Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging) (27289)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 6209-6227

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-09-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 99, pagina 6209-6227

06-09-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27289Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (donderdag 6 september 2001)Pagina 6208-6209
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 6 september 2001)Pagina 6232-6233
Presentie en opening (donderdag 6 september 2001)Pagina 6187-6187
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Bussemaker en Van Dijke tot wijziging van de Arbeidstijdenwet en het Burgerlijk Wetboek ter verruiming van zeggenschap van werknemers over arbeidstijden (27224)Pagina 6187-6208
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 15 augustus 2001 over MKZ-uitkeringenPagina 6227-6232
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging) (27289)Pagina 6209-6227

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 130 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische
ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging) (27289).(Zie vergadering van 5 september 2001.)De algemene beraadslaging wordt hervat.Minister Borst-Eilers:Mevrouw de voorzitter. Het wetsvoorstel over de voorwaardelijke machtiging
dat vandaag aan de orde is, is de tweede wijziging die het kabinet heeft aangekondigd
in zijn standpunt op de eerste evaluatie van de Wet BOPZ. Het kabinet heeft
in dit standpunt aangegeven dat de voorwaardelijke machtiging, toen nog aangeduid
met de term "ambulante dwangbehandeling", een zinvolle aanvulling zou zijn
op de bestaande machtigingen van de Wet BOPZ. Ook in de rechtspraak wordt
al enige tijd geanticipeerd op die voorwaardelijke machtiging.Met deze voorwaardelijke machtiging wordt het mogelijk om personen die
voor een gedwongen opneming in aanmerking komen, te behandelen buiten de setting
van een psychiatrisch ziekenhuis. Bij deze mensen is dus een gevaarsituatie
aan de orde die door middel van ambulante behandeling kan worden afgewend.
Deze nieuwe machtiging houdt de gemoederen sterk bezig, zoals dat trouwens
ook geldt voor alle onderwerpen die betrekking hebben op de BOPZ. Er is de
laatste weken dan ook veel aandacht aan besteed in de media. Gisteren hebben
de woordvoerders van de verschillende fracties indringende beschouwingen aan
dit onderwerp gewijd.Voordat ik daarop inga en namens de regering antwoord, wil ik in algemene
zin een paar opmerkingen maken over de balans, dat evenwicht dat in de Wet
BOPZ steeds weer aan de orde is, waar wij naar zoeken, de balans tussen enerzijds
het recht op zelfbeschikking en anderzijds de plicht tot bescherming van hen
die dat nodig hebben. Dat is een delicate balans waarover in de Kamer al vele
jaren diepgaand is gedebatteerd, ook bij de totstandkoming van deze wet. De
heer Van der Vlies formuleerde het gisteren heel fraai als de zoektocht naar
de juiste balans tussen het recht op zelfbeschikking en het recht op bescherming.
Ik onderschrijf dat het niet gemakkelijk is om dat evenwicht te vinden. Ook
alle andere sprekers hebben over deze balans gesproken.De balans heeft zowel voor de patiënt zelf als voor zijn sociale
omgeving gevolgen. Voor de patiënt gaat het om de vraag of de criteria
voor dwangtoepassing die wij in de wet vastleggen, niet een onevenredig groot
risico met zich brengen op gezondheidsschade en het afglijden naar een situatie
van verkommering en verloedering. Voor de sociale omgeving is de vraag aan
de orde of de scherpe criteria voor dwang niet leiden tot onhanteerbaar afwijkend
gedrag, dat je ziet gebeuren maar waaraan je niets kunt doen.Voor een goed oordeel over dat optimale evenwicht moeten wij wel een helder
zicht hebben op de effecten van dwang in de psychiatrie. Niemand zal ontkennen
dat het toepassen van dwang een zeer ingrijpende gebeurtenis in het leven
van betrokkenen is. Daarnaast wordt de vertrouwensrelatie tussen de patiënt
en de behandelaar op de proef gesteld. Het komt zelfs voor dat die verbroken
wordt. De toepassing van dwang is een verlegenheidsingreep die het behandelklimaat
ernstig onder druk zet. Volgens ervaringsdeskundigen kan de toepassing van
dwang ertoe leiden dat patiënten, als zij eenmaal weer vrij zijn, zich
resoluut afkeren van de zorgverlening, omdat zij alle vertrouwen in de hulpverleners
hebben verloren. Die patiënten scharen zich dan bij de groep van zogenoemde
zorgwekkende zorgmijders die elk contact met hulpverleners uit de weg gaan.
Dat wetende, moeten wij ons goed realiseren wat het betekent, als wij weer
nieuwe dwangmogelijkheden creëren.Dit brengt mij op de resultaten die wij mogen verwachten van een opname
of een behandeling onder dwang. Een opname leidt als zodanig natuurlijk niet
tot genezing. Ook een behandeling met medicijnen biedt lang niet altijd voldoende
soelaas. Het Trimbos-instituut meldt in zijn onderzoek naar de effecten van
dwangbehandeling – vele leden hebben dat gisteren ook genoemd –
dat 50% van de patiënten goed reageert op de medicatie. De andere helft
reageert dus niet en wordt alleen geconfronteerd met de nadelige bijwerkingen.
Ook in dit verband geven ervaringsdeskundigen aan dat dwangmedicatie zonder
effect een traumatiserende ervaring kan zijn die mensen doet afkeren van de
zorg. Bovendien is het zo dat de werking van geneesmiddelen tijdelijk is.
Er zijn wel depotpreparaten, maar zelfs die zijn niet oneindig. Als de dwang
stopt en het gebruik van de medicijnen wordt gestaakt, kan er weer een terugval
optreden. Dwang heeft in de Wet BOPZ dan ook vooral de functie om gevaar af
te wenden, al kan het ook het begin van een verbetering betekenen.Met de huidige stand van onze kennis zegt de Nederlandse vereniging voor
psychiatrie dan ook dat heel genuanceerd moet worden omgegaan met de uitbreiding
van dwangmogelijkheden. Ik vind dan ook dat wij het wetsvoorstel, de ingediende
amendementen en de problematiek van de verkommering en verloedering moeten
bezien in het licht van hetgeen wij weten over de effecten
van dwang. Natuurlijk is dwang een onmisbaar middel om noodsituaties te couperen
als er inderdaad sprake is van gevaar, maar het is geen panacee. Het middel
kan, mits juist gedoseerd, voorkomen dat een psychiatrische patiënt afglijdt
in een neerwaartse spiraal. Als het echter niet op de juiste personen en in
de juiste situaties wordt toegepast, kan het middel erger zijn dan de kwaal.
Ik kom hier bij de behandeling van de amendementen en bij de bespreking van
de problematiek van de verkommering en verloedering nog op terug.Na deze algemene inleiding ga ik over tot beantwoording van de op mijn
beleidsterrein gestelde vragen. Daarna zal ik het oordeel van de regering
over de ingediende amendementen geven. De heer Dittrich heeft gevraagd of
de regering wil toezeggen dat de inspectie toezicht gaat houden op de ontwikkelingen
rond de paraplumachtigingen. De heer Buijs heeft gevraagd naar het voortbestaan
van voorwaardelijk ontslag na inwerkingtreding van de voorwaardelijke machtiging.
In antwoord op deze vragen merk ik op dat de inspectie op dit moment al toezicht
houdt, in die zin dat het ontslag uit de instelling wordt geregistreerd. Er
wordt echter niet bijgehouden onder welke voorwaarden ontslag wordt verleend.
Je kunt dus eigenlijk niet spreken van een echte registratie van het aantal
paraplumachtigingen.Ook na de inwerkingtreding van de voorwaardelijke machtiging blijft voorwaardelijk
ontslag mogelijk. Het voorwaardelijk ontslag zal wel worden teruggebracht
naar de situatie waarvoor het oorspronkelijk was bedoeld, namelijk na afsluiting
van een klinische behandeling. Oneigenlijk gebruik van het voorwaardelijk
ontslag via de zogenaamde paraplumachtiging is voortaan niet meer nodig als
dit wetsvoorstel wordt aangenomen.De heer Buijs (CDA):Voorzitter. Als ik het goed begrijp, dan zegt de minister dat oneigenlijk
gebruik is uitgesloten, maar dat de paraplumachtiging blijft bestaan.Minister Borst-Eilers:Het voorwaardelijk ontslag blijft bestaan. Het gebeurt nu vaak dat iemand
heel kort wordt opgenomen via de IBS, waarna al snel voorwaardelijk ontslag
volgt. De bedoeling was echter altijd om iemand onder voorwaarden ambulant
te behandelen. Daar is in ons voorstel een regeling voor opgenomen. Het paraplugedoe
in de zin van oneigenlijk gebruik is niet meer nodig.De heer Buijs (CDA):Voorwaardelijk ontslag blijft dus mogelijk.Minister Borst-Eilers:Dat klopt.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Ik heb de toezegging van de regering gemist dat de inspectie
daadwerkelijk nagaat of het oneigenlijk gebruik van de paraplumachtiging tot
het verleden zal gaan behoren.Minister Borst-Eilers:Ik zal de inspectie verzoeken daar toezicht op te houden, zodanig dat
een en ander kan worden gecontroleerd. Ik heb daar overigens niet zoveel zorgen
over. Dat geldt blijkbaar niet voor de heer Dittrich.De heer Dittrich (D66):Rechters hebben dit toegestaan, omdat de praktijk het nodig vond. Nu staat
het in het wetsvoorstel. Dan is oneigenlijk gebruik dus niet meer nodig, maar
dan moeten wij wel in de gaten houden dat dit daadwerkelijk is afgelopen.Minister Borst-Eilers:In die zin dat er wordt gemonitord hoe het werkt. Dat zeg ik graag toe.De heer Dittrich heeft gevraagd of men misschien sneller tot die voorwaardelijke
machtiging zal overgaan, ervan uitgaand dat de patiënt toch niet wordt
opgenomen. Wij hebben in de schriftelijke voorbereiding al aangegeven dat
het gevaarcriterium bij de voorwaardelijke machtiging gelijk is aan dat bij
de overige machtigingen. De afweging of de patiënt al dan niet zal worden
opgenomen, kan daar eigenlijk geen rol bij spelen.De heer Dittrich vroeg zich af of in de thuissituatie zorg en echte aandacht
niet veel beter preventief werken dan de voorwaardelijke machtiging. Op zichzelf
genomen kunnen zorg en aandacht uiteraard preventief werken, maar bij een
patiënt die in aanmerking komt voor de voorwaardelijke machtiging is
er sprake van een gevaarsituatie als gevolg van een geestesstoornis die alleen
kan worden afgewend door het naleven van de voorwaarden buiten de inrichting.
Dan is het eigenlijk te laat voor nog verdere preventieve effecten van die
zorg en aandacht.Borst-EilersDe heer Dittrich vroeg voorts of degene die het feitelijke werk doet met
naam en toenaam in het behandelingsplan wordt genoemd. In de
praktijk zullen de naam en de toenaam van de behandelaar in het behandelingsplan
worden genoemd.Verder vroeg de heer Dittrich hoe kan worden voorkomen dat patiënten
met een voorwaardelijke machtiging die op basis van het behandelingsplan thuis
wonen de dupe worden van onvoldoende toezicht, waardoor als het ware "buiten
hun schuld" toch tot opname moet worden besloten. In aansluiting daarop vroeg
mevrouw Hermann wie er observeert en rapporteert, op basis van welke criteria
dat gebeurt en met welke frequentie er toezicht wordt gehouden. Ook vroeg
zij of medicijnen onder toezicht worden ingenomen en of er bloedspiegels worden
bepaald. Voorts vroeg mevrouw Hermann hoe het nakomen van leefregels, zoals
het afzien van het gebruik van alcohol of drugs, wordt gecontroleerd. In antwoord
hierop benadruk ik dat er slechts een voorwaardelijke machtiging kan worden
verleend als er een behandelingsplan wordt overgelegd dat door de behandelaar
met instemming van de betrokkene is opgesteld. Er is dus reeds een behandelaar
in beeld die goed zicht heeft op de situatie van betrokkene, ook als het gaat
om het benodigde toezicht. De wijze waarop de behandelaar erop toeziet dat
het gevaar buiten de inrichting wordt afgewend, is onderdeel van het behandelingsplan
en zal van geval tot geval verschillen. Juist omdat de voorwaardelijke machtiging
door de rechter slechts zal worden verleend als hij ervan overtuigd is dat
het toezicht voldoende is om het gevaar af te wenden en dit in de praktijk
ook zal worden uitgeoefend, zullen er naar mijn mening geen patiënten
met een voorwaardelijke machtiging de dupe worden van onvoldoende toezicht.
Als er sprake is van een grote kans op onvoldoende toezicht, kan die machtiging
eigenlijk niet verleend worden.De heer Dittrich (D66):Op een gegeven moment krijgt de rechter het behandelingsplan en daar staat
het toezichtsplan ook in, maar daarna geeft de rechter de zaak uit handen
en wordt er behandeld. Stel dat er door onvoorziene omstandigheden, zoals
personeelstekorten, ziekten of overplaatsingen, allerlei veranderingen in
dat afgesproken toezicht plaatsvinden, hoe kan een patiënt dan gegarandeerd
krijgen dat hij toch conform de inhoud van het behandelingsplan behandeld
wordt?Minister Borst-Eilers:Het is, gezien de huidige personeelsproblemen inderdaad niet helemaal
ondenkbaar dat om die reden het voldoende toezicht zal wegvallen. De patiënt
zelf en als die daar niet toe in staat is, de mensen die om die patiënt
heen staan, zullen de behandelaar dan waarschuwen dat de behandeling niet
volgens afspraak gebeurt. Misschien dat ook de patiëntvertrouwenspersoon
nog een rol kan spelen. Ik kom daar straks nog op terug. Dit punt is nog niet
tot in detail uitgewerkt, maar ik vind dat er wel een sluitend systeem voor
moet komen.De heer Dittrich (D66):Het probleem dat daaraan gekoppeld is, is dat een patiënt het soms
wel best vindt dat die voorwaarden niet zo streng worden nageleefd en de behandelaar
ook, want hij heeft het erg druk. Voordat je het weet, kan dat ten koste gaan
van de gezondheidstoestand van de patiënt.Minister Borst-Eilers:Of het kan het gevaar zo doen opvlammen dat de patiënt alleen nog
binnen de instelling kan worden behandeld. Als die afspraak is gemaakt, moet
er daarom ook voldoende toezicht zijn. Ik zou het ook op prijs stellen als
de rechter een poging zou doen om er achter te komen of die zekerheid omtrent
het toezicht aanwezig is. Ik neem aan – u bent zelf oud-rechter –
dat een rechter zich op dat punt verantwoordelijk voelt en niet alleen maar
een papieren besluit neemt.De heer Dittrich (D66):Dat is wel zo, maar als die zaak uit handen is gegeven, weet je niet wat
er in de toekomst zal gebeuren.Minister Borst-Eilers:Dan kan er inderdaad van alles gebeuren. Ik zal dit punt nog met de beroepsgroepen
bespreken en de Kamer laten weten hoe dat het best geregeld kan worden. Ik
vind dit namelijk ook een belangrijk punt.De behandelaar kan controle, rapportage en toezicht opdragen aan bijvoorbeeld
een psychiatrisch of sociaal-psychiatrisch verpleegkundige, die dan periodiek
contact met de betrokkene onderhoudt. Dat is ook een acceptabele vorm. Daarnaast
kan de sociale omgeving van de patiënt zo nodig bij de behandelaar aan
de bel trekken als zij de indruk heeft dat het niet goed gaat met betrokkene.
Ik moet echter erkennen dat niet iedereen over zo'n steunende familie of omgeving
beschikt.Over het innemen van de medicatie moet in het behandelplan een afspraak
worden gemaakt, bijvoorbeeld als het nodig lijkt dat de betrokkene op gezette
tijden de medicatie inneemt in het bijzijn van bijvoorbeeld die verpleegkundige.De heer Dittrich heeft ook vragen gesteld over spoedeisende situaties.
Kan er, terwijl er een voorwaardelijke machtiging is afgegeven en er thuis
een acute dreigende situatie ontstaat, een inbewaringstelling door de burgemeester
worden afgegeven? Of kan die procedure niet samengaan met de voorwaardelijke
machtiging? Hoe wordt verzekerd dat de patiënt in zo'n situatie binnen
enkele uren wordt opgenomen? Naar mijn mening zal van een acuut dreigende
situatie bij een patiënt met een voorwaardelijke machtiging niet snel
sprake zijn. De behandelaar hoort patiënt immers te volgen, in de gaten
te houden, waardoor een verslechtering van de situatie van de patiënt
moet blijken. Indien de behandelaar overweegt om tot opneming over te gaan,
kan hij voordien al de nodige voorbereidingen daarvoor treffen, zoals contact
zoeken met de onafhankelijke psychiater die de patiënt kort voor opname
dient te onderzoeken en met het psychiatrisch ziekenhuis waar de patiënt
kan worden opgenomen. Op die manier kan de behandelaar zodanig anticiperen
op een wellicht noodzakelijke beslissing tot opname dat de patiënt, dat
als die beslissing uiteindelijk genomen is, hij binnen enkele uren een plek
kan vinden. Een IBS-procedure is dus niet aan de orde en ook niet nodig.De heer Passtoors (VVD):Heeft de minister nu het punt "controle" afgerond, of komt zij nog expliciet
terug op de vraag of bijvoorbeeld een bloedtest op alcohol of drugs tot de
mogelijkheden behoort?Minister Borst-Eilers:Daarover wil de minister van Justitie straks iets zeggen.De heer Dittrich (D66):Is het ook juridisch mogelijk dat een IBS-procedure tijdens de duur van
een voorwaardelijke machtiging wordt aangevraagd, ingediend
en opgelegd? De minister zei dat dit niet aan de orde en niet waarschijnlijk
was, maar omdat het niet uit de wetstekst volgt, wil ik weten of het juridisch
wel mogelijk is.Minister Borst-Eilers:Het volgt inderdaad niet uit de wetstekst. Misschien kan de minister van
Justitie daar nog iets over zeggen. Het uitgangspunt is dat binnen de voorwaardelijke
machtiging een acute opname mogelijk is.De heer Dittrich (D66):In de stukken staat dat het soms moeilijk is om een plaats te vinden en
dat er veel voorbereidingswerk nodig is, terwijl toch snel iets mogelijk moet
zijn als de patiënt acuut gevaarlijk wordt voor zichzelf en bijvoorbeeld
dreigt met suïcide. Bij een IBS zie je dat iemand wel snel kan worden
opgenomen. Daarom stelde ik mijn vraag.Minister Borst-Eilers:Volgens het huidige wetsvoorstel is dat naar mijn beste weten niet mogelijk.
Het is eventueel wel te regelen, maar dan moet er een aanvulling plaatsvinden.
Tussen de eerste en tweede termijn zullen wij hier nog eens over nadenken.De heer Dittrich vroeg hoe voorkomen kan worden dat een behandelaar bij
overtreding van de voorwaarden toch besluit dat er geen gedwongen opname hoeft
te komen. Hij wilde weten welke ruimte de behandelaar heeft om af te wijken
van de voorwaarden en hoe groot de regering het risico inschat dat de behandelaar
overtredingen van de voorwaarden door de patiënt door de vingers ziet
omdat hij de vertrouwensrelatie niet op het spel wil zetten. De heer Rouvoet
vroeg wat er gebeurt indien de patiënt niet aan de voorwaarden voldoet,
maar er geen sprake is van gevaar. In het wetsvoorstel is het zo geregeld
dat de behandelaar de bevoegdheid heeft om de patiënt te doen opnemen
indien deze de voorwaarden niet naleeft. Hij heeft dus die bevoegdheid, maar
er bestaat geen verplichting. Hij heeft in dit verband dus enige discretionaire
ruimte: hij hoeft de patiënt niet op te nemen, maar mag dat wel. De verplichting
tot opname bestaat echter wel als blijkt dat buiten de inrichting het gevaar
niet kan worden afgewend. Hierbij is er voor de behandelaar geen ruimte om
af te wijken. Als geconstateerd wordt dat sprake is van naleving van de voorwaarden,
terwijl gevaar daarmee niet is af te wenden, dan is opname dus onvermijdelijk.Het risico dat de behandelaar tegen de achtergrond van de vertrouwensrelatie
niet optreedt wanneer de patiënt de voorwaarden in belangrijke mate overtreedt,
acht ik zeer klein. De behandelaar moet immers bij de uitvoering van het behandelplan
de zorg van een goed hulpverlener in acht nemen. Hij moet dus handelen in
overeenstemming met de verantwoordelijkheid die op dat punt op hem rust. Een
en ander is te vinden in artikel 453 WGBO. De behandelaar zou ernstig tekortschieten
als hij zaken door de vingers zag die hij niet door de vingers zou moeten
zien.De heer Passtoors (VVD):De minister zegt nadrukkelijk dat het niet zal veranderen: een behandelaar
zal geen andere beslissing nemen, of zal niet milder zijn. Maar de essentiële
vraag was juist in hoeverre de vertrouwensrelatie die er in het begin moet
zijn, wordt belast met het feit dat de behandelaar uiteindelijk de beslissing
neemt om de desbetreffende persoon te laten opnemen.Minister Borst-Eilers:Hiermee komen wij op het terrein van het ingediende amendement over de
rol van de geneesheer-directeur. De heer Passtoors zal straks zien dat wij
dat niet krachtig ontraden, dus misschien kan op die wijze de vertrouwensrelatie
enigszins beschermd blijven, ook in een dergelijke situatie.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De minister zegt dat er een discretionaire bevoegdheid is en dat de professionaliteit
ertoe leidt dat iemand die nog gevaar veroorzaakt, zal worden opgenomen. Zij
zegt dat er dan geen ruimte is om van opname af te zien. Kan dat iets scherper
worden ingevuld? Als er een discretionaire bevoegdheid is, is die ruimte er
principieel wel. Bij wet is niet bepaald dat iemand die zich niet aan de behandelingsovereenkomst
houdt, maar nog wel een gevaar vormt, moet worden opgenomen.Minister Borst-Eilers:Dan gaat het om wat wij verstaan onder een discretionaire bevoegdheid.
Gisteren werd het voorbeeld van het alcoholgebruik genoemd. Het kan zijn dat
een patiënt zich aan alle voorwaarden houdt, medicatie inneemt en uitstraalt
tegenover de behandelaar dat het wel goed gaat, en op een gegeven ogenblik
een pilsje drinkt. Is dat reden voor de behandelaar om te zeggen: dat was
niet afgesproken, opnemen? Of kan hij in dat geval zeggen: dit kon dus eigenlijk
niet, een gesprek voeren en de patiënt opnieuw vertrouwen geven? In die
situatie is er geen sprake van gevaar. De discretionaire bevoegdheid is weg,
zodra de situatie van gevaar zich voordoet. Dan is er geen ruimte meer. Men
kan zich van alles voorstellen bij de afspraken die er worden gemaakt, bijvoorbeeld
dat iemand op een bepaald moment thuis zal zijn, omdat je langskomt, maar
tien minuten te laat komt. Er moet ook iets van soepelheid in het geheel kunnen
zijn.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat begrijp ik en daar ben ik het mee eens, maar een discretionaire bevoegdheid
is er altijd. Dan vertrouwen wij op de professionaliteit van de beroepsgroep
om de juiste afweging te maken. Ik ben geneigd om dat ook te doen, maar wij
kunnen niet zeggen dat het een discretionaire bevoegdheid is, maar dat er
moet worden opgenomen, als er gevaar is. Daar gaan wij wel vanuit, maar het
staat niet in de wet.Minister Borst-Eilers:Ik kan wel opbiechten dat in mijn tekst staat: deze verplichting bestaat
wel als het gevaar niet kan worden afgewend. Ik zal even kijken in hoeverre
de wetstekst hiervoor werkelijk een basis biedt. Ik wil het zo laten en bij
de monitoring bekijken of professionals hierbij systematisch tekortschieten,
want dan moet er meer gebeuren.De heer Dittrich vroeg welke stappen de naasten en familie van een patiënt
kunnen ondernemen om wel gedwongen opname te bewerkstelligen. Als zij dat
willen, zullen zij een verzoek bij de officier moeten indienen, gericht op
het verkrijgen van een gewone machtiging.Vrijwel alle sprekers hebben vragen gesteld of standpunten naar voren
gebracht over de patiëntenvertrouwenspersoon, met name over het ontbreken
van een aanspraak hierop bij patiënten met een voorwaardelijke
machtiging, voordat zij eventueel worden opgenomen. Ik vind het te voorbarig
om in de wet vast te leggen dat patiënten met een voorwaardelijke machtiging
voor de opname aanspraak hebben op dienstverlening van een patiëntenvertrouwenspersoon.
Voor alle duidelijkheid wil ik erop wijzen dat voorwaardelijkemachtigingspatiënten
natuurlijk wel aanspraak kunnen maken op een PVP, wanneer zij helaas toch
moeten worden opgenomen.Naar mijn mening moet de praktijk eerst eens uitwijzen of patiënten
met een voorwaardelijke machtiging echt behoefte hebben aan een PVP in de
ambulante fase. In het verleden is er ook eerst geëxperimenteerd met
de intramurale patiëntenvertrouwenspersoon, voordat deze een wettelijke
taak in de Wet BOPZ kreeg toebedeeld. Ik ben er voorstander van om er op dezelfde
manier mee te oefenen.Om mogelijk te maken dat hiermee ervaring wordt opgedaan heb ik dit jaar
extra financiële middelen beschikbaar gesteld: ƒ 350.000, oplopend
tot structureel ruim 1 mln gulden in 2004. De Stichting patiëntenvertrouwenspersoon
is vrij om deze middelen aan te wenden voor opgenomen of ambulante patiënten
en om hiermee als het ware te oefenen bij patiënten met een voorwaardelijke
machtiging. Dan zullen wij zien of er behoefte aan is en of de PVP daaraan
voldoet. De volgende stap is dat deze in de wet wordt vastgelegd.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):De minister heeft uitgebreid overleg gehad met de Stichting patiënten
vertrouwenspersoon. Is uit dat overleg ook gebleken dat deze stichting akkoord
gaat met dat oefenen? Van de patiëntenorganisaties hebben wij andere
geluiden gehoord. Zou men misschien wel wat meer willen?Minister Borst-Eilers:Misschien willen zij meer. Dat geldt ook voor sommige woordvoerders. Ik
stel vast dat naar de mening van het kabinet dezelfde weg gevolgd moet worden.
Zij zullen een deel van het geld graag gebruiken. Het is extra geld bovenop
hetgeen zij al kregen om in de ambulante setting met de PVP te oefenen.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik heb gehoord dat de patiëntenorganisaties het heel belangrijk vinden,
juist om te voorkomen dat patiënten weer in een crisissituatie raken
en opnieuw moeten worden opgenomen, dat zij in de fase van de voorwaardelijke
rechterlijke machtiging en de ambulante behandeling iemand hebben om op terug
te vallen. Ik vind steun voor deze patiënten een heel essentieel punt.Minister Borst-Eilers:Ik heb dat al mogelijk gemaakt, ook financieel. Dat bedrag gaat oplopen.
Ik vind het echter prematuur om deze mogelijkheid in de wet vast te leggen.
Dat is waarschijnlijk het verschil tussen u en mij.De heer Dittrich heeft gevraagd of ik maatregelen wil treffen tegen de
instellingen die zich niet houden aan artikel 58 BOPZ en de ongeoorloofde
afwezigheid van patiënten niet melden. Ik ben met hem geschokt door het
feit dat artikel 58 niet op de juiste manier wordt nageleefd door de instellingen
en het OM. Het kan heel ernstige gevolgen hebben. De heer Dittrich heeft daar
een voorbeeld van genoemd. Ik heb de inspectie dan ook verzocht, de instellingen
krachtig op hun plicht op dit punt te wijzen. Ik heb dat in de schriftelijke
antwoorden aan de heer Dittrich laten weten.De leden Van der Vlies, Kant en Buijs hebben vragen gesteld over de voorziene
toename van de zorgzwaarte in de intramurale en extramurale GGZ-instellingen
tengevolge van de introductie van de voorwaardelijke machtiging. Ik verwacht
dat er geen sprake zal zijn van veranderingen in zorgzwaarte, omdat na de
inwerkingtreding van de wet de patiëntenpopulaties eigenlijk nauwelijks
zullen wijzigen. In de rechtspraak wordt immers al geanticipeerd op die voorwaardelijke
machtiging. Dat betekent dat patiënten die, indien dit voorstel tot wet
zal zijn verheven, voor een voorwaardelijke machtiging in aanmerking komen
ook op dit moment reeds, al dan niet na een korte opname, veelal buiten een
instelling verblijven en behandeld worden. In feite loopt men al op de situatie
vooruit en zal er ten opzichte van nu naar mijn verwachting niet veel veranderen.
De GGZ-instellingen staat het echter vrij dit te signaleren als het wel zo
is.De heer Van der Vlies (SGP):Deze woorden zouden zo kunnen worden geïnterpreteerd dat wij met
deze wetswijziging eigenlijk een wettelijke titel leggen onder een bestaande
praktijk. Dat gebeurt, maar daarenboven hoopte ik dat wij een stapje verder
konden komen met enig maatwerk voor de cesuur tussen ambulante hulp en residentiële/intramurale
hulp.Minister Borst-Eilers:De heer Van der Vlies heeft op beide punten gelijk. Hij spreekt over het
codificeren van bestaande praktijk. Deze wet betreft een zeer delicaat onderwerp.
Mensen mogen niet zomaar even worden opgenomen, omdat men ze ambulant wil
behandelen. Het maakt de dwingendheid van dit wetsvoorstel niet minder. Het
is inderdaad mogelijk dat het tot extra zorg voor extra patiënten leidt.
Ik vermoed dat dit aantal niet zo groot zal zijn, maar zeker weten doe ik
dat niet. Ik sta open voor meldingen uit de instellingen als er sprake is
van verzwaring. Wij zijn zoals bekend tegenwoordig vrij scheutig met geld,
maar het probleem is dat er dan wel personeel moet zijn.De heer Buijs (CDA):Ik dank de minister voor haar toelichting. Kan zij toch wat preciezer
zijn? In mijn bijdrage heb ik gezegd dat uit het rapport van de inspectie
blijkt dat er vorig jaar 691 voorwaardelijke ontslagen geweest zijn. De minister
verwacht dat het aantal patiënten niet zal toenemen, omdat men al anticipeert
op het wetsvoorstel. Heeft de minister daar zicht op? Naar boven afgerond
waren het vorig jaar 700 patiënten. Het is nattevingerwerk, maar zou
op de helft van hen die voorwaardelijke machtiging van toepassing zijn? Waaraan
denkt de minister?Minister Borst-Eilers:Ik heb daar in alle eerlijkheid geen cijfers over die ik hier zou durven
lanceren.De heer Buijs (CDA):Kunt u toezeggen dat u een poging onderneemt?Minister Borst-Eilers:Dat wil ik graag doen. Als er mensen zijn die dat al een beetje hebben
kunnen uitrekenen, dan zal ik die informatie de Kamer schriftelijk doen toekomen.De heren Van der Vlies, Buijs en Rouvoet en mevrouw Kant hebben vragen
gesteld over de verkommerde en verloederde problematiek, ook wel aangeduid
met de problematiek van de zorgmijders. Daarnaast hebben ook alle andere sprekers
zich afgevraagd hoe deze groep het beste bereikt kan worden door de hulpverlening.
Uit de inbreng van gisteren is duidelijk gebleken dat de Kamer zich zeer betrokken
voelt bij deze groep mensen en zich ook bezorgd afvraagt hoe zij iets voor
hen kan betekenen. Die zorgen deelt de regering met de Kamer. Ook wij maken
ons zorgen over mensen die langzaam afglijden op een manier die onder anderen
mevrouw Van der Hoek en mevrouw Hermann zo indringend onder woorden hebben
gebracht. Wij hebben dus allemaal dezelfde zorgen en willen graag zoeken naar
een adequate oplossing.In mijn inleiding gaf ik al aan dat deze mensen die zich afgewend hebben
van de zorg, eigenlijk niet met dwang kunnen en moeten worden bereikt. Het
gaat immers juist om mensen die zich veelal na negatieve ervaringen hebben
afgewend van de hulpverlening. Ik denk dat wij de oplossing dan ook moeten
zoeken in het actief benaderen van deze personen in – wat dan tegenwoordig
in het jargon heet – de "outreaching" zorg. Dat is een mooi Engels woord.
Je strekt je handen uit naar iemand. Je trekt die persoon niet naar je toe,
maar je gaat naar die persoon toe om hem ter plekke te helpen, of dat nu in
de goot, onder de brug of thuis is. Die "outreaching" zorg maakt onderdeel
uit van het beleidsterrein van de openbare geestelijke gezondheidszorg en
moet op lokaal niveau gestalte krijgen. De ene stad is immers de andere niet.
De resultaten van projecten op het gebied van "outreaching" hulpverlening
zijn in sommige steden zoals Amsterdam, Den Haag, Leiden en Heerlen bemoedigend.
Het is niet zo dat het daar over de hele linie al in orde is, maar men heeft
daar dingen geprobeerd die succesvol bleken te zijn. Uit onderzoek dat hiernaar
gedaan wordt, blijkt echter ook dat er op heel veel plaatsen elders in het
land eigenlijk nog heel weinig wordt gedaan en dus ook weinig wordt bereikt.
Er is hier nog een wereld te winnen en er ligt ook een heel belangrijk taak
voor lokale overheden om die zorg samen met andere partijen tot stand te brengen
door het maken van sluitende afspraken. Daarmee kom ik in de buurt van het
teamconcept dat mevrouw Kant gisteravond heeft aangedragen.Mevrouw Kant (SP):U zegt aan de ene kant dat het de verantwoordelijkheid van de lokale overheden
is, terwijl u aan de andere kant ook aangeeft dat er nog een wereld te winnen
is, die blijkbaar door een deel van de lokale overheden op dit moment niet
gewonnen wordt. Wij hebben al eerder in het kader van de daklozenproblematiek
een discussie gehad over de vraag, waar voor deze groep mensen nu eigenlijk
de zorgplicht ligt. Toen stond u wel positief tegenover mijn suggestie om
lokale overheden op dit punt inderdaad een zorgplicht te geven. Kunt u daar
nog een keer op ingaan?Minister Borst-Eilers:Ik wil later in mijn betoog nog iets zeggen over het RMO-advies en over
de taskforce vermaatschappelijking. Dat zal uitmonden in de conclusie dat
ik met name het rapport van de taskforce even wil afwachten en niet vooruitlopend
daarop nu alweer stappen wil zetten. Er is een groep zeer verstandige mensen
aan het werk. Zoals bekend, is er op initiatief van mevrouw Van der Hoek zo'n
taskforce ingesteld. Deze mensen doen het naar mijn mening voortreffelijk
en ik wil hen niet voor de voeten lopen. De voorzitter, de heer Thissen, heeft
mij ook uitdrukkelijk gevraagd om hem niet voor de voeten te lopen. Hij heeft
tijd nodig om met een goed rapport met goede adviezen te komen. De taskforce
is namelijk nog bezig met een paar dingen. Het kan heel goed uitmonden in
de uitspraak dat lokale overheden op dat gebied een zorgplicht hebben Als
dat zo is, ben ik ook helemaal niet beschroomd om dat over te nemen. Maar
die zorgplicht hebben zij dan natuurlijk wel weer samen met anderen.Mevrouw de voorzitter. Ik kan hier nu niet te gedetailleerd op vooruitlopen.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Misschien mag ik het dan wat algemener stellen? Ik vind het
namelijk een beetje te makkelijk om te zeggen dat de lokale overheden verantwoordelijk
zijn voor de problemen die wij in al die steden zien en waar wij allemaal
soms aan voorbijlopen, terwijl wij dat eigenlijk liever niet zouden willen
doen. En vervolgens lopen wij dus allemaal door. U bent minister van Volksgezondheid.
Wat ziet u voor mogelijkheden om uw verantwoordelijkheid te nemen, ook gedurende
de periode dat de taskforce nog niet klaar is?Minister Borst-Eilers:Mag ik dit deel van mijn betoog afmaken? Dan kan mevrouw Kant bepalen
of zij haar vraag nog steeds onvoldoende beantwoord vindt. Anders wordt het
zo rommelig.Ik heb niet gezegd dat zij als enigen verantwoordelijk zijn, maar wel
dat het voor de lokale overheden een belangrijke taakstelling is om zelf afspraken
met andere partijen maken. Dat moeten sluitende afspraken zijn en iemand moet
er dan op toezien dat zij worden nageleefd. Dat zou heel goed de lokale overheid
kunnen zijn. Ik wil de lokale overheid echter niet als zorgverlener positioneren,
maar als een drager van verantwoordelijkheid.Ik durf het woord haast niet te noemen – mevrouw Hermann deed er
gisteren wat cynisch over – maar er is een landelijk convenant gesloten
ter ondersteuning en stimulering van lokale partijen. Dat is in 1999 gebeurd
met het doel om een landelijk dekkend netwerk van regionale convenanten op
het gebied van de openbare gezondheidszorg te realiseren. Het is nu 2001 en
de problemen zijn nog niet opgelost; het heeft in ieder geval niet snel gewerkt.
Mevrouw Hermann heeft gelijk als zij zegt dat convenanten alleen goed werken
als men vervolgens ook doet wat erin staat. De Raad voor de maatschappelijke
ontwikkeling heeft zich in het recente advies "Kwetsbaar in het kwadraat"
ook over deze problematiek gebogen. Ook de Raad zegt dat personen die zorg
mijden gebaat zijn bij actieve zorg met een "outreachend" karakter en spreekt
van een betrokken aanpak. Dat vind ik een mooi begrip. Het houdt in dat cliënten
actief worden benaderd en intensief worden begeleid. Iedereen zit ongeveer
op dezelfde golflengte, nu moet het ook een keer gebeuren.Mevrouw Hermann (GroenLinks):De laatste woorden van de minister zijn mij uit het hart gegrepen. Ik
heb niet zozeer bedoeld om cynisch te zijn, want die convenanten zijn goed.
Het moet beginnen door het met zijn allen te willen en de bereidheid uit te
spreken het te doen, maar daarnaast moet de toerusting beschikbaar
zijn. Daar hapert het vaak aan en daarop heb ik de nadruk willen leggen. Ik
zie graag dat de regering hier op zeer korte termijn eens naar kijkt.Minister Borst-Eilers:Ik begrijp de opmerking over de toerusting. Er zijn diverse brieven aan
mij gestuurd, bijvoorbeeld over extra middelen voor maatschappelijke opvang.
Ik kan nu niet vooruitlopen op het verrassingskoffertje van collega Zalm.
Dat zou niet chique of passend zijn. Het is al bijna de derde dinsdag in september.
De bekendmaking van die stukken zal zeker aanleiding geven tot verder praten
over de vraag of er voldoende toerusting is, ook in financiële zin. De
voorzitter van de Taskforce vermaatschappelijking heeft mij verzekerd dat
de taskforce voor 1 januari advies uitbrengt. Ik heb gevraagd of de aanbeveling
van de RMO bij het eindadvies betrokken kan worden en dat is ook toegezegd.
Ik vind dat wij hier haast mee moeten maken. Ik wil binnen twee maanden na
die bewuste datum van 1 januari een standpunt over die aanbevelingen naar
de Kamer sturen, zodat de eerste stappen nog in deze kabinetsperiode gezet
kunnen worden. In dat licht vraag ik de Kamer om ermee akkoord te gaan dat
hier geen aparte notitie over komt.De heer Buijs (CDA):Uw betoog over de Taskforce vermaatschappelijking is duidelijk, maar u
kent toch ook de noden die onder andere door de Federatie opvang zijn geuit,
namelijk dat de time-outvoorzieningen financieel in gevaar komen en dat de
cao's van bepaalde instellingen niet meer nageleefd kunnen worden. Bent u
bereid om te inventariseren wat die noden zijn en daar in financieel opzicht
wat aan te doen?Minister Borst-Eilers:Ik heb die noden in het kabinet aan de orde gesteld en u zult straks merken
wat dat heeft opgeleverd. Ik moet mij een beetje aan de tradities houden.De heer Buijs (CDA):Ik neem aan dat u dit punt met een positieve instelling bij het kabinet
hebt belegd.Minister Borst-Eilers:De besprekingen zijn al achter de rug. De enige mogelijkheid om nog wat
meer te doen, is bij de Najaarsnota. Ik heb er nog absoluut geen zicht op
of daar enige ruimte is, maar ik heb voorzover ik dat kon ruimte gemaakt voor
het komend jaar. Altijd zal het de vraag zijn of dat voldoende is, maar soms
moet je dingen in twee, drie stappen doen. In ieder geval worden er stappen
gezet.De heer Buijs (CDA):Uit uw antwoord is duidelijk dat u er iets aan gaat doen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De minister sprak over het moeilijk te bereiken zijn van zorgmijders.
Mag ik aannemen dat zij terugkomt op mijn vraag over nu al in de Wet BOPZ
aanwezige elementen om die groep wel te bereiken die nog onbenut zijn?Minister Borst-Eilers:Daar zal ik zo dadelijk over spreken. Eerst ga ik nog in op het punt van
de zelfbinding. De adviezen over het wetsvoorstel inzake zelfbindingscontracten
zijn inmiddels ontvangen. Ik verwacht het wetsvoorstel nog dit jaar voor te
leggen aan de ministerraad. Er lopen nog wel onderzoeken naar zelfbindingsverklaringen.
Het zou prettig zijn te weten wat daar uit komt. Die onderzoeken zullen eind
dit jaar afgerond zijn, zodat wij dan de volgende stap kunnen zetten. Er is
tussentijds contact met de onderzoekers over het conceptwetsvoorstel. Zij
geven adviezen over hoe het wetsvoorstel moet luiden, gegeven de tot nu toe
bekende resultaten van de onderzoeken. Anders dan de heer Van der Vlies had
gehoord, twijfel ik absoluut niet over het indienen van een wetsvoorstel over
zelfbinding. Ik ben alleen maar vastberaden om het te doen.In antwoord op een vraag van de heer Rouvoet kan ik overigens zeggen dat
er momenteel al op enkele plaatsen in het land op experimentele basis wordt
gewerkt met crisiskaarten waarop de patiënt zelf aangeeft wanneer en
hoe hij wil worden behandeld. De huidige wet biedt niet de ruimte om er rechtsgevolgen
aan toe te kennen als de patiënt later weer afstand neemt van dit soort
verklaringen. Het wetsvoorstel zelfbinding zal het wel mogelijk maken met
dit type verklaringen te anticiperen op toekomstige behandelingen en opnames.De heer Buijs (CDA):Wil de minister heel kort aangeven welke invloed mogelijkerwijs het aanstaande
wetsvoorstel zelfbinding heeft op het ontwerpbesluit dat op dit moment voorligt?
Is er sprake van interactie? Zal het een reflectie hebben op wat wij nu besluiten?Minister Borst-Eilers:Wij hebben het nu over patiënten bij wie sprake is van gevaar. Bij
de zelfbinding gaat het daar niet om. Er wordt, zoals u weet, met name gedacht
aan mensen die lijden aan een chronische ziekte als schizofrenie en manisch-depressieve
stoornissen; ziekten die intervals hebben waarin de betrokkenen inzicht in
hun ziekte hebben en waarin uitstekend met hen valt te praten over de manier
waarop hun ziekte het best kan worden aangepakt. Op het moment van de zelfbinding
is dus helemaal geen sprake van gevaar. Het is een moment van rust en op dat
moment besluit de patiënt schriftelijk vast te leggen dat hij mag worden
opgenomen als hij manisch wordt of zwaar depressief of weer in een schizofrene
fase verkeert, ook als hij zich op dat moment tegen opname verzet.De heer Buijs (CDA):Dat is een duidelijk antwoord. Ik concludeer dat als een patiënt
zelf besluit een contract te tekenen dat altijd exclusief gevaar is.Minister Borst-Eilers:Ja.In het kabinetsstandpunt over de evaluatie van de Wet BOPZ zijn dit wetsvoorstel
en het wetsvoorstel zelfbinding aangekondigd. Tevens is aangekondigd dat wij
zullen bezien of uitbreiding van de dwangbehandelingsregeling voor personen
zonder ziekte-inzicht mogelijk is. Of de wet op dit punt ook gewijzigd moet
worden, is op dit moment nog niet duidelijk. De Nederlandse Vereniging voor
Psychiatrie heeft mij eind juni haar standpunt toegezonden over het rapport
van het Trimbos-instituut over het onderzoek naar mensen zonder ziekte-inzicht.
Dat standpunt komt er in hoofdlijnen op neer dat er weliswaar effectieve geneesmiddelen
beschikbaar zijn voor bepaalde psychiatrische stoornissen, maar dat het nog
te vroeg is om over te gaan tot uitbreiding van de wettelijke regeling voor
dwangbehandeling. De NVPP wijst er daarbij onder meer op dat er nu nog te
veel gegevens ontbreken over de effecten van dwangbehandeling. Ik zei al dat
de helft van de patiënten die dwangmedicatie krijgen,
er positief op reageert, maar de andere helft niet. Aan die groep moeten wij
natuurlijk ook denken. De Nederlandse vereniging voor psychiatrie stelt verder
dat dit onderwerp binnen de beroepsgroep eigenlijk onvoldoende uitgediscussieerd
is. De NVP is dan ook van mening dat er eerst een brede discussie moet plaatsvinden
over de toepassing en effecten van dwang. Ik ben het daarmee eens, maar ik
heb er wel op aangedrongen dat een en ander met spoed wordt georganiseerd.
De vereniging heeft mij laten weten dat er eind dit jaar, uiterlijk begin
volgend jaar, een invitational conference wordt gehouden over alle aspecten
van de toepassing van dwang met name bij mensen zonder ziekte-inzicht.Een combinatie van dit wetsvoorstel met de zelfbindingsvoorstellen zou
tot een flinke vertraging leiden. Daarnaast gaat het om verschillende onderwerpen
en voor een deel om verschillende doelgroepen.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Ik waardeer de insteek van de minister om in samenspraak met de Nederlandse
vereniging voor psychiatrie te handelen. De minister heeft er bij de NVP op
aangedrongen om niet te lang te treuzelen bij het bereiken van overeenstemming.
Is zij bereid om een stap verder te zetten en te stimuleren dat de vereniging
richtlijnen opstelt, zoals die er zijn voor het gebruik van antipsychotica
voor bepaalde ziekten, waarbij over de begrippen, criteria en procedures afspraken
worden gemaakt? Op die manier verloopt het in instelling A niet geheel anders
dan in instelling B.Minister Borst-Eilers:Ik ben daar graag toe bereid. Het is een uitstekende suggestie die mijn
medewerkers misschien al gedaan hebben. Juist op dit terrein is veel behoefte
aan protocollen. Die moeten helder en niet te uitgebreid zijn, en aan patiënten
in Nederland de zekerheid geven dat de zaken in Maastricht niet totaal anders
verlopen dan in Groningen, zeker niet op het gebied van dwang.De heer Buijs vroeg naar wie, wat en waarom: voor welke knelpunten biedt
dit wetsvoorstel een oplossing, wat is het nut en de noodzaak van die voorwaardelijke
machtiging, wie komen ervoor in aanmerking, wat is de reikwijdte? Ik heb die
vragen ten dele beantwoord en zij zijn vrij uitvoerig aan de orde geweest
bij de schriftelijke voorbereiding. De voorwaardelijke machtiging biedt een
oplossing aan de categorie patiënten die leidt aan een geestesstoornis
die een gevaarsituatie doet ontstaan, en waarbij de gevaarstoornis buiten
de inrichting kan worden weggenomen door het stellen en naleven van voorwaarden
waaronder het ondergaan van behandeling buiten een inrichting.De heer Buijs (CDA):Ik voeg graag toe aan mijn wie-wat-waar-waaromverhaal dat wij beiden geconstateerd
hebben dat het om een zeer beperkte groep gaat. De buitenwereld moet niet
de indruk krijgen dat iedereen die op straat zwerft hieronder valt.Minister Borst-Eilers:Ik ben het absoluut met u eens. Ik ben blij dat u het nog een keer zegt,
want dat geeft mij de gelegenheid om het namens de regering te onderschrijven.
Het gaat echt om mensen die lijden aan een geestesstoornis, waarbij een gevaarsituatie
aan de orde is. Het begrip "gevaar" is in het wetsvoorstel zodanig omschreven
dat ook het zichzelf te gronde richten, het zichzelf totaal verwaarlozen,
daaronder begrepen is. Men behoeft niet met een mes rond te lopen.De heer Buijs vraagt zich af of de voorwaardelijke machtiging wel geschikt
is voor personen met een eerste psychose, omdat een eerste aanval van een
manie, depressie of schizofrenie niet ambulant kan worden behandeld. Die problemen
vragen om een zorgvuldig uitproberen en instellen van medicatie, hetgeen eigenlijk
in een klinische setting moet plaatsvinden. Ik ben deze stelling met de heer
Buijs eens. Voor die gevallen zal de voorwaardelijke machtiging niet bruikbaar
zijn.Mevrouw Kant vroeg naar de effecten van de voorwaardelijke machtiging:
kan er tegelijk met de inwerkingtreding van het wetsvoorstel een onderzoek
daarnaar meelopen? Bij de eerstvolgende evaluatie van de Wet BOPZ zal de werking
van de voorwaardelijke machtiging worden betrokken. Ik ben dan ook van mening
dat wij geen apart onderzoek moeten starten.Mevrouw Kant heeft ook vragen gesteld over de besteding van middelen.
De Kamervragen die zij daarover heeft gesteld, heb ik op drie september beantwoord.
De strekking van die antwoorden is dat op het terrein van de maatschappelijke
opvang een specifieke uitkering wordt verstrekt aan de centrumgemeenten. Er
is bijvoorbeeld geen sprake van een directe relatie met het Leger des heils.
De centrumgemeenten zijn primair verantwoordelijk voor een juiste besteding
van de specifieke uitkeringen. Het Rijk voert een rechtmatigheidstoets uit
en verder is er de monitoring maatschappelijke opvang. Zo zit het systeem
in elkaar en is het ook met instemming van de Kamer tot stand gekomen.De heer Rouvoet stelde dat er geen gedetailleerde DSM IV-diagnose hoeft
te zijn om een persoon gedwongen op te kunnen nemen. Dat is inderdaad juist.
Het constateren van een geestesstoornis, bijvoorbeeld op grond van bepaalde
symptomen, waarop ik niet zal ingaan, is voldoende. Je hoeft niet te weten
op welke regel in het boek dat slaat.De heer Passtoors vroeg of er overleg is geweest met de VNG over de rol
van de burgemeester bij de voorwaardelijke machtiging. Er is hierbij echter
geen rol voor de burgemeester weggelegd, zodat er ook geen overleg over is
geweest. De heer Passtoors vroeg verder of de gevaarsbrochure niet beter verspreid
kan worden, omdat deze onvoldoende bekend zou zijn; dit geldt bijvoorbeeld
voor ouders. Het is moeilijk om zo'n brochure ook te verspreiden onder niet
professionals. Hij is wel verspreid onder GGZ-instellingen en psychiaters
en is beschikbaar voor iedereen die hem wil hebben. Verder staat hij ook op
de VWS-website. De brochure is niet actief toegezonden aan de ouders van schizofrene
mensen. Daar hebben wij ook geen adressenbestand van.De heer Passtoors (VVD):Het punt is inderdaad dat dit moeilijk is aan te geven. Ik kan mij ook
voorstellen dat de brochure in de wachtkamers van artsen zou liggen. Op die
manier blijft de beschikbaarheid niet alleen beperkt tot de speciale groep
professionals.Minister Borst-Eilers:Ik zal nagaan of dat al gebeurt. Ik weet niet of u zo gezond bent dat
u nooit een huisarts bezoekt, maar huisartsen hebben grote rekken met brochures
waarvan door mensen veel gebruik wordt gemaakt. Als de brochure
op deze wijze nog niet wordt verspreid, zal ik aangeven dat dit wel moet worden
gedaan.De heer Rouvoet vroeg of bij de opname van een voorwaardelijkemachtigingspatiënt
deze niet altijd kan worden behandeld, omdat artikel 38 vijfde lid Wet BOPZ
ernstig gevaar vereist. Dat is inderdaad juist. Volgens de vigerende wettekst
is voor een gedwongen behandeling in een instelling ernstig gevaar vereist.
Op dit punt is er echter een amendement ingediend. De regering heeft er geen
bezwaar tegen dat dit wordt aangenomen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik weet natuurlijk niet of de minister nog uitvoerig terugkomt op het
amendement.Minister Borst-Eilers:Ik zal dat inderdaad nog apart doen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Mijn stelling ging verder dan het hebben van geen bezwaar door de regering.
Volgens mij vloeit uit het wetsvoorstel van de regering voort dat het amendement
in de wet wordt opgenomen.Minister Borst-Eilers:Daar hebt u gelijk in. De heer Buijs wil haast maken met het opnemen van een eerstelijns psycholoog
in het ziekenfondspakket, de verzekering in het tweede compartiment. Op dit
moment worden de lopende onderzoeken naar de toegankelijkheid en het effect
van deze beroepsbeoefenaar afgerond. Daarna kan ik mijn oordeel vormen over
nut en noodzaak van een dergelijke pakketuitbreiding en weet ik wat de financiële
gevolgen zouden zijn, in relatie tot het nut. Het is nu nog iets te vroeg
om een standpunt in te nemen.Vrijwel alle woordvoerders hebben de aandacht gevraagd voor de problemen
rond de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg, de capaciteitsproblemen
in de crisisopvang en het onderbedeeld zijn van de GGZ in deze kabinetsperiode,
zoals men dat noemde. De vragen liggen enerzijds buiten het bestek van het
wetsvoorstel, anderzijds kan er wel enige relatie worden gelegd. Er is een
verband met capaciteitstekorten, die bij de doorbehandeling ook een rol spelen.Er is dit jaar veel extra geld naar de wachtlijstbestrijding in de GGZ
gegaan, namelijk 140 mln gulden bovenop de 32,5 mln gulden die al structureel
beschikbaar was, dus in totaal 172,5 mln gulden. Het bedrag is gebaseerd op
inschattingen die de GGZ-instellingen en de zorgverzekeraars samen hebben
gemaakt van de zorg die zij dit jaar extra zouden kunnen leveren om wachttijden
te bekorten en wachtlijsten weg te werken. Hun bezorgdheid was meer wat er
het volgend jaar beschikbaar is. Ik wil opnieuw niet vooruitlopen op de zorgnota,
maar het commitment van het kabinet voor het wegwerken van te lange wachttijden
geldt ook voor de geestelijke gezondheidszorg.Mevrouw Kant (SP):Ik begrijp heel goed dat de minister niet wil vooruitlopen op prinsjesdag,
maar hier is toch iets anders aan de hand. Wij hebben van de GGZ gehoord,
dat beloftes dat er dit jaar plannen voor het wegwerken van de wachtlijsten
gehonoreerd zouden worden niet worden nagekomen. Ik wil daarover graag opheldering.
De sector is aan het investeren en wil weten of dat kan.Minister Borst-Eilers:Ik heb natuurlijk geregeld contact met de heer Jurgens en ik heb van hem
iets anders gehoord; hij heeft mij ook de brief getoond die hij aan de Kamer
gestuurd heeft. De sector heeft dit jaar de beschikking over een flink bedrag
en sommigen denken dat net weg te kunnen werken, maar anderen zeggen in verband
met de personeelstekorten: het zal mij benieuwen. Maar men is er bezorgd over
dat men, eenmaal op het huidige niveau gekomen, volgend jaar gas terug zou
moeten nemen. Wat er voor volgend jaar beschikbaar zal zijn, zal allemaal
onthuld worden in de Zorgnota. Daarin zal ook aangegeven worden, welk systeem
wij daarbij zullen volgen. Niet in alle sectoren wordt op voorhand ingeboekt
wat men misschien nodig denkt te hebben, de afspraak is dat er volgend jaar
geld bij kan komen als men werkendeweg kan aantonen dat men het geld op kan
maken. Dat is een algemene spelregel.Mevrouw Kant (SP):Volgens mijn informatie is de situatie echt anders: er was verzocht om
plannen in te dienen, er zijn inderdaad plannen ingediend door de sector,
die plannen zijn ook goedgekeurd en er hangt een prijskaartje aan, maar er
is tegen de GGZ gezegd dat het daarvoor benodigde bedrag er gewoon niet komt.
Nu kunt u wel zeggen dat het allemaal wel bij prinsjesdag komt, maar als er
plannen goedgekeurd zijn en de sector investeringen heeft gedaan,
dan moet u daarover opheldering geven. Dit kan echt niet.Minister Borst-Eilers:Voorzitter. Het voert nu misschien heel ver, maar net als bij de ziekenhuizen,
de gehandicaptenzorg en de thuiszorg is het zo gegaan dat de sector zelf aangeeft
wat er gerealiseerd zou kunnen worden, dat de zorgverzekeraars daarover hun
oordeel geven en dat wij een en ander samen afwegen. Men is soms wel erg optimistisch,
zoals ook uit de onderbesteding in enkele kernsectoren blijkt. Zorgverzekeraars
hebben er alleen maar belang bij dat er zoveel mogelijk geld komt, maar zij
zorgen nog wel voor een second opinion over de kans dat de sector het redt
om het geld op te maken. Het bedrag waarover beiden het eens zijn, krijgt
men sowieso en als blijkt dat men toch gelijk heeft en dat men meer kan doen,
dan zal het kabinet over de brug komen als dat ook maar enigszins mogelijk
is. Dat is het algemene verhaal van het actieplan voor de zorgverzekering.
En dit geldt ook voor de GGZ, zij het met een bepaalde afwijking, omdat men
daar niet met regionale indicatieorganen werkt.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Het blijft heel moeilijk praten zolang wij niet weten om hoeveel
geld het gaat. Ik vind het toch wel verontrustend, want in de sector heeft
men echt uitgesproken dat het vertrouwen geschaad is. Men heeft investeringen
gedaan, men heeft erop gerekend dat men bepaalde dingen kon gaan doen. Met
andere woorden, de sector ziet het blijkbaar geheel anders dan de zorgverzekeraars;
de sector wil heel graag aan de slag. Dus nogmaals, ontkent de minister dat
de belofte dat plannen voor het aanpakken van de wachtlijsten zullen worden
gehonoreerd, is geschonden? Ik heb de indruk dat dit toch wel het geval is.Minister Borst-Eilers:Ik heb geen toezeggingen geschonden, maar het is inderdaad heel moeilijk
praten over dit onderwerp.De voorzitter:Misschien geldt het in het algemeen wel dat wij ons zoveel mogelijk tot
het bespreken van dit wetsvoorstel moeten beperken en voor een aantal andere
zaken enig geduld moeten hebben, namelijk tot de derde dinsdag in september,
hoe moeilijk dat soms ook kan zijn_De heer Buijs (CDA):Voorzitter. Ik ben zeer gevoelig voor uw oproep, maar dat laat onverlet
dat wij een brief hebben gehad van de heer Leenders, directeur van GGZ-Nederland,
een brief van 17 augustus met als grote kop "wachtlijstenaanpak in gevaar".
Dat u ons het niet vertelt, is nog tot daar aan toe, maar dat uw ambtenaren
blijkens deze brief aan deze instantie duidelijk maken dat het geld dat men
dit jaar heeft gekregen, volgend jaar niet gecontinueerd zal worden, vind
ik zeer treurig. Ik verwacht van de minister dat zij dit naar het rijk der
fabelen verwijst of dat zij toch iets goeds te melden heeft. Verder heeft
ook Zorgverzekeraars Nederland er juist bij de minister op aangedrongen om
volgend jaar ook 160 mln gulden beschikbaar te stellen. En ten slotte sluit
ik mij aan bij het argument van mevrouw Kant dat men voor volgend jaar al
uitgebreide afspraken heeft gemaakt en investeringen heeft gedaan. Het kan
en mag niet zo zijn dat deze sector door enige gierigheid van het kabinet
op deze wijze nog verder in problemen komt.Minister Borst-Eilers:Inderdaad, dat kan niet zo zijn.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Voorzitter. De minister noemde als voorbeeld ook andere sectoren die nu
een soort openeinderegeling hebben. Klopt het dat zij zo'n zelfde systematiek
voor de GGZ in gedachten heeft?Minister Borst-Eilers:Naarmate de GGZ beter kan aantonen dat daar sprake is van een geprotocolleerde
indicatiestelling, kan men in hetzelfde systeem meelopen. De afgelopen jaren
was het probleem dat er geen wachtlijstregistratie was. Bovendien waren die
niet opgeschoond. Het was dus een kwestie van koffiedik kijken. Tevens werkte
men met de indicatiestelling door alle individuele hulpverleners. Het is dan
moeilijk voor het kabinet om op voorhand geld vast te zetten. Immers, dat
kan nergens anders aan besteed worden. Bij de GGZ was aanvankelijk de houding,
die nu overigens aan het verdwijnen is: eerst zien en dan geloven.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):U wilt diezelfde systematiek ook voor de GGZ?Minister Borst-Eilers:Ja, voor de GGZ wil ik zo snel mogelijk dezelfde systematiek.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Eigenlijk sluit dit naadloos aan op mijn gedachtewisseling met de minister
over het geprotocolleerd werken. Dat geldt niet alleen bij de toepassing van
de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen, maar ook in het
algemeen voor de psychiatrie. Ik denk aan zowel de daarin werkzame specialisten
als de verpleegkundigen. Wat is de mening van de minister hierover?Minister Borst-Eilers:Ik zie het niet somber in. Ik vind wel dat deze sector erg laat op gang
is gekomen. Wel ligt inmiddels in mijn kamer een stapel diagnostiek- en behandelprotocollen
voor de meest voorkomende stoornissen in de geestelijke gezondheidszorg. Het
begint dus te komen.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Geldt dat ook voor onder andere de opnamecriteria?Minister Borst-Eilers:In mindere mate, dus daar moet nog hard aan getrokken worden.Voorzitter. Ik wil nog iets zeggen over de knelpunten in de crisisopvang,
in welk verband Amsterdam als voorbeeld is genoemd. Ik heb trouwens schriftelijke
vragen van mevrouw Van der Hoek daarover beantwoord. Een eventueel capaciteitstekort
in de opvang van acute psychiatrische problematiek heeft mijns inziens in
feite te maken met een onjuiste prioriteitenstelling, om het maar zo hard
uit te drukken. De aandacht en de middelen van de GGZ-instellingen en de professionals
moeten in eerste instantie gericht zijn op opvang en behandeling van mensen
met de zwaarste problematiek, die ook nog een gevaar voor zichzelf en anderen
vormen. Pas als daarin voldoende is voorzien, kunnen de lichtere patiëntencategorieën
aan de beurt komen.Natuurlijk speelt hierbij het probleem van personeelstekorten een rol,
waardoor de beschikbare opnamecapaciteit niet volledig benut kan worden. In
Amsterdam en omstreken is het aantal gesloten plaatsen en isoleerkamers
weliswaar voldoende, maar staat een deel gewoon leeg, zo heb ik mij uitvoerig
laten informeren. Verder is het een kwestie van personeel. Ik herhaal dat
het personeel wordt ingezet voor de ernstigste gevallen.Ik heb mevrouw Van der Hoek al schriftelijk laten weten dat er in Amsterdam
ook nog sprake is van een tekortschietende afstemming en samenwerking tussen
de verschillende GGZ-instellingen. Ik heb de drie grote betrokken instellingen
gevraagd om samen een heldere knelpuntennotitie op te stellen waarover nog
deze maand met hen overlegd kan worden op het departement. Ik meen dat dit
volgende week gebeurt. Ook het gemeentebestuur van Amsterdam bemoeit zich
gelukkig actief met deze problematiek. Eigenlijk vind ik dat vanzelfsprekend,
want het is toch vreemd dat in een stad met de hoogste dichtheid aan GGZ-hulpverleners
ook de knelpunten het grootst zijn. In Amsterdam zou men eigenlijk moeten
zeggen: dat is onze eer te na.Er is nog het probleem van, eufemistisch uitgedrukt, gastplaatsingen.
Mevrouw Hermann omschreef dit als het slepen met patiënten. Dit probleem
is uit en te na bekend bij de inspectie. Die is dan ook actief in gesprek
met alle partijen. Mevrouw Kant heeft het idee geopperd om daar onderzoek
naar te doen, maar ik denk dat de inspectie reeds een goed beeld heeft. Het
probleem concentreert zich met name in de regio's Amsterdam en Rijnmond-Noord.
In de overige regio's gaat het om incidentele gevallen. Ik kan zeggen dat
de inspectie hier op het ogenblik vrijwel dagelijks mee bezig is.De heer Buijs (CDA):Ik ben het helemaal eens met wat de minister zegt over de crisisinterventie.
Ik ben blij dat zij daar wat meer nadruk op wil leggen in die zin dat er een
zodanige verdeling komt dat de bedden en de mensen er ook zijn. Ik heb echter
in eerste instantie iets meer gevraagd: wil de minister samen met de sector
een soort taskforce opstellen waarbinnen de huidige crisisopvang geïnventariseerd
wordt? Knelpunten, zoals Amsterdam, horen daar ook bij. Mijn idee is dat daarbij
tegelijkertijd door middel van een tijdpad zichtbaar wordt binnen welke termijn
en met welke middelen dit probleem wordt opgelost.Minister Borst-Eilers:Over Amsterdam heb ik gezegd dat de drie instellingen samen in een notitie
de problematiek en de oplossing helder zouden schetsen en met ons bespreken.
Dat moet dan gevolgd worden door een plan van aanpak in de tijd. In de regio
Rijnmond-Noord is het ook moeilijk. Daar moet dan maar hetzelfde gebeuren.
Het lijkt mij niet nu al nodig om voor de Achterhoek of Groningen met dit
soort plannen te komen. Hier en daar is het in de zomermaanden wel kantje
boord, maar in de twee genoemde regio's is het toch het ergste.De heer Buijs (CDA):Is de minister bereid om duidelijk te maken binnen welke tijdpad zij dit
probleem opgelost wil hebben?Minister Borst-Eilers:Het gesprek met die drie Amsterdamse instellingen moet ook leiden tot
een tijdpad. Ik zal daar graag mededelingen over doen.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik heb de antwoorden op mijn vragen gelezen. Ik ben toch wel wat ongerust
over het feit dat de minister constateert, dat er een tekortschietende samenwerking
en coördinatie is. Ik heb mij hierover zeer uitvoerig georiënteerd.
Ik kan mij voorstellen dat de minister eerst dat overleg heeft naar aanleiding
van die rapportage. Ik vraag mij echter af wat de minister in een dergelijke
situatie nog meer kan doen dan in uiterste instantie via de inspectie een
aanwijzing geven om een organisatie te dwingen – in dit geval die drie
crisisdiensten – op een andere manier die zorg beter te verlenen. Welke
mogelijkheden heeft de minister en heeft zij al iets in het achterhoofd?Minister Borst-Eilers:Mevrouw Van der Hoek heeft het zelf al gezegd. Het instrument dat ik in
een dergelijke situatie heb als ultimum remedium, is een aanwijzing op advies
van de inspectie. Ik ben echter niet zo enthousiast voor dwang. Ik zou ook
hier willen proberen of in overleg en management by speech dat resultaat bereikt
kan worden. Het instrument dat daarvoor bestaat, is echter de aanwijzing.De leden Dittrich en Hermann hebben een amendement ingediend op stuk nr.
10 om het aantal contactmomenten verplicht op te nemen. Ik wil aanvaarding
van dit amendement ontraden. Het benodigde aantal contacten tussen behandelaar
en patiënt zal van geval tot geval, maar ook per periode kunnen verschillen.
Een wettelijk voorschrift heeft geen meerwaarde. Dat biedt niet de garantie
dat er voldoende contact zal plaatsvinden. Het is namelijk niet alleen afhankelijk
van het aantal contacten, maar vooral van de kwaliteit. Verder kleeft daaraan
het risico dat hulpverleners het minimumaantal contacten gaan beschouwen als
een voldoende aantal contacten. Ik vind dat wij hulpverleners moeten aanspreken
op hun eigen professionele verantwoordelijkheid. Zij moeten een zodanig aantal
contacten hebben dat het adequaat is. In de ene situatie willen zij misschien
drie keer per dag even naar iemand toe en in de andere situatie zeggen zij
misschien dat ze na drie dagen weer terugkomen. Ik vind dit amendement geen
meerwaarde hebben.Het amendement van de leden Dittrich en Hermann op stuk nr. 11 behelst
dat de patiënt zelf ook een verzoek tot het verkrijgen van een voorwaardelijke
machtiging moet kunnen indienen. Ik ben wel bereid dit amendement over te
nemen, maar ik verwacht niet, heel eerlijk gezegd, dat veel patiënten
daarvan gebruik zullen maken. Er gaat wel een goed signaal van uit. De patiënt
is niet minder dan de andere in dit rijtje. Bij de voorwaardelijke machtiging
gaat het echter wel om patiënten die niet bereid zijn tot opname of bereid
zijn zich ambulant te laten behandelen. Het lijkt mij dus niet aannemelijk
dat zo'n patiënt wel een verzoek aan de officier van justitie zal richten
tot het verkrijgen van een voorwaardelijke machtiging bij de rechter. Maar
ja, je weet maar nooit.Het amendement op stuk nr. 12, eveneens van de heer Dittrich en mevrouw
Hermann, behelst dat de rechter altijd een fiat moet geven voor een tussentijdse
wijziging van het behandelingsplan. Daar ben ik ook niet enthousiast over.
Op grond van het voorliggende wetsvoorstel kan de behandelaar het behandelingsplan
met instemming van de betrokkene wijzigen of kan er een andere
behandelaar worden gekozen. Dat kan dus zonder tussenkomst van de rechter.
Wel kan de officier van justitie worden verzocht, de beslissing van de rechter
hierover te vorderen, als er geen overeenstemming is tussen betrokkene en
behandelaar. Wij hebben voor dit systeem gekozen, omdat een behandeling een
voortdurend proces is, hetgeen ertoe kan leiden dat het behandelingsplan tussentijds
aangepast moet worden. Zoals wij het nu geformuleerd hebben, hoeft de rechter
niet te worden ingeschakeld zolang betrokkene en behandelaar het eens zijn.
Als de amendementen op de stukken nrs. 10 en 12 wel worden aangenomen, dan
moet de rechter ook worden ingeschakeld bij iedere verandering van het aantal
contactmomenten. Dat lijkt mij – maar misschien wil de heer Korthals
daar ook nog iets over zeggen – een onevenredige belasting van de rechterlijke
macht. Ik ontraad dan ook aanneming van dit amendement.Ik zie dat het amendement op stuk nr. 13 inmiddels vervangen is door het
amendement op stuk nr. 18. Al pratende kan ik echter niet zien of daar heel
essentiële zaken in veranderd zijn.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Er is gisteren onduidelijkheid ontstaan bij de beantwoording van de vraag
of mensen die eenmaal zijn opgenomen via de observatiemachtiging, gedwongen
kunnen worden om tegen hun wil mee te werken aan lichamelijke onderzoeken,
andere onderzoeken of behandelingen. De Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst
is natuurlijk onverkort van toepassing en mensen kunnen dus nooit tegen hun
wil worden gedwongen om daaraan mee te werken. Aangezien de heer Passtoors
en ik willen voorkomen dat daarover misverstanden ontstaan, hebben wij enige
zinnen aan ons amendement toegevoegd.Minister Borst-Eilers:Dat scheelt mij weer een paar minuten spreektijd, maar ik wil toch nog
wel iets zeggen over die observatiemachtiging bij ernstig vermoeden dat een
geestesstoornis gevaar kan veroorzaken. De regering vindt dat het amendement
terzake heel verstrekkend is. Het beslaat zowel zorginhoudelijke als gezondheidsrechtelijke
aspecten in relatie tot het EVRM etc. De minister van Justitie en ik hebben
besloten om ieder vanuit ons eigen beleidsterrein iets over dit amendement
te zeggen. Voordat ik dat doe, wil ik nog opmerken dat mevrouw Van der Hoek
en de heer Passtoors terecht aandacht vragen voor de problematiek van die
mensen. Het is echt een serieus probleem. Dat is ook wel gebleken uit de schriftelijke
voorbereiding van de voorwaardelijke machtiging. Veel fracties hebben toen
aandacht gevraagd voor personen zonder ziekte-inzicht en personen die iedere
vorm van zorg of behandeling afwijzen, kortom de verkommerden, de verloederden
of de zorgmijders. Juist omdat die problematiek mij ook zorgen baart, heb
ik in 1999 een longitudinaal onderzoek hiernaar laten starten. Ik had namelijk
wel die zorgen, maar ik had daar geen pasklare oplossing voor. Het onderzoek
behelst de oorzaken van verkommering en verloedering, het proces van marginalisering
en de omvang van problemen en zal begin volgend jaar worden afgerond. Onderwijl
gebeurt er hier en daar gelukkig wel het een en ander. Ik heb daar al iets
over gezegd.De observatiemachtiging die mevrouw Van der Hoek en de heer Passtoors
in hun amendement voorstellen, is een heel vergaande stap. Zo'n machtiging
ziet op gedwongen opname van personen van wie nog niet vaststaat dat zij aan
een geestesstoornis lijden of gevaar veroorzaken. Daar komt nog bij dat ik
deze ingrijpende maatregel niet zie als oplossing voor de problematiek van
deze mensen, terwijl het amendement juist voor hen een oplossing beoogt. Zij
zijn vaak zorg gaan mijden, omdat zij negatieve ervaringen hebben met de hulpverlening.
Het toepassen van dwang maakt hun wantrouwen volgens mij alleen maar groter.
Ik heb zo-even uiteengezet dat ik voor deze groep veel meer heil zie in een
actieve, bemoeiende en betrokken hulpverlening, outreaching. Verder biedt
de observatiemachtiging geen enkele garantie voor het daadwerkelijk behandelen
van patiënten, omdat daarvoor, zoals mevrouw Van der Hoek net al zei,
altijd weer de toestemming van betrokkene vereist is. Dan geldt namelijk de
BOPZ en, voorzover die daar niets over zegt, de WGBO. De gedachte die aan
die machtiging ten grondslag ligt, namelijk dat de patiënten in de periode
van de observatiemachtiging wellicht tot bezinning, tot rust zouden komen
en ontvankelijk zouden worden voor behandeling, lijkt mij helaas veel te optimistisch.
Ik verwacht niet dat het categorisch afwijzen van iedere vorm van hulp door
deze mensen zal omslaan, nadat ze met dwang zijn opgenomen, al is het dan
ter observatie. Het huidige gevaarscriterium is daarnaast al behoorlijk ruim.
In de laatste wetswijziging is ook ernstige mate van verwaarlozing, het maatschappelijk
te gronde gaan als gevaarscriterium uitgeschreven.Aangezien het vaak gaat om mensen met schizofrenie kan ik wel melden dat
de stichting Schizofrenie Nederland met een nationaal plan voor de verbetering
van de zorg aan patiënten met schizofrenie komt. Een groot deel van de
patiënten, waarvoor deze machtiging is bedoeld, lijdt aan die ziekte.
In dat nationaal plan worden voorstellen gedaan om de schizofreniezorg in
brede zin te verbeteren, zowel wat betreft behandeling, als rehabilitatie
en sociale integratie. Eén van de projecten binnen het nationaal plan
is de schizofreniezorgkwaliteitsmeter. In dat kader wordt een standaard van
zorg ontwikkeld voor mensen die aan schizofrenie lijden. Door middel van visitatie
in verschillende regio's kunnen zorgaanbieders en andere belanghebbenden de
beschikbaarheid en de kwaliteit van de voorzieningen en interventies spiegelen
aan die standaard. Ik vind dat een mooi initiatief van de stichting. Dit soort
benaderingen is oneindig veel hoopvoller dan de observatiemachtiging.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. De minister is nog niet toegekomen aan haar uiteindelijke
oordeel. Klopt het dat zij het doel dat met dit amendement wordt gediend,
terecht vindt, maar dat zij ernstig twijfelt aan het voertuig? Als dat zo
is, dan moet dat leiden tot het ontraden van de aanneming van dit amendement.
Het amendement is echter ondertekend door personen, afkomstig uit fracties
die, als zij die meekrijgen, een meerderheid in dit huis vormen. Dat leidt
mij tot de vraag of de minister het amendement gedoogt, ervan uitgaand dat
het de eindstreep haalt, of dat zij de aanneming ervan krachtig ontraadt.Minister Borst-Eilers:Dit geeft het belang van het amendement aan, maar gelet op de overwegingen
die ik zojuist heb genoemd en verwijzend naar de overwegingen die de heer
Korthals nog naar voren zal brengen, kan ik meedelen dat het kabinet de aanneming
van het amendement ernstig ontraadt. Hoe het verder moet, zullen wij nog wel
merken.Dan kom ik te spreken over het amendement op stuk nr. 14, ingediend door
mevrouw Van der Hoek en de heren Pastoors en Van der Vlies, over het toekennen
van de beslissingsbevoegdheid tot opneming aan de geneesheer-directeur en
niet aan de behandelaar. Ook het CDA steunt dit amendement. Wij hebben er
bewust voor gekozen een centrale rol toe te kennen aan een ambulant werkende
behandelaar bij de voorwaardelijke machtiging. Het is de behandelaar en niet
de geneesheer-directeur die contact heeft met de patiënt. Het is de behandelaar
die bij uitstek kan beoordelen of de patiënt moet worden opgenomen, omdat
het gevaar buiten de instelling niet kan worden afgewend. De bevoegdheid tot
opneming hebben wij dus aan de behandelaar toegekend. De argumentatie voor
het amendement betreft het aspect van de vertrouwensrelatie, maar dat vinden
wij niet helemaal overtuigend. Het systeem van de voorwaardelijke machtiging
is gebaseerd op de drang om behandeling te ondergaan, met als stok achter
de deur de mogelijkheid van gedwongen opname. De patiënt heeft er bewust
voor gekozen die weg op te gaan, samen met de behandelaar, in wie hij of zij
kennelijk veel vertrouwen heeft. Ze spreken af dat zij zich samen aan dat
plan gaan houden. De voorwaardelijkemachtigingspatiënt weet dus van meet
af aan welke consequenties deze afspraak kan hebben, namelijk gedwongen opname.
Ik vind dus dat de behandelaar dit prima kan doen, zonder dat de vertrouwensrelatie
behoeft te worden geschaad. Ik wijs voorts nog op een risico. Als je de besluitvorming
op dit punt bij de geneesheer-directeur legt, dan kan deze andere overwegingen
een rol laten spelen. Dat hoort hij niet te doen, maar het kan toch. Zo'n
overweging zou betrekking kunnen hebben op de vraag of er in de instelling
op dat moment wel plaats is voor een dergelijke patiënt. Voorts wijs
ik erop dat er dan wel heel veel dokters aan te pas komen, terwijl er nota
bene sprake is van vrijwilligheid van de patiënt. Ik noem de geneesheer-directeur,
de behandelaar en de onafhankelijk psychiater, die ook nog de verklaring tot
opname mede moet ondertekenen. Dan wordt dus eigenlijk voor het lichtste geval
het zwaarste geschut ingezet. Die overweging wil ik de Kamer graag meegeven
bij de nadere afweging over dit amendement. Wij willen het oordeel echter
aan de Kamer overlaten. Mocht de Kamer voor het amendement stemmen, dan wil
ik haar toch in dringende overweging geven om die onafhankelijke psychiater
te laten vervallen, zodat er niet drie psychiaters in het geweer hoeven te
komen. Dat is namelijk wel een zeer zware procedure.Er is overigens ook nog sprake van een technische onvolkomenheid. Dat
betreft onderdeel D, waarin staat dat de geneesheer-directeur ook de bevoegdheid
zou krijgen om de betrokkene een verklaring te verschaffen omtrent het niet
langer gestoord of gevaarlijk zijn. Die bevoegdheid moet echter bij de behandelaar
blijven liggen. Uit de toelichting op het amendement heb ik begrepen dat de
indieners dat ook vinden. Mocht het dan toch de wens van de Kamer zijn om
hiermee verder te gaan, dan moet een technische aanpassing plaatsvinden.De heer Buijs (CDA):De uitleg van de minister is helder en de argumentatie ook. Ik had overigens
gisteren van mevrouw Van der Hoek begrepen dat die onafhankelijke psychiater
zou vervallen. Als de minister dat anders heeft gehoord, horen wij dat samen
graag van mevrouw Van der Hoek, want dan is mijn enthousiasme ook enigszins
getemperd. De minister noemde als argument dat de eigen belangen van een directeur
van een zorginstelling een rol kunnen spelen. Dat is echter ook het geval
bij de behandelende sector. Dat argument vind ik dan ook niet zo valide. Ik
wil overigens graag iets toevoegen en daar de mening van de minister over
vragen. Een geneesheer-directeur van een instelling die dagelijks omgaat met
opnamecriteria, is inhoudelijk goed op de hoogte van de mogelijkheden van
een behandelcentrum. Vindt u die kennis over wat kan worden aangeboden en
dat afgezet tegen hetgeen extramuraal wordt geboden, niet een meerwaarde opleveren?
Dat was namelijk onze insteek.Minister Borst-Eilers:Het gaat er echter niet om wat er geboden kan worden, maar om het niet
langer af kunnen wenden van het gevaar. Wij laten het oordeel over dit amendement
echter over aan de Kamer. Wij gaan dus niet zo ver dat wij het ontraden.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Ik heb een vraag over de verklaring die de behandelaar af zou moeten geven
als de behandeling in wezen afgesloten is en het gevaar geweken is. Een van
de opmerkingen die de KNMG van de geneeskunst ons heeft gezonden, is: wij
hebben vanouds het standpunt dat behandelende artsen geen verklaringen afgeven
over hun eigen patiënten. U zegt nu echter dat dat in dit geval toch
wel het meest aangewezen is. Als wij echter rekening houden met die aanbeveling
van de KNMG zou het de onafhankelijke psychiater moeten zijn die die verklaring
geeft. Hoe ziet u dat?Minister Borst-Eilers:Wij hebben gekozen voor de behandelaar en de onafhankelijk psychiater.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Een behandelaar wordt echter niet geacht om verklaringen af te geven over
eigen patiënten.Minister Borst-Eilers:Dit is echter een unieke situatie. Ik ken die overweging van de KNMG ook,
maar in deze situatie wordt samen afgesproken dat geprobeerd wordt om het
ambulant te doen, maar dat er een stok achter de deur is. Als iemand zich
niet houdt of kan houden aan de afspraken, komt die stok achter de deur vandaan.
De patiënt weet te allen tijde dat de behandelaar het initiatief heeft
genomen om die stok achter de deur tevoorschijn te laten komen, want de geneesheer
directeur heeft helemaal geen contact met die patiënt. Die weet dat dus
niet.Mevrouw Hermann (GroenLinks):U zegt dus dat dit zo duidelijk is ingekaderd in een juridische procedure
dat dat het medische karakter aan de verklaring ontneemt. Is dat juist?Minister Borst-Eilers:Dat is een mooie omschrijving.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik ben best bereid om nog even naar de tekst van het amendement te kijken.
Ik had dezelfde vraag als mevrouw Hermann. Wij vonden het niet gewenst dat
de behandelaar zelf een verklaring aflegt. Als de geneesheer-directeur optreedt,
komt dat in de plaats van de behandelaar, de onafhankelijke psychiater. Dan
blijven er nog maar twee over.Minister Borst-Eilers:De behandelaar neemt altijd het initiatief om te zeggen dat het gevaar
niet kan worden afgewend. Daarmee gaat hij naar de geneesheer-directeur.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik wil dit nog even overwegen en dan kom ik er in tweede termijn op terug.
Ik vind ook dat de situatie niet te zwaar moet worden opgetuigd.Minister Borst-Eilers:Het amendement op stuk nr. 15 van mevrouw Van der Hoek en de heren Passtoors,
Dittrich en Van der Vlies gaat over uitbreiding van de regeling voor dwangbehandeling
voor opgenomen psychiatrische patiënten, dus niet voor patiënten
met een voorwaardelijke machtiging die nog niet zijn opgenomen. Het gaat over
het schrappen van het woord "ernstig". Dat kan weliswaar leiden tot een versoepeling,
maar in algemene zin niet tot het effectief behandelen van alle patiënten
die niet behandeld willen worden. Er moet immers nog steeds sprake zijn van
gevaar binnen een psychiatrisch ziekenhuis dat alleen met behandeling kan
worden afgewend.In de toelichting meen ik een argumentatie aan te treffen die wellicht
berust op een misverstand over de toepassing van andere dwangmiddelen. Als
een patiënt mag worden gesepareerd, houdt dat niet in dat op hem geen
andere vormen van dwang toegepast mogen worden. Bij het toepassen van dwang,
hetzij separatie, hetzij medicatie, moet altijd worden gekeken welk middel
op dat moment het beste is voor de patiënt.Ik deel wel de opvatting van de leden dat de huidige regeling voor dwangbehandeling
voor sommige patiënten te beperkt is. Ik krijg ook signalen dat mensen
die eenmaal zijn opgenomen, toch niet kunnen worden behandeld, omdat zij net
niet voldoen aan het criterium van ernstig gevaar. Het schrappen van dat woordje
biedt wel soelaas voor dat probleem. Bovendien is er de kwestie van de consistentie
in de wet, zoals de heer Rouvoet heeft gezegd. Het oordeel over dit amendement
is dat wij er geen moeite mee hebben. Wij zijn het eens met de heer Rouvoet
dat het beter is om het zo te veranderen.Dan kom ik op het amendement op stuk nr. 17 over het raadplegen van andere
deskundigen bij het opstellen van het behandelingsplan. Naar onze mening is
dat amendement eigenlijk te ruim, omdat artikel 38, tweede lid, van de Wet
BOPZ grotendeels betrekking heeft op overleg met andere personen dan de patiënt,
als hij niet in staat is om zelf een redelijke waardering van zijn belangen
te plegen. Een voorwaardelijke machtiging geldt namelijk alleen voor wilsbekwame
patiënten. Dat spreekt vanzelf, want anders kun je geen afspraken maken.
Het van overeenkomstige toepassing verklaren van artikel 38, tweede lid, vanaf
de tweede volzin, is dan ook overbodig. Als het amendement wordt aangepast,
waardoor er overleg met de eerdere behandelaar of met de huisarts van de patiënt
plaatsvindt, heb ik daar geen bezwaar tegen, maar misschien kan mevrouw Hermann
nog even naar het punt van overbodigheid kijken.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Ik heb artikel 38, lid 2, van de wet voor mij liggen: "De voor de behandeling
verantwoordelijke persoon pleegt voor het opstellen van het behandelingsplan
overleg met de instelling of de psychiater die de patiënt voorafgaande
aan zijn opneming behandelde of begeleidde, alsmede met de huisarts van de
patiënt." Dat is één. Dan: "Indien de behandelende persoon
beslist dat de patiënt niet in staat kan worden geacht tot een redelijke
waardering..." Dan kom je bij het tweede. Kortom, ongeacht of de wilsbekwaamheid
de ene of de andere kant op gaat, het begint altijd met het overleg met eerdere
behandelaars, met name met de huisarts. Dat was mijn insteek. Als de patiënt
ambulant blijft, omdat hij met de voorwaardelijke machtiging in zijn eigen
omgeving blijft en bovendien een medicatieregime krijgt, lijkt het mij van
het grootste belang dat de huisarts daar goed van op de hoogte is en daarbij
betrokken wordt.Minister Borst-Eilers:Dat ben ik helemaal met mevrouw Hermann eens, maar mijn juridische medewerkers
hebben mij gezegd dat er een overbodigheid zit in het dictum van het amendement:
"Artikel 38, tweede lid, is van overeenkomstige toepassing". Misschien kunnen
wij hierover tussentijds contact hebben, want het kan zijn dat ik mij vergis.
De intentie is hetzelfde.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Ik ben graag bereid tot overleg. Vooral de rol van de huisarts in de ambulante
setting lijkt mij erg belangrijk.Minister Borst-Eilers:De tweede volzin gaat over wilsonbekwamen. Het lijkt alsof u in uw amendement
die volzin erbij wilt betrekken. Dat kan niet, want voor wilsonbekwamen is
voorwaardelijke machtiging niet van toepassing.Ik meen hiermee de voornaamste punten te hebben beantwoord.Minister Korthals:Mevrouw de voorzitter. In aansluiting op de beantwoording van mevrouw
Borst zal ook ik nog een aantal vragen beantwoorden. Vervolgens zal ik ingaan
op een aantal amendementen, in ieder geval op de nrs. 12 en 16. Ook zal ik
mijn mening geven over amendement nr. 13 dat inmiddels is vervangen door amendement
nr. 18.De heer Dittrich stelde de vraag of de voorwaarden bij een voorwaardelijke
machtiging ook kunnen inhouden dat de patiënt een straatverbod krijgt
opgelegd of een verbod om in een station te komen. Dat is inderdaad het geval.
De voorwaarde moet betrekking hebben op het gedrag van de patiënt dat
het gevaar veroorzaakt en dat voortvloeit uit de stoornis. Die relatie moet
er wel zijn. Concentreert bijvoorbeeld het gevaar dat uit de stoornis voortvloeit
zich rondom een bepaald station of bepaalde straat dan kan er een voorwaarde
worden gesteld dat de patiënt zich aldaar niet mag ophouden. Dat is naar
mijn mening niet in strijd met artikel 5 EVRM, zoals de heer Dittrich vroeg.
Dit artikel ziet namelijk op rechtmatige vrijheidsbeneming of -ontneming.
In dit soort situaties gaat het daar niet over, maar gaat het
slechts over vrijheidsbeperking.Over ditzelfde onderwerp vroeg de heer Passtoors of de voorwaarde kan
worden gesteld dat de patiënt zich aan een adem- of bloedcontrole onderwerpt
in die gevallen dat er tevens sprake is van een alcoholprobleem. Dit zijn
mogelijke voorwaarden die overigens in de huidige praktijk regelmatig worden
gesteld. Met name ademcontrole en urinetesten worden in de psychiatrie gebruikt
om de alcoholproblematiek te kunnen controleren. De patiënt stemt in
met een dergelijke voorwaarde. Een specifieke regeling hiervoor is dus niet
vereist.Aan het einde van zijn betoog stelde de heer Dittrich het onderwerp van
de DNA aan de orde. Ik moet zeggen dat ik de onderzoeken die hij aanhaalt
waarin is aangegeven dat uit DNA-materiaal afgeleid kan worden dat iemand
aanleg heeft om een bepaalde psychische stoornis te ontwikkelen, niet ken.
Ik ken die theorieën ook niet allemaal en de techniek op dit punt gaat
erg snel.De heer Dittrich (D66):Misschien mag ik even verwijzen naar een stuk van het kabinet zelf over
de biotechnologie, waarin het ook al staat. Ik weet niet meer zeker of de
minister van Justitie dat stuk heeft ondertekend, de minister van Volksgezondheid
heeft dat in ieder geval wel gedaan.Minister Korthals:Misschien kan de heer Dittrich ook nog verwijzen naar de pagina waar dit
staat. Ik dacht dat ik dat stuk grondig tot mij had genomen, maar dit is mij
kennelijk ontgaan. De technieken gaan dermate snel dat je daarvan niet helemaal
op de hoogte kunt zijn.Wat mij meer verbaast in het verhaal van de heer Dittrich is dat hij er
kennelijk van uitgaat dat in de toekomst een dergelijk gegeven reden zou kunnen
zijn om bepaalde beslissingen op grond van de BOPZ of het TBS-recht te nemen.
Zowel in het strafrecht als in het kader van de BOPZ hanteren wij het uitgangspunt
dat er iets concreets gebeurd moet zijn of dreigen, wil er een reactie volgen.
Voor opname in een psychiatrische inrichting is vereist dat er sprake is van
gevaar voor de samenleving of de betrokkene zelf en dat de stoornis moet zijn
vastgesteld door een psychiater. Een vermoeden dat uit DNA-materiaal van de
stoornis zou blijken, is daarvoor niet voldoende en kan dus geen reden zijn
om een rechterlijke machtiging te verlenen.De heer Dittrich (D66):Het voorbeeld ging nu juist over de ontslagprocedure. Iemand is gedwongen
opgenomen en vervolgens moet bezien worden of die persoon weer kan terugkeren
in de samenleving, dus of het gevaar is geweken. Dat is een inschatting. Wellicht
zal in de toekomst de genetische kaart tegen iemand kunnen werken. Dat probleem
heb ik aan de orde gesteld.Minister Korthals:Dat moeten wij dus inderdaad in de gaten houden. De techniek ontwikkelt
zich zeer snel, ook met alle nadelige consequenties van dien. Je kunt inderdaad
een genetische kaart krijgen. Maar op basis van de huidige wet kan dat dus
niet gebeuren.De heer Dittrich (D66):Ik had gevraagd om een reactie van de regering op die mogelijk dreigende
toekomstige ontwikkeling. Daarmee moet in de toekomst rekening worden gehouden.
Als u zegt dat die ontwikkeling niet wenselijk is en moet worden voorkomen,
dan ben ik gerustgesteld.Minister Korthals:Dat is op het ogenblik het uitgangspunt. Maar wat dit betreft, moeten
wij toch altijd voorzichtig zijn om en marge van een wetswijziging als deze,
daarover even een absolute bewering te doen. Maar het uitgangspunt is in ieder
geval zoals ik zojuist heb verwoord.De heer Buijs (CDA):Voorzitter. Ik ben ook blij met de uitspraken van de minister van Justitie.
Ik wil erop wijzen dat de door de heer Dittrich genoemde genetische kaart
uitsluitend bedoeld is om een voorspellende waarde te hebben, en geen bewezen
diagnostische.Minister Korthals:Dit is een ondersteuning van hetgeen ik zojuist gezegd heb.Voorzitter. De heer Dittrich heeft gevraagd in hoeverre een patiënt
die als gevolg van een toerekenbare tekortkoming van de behandelaar toch wordt
opgenomen, de behandelaar daar juridisch voor aansprakelijk kan stellen. De
aansprakelijkheid van de behandelaar zal gewoon gaan volgens het civiele recht.
De patiënt zal zich derhalve tot de civiele rechter kunnen wenden om
de hulpverlener aan te spreken, waarbij kan worden gedacht aan een actie uit
wanprestatie dan wel een actie uit onrechtmatige daad. Daarnaast heeft de
patiënt ook de mogelijkheid om een klacht in te dienen op grond van het
medische klachtrecht in het kader van de wet BIG.De heer Rouvoet vroeg naar de situatie waarin de patiënt de voorwaarden
die hem bij een voorwaardelijke machtiging zijn opgelegd, niet nakomt, maar
het gevaar dat destijds aanleiding vormde voor de voorwaardelijke machtiging
niet meer aanwezig is. Kan die patiënt dan worden opgenomen? Een dergelijke
situatie zal zich niet kunnen voordoen. In het eerste lid van artikel 14g
wordt immers aangegeven dat zodra de behandelaar vaststelt dat iemand niet
meer gestoord of gevaarlijk is, hij een zo luidende verklaring afgeeft. De
voorwaardelijke machtiging is daarmee dan ook beëindigd.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De minister van Volksgezondheid heeft in dit verband van een discretionaire
bevoegdheid gesproken. Zij heeft daarbij verwezen naar de professionaliteit.
Ik heb haar in die redenering gevolgd. De minister van Justitie zegt nu ineens
dat die situatie zich niet kan voordoen. Dat verrast mij een beetje.Minister Korthals:Ik heb hierbij naar artikel 14g verwezen. Daarin staat dat er een verklaring
moet worden afgegeven door de behandelaar zodra inderdaad blijkt dat er geen
gevaar is. Dat is ook logisch. Wanneer er geen reden meer voor aanwezig is,
dan moet dat ook zo snel mogelijk worden opgelost.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De minister van Volksgezondheid heeft gezegd dat er in tweede termijn
nog even zou worden gekeken naar de verplichting in de situatie waarin wel
sprake is van gevaar. Wellicht kunnen wij dit dan ook in tweede termijn oplossen.
Het komt praktisch misschien op hetzelfde neer, maar het is wel de tegengestelde
redenering.Minister Korthals:Voorzitter. Ik zal nu reageren op het amendement op stuk nr. 12. In dit
amendement wordt voorgesteld dat in alle gevallen waarin het behandelingsplan
wordt gewijzigd, ook in die gevallen waarin de behandelaar en de patiënt
het eens zijn over een wijziging, de rechter ingeschakeld moet worden. Mevrouw
Borst is hierop ook al uitgebreid ingegaan. In het wetsvoorstel is opgenomen
dat in die gevallen waarin de behandelaar en de patiënt het eens zijn
over een wijziging van het behandelingsplan, bijvoorbeeld een wijziging van
de medicatie, dit voldoende is. In die gevallen wordt dan een afschrift van
de wijziging aan de rechtbank gezonden. Indien een van beiden zich niet kan
vinden in een wijziging, kan via de officier van justitie de rechter worden
ingeschakeld. Op deze wijze is naar ons oordeel de bescherming toereikend
geregeld en voorkomt het een onnodig beslagleggen op de rechterlijke macht.
Als het amendement wordt aangenomen, zal dit ongetwijfeld vaak het geval zijn.
Wat dat betreft, heb ik dan ook geen behoefte aan het amendement.De heer Dittrich (D66):Volgens dit amendement wordt het mogelijk, een afschrift van de nieuwe
overeenkomst tussen de behandelaar en de patiënt naar de rechter te sturen.
Het is dan aan de rechter, die eerder andere voorwaarden had vastgesteld,
om te beoordelen of hij partijen wil horen of dat hij schriftelijk ermee akkoord
kan gaan. Er hoeft dan dus geen extra zitting plaats te vinden. Vindt de minister
in dat geval nog steeds dat het zo'n beslag legt op het rechterlijk apparaat?Minister Korthals:De heer Dittrich vraagt in feite om een nieuwe beslissing van de rechter
en daar ben ik geen voorstander van. De reden om het aan de rechter te melden
is om het dossier compleet te maken.De heer Dittrich (D66):Er blijft dan één lastig punt over. De minister zegt de
regeling zo te hebben getroffen ter bescherming van de patiënt. Is hij
niet bang dat een patiënt met een behandelaar tot een andere afspraak
komt dan hetgeen de rechter heeft goedgekeurd? Dat kan bijvoorbeeld het gevolg
zijn van personeelstekort of werkdruk en dat is niet ter bescherming van de
patiënt.Minister Korthals:Dat geloof ik niet. Ik denk dat de beroepsinstelling van psychiaters en
andere behandelaars van dien aard is dat zij zich daardoor niet zullen laten
leiden.De heer Passtoors (VVD):Heeft de rechter juridische mogelijkheden om op dat afschrift te reageren?
Of heeft hij alleen de mogelijkheid om – als hij het dermate afwijkend
vindt – via de "binnenlijn" te laten weten dat er nog over nagedacht
moet worden?Minister Korthals:De rechter heeft geen mogelijkheid om daarover een beslissing te nemen.
Indien het een zeer ernstige afwijking betreft, kan ik mij voorstellen dat
de officier van justitie een vordering instelt.Voorzitter. Alvorens in te gaan op de inhoud van het amendement op stuk
nr. 18 wijs ik erop dat het amendement dat strekt tot invoering van de zogenaamde
observatieplaatsing betrekking heeft op een onderwerp dat in feite los staat
van het onderwerp van het onderhavige wetsvoorstel, dat ingevolge de considerans
van het wetsvoorstel immers over de voorwaardelijke machtiging gaat. Mijn
collega van VWS heeft al een aantal inhoudelijke argumenten aangevoerd tegen
dit amendement. Voorop staat dat wij, met de indieners van het amendement,
de bezorgdheid delen over de personen die zich van de hulpverlening hebben
afgewend en een gevaar lijken te zijn, hetzij voor zichzelf, hetzij voor anderen.
De minister van VWS heeft aangegeven dat hiervoor naar haar oordeel in plaats
van dwang andere vormen van hulpverlening, met name projecten van intensieve
bemoeizucht, meer zijn aangewezen. Ik wil in het kader van het voorgestelde
amendement aandacht vragen voor de extra werkbelasting die de invoering van
de machtiging met zich meebrengt voor de rechterlijke macht. Het amendement
is ingrijpend en strekt er toe om de reikwijdte van de wet uit te breiden
en daarmee ook het aantal zaken dat aan de rechter zal worden voorgelegd.Voorts wijs ik op de complicaties die zich in verband met het Europees
verdrag voor de rechten van de mens kunnen voordoen. Overigens is mevrouw
Van der Hoek daar ook uitgebreid op ingegaan. Ingevolge artikel 5, eerste
lid, onder e van het EVRM is een stoornis van de geestvermogens een grond
voor rechtmatige vrijheidsbeneming. Het is echter de vraag of hieronder ook
mag worden begrepen de gevallen waarin sprake is van een ernstig vermoeden
van de aanwezigheid van een zodanige stoornis. In de zaak-Winterterp en later
in de zaak-Warren heeft het Europees Hof de eis gesteld dat voor de detentie
van een persoon met een stoornis van de geestesvermogens, behalve in noodsituaties,
moet worden vastgesteld dat er sprake is van een "true mental disorder that
must be established". Dit zou erop duiden dat het Europees Hof van oordeel
is dat voor de rechtmatige detentie is vereist dat aangetoond moet zijn dat
de betrokkene een stoornis van de geestesvermogens heeft. Het EHRM heeft alleen
voor een noodsituatie een uitzondering opengelaten. Hierbij moet worden gedacht
aan de maatregel van de inbewaringstelling.Mevrouw Van der Hoek heeft voorts gewezen op een latere zaak van het EHRM,
namelijk de zaak Varbanov versus Bulgarije. Ik stel voorop dat het altijd
moeilijk is om uit één uitspraak van het EHRM in een concrete
zaak een algemene regel af te leiden. In de zaak-Varbanov ging het om een
gedwongen opname met het doel vast te stellen of betrokkene in aanmerking
kwam voor dwangbehandeling in verband met een psychiatrische stoornis. Het
EHRM heeft in deze zaak strijdigheid met art. 5 EVRM aangenomen omdat er geen
sprake was geweest van een voorafgaande psychiatrische beoordeling, terwijl
er tevens geen sprake was van een noodsituatie en voorts de Bulgaarse regelgeving
geen regeling kende voor een dergelijke opname en evenmin voor een voorafgaande
psychiatrische beoordeling. Het is de vraag in hoeverre uit deze uitspraak
afgeleid mag worden dat het Hof hiermee een regeling zal accepteren van observatieplaatsing
met een voorafgaande verklaring waaruit blijkt van vermoeden van een stoornis
van de geestesvermogens. Op z'n minst genomen – en nu zeg ik het nog
voorzichtig – is er een zekere mate van twijfel. Overigens ook gezien
de vergaande strekking van dit amendement zou ik – en ik meen een dergelijke
gedachte ook bij andere leden van de Kamer te hebben mogen
beluisteren – er voorstander van zijn om als dit amendement wordt doorgezet,
daarover het advies te vragen van de Raad van State. In ieder geval ontraad
ik evenals mijn collega van VWS zonder dat de aanvaarding van dit amendement.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Op uw laatste suggestie zal ik in mijn tweede termijn terugkomen. Dat
leent zich niet voor een interruptie.Naar aanleiding van de zaak-Varbanov refereert u eraan dat het één
zaak is, maar u weet dat het Europese Hof altijd voorafgaande zaken –
en de zaak-Winterterp ging eraan vooraf – meeneemt in zijn conclusie.
Dat betekent dat alle zaken die op dit onderwerp betrekking hadden en aan
de zaak-Varbanov voorafgingen, zijn meegenomen in de afweging bij het arrest-Varbanov.
Dat betekent dat dit arrest niet is gebaseerd op één zaak, maar
ook op voorafgaande conclusies. Voorts vind ik het belangrijk dat in het arrest-Varbanov
is geconstateerd dat als er sprake zou zijn van een geneeskundige verklaring –
en dat is aan de orde in het amendement van de heer Passtoors en mij –
wel degelijk een observatiemachtiging toereikend is. Ik heb in mijn eerste
termijn al de relatie genoemd met de IBS waarbij ook sprake is van een ernstig
vermoeden van de geestesstoornis, zij het gericht op het acute gevaar.Minister Korthals:Ik heb alleen maar willen zeggen dat bijna nooit twee zaken precies hetzelfde
zijn. Je probeert uit een concrete zaak voor het Hof een algemene regel te
distilleren. Op grond van die algemene regel probeer je dan tot uitspraken
te komen. Ik heb willen aangeven dat de vergelijking van dien aard is dat
er op z'n minst twijfel over kan bestaan of het mogelijk is – en ik
denk van niet – de redenering die u eruit afleidt in gunstige zin toe
te passen op uw amendement. Daarom heb ik de twee andere arresten naar voren
gehaald. Die vertonen namelijk meer gelijkenis met hetgeen u hier naar voren
brengt. In ieder geval is het een zaak die nog eens heel goed zou moeten worden
bekeken.De heer Dittrich (D66):Ik heb er behoefte aan duidelijk te krijgen waar de regering nu staat.
Stel dat dit amendement dat door een Kamermeerderheid is ingediend, wordt
aanvaard, terwijl u zelf allerlei nare scenario's schetst voor het geval het
wordt aangenomen. U noemde bijvoorbeeld grote werkdruk en u noemde ook inhoudelijk
juridische argumenten. Wat gaat u doen als het wetsvoorstel inclusief dit
amendement is aanvaard? Bent u dan bereid dat in de Eerste Kamer te verdedigen?
Of zegt u dat u er andere juridische adviezen over nodig hebt, omdat ook vanmorgen
in de krant alweer allerlei ernstige berichten stonden?Minister Korthals:Wij zijn nu in gemeen overleg met de Kamer. Wij constateren dat er voorlopig
een meerderheid voor dat amendement is. Gisteren is er een heel interessante
discussie gevoerd tussen de Kamerleden onderling. Vandaag geeft de regering
haar motivering. Wij hebben verder gisteren kunnen constateren dat niet op
alle punten de toelichting van de indieners hetzelfde was. Om die reden heeft
er een verduidelijking plaatsgevonden met de wijziging van het amendement
op stuk nr. 13 naar het amendement op stuk nr. 18. Op dit moment geven wij
dan ook geen stringente boodschappen af. Ik ga ervan uit dat de indieners
van het amendement in tweede termijn bereid zijn om met de regering van gedachten
te wisselen over de precieze aanpak van een en ander. Wij zijn het eens over
de problematiek. Wellicht kan er een spoedadvies van de Raad van State worden
aangevraagd. Ik wil echter eerst horen van de indieners in welke richting
zij denken alvorens een definitief oordeel te geven.De voorzitter:Als de minister van mening is dat hij een advies van de Raad van State
moet vragen, dan dient de Kamer dat te respecteren, zeker als de minister
bereid is, om een spoedadvies te vragen. Mijn vraag aan de leden is of het
in dit geval niet beter is om het spoedadvies af te wachten en de tweede termijn
van het debat naar een volgende week te verschuiven. Zeker gelet op een aantal
andere vragen lijkt mij dat de beste manier om verder te opereren met dit
voorstel.Minister Korthals:Ik kan mij ook indenken dat het amendement van tafel gaat en dat de Kamer
een motie indient.De voorzitter:Ik ga u nu redden door u niet uit te laten spreken. Als er een amendement
voorligt en leden kennelijk persisteren in de indiening daarvan, dan is het
moeilijk om daarvan een motie te maken.Minister Korthals:Ik weet niet of de leden daarin persisteren. Dat is mijn punt.De voorzitter:Als de leden persisteren in de indiening van het amendement, dan bent
u van mening dat een spoedadvies bij de Raad van State moet worden aangevraagd?Minister Korthals:Ja.De voorzitter:Ik vraag mevrouw Van der Hoek en de heer Passtoors om hierop als eerste
te reageren.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik kan op dit punt ook namens de heer Passtoors spreken. Wij hebben gisteren
al gemerkt dat een aantal zaken tot onduidelijkheid en angst bij de leden
heeft geleid. Wij zijn ervan overtuigd dat ons amendement twijfel wegneemt,
maar gelet op onder meer de discussie over het EVRM lijkt het ons goed dat
de Raad van State een en ander toetst. Wij gaan daarom akkoord met het voorstel
van de regering, om een spoedadvies te vragen.De heer Passtoors (VVD):Volledigheidshalve voeg ik eraan toe dat wij in afwachting van dat advies
vasthouden aan de indiening van het amendement.De heer Dittrich (D66):Mevrouw de voorzitter. Ik ben een groot voorstander van het voeren van
een tweede termijn nadat het advies beschikbaar is. Ik kan namelijk niet in
mijn tweede termijn reageren op een advies van de Raad van State dat er nog
niet is.De heer Buijs (CDA):Ik reageer nog even op de woorden van mevrouw Van der Hoek. Het EVRM is
niet het enige bezwaar tegen het amendement. Ik houd mij verre van een dergelijke
suggestie. Voor mijn fractie is dit amendement ondanks de kwestie rond het
EVRM niet acceptabel, laat daarover geen misverstand bestaan. Aan de ministers
van VWS en Justitie heb ik nog een volgende vraag. De minister
van VWS antwoordde op een vraag van de heer Van der Vlies dat zij het aannemen
van het amendement ernstig wilde ontraden. Vervolgens sprak ook de minister
van Justitie over ontraden. Was het bezwaar van de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport uitsluitend juridisch, of was het ook ingegeven door andere
overwegingen? De minister van Justitie vond dat het aannemen van het amendement
moest worden ontraden, maar niet dat het onaanvaardbaar is.Minister Korthals:De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en ik zijn het volledig
eens. De combinatie van de juridische bezwaren en de aspecten die zij naar
voren heeft gebracht, heeft haar gebracht tot ernstige ontrading van het aannemen
van het amendement. Ik heb gezegd dat ik het aannemen op juridische gronden
ontraad; het gezamenlijke leidt ertoe dat we het ernstig ontraden.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik hecht eraan te zeggen dat de nu voorgestelde procedure mij juist lijkt.
De enige juiste procedure lijkt mij het vragen van een spoedadvies aan de
Raad van State. Gisteren is een paar keer de suggestie gedaan dat de indieners
van het amendement het zouden moeten voorleggen aan de Raad van State. Zoals
het nu is geformuleerd, lijkt mij de enige mogelijke weg het vragen van een
spoedadvies aan de Raad van State door de regering. Daarna kunnen in de tweede
termijn alle argumenten en bezwaren opnieuw worden gewogen, mede in het licht
van het advies van de Raad van State.De voorzitter:Ter voorkoming van alle misverstanden wil ik u erop wijzen dat de Kamer
alleen de Raad van State om advies kan vragen in het geval van een initiatiefwetsvoorstel.
In alle andere gevallen kan zij slechts aan de minister vragen om advies te
vragen aan de Raad van State. De minister heeft dat echter nu al zelf voorgesteld,
zodat een verzoek daartoe van de Kamer overbodig is.Mevrouw Hermann (GroenLinks):De minister van Justitie begon met te zeggen dat dit amendement eigenlijk
geheel en al buiten de reikwijdte van het nu door de regering ingebrachte
voorstel ligt. Is dat een aspect dat wij ook nog terug zullen vinden in het
advies van de Raad van State?Minister Korthals:Ik bepaal de inhoud van het advies van de Raad van State niet. Wij vragen
echter advies over het hele amendement in het licht van dit wetsvoorstel. Ik denk dat ik zo ook een beetje gehandeld heb in de geest van de Kamer.Mevrouw Kant (SP):Ik krijg een beetje een gevoel dat ik al eens eerder heb gekregen, bij
een andere gelegenheid. Ik krijg het gevoel dat het amendement inhoudelijk
gewoon wordt afgewezen door de regering, maar dat er iets gevonden is om even
een pauze in te lassen, om in de coalitie te overleggen hoe dit varkentje
gewassen moet worden. Over het advies dat de Raad van State zal uitbrengen
zullen wij nog verder discussiëren, maar los daarvan wil ik nog eens
duidelijk horen, dat het kabinet het amendement afwijst. Het wordt ernstig
ontraden, los van de juridische aspecten.Minister Korthals:Wij hebben het amendement ernstig ontraden. Ik heb mijn argumenten gegeven
waarom het amendement naar mijn mening in strijd is met het EVRM. Twijfels
daarover zijn nog mogelijk. Het is niet zo gek als de Raad van State nog eens
naar de juridische aspecten kijkt.Mevrouw Kant (SP):Op zichzelf is dat niet zo gek, maar ik vraag mij af of het nodig is.
Ik vind het prima, maar iedereen heeft al een inhoudelijke afweging van het
amendement gemaakt. Het enige dat wij kunnen hopen is, dat de adviesaanvraag
tot enig inzicht bij de indieners leidt.De voorzitter:Zelfs bij de behandeling van complete wetsvoorstellen probeert men elkaar
wel eens te overtuigen!Minister Korthals (VVD):In het amendement op stuk nr. 16 wordt voorgesteld, de mogelijkheid voor
de rechter om ambtshalve van een voorwaardelijke machtiging over te stappen
naar een voorlopige machtiging te schrappen. In het amendement wordt uit het
oog verloren dat beide machtigingen heel dicht bij elkaar liggen. Voor de
voorwaardelijke machtiging moet immers aan alle eisen van de voorlopige machtiging
zijn voldaan, de rechter moet alleen tot het oordeel komen dat het gevaar
nog kan worden afgewend door het stellen van voorwaarden aangaande ambulante
behandeling. Indien de rechter ter zitting tot het oordeel zou komen
dat aan alle eisen van de machtiging voldaan is, maar dat de situatie te ernstig
is dan wel dat de bereidheid van de betrokkene om mee te werken onvoldoende
is om het gevaar nog ambulant af te kunnen wenden, zou hij de vordering moeten
afwijzen. Hierbij zou dan de rare situatie ontstaan waarin de rechter een
persoon die naar zijn mening aan alle eisen voor een voorlopige machtiging
voldoet, toch niet zou kunnen laten opnemen. Het openbaar ministerie zou dan
alsnog weer een procedure voor een voorlopige machtiging moeten opstarten.
Naar mijn mening wordt er in de toelichting op het amendement uitgegaan van
een rolverdeling tussen rechter en openbaar ministerie die niet past bij de
strekking van de wet. Ingevolge deze toelichting zou de rechter zich primair
beperken tot een toetsende rol en zou hij in eerste instantie alleen de rechten
van de patiënt dienen te waarborgen. Dit is niet juist; de rechter dient
bij gevaar voor anderen naast de belangen van de patiënt de belangen
van bescherming van de maatschappij af te wegen. En bij gevaar voor de patiënt
gaat het ook om diens belang bij bescherming tegen zichzelf. De rechter toetst
de situatie aan de eisen van de wet en dient de daarbij in het geding zijnde
belangen af te wegen. Ik hecht er op grond van dit alles dan ook aan, de rechter
de mogelijkheid te laten behouden om indien noodzakelijk ambtshalve een andere
machtiging op te leggen.Overigens, als wij een parallel met andere rechtsgebieden trekken, zien
wij dat in een strafrechtelijke procedure de rechter kan afwijken van de straf
of de maatregel die de officier van justitie vordert, zij het dat hij dit
dan wel moet motiveren. Zo staat het de rechter bijvoorbeeld vrij om ingeval
er terbeschikkingstelling met voorwaarden is gevorderd, toch een terbeschikkingstelling
met verpleging op te leggen. Op civiel gebied kan de rechter, als er om opheffing
van curatele is verzocht, ambtshalve besluiten tot onderbewindstelling of
mentorschap.En tot slot wijs ik erop dat het amendement nog enkele technische onvolkomenheden
bevat. Die heb ik inmiddels aan het bureau Wetgeving doorgegeven; mocht men
persisteren bij dit amendement, dan zal daarmee nog rekening moeten worden
gehouden, maar dat kan in onderling overleg.De voorzitter:Kunt u voor de Kamer nog even uw conclusie over het amendement verduidelijken?Minister Korthals:Onze conclusie is dat wij er geen voorstander van zijn. Wij zijn dus tegen
dit amendement.De voorzitter:Daar wordt dan in de Kamer veelal de term "ontraden" voor gebruikt.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Het lijkt mij dat zo ongeveer iedereen het ermee eens is, zij het misschien
om verschillende redenen, dat wij de tweede termijn beter zo snel mogelijk
na ommekomst van het advies van de Raad van State kunnen houden. Ik dring
er nogmaals bij de bewindslieden op aan, het absoluut een spoedadvies te laten
zijn, want het lijkt mij in niemands belang als de behandeling van het wetsvoorstel
langer dan nodig door dit advies opgehouden zou worden.De vergadering wordt van 16.00 uur tot 17.30 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-6209-6227.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl