisvestingsbelang
moet behartigen.
 
 2. Het gaat hier om een fusie van een drietal instellingen inclusief de
sanering van één woningstichting.
 
 3. Dat alles wordt niet geregeld in een heldere saneringsovereenkomst,
maar in een diffuus convenant wat voor beide partijen nauwelijks een werkelijke
basis voor het handelen is.
 
 4. Hetzelfde ministerie van VROM is gelijktijdig bezig met de invoering
van een forse stelselwijziging, anticiperend op de invoering ervan.
 
 5. Omdat al snel helder wordt dat de saneringsoperatie van de SBDI voor
de WBL niet als afdoende kan worden beschouwd en gelet op de formuleringen
in het convenant is het niet onredelijk dat de bestuurders van de WBL opnieuw
een beroep doen op de staatssecretaris van VROM.
 
 6. Deze is van mening dat het nieuwe stelsel al is ingevoerd en wijst
iedere betrokkenheid af en verwijst naar de verschillende sectorinstituten.
 
 7. De sectorinstituten verwijzen de WBL eerst naar de gemeenten en de
rijksoverheid.
 
 8. De bruteringsoperatie maakt het nog complexer. Het ministerie van VROM
en de centrale koepels van de woningcorporaties negeren het feit dat bij de
fusie van de WBL er in feite al sprake is van een bruteringsoperatie.
 
 9. Ieder houdt de WBL-bestuur op afstand. Een voorbeeld illustreert dit.
De rijksoverheid, niet vrij van angst voor een mogelijke financiële aansprakelijkheid,
wijst de wens tot huurverlaging van de WBL-bestuur af, omdat dit een claim
van het Centraal fonds volkshuisvesting zou kunnen motiveren.
 
 In de WBL-casus gaat het in feite om "verantwoordelijkheid en verantwoording".
Iedere actor binnen de WBL-casus heeft ergens wel een eigen specifieke verantwoordelijkheid
die heel soms volledig wordt waargemaakt. Niemand neemt de verantwoordelijkheid
of voelt zich verantwoordelijk voor het geheel. De WBL-rapport stelt weer
eens in alle scherpte de vraag naar ieders verantwoordelijkheid aan de orde.
Wie neemt voor de ontstane situatie de verantwoordelijkheid en wie neemt in
crisissituaties de verantwoordelijkheid voor het geheel op zijn schouders?
 
 Deze vraag is van belang omdat de WBL-casus in algemene zin staat voor
een ontwikkeling waar de rijksoverheid vaker mee te maken zal krijgen bij
een steeds verdergaande afstoting van taken. Was in de oude ordening duidelijk
wat van iedere afzonderlijke partner verwacht werd, in de huidige ordening
zien wij dat het vraagstuk van de verantwoordelijkheid minder eenduidig is
te beantwoorden. Tegelijkertijd wordt het hierdoor belangrijker dat de verantwoordelijkheden
die wél zijn vastgelegd, ook daadwerkelijk worden genomen en waargemaakt.
 
 Het is altijd weer frappant dat daar waar successen worden geboekt, de
verantwoordelijkheid door de verschillende individuele actoren wordt opgeëist.
Op het moment dat er sprake is van het tegendeel van succes zien wij dat allen
die verantwoordelijk zijn maar één gemeenschappelijk doel lijken
te hebben: de schuld voor het debâcle doorschuiven. Zo zien wij op 9
november 1995 dat de staatssecretaris, "het geheel overziende", stelde "dat
de sanering van SBDI zorgvuldig en realistisch is geweest, dat verschillende
beelden over de financiële situatie in de loop van het proces adequaat
zijn verklaard en geen andere conclusie toelaten dan van een slecht functionerend
WBL-bestuur, dat de taak van de betrokken partijen in wet- en regelgeving
consistent vastgelegd is, dat het Rijk de eigen verantwoordelijkheid steeds
genomen heeft. Er is voldoende alert gereageerd en geïntervenieerd waar
dat geboden was".
 
 Maar staatssecretaris Tommel was niet de enige die de schuld voor het
debâcle ver van zich wierp. De verschillende betrokken "machtige" personen
en instituties, namelijk de voormalig staatssecretaris Heerma, de topambtenaren
van het ministerie van VROM, het NCIV, het CFV en het waarborgfonds waren
bij het uitbreken van het conflict er heel snel bij om het WBL-bestuur aansprakelijk
te stellen voor het debâcle. Prof. Rosenthal zegt het zo: "In toenemende
mate raakt de eigen verantwoordelijkheid zoek. Verantwoordelijkheid en verantwoording
zijn in onze complexe maatschappij eerst en vooral op anderen gericht, aan
anderen besteed. Als, zoals wel gezegd wordt, verantwoordelijkheden zoek raken
in netwerken en interorganisatorische verbanden, betekent dat in elk geval
dat wijzelf niet daarop in persona aangesproken kunnen worden. Vrijwel alles
wijst in de richting van anderen. Die anderen verwijzen, desnoods, naar collectieve
abstracties."
 
 Het is een ontwikkeling die zich nog steeds voortzet. In de officiële
reactie van de Nationale woningraad en het NCIV op het verschijnen van het
rapport van de parlementaire onderzoekscommissie WBL werd de WBL-kwestie sterk
gebagatelliseerd. Op zichzelf is een verschil van inzicht en zelfs verschil
van opvatting mogelijk over de ernst van de zaak, maar het bagatelliseren
duidt eerder op het niet serieus nemen van de werkelijkheid zoals deze door
de commissie is geanalyseerd. Dat niet serieus nemen is eveneens een ernstig
feit. Er is natuurlijk wel degelijk wat aan de hand.
 
 Het WBL-bestuur heeft onmiskenbaar een centrale rol gespeeld in deze kwestie,
maar er is ook zoiets als een verschil in positie, in gezagsverhoudingen en
in verantwoordelijkheden. Werkelijk niemand in de WBL-casus heeft tot nu toe
het vermogen gehad ruiterlijk toe te geven de gehele kwestie te hebben onderschat
en te reflecteren over het eigen functioneren. Het feit dat de belangrijkste
actoren in de WBL-casus zowel voor, tijdens als na het werk van de parlementaire
onderzoekscommissie niet geschroomd hebben om de gehele kwestie te mitigeren,
is al op zichzelf een bedenkelijk gegeven. Misschien is dit juist de illustratie
dat het niet verwonderlijk is dat het met de WBL fout is gegaan.
 
 Terecht heeft de WBL-commissie dan ook degenen die op grond van hun bevoegdheden
verantwoordelijk zijn, daadwerkelijk verantwoordelijk gehouden voor het ontstaan
van een fors debâcle binnen de volkshuisvesting. Natuurlijk hadden verschillende
van de actoren vanuit hun functionele en hun persoonlijke verantwoordelijkheid
op verschillende momenten wel degelijk moeten interveniëren. Wij zijn
het eens met de opvatting van de commissie dat het WBL-bestuur daarbinnen
als eerste verantwoordelijk is. Daar ligt de primaire verantwoordelijkheid
voor het handelen, omdat het de eigen woningstichting betreft.
 
 De basis voor de nieuwe WBL is echter vanaf het begin buitengewoon smal
geweest. De totstandkoming van de sanering van de SBDI en van de fusie doen
mij eerder denken aan het wereldtijdschrift van Elsschot. De goede man die
het wereldtijdschrift had ingekocht, was zich niet ten volle bewust geweest
van de deal die hij sloot en zat vervolgens met het tijdschrift in zijn maag.
Wanneer eerder de kwaliteit, of beter gezegd, het gebrek aan professionaliteit
van de WBL-bestuurders in aanmerking was genomen, had kunnen worden vastgesteld
dat zij onvoldoende vaardigheden en mogelijkheden in huis hadden om de WBL
werkelijk gezond te maken. Als daarbij wordt betrokken het transformatieproces
van de sociale huursector en de komst van de Wet balansverkorting volkshuisvesting
(brutering), dan moet worden geconstateerd dat er feitelijk geen reële
basis voor succes was. De vraag kan misschien ook anders worden gesteld. Zou
een beter bestuur wel in staat zijn geweest binnen de toen geldende omstandigheden
te komen tot oplossingen die deze crisis hadden kunnen voorkomen?
 
 Voor de Tweede Kamer spelen binnen de WBL-casus de beide staatssecretarissen
een hoofdrol. Politieke gezagsdragers hebben immers het recht en het vermogen
publieke middelen te mobiliseren. Zij hebben ambtelijke apparaten tot hun
beschikking, die geacht worden hun 24 uur per dag met raad en daad bij te
staan. En het laatste is een citaat uit het boek dat ik zojuist
aanhaalde. Juist in een situatie waarin het vraagstuk van de vele handen zichtbaar
niet leidt tot een afdoende oplossing, is de hiërarchische verantwoordelijkheid
van eminente betekenis. In de WBL-kwestie moet worden geconstateerd dat deze
verantwoordelijkheid onvoldoende is genomen. Hierdoor "ondergraven" –
het is een term van de commissie – zowel Heerma als Tommel de positie
van de Staat als toezichthouder van de sociale huursector.
 
 De commissie heeft in haar conclusie klare taal gebruikt. Daarover is
nogal wat ophef gekomen. Toch is het begrip "verwijtbaar" in de Nederlandse
politiek wel degelijk een belangrijke rol gaan spelen. Staatssecretaris Brokx
uitte indertijd zelfs bezwaar tegen zijn aftreden, althans de noodzaak van
zijn aftreden, omdat er zijns inziens geen sprake was geweest van aantoonbaar
verwijtbaar handelen.
 
 Bij het beschouwen van de politieke verantwoordelijkheid gaat het om meer
dan het persoonlijk handelen van de bewindspersoon. Het gaat ook om het reilen
en zeilen van het aan de bewindspersoon ondergeschikte ambtelijke apparaat.
In het rapport "Steekhoudend ministerschap" wordt in paragraaf 8.1 duidelijk
gesteld dat deze verantwoordelijkheid "niet is beperkt tot hetgeen de minister
persoonlijk kan worden aangerekend". De op 4 november 1993 ingediende en later
ook kamerbreed aangenomen motie-Jurgens c.s., gaat in die verantwoordelijkheidsvraag
nog verder. Zij betrekt daarbij eveneens de verantwoordelijkheid voor de instellingen
die zijn verzelfstandigd. De Kamer stelt vast dat beperking van de omvang
van de ministeriële verantwoordelijkheid bij verzelfstandiging van overheidstaken
alleen kan plaatsvinden op grond van de wetgeving waarin de verzelfstandiging
wordt geregeld. Met andere woorden ministers en staatssecretarissen hebben
ook hier een soort risicoaansprakelijkheid; ze zijn in beginsel verantwoordelijk
voor alles wat er onder hun leiding misloopt, of ze daar nu feitelijk wat
aan konden doen of niet.
 
 De beide staatssecretarissen van Volkshuisvesting, Heerma en Tommel, zijn
dus conform de door ons geaccepteerde staatsrechtelijke spelregels politiek
aanspreekbaar en verantwoordelijk voor het niet of onvoldoende functioneren
van het ministerie van VROM, maar ook voor het niet of onvoldoende functioneren
van de sociale huursector. In beide gevallen heeft de commissie geconstateerd
dat er sprake is van onvoldoende functioneren, fouten, onvoldoende toezicht,
ernstige vergissingen, enzovoorts, enzovoorts.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Moet ik deze laatste uitspraak over de verantwoordelijkheid
van de staatssecretarissen voor de sociale huursector in relatie zien met
de door de heer Duivesteijn geciteerde motie-Jurgens c.s. waarin het ging
om zelfstandige bestuursorganen? Met andere woorden, ziet hij de sociale huursector
als een soort ZBO?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De staatssecretaris is verantwoordelijk voor datgene wat binnen de sociale
huursector plaatsvindt en wat binnen het BBSH is geregeld. Zolang het niet
anders is geregeld, blijft hij daarvoor, naar mijn gevoel, verantwoordelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Maar de verwijzing naar de motie-Jurgens heeft hier dus niet mee te maken,
begrijp ik?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Jawel. Ik heb er met de heer Jurgens nog over gesproken. Het heeft hier
heel nadrukkelijk te maken met verzelfstandiging van overheidstaken. Binnen
de sociale huursector zijn enkele taken die de overheid vroeger deed, bijvoorbeeld
de sanering, verzelfstandigd.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Dat zou u nog eens nader moeten uitwerken, want ik dacht niet dat je woningcorporaties
een vorm van verzelfstandiging van overheidstaken kon noemen. Het is wellicht
een vorm van privatisering.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Een woningcorporatie heeft als het ware een eigen verantwoordelijkheid.
Je zou kunnen zeggen dat dit in een algemene maatregel van bestuur bij wet
is geregeld. Het waarborgfonds en het centraal fonds zijn instellingen waar
de staatssecretaris wel degelijke een bevoegdheid heeft. In die zin is hij
verantwoordelijk voor het reilen en zeilen van de sociale huursector in zijn
totaliteit. Natuurlijk geldt niet voor alles wat wettelijk zo geregeld is,
dat de ander daarvoor verantwoordelijk gesteld kan worden. Dat mag duidelijk
zijn. Niet iedere fout die een corporatie maakt, is de staatssecretaris aan
te rekenen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Maar een paar minuten geleden zei u, dat het bestuur van de WBL is aan
te wijzen, zoals in het rapport staat, als de hoofdschuldige. Vindt u dan,
met de opmerking die u zojuist heeft gemaakt, dat hiervoor ook naar de staatssecretaris
moet worden gekeken of hoe moet ik dat begrijpen?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik heb mij voor het bestuur van de WBL aangesloten bij wat de commissie
daarover gezegd heeft, te weten dat dit bestuur daarin een eerste verantwoordelijkheid
heeft. Ik vind het terecht dat de commissie het WBL-bestuur als eerste daarvoor
verantwoordelijk stelt. Binnen het stelsel van de sociale huursector is er
vervolgens een verdeling van verantwoordelijkheden. Het mag duidelijk zijn
dat wij binnen die verantwoordelijkheden degenen aanspreken die daarop aanspreekbaar
zijn. De ene keer is dat de staatssecretaris en de andere keer is dat het
centraal fonds.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Legt u dat eens uit voor deze casus, de WBL, die wij nu bespreken?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 In onze opvatting heeft de staatssecretaris wel degelijk een verantwoordelijkheid
voor alle onderdelen die verzelfstandigd zijn, daar waar niet bij wet geregeld
is – daar gaat immers de motie-Jurgens over – dat die verantwoordelijkheid
ergens anders ligt.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Voorzitter! De heer Duivesteijn tracht een redenering neer te zetten op
grond waarvan zuiver kan worden aangewezen wie er nu eigenlijk verantwoordelijk
is. Constateer ik het goed dat hij feitelijk zegt dat de huidige staatssecretaris
verantwoordelijk is voor alles wat in de voorgeschiedenis is gebeurd? Of maakt
hij een onderscheid tussen de vroegere staatssecretarissen en deze staatssecretaris?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De staatssecretaris is, als het goed is, de rechtsopvolger van zijn voorgangers
vanaf 1870. Dat is dus net voor de periode van het citaat dat ik zojuist aanhaalde.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter! Ik heb de indruk dat de heer Duivesteijn hinkt op twee gedachten.
Enerzijds hanteert hij een zekere verdediging van de nieuwe orde. Dat houdt
in: de nota-Heerma die aangenomen is én de brutering die ook door de
heer Duivesteijn zelf wordt onderschreven. Anderzijds zegt hij: zij hebben
hun eigen verantwoordelijkheid. Het is als het ware een particuliere instelling,
een particulier bedrijf dat marktgericht werkt. Maar als het fout gaat, heeft
de staatssecretaris – de overheid – zijn verantwoordelijkheid
te nemen. Als het fout gaat, zoals bij de WBL, is het kalf verdronken en moet
de overheid de put gaan dempen. Dat kost de overheid natuurlijk steeds een
hoop geld. En volgens het huidige stelsel moeten bij een sanering de huurders
betalen. Zij moeten immers de eigen broek ophouden. Ook bij het Centraal fonds
volkshuisvesting gaat het om geld van de huurders. Er wordt fundamentele kritiek
geleverd op situaties waarin het fout is gegaan. Ik verneem echter onvoldoende
kritiek op het huidige stelsel.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik heb het over verantwoordelijkheden gehad. Ik heb het nog niet eens
over de kritiek op het stelsel gehad.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat mis ik nu juist. Het is wat mij betreft onlosmakelijk aan elkaar verbonden.
Er zijn fouten ontstaan. Het is volstrekt onduidelijk wat de rol van de rijksoverheid
nog is in het huisvestingsbeleid sinds, zeg maar, de privatisering van de
sociale huursector.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik kom hierop later in mijn betoog nog terug. Het mag duidelijk zijn dat
er binnen het BBSH een groot aantal open einden bestaat. Dat zeggen wij niet
alleen nu. Dat hebben wij al op een groot aantal momenten gezegd. Wij hebben
ook een fors aantal moties ingediend op dat punt.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Daarmee zegt u dat u medeverantwoordelijk bent voor een situatie waarin
veel open einden zitten en waarin, als het fout gaat, de huurders steeds opnieuw
de dupe zijn. Immers, de overheid is teruggetreden.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 U doelt dan waarschijnlijk op de rechtsopvolger van de vorige PvdA-fractie.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik dacht dat wij het over dezelfde fractie hadden.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik zei: de rechtsopvolger.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 U was zelf bij de bespreking van de brutering.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Toen hebben wij een aantal moties ingediend, waarover ik straks nog uitgebreid
kom te spreken. Die moties beogen een aantal open einden binnen het BBSH af
te dichten. Daarmee hebben ondergetekende, de PvdA-fractie én de Kamer –
de moties zijn immers ondersteund – de verantwoordelijkheid in dezen
genomen. Vervolgens ligt de bal bij de staatssecretaris om die verantwoordelijkheid
ook waar te maken. Het zijn uitspraken van de Kamer.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik ga niet op al die moties in. Ik ken ze uiteraard. Maar het zijn allemaal
"bijspijkermoties" voor iets wat echt fundamenteel fout is. Ik weet niet of
u wel eens knutselt, mijnheer Duivesteijn. Maar het repareren van een rottig
in elkaar zittend kastje met wat dunne latjes wordt een puinhoop.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Daar kan ik verder niets mee. Ik zie het als een constatering van uw kant.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Voorzitter! De crux van het betoog van de heer Duivesteijn tot nu toe
komt erop neer dat de staatssecretaris ook verantwoordelijk zou zijn voor
datgene wat fout gaat in – zoals hij het zelf noemt – de onderdelen
die verzelfstandigd zijn. Welke onderdelen zijn dat exact? Ik constateer op
dit punt dat de woningcorporaties al heel lang, namelijk sinds 1901, verzelfstandigd
zijn in algemene zin. De verzelfstandiging waarover wij het hebben, ging over
de geldelijke, de financiële kant. En dat is even iets anders.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik weet niet precies wat u daarmee wilt zeggen.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Mijn vraag is: welke onderdelen zijn wat u betreft verzelfstandigd? Voor
die onderdelen houdt u immers de staatssecretaris verantwoordelijk als er
iets fout gaat.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De sanering van woningcorporaties is bijvoorbeeld overgeheveld naar het
Centraal fonds volkshuisvesting in het kader van het zelfregulerende principe.
Hetzelfde geldt voor het waarborgfonds.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Dat is één. U houdt dus de staatssecretaris verantwoordelijk
voor het WSW. Daarop wil ik straks graag zijn visie horen. U houdt de staatssecretaris
ook verantwoordelijk voor het Centraal fonds volkshuisvesting.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Niet ik, de commissie heeft heel nadrukkelijk gezegd dat de staatssecretaris
geïnformeerd had kunnen zijn over de saneringsplannen van de WBL. De
regering heeft namelijk een waarnemer bij het Centraal fonds volkshuisvesting.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Voorzitter! Ik krijg met een procedurepunt te maken als de heer Duivesteijn
de commissie opvoert als een getuige à decharge. Het is de vraag of
zoiets wel kan. Of kunnen wij de commissie op dit punt even horen? Dat zal
een beetje lastig zijn. Ik weet overigens precies wat hierover is afgesproken.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 U zou het rapport kunnen lezen. Dat is misschien gemakkelijker. Daarin
staat waar ik op wees.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Voorzitter! Ik heb toch de indruk dat de heer Duivesteijn in zijn beantwoording
van de vragen iets ontloopt. Is de staatssecretaris volgens hem verantwoordelijk
voor het reilen en zeilen van individuele woningcorporaties?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ja, zeker weten.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 In uw visie is hij dus zowel volkshuisvestelijk als financieel verantwoordelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Er is het Besluit beheer sociale huurwoningen. Daarin
wordt het reilen en zeilen voor de totale sociale huursector geregeld. Daarin
wordt bepaald wat de grote structuur is en ook wordt aangegeven wat de taken
van de individuele woningcorporaties zijn. Voor een deel is de taak gedelegeerd
aan de gemeenten en voor een deel heeft de rijksoverheid een eigen verantwoordelijkheid.
Voor een deel is de taak zelfs overgedragen aan het veld. Het Besluit beheer
sociale huurwoningen geeft met al zijn artikelen in feite een structurerend
kader voor het functioneren van de sociale huursector. Als het daarin dus
niet goed gaat, dient de staatssecretaris dat besluit aan te passen, althans
met voorstellen te komen om dat aan te passen. Vanuit die optiek heeft hij
in dezen een politieke verantwoordelijkheid. Het zou bijna niet helderder
kunnen.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Voorzitter! Ik weet dat de heer Duivesteijn een andere ordening wil, maar
ik begrijp nu dat hij daar nu al in leeft. Dat maak ik althans uit zijn woorden
op.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Soms ontgaan mij dingen.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Nou...
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik zei: soms. Maar dit begrijp ik gewoon niet.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Denk er nog eens over na.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Misschien zoudt u me kunnen helpen.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Uw visie op de verantwoordelijkheidsverdeling gaat natuurlijk veel verder
dan wij bij de brutering en de verzelfstandiging hebben afgesproken. Daar
gaat het mij om. Ik bedoel maar: ik heb ook uw interview in NRC Handelsblad
gelezen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Daar staat niets met die betekenis in. Laten wij eens uitgaan van de huidige
ordening. Gelet op de WBL-casus, moeten wij dan constateren dat de WBL onderuitgaat
en dat de verschillende actoren die daarbij een rol spelen hun verantwoordelijkheid
niet hebben genomen dan wel dat maar voor een deel hebben gedaan. Ik heb gesproken
over de hiërarchische verantwoordelijkheid. Die is hierbij aan de orde.
De vraag is: wie neemt waarvoor verantwoordelijkheid en wie neemt de verantwoordelijkheid
voor het geheel? Dat zou je kunnen typeren als de hiërarchische verantwoordelijkheid.
Daarbij gaat het om de vraag wie uiteindelijk moet ingrijpen.
 
 Hoe je het ook wendt of keert, conform het BBSH is de staatssecretaris
degene die bijvoorbeeld door middel van een aanwijzing moet optreden. Het
goed functioneren van de sociale huursector is wel degelijk een verantwoordelijkheid
van de staatssecretaris. Dus op het moment dat bij een aantal processen iets
fout gaat, dient de staatssecretaris in te grijpen. Dat heeft hij gedaan,
bijvoorbeeld op het punt van de BTW. Zijn maatregelen terzake heeft hij weliswaar
weer ingetrokken, maar hij heeft op het bewuste moment wel zijn verantwoordelijkheid
genomen. Afgelopen vrijdag heeft hij dat ook gedaan. Grappig genoeg kon dat
ingrijpen niet beter uitkomen. Ik denk nu aan zijn optreden ten aanzien van
de woningbouwvereniging De Samenwerking. Die heeft hij nota bene een aanwijzing
gegeven die eigenlijk dezelfde basis heeft op grond waarvan indertijd de WBL
door Heerma is aangesproken. Dus in die zin gaat het inderdaad om de vraag
wie heeft welke verantwoordelijkheid genomen? De vraag is dus allereerst:
waar is iemand verantwoordelijk voor, en vervolgens: heeft men die verantwoordelijkheid
daadwerkelijk genomen?
 
 De basis van mijn betoog betreft het feit, dat wij alles niet kunnen mitigeren
tot hetgeen zich voordeed op 5 augustus en twee of drie weken daarna. Nee,
de kwestie heeft wel degelijk te maken met het hele reilen en zeilen. Zij
heeft dus ook te maken met het onvoldoende functioneren van het ambtelijk
apparaat. Staatsrechtelijk is de staatssecretaris daarvoor aanspreekbaar.
De uitspraken daarover heeft de geachte afgevaardigde overigens zelf gesteund.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter! Ik krijg de indruk dat de heer Duivesteijn dezelfde opmerking
maakt als de heer Jeekel in het vorige debat. Hij zei: de overheid staat op
grote afstand, de sector moet haar eigen broek ophouden, maar als het fout
gaat, moet de rijksoverheid c.q. de staatssecretaris een grote stap naar voren
maken. Daarover gaat nu precies mijn vraag. In feite wordt gezegd: als het
kalf verdronken is mag de overheid met een heleboel geld de put dempen en
uiteindelijk zullen de huurders dat geld moeten ophoesten. Dan is er toch
iets fundamenteel fout. Er moet toch een directe verantwoordelijkheid zijn,
maar dat geeft de heer Duivesteijn niet duidelijk aan. Het gaat mij er dus
om hoe het zit met die directe, continue verantwoordelijkheid van de rijksoverheid
voor de huisvestingssector.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 U wilt op dit moment een discussie over de vraag of de ordening, zoals
die bestaat, wel of niet gewenst is.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Neen, u geeft de verantwoordelijkheid van de staatssecretaris, de rijksoverheid,
aan. U doet dat met andere woorden, maar wel met hetzelfde doel als de heer
Jeekel, namelijk wel op ruime afstand, maar het veld gaat naar voren springen.
Ik wil nu precies van u horen wanneer die momenten er zijn. Zijn die momenten
er nadat de crisis is ontstaan, de fouten zijn gemaakt en het geld naar de
haaien is gegaan? Of is het daaraan voorafgaand gebeurd? Het lijkt mij belangrijk
om dit vast te stellen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik kom straks nog uitgebreider terug op de kwesties die te maken hebben
met de ordening. Dan worden ook de vragen van de heer Biesheuvel beantwoord.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Daar ben ik niet zo tevreden mee. Ik wil daar nu graag een antwoord op
hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat kan wel waar zijn, maar...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U zult dus even geduld moeten hebben, mijnheer Poppe.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik herhaal nog even dat beide staatssecretarissen van Volkshuisvesting,
Heerma en Tommel, conform de staatsrechtelijke spelregels die door de Tweede
Kamer zijn geaccepteerd, al politiek aanspreekbaar zijn op
en verantwoordelijk zijn voor het niet of onvoldoende functioneren van het
ministerie van VROM. Dat geldt ook voor het niet of onvoldoende functioneren
van de sociale huursector. De commissie heeft geconstateerd dat er in beide
gevallen sprake is van onvoldoende functioneren, fouten, onvoldoende toezicht,
ernstige vergissingen enzovoort, enzovoort.
 
 De grote vraag is vervolgens hoe beide staatssecretarissen zelf met hun
handelen hun eigen verantwoordelijkheid hebben genomen. Het gaat er dan om
hoe de crisis binnen de WBL had kunnen worden voorkomen en dus hoe de negatieve
effecten ervan voor de sociale huursector bespaard hadden kunnen blijven.
Wij zien dat staatssecretaris Heerma in feite verantwoordelijk is voor het
ontstaan van het debâcle. De commissie geeft dit ook aan. Wij betreuren
dat staatssecretaris Heerma niet in een eerder stadium, dus nog voor de aanwijzing,
een speciale commissie heeft benoemd om een analyse van de ontstane situatie
te maken om van daaruit te trachten te komen tot een gezamenlijke oplossing.
Dat had er naar mijn gevoel wel in gezeten. Gelet op de vroegere betrokkenheid
van de staatssecretaris bij de sanering en de fusie was dat ook heel zuiver
geweest.
 
 Dit feit constaterende, heeft staatssecretaris Heerma naar aanleiding
van het inspectierapport van zijn ministerie uiteindelijk wel gehandeld in
de richting van het WBL-bestuur. Zijn dreiging met een mogelijke aanwijzing
in het kader van het BBSH is een juiste beslissing geweest. Dat is als het
ware de verantwoordelijkheid voor die zelfstandige sector waar wij het net
in een interruptiedebat over hadden. Voor de Staat creëerde staatssecretaris
Heerma hiermee de juridische mogelijkheid om op basis daarvan in een later
stadium effectief te kunnen handelen. Hij heeft nadrukkelijk vastgesteld dat
het zo niet langer kon voortduren en heeft toen vanuit zijn hiërarchische
verantwoordelijkheid opgetreden. De rijksoverheid neemt hierdoor een heldere
positie in ten opzichte van een verzelfstandigde instelling binnen de sociale
huursector.
 
 Staatssecretaris Tommel koos daarentegen, in de woorden van de WBL-commissie,
voor een andere, zachtere lijn. Dat feit op zichzelf houdt in dat de staatssecretaris
zelfstandig is gekomen tot een nieuwe afweging. Immers, het kiezen voor een
andere, zachtere lijn houdt op zichzelf al een afweging in. De staatssecretaris
heeft het volledige recht om te kiezen voor een eigen aanpak; wij respecteren
dat feit. De door zijn ministerie ingezette bemiddelingspoging om te komen
tot een stappenplan, loopt echter vrijwel direct vast op de weigering van
medewerking door de betrokken gemeenten, het Centraal fonds volkshuisvesting
en de opstelling van zijn eigen ministerie. Met deze andere, zachtere lijn
komt de staatssecretaris van de regen in de drup, om niet te zeggen in een
moeras.
 
 Tegen deze achtergrond is het dan ook onbegrijpelijk waarom de staatssecretaris
niet alsnog besluit om in te grijpen. Het mislukken van het stappenplan had
naar de opvatting van de fractie van de PvdA voor de staatssecretaris het
signaal moeten zijn dat verder varen op het kompas van een niet competent
bestuur van de WBL in combinatie met de door de andere actoren ingenomen posities
in feite alleen maar zou leiden tot het dieper wegzakken in het moeras. De
staatssecretaris heeft in deze fase echter niet besloten tot een terugkeer
naar de eerder door zijn voorganger Heerma ingezette lijn. Daarmee werd het
debâcle niet in de kiem gesmoord en kon het uitgroeien tot een heuse
rel binnen de Nederlandse volkshuisvesting.
 
 De onvermijdelijkheid van het ingrijpen, conform de lijn-Heerma, lijkt
pas tot het ministerie en dus tot de staatssecretaris van Volkshuisvesting
door te dringen nadat kamerleden, te weten de heer Van Rey en mevrouw Versnel,
op 20 juli 1995 in Cobouw pleiten voor de opheffing van de WBL. In het desbetreffende
artikel is er zelfs een voorbode van een parlementair onderzoek. Het duurt
uiteindelijk tot september 1995 voordat daadwerkelijk maatregelen door de
staatssecretaris worden genomen. Dat is een stap die zijn basis vindt in het
BBSH en die met de nodige invloed van de staatssecretaris ook daadwerkelijk
tot succes heeft geleid.
 
 Vanwege de chaos die er al was, het functioneren van het eigen ambtelijk
apparaat en het eigen handelen daarbinnen, is mijn fractie van mening dat
de commissie terecht de onderzoeksconclusie "verwijtbaar" heeft getrokken.
Voor de PvdA-fractie is het duidelijk dat die onderzoeksconclusie voor de
Tweede Kamer met recht een politieke conclusie zou kunnen zijn.
 
 Het gaat dan niet aan dat de fracties van D66 en het CDA, toevallig ook
de partijen die een staatssecretaris hebben geleverd, hun partijgenoten afschermen
om achter "vermeende" suggestieve vragen van de onderzoekscommissie of op
basis van een minutieuze microanalyse van wat door de voorzitter van de WBL
al een microkosmos is genoemd, te komen tot verzachting van het optreden van
de beide staatssecretarissen in de WBL-casus. De WBL staat voor een fors debâcle
binnen de volkshuisvesting en in het geheel van de sociale huursector. Dan
gaat het over het zelfstandig handelen van de beide staatssecretarissen, maar
er is ook sprake van niet afdoend functioneren van het ambtelijk apparaat.
Zowel de directeur-generaal, als de plaatsvervangend directeur-generaal, en
de inspectie van het ministerie van VROM hebben de WBL-kwestie op substantiële
momenten onderschat. Het geheel – dan heeft praten over onderdelen geen
betekenis meer – is hier substantieel fout gegaan. In de totale WBL-casus
zijn beide staatssecretarissen daarvoor verantwoordelijk. Zij zijn in staatsrechtelijke
zin verwijtbaar. Het zou hun eer te na moeten zijn om voor deze verantwoordelijkheid
weg te lopen.
 
 Door het WBL-rapport is het ook duidelijk geworden dat staatssecretaris
Tommel op 9 november 1995 een veel te rooskleurige voorstelling van zaken
heeft gegeven. Daarbij heeft hij ten onrechte de volledige verantwoordelijkheid
in de schoenen geschoven van het WBL-bestuur. Dit lijkt de staatssecretaris
in zijn beantwoording nog steeds vol te houden. Daarmee staat de staatssecretaris
in zijn bevindingen tegenover de parlementaire onderzoekscommissie. De vraag
is thans aan de staatssecretaris, of hij inziet dat het handelen van zijn
eigen ministerie en dat van hemzelf in feite hebben bijgedragen aan het verder
escaleren van het WBL-debâcle.
 
 De andere vraag is wat wij leren uit de WBL-casus. Voor de fractie van
de PvdA overstijgt dit zelfs de politieke vraag. Wij onderschrijven de opvatting van de WBL-commissie "dat het noodzakelijk is om na
te denken over het zelfregulerende vermogen van de sector, alsmede over bijstellingen
van het instrumentarium betreffende het toezicht en de sanctiemogelijkheden
binnen de sociale huursector".
 
 In de Tweede Kamer – dan kom ik bij de opmerkingen die zojuist per
interruptie zijn gemaakt en die de ordening aangaan – is bij verschillende
gelegenheden gesproken over de inrichting van de huidige volkshuisvestingsordening.
Dan heb ik het over de Kamer in haar huidige zittingsperiode. De PvdA, en
ondergetekende namens deze partij, is daarbij verschillende malen verweten
terug te willen naar de oude ordening, waarbij de rijksoverheid volledig aan
de touwtjes trok. Met de presentatie van de nota "De koopwoning bereikbaar"
is het echter duidelijk geworden dat wat betreft de PvdA geen sprake is van
een terugkeer naar de oude ordening. De PvdA-fractie staat in feite de totstandkoming
van een nieuwe ordening voor, waarbinnen zowel een sociale koopsector als
een andere sociale huursector een belangrijke rol vervult.
 
 Wat betreft het functioneren van de laatste sector ergert het de fractie
dat de afgelopen twee jaar van een bijstelling van de ordening binnen de volkshuisvesting
weinig terecht is gekomen. In deze Kamer zijn zo'n tien moties ingediend en
aangenomen waarin het open-eindekarakter van het Besluit beheer sociale huurwoningen
centraal stond. Het is jammer dat wij moeten constateren dat deze uitspraken
nog niet daadwerkelijk zijn omgezet in een concrete verandering van het BBSH
of door andere voorstellen zijn geëffectueerd, of het nu gaat om een
onafhankelijk financieel toezicht, de wenselijkheid dat woningcorporaties
een beleidsplan maken, op basis waarvan met gemeenten kan worden gekomen tot
prestatieafspraken, of het ontbreken van een behoorlijke regeling voor het
overleg tussen huurders en verhuurders.
 
 Het is ons uiteraard bekend dat de staatssecretaris enkele voorstellen
in voorbereiding heeft. In de beantwoording op de vragen van de Kamer naar
aanleiding van het WBL-rapport komt hijzelf met voorstellen. De gewenste wijzigingen
blijken niet eenvoudig te zijn, omdat beide koepelorganisaties zich tot nu
toe buitengewoon weerbarstig hebben opgesteld wanneer het gaat om het dichten
van de open einden in het BBSH. Hun huidige opstelling duidt er nog steeds
niet op dat zij thans wel bereid zouden zijn loyaal mee te werken aan een
BBSH waarbinnen de verantwoordelijkheid en de verantwoordingsarrangementen
glashelder zijn vastgelegd. Daar ligt wat de PvdA-fractie betreft de werkelijke
kwestie. Het is dan ook daarom dat thans niet langer gekozen kan worden voor
een andere, zachtere aanpak binnen de volkshuisvesting. De sector moet weten
wat de rijksoverheid van hem verwacht en de rijksoverheid moet daarbinnen
haar eigen verantwoordelijkheden opnieuw serieus nemen.
 
 Het is dan ook daarom dat wij het thans noodzakelijk achten om aan de
staatssecretaris te vragen om te komen tot een integrale herziening van het
BBSH. Tevens zijn wij van mening dat de bestuursstructuur van de sociale huursector
moet worden aangepast. De huidige dubbele-petten-structuur en de ons-kent-ons-structuur
dienen daarbij weggenomen te worden, aangezien die in meerdere opzichten ongezond
te noemen zijn.
 
 Concluderend kunnen wij vaststellen dat de fractie van de PvdA de conclusies
en de aanbevelingen van de commissie WBL steunt en in feite zou willen overnemen.
Zij is tevens van mening dat het van belang is dat de Kamer deze conclusies
en aanbevelingen overneemt. Wij verwachten van staatssecretaris Tommel uiteraard
een aantal antwoorden op het eerder gestelde, met name in relatie tot zijn
eerdere conclusies van 9 november 1995, waarbij hij, het geheel overziende,
kwam tot een aantal uitspraken. Daarnaast verwachten wij dat op het punt van
het BBSH gekomen kan worden tot een integrale herziening, tot een verandering
van de bestuursstructuur en tot een uitwerking van de andere conclusies in
dezen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 U sprak zoëven over het wegnemen van de ons-kent-ons-structuur. Hoe
denkt u dat te bereiken met een staatssecretaris die op grote afstand zit?
Het zijn als het ware zelfstandige ondernemers geworden. Hoe kan er dan worden
ingegrepen in de zin dat bepaald wordt wie wel in het bestuur mag zitten en
wie adviseur mag worden?
 
 Verder heb ik nog geen antwoord gehad op mijn eerdere vraag aan u. Ik
zal die herhalen. Op welk moment zou de rijksoverheid in moeten springen als
er binnen de sector van de volkshuisvesting fouten gemaakt worden? Ik noem
als voorbeeld dat er te dure koopwoningen gebouwd worden die in de verkoop
hun geld niet opbrengen. Ik denk dus aan ontwikkelingen die kunnen leiden
tot een bankroet of grote verliezen. Moet de rijksoverheid voortaan vooraf
toestemming geven voor dat soort handelen of heeft de sector daar de volledige
vrijheid in? Kortom, hoe kan de vinger aan de pols gehouden worden?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De staatssecretaris heeft op 21 juni een aanwijzing ex artikel 41 van
het BBSH uitgestuurd naar woningbouwvereniging De Samenwerking in Capelle
aan den IJssel. Dit is een van de voorbeelden waarbij wij van mening zijn
dat de staatssecretaris de bevoegdheden die hij heeft, ook daadwerkelijk moet
gebruiken. Waar er tot voor kort nog sprake was van een lege huls, bewijst
de staatssecretaris nu dat het geen lege huls is en dat hij op basis van het
BBSH zo nodig substantieel kan optreden. De staatssecretaris stelt letterlijk
in genoemde aanwijzing: "Ik voel mij daarbij genoodzaakt op te merken, zoals
ik ook reeds eerder in het overleg met uw voorzitter heb gedaan, dat mijns
inziens sprake kan zijn van verwijtbaar nalaten van een bestuur dat zowel
haar als de bestuursleden persoonlijk kan worden aangerekend."
 
 Zelfs in het kader van het toezicht is het begrip "verwijtbaar" buitengewoon
bekend. Hetzelfde geldt voor de begrippen "persoonlijk nalaten" en "in gebreke
stellen". Zelfs gaat de staatssecretaris zover dat hij ze eventueel aansprakelijk
stelt voor het niet handelen conform de huidige regelgeving in het kader van
de sociale huursector. Zo kan ik een heleboel voorbeelden noemen van interventies
die de staatssecretaris zou kunnen plegen en van wijzigingen waarover de Kamer
in meerderheid een uitspraak heeft gedaan.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik ken deze aanwijzing niet. Als ik het zo hoor, gebeurt er precies datgene
waarvan ik zeg dat het fout is. De staatssecre taris grijpt
namelijk in op het moment dat het kalf eigenlijk al verdronken is. Er moeten
aanwijzingen komen, maar er is dan al schade. Die wordt dan vergoed door een
financiële bijdrage van de rijksoverheid. Dan betalen wij het dus met
z'n allen. In het algemeen zal het Centraal fonds volkshuisvesting daarvoor
opdraaien, dus uiteindelijk moeten de gezamenlijke huurders dit betalen. Het
centraal fonds zal vervolgens voor het kunnen aflossen van de leningen eisen
stellen ten aanzien van de hoogte van de huren.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De fracties van de PvdA, D66 en de VVD hebben tijdens het bruteringsdebat
een motie ingediend waarin aan de staatssecretaris wordt gevraagd het BBSH
zodanig aan te passen dat de corporaties verplicht zijn om beleidsplannen
in te dienen, inclusief een financieel hoofdstuk. Op grond daarvan zijn zij
verplicht om met gemeenten te overleggen en om prestatieafspraken te maken.
Wij betreuren het dat deze simpele regeling, die in commissieoverleg tot een
A4'tje is teruggebracht, nog niet is ingevoerd. Ik heb de staatssecretaris
daarop aangesproken. Er kan dan vooraf, weliswaar via de gemeente, worden
geïntervenieerd. Er zijn vele mogelijkheden om in het huidige BBSH, zelfs
met respect voor de oude ordening, de kwaliteit van het bestuur en het toezicht
te verbeteren.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Het antwoord is niet duidelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik denk dat het wel duidelijk is, maar misschien wilt u iets anders horen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Wij zullen de motie steunen, want verbeteringen steun je altijd, maar
dan nog gaat het bij beleidsplannen en prestatieafspraken om een breed spectrum.
Het gaat mij om de momenten waarop corporaties ernstig in de fout kunnen gaan,
bijvoorbeeld door de aankoop van woningen voor een te hoge prijs. Dat wordt
niet precies vastgelegd, want dan zouden de corporaties hun eigen broek niet
meer ophouden en zou er geen sprake zijn van een overheid op afstand. Op welk
moment moet de staatssecretaris ingrijpen om dit soort puinhopen te voorkomen?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Persoonlijk heb ik een voorkeur voor 23 november om 9.15 uur, maar als
dat niet lukt, kunnen wij altijd nog over andere momenten spreken.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 U kunt er wel een grap over maken, maar de huurders kunnen het betalen.
Een en ander gebeurt massaal.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Daarom zei ik ook: 9.15 uur. Als u van mij wilt horen dat de PvdA terug
wil naar de oude ordening, zeg ik: nee, dat wil de PvdA niet.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat vraag ik ook niet.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De fracties van de PvdA, de VVD en D66 hebben de staatssecretaris gevraagd
om de invoering van de verplichting van het indienen van een beleidsplan en
om onafhankelijke financiële controle. Er zijn de afgelopen tijd vele
moties besproken en ook aangenomen. Als die besluiten in het BBSH worden opgenomen,
komen wij een heel eind. Het is niet voor niets dat de Nationale woningraad
en het NCIV zich verzetten tegen een dergelijke regelgeving. Zij werken het
liefst op basis van een regeling met een zo open mogelijk einde.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 De regeling is er nog niet. De staatssecretaris moet nog uitvoering geven
aan de motie. Ik vraag daarom naar dat moment. Het aansprakelijk stellen van
bestuurders...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 U stelt almaar vragen, maar de heer Duivesteijn kan amper antwoorden.
Ik geef het woord aan de heer Schutte.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Voorzitter! De heer Duivesteijn heeft twee kernpunten genoemd ten aanzien
waarvan hij iets van de staatssecretaris verwacht. Een en ander betrof de
gemaakte fouten in het verleden en het daaruit lering trekken voor de toekomst.
Hij heeft sinds het debat van vorige week in de media verschillende uitspraken
gedaan, waarbij hij dezelfde punten naar voren heeft gebracht. Hij heeft toen
een duidelijke relatie gelegd met de positie van de staatssecretaris. Als
voorbeeld noem ik het vlugschrift van de PvdA van eind vorige week, waarin
staat: het is nu van Tommel afhankelijk of zijn positie ter discussie komt
of niet. Als hij ruiterlijk toegeeft dat hij substantiële fouten heeft
gemaakt en daaraan iets wil doen, voorzie ik geen problemen.
 
 Moet ik de woorden van de heer Duivesteijn van nu aan het adres van de
staatssecretaris op dezelfde wijze interpreteren?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Nou, natuurlijk. Overigens is de kop ook heel mooi, maar die leest de
heer Schutte niet voor.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Daar staat: "De positie van Tommel is niet heilig, maar wij zijn ook niet
uit op zijn positie".
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat is de kern van de opstelling van de PvdA. Het is natuurlijk heel vreemd
als de staatssecretaris, het geheel overziende, op 9 november 1995 de Kamer
een aantal conclusies voorhoudt en er een uitgebreid parlementair onderzoek
plaatsvindt, waarna de desbetreffende commissie conclusies trekt die haaks
op die van de staatssecretaris staan. Dan is er natuurlijk wel wat aan de
hand en heeft de staatssecretaris op dat punt wat uit te leggen. Naar onze
mening kan hij niet zeggen dat hij de conclusies van 9 november nog steeds
fantastisch vindt. Dat verwacht ik eerlijk gezegd ook niet, aangezien hij
in antwoord op de vragen al heeft aangegeven dat bijvoorbeeld de wet- en regelgeving
niet consistent is vastgelegd en dat hij op een groot aantal punten met wijzigingen
wil komen. Dat vinden wij op zichzelf een positief teken. En doordat deze
aanwijzing zo mooi een dag voor het debat naar buiten gestuurd is, hebben
wij al helemaal het gevoel: zie je wel dat het kan. Maar het kan natuurlijk
niet zo zijn dat er op 9 november iets wordt gezegd dat vervolgens ook wordt
volgehouden. Van de staatssecretaris willen wij dan ook horen wat hierbij
zijn zelfreflectie is. Kan hij vervolgens accepteren dat de commissie deze
uitspraken heeft gedaan? Dat is belangrijk, omdat daarmee wordt gesproken
over het inzicht dat wij met elkaar kunnen delen. Het allerbelangrijkste vinden
wij toch – daar gaat het voor ons primair om – de vraag hoe wij
samen in de volkshuisvesting verdergaan.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Maar het is belangrijk, zeker bij dit soort zaken, dat
zo helder mogelijk wordt gesproken. De heer Duivesteijn is naar buiten toe,
onder andere in het vlugschrift, zeer helder: als de staatssecretaris ruiterlijk
toegeeft dat hij substantiële fouten heeft gemaakt, etc. Ik ga er dus
van uit dat de relatie die de heer Duivesteijn in het vlugschrift en ook in
andere media heeft gelegd met de vraag of de positie van de heer Tommel veilig
is, alles te maken heeft met het antwoord dat hij op die vraag zal geven,
gecombineerd met het antwoord op de vraag wat wij in de toekomst gaan doen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Absoluut, anders zou het debat niet noodzakelijk zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Dat is helder.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Voorzitter! Het komt bij mij wat moeilijk over dat de heer Duivesteijn
zo weinig over de eerstelijns toezichthouders spreekt. Dat zijn 50 gemeenten.
De heer Duivesteijn als oud-wethouder moet toch weten dat, als er iets mis
gaat in de volkshuisvesting op regionaal of lokaal niveau, de eerste signalen
daar terechtkomen. Het lijkt mij daarom te veel om een staatssecretaris dan
te beschuldigen van laakbaar, verwijtbaar gedrag. Ik vraag de heer Duivesteijn
dan ook om te motiveren waarom hij juist de gemeenten te weinig bij de oordeelsvorming
betrekt. Naar mijn mening hebben zij precies geweten waar het fout is gegaan
en hebben zij de inspecteur te laat een signaal gegeven.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik vind het heel prettig dat de heer Hendriks mij deze vraag stelt, want
dat geeft mij de gelegenheid om nog eens te vertellen waarom ik mijn betoog
op deze manier heb opgebouwd. Vorige week hebben wij het rapport van de commissie
vrij uitgebreid behandeld. Daarbij zijn alle verschillende actoren aan de
orde gekomen. Ik heb in het betoog dat ik toen hield de aansprakelijkheid
centraal gesteld en ik zou het prettig vinden als de staatssecretaris daar
nu op inging, ook al heb ik die aansprakelijkheid nu niet aan de orde gesteld.
De vraag is wat alle kwalificaties betekenen die de commissie heeft uitgesproken.
Betekent het dat mensen aansprakelijk worden gesteld? Is het slechts een constatering?
Of is het een ingebrekestelling? Dat geldt voor het WBL-bestuur, want waarom
zou dat wel succes oogsten en vervolgens bij het falen wegrennen. Ik heb ook
een vergelijking gemaakt met het particuliere bedrijfsleven: daar gaat het
er op een andere manier aan toe wanneer iemand echt onderuitgaat en daar ondervindt
deze er alle pijn van. In het maatschappelijk middenveld is dat niet het geval.
Dat heb ik vorige week dus aangegeven.
 
 Hetzelfde geldt voor de positie van de gemeenten, waarbij ik verwijs naar
moties die wij hebben ingediend. Wij hebben de staatssecretaris bijvoorbeeld
gevraagd of hij een onafhankelijk financieel toezicht wilde instellen. Als
wij dat vragen, zeggen wij daarmee tegelijkertijd dat de gemeenten het toezicht
eigenlijk niet behoren uit te oefenen, want 50 gemeenten kunnen nooit op een
fatsoenlijke manier financieel toezicht houden en daarnaast hun volkshuisvestelijke
kant in de gaten houden. Wij hebben ook een motie ingediend met het verzoek
om beleidsplannen te maken en dan bedoelen wij niet een of ander flut A4'tje,
maar echt een serieus, consistent verhaal. In allerlei sectoren is dat een
volstrekt normale gang van zaken. Dat geeft de gemeenten bijvoorbeeld de mogelijkheid
om consciëntieuzer en serieuzer te reageren binnen dat hele proces. Ik
vind deze aanwijzing interessant, want daarmee doet de staatssecretaris, grappig
genoeg, heel veel van datgene wat wij aan de orde hebben gesteld: hij stelt
mensen aansprakelijk, hij stelt een bestuur in gebreke en hij wijst aan. Zo
hoort het naar ons gevoel.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Uw antwoord is zeer interessant, maar ik blijf van mening dat wij de schuldvraag
meer moeten zoeken in de richting waar ik zojuist om heb gevraagd. Dan komen
wij vanzelf bij het eindoordeel.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Voor de Kamer is alleen de staatssecretaris aanspreekbaar. Ik kan vanaf
deze katheder natuurlijk wel een heel gezellig gesprek over gemeentebestuurders
houden, maar dat kan ik hoogstens in de richting van de staatssecretaris doen.
Ik denk dat ik dat vorige week afdoende heb gedaan.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Voorzitter! In dit afsluitende debat over het WBL-onderzoek wil ik beginnen
met het nogmaals kort weergeven van de kern van de visie van de fractie van
D66, met daarna een blik op de toekomst.
 
 In de WBL-casus is een en ander reëel fout gegaan. Alle verantwoordelijken
hebben hier in meerdere of mindere mate schuld aan. De commissie heeft via
een nauwgezette feitenreconstructie inzicht verschaft in de cruciale momenten
van het traject. Dat heeft nuttig materiaal opgeleverd. Uit het vorige week
gehouden debat met de commissie trek ik vier conclusies, waarop ik later in
mijn betoog nog terugkom.
 
 1. Op basis van de feitenreconstructie heeft de commissie rechtstreeks
oordelen en kwalificaties gegeven. Een aantal van de door de commissie uitgesproken
oordelen en kwalificaties deelt de fractie van D66 niet.
 
 2. Uit de microkosmos van de WBL zijn niet direct conclusies voor de gehele
volkshuisvestingssector te trekken, maar wel zijn enkele vermoedens bevestigd
dat er nog veel losse einden aan de nieuwe ordening zitten.
 
 3. Het meest waardevol is voor mijn fractie dat de commissie heeft kunnen
aantonen dat er rond de sanering van een corporatie, de WBL, een collectief
proces van verschuilen door alle verantwoordelijken plaatsvond.
 
 4. Het resultaat bevat enige nuttige elementen ter verbetering van het
toezicht in de sociale huursector. Daar ligt voor mijn fractie de waarde van
dit onderzoek.
 
 Al met al vormt dit rapport, zoals ik ook vorige week al heb gezegd, voor
de fractie van D66 een voldoende basis voor dit debat. Centraal staat hier
op dit moment de vraag of VROM op alle momenten juist heeft gehandeld. Het
antwoord van mijn fractie op die vraag luidt: zeker niet altijd. Mijn fractie
volgt bijvoorbeeld het oordeel van de commissie over de hoogte van de bruidsschat,
de saneringsvoorwaarden, het toezicht, de gerichte inspectie en de toelatingsinspectie.
In onze visie is de algemene teneur voor de periode tot aan het voorjaar van
1994, dat VROM zich erg sober – je zou kunnen zeggen: op het karige
af – heeft opgesteld. Die soberheid betrof de medefinanciering
van het convenant. Op zichzelf lijkt het prima om sober te zijn met geld,
maar het wordt gevaarlijk als er een heel lastig saneringstraject moet worden
ondersteund. De soberheid gold ook voor de interventies. VROM handelt vanuit
de filosofie die is ontstaan: "Bestuur, bestuur!". Bij VROM bestaat dan ook
de wens om op relatief grote afstand te blijven, ook al waren er genoeg negatieve
signalen, vooral in de periode tussen maart 1991 en september 1992, over de
kracht van het WBL-bestuur. Tot slot gold de soberheid ook voor het vastleggen
van voorwaarden voor het saneringstraject en het toezicht op deze sanering.
VROM wist dat de sanering lastig zou zijn, maar toch liet VROM het bestuur,
op een paar afspraken na, de vrije ruimte.
 
 Als de staatssecretaris, na het bestuderen van het rapport en na het debat
dat wij vorige week met de commissie hebben gevoerd, terugblikt en ook terugkijkt
naar de conclusies die hijzelf in november 1995 heeft uitgesproken, ziet hij
dan ook niet een aantal elementen waarvan hij zegt dat het ministerie het
toch anders had moeten doen?
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom bij de tweede helft van 1994. Op 5 juli
verzendt VROM een inspectiebrief naar het WBL-bestuur. Die brief heeft een
harde toon, met de dreiging van een aanwijzing. Een week later valt bij het
Centraal fonds volkshuisvesting een saneringsplan op hoofdlijnen in de bus.
Zoals door de voorzitter van de WBL-commissie is gemeld, was dat saneringsplan
een noodkreet van het WBL-bestuur, maar het was evenzeer een signaal van dat
bestuur dat het ernst wilde maken met de sanering. Dat werd versterkt door
het optreden van de nieuwe voorzitter die, conform de nieuwe opdracht uit
de inspectiebrief, heel snel begon met het verbeteren van de relaties met
de gemeente. De WBL moest binnen 30 dagen reageren op deze inspectiebrief.
Dat gebeurt niet en VROM laat het moment verlopen. Mijn fractie begrijpt hier
het oordeel van de commissie. Bestuurlijk had dat moment niet zonder meer
gepasseerd mogen worden. De dreiging uit de inspectiebrief neemt hierdoor
immers af.
 
 Eind september meldt het Centraal fonds volkshuisvesting dat het saneringsplan
van de WBL niet-ontvankelijk is. Op dat moment staan er in de visie van mijn
fractie twee wegen open. Ik heb deze in het debat met de commissie de azijn-
en de strooplijn genoemd. Het gaat om een harde lijn, de azijnlijn, waarbij
VROM op dat moment de sanering afdwingt en een zachte lijn, de strooplijn,
waarbij VROM in samenwerking met alle betrokkenen toewerkt naar een ontvankelijke
saneringsaanvraag.
 
 Welke lijn was verstandig? Bij het beantwoorden van die vraag spelen drie
elementen een rol. Het eerste element is wat nu precies de reële, juridische
mogelijkheden zijn om een actieve interim-manager bij de WBL te benoemen.
Was dat in september 1994 mogelijk op grond van het BBSH? Het tweede element
vormt de bestuurskracht van het zittende WBL-bestuur, mede in relatie tot
de urgentie van de sanering. Duidelijk is in elk geval dat de commissie die
bestuurskracht zeer laag schat. Een derde en laatste element vormt het eigen
gezag van de staatssecretaris. De commissie verwacht bij de door hem gewenste
afdwingstrategie veel van, wat zij noemt, de kracht van het argument, bestuurlijke
druk en de gezagspositie van de staatssecretaris. Vult dit in de ogen van
de staatssecretaris inderdaad het gat tussen het formeel onmogelijke en het
feitelijk nodige, als dat gat er in de visie van de staatssecretaris al was?
 
 Ik heb vorige week al aangegeven dat mijn fractie beide lijnen verdedigbaar
vindt. Naar ons inzicht is de lijn die de commissie voorstelt, begaanbaar.
Na wellicht enige beginvertraging was die lijn haalbaar geweest. Mijn fractie
heeft echter moeite met het oordeel dat de commissie uitspreekt. Kiezen voor
een zachtere lijn had van de commissie niet gemogen en daaraan verbindt de
commissie dan ook de kwalificatie "verwijtbaar".
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De heer Jeekel zegt dat beide lijnen, ja, wat eigenlijk, begrijpelijk
zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Ik zei dat beide lijnen mogelijk zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ja. Is de heer Jeekel het echter met de conclusie van de commissie eens
dat de andere lijn sneller tot resultaat geleid zou hebben?
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Ik heb daar vorige week ook al iets over gezegd. In mijn visie zou de
andere lijn een aantal juridische procedures tot gevolg hebben gehad, hetzij
in de sfeer van het verenigingsrecht hetzij in de sfeer van de volkshuisvesting,
gegeven het feit dat in elk geval de voorzitter van het bestuur en wellicht
een groter deel van het bestuur niet dacht aan opstappen en men via bestuurlijke
druk zou moeten proberen te forceren dat er een interim-manager zou komen.
Er zou dus een beginvertraging zijn geweest met deze harde lijn. Ik zeg niet
dat die harde lijn niet mogelijk was geweest. Of die uiteindelijk, per saldo,
sneller zou hebben gewerkt? Geen idee, mijnheer Duivesteijn! Geen idee.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Een ander argument van de commissie is dat hiermee de gezagspositie van
de rijksoverheid is ondergraven. Dat is op zichzelf natuurlijk een heel ernstige
conclusie.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Ik heb ten aanzien van het punt van de gezagspositie al gezegd dat wij
het oordeel van de commissie kunnen volgen. Het gaat dan eigenlijk vooral
over het tijdstip van de dreiging van de aanwijzing en het bestuurlijke moment
dat op 5 augustus verloopt. Het bestuurlijke moment had niet op die manier
mogen verlopen. De kwalificatie die daarbij hoort, delen wij echter niet.
Men kan zeggen wat men wil, maar op dat moment lag er een saneringsplan op
hoofdlijnen van het WBL-bestuur. Belangrijker nog is dat bij het WBL-bestuur
de wil bestond om daadwerkelijk aan sanering te gaan werken.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Nu even de casus van woningbouwvereniging De Samenwerking. Daar zien wij
dat de staatssecretaris in feite de harde lijn kiest. Hij krijgt een woedende
brief terug van het bestuur van De Samenwerking. Zij dreigen naar de rechter
te gaan. In dezen is er op 1 augustus een kort geding. Zij stellen dat de
staatssecretaris heeft gezegd dat zij juist ongelofelijk goed bezig waren
en dat zijzelf bezig zijn met een saneringsplan. Toch besluit de staatssecretaris –
terecht in mijn opvatting – tot die harde lijn. Hoe waardeert de heer
Jeekel dit?
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Het is primair een vraag aan de staatssecretaris, maar
ik wil er best iets over zeggen. Wij hebben op het punt van de samenwerking
trouwens zelf ook een samenwerking. Wij hebben gezamenlijk vragen gesteld.
Daarna zijn onze wegen gescheiden, omdat ik de lijn van de staatssecretaris
direct kon volgen. Als er een corporatie in saneringsproblemen komt, moet
die corporatie naar het centraal fonds en het niet proberen via gesprekken
met de staatssecretaris. In de tussenfase wilde men eigenlijk niet richting
centraal fonds koersen, de normale procedure, maar probeerde men bij het Rijk
toch nog meer begrip te krijgen, meer krediet opgebouwd te krijgen. Dan komt
aan de orde dat de staatssecretaris, zoals de heer Duivesteijn als bestuurder
op dat moment waarschijnlijk ook zou hebben gedaan, ze ontvangt, duidelijk
uitlegt hoe wat hem betreft de lijnen horen te lopen en vervolgens zegt, dat
hij op dat moment niet veel voor ze kan doen. Er zal veel voor hen gaan gebeuren
op het moment dat zij een goed saneringsplan indienen en naar het centraal
fonds gaan. Dan gaat men het saneringstraject in. Uiteindelijk krijgt men
dan een stevige en financieel veilige corporatie. Wat Capelle en het bestuur
doen, zie ik voornamelijk als het bij de staatssecretaris neerleggen van wat
in eerste instantie hun eigen verantwoordelijkheid is. Zij durven het niet
aan om naar het centraal fonds te stappen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Het leuke van het gesprek tussen u en mij is misschien wel dat wij zo
lekker lang bezig kunnen zijn zonder dat er wat gebeurt.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Behalve dat de tijd wegtikt!
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ja, en dat is nu precies bij de WBL-casus het probleem. Het gaat erom
of de rijksoverheid op het beslissende moment moet optreden.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 U haalde de samenwerking erbij om iets aan te tonen. Die samenwerking
is wat mij betreft een andere casus dan de WBL-casus. Ik had het dus korter
kunnen zeggen, maar u vroeg er nadrukkelijk naar.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Ik wil even terug naar de opvatting van de heer Jeekel over de conclusie
van de commissie, die hij wat te hard vindt. De parlementaire enquêtecommissie
bouwsubsidies, waarvan de staatssecretaris vroeger als lid van de Kamer onderdeel
heeft uitgemaakt, heeft veel aandacht besteed aan niet-winstbeogende instellingen,
omdat er geen toezicht was. De SBDI was een NBI en de HBL was tot 1990 zo'n
NBI. Iedereen wist dus dat die NBI's dubbel in de gaten gehouden moesten worden.
Nu achteraf wordt geconstateerd dat het proces niet goed is gelopen, kan ik
mij toch niet aan de indruk onttrekken dat u het met de conclusie van de commissie
eens moet zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Ik heb altijd aangegeven dat ik het met een groot aantal conclusies van
de commissie eens was. Ik heb echter niet zoiets van: ik moet het boek integraal
overnemen. Ik denk dat per geval, per beschreven situatie binnen, zoals de
commissie het noemt, de microkosmos, een feitenreconstructie wordt geboden,
een oordeel wordt gegeven en vaak aan dat oordeel een kwalificatie wordt toegekend.
Een groot aantal van die oordelen en kwalificaties kunnen wij volgen. Juist
voorzover zij gaan over de inspectie, vooral de gerichte inspectie en ook
de toelatingsinspectie, zij het dat ik daarover nog wat vragen aan de commissie
had, heb ik er in tweede termijn van gezegd dat ik ze absoluut kon volgen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Ik had het over de periode waar uzelf aan was begonnen, met de inspectiebrief
van 5 juli 1994 en het daaropvolgende aantreden van de staatssecretaris op
22 augustus. Iedereen wist uit eigen ervaring dat je bij de NBI's driedubbel
de vinger aan de pols moest houden. Daarom is het verwijt van de commissie
zeer terecht. Ik begrijp niet waarom u dat niet onderschrijft.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Omdat ik op dat punt zeg dat het essentieel was om zo snel mogelijk tot
een saneringsplan te komen. Voor mij is het dan de vraag wat daarin de snelste
route is. Ik houd zeker rekening met de dreiging van de aanwijzing. Vandaar
dat ik het oordeel van de commissie kan volgen, dat het verzwakken van de
dreiging niet had moeten plaatsvinden. Ik had een discussie met de commissie
over de mate waarin dat gebeurde. Voor de rest zeg ik dat daarna, nadat het
saneringsplan van de WBL niet-ontvankelijk werd verklaard, moest worden gezien
hoe er toch zo snel mogelijk wel een ontvankelijk saneringsplan kon komen.
Dat vind ik een beleidskeuze.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 De heer Jeekel begon uit te leggen waarom hij meer voor de zachte lijn
koos. Hij verwijst naar het saneringsplan van de WBL. In de stukken staat
dat het centraal fonds het saneringsplan van de WBL onvolledig en onvoldoende
vindt. Vindt u dat moet worden voortgeborduurd op een onvoldoende en onvolledig
saneringsplan? Is dat dan uw zachte lijn?
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Het was niet de bedoeling van het stappenplan om voort te borduren op
een onvolledig saneringsplan. Wij willen met elkaar, via alle partijen die
verantwoordelijkheid droegen, een goed saneringsplan opstellen. Ik heb overigens
niet gezegd dat ik voor een harde of zachte lijn kies. Ik vind beide lijnen
verdedigbaar.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Beide tegelijk wordt een probleem!
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Ik kan me voorstellen dat men voor de harde lijn kiest. Dit kost extra
tijd, maar beide lijnen zijn verdedigbaar. Nogmaals, ik vind het voor de zachte
lijn uitspreken van de kwalificatie "verwijtbaar" niet redelijk en niet logisch.
Ik heb al aangegeven dat er sprake is van een beleidskeuze.
 
 Er zijn nog drie zaken uit het verleden die ik kort aan de orde wil stellen.
De eerste is de relatie tussen de sanering van de NWI's, de niet-winstbeogende
instellingen in de volkshuisvesting, en het centraal fonds. Er staat: Ingeval
het betreft de financiële tekorten, opgebouwd door de NWI, voordat deze
toegelaten instelling werd dan wel fuseerde met een toegelaten instelling.
Hoe werkt dit? Dit is een open einde in de volkshuisvesting.
 
 Dan de relatie tussen sanering en brutering. Velen hebben het idee dat
er sprake is van een mogelijke dubbele inboeking van een en dezelfde inverdiencapaciteit.
De inverdiencapaciteit via de winst op de oudere huurwoningen zou én
bij de WBL-fusie én bij de brutering ingeboekt zijn. De staatssecretaris
 ontkent dit. Ik krijg graag een verduidelijking op dit punt.
 
 Welke lering trekt de staatssecretaris uit de WBL-casus? Je kunt zeggen:
dit blijkt al uit het waardevolle antwoord op vraag 46, maar wij vragen dit
nadrukkelijk omdat wij, met de voorzitter van de WBL-commissie, eigenlijk
van mening zijn dat een parlementair onderzoek primair dient tot het leren
van lessen. Het gaat om het voorhouden van een spiegel. Nergens gaat alles
goed. Wij vinden dat de staatssecretaris en de Kamer van het verleden moeten
en kunnen leren. En zo willen we ook de rest van het debat met elkaar doorpraten.
 
 Ik wil nu over de toekomst spreken. Als we onze blik op de toekomst richten,
geldt voor mijn fractie de centrale vraag hoe we in het vervolg in de volkshuisvesting
kunnen vermijden dat er een heel traject met schuilmogelijkheden bestaat tussen
de probleemsignalering en de probleemaanpak. Belangrijk voor mijn fractie
is dat we in de sociale huursector werken met een ordening die nog niet af
is.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 U spreekt over de probleemsignalering en -aanpak. Kunt u hieraan toevoegen
het voorkomen van problemen? Dat is prettig voor de huurders.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 U hebt gelijk, ik had daarmee moeten beginnen. Ik sprak over een ordening
die niet af is. Op dit moment is die ordening in een aantal onderdelen eerder
een schets dan een uitgewerkte tekening. Eigenlijk ontbreekt een stevig bouwwerk
van checks and balances. Dit is niet uniek. Het probleem doet zich voor bij
bijna alle verzelfstandigingsoperaties. Eerst is er een structuurwijziging,
ik wijs op de verzelfstandiging van de corporaties en de brutering, en daar
achteraan hobbelen de samenhangende veranderingen in overlegstructuur en besluitvormingscultuur.
De inzet van het instrumentarium blijft in zo'n fase onduidelijk. In zo'n
overgangsperiode is er sprake van een drieslag, een nieuwe structuur, een
oude cultuur, vele experimenten en vage noties over de wijze waarop de cultuur
die bij een nieuwe structuur past, eruit moet zien. Dit is een noodzakelijke
fase waarin de nieuwe speelruimte wordt verkend en een open einde in de verantwoordelijkheidsverdeling
zichtbaar wordt. Die fase moet, en ik ben het op dit punt eens met collega
Duivesteijn, echt tot een einde komen.
 
 Om een sluitend financieel toezicht in de sociale huursector te bereiken,
zijn er in onze visie drie dingen nodig. Essentieel is het ontwikkelen van
deskundige, interne toezichtsorganen met voldoende taken en bevoegdheden.
Dit betekent dat er een aanscherping moet komen van de accountantsprotocollen.
De koepels en de corporaties zijn hier al mee bezig. Het is ook primair de
verantwoordelijkheid van het bestuur en de directie van die instellingen.
 
 Wij erkennen dat het toezicht op de woningcorporaties staat of valt met
de kwaliteit van het intern toezichthoudend orgaan. Dat moet alert zijn en
alert blijven. Daarom is het voor mijn fractie ook van groot belang dat de
huurdersorganisaties versterkt worden, want je houdt zo'n intern toezichthoudend
orgaan binnen een corporatie alert op het moment dat er tamelijk veel van
de huurders zelve komt aan opvattingen, meningen, visies en zaken waarvan
zij zeggen dat ze anders geregeld moeten worden.
 
 Het externe toezicht is op dit moment primair opgedragen aan de gemeenten.
Wij onderschrijven de aanpak die de staatssecretaris voorstaat in de brief
van 28 juni. Het financieel toezicht en het volkshuisvestelijk toezicht moeten
uit elkaar worden gehaald. Wij moeten met elkaar erkennen dat gemeenten voor
het financieel toezicht op corporaties niet de meest voor de hand liggende
partij zijn. Ik heb ook een citaat gevonden, alhoewel het niet zo'n mooi citaat
is als van de heer Duivesteijn. De heer Kempen zegt in zijn gesprek met de
commissie: Over een aantal jaren hebben wij nog maar de helft van de huidige
800 corporaties. Die hebben dan dus een verbreed werkgebied. De huidige organisatie
van het toezicht met de gemeente als signaalinstantie is dan niet adequaat.
 
 Hoe dan wel? Dat is de logische vraag. Er zijn drie voorwaarden voor een
verbeterd financieel toezicht. Dat is allereerst een jaarlijkse monitoring
van de financiële positie van de instellingen in de sociale huursector.
Dat is vervolgens een op die monitoring aansluitende procedure en organisatievorm
voor financiële gezondmaking dan wel sanering van de financieel zwak
geachte instellingen. En dat is tot slot een gerelateerde op de monitoring
aansluitende voorziening binnen de inspectie volkshuisvesting. De twee sectorinstituten
in de volkshuisvesting, het waarborgfonds en het Centraal fonds volkshuisvesting,
dragen na de verzelfstandiging de financiële risico's voor de huursector.
Deze instellingen zullen daarom in onze visie een grotere rol moeten spelen
bij het toezicht. Financiële monitoring is in goede handen bij het waarborgfonds.
Expertise voor financiële gezondmaking is bij het centraal fonds aanwezig.
Hardop denkend: je zou in nauwe samenwerking met VROM beide instellingen een
rol kunnen geven bij het financieel toezicht. Hoe dat precies vorm moet krijgen,
staat mij nog niet helemaal helder voor ogen, maar de bedoeling moet zijn
dat in de volkshuisvesting een vroegtijdig alarmeringssysteem ontstaat.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Waar is nu eigenlijk de overheid in uw opvatting? Ik begrijp best dat
zij ook het financieel toezicht zelf willen doen en via het Centraal fonds
volkshuisvesting willen regelen. Wij praten echter over een maatschappelijk
kapitaal dat op de een of andere manier wordt geïnvesteerd. Wij praten
in feite voor een deel over het kapitaal van de huurders, want die moeten
het uiteindelijk bij elkaar brengen. Heeft D66 een opvatting over de rol van
de overheid binnen de sociale huursector of is het gewoon een soort uitverkoop?
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Ik zal op twee wijzen reageren. Ik begin met te constateren dat het een
volstrekt terechte vraag van de heer Duivesteijn is. Vervolgens kan ik met
"ja" antwoorden en zeggen: luister naar de rest van mijn betoog waarin ik
juist over dit punt nadrukkelijk kom te praten.
 
 Als ik zeg dat de twee fondsen, de twee sectorinstituten in de volkshuisvesting,
een rol moeten krijgen in het financieel toezicht, zeg ik daarmee natuurlijk
niet: dé rol. En ik zeg daarmee ook niet dat zij de enige rol zouden
moeten hebben, dat zij de enige zouden moeten zijn. Ik zeg erbij dat ik het
ook nog een zoeken vind hoe dit precies zou moeten. Er zitten heel veel lastige
kanten aan, maar dat zij een rol moeten hebben, gegeven het feit dat zij verantwoordelijk
zijn voor de financiële risico's in de sociale huursector,
is voor mij wel helder.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Maar wie zijn nu "zij"? Zij hebben een taak die een publieke taak is,
die voortkomt uit de Grondwet. Dat is de zorg voor de huisvesting. Vervolgens
komt die voort uit de Woningwet. Het zijn instellingen die werken in het kader
van de Woningwet, die als zodanig toegelaten zijn. Wie zijn nu "zij"? Het
is nu net alsof het gaat om private bedrijven die een privé-risico
lopen.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 "Zij" is natuurlijk tamelijk verschillend.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Een van de punten van kritiek betreft de ons-kent-ons-structuur en de
dubbele petten. Wij zien dat de voorzitters van de afzonderlijke koepels vertegenwoordigd
zijn in het Centraal fonds volkshuisvesting en het Waarborgfonds sociale woningbouw
en dat de koepels een rol spelen in de commissie toelating. Nu gaan zij in
uw opvatting ook nog eens het financieel toezicht doen.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Nee, zij gaan niet het financieel toezicht doen. Dat heeft u mij niet
horen zeggen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Maar bent u het ermee eens dat die structuur van dubbele petten weg moet?
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Ik ben het met u eens dat er tamelijk veel dubbele petten zijn in die
tamelijk kleine volkshuisvestingswereld. Ik kwam juist bij mijn introductie
in deze nieuwe portefeuille tamelijk vaak dezelfde mensen op verschillende
plekken tegen. Ik vond het beeld dat u de vorige keer hiervoor gebruikte,
wel aardig. Daar zijn wij het over eens. Maar nu zie ik u een soort strijd
voeren tegen het waarborgfonds, dat in feite een onderlinge waarborgmaatschappij
is voor corporaties waar heel veel financiële expertise in zit, vanwege
het doel dat zij hebben. Ik zie u ook een enorme strijd voeren tegen het Centraal
fonds volkshuisvesting. Wilt u die instituten weg hebben, mijnheer Duivesteijn?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Daar kan uiteraard met mij over gesproken worden...
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Ja, ik begrijp dat er met u over veel gesproken kan worden, maar het levert,
zoals u zelf zegt, tussen ons vaak niet alles op. Maar nogmaals, wilt u die
instituten weg hebben?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Wij hadden het zojuist over financieel toezicht.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Ja, en ik zei dat die instituten wat mij betreft een rol moeten hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Maar hier hebben wij het over maatschappelijke kapitaal. Op het moment
dat het Centraal fonds volkshuisvesting – ik heb het dan over de interne
structuur – de toelating doet, het waarborgen, het saneren, het financieel
toezicht...
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Het centraal fonds doet niet het waarborgen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik heb het over de verschillende functies die in een heel kleine groep
vertegenwoordigd is. Wij hebben het over maatschappelijk kapitaal en over
een publieke sector. Het is dan toch vreemd dat u, vanuit uw politieke achtergrond,
niet pleit voor een heldere verdeling van taken en verantwoordelijkheden en
juist tracht die vermenging tegen te gaan? Het gaat mij er niet om dat die
instituten weg moeten, het gaat mij om het feit dat de rijksoverheid op een
aantal momenten moet kunnen interveniëren. Het gaat mij ook om het feit
dat de gemeentelijke overheid een positie binnen de volkshuisvesting behoudt.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 U wilt de gemeentelijke overheid ook een rol laten blijven spelen bij
het financieel toezicht? Wij hebben met elkaar in de twee grote uitgebreide
AO's over de corporaties in de afgelopen herfst, een andere lijn gekozen.
Wij hebben toen geconcludeerd dat wij voor het financieel toezicht een andere
lijn zouden kiezen dan voor het volkshuisvestelijk toezicht. Ik dacht dat
u het er toen mee eens was.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Sterker nog, wij hebben zelfs een motie ingediend voor een onafhankelijk
financieel toezicht en D66 heeft die motie ook ondertekend. Nu zit u met een
rol voor dit en een rol voor dat. Op zichzelf zou het prettig zijn als u consistenter
was.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Daar wil ik best nu iets over zeggen. Wij hebben gepleit voor een onafhankelijk
orgaan voor financieel toezicht. Vervolgens is kamerbreed gedacht aan de Algemene
Rekenkamer. De Algemene Rekenkamer heeft ons verblijd met een brief waarin
staat dat dit niet zijn rol is en dat hij die ook niet wenst te spelen. Die
discussie is nu nog niet afgerond en wij wachten met elkaar voor de uiteindelijke
vormgeving, voor het mogelijk onafhankelijke deel op het advies waarmee de
Rekenkamer in het vroege najaar gaat komen. Tot zover de stand van zaken op
dat punt.
 
 Dat betekent nog niet dat wij niet in de structuur uiteindelijk ook een
rol zouden kunnen zien weggelegd voor een onafhankelijk toezicht. Maar het
enige element dat ik nu naar voren heb gebracht is, dat ik bij het financiële
toezicht een rol zie voor de twee organen die bijna voortdurend in de volkshuisvesting
met geld bezig zijn. Dat zijn het waarborgfonds en het Centraal fonds volkshuisvesting.
Ik wil hier nog een ding aan toevoegen, mijnheer Duivesteijn: haalt u alstublieft
twee feiten uit elkaar, namelijk het feit dat je telkens dezelfde personen
in die instellingen aantreft en het nut en de waarde van die instellingen.
Dat zijn voor mij twee verschillende dingen. Het nut en de waarde van die
instellingen wil ik op dit moment niet betwisten – en als u dat wel
doet, hebben wij weer een leuke discussie – maar ik wil wel met u praten
over de personen binnen die instellingen. Daar kom je tamelijk vaak een tamelijk
klein gezelschap, een soort kliek, tegen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Heel veel stof maakt het leven natuurlijk alleen maar boeiender, maar
in de kern gaat het om de volgende vraag. Bent u bereid om mee te werken aan
het weghalen van de dubbele petten binnen de sociale huursector? Dat betekent
dat niet een paar personen op alle machtsposities een rol kunnen spelen.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Hoe zou mijn antwoord vanuit de achtergrond en de cultuur van D66 op dat
punt "nee" kunnen zijn? Natuurlijk ben ik daartoe bereid, maar natuurlijk
 voorzover wij op dat punt een bevoegdheid hebben. Wij moeten
er keurig formeel naar kijken. Maar dat betreft dus een deel van de vragen.
U stelde mij ook vragen over de twee fondsen. Moeten die een rol hebben vanuit
de gedachte dat er mensen zitten die je op allerlei plekken tegenkomt? Dat
vind ik niet zo'n sterk argument.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik sprak u alleen hierop aan: je kunt niet tegen dubbele petten zijn en
vervolgens nieuwe dubbele petten creëren. Dat zou in uw betoog veel scherper
moeten zijn. Het is ook belangrijk dat het gebeurt. Daarmee kan namelijk de
Kamer een stuk duidelijkheid creëren naar de sociale huursector over
haar verwachtingen.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Op dit punt ben ik het wel met u eens. Ik heb al aangegeven dat voor mij
nog niet helder is uitgewerkt hoe een en ander precies vorm moet krijgen.
Het is voor mij wel helder dat je die twee instituten absoluut nodig hebt
voor het goed regelen van het financieel toezicht. Vervolgens moet je er natuurlijk
voor zorgen dat daarmee niet allerlei dubbele petten en diffuse verantwoordelijkheden
ontstaan. Daarmee ben ik het direct eens.
 
 Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog. De eindverantwoordelijkheid voor een
dergelijk systeem moet bij de rijksoverheid liggen. Dat zal de heer Duivesteijn
deugd doen! D66 ziet graag nog voor de behandeling van de begroting van VROM
over de hoofdstructuur van het financieel toezicht een uitgewerkt voorstel
tegemoet. Ook zijn wij benieuwd naar de visie van de staatssecretaris op dit
moment. Waar staat hij in zijn denken ten aanzien van dit punt?
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik wil u een vraag stellen die ik ook aan de heer Duivesteijn heb gesteld.
De eindverantwoordelijkheid ligt bij de rijksoverheid. Bedoelt u daarmee dat
de rijksoverheid de put mag dempen als het kalf verdronken is ten gevolge
van de dubbele petten en van ons-kent-ons-situaties?
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Ik begrijp uw vraag. Ik kom daarover straks nog te spreken.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat zei de heer Duivesteijn ook.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Voorzitter! Ik kom bij de corporatie die in de gevarenzone verkeert, die
koudwatervrees gaat vertonen. Hoewel duidelijk is dat er bij een corporatie
iets moet gebeuren, probeert zo'n corporatie sanering, gezondmaking, te voorkomen
omdat het zoveel pijn doet. Er moeten dan snel knopen kunnen worden doorgehakt.
In een corporatie ligt nu eenmaal maatschappelijk kapitaal opgeslagen dat
niet verloren mag gaan. De staatssecretaris moet voor dit soort situaties
interventiemogelijkheden krijgen. Is voor een dergelijke bevoegdheid ook een
wijziging van het Burgerlijk Wetboek noodzakelijk?
 
 Ik kom tot een afronding. Collega Duivesteijn toonde vorige week een heel
pak moties, moties over volkshuisvesting van het afgelopen anderhalf jaar.
De volkshuisvesting is in beweging en, naar het lijkt, alle kanten op. En
toch is dit gedeeltelijk schijn. Wat is er aan de hand? Er is tamelijk snel
een nieuwe ordening ingevoerd. Die nieuwe ordening kent nog heel veel losse
einden en dat geeft verwarring. Er gaan dingen mis. En dat roept ook door
de bestaande verwarring de vraag op: gaat het wel goed en moeten wij de zaak
niet opnieuw fundamenteel doordenken? Op deze vraag passen wat mij betreft
een "ja" en een "nee". Ja, er zijn nog veel lossen einden waaraan wij iets
moeten doen. Nee, wij willen de basis van de ordening vasthouden: grotere
marktoriëntatie en meer vrijheden voor de instellingen.
 
 Wat daar voor D66 wel bij hoort, is het antwoord op de vraag: hoe te handelen
als spelers in de nieuwe ordening hun verantwoordelijkheid niet naar behoren
nemen? Voor D66 is de kernvraag: welk instrumentarium is noodzakelijk om patstellingen
te doorbreken en om bij afglijden in de gevarenzone effectief in te grijpen.
Het formele antwoord – de toelating van de instelling intrekken –
is ineffectief. Maar alleen maar veel praten en overleg voeren, voldoet evenmin.
Op deze vraag – de kernvraag: welk instrumentarium is noodzakelijk om
patstellingen te doorbreken en bij afglijden in de gevarenzone effectief in
te grijpen? – moet wat ons betreft het debat in de volkshuisvesting
zich concentreren. Wat hebben wij met elkaar aan instrumentarium in handen
als er iets mis gaat met de kerndoelen? Of maken wij dan een vrije val? Instrumenten
om dingen te verhinderen lijken nog wel voorhanden, maar instrumenten om iets
te bevorderen zijn schaars. In de nieuwe ordening past een terughoudende rol
voor het Rijk. Maar dat is iets anders dan terugtreden. Dingen durven overlaten,
dat is prima. Maar als het echt fout gaat, moet je de instrumenten hebben
om in te grijpen. Het Rijk moet erkennen dat het vooralsnog de eindregie heeft.
Dit is overigens wat ons betreft niet hetzelfde als de formele verantwoordelijkheid
dragen. De heer Duivesteijn probeert ons daarvan te overtuigen. Wel is dat:
je verantwoordelijk voelen voor de zorg dat er ten aanzien van de kerndoelen
van de volkshuisvesting niet van alles mis gaat.
 
 Welke mogelijkheid heeft het Rijk als de kerndoelen niet gehaald worden,
bijvoorbeeld als het niet lukt om de strategische kernvoorraad op peil te
houden, als het niet lukt leegstand te vermijden of als na verloop van tijd
blijkt dat het niet lukt om medezeggenschap bij een aantal corporaties echt
goed te realiseren? Wat is dan precies het rijksinstrumentarium? Als op die
vraag het enige antwoord kan zijn: veel praten en overleggen, is dat voor
D66 te weinig. Het lijkt ons, mijnheer de voorzitter, nuttig om eens stevig
en met een zwarte bril op te kijken naar het volkshuisvestingsbeleid. Wat
is voor de verschillende kerndoelen nou eigenlijk het worst-case-scenario?
Hebben wij voldoende instrumenten voor een geslaagde interventie en, zo neen,
welke instrumenten missen wij? Wordt er op VROM iets gedaan met het oog op
het worst-case-scenario, de mogelijkheid van het niet halen van kerndoelen
en de vraag welke instrumenten het Rijk dan beschikbaar heeft?
 
 Naar onze mening is het op dit punt absoluut nodig om, ter voorbereiding
van verbetering van de regelgeving, onderzoek te doen. Neem bij dit onderzoek –
hiermee kom ik dicht bij het standpunt van de heer Duivesteijn – ook
in beschouwing de bestuurscultuur bij de top van de volkshuisvestingswereld.
Er is sprake van te veel ons kent ons en een te beperkte creatieve ruimte
om de gekozen ordening alert te verbeteren en die verder uit te werken. Om
dat laatste moet het ons te doen zijn. Een gedegen herziening van het BBSH
zal wat D66 betreft dan ook niet lang op zich mogen laten
wachten.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 In uw betoog is sprake van tegenstrijdigheid. Aan de ene kant wilt u voordat
de ordening wordt aangepast, een onderzoek met het oog op het worst-case-scenario,
maar aan de andere kant zegt u: de aanpassing mag niet lang uitblijven. Daarin
zit een strijdigheid. Met een onderzoek ben je namelijk al gauw een jaartje
verder.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Aangezien u ook spreekt over de worst case zou je...
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Je zou ook kunnen zeggen: we hebben een worst case.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Wij, zowel u als ik en zeker de gespecialiseerde ambtenaren, kunnen tamelijk
snel doorlopen. Ik noem in dit verband: het niet halen van het doel of het
niet overeind houden van de strategische kernvoorraad in een gemeente of een
serie gemeenten. Wat heeft op dat moment de staatssecretaris voorhanden om
stappen te zetten? Hoe ziet zijn instrumentendoos er daarvoor uit? Een congres
van twee dagen om dat na te gaan levert voldoende materiaal op. Vervolgens
komt de vraag aan de orde: welke instrumenten moeten er bij? Uit mijn betoog
zal duidelijk zijn geworden dat een aantal instrumenten die er zouden moeten
zijn teneinde de eindregie en het toezicht op het reilen en zeilen van de
sociale huursector in stand te houden, er op dit moment nog niet zijn. De
ordening is absoluut niet af.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Daarmee gaat u verder dan de voorstellen die in voorbereiding zijn en
de toezeggingen die de staatssecretaris naar aanleiding van de vragen heeft
gedaan?
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Zoals ik het nu zie, levert het denken over die zes kerndoelen, de vraag
wat worst cases zijn alsmede de vraag: wat hebben we voorhanden, extra argumenten
op om nieuwe instrumenten te introduceren. Hierover hoor ik graag de mening
van de staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 17.10 uur tot 17.13 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het onderzoek van de Tijdelijke commissie onderzoek
Stichting Woningbeheer Limburg kan niet los worden gezien van het verleden.
Voor een deel is daarover vorige week gesproken met de commissie; voor een
deel moet het ook in dit debat aan de orde komen. De feitelijke beslissing
om het onderzoek in te stellen, viel in een algemeen overleg op 9 november
jl., toen de staatssecretaris een verklaring aflegde waarin hij tot veler
verrassing koos voor het instellen van een onderzoek. Zoals bekend, was de
ingestelde werkgroep daarover verdeeld en, naar het zich liet aanzien, ook
de Kamer. Ook de staatssecretaris was op zichzelf geen voorstander van een
onderzoek, maar hij wilde een debat naar aanleiding van het rapport van de
werkgroep. Toch koos hij voor een onderzoek. Er was zijns inziens sprake van
een voortdurende veenbrand rond de WBL, waarbij de integriteit van zijn medewerkers
in het geding zou zijn gebracht. Een onderzoek was zijns inziens de enige
manier om degenen die de beschuldigende vinger uitstaken, effectief te confronteren
met de feiten en om de veenbrand te doven. Door deze start kreeg het onderzoek
meteen een forse politieke lading. Het onderzoek zou duidelijkheid moeten
bieden over de vraag wie in het conflict tussen de staatssecretaris en zijn
beschuldigers gelijk heeft: de staatssecretaris of zijn beschuldigers, in
het bijzonder de woordvoerders van PvdA en VVD.
 
 Na het debat met de commissie is de situatie slechts beperkt veranderd.
Er is een unaniem rapport van de commissie, waarin op belangrijke punten verwijtend
wordt gesproken in de richting van de staatssecretaris en zijn ambtsvoorganger,
maar de politieke verhoudingen in de Kamer liggen nog niet veel anders dan
voor het instellen van het onderzoek. Het is dan ook de vraag of het politieke
doel dat de staatssecretaris bij zijn instemming met een onderzoek voor ogen
stond, zal kunnen worden gerealiseerd. Ik vind dat overigens niet het belangrijkste
voor het debat van deze week. Belangrijker is of er op hoofdpunten overeenstemming
bestaat over de waardering van de feiten rond de sanering van de SBDI en de
WBL. Dat kan immers de basis vormen voor het trekken van conclusies voor het
verder te voeren beleid. Op dit punt ben ik echter niet optimistisch, omdat
onder meer uit de antwoorden van de regering op de aan haar gestelde vragen
blijkt dat de regering op een aantal essentiële punten het oordeel van
de commissie niet deelt. Ik kom daarop uiteraard nog terug. Daaraan voorafgaand
wil ik nog iets zeggen over de wijze van totstandkoming van het rapport.
 
 Vorige week heb ik de vraag aan de orde gesteld waarom de staatssecretaris,
nog wel als enige, de gelegenheid heeft gekregen om het concepteindrapport
van feitelijk commentaar te voorzien. Ik vond dat geen gelukkige werkwijze.
Ik kom hier evenwel op terug, omdat de staatssecretaris dit punt zelf ook
heeft genoemd in zijn brief van 9 mei 1996 aan de commissie. Wat is het oordeel
van de staatssecretaris over de gevolgde werkwijze? Vindt hij nog dat de commissie
onvoldoende zorgvuldigheid heeft betracht door het concept niet ook aan de
andere betrokken partijen voor te leggen? Kan dit zijns inziens van invloed
zijn op de juistheid van het rapport? Hoe oordeelt hij over de wijze waarop
de commissie de 25 bladzijden tekst van zijn reactie heeft verwerkt in het
eindrapport? Ik leg hem ook de vraag voor welke ik aan de commissie heb voorgelegd,
namelijk of hem iets bekend is van een rol van de fractievoorzitters van de
drie coalitiepartijen bij het doorbreken van de dreigende patstelling tussen
hem en de commissie over het nazien van het conceptrapport op feitelijke onjuistheden.
 
 Zoals gezegd, deelt de commissie op een aantal belangrijke punten, ook
na het debat van vorige week, niet het oordeel van de regering bij monde van
de staatssecretaris. Deze punten concentreren zich vooral rond de vraag of
de verantwoordelijke bewindsman in de gegeven omstandigheden tijdig en adequaat
zijn verantwoordelijkheid heeft waargemaakt en van zijn bevoegdheden gebruik
heeft gemaakt.
 
 In antwoord op vraag 39 heeft de staatssecretaris nog eens omstandig aangegeven
hoe zijns inziens de feiten waren in die cruciale periode in de zomermaanden
van 1994 en daarna. Daarin speelt de inspectie brief van 5
juli een belangrijke rol. Deze markeert de daarna gevolgde portefeuillewisseling
en wat wordt genoemd de verandering in strategie, van de azijnfles naar de
strooppot. De staatssecretaris wijst kritiek op zijn functioneren en dat van
zijn ambtsvoorganger in dezen van de hand met de stelling, dat een aanwijzing
of andere harde maatregelen niet eerder mogelijk waren en zelfs contraproduktief
zouden zijn geweest. De commissie wijst deze reactie van de hand. Er waren
al tal van signalen geweest die de staatssecretaris had moeten oppikken. De
harde lijn die staatssecretaris Heerma uiteindelijk inzette door te dreigen
met een aanwijzing had daarna niet mogen worden omgebogen in een veel zachtere
lijn.
 
 Op dit centrale punt vind ik het verweer van de staatssecretaris niet
altijd overtuigend. Hij heeft wel gelijk als hij stelt dat het instrument
van de aanwijzing niet zo gemakkelijk kon worden gehanteerd. Maar was het
dan wel verantwoord om in de inspectiebrief van 5 juli 1994 met een aanwijzing
te dreigen? Was dat geen loos dreigement? Gegeven dat dreigement ben ik het
met de commissie eens dat dan niet zomaar op een andere strategie kon worden
overgeschakeld. De staatssecretaris wijst nu op het door het bestuur van de
WBL ingezonden saneringsplan op hoofdlijnen. De commissie maakt daar echter
korte metten mee. Dat saneringsplan was niets nieuws. Het was geen echt plan.
Dat kon je in één oogopslag zien.
 
 Het tweede argument van de staatssecretaris is dat het overleg met de
gemeenten inmiddels was gestart. Maar daarmee was al een begin gemaakt, voordat
de inspectiebrief was verzonden. Aan gebeurtenissen die plaatsvonden na het
verzenden van de brief, konden moeilijk argumenten worden ontleend om de zaak
na het verstrijken van de termijn van een maand minder ernstig te nemen. Dat
gold voor staatssecretaris Heerma in zijn nadagen. Het gold ook voor zijn
opvolger na diens aantreden.
 
 Het is ook niet te verdedigen dat het al met al nog een jaar heeft geduurd,
voordat een interim-manager werd ingeschakeld. Populair gezegd: toen de staatssecretaris
zich niet langer blindstaarde op zijn formele bevoegdheden, maar met de vuist
op tafel sloeg, begreep het bestuur van de WBL dat het ernst werd. Maar die
vuist had ook eerder kunnen en moeten worden gehanteerd.
 
 Ook op andere punten staan de standpunten van de commissie en van de regering
tegenover elkaar. Ik noem er nog slechts twee, namelijk de kwestie van een
toelatingsinspectie van de WBL als toegelaten instelling en de vraag naar
de hoogte van de bruidsschat.
 
 Wat betreft de toelatingsinspectie valt het op dat de staatssecretaris
kiest voor een strikt formele en daardoor nogal oppervlakkige benadering.
De drie fuserende instellingen waren kort tevoren nog geïnspecteerd.
Daarbij waren geen problemen geconstateerd. Maar het ging wel om een heel
aparte fusieoperatie. Een door en door zieke SBDI, met een groot aantal extreem
problematische woningen in exploitatie, moest worden gered door twee instellingen,
die ook samen kleiner waren dan de SBDI. Als zulke plannen aan de orde zijn,
dan moeten besturen en toezichthouders toch wel extra op hun hoede zijn.
 
 De kwestie van de hoogte van de bruidsschat heeft in de discussies een
belangrijke rol gespeeld. Dat is niet ten onrechte gebeurd, maar ik meen dat
een hard oordeel niet op z'n plaats is. Het lag voor de hand dat het departement
niet in de positie gemanoeuvreerd wilde worden dat andere partijen de risico's
op het Rijk konden afwentelen. Ook als achteraf wordt erkend dat de risicofactoren
te weinig in het bedrag waren verdisconteerd, dan moet worden geconstateerd
dat het verdere verloop van de sanering hierdoor niet wezenlijk is beïnvloed.
Een beroep op het centraal fonds zou altijd nodig geweest zijn.
 
 Hoe moeten wij het oordeel taxeren dat de commissie heeft uitgesproken
over de rol van de staatssecretaris? Tot tweemaal toe klinkt het oordeel:
"verwijtbaar". Hoe zwaar moeten we daaraan tillen? Ik stel enkele zaken voorop.
Voor een deel is dat een herhaling van vorige week. Dat in de conclusies VROM
verwijtbaar tekortschieten is verweten, is onjuist. Als er iemand iets te
verwijten valt, dan is dat de politiek verantwoordelijke bewindsman, niet
een organisatie. De term "verwijtbaar" is volgens de commissie een onderzoeksterm,
geen politiek oordeel. Dat is buiten de commissie slechts weinigen opgevallen.
Het is, gelet op het veroordelende karakter ervan, ook moeilijk vol te houden.
 
 Uit mijn bijdrage blijkt dat ik de kritiek van de commissie op de staatssecretaris
in ieder geval ten dele deel. Ook mijns inziens valt de staatssecretaris politiek
het nodige aan te rekenen. Maar raakt dat ook het vertrouwen in de staatssecretaris?
Het antwoord op die vraag kan worden losgekoppeld van de waarde welke aan
begrippen zoals "verwijtbaar" wordt toegekend. De vraag naar het vertrouwen
in een bewindsman is een puur politieke vraag. De ene bewindsman kan een grote
blunder begaan en toch het vertrouwen behouden, de andere kan struikelen over
een bananeschil.
 
 Uiteraard is het in beide gevallen wel belangrijk duidelijk te maken op
grond van welke afweging men tot het al dan niet opzeggen van het vertrouwen
komt.
 
 Voor mij is belangrijk hoe de staatssecretaris reageert op de uitgebrachte
kritiek en of de verwachting gewettigd is dat deze staatssecretaris nog voldoende
gezag heeft om zijn moeilijke taak te kunnen blijven uitoefenen. Daarbij speelt
zeker een rol, dat de WBL-zaak niet representatief behoeft te zijn voor het
beleid, maar doorslaggevend is dit niet.
 
 Politiek van belang is ondertussen wel dat twee regeringsfracties niet
alleen de conclusies van de commissie geheel hebben onderschreven, maar, in
ieder geval bij monde van de heer Duivesteijn, er ook een politieke lading
aan hebben gegeven. Volgens het PvdA-vlugschrift is het van Tommel afhankelijk
of zijn positie ter discussie komt te staan of niet. Als hij ruiterlijk toegeeft
dat hij substantiële fouten heeft gemaakt en daar ook iets aan wil doen,
voorziet de PvdA-fractie geen problemen.
 
 Ik ben zeer benieuwd hoe de staatssecretaris op deze uitnodiging zal reageren.
Ik kan haar niet los zien van de algemene waardering voor de staatssecretaris,
met name binnen de PvdA-fractie. Collega Duivesteijn gaf daarvan nog een treffende
illustratie in zijn interview in NRC Handelsblad van zaterdag jongstleden.
Daarin zegt hij onder meer: "In zekere zin leven we met Tommel. Niet iedere
partij hoeft een vreugdedans te maken over zijn aanwezigheid... Het klinkt
misschien een beetje verve lend, maar je blijft hopen op een
verbluffende beleidsdaad."
 
 Voorzitter! Ik heb al gezegd dat de staatssecretaris best iets te verwijten
valt. Maar als hij op deze uitnodiging van zijn coalitievriend ingaat, verliest
hij elke geloofwaardigheid. Daarvoor heeft hij te stellig en te vaak stelling
genomen tegenover alle kritiek op zijn rol in de WBL-zaak. Daarvoor heeft
hij het onderzoek van de commissie ook te duidelijk aangegrepen om zijn belagers
te confronteren met de feiten.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat begrijp ik niet. In feite daagt u de staatssecretaris uit om vooral
te blijven bij de rooskleurige conclusies die hij heeft getrokken in november
1995, omdat het anders een concessie in de richting van de fractie van de
PvdA zou zijn. U heeft overigens gelijk als u zegt dat zoiets breder ligt.
Het kan nooit geïsoleerd bekeken worden. Dat zou ook u niet waarderen.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik waardeer in ieder geval de helderheid in uw stellingname. Dat is goed
voor de discussie. Maar als u mijn verhaal nu omkeert in de richting van de
staatssecretaris, is dat ook niet correct. Ik zou er bezwaar tegen hebben
als de staatssecretaris inging op de vraag die u heeft geformuleerd in onder
andere het vlugschrift. Dit met name tegen de achtergrond waartegen u die
vraag geformuleerd heeft, namelijk in relatie tot de vertrouwenskwestie. Dat
laat overigens onverlet dat ook ik hoop – ik heb ook kritiek geoefend
op een aantal onderdelen – dat de staatssecretaris in zijn antwoord
zal zeggen dat hij, als hij alles op zich in laat werken en de argumenten
hoort, bij nader inzien anders had moeten handelen. Dat is een andere discussie
dan die welke u aan de orde heeft gesteld, waarbij u te kennen heeft gegeven
alleen nog maar vertrouwen in de staatssecretaris te hebben als hij ruiterlijk
erkent substantieel fout te zijn geweest en belooft anders te handelen. Dat
is een geheel andere discussie.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Neen, nu ridiculiseert u in feite de opstelling van de fractie van de
Partij van de Arbeid. Wij gaan ervan uit dat de staatssecretaris inderdaad
aangeeft of hij nog steeds staat achter de conclusies die hij op 9 november
heeft getrokken. Als dat het geval is, dan is er een groot verschil in waardering
ten opzichte van hetgeen de commissie heeft gesteld heeft en wat in ieder
geval twee coalitiepartijen vinden. Dan is dat op zichzelf een serieus vraagstuk.
Ik meen dat u het heel vreemd zou vinden als wij dat niet als een serieus
vraagstuk zouden zien.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Laten wij wel wezen: een serieus vraagstuk of de vertrouwenskwestie, daar
zit een behoorlijke politieke "mile" tussen. Ik zie het ook als een serieus
vraagstuk en ik heb serieuze opmerkingen gemaakt waarop ik een serieus antwoord
verwacht, maar ik stel niet bij voorbaat de vertrouwenskwestie als daaraan
niet in een bepaalde mate voldaan wordt. Dat laatste doet u wel.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 U kunt er een vertrouwenskwestie van maken, maar wij hebben heel nadrukkelijk
aangegeven in het vlugschrift en op andere momenten dat het wat ons betreft
gaat om het inzicht in het eigen handelen en in de situatie zoals die is ontstaan.
Vervolgens hebben wij aangegeven dat wij graag bereid zijn om op basis van
inhoudelijke afspraken een aantal vraagstukken binnen de volkshuisvesting
te tackelen. Ik vind dat een heel gezonde standpuntbepaling, die niet zover
afstaat van die van de heer Schutte.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 U hebt in een interruptiedebat bevestigd dat wij uw betoog niet los konden
zien van hetgeen u in de media naar voren hebt gebracht. U hebt duidelijk
een relatie gelegd tussen het enerzijds vertrouwen kunnen hebben in de staatssecretaris
en anderzijds de eis dat aan twee voorwaarden wordt voldaan.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat geldt toch ook voor u? Op het moment dat u volstrekt niet kunt leven
met een antwoord van de staatssecretaris, gaat u toch een heel andere discussie
aan?
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Als de staatssecretaris zich onverhoopt zodanig zou gedragen dat alle
geloofwaardigheid wegvalt, ontstaat er een nieuwe situatie. U gaat er echter
van uit dat de staatssecretaris het vertrouwen nog kan behouden als aan genoemde
twee voorwaarden exact wordt voldaan. Daarmee heeft u de vertrouwenskwestie
gesteld. Ik doe dat niet. Die is wat mij betreft pas aan de orde als ik met
de feiten word geconfronteerd en niet bij voorbaat.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik distantieer mij van uw interpretatie. U maakt er een vertrouwenskwestie
vooraf van. Onze opvatting is dat het aan de staatssecretaris is om te antwoorden.
Dat kan geen lege huls zijn. Wij zullen dat antwoord beoordelen. Wat mij betreft
zijn daarbij vele varianten mogelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Voorzitter! Ik zou het een heel eind met de heer Duivesteijn eens kunnen
zijn als hij vorige week in de media en ook in het vlugschrift op de vraag
of de vertrouwenskwestie aan de orde is, bijvoorbeeld had geantwoord dat deze
wat hem betreft niet aan de orde is, maar dat de staatssecretaris natuurlijk
zo dom kan antwoorden dat hij deze zelf aan de orde stelt. U hebt duidelijk
gereageerd op de vraag of de vertrouwenskwestie aan de orde is.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik wil dat wel overnemen, in die zin dat als zo dom wordt geantwoord,
die kwestie aan de orde is. Maar als dat niet het geval is, is dat ook niet
aan de orde. Wij zitten volstrekt op één lijn. Wij laten het
aan de staatssecretaris over. Dat lijkt mij, gezien onze verhouding tot het
kabinet, ook gezond.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 De staatssecretaris zal deze conclusie met genoegen hebben aangehoord,
na hetgeen hij vorige week heeft kunnen beluisteren.
 
 Voorzitter! Daar komt nog iets bij, want de PvdA-fractie stelt nog een
tweede voorwaarde om de heer Tommel te blijven gedogen. In het vlugschrift
wordt ook gesteld dat – de heer Duivesteijn heeft dat in zijn bijdrage
herhaald – er belangrijke wijzigingen in het beheer van woningcorporaties
moeten worden aangebracht. Er moet een integrale herziening komen van het
Besluit beheer sociale woningbouw en er moet een eind komen aan de dubbele
petten in de volkshuisvesting.
 
 Kort samengevat, komt dit erop neer dat er een ander volkshuisvestingsbeleid
moet komen. De koers, ingezet door het CDA/PvdA-kabinet, moet fors worden
omgebogen. Dat dit de achtergrond vormt van de PvdA-eis aan de staatssecretaris
blijkt ook uit het NRC-interview. Daarin zegt de heer Duivesteijn: "Het probleem
is niet dat ik scherpe opvattingen heb, maar dat de PvdA-fractie die in het
verleden op het terrein van de huisvesting niet had. Ik corrigeer een stukje
politiek handelen van de PvdA. De huidige fractie pakt in feite de historische
draad weer op."
 
 Het gaat er mij nu niet om de koerswijziging binnen de PvdA te bekritiseren.
Daarover valt een zinnige discussie te voeren, die voor een deel ook al gevoerd
wordt. Maar duidelijk is dat de fractie af wil van het beleid dat met haar
actieve steun onder het vorige kabinet tot stand is gekomen en door de huidige
staatssecretaris op hoofdpunten wordt gecontinueerd.
 
 Door verdere steun aan de staatssecretaris mede afhankelijk te maken van
door te voeren beleidswijzigingen op dit punt probeert de heer Duivesteijn
in feite de WBL-affaire aan te grijpen om de staatssecretaris voor het karretje
van zijn volkshuisvestingspolitiek te spannen. Dat is uiteraard zijn zaak,
maar ik kan mij niet voorstellen dat de staatssecretaris zich zo maar voor
die rol zal lenen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 U waardeert het toch ook dat de moties worden uitgevoerd die zijn aangenomen
inzake de bijstelling van het BBSH en een aantal andere zaken in het kader
van de volkshuisvesting?
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 U hoeft die voorwaarde niet te stellen ten aanzien van door de Kamer aangenomen
moties. U gaat naar mijn gevoel duidelijk verder. U mag dat doen. Dat blijkt
ook uit de onlangs bekend geworden initiatieven. Ik vind het zinnig om te
discussiëren over het volkshuisvestingsbeleid, maar dat mag niet al te
zeer aan de WBL-affaire worden gekoppeld. Dat geldt ook voor de voorwaarde
dat de staatssecretaris, als hij voldoende medewerking daaraan verleent, het
vertrouwen weer krijgt dat hij zo graag wil hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Het is misschien een stijlconflict, maar ik doe niet anders dan wat in
de laatste regels van het WBL-rapport staat, namelijk dat er fundamenteel
gesproken moet worden over het huidige stelsel en over het zelfregulerend
vermogen van de sociale huursector en dat de nodige aanpassingen zullen moeten
plaatsvinden op basis van het toezicht. Daarnaast moeten wij constateren dat
wij in het verleden een aantal moties hebben aangenomen die tot op de dag
van vandaag onvoldoende zijn uitgewerkt. Daaraan ergert de fractie van de
PvdA zich, zoals ik in eerste termijn al helder en scherp heb geformuleerd.
 
 Wij moeten lering trekken uit deze casus. Dat is eigenlijk precies hetzelfde
als wat de heer Schutte zegt. Als dat nou eens gebeurde, dan ontstond er een
meer evenwichtige ordening van de sociale huursector. Maar blijkbaar zijn
heel kleine veranderingen al heel groot in de gedachtenvorming van bijvoorbeeld
de koepelorganisaties. In dat spanningsveld bevindt de staatssecretaris zich:
aan de ene kant is er het veld en aan de andere kant de Kamer, maar ik dacht
dat de Kamer in dezen het primaat had.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Zeker. De heer Duivesteijn heeft het over de dreiging dat bepaalde moties
van de Kamer niet zouden worden uitgevoerd. Ik herinner hem aan wat zijn partijgenoot
en oud-voorzitter van de Kamer, de heer Dolman, altijd placht te zeggen tegen
kamerleden die zich daarover beklaagden: wat let u, dien nog een motie in.
Die volgende motie krijgt dan in de opvatting van de heer Dolman het karakter
van: en nu moet u het doen, want anders bent u weg. Die mogelijkheid heeft
de heer Duivesteijn ook, dus als hij klaagt over niet uitgevoerde moties,
kan hij zijn gang gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Misschien moeten wij samenwerken, want je weet maar nooit.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik ben benieuwd.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Het leukste is dat de meeste moties ook door de fractie van de heer Schutte
zijn ondertekend. Iedere keer heb ik daar met grote waardering kennis van
genomen.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik heb ook grote waardering voor de activiteiten van de heer Duivesteijn
op dit gebied. Ik zal het er misschien niet altijd mee eens zijn en ik zal
misschien niet elke conclusie delen, maar ik vind het heel zinnig dat de heer
Duivesteijn dit allemaal aan de orde stelt. Hij heeft inderdaad terecht gezien
dat wij hem meermalen hebben gesteund. En als hij zo doorgaat, zal dat in
de toekomst ongetwijfeld vaker gebeuren.
 
 Voorzitter! Ik zou het onjuist vinden om de behandeling van het WBL-rapport
te gebruiken voor het voeren van een principiële discussie over de inhoud
van het volkshuisvestingsbeleid. Natuurlijk zijn er duidelijke raakvlakken
met de WBL-zaak, maar die is te specifiek om de gehele problematiek in de
volkshuisvesting en het beleid terzake aan te koppelen. Wat er mis ging bij
de sanering van de SBDI en de WBL moet een signaal zijn om nog eens zorgvuldig
te kijken naar zaken als het toezicht op woningcorporaties, de verdeling van
verantwoordelijkheden daarbij en de financiële perspectieven in relatie
tot de taken waarvoor de corporaties in de komende jaren zullen staan. Zo
zijn er meer van dit soort thema's.
 
 Voor een deel gebeurt dit al in het reguliere overleg tussen regering
en Kamer, bijvoorbeeld over de aangenomen moties. Een aantal punten zal ook
op de politieke agenda moeten komen. Dan kan ook blijken welke ideeën
van de PvdA-fractie en van anderen op brede steun kunnen rekenen. Wat mij
betreft kan dit politieke debat blijven plaatsvinden met deze staatssecretaris.
Maar dan moet hij in het debat van deze week wel geloofwaardig blijven.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dit vind ik geweldig.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Nou, dan zijn wij het toch nog eens.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Mijnheer de voorzitter! De staatssecretaris zal ongetwijfeld met aandacht
het debat tussen de Kamer en de tijdelijke WBL-commissie gevolgd hebben, en
uiteraard ook dit debat, nu hij erbij zit. Het spel tussen D66 en het CDA
om de zwartepiet naar elkaars staatssecretaris te schuiven, zal hem volgens mij wel goed gedaan hebben. Mist is namelijk altijd goed
om de scherpe kantjes onzichtbaar te maken. Ik noem het een spel omdat het
natuurlijk niet aangaat welke staatssecretaris de zwartepiet moet krijgen.
Wat de vorige staatssecretaris verwijtbaar heeft nagelaten, heeft de huidige
niet alleen als erfenis overgenomen, maar in aanvang is hij ook op dezelfde
voet verdergegaan. Bovendien is de staatssecretaris gewoon verantwoordelijk
voor de erfenis die hij overneemt.
 
 Ook staatssecretaris Tommel bleef op afstand staan en hoopte en verwachtte
dat het bestuur van de WBL zou besturen. De heer Jeekel zegt echter in dit
debat dat iedereen in meer of mindere mate fouten heeft gemaakt, en als zij
allemaal fout zijn, is het niemand aan te rekenen. Maar zo zijn wij natuurlijk
niet getrouwd, mijnheer Jeekel. Ik bedoel: dat is weer een nieuwe mistwolk.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Ik geloof niet dat ik dat heb bedoeld. Vervolgens heb ik gezegd dat het
verhaal van de commissie een heleboel punten bevat waar wij ons wel degelijk
in kunnen vinden. Die punten hebben met aanrekenen te maken.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ja, maar naar die opmerking heb ik niet verwezen. Ik verwees naar uw opmerking
dat iedereen in meerdere of mindere mate fouten heeft gemaakt.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Dat wilt u toch zeker niet ontkennen? Misschien is er ergens een instantie
die iets met volkshuisvesting te maken heeft en die het helemaal goed heeft
gedaan. Het centraal fonds heeft volgens mij niet veel fouten gemaakt.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Wij spreken hier met de regering en wij hebben het over fouten die de
regering heeft gemaakt of waar de regering verantwoordelijk voor is. Als anderen
fouten maken waar de regering verantwoordelijk voor is, spreken wij daar de
regering c.q. de staatssecretaris op aan. Het gaat niet aan om het aantal
fouten over iedereen uit te smeren, zodat niemand aanspreekbaar is, want uw
staatssecretaris is natuurlijk "nog" verantwoordelijk, waarbij ik dat woordje
"nog" tussen haken heb staan.
 
 De vraag is wat de huidige staatssecretaris te verwijten en aan te rekenen
is. In ieder geval is hem te verwijten dat hij tot nu toe is blijven volhouden
dat er geen fouten zijn gemaakt. Op zichzelf is het maken van fouten overigens
een menselijke zaak, want zonder fouten kan er niet veel goeds ontstaan. Met
het her- en erkennen van fouten en het leren daarvan is de wereld vooruitgeholpen.
Alleen het volharden in fouten is stom en kan rampzalige gevolgen krijgen.
De tijdelijke commissie heeft geconstateerd dat de kern van het probleem ligt
in de overname door de SBDI in 1982 – dat is dus een hele tijd terug –
van de duidelijk veel te dure, onverkoopbare woningen van makelaar Ruijters
en bouwondernemer Muyres. De kern van het probleem zit dus in het beleid van
de toenmalige staatssecretaris Brokx. Er komt dus nog een voormalige staatssecretaris
bij. Er was de regeling omzetting koop in huur. Op zich hoeft er met zo'n
regeling niets fout te zijn geweest, maar als toen het wereldje van ons kent
ons de mogelijkheid heeft gekregen om de verliezen op een particulier bouwproject
van koopwoningen over te hevelen naar een niet-winstgevende instelling, dan
zijn daar – onder Brokx dus – de fouten gemaakt. Die fouten zijn
door Heerma en vervolgens door de huidige staatssecretaris overgenomen. Wij
moeten vaststellen dat de mogelijkheid van het maken van dat soort fouten
op dit moment in feite veel groter is dan toen met de regeling omzetting koop
in huur. Nu kan elke corporatie of elke zelfstandige marktgerichte ondernemer
immers woningen kopen en verkopen. In feite is er dus helemaal geen regeling,
maar een veel grotere vrijheid om tot dat soort dingen en fouten te kunnen
komen. Natuurlijk zijn weinig corporaties daarop uit, maar het kan.
 
 Als een dergelijke corporatie vervolgens vanwege een dreigend bankroet
moet fuseren met erkende instellingen – zoals in Limburg is gebeurd
met Het Zuiden en HBL om samen de WBL te vormen – zonder dat de oorzaak
van het bankroet daarbij wordt aangepakt, is dat het vervolg van het probleem.
Dit debat gaat eigenlijk over dat vervolg van het probleem en niet over de
kern zelf. Daar wordt in het rapport nauwelijks op ingegaan. De heer Heerma
is met het vervolg van het probleem voortgegaan, zonder de kern van het probleem
aan te pakken. Dat is de voormalige staatssecretaris Heerma dus te verwijten.
Als de WBL, met een budgetoverschrijding van 5 mln. à 6 mln., in 1991
een kantoor laat bouwen door diezelfde bouwondernemer Muyres van wie die woningen
zijn overgenomen, blijkt dat het ons-kent-ons-wereldje na de fusie
niet is verdwenen. Dat was in 1991. Had het bestuur van de oude SBDI te nauwe
banden met deze ondernemer, met de bestuurders van de WBL was kennelijk nog
steeds hetzelfde het geval. Uit het feit dat de staatssecretaris het pandje
in 1991 komt openen, blijkt dat zijn ogen bewust of onbewust – maar
dat is allebei laakbaar – niet geheel geopend zijn.
 
 De commissie stelt een hele rits aan verwijtbare tekorten vast van het
ministerie van VROM: te laat inschakelen van gemeenten en het niet onderzoeken
van de bestuurskracht van de nieuwe WBL. Dat laatste wil volgens mij zeggen
dat niet onderzocht is of de nieuwe bestuurders met dezelfde bestuurlijke
genen behept waren als de oude SBDI-bestuurders, die te nauwe banden hadden
met de lokale bouwers en de makelaar.
 
 De staatssecretaris schrijft een stevige brief met eisen op een laat moment,
namelijk 5 augustus. Dat moment laat hij gewoon voorbijgaan. Dat is al vaak
genoemd. De bruidsschat is te klein. Ik heb daar al naar gevraagd. Hoezo is
de bruidsschat te klein? Hadden wij als staat het tekort meteen aan moeten
vullen, als een goedkeuring van het sjoemelen met de makelaar en de bouwondernemer?
De 23 mln., en de daarna toch nog ontstane tekorten, geven in ieder geval
aan hoeveel de oude SBDI te veel betaald heeft voor de pandjes van Ruijters
en bouwondernemer Muyres. Ik zou graag willen weten of is onderzocht hoeveel
precies daarvoor betaald is, hoeveel meer dan de toen geldende marktwaarde.
Met andere woorden: laten wij eens onderzoeken wie daar zijn zakken heeft
gevuld ten koste van de huurders. Die betalen nu immers het gelag.
 
 De brutering is nooit bij de WBL-problematiek betrokken. Dat heeft de
heer Schepers geschreven in de brief die allen hier aanwezig hebben ontvangen.
Mijnheer Schepers, oud-bestuurder van de WBL, beklaagt zich dat hij door staatssecretaris
Heerma vernacheld is. Althans, dat zijn mijn woorden. Hij noemt Heerma "een
wolf in schaapskleren". Ik betwijfel overigens of de heer Schepers zelf een
zielig schaapje is. Het geeft echter wel aan hoe het daar zat en zit. Kortom,
volgens de analyse van de tijdelijke commissie is de sanering van de WBL mislukt
door een rits aan foutieve beslissingen, het niet nemen van besluiten en het
geen gevolg geven aan sancties. Nogmaals, dit is allemaal achteraf gezien.
Het kalf is al verdronken. Het probleem is nu hoe de put gedempt wordt. Ik
vind dat echter onvoldoende.
 
 Maar goed, op dat moment komt staatssecretaris Tommel op het toneel. Die
heeft het druk met de brutering en met de individuele huursubsidie. Hij laat
de sanering van de WBL op haar beloop. Zijn optreden richting WBL is te zacht,
zo meent de tijdelijke commissie. Staatssecretaris Tommel beroept zich op
de nieuwe ordening. Dat is het "de overheid staat op afstand en de sector
moet zelf de broek ophouden"-verhaal. Na mislukte stappenplannen, veel onderzoeken
door deskundige bureaus, niet geaccepteerde saneringsaanvragen, te late inspecties,
onderzoeken van recherchezaken van VROM naar mogelijke malversaties bij de
bouw van het nieuwe WBL-kantoor – kijk aan, want geopend door de staatssecretaris –
en de onkostenvergoedingen voor bestuurders van de WBL, wordt in augustus
1995 eindelijk een interim-manager bij de WBL aangesteld. Dan is het zover.
De sanering kan een aanvang nemen, omdat de sector bereid is om via het Centraal
fonds volkshuisvesting miljoenen naar het WBL toe te schuiven. Het gaat, wel
te verstaan, om 123 mln., waarvan 20 mln. als renteloze lening. Dat wil dus
zeggen dat de WBL mogelijk uit de eerste financiële problemen is. De
huurders zijn dat zeker niet. Zij zullen de rente en de aflossing via huurverhogingen
moeten gaan ophoesten. Of zij krijgen te kampen met én huurverhogingen
én slecht onderhoud, omdat er heel erg zuinig met de centjes omgegaan
moet worden. Dat is waarom ik steeds heb gezegd dat wij moeten kijken naar
de kern van het probleem. Hoe is het probleem ontstaan en kan het niet meer
gebeuren? Ik zeg dat het nu nog steeds kan. Daarom moet er iets veranderen.
 
 Voorzitter! Ik kom toe aan de positie van de staatssecretaris. In eerste
instantie heeft hij vastgesteld dat het Rijk voldoende alert heeft gereageerd
en voldoende heeft ingegrepen waar dat nodig was. Later komt hij daar min
of meer op terug en zegt hij dat het WBL-rapport handvatten biedt om verbetering
aan te brengen. Het was dus niet allemaal zo heel erg goed. Deze nieuwe opvatting
van de staatssecretaris staat natuurlijk niet los van de op één
na laatste regel van het WBL-rapport. Ik citeer: "Enig jaren na de invoering
van de nieuwe ordening in het algemeen en het BBSH in het bijzonder is het
noodzakelijk om na te denken over het zelfregulerende vermogen van de sector
alsmede over bijstelling van het instrumentarium betreffende het toezicht
en de sanctiemogelijkheden binnen de sociale huursector."
 
 De staatssecretaris vallen, verwijtbaar, tekortkomingen aan te wrijven,
al was het alleen maar omdat hij de problemen met de WBL, die mede veroorzaakt
zijn door dat niet-zelfregulerende vermogen en de ons-kent-ons-bestuurders,
niet direct en hard heeft aangepakt na zijn aantreden. Integendeel, de staatssecretaris
is juist verdergegaan met het verfijnen en uitvoeren van de nota aangaande
huisvesting in de jaren negentig van zijn voorganger. Dat was het privatiseren
van de sociale huisvesting door die naar de marktsector over te brengen. Maar
al had de staatssecretaris dat wel gedaan, dan had hij de vinger ook op de
zere plek moeten leggen.
 
 Wij zitten er nu mee dat de sociale huisvesting is overgedaan aan de werking
van de vrije markt. Wij zitten ermee dat dit kabinet 7 mld. heeft bezuinigd
door de brutering op de begroting van Volkshuisvesting. De sector zal zelf
tekorten als gevolg van het soort sjoemelen als in Limburg – daar zijn
natuurlijk vele varianten op denkbaar – moeten ophoesten. Ten slotte
is financiële steun van het Centraal fonds volkshuisvesting geld van
huurders van de Nederlandse woningbouwcorporaties.
 
 De Partij van de Arbeid heeft de staatssecretaris al een handreiking gedaan
om uit zijn problemen te komen. Als hij toegeeft dat er fouten zijn gemaakt,
mag hij blijven. De heer Schutte heeft al aangegeven dat dit een loterij met
alleen maar nieten is. Gaat de staatssecretaris er niet op in, dan heeft hij
een probleem. Gaat hij er wel op in, dan blijkt zijn gezag ook niet zo sterk
te zijn. Dat is een lastig probleem. Ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris
daar uitkomt.
 
 Als het zou betekenen dat de overheid, de staatssecretaris, weer verantwoordelijkheid
gaat nemen voor de sociale kant van de volkshuisvesting, zijn wij een grote
 stap vooruit. Ik twijfel of dat de opzet was van de vraag
van de heer Duivesteijn.
 
 De vertegenwoordiger van de Partij van de Arbeid heeft erover gesproken
dat nu door betrekkelijk weinig mensen op een ongecontroleerde wijze verschillende
posities worden ingenomen: de ons-kent-ons-structuur. Het zijn deze mensen
die als zij ernstige fouten maken of zelfs sjoemelen en in kassen graaien,
vervolgens vrijuit gaan. Wij zitten nu met het feit dat de corporaties zelfstandige
ondernemingen zijn geworden, maar wel handelen met maatschappelijk kapitaal,
dat door de huurders moet worden opgebracht. Dat is net nog aan de orde gesteld.
Wij zitten ermee dat gezien het maatschappelijk belang de volkshuisvesting
natuurlijk niet gewoon failliet kan gaan. De heer Duivesteijn vroeg hoe dat
zat. Private ondernemingen moeten failliet kunnen gaan. Dan moeten de aandeelhouders
zonder centen komen te zitten. Dat zijn natuurlijk zinnige vragen van de heer
Duivesteijn, althans niet onzinnig, maar wel erg liberaal. Hij stelde dat
als een particulier bedrijf zo zou worden gerund de aandeelhouders hun geld
kwijt zouden zijn. De bestuurders zijn op een gegeven moment mogelijk wel
aansprakelijk te stellen, maar van kale kippen kun je niet plukken. Alle bestuurders
zijn op het moment dat het fout gaat gegarandeerd kale kippen.
 
 Dan houden wij alleen de "aandeelhouders" van de corporatie over om aan
te pakken. Wie zijn dat? Dat zijn in feite de huurders. Wij zitten met een
groot probleem. Vrije markt en sociale huisvesting bijten elkaar. Dat kan
niet samengaan. Als het fout gaat, mogen nu óf de gezamenlijke huurders
via het centraal fonds óf de huurders van de corporatie het gelag betalen.
Vandaar ook mijn vraag bij interruptie wanneer de overheid de mogelijkheid
moet hebben om in te grijpen, voordat er fouten gemaakt worden of achteraf
door te herstellen.
 
 Onze fractie is de mening toegedaan, dat het hele WBL-gebeuren vanaf het
SBDI-gesjoemel in de beginjaren tachtig, die in eerste instantie mede de aanleiding
was voor de ontwikkeling van het latere probleem, eigenlijk het gevolg is
van de ontwikkeling van de nieuwe orde, die ongeveer gelijktijdig begon. Staatssecretaris
Heerma geeft dat ook aan in het rapport. Dit was voor hem mede de aanleiding
om aan zijn nota Volkshuisvesting in de jaren negentig te gaan werken, zo
staat op bladzijde 13.
 
 De huidige staatssecretaris valt te verwijten dat hij te laks is opgetreden
en verwijtbaar tekort is geschoten. Dat geldt overigens vooral voor zijn voorganger,
maar die is nu leider van een oppositiepartij en moet zijn conclusies zelf
trekken of wachten tot de kiezers dat doen. De huidige staatssecretaris moet
zelf zijn conclusies trekken of de Kamer moet dat doen. Zo simpel is dat.
 
 Het aftreden van de staatssecretaris heeft natuurlijk alleen nut als het
positieve gevolgen heeft. In dit geval zou het moeten betekenen dat het huidige
stelsel van sociale volkshuisvesting en de gevolgen daarvan eens goed tegen
het licht gehouden worden. Ik heb al eens een voorstel gedaan om een parlementair
onderzoek in te stellen naar de gevolgen van de volkshuisvesting zoals het
in de afgelopen zes jaar is gegaan.
 
 Hoe zit het met de dubbele petten? Hoe zit het met de ons-kent-ons-structuur?
Hoe zit het met de positie van de corporaties? Hoe zit het met het woningbestand?
Hoe zit het met de kwaliteit? Hoe zit het met de bestuurskracht? Hoe zit het
met de rol van het centraal fonds en het waarborgfonds? Welke criteria hanteren
zij? Hoe werkt het allemaal precies? Hoe zit het met het woningbestand voor
de doelgroep en hoe ontwikkelt dat zich straks? Wat is de achteruitgang in
de jaren negentig tot nu toe? Is er sprake van een ontwikkeling waaruit je
kunt leren dat het fout gaat? Nu hebben we een probleem, maar worden die problemen
nog groter? Zo'n parlementair onderzoek lijkt mij alleszins nuttig. Het rapport
van de commissie is voor mij reden om dit nogmaals aan de orde te stellen.
 
 Ik vraag de staatssecretaris of hij bereid is stappen te nemen om te komen
tot het opstellen van een nota volkshuisvesting 2000. Het gaat dus om eigen
beleid en niet om het nalopen van zijn voorganger. Hij moet zijn visie geven
op de toekomst. Wat zijn de voorstellen tot nu toe? Het voorstel tot het aanpassen
van het sanctie-instrumentarium voor corporaties die geen gevolg geven aan
een aanwijzing en het nadrukkelijk kunnen aanspreken van gemeenten, gezien
het risico dat de corporaties dragen en de verantwoordelijkheid die ze in
de nieuwe marktgerichte ordening hebben, is voor onze fractie flinterdun.
Ik heb dit per interruptie al aangegeven. In vele gevallen zal het om maatregelen
achteraf gaan. Al was staatssecretaris Heerma direct en kordaat opgetreden
inzake de sanering van SBDI met die fusieconstructie, dan nog was er sprake
van het dempen van de put waarin het kalf verdronken was. De schulden waren
namelijk al gemaakt. De heer Heerma en staatssecretaris Tommel krijgen het
verwijt van de commissie dat ze te laks zijn geweest met het dempen van die
stinkende SBDI- en WBL-put. Die conclusie trek ik uit het rapport.
 
 De staatssecretaris heeft te kennen gegeven dat hij het huidige stelsel
wil aanpassen, maar zijn voorstellen zijn net zo zuinig als zijn optreden
bij de WBL. Het lijkt er meer op dat hij zijn eigen politieke positie wil
beschermen in plaats van de belangen van de huurders. Ik vraag de staatssecretaris
of hij bereid is het huidige beleid met alle gevolgen tegen het licht te houden.
Wil hij een nota maken waarin hij aangeeft hoe de volkshuisvesting structureel
haar maatschappelijke functie en sociale karakter kan terug krijgen? Er moet
een volkshuisvestingsbeleid komen waarbij de rijksoverheid de vinger goed
aan de pols houdt en de financiële verantwoordelijkheid draagt voor betaalbare
huren en goed onderhoud. Het beleid van de corporaties – het marktgericht
ondernemen – past niet bij het feit dat ze met maatschappelijk kapitaal,
nu vrijwel alleen de huurpenningen van huurders, werken. Gezien de bestuursstructuur,
het ons kent ons, is dit een levensgevaarlijke situatie. Dat heeft onder andere
de WBL-affaire ons geleerd.
 
 De staatssecretaris kan van ons blijven indien er wezenlijk verbeteringen
worden aangebracht in de sociale huisvesting, althans, als de huisvesting
weer sociaal wordt. Gebeurt dat niet dan meen ik dat de staatssecretaris –
en het gehele kabinet – verwijtbaar tekortschieten moet worden verweten.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voorzitter! Verleden week was de tijdelijke commissie in de gelegenheid
om haar rapport inzake de Stichting Woningbeheer Limburg te
verdedigen. Deze week is het de beurt aan de staatssecretaris om zijn licht
te laten schijnen over het rapport en zijn visie te geven op de gang van zaken
bij de WBL. Voor een deel heeft hij dat al gedaan door middel van het beantwoorden
van de 73 schriftelijke vragen.
 
 Ik heb vorige week gezegd dat de SGP-fractie in deze aangelegenheid de
regering uiteindelijk niet zozeer wil beoordelen op de afloop van vervelende
incidenten als wel op een consistente uitvoering van het vastgestelde en in
samenspraak tussen regering en parlement geaccordeerde beleid. De informatievoorziening
aan de Kamer is hierbij van essentiële betekenis. Het onderzoek heeft
bijgedragen aan een duidelijk inzicht in de verschillende fasen van besluitvorming
rondom de WBL en de stappen die de regering daarin wel of juist niet heeft
gezet. Ik koppel hier tegelijk de vraag aan waarom de staatssecretaris in
de eindfase zo moeilijk heeft gedaan omtrent de door de commissie gevraagde
feitentoets. Wil hij hier nog eens verantwoording daarvan geven? Wellicht
kan de staatssecretaris ook meer in het algemeen zijn oordeel geven over het
werk van de commissie, de gevolgde werkwijze etc.
 
 Kern van de kritiek uit het rapport van de commissie is, in mijn bewoordingen,
dat het departement van VROM de zaak te veel op haar beloop heeft gelaten.
Met name heeft men op een aantal markante momenten termijnen laten verlopen.
De staatssecretaris heeft in antwoord 39 uitvoerig aangegeven welke stappen
door het ministerie zijn ondernomen om het daarheen te leiden dat er een goed
saneringsplan van WBL zou komen. In termen van vorige week is men op een bepaald
moment van de harde lijn, namelijk een logisch vervolg op de harde inspectiebrief,
overgestapt op de zachte lijn, te weten: de lijn van het overleg met het bestuur
zoeken en in dat overleg geëigende wegen verkennen die de oplossing van
het knelpunt naderbij brengen.
 
 Mijn vraag is of de staatssecretaris nog eens heel helder wil uiteenzetten
of zijn keuze, kort na zijn aantreden gedaan, om geen aanwijzing te geven
aan het bestuur van de WBL louter gestoeld was op juridische argumenten, die
toch ook daarvoor al bekend konden zijn, of dat er ook andere overwegingen
aan deze keuze ten grondslag lagen, bijvoorbeeld overwegingen van strategie,
van tactiek of van sfeer kweken. Het bij brief van 5 juli 1994 door staatssecretaris
Heerma opgeëiste en op 12 juli daarop volgend gepresenteerde saneringsplan
was toch een "papiertje met gebreken"? Dat kon toch moeilijk de doorslag geven?
Immers, het financiële aspect van het plan rammelde zelfs op het eerste
gezicht, zoals hier de vorige week werd opgemerkt. Dat was met één
oogopslag te zien, aldus de voorzitter van de parlementaire onderzoekscommissie.
Ik wil ook graag weten wanneer deze keuze expliciet gemaakt is. Op zichzelf
was die keuze immers opmerkelijk. Als je in gezags- en toezichtsverhoudingen
eenmaal de harde lijn hebt ingezet, is het in het algemeen slechts verstandig
om die lijn consequent te volgen en niet ineens een en ander te verzachten.
Deze termen komen uit de gedachtenwisseling van de vorige week. Dan boet je
doorgaans in aan zeggingskracht en gezag.
 
 Het hoogtepunt – of dieptepunt, het is maar hoe je het zeggen wilt –
viel in de periode van de kabinetswisseling. Een complicerende factor, zo
komt het ons voor. Dat is de periode die als de nadagen van staatssecretaris
Heerma en als de wittebroodsweken van staatssecretaris Tommel werd aangeduid.
Uiteindelijk gaat het om een bevredigend antwoord op de vraag of de staatssecretaris
niet van mening is dat concrete besluiten inzake de toekomst van de WBL niet
zo lang hadden mogen uitblijven en dus eerder genomen hadden moeten worden.
Met andere woorden: voor ons is hier en nu van belang dat de staatssecretaris
helder antwoord geeft op de vraag of hij zijn politieke verantwoordelijkheid
voor de gang van zaken voluit neemt en erkent dat, achterom ziende, de besluitvaardigheid,
daadkracht en consistentie, op cruciale momenten tot een ander oordeel had
kunnen respectievelijk moeten leiden. Het gaat ons er niet om de integriteit
van welke verantwoordelijke bewindsman dan ook of, meer algemeen, van personen
die bij een en ander betrokken waren, in het geding te brengen. Het gaat ons
er wel om, na hoor en wederhoor – daaraan hechten wij, want dat immers
is een Bijbelse norm – tot een bepaald afgerond oordeel en vanzelfsprekend
ook gefundeerd oordeel te kunnen komen.
 
 Het verwijt aan de staatssecretaris is dat onder zijn politieke verantwoordelijkheid
dingen fout zijn gegaan, dat missers zijn begaan en dat zijn departement verwijtbaar
tekort is geschoten, welk verwijt de politiek verantwoordelijke dus treft.
Natuurlijk zijn ook anderen aan die missers debet geweest, maar die zijn daar
in deze Kamer niet op aan te spreken en de staatssecretaris wel. Erkent hij
vanuit zijn politieke verantwoordelijkheid de fouten die geconstateerd zijn
in het rapport, of niet? Eerlijkheid en zuiverheid moeten, mede gelet op het
zo schoon mogelijk houden van staatsrechtelijke verhoudingen, ook bij de staatssecretaris
hoog in het vaandel staan. Op zichzelf moet het ook voor de staatssecretaris
van betekenis zijn dat twee van de drie coalitiefracties meer dan begrip toonden
voor de kritiek van de onderzoekscommissie, waaraan de conclusie verbonden
werd dat de staatssecretaris, wil hij dit debat overleven, de gemaakte fouten
zou moeten toegeven. Ik verwijs naar de inbreng van sprekers voor mij en naar
de interruptiedebatjes die zij daarmee uitlokten.
 
 Een ander punt betreft de vraag naar de opvatting van de staatssecretaris
over de vraag, of de WBL-affaire een restant is van de vorige ordening in
de volkshuisvesting, welke formeel gebaseerd was op het Besluit toegelaten
instellingen volkshuisvesting, dan wel moet worden beschouwd als een test
op de effectiviteit en spankracht van de nieuwe ordening, waarin de zelfstandigheid
van de corporaties centraal staat, met het Besluit beheer sociale huursector
als formele grondslag. Verder stelt de staatssecretaris in antwoord 51 dat
de problemen bij de WBL niet werden veroorzaakt door een samenloop van sanering
en brutering. Eerder verkeerde hij, zo blijkt uit datzelfde antwoord, in de
veronderstelling dat wel van bedoelde samenloop sprake was. Welke overwegingen
hebben de staatssecretaris tot een ander inzicht gebracht en welke consequenties
hebben deze overwegingen gehad voor zijn bestuurlijk optreden?
 
 Voorzitter! Een belangrijk leereffect van het onderzoek is geweest dat
er voor de toekomst het nodige te verbeteren valt en dus ook verbeteren moet
in het toezicht door het ministerie op het doen en laten van
woningcorporaties en vanzelfsprekend ook bij de corporaties zelf. Breder geformuleerd,
er is een cultuuromslag nodig: weg van de ons-kent-ons-cultuur en allerlei
verwevenheden via personele unies en dergelijke. Ik zeg er wel bij dat ik
hiermee de huidige ordening ten principale niet ter discussie wil stellen,
maar ik bedoel ten minste dat op onderdelen hier en daar een precisering op
zijn plaats is. De staatssecretaris heeft hierover een exposé gegeven.
Ik verwijs naar het antwoord op vraag 46. Voor mijn beeldvorming wil ik hem
de volgende vraag stellen. Wil de staatssecretaris nog verdergaande stappen
zetten dan hij al in zijn brief van 28 juni 1995 heeft aangekondigd, te weten:
informatievoorziening, prestatieafspraken en gemeentelijke rapportages? Zo
ja, welke stappen zijn dat dan? Zullen overigens de aspecten van het aan te
passen sanctie-instrumentarium de aanscherping van de gemeentelijke verantwoordelijkheid
en de grotere rol van de sectorinstituten in de wijziging van het Besluit
beheer sociale huursector worden meegenomen?
 
 Vorige week heb ik aan de commissie de vraag gesteld, in hoeverre de problematiek
typisch of exemplarisch is geweest voor de sector van de volkshuisvesting,
dan wel dat deze casus, gegeven de feiten en omstandigheden, eigenlijk op
zichzelf staat. Natuurlijk zijn er ook bij andere corporaties bepaalde zaken.
Hoe ziet de staatssecretaris dit? Ik verneem in dit debat graag een reactie
van de staatssecretaris op die vraag. Een en ander kan immers zicht bieden
op de bestuurlijke transparantie van de sector of juist op het ontbreken ervan.
Welke mogelijkheden heeft de staatssecretaris en grijpt hij aan om die transparantie
te vergroten?
 
 Voorzitter! Ik rond af. Wij passen hoor en wederhoor toe. Wij zullen uiteraard
goed naar de staatssecretaris luisteren als hij morgen de gelegenheid krijgt
te antwoorden. Wij zijn niet voorgeprogrammeerd. Hij krijgt van ons alle kansen.
Ik wens hem daarbij veel succes. Ik zou mij ook willen distantiëren van
een tendens die zich een klein beetje lijkt te ontwikkelen om dit debat te
gebruiken, dan wel lichtelijk te misbruiken om een full-dress volkshuisvestingsdebat
te voeren, respectievelijk de staatssecretaris op alle implicaties van zijn
beleid te beoordelen. Daarvoor is het in die zin te vroeg, dat wij halverwege
de kabinetsperiode zijn. Aan het einde van deze kabinetsperiode gaan wij daar
natuurlijk wel over praten en zullen ook de kiezers een oordeel geven. Misschien
is dat nog wel het meest scherpe en zuivere oordeel.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik zal niet een heel lang verhaal houden. Het
onderzoeksrapport ligt er en dat liegt er niet om. Ik wil wel graag antwoord
van de staatssecretaris op een aantal vragen, zodat ik in tweede termijn met
een goed oordeel kan komen.
 
 Wij spreken nu over de WBL-affaire. Deze staatssecretaris is de eerste
staatssecretaris die deze week onder vuur wordt genomen. Twee soap-opera's
in één week, wat een drama! Ik kan mij voorstellen dat de mensen
in het land deze soap-opera's mooi aan zich voorbij laten gaan. Zij zijn niet
geïnteresseerd in het politieke wel en wee van een of andere staatssecretaris.
Zij kennen de beste man vaak niet eens. Mensen zijn wel geïnteresseerd
in de hoogte van de huren en het feit dat hun sociale uitkeringen goed en
op tijd uitgekeerd worden. Maar goed, wij bespreken vandaag toch een affaire.
 
 Verwijtbaar of niet verwijtbaar? Dat is de vraag. Laat het niet de enige
vraag zijn vandaag. Wij moeten ook naar de toekomst van de volkshuisvesting
kijken. Het debat met de WBL-commissie is langs voorspelbare lijnen gevoerd.
Terwijl D66 zijn partijgenoot zoveel mogelijk in bescherming nam, heeft het
CDA geprobeerd om zoveel mogelijk het onderzoek van de commissie in diskrediet
te brengen: de conclusies stonden vooraf vast en de commissie heeft suggestieve
vragen gesteld. Maar in het debat heeft collega Biesheuvel, bij zijn suggestie
dat de kwaliteit van het rapport onvoldoende is en de commissie vooringenomen
was, de wind van voren gekregen van de commissie en van collega-kamerleden.
Wat vindt de staatssecretaris zelf eigenlijk van de kwaliteit van het rapport?
 
 Het algemene idee is dat VROM harder en sneller had moeten ingrijpen na
de dreiging met een aanwijzing in de inspectiebrief van begin juli 1994. Heerma
liet de deadline begin augustus voorbijgaan. Staatssecretaris Tommel wijzigde
de strategie van een harde naar een zachte lijn. De staatssecretaris vond
dat de grond voor een aanwijzing was weggevallen nadat de WBL een saneringsplan
op hoofdlijnen had gestuurd. Maar dit plan kreeg even later de beoordeling
"onvoldoende" van het Centraal fonds volkshuisvesting. Het plan was onvolledig
en onvoldoende onderbouwd. Is dat niet vreemd? Waarom nam de staatssecretaris
dan genoegen met dit saneringsplan, dus na het oordeel van het centraal fonds?
 
 Stel dat de staatssecretaris in het najaar van 1994 wel een aanwijzing
had gegeven. Wat zou er dan gebeurd zijn? Hoe zou het in zijn werk zijn gegaan?
Heeft de staatssecretaris serieus overwogen om een aanwijzing te geven? Of
is hij snel tot de conclusie gekomen dat dat niet mogelijk was? Was de zachte
lijn de enige oplossing? Was dat voor hem de enige mogelijkheid? Als dat het
geval is, vraag ik hem of voormalig staatssecretaris Heerma ten onrechte heeft
gedreigd met een aanwijzing. Heeft de voormalige staatssecretaris ten onrechte
een harde lijn gevoerd? Het politieke debat moet gaan over de toekomst van
de volkshuisvesting. Daarop wordt binnen en buiten de politiek aangedrongen.
Niemand heeft baat bij affaires met staatssecretarissen. Maar de staatssecretaris
moet wel aangeven hoe hij denkt leiding te geven aan dat politieke debat.
Kunnen wij binnenkort een evaluatie verwachten van de nieuwe ordening in de
sociale huursector sinds begin jaren negentig? Krijgen wij dan inzicht in
de effecten van de herordening van de huisvesting, bijvoorbeeld op het gebied
van gestegen woonlasten, van minimuminkomens en van ruimtelijke segregatie?
 
 Wat het onderzoeksrapport ons leert en bloot legt, is de totaal zwakke
controle op de corporaties. Mijn fractie heeft daarop al eerder gewezen. In
de beantwoording van de schriftelijke vragen heeft de staatssecretaris aangegeven
dat het toezicht op de huursector verbeterd moet worden. Daarmee is iedereen
het inmiddels eens. Denkt de staatssecretaris dat de voorstellen die hij doet
voldoende tegemoetkomen aan de problemen van de huursector?
Dat zijn dan de externe voorstellen. En heeft hij ook nog interne voorstellen
voor de controle? Een van de voorstellen is om de positie van de huurders
stevig te verbeteren. Heeft de staatssecretaris nog andere voorstellen? Of
zijn beleidswijzigingen nodig die wat harder ingrijpen in de marktwerking
van de sector? Kortom, wat vindt de staatssecretaris van de geluiden die her
en der te horen zijn en die aangeven dat de marktwerking van de sociale huursector
niet of misschien niet goed genoeg is geweest?
 
 Misschien vindt de staatssecretaris dat herordening in de sector niet
nodig is. Is volgens hem dan toch niet ten minste een serieuze herbezinning
op haar plaats? Wat heeft de staatssecretaris zelf geleerd van het onderzoeksrapport?
In welke mate voelt hij zich verantwoordelijk voor de fouten van het ministerie
van VROM, ervan uitgaande dat ook hij van mening is dat dit ministerie fouten
heeft gemaakt? Welke instrumenten worden er naast het uitvoeren van een betere
controle ontwikkeld, zodat lagere overheden hun taken ten opzichte van de
corporaties adequaat kunnen uitvoeren en zij in een vroeg stadium kunnen corrigeren?
 
 Dan wil ik iets zeggen naar aanleiding van de ons-kent-ons-cultuur. Is
in het kabinet gesproken over de positie van burgemeester Van Goethem. Hij
is burgemeester van de gemeente Beek. Volgens het onderzoeksrapport heeft
hij laakbaar gehandeld. Welk besluit is in verband hiermee in het kabinet
genomen?
 
 Tot slot: het moet de staatssecretaris duidelijk zijn dat de fractie van
GroenLinks de conclusies en het oordeel van de commissie deelt.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Voorzitter! Wanneer de situatie inzake WBL na de discussie met de onderzoekscommissie
in aanmerking wordt genomen, komt het volgende beeld naar voren: een onderzoekscommissie,
die de vorige staatssecretaris kwalificeert als doener en de huidige staatssecretaris
als denker. Aan het adres van beiden wordt de kwalificatie "verwijtbaar" gegeven.
Inmiddels hebben we te maken met het politieke feit dat twee regeringsfracties
deze kwalificatie hebben overgenomen. Dat houdt in dat de onderzoekskwalificatie
van de commissie een politieke kwalificatie is geworden. Dat stelde de voorzitter
van de commissie nadrukkelijk. Uit de eerste termijn van deze twee regeringsfracties
blijkt wellicht niet precies welke consequentie zij daaraan verbinden, alhoewel
we inmiddels uit het interview van de heer Duivesteijn in NRC Handelsblad,
het interview waaraan ik refereerde, kunnen opmaken welke lading hijzelf aan
deze kwalificatie geeft. Het interview in NRC Handelsblad, het optreden voor
de televisie en het vlugschrift zouden samengevat kunnen worden in de vraag:
hoe diep moet de staatssecretaris door het stof en hoeveel toezeggingen moet
hij doen? Hij zou kunnen kiezen tussen de wal en het schip.
 
 Zojuist kwam in een interruptiedebatje met de heer Schutte het punt van
de geloofwaardigheid aan de orde. Naar mijn mening zal zowel de geloofwaardigheid
van de staatssecretaris, althans als hij toegeeft, als die van de woordvoerder
van de PvdA, als hij niet vol blijft houden, in het geding zijn. Een botsing
lijkt onvermijdelijk. Dat lijkt ook het geval te zijn als men de visie van
de Partij van de Arbeid op de huidige ordening analyseert. Terecht zegt de
heer Duivesteijn: ik ben niet op zoek naar de oude ordening. Tegelijk zegt
hij: ik wil wel naar een nieuwe ordening. Waarom hamert de CDA-fractie zo
vaak op het bestaan van de huidige ordening? Het gaat hier om de betrouwbaarheid
van de overheid. De overheid heeft met de sector een afspraak gemaakt, een
overeenkomst gesloten. Dat is vervolgens in wetgeving vertaald. Als onder
die wetgeving de handtekening van de Kamer staat, inclusief die van de regeringspartijen,
gaat het in dezen om de betrouwbaarheid van de overheid. Wanneer je vindt
dat er veranderingen moeten komen, moet je duidelijk aangeven dat die veranderingen
nodig zijn voor een oplossing met inachtneming van die ordening. Daar gaat
het uiteindelijk om.
 
 Het lijkt erop dat de Partij van de Arbeid het nut van die ordening niet
helemaal meer ziet zitten. Zo vat ik ook het plan op – de lenigheid
van de heer Duivesteijn kent geen grenzen – om ook de aanschaf van koopwoningen
voor minima mogelijk te maken. Zijn stellingname is overigens in het algemeen
sympathiek, maar de uitwerking van zijn plan heeft geweldige consequenties
voor de huidige ordening van de volkshuisvesting.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Mijn opa zei al: de kracht zit in de herhaling. Als je maar vaak genoeg
hetzelfde zegt, is er een moment waarop mensen het ook gaan geloven. Dus als
je nou maar vaak herhaalt dat wij naar een andere ordening willen, dan komt
er misschien een moment waarop een aantal mensen dat inderdaad gaan geloven.
Wat wij echter voortdurend aangeven – ik heb dat vele malen gezegd –
is dat wij de huidige ordening onevenwichtig vinden. Dat is iets wat nota
bene door de fractievoorzitter van het CDA erkend wordt. Als ik het goed heb,
was hij ook de vorige staatssecretaris van Volkshuisvesting. Wat wij willen
doen – de Kamer heeft hier een aantal uitspraken over gedaan, waarvan
er enkele door het CDA zijn ondertekend of in ieder geval gesteund –
is die ordening evenwichtig maken. Ik zou willen dat u zich in dezen veel
meer zou opstellen als een bondgenoot en niet in die sfeer van verdeel en
heers bleef hangen.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Voorzitter! Het gaat erom of je de oplossingen wilt zoeken binnen de huidige
ordening of dat je naar een nieuwe ordening op zoek bent.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Alle moties die zijn ingediend, betekenen stuk voor stuk een verbetering
binnen de ordening. Er heeft er geen een betrekking op de situatie buiten
de ordening. Als wij een nieuw plan indienen, dan heeft dat uiteraard consequenties
voor de bestaande ordening. Dat mag duidelijk zijn. Het is echter een discussiestuk.
Ik heb begrepen dat het CDA af en toe ook wel eens een discussiestuk uitbrengt.
Dat lijkt mij buitengewoon nuttig. Ik heb zelfs begrepen dat het congres soms
vindt dat bepaalde onderdelen van zo'n discussiestuk niet mogen worden besproken
of zelfs niet hadden mogen worden bedacht. Dat zijn allemaal dingen die in
een dynamische samenleving, waaronder die van de PvdA, mogelijk zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik probeer juist datgene wat de heer Duivesteijn buiten deze Kamer doet,
en datgene wat hij binnen deze Kamer zegt, een beetje in harmonie
te brengen. Dit betreft zowel zijn visie op het volkshuisvestingsgebeuren
als zijn stellingname met betrekking tot de staatssecretaris. Ik vind dat
hij daar ook op aanspreekbaar zou moeten zijn in dit huis.
 
 Voorzitter! De WBL-commissie is zeer kritisch ten aanzien van de beslissing
van de in augustus 1994 aangetreden staatssecretaris om met een stappenplan
te komen. Gesteld wordt dat het momentum verloren gaat. Reeds voor het schipbreuk
lijden van het stappenplan wordt duidelijk dat het WBL-bestuur het eigenlijk
niet meer ziet zitten. Waarom is dit bestuurlijke moment zonder actief ingrijpen
van de staatssecretaris gepasseerd, zo vragen wij ons nog steeds af. Verschuilt
de staatssecretaris zich hier niet te zeer achter formele belemmeringen en
bezwaren? Naar de mening van mijn fractie had de staatssecretaris zware bestuurlijke
druk op het WBL-bestuur moeten uitoefenen om een interim-manager met verreikende
bevoegdheden aan te stellen. In plaats daarvan werd het bureau Shelter ingehuurd
om tot een ontvankelijk saneringsplan te komen. Waarom heeft de staatssecretaris
zo radicaal gebroken met de bestuurlijke lijn die door zijn voorganger was
ingezet? In dat verband is inderdaad relevant de brief die wij zojuist gekregen
hebben inzake een aanwijzing ex artikel 41 BBSH. Vorige sprekers hebben hier
ook aan gerefereerd. Hieruit blijkt dus dat het wel binnen het BBSH mogelijk
is.
 
 In dit verband heb ik nog een vraag. Het lijkt inderdaad alsof de staatssecretaris
met het antwoord op vraag 51 wil zeggen dat de crux van het WBL-probleem volgens
hem niet zit in de dubbele boeking van de bijdragevrije woningen. In onze
visie is dit wel het geval, zowel met betrekking tot de brutering als in verband
met het saneringsconvenant. Wellicht lezen wij dit antwoord verkeerd. Wil
de staatssecretaris hier nog eens op ingaan? Ik denk dat dit van enorm belang
is om te kunnen doorgronden wat in feite het WBL-probleem was, althans in
de visie van de CDA-fractie.
 
 Over het saneringsplan van de heer Kempen wil de Kamer nog een keer apart
met de staatssecretaris praten. In dit verband wil ik nog wel het volgende
aan de orde stellen, zij het met enige terughoudendheid. Wij vragen ons af
in hoeverre daarbij overleg wordt gepleegd met de huurders van de WBL. Een
aantal fracties hebben gelegenheid gehad om eens met de huurders van de WBL
te spreken. Degenen die daarbij waren, moeten maar voor zichzelf spreken.
Voor de CDA-fractie was het onthutsend dat met de huurders slechts in zeer
geringe mate overleg is gepleegd, terwijl de gevolgen van de verdere keuzes
van enorme invloed kunnen zijn. Ik hoor hier graag de visie van de staatssecretaris
op. Verder is bij de WBL in het kader van de dure kapitaalmarktleningen gekozen
voor een eerdere, maar over meerdere jaren uitgesmeerde omzetting van de leningen.
Is dit iets wat ook elders soelaas kan bieden of is die constructie zo specifiek
dat je die niet kunt vertalen naar andere situaties?
 
 Dan kom ik op de vraag welke lessen kunnen worden getrokken uit de WBL-affaire.
Ik benadruk dat het zeer lastig is om daar algemene lessen uit te trekken,
maar toch kunnen op een aantal onderdelen opmerkingen van een meer algemene
strekking worden gemaakt. Ik wijs eerst op de aanscherping van het sanctie-instrumentarium.
De staatssecretaris heeft in antwoord 46 aangegeven dat hij daar zelf mee
komt. Ik noem uiteraard ook het toezicht op de corporaties.
 
 De onderzoekscommissie stelt in haar rapport dat de gemeenten die belast
zijn met het primaire toezicht op corporaties, hun rol als toezichthouder
op de WBL te beperkt hebben opgevat. Volgens de commissie probeerden de gemeenten
de eigen financiële risico's te minimaliseren. Het volkshuisvestelijk
toezicht en de lokale volkshuisvestingsbelangen waren hieraan ondergeschikt.
Overigens was al eerder gebleken dat de gemeenten hun financiële toezichtstaak
onvoldoende waarmaakten. Een aantal corporaties kwam namelijk in ernstige
financiële problemen door speculatie met rentederivaten, zonder dat de
betrokken gemeenten dat tijdig signaleerden. Het gevolg was dat het Rijk door
middel van een aanwijzing moest ingrijpen. Deze gang van zaken was voor de
Kamer aanleiding om de regering te verzoeken een onafhankelijk instituut te
belasten met het financieel toezicht. Dit instituut zou onder meer de solvabiliteit
van corporaties moeten bewaken.
 
 De staatssecretaris stond in onze herinnering aanvankelijk wat terughoudend
tegenover de idee om door middel van het instellen van een onafhankelijk instituut
het volkshuisvestelijk en financieel toezicht van elkaar te scheiden. Blijkens
zijn jongste voorstellen om het financieel toezicht op corporaties te verbeteren,
is de staatssecretaris echter ook tot het inzicht gekomen dat een scherper
onderscheid onvermijdelijk is. De vraag is echter of deze kwestie in antwoord
46 op een consequente manier wordt uitgevoerd. Ook doet de vraag zich voor
of de voorstellen van de staatssecretaris in voldoende mate tegemoetkomen
aan het verzoek van de Kamer om een onafhankelijk instituut in te stellen.
In de voorstellen van de staatssecretaris krijgen het Waarborgfonds sociale
woningbouw en het Centraal fonds volkshuisvesting een grotere rol in de informatievoorziening
richting het Rijk en omgekeerd, terwijl de beide sectorinstituten tevens meer
interventiemogelijkheden worden toebedeeld. In samenwerking met het ministerie
zouden het waarborgfonds en het centraal fonds een meer proactieve, anticiperende
rol moeten spelen.
 
 Het is echter onduidelijk wie uiteindelijk verantwoordelijk is voor het
financieel toezicht. Wie moet bijvoorbeeld ingrijpen wanneer een corporatie
in de problemen komt? Zijn dat de genoemde sectorinstituten of toch het Rijk?
De voorgestelde intensivering van de rapportage tussen het ministerie en de
sectorinstituten wijst in de richting van een grotere betrokkenheid van het
Rijk, terwijl de rijksoverheid in de nieuwe ordening juist een meer afstandelijke
rol is toebedacht.
 
 Naar onze mening is de sector zelf primair verantwoordelijk voor de financiële
continuïteit. Wanneer individuele corporaties door wat voor oorzaak ook
in de problemen komen, heeft dit een negatieve doorwerking naar de sector
als geheel. Immers, indien het vertrouwen van de kapitaalverschaffers in de
sector daalt, zou de huidige praktijk van het aantrekken van leningen tegen
zeer scherpe rentepercentages wel eens tot het verleden kunnen behoren. Bovendien
zijn het de gezamenlijke corporaties die door de verplichte afdrachten aan
het centraal fonds opdraaien voor de saneringskosten van de
"zwakke broeders" in de sector. Het ligt daarom voor de hand het financieel
toezicht binnen de sector zelf, zonder directe overheidsbemoeienis, goed te
regelen.
 
 Een en ander laat onverlet dat de overheid woningbouwcorporaties direct
op hun volkshuisvestelijke prestaties mag aanspreken. Zij opereren immers
vanuit een sociale doelstelling, namelijk het leveren van betaalbare huisvesting.
Zij genieten daartoe bepaalde faciliteiten. Zo zijn corporaties vrijgesteld
van het betalen van vennootschapsbelasting. Het toezicht door de gemeenten
op de volkshuisvestelijke prestaties dient naar onze mening bij voorkeur op
regionale basis te geschieden. De meerwaarde hiervan ligt vooral in de professionalisering
van het toezicht en een eenduidige beoordeling van het beleid van corporaties,
die ook buiten de gemeentegrenzen werkzaam zijn. Het spreekt vanzelf dat een
intergemeentelijk volkshuisvestingsplan als sine qua non voor een effectief
regionaal toezicht geldt.
 
 Over een deugdelijk financieel toezicht binnen de sector wil de CDA-fractie
het volgende opmerken. Allereerst zal het interne toezichthoudend orgaan van
de corporaties goed en beter moeten functioneren. Verhoging van de kwaliteit
van de raden van toezicht is een zaak die de koepels ter harte nemen en ter
harte moeten nemen. Daarnaast is er voor de sector als geheel behoefte aan
een professioneel toezichthoudend instituut dat middels periodieke rapportages
en eigen onderzoek zicht houdt op de financiële positie van de afzonderlijke
corporaties en zo nodig kan ingrijpen. Het model van een onafhankelijk instituut
dat wij reeds eerder hebben gesuggereerd, zou naar onze opvatting daarbij
als voorbeeld kunnen dienen. Dit instituut schrijft de toegelaten instellingen
solvabiliteitseisen voor en beschikt over een zelfstandige onderzoeks- en
aanwijzingsbevoegdheid. Vanwege de volkshuisvestelijke aspecten zou de beoordeling
van de toelating echter een ministeriële bevoegdheid moeten zijn. Indien
de criteria voor de toelating helder omschreven worden in de toekomstige ordeningswet,
is naar onze mening een apart college van toelating niet nodig.
 
 De CDA-fractie zou het ten slotte toejuichen wanneer ook de sector zelf
op korte termijn, gebruikmakend van de suggesties en wensen vanuit de Kamer,
met een voorstel ten aanzien van de inrichting van het financieel toezicht
komt. Vervolgens zullen regering, Kamer en sector in gezamenlijkheid een definitief
en sluitend toezichtsmodel moeten kiezen. Ik ga er daarbij van uit dat ruim
voor de begroting van VROM een en ander meer vorm krijgt. Het gaat erom te
komen tot het hanteren van uitgebalanceerde instrumenten, die in een zelfregulerende
sector leiden tot een sluitende verantwoordings- en toezichtsketen.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 U introduceert een nieuw instituut. Wat is nu precies de verhouding van
dat instituut tot enerzijds het centraal fonds en het waarborgfonds en anderzijds
de verantwoordelijkheid van de overheid? Ik heb gezegd dat hoe je het financieel
toezicht ook regelt, wat mij betreft de rijksoverheid eindverantwoordelijk
moet zijn. Geldt dat ook in uw model?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 In feite herhalen wij dan de discussie die u had met de heer Duivesteijn.
In de visie die wij hier op tafel gelegd hebben, ook lettend op de motie die
wij in ieder geval gesteund hebben, past een onafhankelijk instituut.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Onafhankelijk van wat?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 In ieder geval van de overheid. Een onafhankelijk instituut dat toezicht
houdt op de financiële poot binnen volkshuisvestingsland.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Welke rol heeft in uw model de rijksoverheid ten aanzien van het financiële
toezicht van de corporaties?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Als het om de overheid gaat, leggen wij een zwaardere verantwoordelijkheid
bij het volkshuisvestelijke deel dan bij het financiële deel.
 
 
 
 
 
 De heer Jeekel (D66):
 
 Een zwaardere verantwoordelijkheid kan ik volgen, maar niet dat er sprake
zou zijn van helemaal geen verantwoordelijkheid van de zijde van de overheid
als het gaat om het financieel toezicht. Ik heb de indruk dat ik u dat laatste
wel hoor zeggen.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Het gaat ons om een toezichthoudend instituut dat in relatie tot de overheid
natuurlijk ook informatie verschaft. Het is in ieder geval een onafhankelijk
instituut. Er zijn natuurlijk al voorbeelden aan de orde geweest. U heeft
zelf genoemd het voorbeeld van de Algemene Rekenkamer, maar die heeft die
beker aan zich voorbij laten gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Maar is het ook onafhankelijk van de sociale huursector?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Neen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dus het is niet onafhankelijk?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ja, het heeft een onafhankelijke positie binnen die huursector.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik kan de gevolgen van uw suggestie in dezen natuurlijk nog niet helemaal
overzien. Los van wat er over in NRC Handelsblad stond en wat u nu vertelt,
is het voor ons allemaal nieuw. Wat ik er wel positief aan vind, is dat ook
de CDA-fractie steeds helderder aangeeft dat er binnen de sector nog zoveel
vragen en vraagtekens zijn en dat een discussie over de ordening buitengewoon
belangrijk is. Ik waardeer het eigenlijk alleen maar dat er suggesties komen.
Dat vind ik prima.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Dat mijn bijdrage in eerste termijn nog zo positief kan eindigen met dit
compliment van de heer Duivesteijn!.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Voorzitter! Vandaag en morgen discussiëren wij met een staatssecretaris
die naar het oordeel van de onderzoekscommissie verwijtbaar is tekortgeschoten
in het uitoefenen van toezicht op de problematische situatie binnen de WBL
en het effectief inzetten van bestuurlijke druk en sanctie-instrumentarium.
 
 Vorige week is in ieder geval duidelijk geworden dat, waar in het rapport
staat dat dit verwijtbaar tekortschieten vooral het ministerie van VROM zou
betreffen, tussen VROM en staatssecretaris een is-gelijk-teken moet worden
gezet. Terecht natuurlijk, want met het verantwoordelijkheid
leggen bij iets ongrijpbaars zoals een ministerie, komen wij niet verder.
Het gaat om de politieke aansprakelijkheid van een politiek verantwoordelijk
persoon. Het is goed dat daarover helderheid bestaat, zodat de staatssecretaris
zich vandaag op de juiste plaats, in het parlement, kan verweren en duidelijk
kan maken of hij tekortgeschoten is en, zo ja, of hij verwijtbaar tekortgeschoten
is en, zo dat het geval is, in welke mate.
 
 De staatssecretaris zal uit het debat van vorige week hebben begrepen
dat dit wat de RPF-fractie betreft nogal wat uitmaakt. Wij zijn dan ook benieuwd
naar de verdediging van de staatssecretaris, die hij uiteraard na publikatie
van het onderzoeksrapport reeds heeft ingezet en in de schriftelijke beantwoording
van de kamervragen heeft voortgezet. Toch zal deze week hier in de Kamer pas
de vraag kunnen worden beantwoord of de staatssecretaris het benodigde vertrouwen
van de Kamer heeft.
 
 Voorzitter! Om in de beeldspraak van de titel van het eindrapport van
de commissie "Bruidsschat voor een winkeldochter" te blijven, moet schoonvader
Tommel zich behoorlijk bekocht hebben gevoeld toen de bruidsschat voor zijn
dochter bij zijn aantreden bij nader inzien een negatief vermogen van een
slordige 115 mln. bleek te omvatten. Ik neem aan dat de staatssecretaris de
bruidsschat vanaf zijn aantreden zal hebben ervaren als een politieke erfenis,
waarvan duidelijk was dat weinig erfgenamen hun aandeel zouden komen opeisen.
 
 Voor de RPF-fractie is zonneklaar dat deze staatssecretaris op dit moment
politiek aanspreekbaar is op de gang van zaken bij de WBL, maar het is ons
ook duidelijk dat deze staatssecretaris vanaf zijn aantreden werd geconfronteerd
met een situatie die werd bepaald door allerlei actoren die op dit terrein
actief zijn, zijn geweest of dat juist niet zijn geweest. De onderzoekscommissie
heeft in ieder geval veel materiaal naar boven gehaald en inzichtelijk gemaakt.
Wie deed op welk moment wat of wie liet juist wat na? Op dat punt heeft de
commissie haar waarde bewezen. Op de waarde van het parlementair onderzoek
in het algemeen en dit parlementaire onderzoek in het bijzonder kom ik aan
het slot van mijn betoog nog even terug.
 
 Waar het deze week vooral om gaat, is of het waardeoordeel van de commissie
ten aanzien van de staatssecretaris, namelijk dat hij verwijtbaar is tekortgeschoten,
terecht is gegeven, maar ook wat daaronder nu precies moet worden verstaan.
Dat laatste is van belang omdat de commissie bij monde van haar voorzitter
vorige week in tweede termijn duidelijk heeft gemaakt dat de terminologieën
en de kwalificaties die de commissie heeft gebruikt, onderzoeksterminologieën
en -kwalificaties zijn en geen politieke oordelen.
 
 De voorzitter van de commissie merkte vervolgens op dat iedereen bij die
constatering instemmend zat te knikken en dat dit toch wel reuze prettig was.
Daargelaten wie er op dat moment allemaal instemmend zaten te knikken, is
de vraag interessant en relevant wat de staatssecretaris vindt van het waardeoordeel
van de commissie en hoe hij daar vervolgens tegenaan kijkt na de nadere duiding
door de commissie, dat het hier geen politiek oordeel betreft, maar slechts
een onderzoeksterm. Zijn oordeel over het commissierapport is vooral van belang
omdat bij het starten van het onderzoek de staatssecretaris toch een geheel
eigen rol heeft gespeeld. De heer Schutte heeft daar vrij nadrukkelijk aandacht
voor gevraagd.
 
 Hoe wij de gehele geschiedenis ook wenden of keren, uit de rapportage
is wel duidelijk geworden dat in de aanloop naar en na introductie van het
nieuwe volkshuisvestingsbeleid met betrekking tot de WBL-problematiek zo ongeveer
iedereen op iedereen heeft zitten wachten. Sommigen zullen zeggen dat iedereen
zich achter iedereen verschuilde, met als kwalijk gevolg dat er te lang geen
maatregelen werden genomen die wel hadden moeten worden genomen. Iedereen
had bepaalde verantwoordelijkheden toegedeeld gekregen, maar niemand leek
zich echter en echt verantwoordelijk te weten voor het algemeen maatschappelijke
belang, al was het maar om de totale maatschappelijke kosten te minimaliseren.
Toch lijkt er juist op dit punt bij uitstek sprake van een overheidsverantwoordelijkheid.
Wij hebben het dan in wezen over controle en toezicht op instanties in een
sector waar per saldo en per definitie volop met maatschappelijk kapitaal
wordt gewerkt. Wil de staatssecretaris nog eens ingaan op dat mijns inziens
terecht door de commissie geschetste beeld en ook zijn visie daarop geven?
 
 Het komt er uiteraard vooral ook op aan hoe die controle en dat toezicht
in de toekomst kunnen worden versterkt. Impliciet erkent de staatssecretaris
de noodzaak daartoe, ook wanneer hij in antwoord op de vragen 46 en 69 uitgebreid
ingaat op de initiatieven die hij reeds heeft genomen of nog gaat nemen om
op cruciale punten verbeteringen aan te brengen. Heb ik het juist dat de staatssecretaris
de situatie vanaf zijn aantreden zo heeft ervaren, dat hij wel tot de conclusie
moest komen dat er op een aantal punten aanpassingen moesten plaatsvinden?
Erkent hij daarmee ook dat met het gewijzigde beleid inzake controle en toezicht
niet adequaat kon worden opgetreden, dat het beleid hier tekortkomingen vertoonde
en dat de commissie op een groot aantal punten de vinger terecht op de zere
plek heeft gelegd? Als dat waar is, hoe moeten wij dan zijn brief van november
vorig jaar beschouwen waarop de heer Duivesteijn heeft gewezen? De staatssecretaris
schetst in die brief toch een wat ander beeld.
 
 Naast tekortkomingen in het beleid is er naar de mening van de commissie,
zoals gezegd, ook sprake van verwijtbare tekortkomingen. Wij hebben in het
debat met de commissie aangegeven dat het, als het gehele proces wordt overzien,
nog maar de vraag is of deze vlag de lading wel geheel dekt. Of deze staatssecretaris
verwijtbaar gedrag kan worden aangerekend, is toch vooral een interpretatie
van de gang van zaken tussen augustus 1994 en augustus 1995. Wanneer wij alle
gebeurtenissen uit die periode op ons laten inwerken, kan mijn fractie tot
op heden niet tot het politiek zware oordeel komen waartoe de commissie komt.
In het debat met de commissie heb ik geconstateerd dat het feitelijke verschil
tussen de conclusies van de staatssecretaris en die van de commissie in wezen
tien maanden bedraagt: datgene wat de staatssecretaris in augustus 1995 doet,
zou de commissie reeds in oktober 1994 hebben gedaan. En op mijn vraag aan
de commissie of deze constatering juist was, antwoordde de voorzitter met
een kort en krachtig "ja". 
 
 Het is voor ons de vraag of een dergelijk verschil tot zo'n zwaar oordeel
kan leiden. Het komt dan onder andere aan op de argumenten die de staatssecretaris
aanvoert voor de stappen die hij heeft gezet of die hij bewust niet heeft
willen zetten. De RPF-fractie is van mening dat een aantal stappen waarschijnlijk
sneller had kunnen worden gezet, dat slagvaardiger had kunnen worden opgetreden,
maar dat de staatssecretaris anderzijds zijn handelwijze verklaarbaar heeft
gemaakt. Wat ons betreft, verdient die handelwijze vooralsnog dus niet het
predikaat "verwijtbare tekortkomingen". Dat laat onverlet dat de staatssecretaris
formeel verantwoordelijk is voor de gehele door de commissie beschouwde periode.
Dan moet ook erkend worden dat er de nodige kritische vragen te stellen zijn
en gesteld zijn. Die kritische vragen van de commissie spitsten zich met name
toe op de maanden juli en augustus 1994 en het jaar daaraan voorafgaande.
Zo zit tussen het besluit tot inspectie en de daaruit voortvloeiende inspectiebrief
een jaar, en dat is veel te lang. Het wijst op een weinig doelmatig werkende
inspectie.
 
 Voorts is het bestuurlijk momentum, zoals de commissie het noemt, verlopen
doordat de dreiging van een aanwijzing vanwege het verlopen van de fatale
datum van tafel ging. Wil de staatssecretaris deze twee cruciale maanden nog
eens belichten vanuit zijn visie? Uit zijn antwoord op de schriftelijke vragen
blijkt immers een andere opvatting over dat bestuurlijk momentum. De gang
van zaken verdient naar mijn mening zeker geen schoonheidsprijs. Met name
op het punt van de bestuurlijke overdracht in de tijd van de kabinetswisseling
heeft men steken laten vallen.
 
 Verder erkent de inspectie, zij het tussen de regels door, dat achteraf
bezien de bestuurskracht van WBL toch had moeten worden onderzocht en dat
het van groot belang is om voorwaarden en prestaties alsnog vast te leggen.
Hoe dan ook, in de loop van de tijd zijn door de commissie een aantal tekortkomingen
boven tafel gebracht en in een logisch verband geplaatst. Daargelaten of de
logica in alle opzichten gedeeld kan worden, neem ik aan dat de staatssecretaris
door de commissie ook wel van een aantal onvolkomenheden is overtuigd. Impliciet
erkent de staatssecretaris dat in feite ook, wanneer hij op schriftelijke
vragen inzake de toekomst, het toekomstige toezicht en de controle reageert
met een groot aantal maatregelen waaraan hij reeds werkt of binnenkort gaat
beginnen. Ik denk dat het in dit debat op zijn plaats is dat de staatssecretaris
op dit punt expliciet ingaat. Wij zijn daarmee dus ook bezig met de toekomst
en de lering die de Kamer en de staatssecretaris uit het WBL-rapport kunnen
trekken.
 
 Op dat punt kunnen wij constateren dat dit soort parlementair onderzoek
tot waardevolle resultaten heeft geleid en kan leiden, ongeacht of men het
met alle conclusies eens is. Het kan of moet ook leiden tot voorstellen die
gesignaleerde tekortkomingen wegnemen of helpen voorkomen. In eerste instantie
ligt hier een primaire verantwoordelijkheid voor de staatssecretaris. Ook
de RPF-fractie verwacht van de staatssecretaris voorstellen om de controle
en het toezicht te verbeteren, om ongewenste dubbele functies te voorkomen
en om in de vergoedingensystematiek nadere inkadering te plegen. Bij het aanpakken
van die dubbele petten zou overigens kunnen blijken dat een aantal functies
daarna moeilijk te vervullen zijn. Het zal dus aankomen op een verbreding
van het bestuurlijk draagvlak voor de volkshuisvestingssector. De commissie
is ervan overtuigd dat de situatie bij de WBL in een brede context moet worden
geplaatst. In die context zien wij ook de kritiek op VROM en op de staatssecretaris.
 
 Samenvattend: wij zien deze discussie en dit rapport vooral als een kans
om te komen tot het wegnemen van tekortkomingen en tot versterking van het
volkshuisvestingsbeleid. Wij gaan ervan uit dat de staatssecretaris die uitdaging
adequaat zal oppakken. Dat vraagt doortastendheid. Wij gaan ervan uit dat
de staatssecretaris die doortastendheid in dit debat tentoon zal spreiden,
omdat dat voor de vorming van een eindoordeel van wezenlijk belang is.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Voorzitter! Uit het rapport van onze commissie over de oorzaken van de
grote financiële ellende waarin de Stichting Woningbeheer Limburg is
terechtgekomen, blijkt overduidelijk dat het ministerie van VROM daarbij een
dominerende rol heeft gespeeld. Uit het rapport blijkt dat vooral de provinciale
HID, de hoofdingenieur-directeur volkshuisvesting, van Limburg zeer nauw betrokken
is geweest bij de fusie van de bestaande woningbedrijven tot de Stichting
WBL. Ik ben tot de conclusie gekomen dat de rol van de HID discutabel is.
Ik vraag de staatssecretaris daarom waarom de toenmalige HID, de heer Bedaux,
heeft verzuimd om de rechtsvoorganger van de staatssecretaris, de heer Heerma,
tijdig waarschuwende geluiden te laten horen, onder andere over de overname
van een failliete boedel binnen de fusiepartner SBDI. Waarom is dat niet gebeurd?
In het rapport staat immers dat deze particuliere woningbeheerder conform
de Woningwet helemaal geen toegelaten instelling was. Iemand die dat begrip
kan inschatten, weet dat de SBDI eerst had moeten worden geballoteerd. Uit
het rapport blijkt dat dat niet is gebeurd; men is stilzwijgend in het zeer
goed geleide deel van de toegelaten instellingen opgenomen. Ik vind dat de
conclusie van de commissie op dit punt juist is.
 
 Ook mogen wij niet vergeten dat de bruterings- en decentralisatieoperatie
van de overheid bij de volkshuisvesting een heel grote cultuuromslag binnen
het bestaande sociale huurbeleid teweeg heeft gebracht. De pijn daarvan ervaren
wij regelmatig.
 
 Erkent de staatssecretaris dat het debâcle van de Stichting WBL
voor de Kamer een aanwijzing is dat er op dit moment in grote delen van ons
land absoluut onvoldoende deskundigheid binnen de sociale huisvesting aanwezig
is? Moeten wij ons niet eens afvragen of wij de sociale woningbouw, met alle
financiële en beheerstechnische problemen, nog wel kunnen decentraliseren
conform de Woningwet? De complexiteit van de zorg voor de sociale woningbouw
is al bijna 100 jaar een zorg van de rijksoverheid, die dat op een goede wijze
weet te delegeren naar de gemeentelijke overheid, maar wel met behoud van
een eigen verantwoordelijkheid. De gang van zaken bij de Stichting WBL heeft
aangetoond dat wij als rijksoverheid moeten heroverwegen of
het door het kabinet voorgestelde decentralisatieplan voor de sociale woningbouw
op deze wijze moet worden voortgezet. Persoonlijk twijfel ik aan de haalbaarheid
van de regeringsvoornemens inzake de sociale woningbouw.
 
 Tot slot de schuldvraag in het WBL-debâcle. Ik deel de mening van
de kamerleden die zeggen dat de schuldvraag ten aanzien van het WBL-debâcle
niet zo makkelijk is te beantwoorden, vooral omdat wij politiek gezien alleen
maar met de verantwoordelijke staatssecretaris kunnen debatteren. Gelukkig
hebben wij nog het instrument van het kameronderzoek. Dat is hier nuttig gebruikt
en wij weten nu dat de oorzaken van het faillissement van de Stichting Woningbeheer
Limburg meerdere kanten heeft. De commissie heeft mijns inziens een goede
conclusie getrokken. Ik hoop dat de bewindsman die tot zich zal nemen en ervoor
zal zorg dragen dat de financiële ellende en het slechte beheer van de
WBL-stichting spoedig zal worden opgeheven. De huurders van de sociale woningen
van de WBL hebben hier immers volledig recht op. Schuld of geen schuld, dat
speelt hier ten finale niet voor hen. Het gaat om een sociaal verantwoord
beheersbeleid voor huurwoningen in heel Nederland.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik zal de staatssecretaris en collega Biesheuvel
een plezier doen en beginnen met de slotconclusie van het rapport over de
parlementaire enquête over bouwsubsidies. Dat heb ik ook bij dit debat
als vertrekpunt genomen. In hoofdstuk 13 staat het volgende te lezen. Ik citeer:
"Het departement heeft de risico's van het ontbreken van toezicht op NWI's
te laat onderkend en te lang gedraald om deze te ondervangen." Aan deze conclusie
werd destijds de aanbeveling gekoppeld om meer aandacht te schenken aan de
NWI's, de niet-winstbeogende instellingen. Ik neem aan dat de staatssecretaris
en de heer Biesheuvel zich nog kunnen herinneren hoe de discussies bij de
slotconclusie zijn verlopen. Het is dan ook frappant dat op vraag 61, gesteld
aan de regering, het volgende wordt geantwoord. Ik citeer: "Voor fusies tussen
een NWI en een toegelaten instelling wordt niet een geconsolideerde registratie
bijgehouden. Met behulp van dossieronderzoek zal het antwoord worden opgesteld.
Het resultaat zal worden nagezonden." De vraag zelf had betrekking op de vraag
hoe het zat met het aantal NWI's, de fusies en de toegelaten instellingen.
 
 Een snelle conclusie zou kunnen zijn dat VROM ten aanzien van de NWI's,
de niet-winstbeogende instellingen, niets heeft geleerd, de parlementaire
enquête over bouwsubsidies ten spijt. Ik verzoek de staatssecretaris
dan ook om daar een reactie op te geven.
 
 In de slotbeschouwing, hoofdstuk 13, staat ook een aantal aanbevelingen
te lezen. Ik citeer: "De commissie beveelt aan dat de Kamer zich daaromtrent
van tijd tot tijd door middel van onderzoek op de hoogte stelt. Al naar gelang
het onderwerp moet hiervoor de meest geëigende onderzoeksvorm worden
gekozen." Ik kan mij nog herinneren dat met name collega Biesheuvel dat heeft
ingebracht.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De heer Van Rey mag niet uit de school klappen!
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Na acht jaar wel, mijnheer Duivesteijn! Het was, om precies te zijn, 23
november van dat jaar, om 21.20 uur.
 
 Omdat bij de WBL een van de instellingen een NWI was, namelijk de SBDI,
en de HBL tot 1990 ook een NWI was, heeft de VVD-fractie in 1991 en 1992 aangedrongen
op onderzoek door de Rekenkamer. Wij wilden het apolitiek doen, maar kregen
toen desondanks al niet veel steun. Integendeel. Er ontstond toen een kolos
uit twee voormalige NWI's en dat had natuurlijk moeten leiden tot "alle hens
aan dek". Dat is helaas niet gebeurd. In 1995 krijgen wij gelukkig wat steun
van de fracties van de Partij van de Arbeid en D66 om deze gehele gang van
zaken nog eens door te nemen en te onderzoeken. Tegen collega Duivesteijn
zeg ik dat er later natuurlijk wat nuanceverschillen zijn ontstaan. In ieder
geval is uiteindelijk de tijdelijke commissie er gekomen en aan het werk gegaan.
 
 Ik begin dan ook met hetgeen ook collega Duivesteijn heeft aangehaald.
Zou de staatssecretaris de tekst die hij heeft overhandigd tijdens het algemeen
overleg op 9 november, gelet op de conclusies van het rapport, vandaag wederom
overhandigen en/of uitspreken? Dat geldt ook voor de brief aan de Kamer van
9 oktober 1995.
 
 Nog iets verder terug, op 30 mei 1980, ziet de OKH-regeling, de omzet
koop-huurregeling, het licht. Met het oneigenlijk gebruik van deze regeling
door de SBDI wordt de basis gelegd voor een van de huidige financiële
problemen bij de WBL. Vanzelfsprekend gaat het rapport van de parlementaire
enquêtecommissie bouwsubsidies hier uitvoerig op in. Maar omdat het
ons-kent-ons-systeem tot op de dag van vandaag de volkshuisvesting karakteriseert,
heb ik gemeend een enkel woord hieraan te moeten wijden. Het ontstaan van
de voortdurende veenbrand rond de WBL – deze omschrijving van het WBL-dossier
tekende ik op uit de mond van de staatssecretaris tijdens het algemeen overleg
op 9 november 1995 – ligt dus in mei 1980. Bij deze voortdurende veenbrand
heeft naar de mening van de VVD-fractie de interim-manager als een blaasbalg
eind vorig jaar en dit jaar het vuur weer flink aangewakkerd. Ik verwijs naar
de gesprekken met bijvoorbeeld de huurders, waarnaar de heer Biesheuvel ook
heeft verwezen. Ik kom er straks op terug.
 
 Ik ben blij dat ik de staatssecretaris vandaag ook kan vragen of hij een
rechtstreeks antwoord kan geven op de vragen 2 en 3 die mijn fractie schriftelijk
heeft gesteld op 25 juli 1995.
 
 Tot zover mijn inleiding. Ik zal vervolgens aan de orde stellen de ons-kent-ons-cultuur
in de volkshuisvesting, de rol van de Tweede Kamer, de beperkte informatievoorziening,
het rapport van de WBL en de toekomst van de WBL. Ik begin met de ons-kent-ons-cultuur.
 
 Toen het blad "Ruim zicht", de spreekbuis van het voormalig Nederlands
Katholiek Vakverbond, nog bestond, publiceerde het de namen van de 200 machtigen
van Mertens. Daar zaten nogal wat KVP'ers bij en veel machtigen in volkshuisvestingsland
en bouw. Wat leerden wij toen? Bouwen is vooral communiceren geweest. De communicatie
tussen bouwers en bestuurders, bouwers en politici, bouwers en ambtenaren
heeft jarenlang een boeiende folklore opgeleverd, ook in dit huis. Maar gelukkig
zijn er ook vele huizen gebouwd. Ik heb de vorige week reeds
opgemerkt dat ik weiger te geloven dat de ons-kent-ons-tragiek, het intieme
spel der machtigen, die voor elk dagdeel een andere volkshuisvestingspet hadden,
petten die zij 's avonds met een voldaan gevoel op elkaar konden leggen, zich
tot Limburg heeft beperkt. De conclusie is dat de VROM-cultuur kennelijk naadloos
aansluit op de ons-kent-ons-bestuurscultuur en hiervan deel is gaan uitmaken.
 
 Bij het sluiten van het WBL-convenant waren de ambtelijke toppers van
VROM met de staatssecretaris aan één tafel gezeten met Limburgers
die er een bijzondere bestuurscultuur op na hielden. Vraag mij niet, mijnheer
Duivesteijn, hoe laat dat was. Die Limburgers bleken later amateurs te zijn,
maar werden in het ons-kent-ons-systeem als gelijkwaardig beschouwd.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Zij zullen daarna vast in het café een pintje hebben gedronken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Het zou mij tegenvallen als het er eentje zou zijn geweest.
 
 In de broederschap van het ons-kent-ons-systeem was het kennelijk niet
passend een toelatingsinspectie uit te voeren voordat per stichtingsakte tot
de fusie werd besloten. Ik verwijs naar de conclusies op pagina 65 van het
rapport. Hoe gaat de staatssecretaris met het ons-kent-ons-systeem om? Hoe
wil hij dit aanpakken? Ik heb bijna alle woordvoerders daar vanmiddag over
horen spreken.
 
 Ik heb het dan ook over de instituten in volkshuisvestingsland. Er is
naar de mening van de VVD-fractie maar één manier om binnen
het ons-kent-ons-systeem tot een objectieve waardering te komen van de dingen
die gebeuren en dat is: onafhankelijk toezicht.
 
 Ik kom dan nu bij de rol van de Tweede Kamer. Terecht wordt in het rapport
opgemerkt dat de meerderheid van de Tweede Kamer met het beleid van staatssecretaris
Heerma heeft ingestemd. Uit NRC Handelsblad van zaterdag jongstleden heb ik
begrepen dat dit met ene Duivesteijn in de vorige PvdA-fractie anders zou
zijn gelopen. Ik wil echter niet nalaten op te merken, ook aan het adres van
het CDA, dat deze conclusie van de commissie duidelijk door mijn fractie is
begrepen. De vorige regering kon op steun van althans een meerderheid in de
Kamer rekenen. De vorige week heb ik doorgaan op de ingeslagen weg in dit
dossier gekenschetst als gelegitimeerd doormodderen van de staatssecretaris.
De Tweede Kamer heeft nu zelf in de spiegel gekeken. Thans is het moment aangebroken
om daar lessen uit te trekken en de controlefunctie van de Kamer te versterken.
Verleden week is met de commissie van gedachten gewisseld over deze controlefunctie.
Feitelijk heeft dit ook plaatsgehad bij de bespreking van de conclusies en
de aanbevelingen van het rapport-Buurmeijer. Echter, de voorstellen laten
te lang op zich wachten. Ik vraag de collega's tijdens dit debat een uitspraak
over deze controlefunctie te doen, zeker als we de conclusies – zo zei
de heer Biesheuvel – van de parlementaire enquête over de bouwsubsidies
nog eens in gedachten houden. Als we nu niet besluiten tot versterking van
de controlefunctie van de Kamer, dan kunnen we ons moeilijk als serieus beschouwen.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Mag ik hierop inhaken?
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Liever niet!
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 De heer Van Rey vraagt ons te reageren. Hij spreekt over de controlefunctie
van de Kamer, maar hij is, als VVD'er, alles aan het decentraliseren. Dat
is onmogelijk. Ik heb er in mijn betoog op gewezen dat we hier heel voorzichtig
mee moeten zijn. Wat is zijn uitleg van controle? Ik wil hier graag aan meewerken,
maar als de VVD zo doorgaat, valt er niet veel meer te controleren. Alles
is geprivatiseerd en wordt overgelaten aan anderen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Was dit uw bijdrage?
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Dat was pas het begin.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Dat voorspelt dan weinig goeds. De controlefunctie van de Kamer moet worden
versterkt en dat heeft niets te maken met de decentralisatie. Ik spreek over
de controlefunctie van het parlement. Verleden week sprak ik over David en
Goliath. De achtergrond daarvan is dat we hier een ongelijke strijd voeren
en dat heeft niets met decentralisatie te maken. Meer decentralisatie zou
tot minder controle hier kunnen leiden. Dat kan een conclusie zijn.
 
 Ik wil nog spreken over de beperkte informatievoorziening. De reacties
op de vragen die aan de commissie en de regering gesteld zijn, hebben bij
de VVD-fractie geen wijziging van het standpunt opgeleverd. De beantwoording
van vragen in 1991, zoals al werd opgemerkt tijdens het mondeling overleg
op 27 november 1991, was bijzonder ingewikkeld. "Het was bepaald geen rechttoe-rechtaan-taal".
Ik citeer nu het algemeen overleg. "De commissie merkte zelfs op dat de beantwoording
van de vragen over de transactie Eygelshoven beperkt en niet royaal is. Ook
tijdens het debat met de commissie heeft haar voorzitter opgemerkt dat de
transactie Eygelshoven feitelijk niet los kan worden gezien van de sanering
van de SBDI. Dat is uit het antwoord niet af te leiden."
 
 Is er een eigen VROM-cultuur met betrekking tot beantwoording van kamervragen?
Het is een moeilijke materie, maar de concept-ambtelijke antwoorden over Eygelshoven
luidden anders dan de uiteindelijke beantwoording aan de Kamer. Dat heeft
dus een reden gehad. Wil de staatssecretaris die uitvoerig uit de doeken doen?
In de ons-kent-ons-cultuur mogen anderen blijkbaar niet al te ingewikkelde
vragen stellen of moeilijke opmerkingen maken. Ik geef een voorbeeld. Vraag
19 aan de regering: Heeft de staatssecretaris van VROM ooit de inhoud vernomen
van de niet verzonden brief van 9 juli 1992 van het SBDI-bestuur over de levensvatbaarheid
van de nieuwe rechtspersoon? De beantwoording is beperkt en niet royaal.
 
 Uit de notulen van de extra algemene bestuursvergadering van de SBDI van
21 juli 1992 – ik heb de notulen bij me voor het geval de collega's
ze willen inzien of er een kopie van willen hebben – kan het volgende
worden opgetekend. "Het besluit van de SBDI om een brief aan de staatssecretaris
te versturen, wordt door het ministerie van VROM contraproduktief genoemd."
Hieruit kan worden afgeleid dat het departement wel degelijk op de hoogte
is geweest van de inhoud van deze brief en niet pas – zoals in de beantwoording
wordt gesuggereerd – na een gerichte inspectie bij de WBL in 1993.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Is dit een aanvulling op het onderzoek van de WBL-commissie? Deze commissie
heeft hierover niet dit soort uitspraken gedaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Ik weet niet of de commissie inzage in deze notulen heeft gehad. Ik had
ze verleden week niet, maar dit weekend heb ik het archief thuis nog eens
doorgenomen. Toen heb ik deze notulen gevonden. Ik vind ze van belang, omdat
ik meen dat er sprake is van een VROM-cultuur waardoor het antwoord op de
vragen altijd wat beperkt blijft. Ik ben benieuwd wat de staatssecretaris
op deze vraag zal antwoorden.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik begrijp uit die notulen, zoals u dat althans citeert, dat er in feite
staat dat de vertegenwoordiger van VROM in officiële termen in de richting
van het bestuur, ook in een officiële vergadering, adviseert om toch
maar vooral een aantal dingen niet hardop te zeggen, omdat dit voor de politiek –
er stond geloof ik nog iets – niet zinvol werd geacht.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 U heeft de notulen ook al gelezen?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 U heeft zojuist iets voorgelezen en verder heb ik over uw schouder meegekeken,
overigens op uw verzoek. Ik wil weten welke betekenis u daaraan hecht.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 U zegt het terecht, de notulen gaan wat verder in op de verschillende
motieven van VROM om deze brief contraproduktief te noemen, waarvan er één
wel heel bijzonder is. Dat betreft punt d, waar staat: Een brief van een dergelijke
strekking roept onnodige reacties van politiek en gemeenten op.
 
 Het werkt dus vertragend in de tijd en resulteert in niets anders. In
de VROM-cultuur worden het parlement en de decentrale overheid buiten de intimi,
de ons-kent-ons-cultuur, gehouden. Ik vraag mij af waarom eigenlijk. Kan de
staatssecretaris daar een nadere verduidelijking over geven?
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik heb in mijn bijdrage nogal uitgebreid gesproken over de opstelling
van de koepels ten opzichte van mogelijke wijzigingen van het BBSH. Ik heb
gesproken over de opstelling van de koepels ten opzichte van de het commissierapport.
Plaatst u dat in één lijn? Laten wij zeggen: de weerzin naar
de politiek of het op een of andere manier buiten de politiek houden van de
beslissingen die in een ander circuit tussen VROM, ambtelijk gesproken en
wellicht ook bestuurlijk, en de sector spelen?
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Ik kan mij herinneren, mijnheer Duivesteijn, dat wij hier tien jaar geleden
een debat hebben gehad over de financiering van de koepels. Wij als VVD-fractie
kregen geen voet aan de grond. De PvdA blokkeerde iedere wijziging. Dat was
onder het kabinet-Lubbers I. Er is gelukkig veel veranderd, ook in het denken
bij de PvdA over die koepels. In de cultuur die is ontstaan, werd in elk geval
iemand die er andere denkbeelden op na hield, niet toegelaten. Het was nog
veel erger. Als er denkbeelden waren, zei men dat men die maar niet moest
laten horen. Dat zou vertragend werken, omdat de politiek daar dan vragen
over zou stellen en dergelijke. Ik denk dat wij nu in elk geval zover zijn
dat wij kunnen zeggen dat er hier in de toekomst een open discussie, ook over
de koepels, kan plaatsvinden.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Wat betreft die koepels en toegelaten instellingen heeft u het debâcle
gezien, wat kan gebeuren als wij daar niet heel selectief mee omgaan. Ik begrijp
uw redeneertrant op dit moment echt niet meer. Hoe kunt u dit allemaal zo
plaatsen? Dit is onbegrijpelijk. Wij hebben de ellende hier op tafel liggen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Ik ben blij dat de collega's die denktrant wel kunnen begrijpen. Ik vind
het jammer dat u dat niet kunt. Misschien kunt u het stenogram nog eens nalezen.
Misschien is het dan duidelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Als ik dit beluister, mag ik zeggen: kijk dan naar mijn werk. Ik doe dit
al meer dan 40 jaar en ik weet waar ik over praat. Zoals u vanuit een private
stelling iedere keer bezig bent, is alleen maar een bewijs dat u vergeet dat
wij ook nog met een sociale huursector bezig zijn. Dat is van fundamenteel
belang. Uw mening graag daarover. Of is dat niet meer aan de orde? Hoeft dat
niet meer?
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 De sociale huursector is bij de corporaties in prima handen. Daar heeft
u de VVD-fractie nog nooit over horen vertellen. Het feit dat er veranderingen
moeten komen, ook in het toezicht, betekent natuurlijk dat de wereld waartoe
die koepels ook behoren, dat moet toelaten. Daar moet over gediscussieerd
worden. Je moet het buiten die wereld halen. Dat is wat ik heb gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik heb een voorstel gedaan om de hele sector eens goed door te lichten
in al zijn facetten, de ons-kent-ons-cultuur en veel andere zaken. Ik krijg
de indruk dat de heer Van Rey ook iets dergelijks voorstelt, misschien in
een andere opzet, maar dat hij voorstelt om toch eens goed de structuur van
de sector door te lichten.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 U heeft gevraagd om een nota volkshuisvesting 2000. Het gaat ons erom
dat de conclusies en aanbevelingen van de commissie in een debat tussen regering
en parlement nader uitgediscussieerd worden. Daarvoor hoef je natuurlijk niet
alles op zijn kop te zetten zoals in het vorige debat met de commissie ook
aan mij is gevraagd. Wij vinden de ordening van de volkshuisvesting prima,
maar over het toezicht en over de structuur van de dubbele petten en dergelijke
zal nader van gedachten gewisseld moeten worden. Dit rapport is een prima
aanzet om daarover binnen nu en een halfjaar besluiten te nemen.
 
 Voorzitter! Ik kom bij het rapport van de WBL zelf. Collega Duivesteijn
heeft vorige week opgemerkt: hetgeen zich heeft voltrokken, vind ik in alle
opzichten een rampenscenario. Desondanks hebben CDA en D66 vorige week hun
positie er niet sterker op gemaakt, doordat beide fracties hun bewindslieden
voorshands afschermden en over en weer de staatssecretaris van de andere politieke
signatuur bekritiseerden. De controlerende functie van de Tweede Kamer heeft,
zo zeg ik tegen mijn collega's, recht op een objectieve invalshoek. Of vraag
ik nu te veel?
 
 Meer inhoudelijk wil ik nog het volgende opmerken. De HBL heeft een tactische
toelating gekregen, volgens mededeling van het voormalig HID
Limburg. Uitgaande van het rapport van de parlementaire enquête bouwsubsidies
mocht worden verwacht dat die toelating zeer zorgvuldig en kritisch zou worden
bekeken. Dat is niet gebeurd. Er is zelfs van afgeweken. Ik verwijs naar de
schriftelijke vragen die daarover gesteld zijn. Wat is er met de aanbevelingen
uit het enquêterapport gedaan? Waarom is er naar aanleiding van de kritische
vragen van de fractie van de VVD tijdens een mondeling overleg op 27 november
1991 niet besloten om nogmaals een aanvullende inspectie uit te voeren? Het
is allemaal onduidelijk waarom dat niet is gebeurd, voorzitter.
 
 Tussen het tekenen van het convenant en de juridische fusie op 9 september
1992 zijn er in het parlement en door diverse financiële instanties waarschuwingen
geuit, dat niet tot deze fusie gekomen had moeten worden. Het is de fractie
van de VVD nog steeds niet duidelijk of daarmee iets is gedaan. Zelden heeft
VROM zoveel tijdige signalen ontvangen. Het convenant, gesloten in de ons-kent-ons-cultuur,
bracht blijkbaar een automatisme van vertrouwen teweeg dat alles goed zou
gaan. Er werd blijkbaar op het departement met dit dossier normaal omgegaan.
Werden alle opmerkingen in de wind geslagen of werd misschien gedacht dat
de tijd de problemen vanzelf zou oplossen of dat de sector ze later wel zou
oplossen? Dat er normaal met dit dossier werd omgegaan, blijkt ook wel uit
het feit dat de WBL niet in het overdrachtsdossier van het staatssecretariaat
was opgenomen. Was er sprake van bedrijfsblindheid?
 
 In het overleg met de commissie, vorige week, is job-rotation op het departement
van VROM ook aan de orde geweest. Vorige week heeft een oude bekende van de
voorzitter van de Kamer, de oud-voorzitter van de vereniging van topambtenaren,
nog een aantal uitstekende opmerkingen hierover gemaakt: als ik pleit voor
uitwisselbaarheid van ambtenaren, dan beperkt dat pleidooi zich niet tot topfunctionarissen
maar ook tot ambtenaren die te maken hebben met bijvoorbeeld weerbarstige
dossiers als WBL, die in de verleiding komen om alleen het oranje lint los
te knopen en de zaken verder te laten zoals het onze cultuur betaamt. Job-rotation
betekent een geregelde verfriste kijk op de folklore van de ons-kent-ons-cultuur.
Zo'n verfriste kijk had ertoe kunnen leiden dat de fusie voor de WBL niet
zou zijn goedgekeurd. VROM had dus alerter moeten optreden, maar kwam op dat
moment helaas niet in beweging. De fractie van de VVD kwam wel in beweging
en zij heeft aan de collega's in augustus 1992 nog een aantal notities hieromtrent
gezonden. Die resulteerden helaas niet in een behoefte aan een mondeling overleg.
Een jaar later, in september 1993, wordt er ineens gesproken over de steunaanvraag
bij het Centraal fonds volkshuisvesting. Waarom is die situatie in september
1993 geen aanleiding geweest om het WBL-dossier nogmaals door te nemen of
zorgvuldig te begeleiden? Eigenlijk wordt de situatie alleen maar van kwaad
tot erger. De inspectie duurt ook nog eens veel te lang. Over het waarom blijft
de Kamer in het ongewisse. Graag krijg ik hierop een duidelijk antwoord van
de staatssecretaris.
 
 Voorzitter! De Tweede Kamer heeft zich met dit rapport een spiegel voorgehouden.
Uit de beantwoording van de vragen aan de regering blijkt dat VROM nog steeds
van mening is dat er geen sprake is van een rampenscenario, maar dat als de
situatie zich morgen zou voordoen, wederom op dezelfde manier gehandeld zou
worden. Er heeft de Kamer zojuist een brief bereikt, de brief van 21 juni
jl. Dat is een afschrift van de brief aan de woningbouwvereniging De Samenwerking.
Ik wil daarover opmerken: beter laat dan nooit. In de eerste alinea op pagina
3 van die brief wordt met name gesproken over verwijtbaar nalaten van het
bestuur. Die alinea geeft een prachtige beknopte samenvatting van de conclusies
en de aanbevelingen van het rapport, zo zeg ik in de richting van de heer
Duivesteijn. Je zou kunnen concluderen dat de staatssecretaris op voorhand
in de richting van de Kamer aangeeft dat het in het WBL-dossier eigenlijk
anders had gemoeten. Er blijft dus heel veel goeds voor morgen, voorzitter!
 
 Waarom is het in de politiek niet mogelijk om op te merken: het had anders
gemoeten? Waarom kan dat niet? Waarom kan dat wel in de sport? Ik had deze
regels al opgeschreven toen de wedstrijd tussen Nederland en Engeland nog
gespeeld moest worden!
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Voorzitter! Ik wilde net vragen welke sport de heer Van Rey bedoelt.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Als u nog niet weet dat er in Engeland gevoetbald wordt, gaat u maar op
uw stoel zitten.
 
 
 
 
 
 De heer Hendriks:
 
 Dat weet ik ook wel.
 
 
 
 
 
 De heer Van Rey (VVD):
 
 Voorzitter! Waarom tekent men in de politiek nooit zijn ongelijk, waardoor
tijdvretende discussies overbodig worden en wij letterlijk kunnen overgaan
tot de orde van de dag?
 
 Natuurlijk is de toekomst het belangrijkst. Lessen trekken moet na een
dergelijke rapportage gebeuren. Gezien de beantwoording van de staatssecretaris
wordt er nagedacht over wijzigingen in de toezichtsstructuur en aanpassingen
in het BBSH. Ik verwijs naar de antwoorden op de vragen 46 en 69. Aangezien
er over drie dagen al een jaar is verstreken na de brief van 28 juni 1995,
komt er klaarblijkelijk weinig vaart in de zaak. Wij verzoeken de staatssecretaris
dan ook, voor 1 oktober met concrete voorstellen te komen.
 
 De voortdurende veenbrand kan naar de mening van mijn fractie definitief
worden geblust door in het belang van de volkshuisvesting lokale en regionale
woningcorporaties te interesseren voor het woningbezit. De hulp van de blaasbalg,
zo zeg ik tegen de heer Biesheuvel, is dan ook niet meer nodig. Op de geschroeide
aarde kunnen deze organisaties met een schone lei een start maken met het
herstel van het vertrouwen in de volkshuisvesting, met name in de Limburgse
volkshuisvesting. De VVD-fractie vraagt dan ook de staatssecretaris of hij
in overleg wil treden met de lokale en regionale woningcorporaties, temeer
omdat in antwoord op vraag 44 staat te lezen dat de problemen tussen de WBL
en de initiatiefgroep bij nadere analyse niet oplosbaar blijken. Ik verwijs
ook naar de opmerking van collega Biesheuvel dat er een gesprek heeft plaatsgevonden
met de initiatiefgroep. De situatie leek niet hoopgevend te zijn. Maar wij
doen dit toch allemaal voor de huurders. 
 
 In het antwoord op vraag 15 staat te lezen dat de staatssecretaris de
afgelopen maanden meermalen overleg heeft gepleegd met de WBL en andere betrokken
actoren. Ik vraag de staatssecretaris of er de laatste maanden overleg is
geweest met de toezichthoudende gemeenten, met de samenwerkende corporaties
en met de initiatiefgroep WBL.
 
 Voorzitter! Vorige week heeft een goede gedachtenwisseling met de tijdelijke
commissie plaatsgevonden en zijn er kanttekeningen geplaatst bij de conclusies,
bijvoorbeeld ten aanzien van de kwalificatie van de commissie van de fusie.
Mijn fractie vond in 1991, 1992 en 1993 en vindt ook thans nog steeds dat
deze fusie – het ontstaan van de WBL-kolos – niet had moeten plaatsvinden.
Terecht stelt dan ook de commissie vast dat de kern van de financiële
problemen ligt in de besluiten voor de fusie. Iedereen was dus gewaarschuwd.
Helaas is toch een financieel debâcle ontstaan. Vorige week is door
de VVD-fractie nog opgemerkt dat de conclusies en aanbevelingen van de commissie
helder en duidelijk zijn. Het handelen van VROM wordt flink bekritiseerd.
Heeft de staatssecretaris al actie ondernomen?
 
 Voorzitter! Ik sluit af met de opmerking dat de VVD-fractie met belangstelling
uitkijkt naar de antwoorden en de reactie van de staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 De heer Janmaat (CD):
 
 Mijnheer de voorzitter! De commissie heeft een aantal ontwikkelingen rondom
de WBL – ik noem: de fusie en de marchandise met woningen in Limburg –
aan het daglicht gebracht. Zij is met harde conclusies gekomen ten aanzien
van het beleid van de regering. Ik zeg: het beleid van de regering, want het
is zeer de vraag of deze staatssecretaris de belangrijkste speler in het veld
is geweest dan wel of hij de meest verantwoordelijke was. Hij is wel de laatstverantwoordelijke.
De grote ontwikkelingen en, zo u wilt, fouten hebben zich voorgedaan of zijn
begaan onder het bewind van vorige staatssecretarissen. Hieraan kun je zien
dat een partij die zelf zegt heel lang in de regering te zitten, dit soort
ontwikkelingen niet kon voorkomen. Dat mag toch gezegd worden.
 
 Mijnheer de voorzitter! Deze staatssecretaris is aangetreden met een erfenis
die in ieder geval voor hem grote politieke gevolgen had. Hij moest namelijk
proberen de gemaakte fouten weg te werken. Voordat deze staatssecretaris was
ingewerkt, waren de fouten al aan het licht gekomen.
 
 De onderzoekscommissie komt wel met harde kritiek. D66 zegt daarover:
een dergelijk onderzoek wordt eigenlijk meer uitgevoerd ter lering voor het
parlement. Daarmee geeft D66 eigenlijk aan dat zij niet zo'n geweldige bestuurderspartij
is. Als je namelijk wordt toegelaten tot het landsbestuur, moet je niet leren,
maar moet je kwaliteiten in huis hebben en moet je weten hoe je een land bestuurt.
Vooral moet je weten hoe je iets beter kunt doen. Deze staatssecretaris is
het niet gelukt om beter te besturen. Daarvoor had hij niet voldoende in zijn
mars.
 
 Vandaag praten wij eigenlijk over de politieke verantwoordelijkheid. Twee
coalitiepartijen zijn gezamenlijk tegenover de regering gaan staan. Zojuist
heeft de woordvoerder van de VVD weer heel flinke woorden gesproken aan het
adres van de staatssecretaris en daarbij zijn politieke positie aan de orde
gesteld. De CD kan, misschien alleen maar ter geruststelling van de staatssecretaris,
daaraan toevoegen: wacht maar even en zie hoe de VVD overmorgen zal handelen
als het rapport over de CTSV-kwestie aan de orde komt. Je zou kunnen zeggen:
een dergelijke zaak zal zich niet snel weer voordoen. We hebben namelijk maar
één commissie van toezicht voor de uitvoering van de sociale
verzekeringen, maar we hebben vele woningbouwverenigingen en bij al die verenigingen
kan de uitvoering van de taken hopeloos mis gaan. Dus in dat opzicht lijkt
de VVD enigszins in het voordeel te zijn, maar dat voordeeltje wordt door
de coalitiepartners snel onder tafel gewerkt.
 
 De Partij van de Arbeid heeft bij monde van haar afgevaardigde de heer
Duivesteijn iedere keer harde eisen gesteld. Toch blijkt uit de bijdrage van
de heer Duivesteijn van vandaag, dat hij enigszins door de partij of de regering
is teruggefloten. Er wordt aan de staatssecretaris gevraagd nu met een verweer
te komen. Zijn geloofwaardigheid bij de Kamer zou stijgen als hij toegeeft
dat hij deze zaak eigenlijk verkeerd heeft behandeld of – en dat zou
op zijn minst gezegd kunnen worden – dat hij de erfenis van het CDA
heeft onderschat. Dan zou je kunnen gaan praten over de overdrachtsprocedures
en de vraag aan de orde kunnen stellen wat daarover al dan niet gezegd zou
moeten worden. Maar de Tweede Kamer vindt dat de staatssecretaris met een
geloofwaardige verklaring moet komen.
 
 De CD heeft een andere opvatting. Wat de staatssecretaris moet doen –
dat wordt althans van hem gevraagd – is komen met een verklaring waardoor
de politieke partijen tegenover hun achterban geloofwaardig worden. Dat is
echter een opgave die deze staatssecretaris niet kan waarmaken; niet omdat
hij niet het meest volmaakt is geweest met zijn beleid, maar omdat de grote
partijen jaar in jaar uit geblunderd hebben, hoe lang zij ook in de regering
gezeten hebben.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De staatssecretaris zal morgen antwoorden.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 19.25 uur tot 21.00 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-98-6442-6475.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl