Behandeling van het wetsvoorstel Verandering in de Grondwet, strekkende tot het vervallen van de bepaling over het uitsluiten van wilsonbekwamen van het kiesrecht (31012)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 2455-2462

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-01-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 31, pagina 2455-2462

04-12-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31012Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van Partiële herziening Tweede Structuurschema Elektriciteitsvoorziening (Randstad 380 kV verbinding) (30892, nr. 10)Pagina 2425-2425
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Nieuwe regels inzake tuchtrechtspraak ten aanzien van accountants (Wet tuchtrechtspraak accountants) (30397)Pagina 2424-2424
Behandeling van de brief van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de behandeling van het burgerinitiatief 'Stop fout vlees' (31060, nr. 8)Pagina 2419-2420
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over de opdrachtomschrijving voor de commissies-Elverding en -Ruding, te weten de motie-De Krom/Koopmans over snellere besluitvorming over infrastructurele projecten (29385, nr. 12)Pagina 2420-2420
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2008 (31200 X), te weten de motie-Poppe over het beperken van lesgeven door militairen op roc's (31200 X, nr. 47), de motie-Knops c.s. over een plan van aanpak voor de problematiek van de structurele kosten en kortingen (31200 X, nr. 48), de motie-Knops/Eijsink over het daadwerkelijk gebruikmaken van luchttransportcapaciteit binnen het C-17-initiatief (31200 X, nr. 49) en een aantal andere motiesPagina 2418-2419
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van de begrotingen van het gemeentefonds (B) en het provinciefonds (C) voor het jaar 2008, te weten de motie-Brinkman over een onderzoek naar de taken van gemeenten en provincies (31200 C, 31200 B, nr. 5) en de motie-Brinkman over het retourneren van 800 mln. aan overschotten aan de burger (31200 C, nr. 6)Pagina 2424-2424
Stemmingen over moties, ingediend bij het wetgevingsoverleg over het onderdeel Materieel van de begroting van het ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2008, te weten de motie-Van Velzen over een stem voor de VN-resolutie over militair gebruik van verarmd uranium (31200 X, nr. 33), de motie-Van Velzen over het terugbrengen van het aantal F-16-toestellen (31200 X, nr. 34), de motie-Van Velzen over het afstoten van fregatten (31200 X, nr. 35) en een aantal andere motiesPagina 2417-2418
Stemming over een motie, ingediend bij de interpellatie-Wilders over onderhandelingen met de taliban, te weten de motie-Wilders over het niet onderhandelen met organisaties die zich schuldig hebben gemaakt aan terroristische activiteiten (31292, nr. 1)Pagina 2420-2420
Stemmingen over moties, ingediend bij het wetgevingsoverleg over het onderdeel Personeel van de begroting van het ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2008, te weten de motie-Poppe over ouders met kinderen tot en met vier jaar de mogelijkheid bieden om eenmalig niet deel te nemen aan een uitzending (31200 X, nr. 26), de motie-Poppe over mogelijkheden voor een wettelijke plicht tot bloedafname (31200 X, nr. 27), de motie-Poppe over een persoonlijk dossier met traumatische ervaringen (31200 X, nr. 28) en twee andere motiesPagina 2416-2417
Stemming over een aangehouden motie, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) en van de begrotingsstaat van het Waddenfonds voor het jaar 2008 (31200 XI), te weten de motie-Vermeij c.s. over een integrale structuurvisie op de Randstad (31200 XI, nr. 30)Pagina 2424-2425
Behandeling van het wetsvoorstel Verandering in de Grondwet, strekkende tot het vervallen van de bepaling inzake het voorzitterschap van de gemeenteraad en van provinciale staten (31013)Pagina 2462-2472
Vragen van het lid Madlener aan de minister van Financiën over het bericht dat Ryanair afziet van thuisbasis in Eindhoven (mondelinge vragenuur)Pagina 2407-2408
Presentie en opening (dinsdag 4 december 2007)Pagina 2405-2405
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 21 november 2007 over de evaluatie van de modernisering van de rechterlijke macht (29279)Pagina 2425-2427
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het onderdeel Politie van de begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2008, te weten de motie-Van Raak over het stoppen met gedetailleerde verantwoording voor het urenrooster (31200 VII, nr. 12), de motie-Van Raak over het stoppen met rittenboeken voor burgerauto's (31200 VII, nr. 13), de motie-Van Raak over een onderzoek naar het schrappen en samenvoegen van formulieren (31200 VII, nr. 14) en een aantal andere motiesPagina 2423-2424
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over gezichtsopname voor reisdocumenten, te weten de motie-Van der Burg/Brinkman over het intrekken van het voornemen om gezichtsopnamen te maken in het gemeentehuis (25764, nr. 33), de motie-Knops c.s. over afzien van het voornemen om gezichtsopnamen te laten maken in gemeentehuizen (25764, nr. 34), de motie-Brinkman/Van der Burg over wet- en regelgeving waardoor overheden zich aan hun kerntaken moeten houden (25764, nr. 35) en de motie-Van Raak over investeringen die door fotozaken zijn gedaan (25764, nr. 36).Pagina 2421-2421
Stemmingen over moties, ingediend bij het spoeddebat over de 1040-urennorm in het voortgezet onderwijs, te weten de motie-Dibi over onderzoek naar een wetenschappelijk onderbouwde urennorm (31289, nr. 2), de motie-Dibi/Jasper van Dijk over het betrekken van scholieren, leraren en ouders bij een nieuw akkoord (31289, nr. 3) en de motie-Jasper van Dijk/Dibi over het opschorten van de boetes voor het niet voldoen aan de 1040-urennorm (31289, nr. 4)Pagina 2420-2420
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 13 november 2007 over de OV-chipkaart (23645)Pagina 2427-2430
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over handhaving, te weten de motie-Nicolaï c.s. over samenhang in handhavingsmethoden (17050, nr. 343)Pagina 2420-2420
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 27 november 2007 over de Nota vernieuwing rijksdienst (31201)Pagina 2451-2455
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 4 december 2007)Pagina 2414-2416
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van de Staten-Generaal (IIA) voor het jaar 2008 (31200 IIA), te weten de motie-Schinkelshoek c.s. over het baseren van de rijksbegroting op de Raming van de Tweede Kamer (31200 IIA, nr. 4) en de motie-Brinkman over het op slot kunnen doen van kantoren van Tweede Kamerleden (31200 IIA, nr. 5)Pagina 2420-2421
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 2008 (31200 XII) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Infrastructuurfonds voor het jaar 2008 (31200 A)Pagina 2430-2451
Vragen van het lid Van der Burg aan de minister voor Wonen, Wijken en Integratie en de minister van Justitie over fraude met corporatiewoningen (mondelinge vragenuur)Pagina 2405-2407
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2008 (31200 VII), te weten de motie-Van Raak over een fonds voor klokkenluiders (31200 VII, nr. 29), de motie-Van Raak over verbetering van de parlementaire controle op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (31200 VII, nr. 30), de motie-Schinkelshoek c.s. over proeftuinen voor burgerparticipatie (31200 VII, nr. 31) en een aantal andere motiesPagina 2421-2423
Vragen van het lid Wiegman-van Meppelen Scheppink aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de moeilijkheden die veel zelfstandig werkende thuiszorgwerkers (zzp'ers) hebben om tijdig voor 1 januari 2008 VAR's te verkrijgen, zodat zij ook na die datum als zzp'er in de thuiszorg actief kunnen blijven (mondelinge vragenuur)Pagina 2412-2414
Behandeling van het wetsvoorstel Verandering in de Grondwet, strekkende tot het vervallen van de bepaling over het uitsluiten van wilsonbekwamen van het kiesrecht (31012)Pagina 2455-2462
Vragen van het lid Gesthuizen aan de staatssecretaris van Economische Zaken en de minister van Buitenlandse Zaken over kinderarbeid in de natuursteenproductie in India (mondelinge vragenuur)Pagina 2408-2412
Stemming over een aangehouden motie, ingediend tijdens het debat over kindermishandeling, te weten de motie-Agema over het inzichtelijk maken van de wijze waarop de jeugdzorgmiljoenen van 2006 zijn besteed (31015, nr. 17)Pagina 2425-2425
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 4 december 2007)Pagina 2472-2474

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 47 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Verandering
in de Grondwet, strekkende tot het vervallen van de bepaling over het uitsluiten
van wilsonbekwamen van het kiesrecht (31012).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. Democratie is in zekere zin te vergelijken met opvoeden. Er
is geen opleiding voor het opvoeden van kinderen en je krijgt er ook geen
diploma voor. Toch worden wij allemaal geacht kinderen te kunnen opvoeden.
Sinds de invoering van het algemeen kiesrecht worden wij allemaal
geacht onze volksvertegenwoordigers te kunnen kiezen, zonder opleiding of
diploma.De liberalen hebben in 1848 gezorgd voor het rechtstreeks kiesrecht. De
regeling van 1848 is dan ook typisch een liberale regeling: het kiesrecht
was voorbehouden aan mannen van boven de 23 jaar die voldoende personele belasting
betaalden, zoals dat zo mooi heette. Vanaf 1848 mocht ongeveer 11%
van de Nederlanders stemmen. Nadat de socialisten een lange strijd hadden
gestreden, werd in 1918 het algemeen kiesrecht voor mannen ingevoerd. Daarmee
verdween de financiële eis. Enkele jaren later mochten ook de vrouwen
stemmen en verdween de geslachtelijke eis. Wat overbleef, was de leeftijdseis,
die weliswaar daalde van 23 naar 18 jaar, maar die nog steeds is opgenomen
in de huidige Grondwet.Volgens diezelfde Grondwet bleef ook uitsluiting mogelijk wegens het begaan
van een delict en wegens een geestelijke stoornis. Vandaag gaan wij die laatste
grond voor uitsluiting schrappen. Wat blijft is dat mensen onder de 18 jaar
niet mogen stemmen. Hier zien wij dus opnieuw een verband tussen democratie
en opvoeding: een mens moet volwassen zijn voordat hij of zij een kind kan
opvoeden en een burger moet volwassen zijn voordat hij of zij mag stemmen.
Wie wel en wie niet mag stemmen is een eeuwenlange strijd van emancipatie
geweest, de emancipatie van de gegoede burgerij in 1848, de emancipatie van
de arbeiders in 1917 en de emancipatie van de vrouwen in 1919. Het geven van
kiesrecht aan wilsonbekwamen is eveneens een proces van emancipatie. In 2003
stelde de Raad van State dat het uitsluiten van deze groep mensen voor individuele
leden van deze groep onredelijk kan zijn. Aanleiding voor deze uitspraak was
een klacht van een jongen met een verstandelijke beperking die onder curatele
was gesteld en daarom geen stemrecht had.Ik heb een vraag over de inhoud van het voorstel en over het wetgevingsproces.
Dit voorstel maakt een einde aan de onrechtvaardigheid dat in een instelling
sommige mensen met een geestelijke stoornis wel stemrecht hebben, maar mensen
die onder curatele zijn gesteld niet. Wij vinden dat er een groot verschil
tussen mensen kan zijn. Sommige personen die onder curatele zijn gesteld,
kunnen goed in staat zijn om zelf een politieke voorkeur te ontwikkelen. Anderen
kunnen heel gemakkelijk onderwerp worden van het ronselen van stemmen. Hoe
denkt de minister dit te voorkomen? Ik heb begrepen dat het ministerie circulaires
naar instellingen wil sturen, maar dat lijkt mij wat mager. Meer in het algemeen
zijn tijdens de laatstgehouden gemeenteraadsverkiezingen veel klachten geuit
over het ronselen van stemmen en het begeleiden van mensen bij het uitbrengen
van hun stem. Het gaat om een heel andere groep, maar om een soortgelijk probleem,
met name in Amsterdam. Welke maatregelen staan de minister voor ogen om deze
vormen van ronselen van stemmen te voorkomen?De behandeling van dit voorstel tot herziening van artikel 54 van de Grondwet
heeft ons attent gemaakt op een probleem met een ander artikel van de Grondwet,
namelijk artikel 137, lid 4. De Grondwet schrijft voor dat voorstellen voor
grondwetswijziging in tweede lezing behandeld moeten worden door de Kamer
die wordt gekozen direct na de Kamer die een voorstel in eerste lezing heeft
goedgekeurd. Dat is de gewoonte en naar onze overtuiging ook de bedoeling
geweest van de grondwetgever. Door de snelle val van het kabinet-Balkenende
II is dit fout gelopen. De verklaringswetten zijn bekendgemaakt nadat het
Koninklijk Besluit tot ontbinding van de Tweede Kamer was genomen. De minister
deelt de opvatting van de Raad van State dat de verklaringswetten in beginsel
voorafgaand aan het besluit tot ontbinding van de Kamer moeten worden bekendgemaakt,
en ook voorafgaand aan de kandidaatstelling. De minister vraagt echter om
een uitzondering voor bijzondere gevallen. Wat moeten wij ons daarbij voorstellen?
Waarom wil de minister deze opmerkelijke uitzondering in de procedure voor
grondwetsherziening? De SP vreest dat deze gang van zaken de deur opent voor
een interpretatie van artikel 137, lid 4, waarbij niet per se de eerstvolgende
Kamer besluit over de goedkeuring van een wijziging van de Grondwet in tweede
lezing, maar waarmee de regering kan wachten op een volgende Kamer met mogelijk
een andere politieke verhouding. Dat zou een ernstige uitholling zijn van
de huidige procedure van herziening van de Grondwet.De minister stelt dat de huidige gang van zaken niet de meest wenselijke
is, maar niet in strijd is met de Grondwet. Dat is een vreemde opvatting.
In de Grondwet moeten wij de zaken zo regelen, dat het wenselijk is. Anders
moeten wij de Grondwet wijzigen. Het kan niet zo zijn dat de regering rond
grondwetswijzigingen keuzes kan maken die meer of minder wenselijk zijn. Om
problemen te voorkomen stelt de minister voor om voortaan voorstellen voor
tweede lezing direct op de eerste zittingsdag van de nieuwe Kamer in te dienen.
Bij dit wetsvoorstel is dat echter al mislukt.De minister heeft toegezegd om een nieuwe staatscommissie Grondwet naar
deze kwestie te laten kijken. Dat lijkt ons overbodig. Er is al bijzonder
veel onderzoek gedaan en bijzonder veel advies gegeven. In een nader advies
heeft de Raad van State aangegeven dat de tekst van het in 1995 gewijzigde
artikel moet worden verduidelijkt. Waarom heeft de minister niet voor deze
meer daadkrachtige weg gekozen?De heer Schinkelshoek (CDA):Voorzitter. Op het eerste gezicht is dit wetsvoorstel een hamerstuk. Toch
is er reden om er even bij stil te staan, niet alleen omdat het gaat om aanpassing
van de Grondwet, ons hoogste staatsdocument, maar ook omdat het een principiële
overwinning betekent voor een groep mensen die lang, te lang stiefmoederlijk
behandeld zijn. Ik heb het over wilsonbekwamen, mensen die onder curatele
zijn gesteld, mensen die in de woorden van de thans geldende Grondwet, "wegens
een geestelijke stoornis onbekwaam zijn rechtshandelingen te verrichten".
Zij waren tot nu toe als groep van het kiesrecht uitgesloten. Aan die archaïsche
toestand komt na aanvaarding van de voorliggende grondwetsherziening een einde.
Als ik de stukken goed gelezen heb, ziet het daarnaar uit.Natuurlijk kunnen er goede redenen zijn om mensen wegens een geestelijke
stoornis het stemrecht te onthouden, maar niet als groep, niet als automatisme.
Het is de rechter die straks van geval tot geval beslist of afgeweken moet
worden van de algemene regel dat iedere Nederlander van 18 jaar en ouder in
principe kan stemmen.En dat lijkt de CDA-fractie een goede zaak. De opheffing van de grondwettelijke
uitsluiting van de wilsonbekwamen is niets minder dan het sluitstuk van de
emancipatie van verstandelijk gehandicapten. De CDA-fractie heeft zich daarvoor
van meet af aan sterk gemaakt. Nu die doorbraak aanstaande lijkt, is er alle
reden tot markering van dat moment. Er is ook alle reden tot bijzondere dankzegging
aan de befaamde jongeman Martijn Greuter. Iedereen herinnert zich hem als
degene die de voormalige minister van BZK, de heer Remkes, zo overtuigend
aan de jas trok. Dankzij diens vasthoudendheid is er iets in werking gezet
dat straks de parlementaire geschiedenis ingaat als "de grondwetsherziening
van Martijn".Er is nog een reden om iets langer stil te staan bij een wetsvoorstel
dat een hamerstuk lijkt. Dat betreft een kwestie die ogenschijnlijk iets is
voor constitutionele zalmneuzen, maar die raakt aan de omgang met de Grondwet.
Onder welke omstandigheden kan de Grondwet – nogmaals, dat is ons hoogste
staatsdocument – worden gewijzigd? Grondwetswijzigingen zijn, om lichtvaardigheid
op afstand te houden, met allerlei constitutionele waarborgen omgeven. Niet
de onbelangrijkste waarborg is dat kiezers in de gelegenheid moeten worden
gesteld zich over voorgestelde aanpassingen uit te spreken. Dat gebeurt als
regel bij Kamerverkiezingen. Om tijdens een verkiezingscampagne een rol te
kunnen spelen, moeten voorgestelde grondwetswijzigingen, de zogenaamde verklaringswetten,
dus voorafgaand aan de ontbinding van het parlement klip en klaar zijn. Preciezer
geformuleerd: ze moeten in het Staatsblad staan. Zo gebeurt het sinds mensenheugenis
en de CDA-fractie vindt dat het zo moet. Meestal spelen grondwetswijzigingen
geen grote rol in verkiezingscampagnes. Maar het staat niet vast dat dat zo
blijft. In het verleden zijn grote debatten over de Grondwet gevoerd. Het
is niet ondenkbaar dat zoiets zich ooit zal herhalen. Daarom mag er geen grammetje
tekort worden gedaan aan de grondwettelijk verankerde medezeggenschap van
de kiezer.In dit geval is dat niet gebeurd. Net als in het geval van de eveneens
vanavond aanhangige grondwetswijziging over de burgemeester en de commissaris
der Koningin als voorzitter van gemeenteraad respectievelijk provinciale staten
zijn de desbetreffende wetsontwerpen pas ná het besluit tot ontbinding
van de Tweede Kamer bekendgemaakt. De regering beroept zich op overmacht en
op bijzondere omstandigheden. Het was niet te voorzien dat vorig jaar al zo
snel tot ontbinding van de Tweede Kamer werd overgegaan. Natuurlijk billijkt
de CDA-fractie die omstandigheden. Natuurlijk is er, nuchter als wij zijn,
veel te zeggen voor een praktische oplossing. Toch vindt de CDA-fractie, alles
afwegende, dat het zo niet zou moeten. Het is ten principale niet voor herhaling
vatbaar. Wil men de volksraadpleging via Kamerverkiezingen volledig tot haar
recht laten komen, dan moeten de voorstellen voor grondwetswijzigingen voor
het ontbindingsbesluit, dus ruim voor het tijdstip van de kandidaatstelling,
bekend zijn gemaakt. Aan grondwetswijziging, waarop de regering enigszins
zinspeelt, heeft de CDA-fractie dan ook geen behoefte. Wij hebben er hooguit
behoefte aan om duidelijk de bestaande, verankerde praktijk onomstotelijk
vast te leggen.De heer Van Raak (SP):De heer Schinkelshoek geeft aan dat een grondwetswijziging niet nodig
is maar dat de huidige praktijk moet worden vastgelegd. Over die praktijk
is evenwel nog discussie gaande. De minister zegt dat er uitzonderingen mogelijk
zijn, waarbij zij de Grondwet wat ruimer interpreteert dan de heer Schinkelshoek.
Welke praktijk staat er volgens de heer Schinkelshoek dan nu in de Grondwet?De heer Schinkelshoek (CDA):De praktijk zoals die sinds 1983 is vastgelegd en is gegroeid. Dat wat
vorig jaar is gebeurd, is echt een uitzondering op de praktijk. Waar ik het
over heb, is de praktijk zoals die gold van vóór vorig jaar.
Ik beschouw hetgeen in 2006 is gebeurd, als een uitzondering die niet voor
herhaling vatbaar is.De heer Van Raak (SP):Dus de heer Schinkelshoek verschilt met de minister van mening die zegt
dat uitzonderingen in de toekomst vaker mogelijk zijn?De heer Schinkelshoek (CDA):Ik verschil van mening met de minister als zij nog steeds zou beweren
dat je uitzonderingen op zo ruime schaal mogelijk kunt maken als wordt gesuggereerd
in de toelichting op deze wetsvoorstellen.De heer Anker (ChristenUnie):Voorzitter. De wetsvoorstellen van vanavond hebben een interessante wending
genomen. De fractie van de ChristenUnie heeft bij de behandeling in eerste
lezing aangegeven dat zij eveneens af wil van een generieke uitsluiting van
curandi van het kiesrecht. Wij hebben een opmerking gemaakt over de mate waarin
moet worden verondersteld dat het kiesrecht met het verantwoordelijkheidsbesef
omtrent de uitoefening van het recht gepaard gaat. De staatssecretaris heeft
ons er echter van overtuigd dat deze op zichzelf terechte constatering een
categoriale uitsluiting van deze groep nog niet rechtvaardigt. Steun dus ook
in tweede lezing.Vandaag gaat het vooral over de volgtijdelijkheid van een en ander. De
verklaringswet is bekendgemaakt na het tijdstip waarop het besluit tot ontbinding
van de Tweede Kamer werd genomen, maar voor het moment dat de Tweede Kamer
daadwerkelijk werd ontbonden. Kan dit? Welk tijdstip wordt bedoeld met artikel
137 lid 3 van de Grondwet? Is dat het tijdstip van het besluit tot ontbinding
of de feitelijke ontbinding? Op basis van de tekst van het artikel in de totstandkomingsgeschiedenis
kan geen uitsluitsel worden gegeven. Staatsrechtelijk is het tweede tijdstip
zuiverder, maar de gevolgde gang van zaken is niet per se ongrondwettig. De
Grondwet geeft er geen uitsluitsel over. Niettemin moet er in de toekomst
wel helderheid zijn, vooral omdat de bekendmaking na het ontbindingsbesluit
tot gevolg kan hebben dat de kandidaatstelling al heeft plaatsgevonden voor
de bekendmaking. Daardoor was het onmogelijk om de grondwetswijzigingen te
betrekken bij het uitoefenen van het passief kiesrecht.Voor de voorliggende wetsvoorstellen en met de gegroeide grondwetswijzigingspraktijk
is het allemaal niet zo'n ramp, maar als er wel grote grondwetswijzigingen
op stapel staan, mag dat niet meer gebeuren.De minister wil de uitleg van artikel 137 lid 3 voorleggen aan de staatscommissie
die de Grondwet gaat evalueren. Kan de minister niet toezeggen dat zij het
net als onze fractie wenselijk vindt dat de datum van de kandidaatstelling
in ieder geval als uiterste datum wordt gehanteerd? Dat komt in elk geval
met de geest van de Grondwet overeen.De fractie van de ChristenUnie heeft er geen behoefte aan om het voorliggende
wetsvoorstel te blokkeren vanwege de staatsrechtelijke onduidelijkheid. Daarvoor
is het wetsvoorstel te onomstreden en is de toezegging van de minister om
voor de toekomst helderheid te scheppen, voor onze fractie afdoende.Mevrouw Griffith (VVD):Voorzitter. Het begon allemaal met de verstandelijk gehandicapte jongen
Martijn. Hij wilde stemmen, maar hij mocht dat niet omdat hij onder curatele
was gesteld. De VVD-fractie heeft in de eerste lezing het wetsvoorstel om
wilsonbekwamen kiesrecht te geven van harte gesteund. Wij vinden dat respect
voor de menselijke waardigheid centraal moet staan, met behoud van de autonomie
van het individu voor zover dat mogelijk is. Het feit dat iemand onder curatele
is gesteld, wil nog niet zeggen dat deze persoon niet in staat is om op een
verantwoorde manier met zijn of haar passieve of actieve kiesrecht om te gaan.
Wij ondersteunen dan ook het voorstel om de bepaling zoals geformuleerd in
artikel 94, lid 2, sub b van de Grondwet te schrappen.In de Eerste Kamer en in het advies van de Raad van State is gesproken
over de interpretatie van artikel 137 van de Grondwet. Het gaat om de vraag
op welk tijdstip verklaringswetten in het Staatsblad behoren te staan. Mijn
fractie neemt het standpunt in dat vanuit het oogpunt van constitutionele
zorgvuldigheid verklaringswetten voorafgaand aan het besluit van de ontbinding
van het parlement en voorafgaand aan de kandidaatstelling bekend moeten zijn.
Terecht geeft de minister aan dat bijzondere omstandigheden zoals de plotselinge
val van een kabinet redenen kunnen zijn om af te wijken van deze zorgvuldige
procedure. Krijgt de staatscommissie die de Grondwet onderzoekt, de opdracht
om ook naar de interpretatie van artikel 137 Grondwet te kijken? De minister
was daar nog niet helemaal duidelijk over in haar antwoord aan de Kamer. Als
dat zo is, weet de staatscommissie dan bij dezen dat de uitkomst van de evaluatie
van deze bepaling moet zijn dat geen constitutionele consequenties worden
verbonden aan de niet-naleving? Mijn fractie steunt dan ook van harte de opmerking
van de heer Schinkelshoek dat dit wetsvoorstel het "wetsvoorstel van
Martijn" genoemd mag worden.De heer Heijnen (PvdA):Voorzitter. Ik kan heel kort zijn. Ook de PvdA-fractie steunt dit wetsvoorstel
voluit. Het ligt er veel te laat. Nu pas, 35 jaar na Foudraine, 35 jaar nadat
Dennendal de deuren naar de maatschappij opende voor mensen met geestelijke
stoornissen, gaan de deuren van het stemlokaal voor bepaalde leden van die
groep open. Dit had eerder moeten gebeuren. Het is een soort voltooiing van
de integratie van deze mensen in de samenleving.Iedereen heeft het kabinet in alle toonaarden om verheldering gevraagd
over artikel 37 van de Grondwet. Ook de PvdA-fractie vindt dat deze aanpassing
zorgvuldig moet gebeuren en dat je hiermee niet lichtvaardig moet omgaan.
Anderzijds, als het een wijziging betreft die zo'n breed draagvlak lijkt te
krijgen en toch betrekkelijk gering van betekenis is, dan is enig pragmatisme
op zijn plaats. Voor de toekomst moet dit wel helder worden opgelost, zodat
er geen interpretatieverschillen ten aanzien van een zo belangrijk element
in de Grondwet mogelijk zijn.De heer De Roon (PVV):Voorzitter. De principiële vraag of er voldoende grond is om wilsonbekwamen
categorisch van het kiesrecht uit te sluiten, wordt door de fractie van de
Partij voor de Vrijheid met nee beantwoord. Wij menen dat daartoe geen grond
bestaat. Het kiesrecht is in onze ogen een grondrecht, en met inperkingen
daarvan moeten wij uiterst terughoudend en behoedzaam zijn. Ook bij de ontzetting
van het kiesrecht door de strafrechter wordt deze uiterste behoedzaamheid
toegepast. Oplegging van deze straf wordt hoogst zelden door het Openbaar
Ministerie gevorderd, en nog zeldener door de rechter uitgesproken. De categoriale
uitsluiting van wilsonbekwamen spreekt ons dan ook allerminst aan.Dat neemt niet weg dat wij niet onverschillig staan tegenover de zorgen
van hen die vrezen dat misbruik in de vorm van ongeoorloofde dwang zal kunnen
plaatsvinden. Deze zorgen zijn ook binnen onze fractie besproken. Wij kunnen
ons echter vinden in de zienswijze dat van een curator, een bewindvoerder
of een mentor in dit opzicht een waakzame houding kan en mag worden verwacht.
Deze waakzaamheid mag overigens worden verwacht van eenieder die betrokken
is of zich betrokken voelt bij onze democratische rechtsstaat. Ik bedoel daarmee
dat wij allen een verantwoordelijkheid hebben om gevallen van het ronselen
van stemmen waarmee wij bekend zijn geworden, of het nu de stemmen van wilsonbekwamen
of van anderen betreft, te melden. Daarnaast geldt natuurlijk in het bijzonder
de plicht van de voorzitters en de leden van de stembureaus om te waken voor
ongeoorloofde praktijken bij het uitbrengen van de stemmen.Wat dat betreft, stemmen de opmerkingen over artikel J 28 van de Kieswet
in de nota naar aanleiding van het eindverslag in de eerste lezing ons tot
tevredenheid. Dat artikel geeft naar de letterlijke tekst het stembureau de
bevoegdheid om toe te staan dat "een kiezer die wegens zijn lichamelijke
gesteldheid hulp behoeft, zich bij het uitbrengen van zijn of haar stem laat
bijstaan". De opmerkingen in de nota naar aanleiding van het eindverslag
waarop ik doel, verstaan wij aldus dat het a contrario niet is toegestaan
dat aan een wilsonbekwame in het stemhokje door een derde bijstand zal worden
verleend. Graag verneem ik van de minister of zij dit ook zo ziet. Ik hoop
dat dit het geval is, want dan kan ik met een gerust hart aan mijn fractie
aanbevelen om aan dit voorliggend wetsvoorstel onze steun niet te onthouden.Wat betreft de gevolgde procedure, waarover vanavond veel gesproken is,
kan ik mij eigenlijk helemaal aansluiten bij de opmerkingen van de heer Schinkelshoek.
Deze procedure is ook wat ons betreft niet voor herhaling vatbaar en wij vinden
dat dit in de toekomst niet meer zo zou moeten gebeuren.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Het gemeenschappelijke punt van de twee wetsvoorstellen tot
grondwetsherziening die vanavond aan de orde zijn, is dat ze vragen hebben
opgeroepen over de grondwettigheid van de gevolgde procedure, de verhouding
tot de procedure van artikel 137 van de Grondwet.Het is overigens niet voor het eerst dat bij een tweede lezing van wetsvoorstellen
tot herziening van de Grondwet vragen over de procedure aan de orde zijn.
Ik herinner me nog een levendige discussie tijdens een eerdere kabinetsperiode
nadat in 2002-2003 snel achter elkaar verkiezingen waren geweest en niet de
eerstvolgende Kamer die na de verkiezingen was aangetreden de tweede lezing
wetsvoorstellen kreeg voorgelegd, maar de Kamer die na de verkiezingen daarop
weer aantrad. Toen is zelfs de Raad van State nog apart om advies gevraagd
en is in een algemeen overleg gesproken over de vraag of het wel op die manier
kon.Destijds was de conclusie dat de werkwijze niet echt in strijd was met
de Grondwet, maar dat de beste weg is om de in eerste lezing aanvaarde voorstellen
in te dienen op de dag waarop de nieuw gekozen Tweede Kamerleden voor het
eerst samen komen. Dat zou de praktijk moeten zijn.Dit overleg is al weer enige tijd geleden gevoerd, maar ook toen hebben
wij de vraag gesteld of de organisatie er wel op is afgestemd dat in de toekomst
op die manier wordt gewerkt en dat de verklaringswetten zo snel mogelijk worden
ingediend.Nu hebben deze wetsvoorstellen weer vragen opgeroepen over artikel 137.
De verklaringswetten zijn gemaakt voor de ontbinding van de Tweede Kamer en
nadat het Koninklijk Besluit tot ontbinding van de Tweede Kamer tot stand
was gekomen. Opnieuw wordt nu gezegd dat het de koninklijke weg is om alle
verklaringswetten voorafgaand aan het besluit tot ontbinding bekend te maken.
Dat is de meest zuivere werkwijze en daar zou de procedure dan ook op gericht
moeten zijn. Ook onze fractie heeft er geen behoefte aan om op voorhand op
overmachtsituaties te preluderen. Laat de praktijk erop gericht zijn om situaties
te voorkomen als die waarin wij nu verkeren.Ik vind het van groot belang dat de Grondwet op dit punt zo helder mogelijk
is. Wij moeten voorkomen dat er een houding ontstaat waarin wordt gezegd:
het is misschien niet zoals het hoort volgens de Grondwet, maar laten wij
hier wat pragmatisch mee omgaan. Dit past niet bij de aard van de Grondwet.
Daarom ben ik blij dat het kabinet positief heeft gereageerd op de suggestie
van de Raad van State om in het licht van de constitutionele ontwikkelingen
nog eens goed naar de voorgeschreven procedure van artikel 137 van de Grondwet
te kijken en zo nodig de tekst van het artikel te verduidelijken. Ik vind
dit een prima suggestie. Ik heb in de nota naar aanleiding van het verslag
gelezen dat het kabinet de Staatscommissie vraagt om zich ook nadrukkelijk
over deze vragen te buigen.De inhoud van het wetsvoorstel is voldoende uitgekristalliseerd. Mijn
fractie heeft er al bij de eerste lezing mee ingestemd om wilsonbekwamen niet
langer uit te sluiten van het kiesrecht. Hier gaat nu natuurlijk wel een belangrijke
wissel om. Nog in 1983 achtte de grondwetgever de opvatting leidend dat van
een persoon met kiesrecht verwacht moet kunnen worden dat hij of zij het kiesrecht
actief en passief zelf op verantwoorde wijze moet kunnen uitoefenen. Om die
reden werden wilsonbekwamen toen nog uitgesloten van het kiesrecht. Het is
belangrijk dat wij dit niet vergeten en ons realiseren dat het om meer gaat
dan alleen de uitoefening van een individueel recht. Dit raakt ook aan het
algemeen belang, namelijk het functioneren van onze democratie. In die zin
is het zinvol om dit wetsvoorstel niet alleen te bezien vanuit het oogpunt
van emancipatie van wilsonbekwamen, maar ook het algemeen belang nadrukkelijk
in de beschouwing te betrekken.Ook als wij het uit dat perspectief bezien, kunnen wij ons voorstellen
dat de regering opnieuw heeft gezegd dat de categorale uitsluiting van wilsonbekwamen
zoals die nu in de Grondwet is vastgelegd, te beperkend is. Daar worden ook
mensen door geraakt en dat kunnen wij niet voor onze rekening nemen. Daarom
steunt mijn fractie ook in tweede lezing dit wetsvoorstel.Minister Ter Horst:Voorzitter. De staatssecretaris zal twee vragen beantwoorden die betrekking
hebben op het verkiezingsproces. Ik begin bij de inbreng van de heer Van Raak.
De verschillende sprekers hebben ieder op eigen wijze gesproken over hoe met
de grondwetswijziging is omgegaan. In de vragen zitten nogal wat dubbelingen
die naar ik hoop niet in de antwoorden zitten. De heer Van Raak heeft gevraagd
of de gang van zaken rond de grondwetswijziging al dan niet in strijd is met
de Grondwet. Dat is naar mijn mening niet het geval. Artikel 137 schrijft
voor dat de Kamer wordt ontbonden nadat de eerste lezing van de grondwetswijziging
tot stand is gekomen. Dat staat in artikel 137, niet meer en niet minder.
Het doel is dan ook om te bereiken dat de kiezer zijn stem mede kan laten
bepalen door de op handen zijnde grondwetswijziging. In de campagne kan dat
punt een rol spelen. Dat is in dit geval ook gebeurd. De verklaringswet kwam
tot stand voorafgaand aan de verkiezingen, op 22 november 2006, en voorafgaand
aan de ontbinding van de oude Kamer, op 30 november 2006. Het is bijzonder
dat de verklaringswet tot stand kwam na het besluit tot het houden van de
verkiezingen. Dat is ongebruikelijk maar niet onwettig. Het kabinet geeft
er de voorkeur aan om het niet op deze ongebruikelijke manier te doen. Gebruikelijk
is om eerst de verklaringswet tot stand te brengen en daarna pas te besluiten
om verkiezingen te houden. Dat wordt door het kabinet beschouwd als de normale
gang van zaken. Een en ander is echter niet in strijd met de Grondwet.De heer Van Raak (SP):Er is sprake van een bijzondere situatie. De Kamer had veel kritiek op
deze manier van doen. De Grondwet is niet bedoeld om uitsluitsel te bieden
in gevallen waarover iedereen het zo ongeveer wel eens is. De Grondwet is
bedoeld om uitsluitsel te bieden in gevallen waarin men het oneens is. Ik
ben bang dat theoretisch de mogelijkheid bestaat dat een kabinet een Kamer
overslaat en wacht op een Kamer met een andere kleur om de tweede termijn
van een grondwetswijziging te behandelen. Volgens mij staat die theoretische
deur open. Ik zou die vanavond graag sluiten.Minister Ter Horst:U vroeg of het allemaal anders had gekund. Mijn antwoord daarop is: ja,
dat had anders gekund. De behandeling van de tweede lezing
had uitgesteld kunnen worden tot na de volgende Kamerverkiezingen. Dat was
keurig in lijn geweest met hetgeen in de Grondwet staat, maar dat had geen
recht gedaan aan wat de SP graag had gezien. Dan was er een mogelijkheid geweest
tot een anders samengestelde Kamer.De heer Van Raak (SP):Die optie is onmogelijk, want in artikel 137 staat ook dat de opvolgende
Kamer in tweede termijn een grondwetswijziging moet behandelen.Minister Ter Horst:Als u van mening bent dat de manier waarvoor nu gekozen is niet gebruikelijk
maar ook niet ongrondwettelijk is, dan had ook gewacht kunnen worden tot de
installering van een nieuwe Kamer na 2011. De tweede lezing had dan aan die
nieuwe Kamer voorgelegd kunnen worden.De heer Van Raak (SP):Dat mag volgens mij niet van de Grondwet. Het gaat mij evenwel vooral
om het theoretische geval dat de regering een verkiezing overslaat zodat er
een parlement van een andere kleur zitting neemt en die tweede behandeling
in een heel ander daglicht komt te staan.Minister Ter Horst:Dat zal natuurlijk nooit het geval zijn, maar ik begrijp de opmerking.De heer Van Raak heeft ook gevraagd of de huidige Tweede Kamer wel bevoegd
is om het wetsvoorstel te behandelen. Dat is het geval, want anders had het
ook niet voorgelegen. De heer Van der Staaij heeft gelijk in zijn opmerking
dat dit eerder ook al is gebeurd. De Kamer die na een verklaringswet werd
gekozen, in 2002, werd ontbonden voordat de grondwetswijziging in tweede lezing
was behandeld. Dat gebeurde in de tijd van de LPF-crisis. De daaropvolgende,
in 2003 gekozen Kamer heeft de grondwetswijziging behandeld. Overigens was
ook die situatie niet in strijd met de Grondwet. Het kabinet meent evenwel
dat ook een herhaling van die situatie moet worden voorkomen. Ik kom straks
nog even te spreken over de wens en de noodzaak om tot wijziging van de Grondwet
op dat punt te komen.De heer Van Raak en mevrouw Griffith hebben gevraagd waarom de minister
nog geen nieuwe herzieningsprocedure heeft ontwikkeld. Dat is natuurlijk niet
zo vreselijk simpel. De Raad van State zegt ook niet hoe dat zou moeten. De
Raad van State heeft gezegd dat ook naar zijn opvatting hier geen sprake is
van strijdigheid met de Grondwet, maar heeft niet gezegd hoe het zou moeten
als je het zou willen verhelderen. Ik heb gezegd dat wij dat wat mij betreft
gaan onderzoeken. Zeer binnenkort zal het kabinet spreken over de te verlenen
opdracht aan de staatscommissie. Ik kan nog niet zeggen of het daar onderdeel
van uit zal maken. Ik kan wel zeggen dat het kabinet in reactie op De Nationale
Conventie aangeeft dat het vindt dat ten aanzien van deze bijzondere situatie
die wij hier bespreken en waarvan in 2002 sprake was, een oplossing moet worden
gevonden. Op dat element zal zeker een standpunt van het kabinet volgen.De heer Anker heeft gevraagd of de minister het ermee eens is dat het
uiterste moment van het ontbindingsbesluit het moment van kandidaatstelling
voor de Tweede Kamer is. Dat heb ik volgens mij impliciet al gezegd, maar
ik zal het nog een keer expliciet verwoorden. De opvatting van het kabinet
is dat het wenselijk is dat de eerste lezing van de grondwetswijziging wordt
afgerond voor het ontbindingsbesluit. Maar het is niet in strijd met de Grondwet
als de eerste lezing pas na het ontbindingsbesluit tot stand komt, zo lang
die eerste lezing maar klaar is voor de verkiezingen en voor het aantreden
van de nieuwe Tweede Kamer.De heer Van der Staaij heeft gezegd dat hij graag zou zien dat die verduidelijking
er komt. Ik heb gezegd dat dit ook te lezen valt in de reactie van het kabinet
op de voorstellen van De Nationale Conventie. Wij moeten het nog in het kabinet
bespreken, maar ik denk dat ook de staatscommissie gevraagd zal worden om
daarover haar licht te laten schijnen.Dit ging allemaal over de grondwetswijziging. Ik wil het daarom nog hebben
over het wetsvoorstel als zodanig. Ik kan instemmen met de wijze waarop dat
door een aantal leden is verwoord. Men sprak over de grondwetswijziging-Martijn.
Van wat ik er over heb gehoord, denk ik dat het zijn vasthoudendheid en de
inzet van mijn voorganger zijn geweest die ervoor hebben gezorgd dat deze
grondwetswijziging hier nu aan de orde is. Het is ook mooi, omdat het aangeeft
dat als een burger ervan overtuigd is dat iets onredelijk is, het één
iemand lukt om tot een verandering van die situatie te komen. Dat is een mooi
voorbeeld en ik ben blij dat ik daar mijn bijdrage aan mag leveren.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Voorzitter. Ik ben ook blij dat ik mijn bijdrage aan dit wetsvoorstel-Martijn
kan leveren, omdat vandaag echt een belangrijke stap wordt gezet. Ik ben blij
dat de Kamer dat in tweede lezing nog eens herhaalt.Aan mij is eigenlijk maar één echte vraag gesteld. Bovendien
wil ik nog een opmerking maken. Wij komen ongetwijfeld in de toekomst nog
met elkaar te spreken over het kiesrecht. De heren Van Raak en De Roon hebben
gesproken over het ronselen van stemmen en hebben gevraagd wat daar tot op
heden aan gedaan is. De heer Van Raak haalde aan dat er in het verleden circulaires
en brieven over dat punt zijn gestuurd. In de aanloop naar de provincialestatenverkiezingen
is er ten aanzien van het ronselen van stemmen aandacht besteed aan de zorginstellingen.
Daar zijn brieven naar toe gestuurd. Er is een beperkt aantal reacties op
terug ontvangen en daaruit bleek wel dat men zich bewust is van de kwetsbare
situatie en de kwetsbare situatie van degenen die aan hun zorg zijn toevertrouwd.
Maatregelen om ronselen tegen te gaan, moeten enerzijds worden genomen door
de mensen zelf. In dit wetsvoorstel wordt nadrukkelijk wat gevraagd van de
curatoren, verzorgers, begeleiders en ouders als het kiesrecht wordt verleend,
want zij moeten daarop toezien. Degenen die de standpunten van de commissie-Korthals
Altes en het kabinetsstandpunt hebben gevolgd, weten dat nadrukkelijk aandacht
aan dat punt is besteed. Te denken valt bijvoorbeeld aan het invoeren van
het overleggen van kopieën van identiteitsbewijzen en aan identificatieplicht.
Het is wel degelijk zo dat wij daarover in de toekomst verder met elkaar zullen
spreken. In dit geval wordt er aandacht van de verzorgende of van de omgeving
van de onder curatele gestelde gevraagd.De heer Van Raak (SP):De staatssecretaris wijst op de rol van de instellingen. De heer De Roon
wees ook op de curator. Moet er niet iets gebeuren op het stembureau
zelf, waar wilsonbekwamen, maar ook mensen met taalproblemen, ontzettend kwetsbaar
zijn? Er zijn allerlei aanwijzingen dat daarvan misbruik wordt gemaakt.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Het gaat dan om assistentie in het stemlokaal. Daarover spreken wij verder
bij de behandeling van het kabinetsstandpunt over het kiesstelsel. Er moet
zeker aandacht voor zijn. Dat is ook door de adviescommissie onder woorden
gebracht. Ik verwacht in dat opzicht ook iets van de mensen in het stembureau.
Vorige week is bij de behandeling van de begroting van BZK gevraagd hoe het
moet met visueel gehandicapten. Dat is ook een kant van het debat. Over dit
hele aspect komen wij nog uitgebreid met elkaar te spreken in het kader van
de kabinetsreactie op het rapport van de commissie-Korthals Altes en de wetswijzigingen
die daarna nog moeten volgen. Ik ga ervan uit dat de Kamer dan al die punten
weer inbrengt. Ik denk dat met wat er nu staat tegemoet wordt gekomen aan
de problematiek die bij de desbetreffende groep wordt verondersteld.Op de vraag van de heer De Roon over de a contrarioregeling kan ik "ja"
antwoorden. Ik hoop dat dit tot steun leidt.Ik heb begrepen dat de heer Schinkelshoek ervan uitgaat dat straks de
rechter beslist of een curandus kiesrecht krijgt, maar dat is niet het geval.
De regering kiest ervoor om aan alle curandi het kiesrecht toe te kennen.
De rechter komt er niet meer aan te pas. Iedereen krijgt kiesrecht en men
moet zelf beslissen, samen met de omgeving, of men er gebruik van maakt. Voor
dat systeem is gekozen omdat de rechter geen criteria heeft op grond waarvan
hij kan concluderen dat iemand al dan niet tot verantwoorde uitoefening van
het kiesrecht in staat is.De voorzitter:Ik neem aan dat de Kamer geen behoefte heeft aan een tweede termijn.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. Bij interruptie merk ik dan nog op dat ik geen antwoord heb
gekregen op mijn vraag naar het theoretisch gat. Het is theoretisch mogelijk
dat een regering een parlement en een verkiezing overslaat. Bij de tweede
behandeling is een tweederde meerderheid nodig. Daarom is dit een theoretisch
probleem dat praktische gevolgen zou kunnen hebben. Hoe gaat de minister het
gat dichten dat ook door de Raad van State is gesignaleerd, namelijk dat in
theorie de regering een parlement en een verkiezing kan overslaan en kan wachten
op een parlement met een voor de regering gunstiger kleur? Dat gat is er en
dat moet de minister dichten, of desnoods die commissie die al heel veel gaat
doen. Maar ik heb veel liever dat de minister het zelf gaat doen.De voorzitter:Ik begrijp hieruit dat dit geen taak is voor de voorgestelde staatscommissie
waarover de minister sprak, maar ik geef daarover graag de minister het woord.Minister Ter Horst:De tweede lezing vindt altijd plaats na verkiezingen. De kans dat er dan
een andere Kamer zit, is natuurlijk aanwezig. Ik begrijp dus niet helemaal
wat de heer Van Raak bedoelt.De heer Van Raak (SP):U gaf zelf het voorbeeld dat de wet ook over nieuwe verkiezingen heen
geschoven had kunnen worden.Minister Ter Horst:Als u had gevonden dat deze procedure niet rechtmatig was geweest.De heer Van Raak (SP):Volgens mij zit er nu een gat in de interpretatie van de Grondwet. Het
is mogelijk dat de regering de tweede lezing niet laat plaatsvinden door de
nieuwe Tweede Kamer die na de verkiezingen aantreedt, maar de tweede lezing
uitstelt tot een parlement later. Volgens mij is dat nu in theorie mogelijk.
Daar kan een regering gebruik van maken.Minister Ter Horst:U maakt zich daar zorgen over?De voorzitter:Ik zag de heer Van der Staaij halverwege het betoog van de heer Van Raak
zijn vinger opsteken. Sluit uw interruptie hierbij aan?De heer Van der Staaij (SGP):Dit is precies de situatie die de vorige keer aan de orde was bij de tweede
lezing van de wetsvoorstellen. Toen hadden wij dezelfde discussie en was inderdaad,
om het zo maar te zeggen, een "Kamer overgeslagen", omdat de toenmalige
Kamer al weer snel weg was. Destijds is voor het theoretische probleem dat
de heer Van Raak terecht aansnijdt, door de regering een praktische oplossing
aangedragen volgens welke, conform het advies van de Raad van State, teruggegaan
moest worden naar de oude praktijk om zo snel mogelijk na het aantreden van
de nieuwe Kamer de wetsvoorstellen in te dienen. De regering heeft dat toen
ook toegezegd. Is dat nog steeds de lijn die dit kabinet voor ogen staat om
aan de bezwaren van de heer Van Raak tegemoet te komen?De heer Van Raak (SP):De vraag is vooral belangrijk, omdat het met deze grondswetswijzigingen
al niet is gebeurd. De eerste keer dus dat wij het gaan proberen, is het al
niet gelukt.Minister Ter Horst:De eerste vraag die wij mijns inziens moeten stellen, is wat de rol van
de regering hierin is. In artikel 137 staat: "Nadat de nieuwe Tweede
Kamer is samengekomen, overwegen beide Kamers in tweede lezing het voorstel
tot verandering".De heer Van Raak (SP):Dat kan pas als de regering het voorstel indient.Minister Ter Horst:Dat is maar de vraag. Ik denk dat de Kamer vrij is om dit punt te agenderen
als zij van mening is dat zij hierover in tweede lezing zou moeten spreken.
U gaat uit van een veronderstelling, mijnheer Van Raak. In elk geval is het
zo dat een nieuwe Kamer beslist in tweede lezing. Men zal dus altijd te maken
hebben met een politiek anders samengestelde Kamer.De heer Van Raak (SP):Dat is ook de bedoeling. Het is alleen niet de bedoeling te wachten tot
er een parlement met een nog andere kleur zit.Minister Ter Horst:Ik zou dit zelf niet bedacht hebben, maar stel dat de samenstelling van
de Kamer het kabinet niet bevalt, dan wacht het vier jaar in de hoop dat er
dan een Kamersamenstelling is die wel bevalt. Als dat niet
het geval is, wacht men nog vier jaar.De heer Van Raak (SP):In theorie is dit al gebeurd.Minister Ter Horst:Ja, maar niet met die intentie.De heer Van Raak (SP):Wij praten hier over de Grondwet. Deze wordt op tafel gelegd op het moment
dat het misgaat, dat mensen het niet goed bedoelen. In dit geval bedoelden
wij het met zijn allen goed en hebben gezegd dat er een praktische oplossing
moest komen. De Grondwet is er voor het moment waarop de regering het niet
goed bedoelt. Hiertegen moet de Grondwet bestand zijn.De voorzitter:Wellicht kan de minister antwoorden op de vraag van de heer Van der Staaij
of dit nog steeds de bestendigde lijn is?Minister Ter Horst:Dit is inderdaad de bestendigde lijn. Ik denk niet dat het punt van wraak
zich in de praktijk voordoet. Ik ga er ook van uit dat als de regering niet
komt met een voorstel, de Kamer zal zeggen dit onderwerp te willen behandelen.
De staatscommissie zal dit punt vast wel in haar overwegingen meenemen.De voorzitter:Mijnheer Van Raak, u was in gesprek, maar de minister heeft gezegd dat
de staatscommissie dit punt ook zal meenemen. Het maakt dus straks onderdeel
uit van het advies.De heer Van Raak (SP):Ik heb begrepen dat de staatscommissie over haar eigen agenda gaat. Kunnen
wij hier afspreken dat de staatscommissie wat dit onderwerp betreft niet over
haar eigen agenda gaat en dat het zeker is dat zij over dit probleem, het
theoretische geval van het doorschuiven van de tweede lezing, een uitspraak
doet?De voorzitter:Ik heb net al gezegd dat de minister dat heeft toegezegd.Minister Ter Horst:Mijnheer Van Raak, ik zal uw wens meenemen in de bespreking in het kabinet
over de adviesaanvraag aan de Raad van State over de staatscommissie. Ik zal
uw punt naar voren brengen. Meer kan ik niet toezeggen.De heer Van Raak (SP):Precies. Dan wordt het dus niet opgelost. Dan blijft het doorrommelen
en kan het theoretische probleem wel eens in praktisch probleem omslaan.De voorzitter:Mijnheer Van Raak, u was in gesprek, maar de minister heeft gezegd dat
de staatscommissie dit punt ook zal meenemen. Het maakt dus straks onderdeel
uit van het advies.De heer Van Raak (SP):Ik heb begrepen dat de staatscommissie over haar eigen agenda gaat. Kunnen
wij hier afspreken dat de staatscommissie wat dit onderwerp betreft niet over
haar eigen agenda gaat en dat het zeker is dat zij over dit probleem, het
theoretische geval van het doorschuiven van de tweede lezing, een uitspraak
doet?De voorzitter:Ik heb net al gezegd dat de minister dat heeft toegezegd.Minister Ter Horst:Mijnheer Van Raak, ik zal uw wens meenemen in de bespreking in het kabinet
over de adviesaanvraag aan de Raad van State over de staatscommissie. Ik zal
uw punt naar voren brengen. Meer kan ik niet toezeggen.De heer Van Raak (SP):Precies. Dan wordt het dus niet opgelost. Dan blijft het doorrommelen
en kan het theoretische probleem wel eens in een praktisch probleem omslaan.De voorzitter:Nu gaan wij de verkeerde kant op. De minister heeft gezegd dat zij dit
zal bespreken in het kabinet. Daar komt een antwoord uit dat aan de Kamer
kenbaar zal worden gemaakt. Dan bent u opnieuw aan zet. Wij moeten nu niet
in een hypothetisch debat terechtkomen. Ik stel voor om het debat met de toezegging
van de minister af te sluiten.Daartoe wordt besloten.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Er wordt aanstaande dinsdag gestemd over dit voorstel tot wijziging van
de Grondwet.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20072008-2455-2462.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl