Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels betreffende bijzondere verrichtingen op het gebied van de gezondheidszorg (Wet op bijzondere medische verrichtingen) (24788)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 4860-4877

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-04-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 67, pagina 4860-4877

09-04-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24788Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het voorstel van wet van de leden Koekkoek en Van Middelkoop houdende verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van een bepaling over de Nederlandse taal (24431)Pagina 4846-4860
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 9 april 1997)Pagina 4877-4877
Presentie en opening (woensdag 9 april 1997)Pagina 4805-4805
Regeling van werkzaamheden (woensdag 9 april 1997)Pagina 4805-4806
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels betreffende bijzondere verrichtingen op het gebied van de gezondheidszorg (Wet op bijzondere medische verrichtingen) (24788)Pagina 4860-4877
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van een Penitentiaire beginselenwet en daarmee verband houdende intrekking van de Beginselenwet gevangeniswezen met uitzondering van de artikelen 2 tot en met 5 en wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering alsmede enige andere wetten (Penitentiaire beginselenwet) (24263)Pagina 4806-4846

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Regels betreffende bijzondere verrichtingen op het gebied
van de gezondheidszorg (Wet op bijzondere medische verrichtingen) (24788).(Zie vergadering van 12 maart 1997.)De algemene beraadslaging wordt hervat.De voorzitter:Ik merk nog op dat doordat de voorgaande debatten vandaag wat zijn uitgelopen,
wij nu maximaal twee uur de tijd hebben. Het lijkt mij dat dit voldoende moet
zijn voor de eerste termijn van de zijde van de regering. Ik neem dan ook
aan dat wij vanavond niet meer toekomen aan de tweede termijn. Die zal dan
de volgende week plaatsvinden.Minister Borst-Eilers:Mijnheer de voorzitter! U begrijpt dat ik als minister van Sport vanavond
met mijn gedachten ook een beetje in Amsterdam ben, maar ik zal toch proberen
mij heel serieus te concentreren op het belangrijke wetsvoorstel dat hier
vanavond aan de orde is.Het wetsvoorstel Regels betreffende bijzondere verrichtingen op het gebied van de gezondheidszorg biedt een wettelijk instrumentarium
met behulp waarvan de overheid de ontwikkelingen op het terrein van de medische
technologie en de ontwikkelingsgeneeskunde kan stimuleren, afremmen, verbieden
of concentreren in een beperkt aantal instellingen. Ik vind het belangrijk
dat de overheid in een wettelijke vorm dit instrumentarium ter beschikking
heeft. Ik ben blij dat blijkens haar inbreng in eerste termijn de Kamer die
visie deelt.De gekozen systematiek in deze wet is in lijn met de tendens binnen het
openbaar bestuur, die een scherpere afbakening van verantwoordelijkheden inhoudt.
Uitgangspunt hierbij is dat zorgaanbieders verantwoordelijk zijn voor een
adequaat zorgaanbod. Als een verrichting is opgenomen in het verstrekkingenpakket,
hebben de verzekeraars een zorgplicht. Naast die grotere eigen verantwoordelijkheid
en vrijheid voor het veld om tot invulling van de curatieve zorg te komen,
moet er echter ook een mogelijkheid blijven om waar dat nodig is, centraal
regie te voeren. Ik zie een dergelijke regiefunctie voor de overheid vooral
bij nieuwe ontwikkelingen in de zorg. Het accent ligt daarbij in de eerste
plaats op het topsegment in onze curatieve zorg, bij die instellingen waar
geneeskunde wordt uitgeoefend in gespecialiseerde vorm en vaak ook nog geneeskunde
die nog in ontwikkeling is.De investeringen of exploitatiekosten die daarvoor nodig zijn, de gewenste
schaalgrootte, het gespecialiseerde karakter en de ethische aspecten die eraan
verbonden kunnen zijn, vereisen naar mijn mening een landelijke regie. Maar
er zijn ook andere situaties. Het kan bijvoorbeeld gewenst zijn dat een al
langer bestaande complexe medische technologie om redenen van kwaliteit toch
slechts in een beperkt aantal ziekenhuizen moet blijven, of dat een nieuwe
medische technologie niet ter beschikking moet komen zonder dat eerst een
goed ontwikkelingsgeneeskundig onderzoek is uitgevoerd naar de doelmatigheid
van die verrichting en naar de indicaties. In het geval dat wordt verwacht
dat zonder extra stimulans van de overheid bijzondere aspecten van zorg onvoldoende
van de grond komen, zou een stimulerende regiefunctie nodig zijn. Ten slotte
is er de mogelijkheid opgenomen van een volledig verbod, de zogeheten nuloptie
en moratorium. Ik kom daarop straks uiteraard terug.In dit wetsvoorstel zijn genoemde elementen bij elkaar gebracht en in
één regeling neergelegd. In vergelijking met het bestaande artikel
18 van de Wet ziekenhuisvoorzieningen is het instrumentarium dus gemoderniseerd
en uitgebreid. Het wetsvoorstel bevat op hoofdlijnen drie blokken, te weten: 1. het verbodssysteem, hetgeen eigenlijk neerkomt op het huidige artikel
18 aangevuld met de nuloptie-moratorium;2. een regeling voor ontwikkelingsgeneeskunde;3. een stimuleringsmogelijkheid voor bijzondere aspecten van verrichtingen
zoals brandwondenbehandeling, pijnbestrijdingscentra en dergelijke.Ik kom nu aan mijn reactie op de vragen en opmerkingen van de geachte
afgevaardigden in eerste termijn, waarvoor ik hen hartelijk dank. Ik heb er
heel geboeid naar geluisterd. Men zal merken dat ik door een aantal van hen
op bepaalde punten overtuigd ben. Ik heb de Kamer inmiddels ook een derde
en een vierde nota van wijziging doen toekomen.Een heel belangrijk punt dat uitgebreid aan de orde is geweest, betreft
artikel 3, de wenselijkheid daarvan en het punt van de parlementaire betrokkenheid.
De eerste termijn van de zijde van de Kamer heeft mij tot de conclusie geleid
dat er over de wenselijkheid van artikel 3 verschillend wordt gedacht. De
meningen liepen eigenlijk uiteen van alle steun voor het regeringsvoorstel –
dat beluisterde ik bij de heer Lansink, de heer Van der Vlies en mevrouw Varma –
tot zo onwenselijk dat zelfs werd voorgesteld om artikel 3 te schrappen. Daarmee
spreek ik over de inbreng van mevrouw Kamp en de heer Van Boxtel. Mevrouw
Swildens heeft een positie gekozen die ligt tussen deze standpunten. Ik had
de indruk dat ook de voorkeur van de heer Marijnissen naar een dergelijk standpunt
uitging. Alle standpunten zijn verdedigd met aansprekende argumenten.Zo zijn de meergenoemde voorbeelden van geslachtskeuze om niet-medische
redenen en klonen van mensen genoemd als verrichtingen die in aanmerking kunnen
komen voor een verbod, maar ook de andere concrete verboden die zijn aangekondigd
voor de wettelijke regeling inzake handelingen met geslachtscellen en embryo's,
zoals het tot stand brengen van mens-diercombinaties. Daarnaast werd door
de Kamer ook het belang benadrukt van slagvaardigheid. Zodra ongewenste ontwikkelingen
toegepast dreigen te gaan worden, moet er een mogelijkheid zijn om op zo kort
mogelijke termijn in te grijpen.Toch brachten mevrouw Kamp en de heer Van Boxtel tegen de mogelijkheid
om bij AMvB een verbod in te stellen, een aantal principiële bezwaren
naar voren. En dat werd gedaan met toch ook weer goede argumenten. Bij een
dergelijk verbod kan een pluriforme samenleving inderdaad gebonden worden
aan de opvattingen van een bewindspersoon, die natuurlijk wel altijd namens
het gehele kabinet spreekt. Die samenleving kan dan gebonden worden, terwijl
er in die samenleving heel verschillend kan worden gedacht over de toelaatbaarheid
van de desbetreffende verrichting. Het zou er ook op neer kunnen komen dat
een individueel verzoek om hulp niet ingewilligd kan worden omdat er een verbod
is uitgesproken over die vorm van hulp. De heer Van Boxtel gaf aan dat hij
van mening is dat er, indien zich iets voordoet wat de minister dan wil verbieden,
eerst een discussie in het parlement moet plaatsvinden en dat daarna pas wordt
besloten om al of niet over te gaan tot een verbod.De heer Marijnissen voerde als pleidooi voor artikel 3 aan dat het gevaar
bestaat dat de maatschappij in de greep kan komen van de toenemende macht
van de norm en dat die allesbehalve vrijblijvend is. Maar hij noemde ook een
bezwaar tegen artikel 3, namelijk het gevaar dat er een sfeer kan ontstaan
waarin elke vooruitgang ook direct weer als bedreigend wordt ervaren en terzijde
wordt geschoven.Ik denk dat de pleidooien voor, maar ook de bezwaren tegen allemaal steekhoudend
zijn. Ik heb het allemaal nog eens goed afgewogen, maar ik blijf wel van mening
dat een instrument wenselijk is om een bepaalde verrichting op heel korte
termijn te kunnen verbieden. Bovendien heb ik ook, met name uit de interrupties
tegen het einde van het debat, toen mevrouw Swildens aan het woord was,
de indruk gekregen dat de woordvoerders zich ook door elkaars argumenten voor
en tegen wel aangesproken voelden.Het amendement van mevrouw Swildens kreeg naar mijn waarneming sympathie
bij zowel voorstanders als tegenstanders van artikel 3. Door dat amendement
geïnspireerd, heb ik in de derde nota van wijziging het idee overgenomen
van een voorhangprocedure voor de AMvB, omdat op die manier de verantwoordelijkheden
van regering en parlement naar mijn mening toch evenwichtig gestalte krijgen.
Ik hoop daarmee een systeem te hebben gekozen waar een grote meerderheid van
de Kamer zich in kan vinden.In de opzet waarvoor ik heb gekozen, is het onderscheid tussen een nuloptie
en een moratorium eigenlijk niet meer relevant. In het kort komt het neer
op het volgende. Indien de minister op grond van artikel 3, eerste lid, een
AMvB heeft vastgesteld met daarin een verbod, legt de minister dit voor aan
de beide Kamers der Staten-Generaal. De maatregel treedt niet eerder in werking
dan na vier weken. In die vier weken kan het parlement te kennen geven of
het akkoord gaat met het verbod. Mocht er een ander oordeel heersen bij het
parlement, dan wordt de maatregel ingetrokken. In reactie op de vraag van
mevrouw Varma wie er uiteindelijk beslist over de nuloptie, kan mijn antwoord
nu dan ook zijn dat het parlement dan het laatste woord heeft. Mocht het parlement
akkoord gaan met een algeheel verbod, dan blijft de maatregel van kracht en
treedt die, na die vier weken, via een klein koninklijk besluit in werking.De heer Lansink (CDA):Voorzitter! Ik heb bewondering voor het feit dat de minister erin is geslaagd
om via de discussie over artikel 3 bij deze derde nota van wijziging te komen.
Het laatste woord over de nuloptie komt hiermee in handen van de Kamer, die
om emotionele of andere redenen een beslissing kan nemen die anders is dan
die van de bewindsman. Hoe ziet zij de positie van de minister, ook tegenover
diegenen die een aanvraag hebben ingediend voor bepaalde verrichtingen, als
deze de ene na de andere keer bakzeil moet halen? Ik overdrijf wat, maar het
zou kunnen dat de minister uit volle overtuiging zegt een AMvB te moeten nemen
vanwege de ethische kanten van die maatschappelijke ontwikkelingen, maar dat
dan een Kamermeerderheid zegt dat deze verrichtingen toch moeten worden gedaan.
In het wetsvoorstel is uitstekend verwoord waarom de nuloptie nodig is, maar
hoe kan de minister deze dan zo overleveren aan een willekeurige meerderheid,
die op een gegeven ogenblik om heel andere redenen anders denkt? Kan zo'n
voorhangprocedure wel bij dit soort zaken? Nogmaals, ik heb waardering voor
dit proces, maar er zijn ook negatieve kanten aan.Minister Borst-Eilers:Ja, u neemt nu de woorden "willekeurige meerderheid" in de mond. Als de
volksvertegenwoordiging een dergelijk onderwerp krijgt en zo lichtvaardig
zou handelen dat je van willekeurigheden zou kunnen spreken, zou ik heel erg
teleurgesteld zijn in die Kamer. Ik denk dat de Kamer heel serieus naar dit
soort onderwerpen kijkt. Als er bepaalde aspecten in het geding zijn, waarvoor
er wisselende meerderheden in de verschillende Kamers zijn, het zij zo, maar
het blijft toch een weerspiegeling van de opvattingen in de samenleving, als
het goed is.De heer Lansink (CDA):Voorzitter! Ik realiseer mij dat het woord "willekeur" een beetje bedenkelijk
is. Ik zeg het ronduit, want dat kan gebeuren.Minister Borst-Eilers:Ik heb meer respect voor de Kamer dan uit die woorden zou kunnen blijken,
maar u hebt het vast niet zo bedoeld.De heer Lansink (CDA):Ik heb nooit aan de andere kant gestaan of gezeten, maar ik heb zelf al
gezegd dat het woord "willekeur" bedenkelijk is. Dat moet u anders zien. Ik
bedoel daarmee dat de Kamer binnen vier weken emotioneel of gevoelsmatig tot
een andere reactie komt. Ik noem de genderkliniek als voorbeeld. Daarbij viel
het mij op dat er in de eerste ronde een grote weerstand was in de Kamer,
ook bij de andere woordvoerders, maar dat er vervolgens een zekere mate van
soepelheid optrad bij de Kamer. Het woord "willekeur" past niet en dat neem
ik terug, maar het punt is dat de Kamer binnen vier weken tot een ander oordeel
kan komen, terwijl de minister dan al een hele tijd bezig is geweest met een
vraagstuk dat aspecten heeft van ethiek, leven en dood, en noem maar op. Het
gaat niet om medisch-technologische ontwikkelingen of ontwikkelingsgeneeskundig
onderzoek, want daar is een goede procedure voor. Het gaat hier om zaken waarbij
de minister tot de overtuiging is gekomen dat zij verboden zouden moeten worden.Minister Borst-Eilers:Voorzitter! Het is moeilijk om tot een verstandig antwoord te komen, maar
ik kan mij wel voorstellen wat de heer Lansink bedoelt. Vaak zijn er juist
in ethische sfeer zaken die direct een soort afschuw oproepen en dus ook een
vrij emotionele reactie. Zowel bij het klonen als bij de geslachtskeuze hebben
wij gelukkig de ideale situatie bij de hand gehad dat de Gezondheidsraad dat
soort dingen al enige tijd aan ziet komen en dat een groep mensen à
tête reposée het onderwerp in studie neemt en met een afgewogen
rapport komt. Dat is zowel voor de minister als voor de Kamer een goed middel
om te zorgen dat het niet allemaal op grond van emoties wordt besloten.Verder is het toch een kwestie van het kabinet. Het kabinet is meestal
niet een gezelschap dat door emotie gedreven van alles en nog wat wil verbieden.
Ook daar heb je mensen die elkaar in evenwicht houden. Als de een wat snel
reageert, zegt de ander dat er ook andere argumenten zijn. Zo'n zelfde debat
vindt in de Kamer plaats.Gezien hoe het in Nederland toegaat, heb ik er toch vertrouwen in. Men
kan wel eens vrijblijvend voor een televisiecamera roepen dat het een schande
is en verboden moet worden, maar als men weet dat zo'n beslissing niet vrijblijvend
is, als men hier staat in de positie van volksvertegenwoordiger, denk ik dat
men toch echt probeert heel weloverwogen een oordeel te vormen.De heer Van Boxtel (D66):Voorzitter! Ik sluit mij aan bij de woorden van waardering van de heer
Lansink voor de poging om ons in deze Kamer te verenigen. Wij hebben het amendement
medeondertekend om het belang van het wetgevingsproces te illustreren. De
fractie van D66 is van mening dat normen in de wet moeten worden vastgelegd.
Deze tussenweg is goed mogelijk. Ik begrijp echter niet goed
waarom de minister in de toelichting de ruimte heeft gehouden pas over twee
jaar met een wetsvoorstel te komen. Ik vind dat weer een zeer lange periode.
Ik kan mij voorstellen dat bij een voorhangprocedure binnen vier weken een
debat plaatsvindt. Die vier weken bieden de mogelijkheid de eerste emotie
te verwerken en je wetenschappelijk te oriënteren. Als die voorhangprocedure
is aangenomen, dient snel een wet in werking te treden. Twee jaar is een zeer
ruime periode. Kan dat niet wat korter?Minister Borst-Eilers:Mijnheer de voorzitter! Het kan en moet ook korter. Die periode dient
gezien te worden als een horizon van twee jaar. Als de Kamer meent dat die
horizon, gezien haar slagvaardigheid op het punt van wetgeving, minder dan
twee jaar kan zijn, hoor ik dat graag. Het kabinet moet natuurlijk eerst een
voorstel indienen. Ik wacht graag af hoe de Kamer in tweede termijn daarop
reageert. De bedoeling is de delegatiemogelijkheid te begrenzen en regering
en parlement te stimuleren spoedig formele wetgeving te ontwikkelen als dat
verbod een permanent karakter moet krijgen. Je hebt ook een periode nodig
om een maatschappelijke discussie aan de gang te krijgen over de merites van
het verbod. Ik refereer aan hetgeen mevrouw Swildens daarover gezegd heeft.
Naar die maatschappelijke discussie kunnen wij dan goed luisteren. De ervaring
met wetgeving in het algemeen is dat op het moment dat men besluit tot wetgeving
te komen, er al gauw twee jaar verstrijkt totdat de wet een feit is. Ik herhaal
dat ik eventuele suggesties van de Kamer om het anders te doen, graag afwacht.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Ook ik sluit mij graag aan bij de woorden van waardering voor
de poging van de minister om tot een bruikbare invulling te komen van hetgeen
wij hebben besproken terzake van artikel 3.Ik wil nog even een andere kant van de zaak belichten. Als er een AMvB
wordt voorgehangen bij de Kamer en de Kamer voegt zich bij het oordeel van
de regering, is er niets aan de hand. Er ontstaat pas iets als de Kamer het
een slagje anders ziet. De minister zegt wel dat het laatste woord is aan
de samenspraak tussen regering en Kamer, dus in feite aan de Kamer. Het eigene
van een AMvB is echter juist dat het in staatsrechtelijke zin niet helemaal
zo is. Is deze minister van oordeel dat het kabinet zich altijd te voegen
heeft naar het oordeel van de Kamer, of blijft er ten principale een mogelijkheid
dat de regering de eigen weg, zoals voorgesteld, toch vervolgt?Minister Borst-Eilers:In mijn visie is het zo dat die maatregel niet eerder in werking treedt
dan na vier weken en dat als het parlement een ander oordeel heeft, de maatregel
wordt ingetrokken. Als de heer Van der Vlies zegt dat dit niet vanzelf spreekt
en expliciet moet worden vastgelegd, moet dat inderdaad gebeuren. Anders is
het een loze kreet om te zeggen dat het parlement echt het laatste woord heeft.De heer Van der Vlies (SGP):Dat is nu juist het punt: moet het parlement het laatste woord hebben
in een casus zoals wij voorzien? De regering kan toch de overtuiging hebben
het niet te willen, er niet aan toe te zijn en daarin volharden? Bij een AMvB
is het niet ongebruikelijk, hoewel het niet altijd verstandig is, een aparte
weg te gaan. Er is dan een probleem tussen regering en Kamer. Dat zie ik ook
wel, maar het gaat om wezenlijke dingen.Mevrouw Kamp (VVD):In de toelichting schrijft de minister: als de Kamermeerderheid wat anders
wil, trek ik de AMvB in. Voor mij is haar antwoord dan ook van wezenlijk belang.Minister Borst-Eilers:Dat staat inderdaad in de toelichting op de derde nota van wijziging.
Dat is dan onderdeel van de wet.De heer Lansink (CDA):Dat staat inderdaad in de toelichting, maar het is zeer ongebruikelijk
dat de minister zich in de toelichting op voorhand neerlegt bij een uitspraak
van de Kamer over een AMvB. De heer Van der Vlies doelt daar terecht op. Waarom
heeft de minister deze route gekozen? De maatregel zou in werking treden na
het overleggen, wanneer u volhoudt dat u de juiste weg hebt gekozen. Nu staat
in de toelichting iets dat eigenlijk in de wetstekst zelf zou moeten staan,
namelijk dat het parlement het laatste woord heeft. Het kán wel op
deze wijze, lijkt mij, maar staatsrechtelijk gezien is het een novum. Wij
als Kamer kunnen namelijk niet de toelichting wijzigen, alleen de tekst van
de wet; dat is de moeilijkheid. Als degenen die vinden dat het te ver gaat,
iets zouden willen, zouden zij die tekst: ze treedt niet eerder in werking
dan vier weken na die overlegging, moeten schrappen. Maar dan nog is er de
toelichting. Ik begrijp dat er vanwege het debat naar een creatieve oplossing
is gezocht, maar staatsrechtelijk geeft die te denken.Minister Borst-Eilers:Ik moet in alle eerlijkheid bekennen dat het voor mij een novum is dat
het een staatsrechtelijk novum is. Ik dacht dat het wel eens voorkwam, maar
als dat niet zo is, zal ik nog eens even nagaan of het niet wenselijk of misschien
zelfs noodzakelijk is om het ook in de wetstekst zelf op te nemen. Om nu staatsrechtelijke
nova te introduceren via een toelichting, is misschien niet zo heel erg consistent.De voorzitter:Misschien kunt u er in tweede termijn op terugkomen.Minister Borst-Eilers:Dat wilde ik net zeggen, mijnheer de voorzitter. Ik zal mij hierop bezinnen
en er in tweede termijn op terugkomen.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):In het antwoord van de minister werd steeds uitgegaan van een termijn
die maximaal twee jaar zou duren. Maar blijkens de nota van wijziging is het
ook mogelijk dat de Kamer meer tijd nodig heeft om over een eenmaal ingediend
wetsvoorstel met de regering te discussiëren en er een bezonnen oordeel
over te vormen, waarna de Eerste Kamer het ook nog moet behandelen. In dat
geval wordt de termijn van twee jaar natuurlijk wel overschreden. Waarom is
het eigenlijk nodig om in het derde lid op te nemen dat een krachtens het
eerste lid vastgestelde maatregel na twee jaar vervalt? Dat impliceert als
het ware dat de Kamer in de voorhangprocedure voor die algemene maatregel
van bestuur uitspreekt dat zij geen enkele prijs stelt op het indienen van
een wetsvoorstel, want als het wel wordt ingediend, is die twee jaar niet
meer relevant. Waarom was het dus noodzakelijk om die termijn met zoveel
woorden te noemen? Als de Kamer het fiat geeft om tot een nuloptie te komen,
doet zij dat niet voor twee jaar. Dan vindt zij de nuloptie wenselijk en wil
zij die eventueel nog bekrachtigen bij formele wetgeving. Of het moest een
verkapte vorm van moratorium zijn, die ook wordt opengelaten. Daar zou ik
op zichzelf geen bezwaar tegen hebben, maar ook dan is de vraag: waarom die
twee jaar?Minister Borst-Eilers:Ik heb hiermee geprobeerd ervoor te zorgen dat in ieder geval datgene
gebeurt wat een deel van de Kamer belangrijk vond, namelijk dat dergelijke
zaken bij wetgeving geregeld worden en dat de AMvB dus een vervolg moet krijgen.
In dat artikel 2, derde lid, staat dat als binnen die termijn van twee jaar
een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer is ingediend, de maatregel pas vervalt
op het tijdstip waarop enzovoorts. Die twee jaar zijn dus niet een termijn
waarin de regering en de Kamer de zaak helemaal moeten afhandelen; zodra het
kabinet het wetsvoorstel heeft ingediend, is die mogelijkheid goed afgedekt,
ook al zou de behandeling daarvan uitlopen.De heer Lansink (CDA):Voorzitter! Mijn excuses voor het feit dat wij met een soort artikelsgewijze
behandeling bezig zijn, maar het kan in dit geval niet anders vanwege de inderdaad
oprechte poging van de minister om een oplossing te vinden die aan de hele
Kamer tegemoet kan komen. De eerste zin van dat derde lid heeft een eigenstandige
betekenis, en dat is heel merkwaardig. Stel dat het om een bijzondere medische
verrichting gaat waarvan de Kamer en de minister vinden dat die niet zou moeten.
Hoe dan ook vervalt na twee jaar de inwerkingtreding van de AMvB en dan is
er niets meer. Dat kan dus helemaal niet. Dat heeft een eigen betekenis. Als
er geen wetsvoorstel was ingediend, was er niets meer. Ik geloof dat ook het
derde lid van dit artikel 3 nog eens goed tegen het licht gehouden moet worden.Minister Borst-Eilers:Mijnheer de voorzitter! Ik denk dat het goed uitkomt dat het vanavond
nog niet tot een tweede termijn komt. Dat geeft mij de gelegenheid om deze
kritiek met de juridische medewerkers goed te bekijken. Dan kunnen wij er
misschien voor zorgen dat bepaalde bezwaren worden weggenomen. Als een kabinet
er heilig van overtuigd is dat zo'n verbodsbepaling moet blijven, maar na
twee jaar nog geen wetsvoorstel heeft ingediend, dan is dat wel een droevig
soort kabinet.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Ik denk dat er wel situaties denkbaar zijn waarin je niet hoeft te spreken
van een droevige situatie of een droevig soort kabinet. Het kan bijvoorbeeld
gebeuren in de overgang van de ene naar de andere kabinetsperiode met een
lange formatietijd. Een nieuw kabinet of een nieuwe Kamer kan om talloze redenen
vinden dat de zaak verboden moet blijven, terwijl van formele wetgeving nog
niets is gekomen. Dan is twee jaar wel dodelijk, tenzij je het als een stok
achter de deur beschouwt. Dan is het gevaarlijk als het zo geformuleerd is
als je het echt niet wilt.Minister Borst-Eilers:De wens van de Kamer is kennelijk dat het verbod er komen moet als regering
en parlement het daarover eens zijn. De Kamer wil niet dat het verbod na een
bepaalde tijd weer vervalt. Dat is evident. De opdracht is dat wij moeten
proberen om het zo te verbouwen dat het aan alle eisen voldoet en ik hoop
van harte dat ik daarin zal slagen. Ik ben al blij dat de intenties heel dicht
bij elkaar liggen.De voorzitter:U was toegekomen aan het blokje horizonbepaling.Minister Borst-Eilers:Ja, dat is inderdaad zo. Daar heb ik het inmiddels al vrij uitgebreid
over gehad. Ik wijs nog even op hetgeen een uwer al heeft gezegd. Als het
verbod bewust een minder definitief karakter heeft, maar vooral bedoeld is
om eerst meer wetenschappelijk onderzoek te verrichten, zal die horizonbepaling
er ook toe aanzetten om dat onderzoek te verrichten. Eigenlijk heeft mevrouw
Swildens dus gelijk dat er tegelijkertijd ook een mogelijkheid is om een moratoriumconstructie
te hanteren. Daarom zei ik ook dat je de moratoriumbepaling kunt laten vervallen
als je op deze manier een nuloptie zou aanvaarden.Ik besteed nog even afzonderlijk aandacht aan de verrichtingen die als
voorbeeld genoemd kunnen worden voor een verbod of een tijdelijk verbod, omdat
mevrouw Kamp en mevrouw Swildens daarnaar gevraagd hebben. Diverse leden hebben
vragen gesteld over twee voorbeelden die voor de hand liggen: het klonen en
de geslachtskeuze om niet-medische redenen. Ik denk aan de toepassing van
ICSI, namelijk in die bepaalde vorm van ICSI met MESA en TESE. Ik hoop dat
de aanwezigen weten waar ik op duid. De Kamer weet dat de Gezondheidsraad
een klinische toepassing van die vormen van ICSI op dit moment onverantwoord
acht. Met de beroepsgroep van gynaecologen heb ik ook een vrijwillig moratorium
afgesproken. In de tijd van het moratorium zou dan bezien kunnen worden welk
onderzoek meer gegevens zou kunnen opleveren over deze toepassing. Dat moratorium
houdt tot nu toe stand, maar het is niet ondenkbaar dat iemand het op een
gegeven moment eenzijdig openbreekt, en ik denk dat het ook heel concreet
voor deze casus geldt.Zoals ik tijdens het overleg over IVF met de vaste commissie al verteld
heb, leek, toen dat moratorium totstandkwam, een diermodel ter beschikking
te komen waarmee de gevolgen bestudeerd zouden kunnen worden voor de volgende
generaties. Inmiddels blijkt dat toch weer tegen te vallen. Die diergegevens
zijn om allerlei redenen niet op de mens te transponeren. Ik heb nu eigenlijk
geen middelen om te dreigen of effectief te reageren. Artikel 3 van de WBMV
zou ons die mogelijkheid wel geven. Dan zou je die toepassing inderdaad twee
jaar kunnen verbieden om de risico's nog eens grondig op een rij te krijgen.
Dan zou aan het eind van die periode ook gekeken kunnen worden of een verbod
bij formele wet nodig is of dat je moet overgaan tot een beheerst soort introductie.Op grond van artikel 4 is het mogelijk een OG-project op te zetten rond
dat type van behandeling. Daarbij wordt tegelijkertijd het verbod uitgevaardigd
om het ook elders te laten plaatsvinden.De genderkliniek is ook een heel mooi voorbeeld van een permanent verbod.
De heren Lansink, Van der Vlies en Marijnissen hebben in eerste termijn hun
grote zorgen onder woorden gebracht over de praktijken van de kliniek in Utrecht.
Men weet dat ik er ook niet gelukkig mee ben. Ik heb echter op dit moment
geen formele middelen om verder in te grijpen dan dat de inspectie
er regelmatig komt en bepaalde zaken checkt. Ik ben evenwel absoluut voornemens
om geslachtskeuze om niet-medische redenen te verbieden. Bij formele wet kan
dat gebeuren in de wetgeving inzake de handelingen met geslachtscellen en
embryo's. De mogelijkheid van het artikel van de WMBV wil ik benutten om op
zo kort mogelijke termijn een verbod in het leven te roepen. Geslachtskeuze
is, denk ik, om ethische redenen onwenselijk. Die opvatting is neergelegd,
zeg ik ter aanvulling, in het verdrag inzake mensenrechten en biogeneeskunde.
Verleden week heeft het kabinet besloten dat verdrag te ondertekenen. Er zal
in de loop van dit jaar een voorstel van wet tot ratificatie naar de Raad
van State worden gezonden. Via dat kanaal zullen wij ons binden aan een dergelijk
verbod.De heer Van Boxtel (D66):Die opmerkingen over dat verdrag zijn nieuw. Die zullen wij in onze overwegingen
moeten meenemen. De feitelijke discussie over het wel of niet verbieden van
bijvoorbeeld die kliniek in Utrecht hebben wij ten principale in de Kamer
nog niet gevoerd. Wij hebben alleen gezegd wat wij er ongeveer van vinden.
De heer Lansink heeft terecht gewezen op de eerste reactie van een aantal
woordvoerders. Je kunt je afvragen wat de ratio is om zoiets meteen te verbieden.
Je kunt ook zeggen: wij gaan het niet vergoeden; als men zo gek is om naar
zo'n non-valeurpraktijk te gaan, moet men dat zelf weten. Ik denk dat wij
dat debat echt moeten voeren, nog los van de verdragstekst.Iets dergelijks geldt voor het klonen. Ik hoop dat de minister daarop
ingaat. Ik heb in eerste termijn in dit opzicht gezegd: verbieden is een optie,
maar zijn wij er wel als wij een wettelijke bepaling hebben, terwijl wetenschappers
op dit terrein gewoon doorhollen?Minister Borst-Eilers:Ik kom zo op het klonen terug. Inderdaad heeft nog geen echt debat plaatsgehad.
Ik zou met een algemene maatregel van bestuur kunnen komen, waarover wij vervolgens
een debat kunnen voeren. Misschien doet zich dan de situatie voor dat de meerderheid
van het parlement zegt: dat is een wat overtrokken reactie en daar zijn wij
het niet mee eens.De heer Marijnissen (SP):Of dat de conclusie van de Kamer zal zijn, is iets waar ik niet zo bezorgd
om ben. Heb ik het juist dat de minister zegt: als deze wet in werking is
getreden, ben ik niet van plan om een voorlopige voorziening te treffen om
mogelijk te maken dat er verbod komt voor de genderkliniek in Utrecht?Minister Borst-Eilers:Ik wil die juist wel verbieden.De heer Marijnissen (SP):Wilt u daarmee wachten tot de fertilisatiewet er is?Minister Borst-Eilers:Het gaat erom welke van de twee wetten er het eerste is. Op grond van
beide wetten ligt er een instrument.De heer Marijnissen (SP):Dan wil ik nog over een ander punt met betrekking tot die genderkliniek
opheldering vragen. De minister had het zojuist over de inspectie. Ik heb
in eerste termijn gewezen op de cijfers die de ronde doen over de effectiviteit
van de gehanteerde methode. In de Leeuwarder Courant van 27 augustus jl. heb
ik gelezen dat de directeur van de genderkliniek met betrekking tot de hoofdinspectie
heeft gezegd dat er nu eindelijk consensus bestaat met de overheid over de
effectiviteit. Wat is uw reactie daarop?Minister Borst-Eilers:Het stelt mij iedere keer weer teleur dat die directeur bepaalde contacten
met de inspectie zo interpreteert. Als de inspectie constateert dat men niet
onjuist wordt voorgelicht en dat de kwaliteit van het handelen uit een oogpunt
van hygiëne, steriliteit en al dat soort zaken in orde is, zegt de inspecteur
bij zichzelf: ik kan er niets aan doen. De directeur van de genderkliniek
zegt echter: de hoofdinspecteur – want hij maakt er direct de hoofdinspecteur
van – is langs geweest en wij zijn het helemaal eens geworden.De heer Marijnissen (SP):Ik snap nu de verwarring. De heer Lansink heeft in eerste termijn nog
eens verteld dat hij aan een forum heeft deelgenomen.De heer Lansink (CDA):Nee, het was een discussie bij de Evangelische Omroep. Ik had een debat
met de heer Van Deelen, die toen precies hetzelfde zei als wat hij kennelijk
al heel lang geleden via de Leeuwarder Courant kenbaar heeft gemaakt: De inspectie
is het met ons eens, dus waar praten wij nu eigenlijk over? Ik vat het nu
even in mijn eigen woorden samen, maar dat was het punt. Ik ondersteun dus
uw vraag.De heer Marijnissen (SP):Ik begrijp nu van de minister dat de consensus tussen de inspectie en
de genderkliniek nooit kan hebben gelegen in de effectiviteit van de methode.Minister Borst-Eilers:Inderdaad.De heer Marijnissen (SP):Nu bestaat er wel nog steeds een misverstand over die effectiviteit. Er
werd althans tegenover een medewerker van mijn fractie gesuggereerd dat de
effectiviteit 100% zou zijn: er zijn inmiddels vier kinderen van het gewenste
geslacht geboren. Maar tegenover de heer Lansink werd er iets heel anders
beweerd, namelijk dat de effectiviteit maar 20% zou zijn. Misschien is het
goed als u daar naar aanleiding van de suggestie van de heer Lansink en mij
toch nog expliciet iets over zegt.Minister Borst-Eilers:Ik denk dat ik het best de inspectie kan vragen nog eens op schrift te
zetten hoe de laatste bezoeken verlopen zijn, en de Kamer het resultaat toe
te sturen. Maar mijn wedervraag zou overigens meteen zijn, hoeveel kinderen
van het niet gewenste geslacht er geboren zijn. Je kunt natuurlijk zonder
te jokken zeer gekleurde informatie geven. En wat er mondeling naar voren
gebracht wordt, is voor de inspectie natuurlijk heel moeilijk te controleren,
tenzij er klachten worden ingediend. Maar als er in het foldermateriaal niet
iets staat wat apert onwaar is, kan de inspectie er verder weinig tegen beginnen.De heer Lansink (CDA):Voorzitter! Nog even een vraag over dit onderwerp naar aanleiding van
de korte discussie van zojuist met mijn collega Van Boxtel. De minister heeft
gezegd – en daar ben ik blij mee – dat zij bereid is om geslachtskeuze
te verbieden als dit wetsvoorstel eenmaal kracht van wet zal hebben gekregen. Daar kan dan artikel 3 voor worden gebruikt en de Kamer
kan daar uiteraard later desgewenst nog op terugkomen, aldus de minister.
Bovendien heeft zij gezegd dat de ministerraad binnenkort zal instemmen met
ratificatie van het internationale verdrag waardoor dit soort zaken niet meer
kunnen. Daar ben ik ook blij mee. Betekent dit dat de weg die de heer Van
Boxtel suggereert, namelijk niet verbieden, maar financieel onaantrekkelijk
maken zodat het alleen voor mensen met geld mogelijk is, dan niet meer gevolgd
kan worden? Ratificatie betekent immers een principieel "nee" tegen dit soort
zaken. Dat is toch juist?Minister Borst-Eilers:Het gaat om een voorstel van wet tot ratificatie van het verdrag. Het
parlement zal het verdrag ongetwijfeld spellen en dan is er natuurlijk ook
nog de mogelijkheid dat het parlement dat verdrag niet wil ratificeren omdat
er dingen in staan waarmee men het niet eens is.De heer Lansink (CDA):Dat blijkt dan later wel, het gaat mij er nu even om dat de ministerraad
van plan is het verdrag ter ratificatie aan het parlement voor te leggen,
op de gronden die in de toelichting op de verdragstekst zijn genoemd.Minister Borst-Eilers:Ja, het kabinet heeft al deze zaken al op zich laten inwerken en het heeft
besloten een voorstel tot ratificatie aan de Kamer voor te leggen.De heer Lansink (CDA):Ik prijs het kabinet op dit punt.De heer Van Boxtel (D66):Voorzitter! Ik zou nog even de indruk willen wegnemen dat ik de suggestie
van niet vergoeden zou hebben gedaan om deze methode alleen voor rijke mensen
mogelijk te maken. Ik kende het verhaal van het verdrag nog niet, maar het
punt is dat het kabinet met het verdrag in de hand inderdaad geslachtskeuze
op niet-medische gronden wil verbieden. Welnu, het ging mij erom dat wij er
even los van de verdragstekst een principiële discussie over zouden moeten
voeren en dat een van de middelen om dit belachelijk te maken, is toepassing
van deze methode gewoon niet te vergoeden, los van de vraag "rijk of arm".De heer Lansink (CDA):Wij voeren dat debat nu eigenlijk al. Ik kan nu al zeggen dat ik dit het
liefst principieel zou verbieden, met de verdragstekst in de hand. Daar komen
wij nog op terug, maar waarom zouden wij er niet nu al een uitspraak over
doen?De heer Van Boxtel (D66):U zult uit al mijn eerdere bijdragen hebben begrepen dat ik meer dan sceptisch
tegenover deze zaak sta. Ik heb zo-even al van non-valeurpraktijken gesproken.
Maar de achtergrond van mijn aarzeling is dat ik enige terughoudendheid bij
de overheid gewenst acht als het gaat om verbodstermen bij medische verrichtingen,
omdat je daarmee enorm zou interveniëren in de private sfeer van hulpverlener
en hulpvrager. Vandaar dat ik hier heel kritisch naar blijf kijken.De heer Marijnissen (SP):Ik zal de verleiding weerstaan om hierop in te gaan.De minister zei dat mondelinge uitspraken wel moeilijk zijn, maar dat
het met op schrift gestelde iets anders is. Niet dat mijn vrouw en ik iets
van plan zijn, maar ik heb wel de folder hier. Daarin staat: "Eindelijk heeft
u nu de kans om het geslacht van uw baby zelf te bepalen." Wat vindt de minister
hiervan? Kan dit of kan dit niet?Minister Borst-Eilers:Ik vind dit wel een formulering op de rand, maar ik zal vragen of de inspectie
in het verslag iets zegt over de huidige folder en of dit eigenlijk wel kan.
Ik vind het eigenlijk een onjuiste bewering.Ik wil nog één voorbeeld noemen voordat ik over andere zaken
en over het klonen ga spreken. Ik denk dat bepaalde vormen van hersenchirurgie
ook een goed voorbeeld zouden kunnen zijn. Wij hebben in het verleden gezien
dat er af en toe eens een neurochirurg opstaat, gelukkig vooral in het buitenland,
die bij bepaalde behandelingen chirurgische ingrepen in de hersenen verricht
die ook de persoonlijkheid van de patiënt beïnvloeden. Dat lijkt
mij ook zoiets waartegen je meteen "ho" zegt. Vervolgens kun je er altijd
nog over nadenken of je het definitief wilt verbieden. Het zou mijn eerste
reactie zijn dat dit niet zou moeten plaatsvinden.De heren Lansink, Van der Vlies en Van Boxtel en mevrouw Swildens hebben
mijn aandacht gevraagd voor het klonen. De heer Lansink vreesde te moeten
begrijpen dat ik het klonen zou willen regelen, maar niet verbieden. Ik heb
al eerder gezegd dat in de wettelijke regeling inzake handelingen met geslachtscellen
en embryo's ook een verbod staat op het tot stand brengen van een menselijke
kloon, zoals ook geadviseerd is door de Gezondheidsraad. Dat verbod strekt
zich uit over alle denkbare technieken die aangewend kunnen worden om opzettelijk
identieke individuen tot stand te brengen. Dan gaat het niet alleen over het
splitsen van twee- of viercellige embryo's, maar ook over de techniek zoals
toegepast bij het schaap Dolly. Ik heb eigenlijk nog geen Nederlandse onderzoeker
ontmoet, sinds al dit nieuws in de media is geweest, die ook maar enig animo
toonde om in deze richting onderzoek te doen.De heer Van Boxtel suggereerde mij om wetenschappers op te roepen om tot
een standpunt te komen. Degenen die ik heb gesproken, zijn daarin absoluut
niet geïnteresseerd en ook niet om erover te gaan nadenken. Zij vinden
het onzin.De heer Van Boxtel (D66):Maar het merkwaardige feit doet zich voor dat je in de praktijk steeds
grensverleggingen ziet. De vraag is in hoeverre een wetenschapper die zo gebiologeerd
is op zijn onderwerp, daarin doorzet. In Nederland wordt ook gekloond, met
vissen.Minister Borst-Eilers:Dat kan. Met embryo's klonen kan bij de mens natuurlijk ook.De heer Van Boxtel (D66):Door anderen en ook hier bij de regeling is al eens gevraagd om daar in
een aparte brief nog eens op terug te komen. De vraag is namelijk in hoeverre
je voldoende inzicht houdt of de technieken die misschien bij dieren ontwikkeld
worden, maar mogelijk overzetbaar zijn op mensen, in handen komen van niet
alleen door de overheid gereguleerde instellingen, maar ook in handen van
het particuliere bedrijfsleven. Wij weten welke discussies in de Verenigde
Staten plaatsvinden. Daar was niets geregeld. De vraag is dus of naast dat
wettelijke verbod, waar ik ook aan hecht, niet iets meer moet worden gedaan.
Ik verwijs ook naar het artikel van de Duitse socioloog Beck
in de Volkskrant van een paar weken geleden, die eigenlijk een soort tribunaal
wilde waarin de wetenschappers zich massaal uitspreken tegen die onzin. Aan
mensen klonen is namelijk geen enkele meerwaarde te ontlenen; helemaal niets.
Die oproep zou ik nog zwaarder vinden dan alleen dat wettelijke verbod.Minister Borst-Eilers:Ik ben graag bereid om mij tot de Koninklijke academie van wetenschappen
te wenden en te vragen of zij bereid is een dergelijk forum te organiseren,
met een uitspraak. In internationale gremia is al het nodige gebeurd. De Raad
van Europa heeft een persbericht uitgegeven, waarin is aangegeven dat het
tot stand brengen van menselijke klonen niet aanvaardbaar is en dat in het
Protocol inzake bescherming van het embryo een verbod zal worden opgenomen.
Dat protocol vindt zijn basis in het verdrag dat ik zojuist noemde, waarin
de mogelijkheid bestaat om via een protocol tot zoiets te komen. De WHO heeft
ook een persverklaring uitgegeven met als boodschap dat het onaanvaardbaar
is. Ook het Europees Parlement heeft een resolutie opgesteld, waarin onder
meer de wens van een wereldwijd verbod op het klonen van mensen wordt uitgesproken.
In ieder geval wordt in die resolutie ook aan de lidstaten verzocht om het
klonen van mensen in de lidstaten te verbieden. Ten slotte heeft de Europese
Commissie ook nog een verklaring uitgegeven. Ik begrijp dat de Commissie het
advies van het Bio-ethisch comité afwacht, dat in mei uit zal komen.
Ik vind dat allemaal geruststellende berichten. Ik heb besloten om niet expliciet
tijdens het voorzitterschap het onderwerp apart te agenderen, maar ik zal
wel tijdens de informele lunchbespreking met de collega's van volksgezondheid
op 5 juni het onderwerp aan de orde stellen. Dat is altijd een heel goed moment
om eens te inventariseren: hoe denkt men erover, welke landen doen wat, enz.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Ik heb in eerste termijn het persbericht d.d. 11 maart jl.
van mevrouw Cresson aan de minister voorgelegd. Zij nam inderdaad enkele maanden
uitstel voor haar beslissing of wetswijziging al of niet nodig was, in de
sfeer van het Europese wetgevingsprogramma. Dat persbericht was onduidelijk,
zo vond ik, en dat moet alleen maar worden verstaan in de zin dat zorgvuldigheid
moet worden betracht en niet in de zin dat er twijfel is over de vraag of
het klonen van mensen al of niet aanvaardbaar is.Minister Borst-Eilers:Het is inderdaad een verklaring die naar mijn smaak neigt naar een verbod,
maar het is lang niet zo expliciet en zo helder als dat het geval is bij de
Wereldgezondheidsorganisatie, enz. Dat ben ik met u eens. Commissaris Cresson
is de commissaris van de technologische vernieuwing, en die bedenkt zich wel
drie keer voordat zij zegt dat een bepaalde ontwikkeling tot staan gebracht
zou moeten worden. Maar ik zal u rapporteren wat de ministers van volksgezondheid
ervan vinden.De heer Leerkes (Unie 55+):Voorzitter! De minister heeft zojuist genoemd: eventuele hersenchirurgie
om het karakter van iemand te veranderen. Mag ik van de minister eens weten
wat zij vindt van de elektroshock, die toch altijd nog in alle anonimiteit
hier en daar in ons land gebruikt wordt.Minister Borst-Eilers:Ik denk, mijnheer de voorzitter, dat het niet in anonimiteit gebruikt
wordt. De Vereniging van psychiatrie en ook de Gezondheidsraad hebben de afgelopen
jaren duidelijke rapporten uitgebracht, waarin zij hebben omschreven dat in
bepaalde gevallen bij bepaalde patiënten de elektroshock een beproefd
en werkzaam middel is en dat het ook bij die indicaties wordt toegepast. Er
is wel, als ik mij goed herinner, een commissie waar de patiënten aan
worden voorgelegd, zodat er enige controle is vanuit de beroepsgroep of men
zich ook aan die indicaties houdt. Dat is de nieuwste stand van zaken. Het
gaat daarbij met name om veelal oudere mensen, maar ook wel om jongere, die
in een zware ongeneeslijke depressie verkeren, waar zij maar niet uitkomen
en waar zij met behulp van de elektroshock uit gebracht kunnen worden. Het
is dus een beperkt indicatiegebied, maar men vindt dat je in bepaalde gevallen
mensen daar zo goed mee helpt, dat het toch moet kunnen.Mevrouw Swildens, mijnheer de voorzitter, ging in het bijzonder in op
de politieke verantwoordelijkheid voor het stimuleren van het publieke debat
in dit soort zaken en de heer Marijnissen pleitte daar ook voor. Mevrouw Swildens
vraagt of ik het met haar eens ben dat er een politieke verantwoordelijkheid
is en zij wilde weten hoe ik dan een stimulerende rol concreet wil invullen.
Als er op een gegeven moment in het kader van deze wet een verbod in het leven
wordt geroepen, zal dat ongetwijfeld een heleboel publiciteit opleveren. In
combinatie met het gegeven dat ook een voorstel van wet zal worden ingediend,
zal naar mijn mening als het ware vanzelf al een heel sterke stimulans ontstaan
voor het debat in uiteenlopende kringen. De vraag is of je dat dan ook nog
wilt structureren, bijvoorbeeld door middel van hoorzittingen.Er is ook de mogelijkheid dat wij een van onze instituten inschakelen.
Ik denk bijvoorbeeld aan het Rathenau-instituut, dat een aantal maatschappelijke
debatten op verzoek van de regering heeft georganiseerd, met verschillende
methoden. Ook kan gedacht worden – het hangt ook van het onderwerp af –
aan bepaalde patiëntenorganisaties: de VSOP heeft een paar maal heel
goede debatten georganiseerd. De Gezondheidsraad heeft het ook wel eens gedaan.
Afhankelijk van het onderwerp zou je zo'n gezelschap kunnen vragen om een
gestructureerd debat te organiseren. Als het onderwerp zich daartoe leent –
dat zal misschien juist met die ethische kwesties zeker het geval zijn –
wil ik daar ook graag de aanzet toe geven. Het moet natuurlijk wel duidelijk
zijn of het de bedoeling heeft informatief te zijn of opiniërend, maar
ik denk dat mevrouw Swildens bedoelt: een publiek debat waaruit ook een zekere
opinie naar voren komt. Ik wil graag toezeggen dat ik daar in voorkomende
gevallen een initiatief toe zal nemen.Met betrekking tot de werkingssfeer kan ik zeggen dat het over meer gaat
dan ziekenhuisvoorzieningen. De heer Van Boxtel vroeg zich af of de vergunning
in artikel 2 niet aan instellingen zou moeten worden gebonden in plaats van
aan verrichtingen. Ik zou niet willen stellen dat op basis van dit wetsvoorstel
een vergunning wordt gegeven aan verrichtingen, terwijl dit onder
de WZV gebeurde aan instellingen. Ook onder de WZV is de verrichting de invalshoek.
Het feit dat in het wetsvoorstel een omschrijving van verrichtingen is opgenomen,
houdt geen verandering in van de werkingssfeer. Op grond van de tekst van
artikel 18 van de WZV kan echter een verbodsregeling krachtens dat artikel
slechts betrekking hebben op ziekenhuisvoorzieningen. Toen die WZV totstandkwam,
leek die beperkte reikwijdte niet bezwaarlijk, omdat de verrichtingen die
men onder artikel 18 wilde brengen, alleen maar in ziekenhuizen konden worden
uitgevoerd. Inmiddels zijn er in de techniek allerlei ontwikkelingen op gang
gekomen; er kan steeds meer buiten het echte ziekenhuis. Met die mogelijkheden
moeten wij dus rekening houden. Wij zijn bij de IVF al eens gestoten op die
beperkte reikwijdte, omdat de rechter in 1994 heeft uitgesproken dat een IVF-laboratorium
geen ziekenhuisvoorziening is. Zoals men weet, is er toen een noodwetje gekomen
tot versterking van het instrumentarium door die werkingssfeer uit te breiden.Ook in het licht van deze ervaringen is het verbodsstelsel in de voorliggende
wet zodanig vormgegeven, dat de reikwijdte onbeperkt is. Indien op grond van
dit wetsvoorstel wordt verboden om een bepaalde verrichting uit te voeren
zonder vergunning van de minister, geldt dat verbod voor iedereen en ook voor
iedere situatie. Of het nu een ziekenhuis is, een vrij gevestigde specialist
of een laboratorium, men zal eerst een vergunning moeten aanvragen en krijgen.
Het verschil tussen artikel 18 en dit artikel 2 zit in de reikwijdte: alleen
in ziekenhuizen of overal. Ik meen echter dat bij artikel 18 de verrichting
toch altijd het object was.Inmiddels is de hierboven bedoelde tijdelijke wet uitbreiding werkingssfeer,
artikel 18, op 30 december 1996 vervallen en geldt op dit moment weer de beperkte
werkingssfeer van de WZV. Mevrouw Kamp vroeg in dat verband of er in deze
tussentijd, waar dan ook, een voorziening gestart is die volgens artikel 18
WZV een verboden verrichting zou zijn. Ik heb geen signalen ontvangen dat
men van die lacune gebruikmaakt. Ik vind het ook niet aannemelijk dat dit
gebeurt, omdat men dit wetsvoorstel kent en men begrijpt dat als het in werking
treedt, die verrichting alsnog verboden kan worden. Het is niet aantrekkelijk
om dat tijdelijk ergens te organiseren. Dit is wel een reden om de afhandeling
van dit wetsvoorstel te bespoedigen.De heer Van Boxtel (D66):Ik wil dit graag onderstrepen, want het is mogelijk dat iemand toch op
het lumineuze idee komt en iets gaat starten. De minister zegt dat dit niet
zo aantrekkelijk is, maar stel dat het wel zo is, dan zou je ook nog met schadeclaims
te maken kunnen krijgen als het daarna weer niet mag. Ik meld dit naar analogie
van de privé-klinieken.Minister Borst-Eilers:In artikel 20 was voorzien in een inwerkingtredingsdatum van deze wet
van 30 december. Dat is het tijdstip waarop de tijdelijke wet verviel. Ik
heb dit in de tweede nota van wijziging geactualiseerd.Mevrouw Swildens heeft gevraagd of de verhouding met de Wet BIG, de kwaliteitswet
en dergelijke, anders was dan bij artikel 18. Ik merk op dat wat betreft het
vergunningsstelsel, op grond van artikel 2, dit een voortzetting betreft van
het huidige artikel-18-regime. In artikel 3 wordt de mogelijkheid van een
absoluut verbod eraan toegevoegd. De verhouding van de Wet BIG en de kwaliteitswet
met dit wetsvoorstel is niet anders dan die met artikel 18 WZV. De verwijzing
naar de Wet BIG dient alleen maar om de invalshoek van het wetsvoorstel duidelijk
neer te leggen. Die verwijzing maakt op zichzelf de reikwijdte niet anders.
Voorts kan ik over de verhouding tot de Wet BIG nog opmerken dat in artikel
1 wordt aangegeven wat verstaan wordt onder handelingen op het gebied van
de individuele gezondheidszorg. Dat zijn, naast handelingen op het gebied
van de geneeskunst, alle andere verrichtingen die rechtstreeks betrekking
hebben op een persoon en die ertoe strekken om de gezondheid te bevorderen
of te bewaken. Hoofdstuk 3 geeft voor een aantal beroepen aan wat gerekend
wordt tot het deskundigheidsgebied van de betrokken beroepen. In hoofdstuk
4 worden de handelingen omschreven die voorbehouden zijn aan die aangegeven
categorie van beroepsbeoefenaren.Het onderhavige wetsvoorstel sluit hierop in zoverre aan, dat het voor
de omschrijving van het begrip verrichting verwijst naar de inhoud van het
begrip handeling op het gebied van de individuele gezondheidszorg. Daardoor
wordt even die link gelegd. Dat betekent dus dat iedere verrichting op dat
gebied onderworpen kan worden aan regulering op grond van het onderhavige
wetsvoorstel. Wordt een bepaalde verrichting verboden, dan kan ook niemand
zich beroepen op de Wet BIG om die verrichting toch te mogen uitvoeren. Het
verbod geldt namelijk voor al die mensen aan wie die handeling is voorbehouden.De heer Marijnissen heeft gevraagd welke mogelijkheid deze wet biedt om
kwakzalverij aan te pakken. Zoals ik reeds zei, is de invalshoek de verrichting,
ook in de zin van de Wet BIG. Er kunnen dus medische verrichtingen worden
verboden, ongeacht het feit of zij door een arts of door een kwakzalver worden
uitgevoerd. De omschrijving van het begrip verrichting in de Wet BIG is dan
uitgangspunt. Het optreden als kwakzalver in het algemeen kan niet worden
verboden. Er kan wel actie genomen worden tegen kwakzalverij als er sprake
is van aanmerkelijke schade of van kennelijk bedrog. De mogelijkheden om bij
het schaden van gezondheidsbelangen van patiënten in actie te komen,
zijn bij het in werking treden van de Wet BIG al ruimer geworden, maar meer
dan dat is het niet.De heer Marijnissen (SP):De tragiek is natuurlijk dat er dan sprake moet zijn van schade. Het is
dus blijkbaar niet mogelijk om preventief op te treden, bijvoorbeeld tegen
iatrosofen.Minister Borst-Eilers:Met het afschaffen van de Wet op de uitoefening van de geneeskunst hebben
wij ons inderdaad de mogelijkheid ontnomen om kwakzalverij als zodanig te
verbieden. Overigens had het afschaffen van die wet alles te maken met de
handhaafbaarheid. Ik vond het op zichzelf een hele mooie wet, maar zij was
niet te handhaven.De heer Marijnissen (SP):Die wet was toch van voor uw tijd?Minister Borst-Eilers:Uit 1865!De heer Marijnissen (SP):Ik bedoel dat "biggetje"; dat was toch ook voor uw tijd?Minister Borst-Eilers:Ja, ja!De heer Marijnissen (SP):Maar dat is toch buitengewoon tragisch. Moeten wij nu, nadat zich een
aantal gevallen heeft voorgedaan, niet vaststellen dat wij hoognodig naar
een of andere wetsverandering moeten, waardoor de overheid in staat wordt
gesteld in preventieve zin op te treden?Minister Borst-Eilers:Er wordt op twee manieren iets aan gedaan. De ene manier is via het pad
van voorlichting, het geven van ruime publiciteit. Verder wordt in de voorlichting
over de Wet BIG gesteld: als u naar iemand gaat die geen arts is, vergewis
u er dan van dat die persoon op de een of andere wijze een diploma of iets
dergelijks heeft. De Wet BIG maakt het inderdaad iedere Nederlander mogelijk
om iedere andere Nederlander te gaan genezen, zolang men maar afziet van die
voorbehouden handelingen.De heer Marijnissen (SP):De charme van deze minister vond ik nu altijd haar identificatie met de
patiënt. Een patiënt in nood is bereid om ongeveer alles te doen.
Mag zo'n patiënt van de overheid iets verwachten van een kwaliteitsgarantie
ten aanzien van die mensen die pretenderen te kunnen genezen? Ik vind dat
niet te veel gevraagd. Ik vind het raken aan de grondvesten van onze beschaving
dat degenen die het kunnen weten, zeggen wat kan en wat moet en dat degenen
die het niet weten daarmee rekening houden. Wij kunnen toch onmogelijk van
elke consument-patiënt verwachten dat die op voorhand kan beoordelen
of iets wel of niet effectief en betrouwbaar is.Minister Borst-Eilers:Deze discussie heeft ongetwijfeld plaatsgevonden toen de Kamer de Wet
BIG uiteindelijk toch heeft omarmd. Ik denk niet dat het zinvol is dat debat
nog eens te gaan herhalen.De heer Marijnissen (SP):Daarvoor is het nu niet het moment. Ik wil echter wel van de gelegenheid
gebruikmaken om op te merken dat, nu de Wet BIG er is en wij daarmee ervaring
hebben, het zo zou kunnen zijn dat de minister zegt: hier moeten wij eens
heel nadrukkelijk naar kijken; heeft de Kamer dit soort excessen destijds
wel gewenst?Mevrouw Kamp (VVD):Ja...De heer Marijnissen (SP):Ja, de VVD zegt altijd ja, dat weet ik wel; hoe liberaler hoe liever.
In dit geval ben ik het echter volledig oneens met uw fractie, mevrouw Kamp.
Ik richt mij dan ook tot de minister met de vraag of zij met mij van mening
is dat het, op grond van de ervaringen met de Wet BIG, zaak is hier eens nadrukkelijk
naar te kijken.Minister Borst-Eilers:Ik vind het diep en diep treurig dat er mensen zijn die andere mensen,
gebruikmakend van het feit dat die mensen ziek, angstig en ongerust zijn,
geld uit de zak kloppen. Die zieke mensen geloven iemand al gauw als hij zegt:
ik kan je helpen. Echt, voor het gedrag van die mensen heb ik geen goed woord
over. Dat neemt allemaal niet weg dat we een besluit hebben genomen. Alleen
als schade wordt aangericht, kan iemand worden aangepakt. Ik wijs er in dit
verband op dat als de inspectie iemand betrapt die schade heeft aangericht,
zij daar een groot nummer van maakt. Dan proberen we het nieuws zo te verspreiden,
dat iedereen weet dat dat soort "genezers" gevaarlijk zijn.De heer Marijnissen (SP):Er komt toch nog een evaluatie van de Wet BIG?Minister Borst-Eilers:Ja.De heer Marijnissen (SP):Dan zullen wij bij die gelegenheid het hierover uitvoerig hebben.Minister Borst-Eilers:Daarover komt nog een prachtig debat.De voorzitter:Ik merk nu dat wij vanwege de interrupties nogal in detail gaan. Daar
is niets op tegen. Ik wijs er echter op dat inmiddels de helft van de beschikbare
tijd voor het antwoord van de regering is verstreken. Is de minister ook al
op de helft van haar beantwoording?Minister Borst-Eilers:Nog niet helemaal.De voorzitter:We hebben een collectief voornemen om om elf uur klaar te zijn. Wij moeten
daarom oppassen en zorgen voor een gedrag dat daartoe leidt.Mevrouw Kamp (VVD):Voorzitter! Ik wil toch nog even van de gelegenheid gebruikmaken om te
ageren en om collega Marijnissen aan te spreken. De Wet BIG wordt in fasen
ingevoerd. Wij hebben de invoering van die wet mede voor onze verantwoordelijkheid
genomen, maar niet om kwakzalvers te beschermen. Ik wijs erop dat er sprake
is van een overgang van titelbescherming naar beroepsbescherming. Voorheen
genoten veel mensen bescherming van hun titel terwijl zij hun beroep niet
goed uitoefenden. Dan is er nog een ander argument.Als wij werkelijk vinden dat consumenten werkelijk iets kunnen, kunnen
wij hun soevereiniteit iets groter maken. Dat was ook een van de reden voor
het opstellen van de Wet BIG. Ik wil nu echter niet het debat over de Wet
BIG herhalen, maar ik zeg dit omdat de heer Marijnissen mij aanviel. Daarom
wijs ik er nu op dat er een zeer groot aantal redenen was om voor invoering
van de Wet BIG te zijn.Minister Borst-Eilers:Mijnheer de voorzitter! Ik kom te spreken over het punt van de criteria,
ook een zeer principieel punt. De heer Lansink heeft daarover uitgebreid het
woord gevoerd. Hij vroeg of het mogelijk was om een nadere omschrijving te
geven van het begrip "bijzondere verrichtingen". Hij vroeg ook wat nu eigenlijk
gewichtige belangen precies zijn en wat de criteria zijn voor het hanteren
van een centrale regie op grond van artikel 8. Dat is het stimuleringsartikel.
Hij vroeg ook of de algemene formulering voldoende zekerheid biedt, ook voor
de minister zelf, die immers vergaande beslissingen moet nemen, bijvoorbeeld
op grond van het gestelde over gewichtige belangen.Het begrip "gewichtige belangen" houdt verband met het vergunningenstelsel
van artikel 18 WZV. Daar staat ook: Indien gewichtige belangen daartoe aanleiding
geven, kan onze minister... Dat begrip heeft in de afgelopen jaren, met name
in het Besluit bijzondere verrichtingen en apparatuur WZV, concreet vorm gekregen.
Het moet hierbij gaan om de diagnostiek en de therapie waarbij uit een oogpunt
van doelmatigheid, kwaliteit en kosten een concentratie van
die verrichtingen nodig is in slechts enkele landelijke of bovenregionale
centra. Een tweede criterium is dat artikel 18 moet worden toegepast indien
onaanvaardbare risico's zouden bestaan en de uitvoering van de functie zonder
de bescherming van dit artikel met het oog op bepaalde maatschappelijke en
ethische aspecten met onvoldoende kwaliteitswaarborgen zou zijn omgeven. Dat
is dan weer van toepassing bij IVF. Deze criteria zijn in de WBMV dezelfde.
Ik ben van mening dat met deze criteria een voldoende heldere aanduiding is
gegeven om de besluitvorming ten aanzien van gewichtige belangen te kunnen
verantwoorden. Immers, in de praktijk is dat aan de hand van artikel 18 goed
gelukt.Dan wil ik iets zeggen met betrekking tot de centrale regie op grond van
artikel 8, het artikel over de stimuleringsmogelijkheid. Hierbij gelden de
volgende criteria. Het moet gaan om: - het bevorderen van een versnelde
en geconcentreerde opbouw van kennis en ervaring rondom een verrichting, terwijl
andere centra daarvan kunnen profiteren;- het bewaken van de specifieke,
landelijke of bovenregionale functie van aangewezen instellingen die op hoog
gespecialiseerd niveau in principe reguliere zorg aanbieden;- de
wenselijkheid om uit het oogpunt van doelmatigheid, kwaliteit en kosten bijzondere
verrichtingen te concentreren in slechts enkele centra in gevallen waarin
toepassing van artikel 2 een te zwaar middel zou zijn;- bevordering
van een snellere uitstroom van verrichtingen die aanvankelijk onder de werking
van artikel 2 vielen. Bij artikel 18 denk ik aan brandwondenbehandeling, pijncentra
en dialyse. Als een aanvraag wordt gehonoreerd, kan men ook aanspraak maken
op vergoeding van de extra kosten.Ik meen dat het niet wenselijk is om in alle gevallen alles wat in onze
samenleving technisch kan, ook zonder meer beschikbaar te stellen. Hierbij
hebben politiek en overheid een verantwoordelijkheid. Dat betreft artikel
3. Ik heb in dit verband gekozen voor het criterium dat de verrichtingen absoluut
ongewenst dienen te zijn gezien de maatschappelijke, ethische en juridische
aspecten. Het gaat dus niet om medische kwaliteit in engere zin, maar eigenlijk
om de meer fundamentele afweging. Het betreft hier een belangenafweging tussen
individuele keuzevrijheid en de gevolgen of risico's van die keuze voor de
omgeving van het individu, het nageslacht of de samenleving als geheel. Wij
hebben het laatstelijk al gehad over de vraag of de gekozen procedure met
parlementaire betrokkenheid voldoende garantie biedt dat men die criteria
zorgvuldig hanteert. In tweede termijn kom ik op de nota van wijziging nog
terug.Vervolgens kom ik te spreken over de relatie van artikel 2 met artikel
18. Artikel 2 is eigenlijk een voortzetting van artikel 18. In het algemeen
overleg over het planningsbesluit IVF heeft mevrouw Kamp gevraagd om een uitleg
over de relatie tussen dat planningsbesluit, de WZV en het wetsvoorstel. In
de artikelen 2 en 5 van dit wetsvoorstel wordt het stelsel van artikel 18
eigenlijk min of meer letterlijk overgenomen. Al sedert midden jaren tachtig
is de IVF-behandeling aangewezen als een bijzondere functie, zoals bedoeld
in artikel 18. Sinds 1989 is er een planningsbesluit. Er is afgesproken dat
dit op korte termijn geactualiseerd zal worden. Het maakt in principe eigenlijk
niet uit of het nieuwe planningsbesluit IVF op basis van de WZV wordt vastgesteld
dan wel op basis van de nieuwe wet, want het feit dat deze wet het stelsel
van de WZV overneemt op dit punt, betekent dat alle besluiten die op grond
van artikel 18 zijn vastgesteld zonder meer hun basis zullen vinden in de
nieuwe wet. Deze wet biedt meer mogelijkheden voor een casus als IVF en wel
vanwege de bredere werkingssfeer. Het gaat hierbij om meer dan alleen ziekenhuisvoorzieningen.De heer Van der Vlies had graag gezien dat er een termijn was genoemd
voor het actualiseren van de huidige planningsbesluiten. In bijlage 1 van
de nota naar aanleiding van het verslag staat een overzicht van de stand van
zaken wat betreft al die planningsbesluiten. Inmiddels is dat overzicht wat
verouderd. De regelingen die betrekking hebben op hartchirurgie, PTCA en hartritmestoornissen
zijn inmiddels vervangen door het nieuwe planningsbesluit bijzondere interventies
aan het hart. Het planningsbesluit IVF zal dit jaar worden aangepast. Ik heb
ook een planningsregeling orgaantransplantatie in voorbereiding waarin de
eerdere regelingen van al die afzonderlijke orgaantransplantaties zullen worden
geïntegreerd. Ten slotte zal dit jaar ook een besluit worden genomen
over de uittrede van de dialyse.De heer Van Boxtel heeft in verband met artikel 18 gevraagd of de huidige
verleende vergunningen over vier jaar opnieuw beoordeeld zullen worden of
dat ze reeds nu een permanente status hebben. In het algemeen hebben ze een
permanent karakter en daarin treden ook geen wijzigingen op bij de overgang
naar de nieuwe wet. Mocht echter op grond van gewijzigd beleid bij een herziening
van een planningsbesluit geen behoefte meer bestaan aan een bepaalde vergunning,
dan is intrekking de aangewezen weg. Daarnaast zijn er incidenteel vergunningen
voor een beperkte duur. Ook deze beperking bij de vergunning blijft van kracht
bij de overgang naar de nieuwe wet.De heer Van Boxtel heeft mij ook gewezen op het feit dat de Dialysegroep
Nederland zich zorgen maakt over het verdwijnen van de dialyse uit artikel
18. De Ziekenfondsraad heeft mij inmiddels rapport uitgebracht over de uitkomsten
van een evaluatiestudie met betrekking tot het planningsbesluit dialyse. Ik
heb daarop vooruitlopend al aangegeven de dialyse uit het vergunningensysteem
te willen halen. De Gezondheidsraad heeft daar ook al eerder toe geadviseerd
en gezegd dat dialyse nu toch geen medische verrichting meer is die voldoet
aan criteria van artikel 18. Ook ik heb wel van allerlei instanties op het
terrein van dialyse zorgelijke geluiden gehoord over de risico's die een dergelijk
besluit zou kunnen hebben. Wat men vreest is versnippering en daarmee kwaliteitsverlies
en kostengroei. Daar heb ik goed over nagedacht, maar ik denk toch dat die
vrees ongegrond is. De Ziekenfondsraad geeft ook al aan dat als aan bepaalde
voorwaarden is voldaan, dialyse op een verantwoorde wijze buiten artikel 18
kan worden gebracht. De raad heeft het over een overgangsperiode van vier
jaar, maar ik denk dat dit niet nodig is, want hier kan goed gebruik worden
gemaakt van het systeem van artikel 8. Dan kan namelijk nog invloed behouden
worden: men kan dan weliswaar buiten de daartoe aangewezen
centra dialyse verrichten, maar krijgt niet de extra inkomsten. Ik heb de
indruk dat de grote belangstelling die er lijkt te bestaan om ook dialyse
te gaan doen, voor een deel te maken heeft met de financiering. Als dat de
reden zou zijn, zullen die centra er in elk geval van afzien als dit onder
artikel 8 wordt gebracht.De heer Van Boxtel (D66):Het is helder. Ik dank de minister voor dit antwoord. Vindt zij het niet
noodzakelijk dat er als het straks mogelijk een gewone verrichting wordt,
toch een relatie moet blijven bestaan tussen het centrum waar de dialyse plaatsvindt
en bijvoorbeeld het topklinisch centrum waar er controle en toezicht op is?
Anders gaat het zich helemaal onttrekken aan het wetenschappelijke niveau
waarop het nu gebeurt.Minister Borst-Eilers:Ik denk dat de centra die verder wetenschappelijk onderzoek op dit punt
willen doen, daar zeker mee door zullen gaan. Verder is dialyse zo langzamerhand
echt een routinehandeling geworden. De heer Van Boxtel moet zich goed realiseren
dat er mensen zijn die het thuis bij zichzelf of bij hun partner doen. Als
wij het uit kwaliteitsoverwegingen al verantwoord vinden dat iemand het thuis
doet, dan zou het wel wonderlijk zijn om te zeggen dat het in een bepaald
ziekenhuis niet mag.De heer Van der Vlies en de heer Lansink vroegen of de aanpak van het
regime van de verschillende artikelen nu sluitend is en of via samenwerkingsverbanden
over de grens heen eventuele verboden ontweken zouden kunnen worden. Ik denk
dat alle medische verrichtingen, de denkbare en de nog ondenkbare, in ons
land in principe kunnen worden aangepakt met deze wet: de verschillende artikelen
maken een verschillend regime mogelijk. Een beperking wordt alleen gevormd
door de criteria die de bevoegdheid geven om de artikelen toe te passen. Louter
financiële motieven bijvoorbeeld, zonder verder iets anders, kunnen geen
aanleiding zijn om de wet toe te passen. Dan moet het gezocht worden in de
Ziekenfondswet of in de AWBZ, dus in het aansprakenpakket. De wet voorziet
echter niet in een regeling van zorg over de grens heen. Een regeling van
dergelijke onderwerpen behoort tot de autonomie van de afzonderlijke lidstaten.
Er worden grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden gesloten en in zo'n
geval kan ontduiking van een verbod dus mogelijk zijn als over de grens een
in Nederland verboden verrichting wel is toegelaten. Er kan natuurlijk geprobeerd
worden om daartegen met afspraken op te treden. Er zit zoveel vast aan grensoverschrijdende
samenwerking, dat de minister daar ook altijd in gekend wordt. Het heeft namelijk
ook alles te maken met onder meer verzekeringen en capaciteit, dus dat doet
men niet zomaar. Daarbij kan geprobeerd worden om de partijen ervan te overtuigen
dat zij dit soort dingen buiten de overeenkomst moeten laten.Mijnheer de voorzitter! Ik kom bij de evaluatiebepaling, waarover mevrouw
Kamp een amendement heeft ingediend. Zij pleit ervoor een evaluatiebepaling
op te nemen. Ik wil het oordeel over het amendement aan de Kamer overlaten,
maar ik zeg er wel iets over. Ik ben er namelijk niet echt enthousiast over.
Het artikel-18-regime wordt via artikel 2 gehandhaafd. Het voorziet in een
ministeriële regulering van bijzondere verrichtingen. Die regulering
vervalt na vier jaar en kan slechts worden verlengd bij algemene maatregel
van bestuur. In de wet zit dus al een evaluatiemoment ingebouwd. Wat kan er
na vier jaar bij een evaluatie van artikel 3 worden geconstateerd? Je zou
kunnen constateren dat er inderdaad een regeling is getroffen, hoe deze tot
stand is gekomen, wat de gevolgen daarvan zijn, welke wetgeving eventueel
inmiddels is gerealiseerd. In het andere geval kan het zijn dat aan dat artikel
geen uitvoering behoefde te worden gegeven. In die situatie kan bij wijze
van spreken de dag na de evaluatie alweer verandering optreden. Ik vraag mij
dus af wat een evaluatiebepaling aan meerwaarde oplevert vergeleken bij wat
in de wet zelf al is vastgelegd.Bij de ontwikkelingsgeneeskunde is er ook iedere vier jaar al een evaluatiemoment
ingebouwd bij de opstelling van het beleidsplan ontwikkelingsgeneeskunde,
dat om de vier jaar verschijnt. Ik vraag mij af of de baten wel opwegen tegen
de kosten. Ik denk dat het wel extra geld zal gaan kosten.Dan het onderwerp ontwikkelingsgeneeskunde. Ik heb op 2 april een voortgangsrapportage
toegestuurd over MTA en doelmatigheid van zorg. Wij zullen elkaar daarover
binnenkort afzonderlijk spreken. Ik wil daar verder niet op ingaan, maar bij
dit debat is ook het nodige gezegd en gevraagd over ontwikkelingsgeneeskunde.Ik ben niet ontevreden over de toepassing van de ontwikkelingsgeneeskunde
door de Ziekenfondsraad in samenwerking met NWO. Men doet dat serieus en deskundig.
Er zijn indertijd evaluaties geweest, waar onder andere uitkwam: minder bottom-up
en meer top-down. Daar heeft men gevolg aan gegeven. De wetenschappelijke
kwaliteit van de voorstellen wordt iedere keer beoordeeld door een speciale
commissie ontwikkelingsgeneeskunde van NWO. De gebreken die er aanvankelijk
aan zaten, zijn heel goed gerepareerd.In het rapport "Doelmatigheid in de zorg" van de Ziekenfondsraad is conform
de motie van de heer Oudkerk van 20 mei 1996 aandacht geschonken aan een versnelde
aanpak van de bekende 126-lijst. Daarnaast is ingegaan op de vraag hoe de
commissie om te bouwen tot een echte commissie doelmatigheid. Ik ben het eens
met het voorstel van de raad om tot een integrale aanpak van de doelmatigheid
te komen.Vooruitlopend op het voorstel van de raad om voor de zomer een vervolgrapportage
over doelmatigheidsbevordering uit te brengen, zal ikzelf dit jaar nog een
eerste bouwsteen leggen voor een nieuwe programmering van een doelmatigheidsonderzoek.
Het gaat daarbij niet om een grootschalig nieuw programma, en ook niet om
veel extra middelen, maar meer om synergie aan te brengen tussen het versnipperde
doelmatigheidsonderzoek, dat plaatsvindt buiten de ontwikkelingsgeneeskunde
om, op allerlei plaatsen, zonder dat centraal beoordeeld wordt wat er onderzocht
zou moeten worden in het belang van ons hele volksgezondheidssysteem en verzekeringsstelsel.Het huidige programma functioneert naar mijn mening toch goed; meer top-down.
De evaluatie van bestaande verstrekkingen krijgt ook meer aandacht. In het
begin ging het alleen maar over nieuwe dingen. Heel belangrijk is dat geneesmiddelen
op dezelfde manier moeten worden aangepakt. Daarover komt deze maand een rapportage
van de Ziekenfondsraad. Daar wil ik heel snel duidelijkheid
over realiseren, want ik vind dat de farmaceutische industrie ook snel moet
weten wat wij van ze verwachten.Bij de uitwerking van artikel 7 van dit wetsvoorstel wil ik wel rekening
houden met een aantal zaken wat betreft ontwikkelingsgeneeskunde. Allereerst
denk ik dat de periode van drie jaar, die nog altijd geldt voor het doen van
zo'n project, te rigide is. Wij moeten deze soepeler hanteren. Er zijn allerlei
vormen van zorg die je in kortere tijd kunt evalueren. Als er veel literatuur
over iets is, kun je bijvoorbeeld via een zogenaamde meta-analyse al tot een
conclusie komen. Kleine, kortdurende projecten zouden ook moeten kunnen. Het
wordt allemaal eigenlijk opgetuigd tot het een groot driejarig project is,
omdat dat nu eenmaal de eis is, maar het is natuurlijk onzin als men op die
manier gaat werken.De afronding van projecten op het gebied van ontwikkelingsgeneeskunde
moet echt sneller kunnen. Er is op dit moment sprake van een zekere mate van
stroperigheid. Ook de finale besluitvorming blijft vaak veel te lang uit.
Ik onderzoek de mogelijkheid een buffer in te stellen binnen het JOZ, zodat
als het ontwikkelingsgeneeskundeproject afgelopen is en de evaluatie is positief,
er wat geld gereserveerd is om meteen door te kunnen gaan naar de reguliere
verstrekking.Heel belangrijk is dat naar mijn mening het ontwikkelingsgeneeskundig
onderzoek zich meer zal moeten richten op kosteneffectiviteit. Het is een
vorm van MTA. Wij zijn nou eenmaal niet alleen geïnteresseerd in de vraag
of iets effectief is, maar ook in de kosteneffectiviteitsverhouding. In ontwikkelingsgeneeskundeprojecten
die over dit soort vragen gaan, moet je eigenlijk een prikkel inbouwen zodat
de onderzoeksresultaten echt een effect teweegbrengen op het gebied van kostenbeheersing
en dat er opbrengsten uit kunnen komen waar men weer plezier van kan hebben,
bijvoorbeeld doordat de opbrengst terug kan vloeien in het volume van de zorg,
maar ook doordat je van dat geld weer iets kunt reserveren voor nieuw onderzoek.
Op die manier krijg je een soort revolving fund.Mevrouw Kamp (VVD):In verband met de kosteneffectiviteit noem ik als voorbeeld geneesmiddelen.
Wordt er ook gestudeerd op het inverdieneffect van maatschappelijke kosten?
Het zou best zo kunnen zijn dat wij straks nieuwe geneesmiddelen hebben die
ervoor zorgen dat mensen niet meer opgenomen worden en zelfs gewoon naar hun
werk kunnen gaan. Definieert de minister daarom het begrip kosteneffectiviteit
iets breder dan alleen als substitutie in de gezondheidszorg?Minister Borst-Eilers:Ik ben het helemaal met mevrouw Kamp eens dat de werkelijke toets is of
het onderzoek in totaal meer oplevert dan het kost. De meeropbrengst kan ook
veroorzaakt worden door een maatschappelijk effect. Ik ben het daar absoluut
mee eens. Het zal echter niet zo eenvoudig zijn dat in de volle breedte in
het systeem te brengen zoals wij dat zouden wensen. Wij zullen daartoe wel
een poging ondernemen.Het wetsvoorstel stelt strenge eisen aan de ontwikkelingsgeneeskunde en
de relatie met de academische ziekenhuizen. Ik heb op dat punt aandachtig
naar de Kamer geluisterd. Via een vierde nota van wijziging wil ik het wetsvoorstel
openbreken. Ik wil wel goed toelichten waar het naar mijn mening eigenlijk
om gaat. Wij hebben de afgelopen periode duidelijk ervaren dat als je goed
ontwikkelingsgeneeskundig onderzoek wilt doen waarvan niet alleen de opzet
goed is – die wordt van tevoren wel beoordeeld – maar als je ook
wilt dat het prima gebeurt, dat het geëvalueerd wordt en dat men aan
de implementatie werkt, dit verreweg het beste daar kan plaatsvinden waar
een onderzoekscultuur is en ervaren onderzoekers rondlopen. Zo'n cultuur vind
je in de academische medische centra: samenwerking tussen een ziekenhuis en
een medische faculteit.Er zijn echter ook enkele niet-academische ziekenhuizen waar een goede
onderzoekscultuur heerst. Als die cultuur en ervaring aanwezig zijn, zou je
in die ziekenhuizen ook ontwikkelingsgeneeskundeprojecten moeten kunnen doen.
Ik heb geprobeerd dat te omschrijven, want ik wil een en ander niet te veel
opengooien. Ik heb nagegaan voor welke ziekenhuizen dit geldt. Het zijn allemaal
ziekenhuizen die óf een relatie hebben met een universiteit, zoals
Medisch spectrum Twente, waar allerlei artsen werken die ook hoogleraar zijn
aan de universiteit van Twente, óf die een verbinding hebben met een
onderzoeksinstituut als het Nederlands Kanker Instituut, of die samenwerken
in projecten met TNO. Ik heb geprobeerd dat alles duidelijk te maken in de
vierde nota van wijziging.De heer Van Boxtel (D66):Ik begrijp dat deze vierde nota van wijziging tegemoetkomt aan het amendement
op stuk nr. 10 van mevrouw Kamp en mij, dat wij in eerste termijn hebben ingediend.
Ik heb bij deze nota van wijziging nog wel een vraag. Voor het eerst zou het
woord universiteit in de wet terechtkomen. Mijn vraag betreft vooral de formulering
"of een andere gelijkwaardige onderzoeksinstelling". De minister noemde TNO.
Als voorbeeld noem ik het Catharina Ziekenhuis in Veldhoven dat nauw samenwerkt
met academische ziekenhuizen en waar mensen worden opgeleid. Vallen dergelijke
ziekenhuizen onder de term onderzoeksinstelling of moet ik die formulering
anders lezen? Ik ben bang dat dit in de praktijk allerlei discussies zal veroorzaken
over de vraag of een topreferentieziekenhuis hieronder begrepen mag worden.Minister Borst-Eilers:Het academisch ziekenhuis is niet uit de tekst verdwenen. Het is door
of overeenkomstig een samenwerkingsovereenkomst voor dat onderzoek met een
academisch ziekenhuis of een universiteit of een andere, gelijkwaardige onderzoeksinstelling.
In Nederland bestaat een aantal onderzoeksinstituten; ik hoef ze niet allemaal
op te noemen, want dan zou de tijd helemaal voorbijsnellen. Het is en blijft
natuurlijk ter beoordeling aan de commissie ontwikkelingsgeneeskunde en, nogmaals,
die wordt bij dit soort aspecten ook heel sterk gesteund door de commissie
van NWO. Ik zou willen voorkomen dat iemand zijn idee zou onderzoeken in een
ziekenhuis waar men eigenlijk niet gewend is onderzoek te doen. Ik spreek
ook over de ervaring met al die ontwikkelingsgeneeskundeprojecten, vooral
in de begintijd; dat geld had beter besteed kunnen worden.De heer Van Boxtel (D66):Voorzitter! De intentie van mij en ook, naar ik aanneem, van mevrouw Kamp
is absoluut niet om het aanbod de vraag te laten creëren; dat moet helder
zijn. Maar er zijn natuurlijk omstandigheden waarin in een academische setting
de ruimte er niet is maar die wel in een belendend perceel gevonden kan worden.
Dan gaat het om een ziekenhuis van een hoogwaardig kwalitatief niveau.Minister Borst-Eilers:Maar men werkt daar ook mee samen, zegt u.De heer Van Boxtel (D66):Ja, maar de formulering van het amendement laat dat in het vage. Het enige
wat ik u vraag, is om in de toelichting aan te geven dat die commissie bij
het toetsen van aanvragen daar soms mogelijk een niet-academisch ziekenhuis
onder kan begrijpen. Met alle terughoudendheid; als u dat niet aangeeft, ben
ik bang dat er allerlei spraakverwarring zal ontstaan.Minister Borst-Eilers:Ik wil graag de vierde nota van wijziging daar nog eens kritisch op bekijken
en de formulering zo aanscherpen dat er geen misverstand door kan ontstaan.De heer Lansink (CDA):Wil de minister in dit verband ingaan op het wijzigingsvoorstel dat ikzelf
over de positie van de academische ziekenhuizen heb ingediend? Dat gaat de
andere kant op. Ik geloof dat er een aanmerkelijk verschil is tussen het topreferentiekarakter
van de academische ziekenhuizen en datgene wat de minister nu opmerkt over
samenwerkingsovereenkomsten met een universiteit, een instelling voor onderzoek
of wat dan ook in dit amendement. De formulering klopt niet, maar daar kunnen
wij in tweede termijn over spreken. Afgezien daarvan lijkt het mij dat dit
nu juist de verkeerde kant opgaat, althans ten opzichte van wat ik heb voorgesteld.
Of ziet de minister dat anders?Minister Borst-Eilers:U verwijst nu naar het amendement over de topreferentiefunctie van de
academische ziekenhuizen. Daar wil ik graag iets over zeggen, maar daarbij
gaat het om een heel ander principieel punt, namelijk om de vraag wat nu precies
topreferentiezorg is. Het ging hier om projecten voor ontwikkelingsgeneeskunde,
in te dienen bij de commissie van de Ziekenfondsraad, die voor de wetenschappelijke
beoordeling samenwerkt met NWO. Wie kunnen zulke projecten nu uitvoeren? Mijn
opvatting is dat je het zou moeten beperken tot de centra waar men een zekere
onderzoekservaring en -traditie heeft. De academische ziekenhuizen hebben
die zonder meer, maar ik heb uit de reactie van de Kamer begrepen dat zij
het daartoe niet wil beperken, en dat is niet zonder grond. Er zijn andere
instellingen die ook voldoende garantie bieden, bijvoorbeeld omdat zij samenwerken
met een ervaren onderzoeker van een academisch centrum of van TNO. Dat probeerde
ik in de nota van wijziging onder woorden te brengen en ik zal het nog wat
scherper toelichten.De heer Lansink (CDA):Ik vraag mij toch af of dat wel zo is. Ik zie wel dat twee collega's het
naar voren hebben gebracht en dat de minister dus probeert dat op te pakken
via een nota van wijziging. Dat is allemaal heel constructief en ik zal er
goed over nadenken, maar misschien wordt aan het doel volstrekt voorbijgeschoten
door de formulering en door de bedoeling die daar achter zit. Het gaat immers
om ontwikkelingsgeneeskundig onderzoek en de minister heeft terecht gezegd
dat daar een academisch ziekenhuis bij nodig is. Nu is er een tekst gevonden
waardoor ook een instituut voor onderzoek, zoals TNO, in aanmerking kan komen,
zonder dat er enige relatie tot een academisch ziekenhuis is.Minister Borst-Eilers:Het gaat hier ergens anders om. Wij hebben een aantal topziekenhuizen
in Nederland, die zijn verzameld in de samenwerkende topziekenhuizen, niet-academisch,
zoals Medisch spectrum Twente en Catharina Eindhoven. Die verrichten wel onderzoek,
en dan meestal in samenwerking met een academisch ziekenhuis. Die clinici
in die ziekenhuizen zijn soms als hoogleraar aan een of andere universiteit
verbonden. Dan ben ik al tevreden, want dan heb ik ervaren onderzoekers te
pakken. Dan heb je een voorbeeld als het Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis,
een niet-academisch ziekenhuis. Dat zit onder één dak met een
van onze beste onderzoeksinstituten in Nederland. Daar is natuurlijk een onderzoekscultuur.
Die moet je niet verbieden om ontwikkelingsgeneeskundeprojecten in te dienen.
Wij hebben een bonte situatie in Nederland. Als je gaat definiëren, blijft
het moeilijk.Mevrouw Kamp (VVD):Is het niet moeilijker geworden door het onderzoeksinstellingen te noemen
in plaats van ziekenhuizen?Minister Borst-Eilers:De bedoeling is dan ziekenhuizen die een samenwerkingsverband hebben met
bijvoorbeeld het AZL en tot voor kort de Dr. Daniel den Hoed Kliniek. Dat
waren prima voorbeelden. Die ontwikkelingsgeneeskundige onderzoeken voltrekken
zich altijd aan patiënten. TNO is geen ziekenhuis.Ik kan meteen het punt meenemen van de topreferentiefunctie. Er is een
amendement ingediend door de heer Lansink en de heer Van Boxtel. Zij wilden
graag een reactie op het verzoek van de Vereniging voor academische ziekenhuizen.
Er zijn allerlei termen voor: topreferentieziekenhuizen, topreferentiezorg,
het ultimum refugium en het eindpunt van verwijzing. Het is eigenlijk zorg
die verleend wordt aan patiënten aan de grenzen van het kennen en kunnen
op een plaats waar patiëntenzorg en wetenschappelijk onderzoek hand in
hand gaan, dus in het academisch ziekenhuis. Ik ben van mening dat deze functie
niet als zodanig in dit wetsvoorstel geregeld moet worden.Dit wetsvoorstel gaat over afzonderlijke verrichtingen. Er worden accenten
gelegd waar intensivering van beleid gewenst is ten opzichte van die verrichtingen.
Ik denk dat de topreferentiefunctie niet in die systematiek is te vatten.
Het is een multispecialistische benadering van een in principe grote diversiteit
aan patiënten met een grote diversiteit aan ziekten. Het kan een doodgewone
ziekte zijn, zoals suikerziekte, maar het kan om een patiënt gaan die
door alle mogelijke complicaties in een dergelijk kritieke situatie is komen
te verkeren, dat hij naar een topreferentiecentrum moet omdat men het in een
gewoon ziekenhuis niet meer aankan. Er hoeven helemaal geen bijzondere verrichtingen
bij betrokken te zijn. Soms is er zelfs nauwelijks iets bij betrokken wat
wij verrichting noemen. Het gaat dus veel meer om de ingewikkelde
pathologie en de bijzondere deskundigheid van meestal verschillende disciplines
die daarbij betrokken worden. Een wettelijke verankering met daaraan verbonden
een afzonderlijke subsidieregeling in deze wet voor de topreferentiefunctie
past niet. Ik denk dat de wet daarvoor een te smalle invalshoek heeft.Ik denk dat de verankering van de topreferentiefunctie thuishoort in de
sectorale zorgvisie. Op het ogenblik is die functie eigenlijk al gewaarborgd
doordat in artikel 5a van de WZV verwezen wordt naar artikel 150a van de Wet
op het wetenschappelijk onderwijs. Bij bepaalde topreferentiefuncties die
heel kostbaar zijn, goed te omschrijven en een gerichte subsidiëring
behoeven, zou je heel goed kunnen werken met artikel 8 van deze wet. Dat gebeurt
in feite ook al via de behandeling van aids. Daar zijn enkele ziekenhuizen
speciaal voor aangewezen, waaronder ook academische ziekenhuizen die dat combineren
met wetenschappelijk onderzoek. Die behandelen ook de moeilijkste patiënten.
Ik zou de aanneming van het amendement willen afraden.Ik zal nog wel een paar woorden wijden aan de manier waarop de financiering
van topreferentiezorg wel wordt aangepakt. Het is natuurlijk wel duidelijk
dat het iets bijzonders is. Als je de diagnose leest, denk je dat het niet
zo duur is, maar voor een topreferentiepatiënt wordt het toch vaak een
heel dure aangelegenheid. Het moet apart bekostigd worden. Daar ben ik al
een tijd over bezig met de Vereniging van academische ziekenhuizen. De minister
van OCW is daar ook bij betrokken. De ziekenhuizen hebben een mooi rapport
gemaakt, getiteld Bepaald betaalbaar, waarin zij zelf proberen om die drie
taken: gewone zorg, topzorg en topreferentiezorg uit elkaar te rafelen en
voorstellen te doen voor een nieuwe bekostigingsstructuur. Daar zijn wij ook
al een eindje mee gevorderd. Per 1 januari van dit jaar zijn een nieuwe budgetsystematiek
voor de patiëntenzorg en een nieuw rijksbijdragemodel academische ziekenhuizen
ingevoerd. De rijksbijdrage is hetgeen de minister van Onderwijs geeft ten
behoeve van de werkplaatsfunctie, en daar is een nieuw verdeelmodel voor in
werking getreden. Er is nog één terrein dat wij nog moeten uitwerken
en dat betreft de topreferentiefunctie: hoe je zoiets normeert en bekostigt.
Het is heel ingewikkeld. De NZI kijkt er ook nog een keer naar en daarna moeten
wij knopen doorhakken. Wij krijgen de resultaten van een zogenaamd IBO, een
interdepartementaal beleidsonderzoek, in het kader waarvan gekeken wordt naar
de academische ziekenhuizen met hun bijzondere functie. Daarbij wordt ook
gekeken naar de topreferentie in het licht van de hele financieringsstructuur
van de zorg. Ik wil hiermee zeggen dat een en ander onze volle aandacht heeft
en dat het op een bepaalde manier gefinancierd en geregeld moet worden. Ik
denk dat de systematiek van deze wet zich daarvoor niet leent.Voorzitter: LansinkDe heer Van Boxtel (D66):Ik hoorde de minister spreken over FB-parameters. In een ander verband
hebben wij al eens gezegd dat deze in hoge mate de kosten mede bepalen en
dat alle outputgerelateerde studies die aan de gang zijn, daarmee verband
houden. Betekent dit dat de FB-parameters voor de academische ziekenhuizen
ook in dat licht worden gezet? Ik kan mij voorstellen dat de minister ons
daarover later informeert.Minister Borst-Eilers:Ik zal daarop in tweede termijn een nadere toelichting geven. Er is erg
veel in beweging op dat terrein.Voorzitter! Ik keer terug naar de ontwikkelingsgeneeskunde. De toekomstige
positionering van de commissie ontwikkelingsgeneeskunde staat niet vast. Daarover
moet nog een uitspraak worden gedaan. Wij hebben het derde deeladvies –
brede analyse gezondheidsonderzoek – besproken op 21 januari vorig jaar
in een algemeen overleg. Daarbij heb ik gezegd hoe de verdere procedure gezien
wordt. Collega Ritzen en ik hebben meegedeeld dat wij nog steeds de mogelijkheid
openhouden dat er één intermediaire gezondheidsonderzoeksorganisatie
komt, waarin MWO en ZON zijn verenigd, maar wel met verschillende kamers voor
meer fundamenteel en meer toegepast onderzoek.De vraag is altijd geweest: wat gaat er gebeuren met de commissie ontwikkelingsgeneeskunde?
Ik vind dat de Ziekenfondsraad het goed doet, maar hij krijgt een ander karakter.
Hij wordt een uitvoeringsorganisatie. Hoort dit daar nog wel thuis? Als het
naar een van de andere twee, MWO en ZON, zou moeten, denk ik dat het eerder
bij MWO thuishoort. Er is nu al een heel intensieve samenwerking. Afgesproken
is dat ik samen met minister Ritzen dit verder zal bekijken. Wij zijn bezig
met een evaluatie, die uiterlijk 1 augustus a.s. moet zijn afgerond, waarna
de definitieve besluitvorming over de positie van de commissie ontwikkelingsgeneeskunde
moet plaatsvinden.Mevrouw Swildens heeft enkele vragen gesteld over de toepassing van de
artikelen 7 en 8. In het vierjarig beleidsoverzicht ontwikkelingsgeneeskunde
zullen de grote lijnen van het beleid door mij en de minister van OCW worden
vastgesteld, nadat wij daarover de Gezondheidsraad en de Ziekenfondsraad gehoord
hebben. De uitwerking van de motie-Oudkerk speelt daarbij natuurlijk een belangrijke
rol. De relatie tussen ontwikkelingsgeneeskunde en artikel 8 kan er zijn,
maar dan wel volgtijdelijk. Dat wil zeggen: er is een ontwikkelingsgeneeskundetraject
en, als een verbodsbepaling te zwaar wordt geacht, maar je toch iets wil beïnvloeden,
kun je kiezen voor stimulering op grond van artikel 8. Omdat er sprake is
van volgtijdelijkheid, zal niet het probleem aan de orde komen waarvoor mevrouw
Swildens meen ik bevreesd was, namelijk dat de Ziekenfondsraad bij het vaststellen
van de subsidie stiekem rekening houdt met het feit dat er nog een andere
subsidiestroom is, namelijk ex artikel 8, de stimuleringssubsidie. Dat kan
zich dus niet voordoen. Overigens geldt ook nu dat medische verrichtingen
via het ontwikkelingsgeneeskundetraject alleen worden gesubsidieerd als geen
reguliere vergoeding aanwezig is. Soms zit het gewoon in het verstrekkingenpakket
en hoef je dus de verstrekkingen als zodanig niet meer in het project te financieren.De heer Lansink vroeg zich nog af in hoeverre de criteria voor de prioriteiten
bij ontwikkelingsgeneeskunde een wettelijke basis nodig hebben. Die prioriteiten
zijn algemene uitgangspunten; die kunnen wij in de loop van de tijd natuurlijk
nog aanscherpen en wijzigen, al naar gelang ons voortschrijdende
inzicht. En ik denk dat dit ook heel goed kan via de vierjaarlijkse beleidsoverzichten
en beleidsplannen. Het lijkt mij verstandiger om het zo te doen en de zaak
zo telkens bij te sturen dan er een wettelijke basis voor te creëren.De voorzitter:Ik zal het aan de heer Lansink doorgeven...Minister Borst-Eilers:Graag, mijnheer de voorzitter.De heer Van der Vlies vroeg wanneer wij het eerste beleidsplan in deze
vierjarige cyclus tegemoet kunnen zien. Dat zal in de loop van 1998 zijn.De heer Van Boxtel vroeg zich nog af op wiens initiatief er zo plotseling
een tweede nota van wijziging is gekomen. Wel, dat was op mijn initiatief;
het leek mij nodig om een paar technische aanpassingen te plegen.Dan de relatie tussen het wetsvoorstel inzake medisch-wetenschappelijk
onderzoek met mensen en dit wetsvoorstel. De heer Lansink heeft in dit verband
ook geïnformeerd naar de vangnetfunctie van de WMO. Hij concludeerde
dat bijzondere medische verrichtingen niet getoetst worden door een ethische
commissie, maar handelingen op basis van de WMO wel. Ik denk dat die zaken
niet zo strikt gescheiden zijn. Het zal nogal eens voorkomen dat wetenschappelijk
onderzoek plaatsvindt in het kader van een project van ontwikkelingsgeneeskunde.
In dat geval moet op basis van de WMO het onderzoeksprotocol getoetst worden
door een toetsingscommissie. En als het medische verrichtingen betreft die
onder de werking van deze wet vallen omdat ze op grond van artikel 2 aangewezen
zijn als vergunningplichtig, dan is er sprake van reguliere zorg en dan is
toetsing niet meer nodig. De allereerste introductie van iedere nieuwe methode
of techniek behoort dus als het om wat zwaardere onderwerpen gaat, in het
kader van wetenschappelijk onderzoek te geschieden. De WMO heeft dan een zekere
vangnetfunctie. En als een toetsingscommissie van mening is dat het doel van
het onderzoek niet opweegt tegen de risico's ervan, dan zal zij er negatief
over oordelen en dan mag het onderzoek niet verricht worden. Ik hoop trouwens
dat er binnenkort ook over dat wetsvoorstel met de Kamer gesproken zal kunnen
worden.De heer Marijnissen vroeg nog hoe de overheid eigenlijk de veranderingen
volgt. Ik heb zojuist al gezegd dat de Gezondheidsraad hierbij een goede taak
vervult. Die heeft nadrukkelijk de opdracht nieuwe ontwikkelingen te signaleren
en hij doet dat ook geregeld. En als de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek
in werking zal zijn getreden, is er de centrale commissie, waarmee de Gezondheidsraad
er als het ware nog een kanaal bij heeft. De centrale commissie zal namelijk
van alle onderzoeksprotocollen waarover de lokale commissies oordelen, de
hoofdlijnen ontvangen. Zo ontstaat er dus een volledig inzicht in wat men
in Nederland allemaal wil gaan onderzoeken. Dat kan een belangrijke indicatie
zijn dat er ook in de praktijk weer een nieuwe ontwikkeling in aantocht is.De heer Marijnissen (SP):Mijn vraag was eigenlijk tweeledig. Het ene deel heeft u nu beantwoord,
het andere deel had betrekking op de spanning tussen de ontwikkeling van de
normen in de samenleving en de technische mogelijkheden, en op de interactie
tussen die twee. Hoe houdt de overheid in de gaten hoe de goegemeente erover
denkt? Hoe bepaalt de overheid hoever zij kan gaan?Minister Borst-Eilers:U bedoelt dat wij weten dat er nieuwe ontwikkelingen aankomen, maar dat
wij dan nog niet weten hoe de goegemeente erop reageert. Wel, de centrale
commissie en de lokale commissies moeten zo samengesteld zijn dat weliswaar
niet de hele goegemeente daarin een oordeel geeft, maar dat er niet alleen
professionals rond de tafel zitten. Ook bij de Gezondheidsraad is het gebruikelijk
om niet alleen critici uit de hoek van de ethiek, de filosofie te laten meepraten,
maar ook betrokkenen te horen over dit soort nieuwe zaken. Als de heer Marijnissen
een sluitend systeem weet, houd ik me van harte aanbevolen. En bij de mening
van de goegemeente denk ik toch ook altijd aan dit huis als vertegenwoordiger
van de goegemeente. Wij zullen wat de openbaarheid betreft met de Wet medisch-wetenschappelijk
onderzoek en de nieuwe ontwikkelingen wel zodanig omgaan dat ook de Kamer
kan volgen wat er zoal gebeurt.De heer Van Boxtel vroeg of er niet heel veel verschillende ethische commissies
komen. Hij noemde ook een heel rijtje; commissies op basis van de Wet medisch-wetenschappelijk
onderzoek, algemene ethische commissies in ziekenhuizen, commissies IVF-klinieken
en de meldingsprocedures voor euthanasie via regionale toetsingscommissies.
Die laatste commissies zijn echter van een heel ander karakter. Wat de ziekenhuizen
betreft zijn de algemene ethische commissies, die niet ieder ziekenhuis heeft,
eigenlijk voor de ethisch-maatschappelijk toetsing van de praktijk van de
patiëntenzorg. Die gaan niet over onderzoek. Zij houden zich bezig met
het beleid bij comapatiënten, het beleid ten aanzien van zwaar gehandicapte
pasgeborenen en dergelijke. Ook individuele patiëntencasussen worden
vaak aan zo'n commissie voorgelegd, bijvoorbeeld van een jehovagetuige die
een bloedtransfusie weigert. Die commissies zijn in het algemeen ook anders
samengesteld dan de commissies die echt over het medisch-wetenschappelijk
onderzoek gaan. Die commissies worden ook vaak gecombineerd gebruikt door
meer instellingen. De commissies op het gebied van IVF kunnen weer goed gecombineerd
worden met andere commissies in een belendend ziekenhuis. Er kan dus wel iets
gevonden worden in combinaties, maar er moet wel een onderscheid worden gemaakt
tussen met ethische blik kijken wat de praktijk van de zorgverlening is en
kijken welk onderzoek men wil doen.Voorzitter: BukmanMinister Borst-Eilers:Voorzitter! Mevrouw Swildens heeft gevraagd naar de financieringsaspecten
van het stimuleringsartikel. Zij vroeg hoe en op welke titel die vergoedingen
betaald worden. De redenen om een verrichting onder dat artikel te brengen,
kunnen verschillend zijn. Per verrichting moet wel in een beleidsvisie worden
aangegeven op grond van welk criterium die verrichting onder artikel 8 gebracht
is en of een tijdelijke stimulering wordt beoogd of een meer structurele financiering.
In de schriftelijke voorbereiding heb ik al aangegeven dat met de invoering
van dat artikel 8 de reeds in de praktijk geldende wijze van
financiële stimulering van bepaalde bijzondere verrichtingen een wettelijke
grondslag krijgt. Beide voorbeelden, aids-behandeling en brandwondenzorg,
illustreren dat. Het COTG heeft voor deze functies aparte parameterbedragen
vastgesteld voor capaciteit en producties in de budgetteringsrichtlijnen.
In het lokaal overleg kunnen dus productieafspraken gemaakt worden tussen
instelling en verzekeraars. Er vindt budgetvaststelling plaats door het COTG.
Die financiering vindt dus gewoon plaats via de premies. De instelling wordt
op verzoek aangewezen voor het uitvoeren van die verrichting. De aanwijzing
op grond van dat artikel 8 zal dus de basis vormen voor zowel het lokale overleg
als het COTG voor activiteiten die uiteindelijk tot toedeling van middelen
leiden.Nogmaals, het is andere instellingen niet verboden om ook die verrichting
te doen, maar zij komen niet voor die extra vergoeding in aanmerking als hun
verzoek om te worden aangewezen niet gehonoreerd wordt, bijvoorbeeld omdat
de minister vindt dat er al genoeg brandwondencentra zijn en dus geen behoefte
heeft aan een extra instelling.De heer Lansink heeft gevraagd wat de imperfecties zijn, op bladzijde
11 van de nota naar aanleiding van het verslag, die volgens de minister aan
de orde kunnen worden gesteld door patiëntenorganisaties en beroepsgroepen.
Daarmee zijn eigenlijk bedoeld de verrichtingen die vanwege het ontbreken
van een financiële stimulans niet met voldoende kwaliteitsgaranties omgeven
zijn of in onvoldoende mate of helemaal niet plaatsvinden vanwege het kostbare
karakter. Zoiets kan gesignaleerd worden door met name patiëntenorganisaties,
die belanghebbend kunnen zijn, maar ook door beroepsgroepen. Ik ben het met
de heer Lansink eens dat wij op dat soort signalen van patiëntenorganisaties
en beroepsgroepen ook goed moeten letten.De heer Lansink (CDA):Voorzitter! Daar wilde ik een opmerking over maken, ook om een verband
te leggen met de opmerking die straks werd gemaakt over de schade die het
gevolg kan zijn van kwakzalverij. U zult zeggen: wat heeft dat hiermee te
maken? Maar soms worden door patiëntenorganisaties imperfecties aangetoond
rond ontwikkelingen die je eigenlijk helemaal niet als wenselijk zou moeten
zien. Ik verwijs maar even naar de toestanden, heel vroeger, rond Vasolastine.
Het is toch uitgesloten dat dit soort imperfecties aan de orde kunnen komen.
Wij hebben hier een hele discussie gehad of je homeopathische geneesmiddelen
wel of niet moet vergoeden. De Kamer speelt dan ook een rol, rond het begrip
consumentensoevereiniteit: baat het niet, het schaadt ook niet, en dat soort
zaken. Dat is er in ieder geval niet mee bedoeld.De voorzitter:Mevrouw de minister, mag ik u er in alle bescheidenheid op wijzen dat
het een goed gebruik is dat wij om 23.00 uur de reguliere werkzaamheden beëindigen
op woensdagavond. Als u zich daarnaar kunt voegen, zou dat fijn zijn.Minister Borst-Eilers:Ik ben eigenlijk op het punt aangekomen om nu nog iets te zeggen over
het planningsbesluit bijzondere interventies aan het hart. Daar zal toch zeker
nog een tien minuten mee gemoeid zijn en er is ook veel belangstelling voor,
zo vermoed ik, op grond van het recente rapport van de inspectie. Ik ben uiteraard
als was in uw handen en als u zegt: doe dat dan maar de volgende keer, dan
zou het misschien beter tot zijn recht komen.De voorzitter:Als het een punt is dat veel aandacht zal vragen van de kant van de Kamer...Minister Borst-Eilers:Ik ben ervan overtuigd.De voorzitter:...dan moeten wij dat niet onder een te hoge tijdsdruk afraffelen. Dat
komt de kwaliteit van het debat niet ten goede. Maar dat betekent wel dat
wij het staartje van de eerste termijn van de kant van de regering de volgende
keer moeten hebben, en daarna de tweede termijn, de afronding. Zullen wij
dat zo doen?Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Voorzitter! Mag ik twee dingen opmerken? Als het antwoord van de minister
over de wet sec nu afgerond is, dan zou ik haar willen meegeven dat bij het
opnieuw kijken naar de nota van wijziging die gaat over artikel 3, ook even
wordt meegenomen de mogelijke imperfectie die er in artikel 4 zit, waar terugverwezen
wordt naar artikel 3. Want anders krijgen wij die gedetailleerde discussie
weer in de plenaire vergadering en dat is jammer.Ik zou als tweede punt willen voorstellen dat het, juist omdat het rapport
van de inspectie ons vanmiddag pas bereikt heeft en de begeleidende brief
in het begin van de avond, misschien zelfs verstandig is om de behandeling
daarvan geheel los te koppelen van dit wetsvoorstel en daar een apart notaoverleg
of een ander overleg aan te wijden, er in ieder geval een moment voor te kiezen
dat wij daar alle tijd voor hebben en dat wij daar ook met de minister en
met elkaar op een echt fatsoenlijke manier over kunnen discussiëren.De voorzitter:Daarmee geeft u dus geen negatieve kwalificatie van het debat van hedenavond,
alsof dat onfatsoenlijk zou zijn.Mevrouw Swildens-Rozendaal (PvdA):Nee, maar wel met het eventuele risico dat als je het in tien minuten
afrondt, het wel zo is.De voorzitter:Laten wij in ieder geval dit zeggen. Het punt dat de minister nu aan de
orde wilde stellen, heeft ons aller belangstelling in hevige mate en dat zou,
als je het goed met elkaar uit wilt discussiëren, een halfuur gaan kosten,
hetgeen prohibitief is. Dat moet in ieder geval verschoven worden naar de
tijd die wij reserveren voor de tweede termijn, volgende week als het kan.
Wat dat notaoverleg betreft, waarvan gesproken werd, het zou misschien verstandig
zijn om even een korte procedurevergadering van een commissie te wijden aan
de vraag hoe dat verder behandeld gaat worden. Mij is het echter om het even.Mevrouw Kamp (VVD):Mij lijkt dat niet wenselijk. Wij hebben in eerste termijn over dit onderwerp
gesproken en willen graag de minister nu hier ook plenair haar visie laten
geven. Om dan te zeggen dat wij dat even in een notaoverleg doen, vind ik
een beetje een rare procedure. Ik ben ervoor dat wij uiteindelijkVoorzitter
 volgende week ook plenair verdergaan.De voorzitter:Dan moet ik er rekening mee houden dat ik daar wat meer tijd voor reserveer
dan mijn bedoeling was. Mijn bedoelingen terzake zal ik bijstellen. Dan lijkt
mij nu het tijdstip gekomen om de vergadering te sluiten.De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 22.56 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-4860-4877.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl