Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Ziektewet en enkele andere wetten in verband met het uitsluiten van het recht op een socialeverzekeringsuitkering bij vrijheidsontneming en het openstellen van socialezekerheidsregelingen in die gevallen waarin de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel buiten een justitiële inrichting plaatsvindt (Wet socialezekerheidsrechten gedetineerden) (26063).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 3971-3991

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-04-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 65, pagina 3971-3991

01-04-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26063Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet tegemoetkoming studiekosten in verband met uitbreiding van de doelgroep en verhoging van het normbedrag overige studiekosten (26346), en over: - de motie-Van der Vlies over de kosten voor ouders van boeken en leermiddelen (26346, nr. 9); - de motie-Van Bommel over fiscalisering van de heffing van lesgelden (26346, nr. 10)Pagina 3993-3993
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 1 april 1999)Pagina 3993-3994
Eindstemming over het wetsvoorstel Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 ten behoeve van het stellen van nadere regels ten aanzien van het netbeheer en de levering van elektriciteit aan beschermde afnemers (26303)Pagina 3992-3993
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 24 maart 1999 over de WerkloosheidswetPagina 3965-3971
Presentie en opening (donderdag 1 april 1999)Pagina 3965-3965
Regeling van werkzaamheden (donderdag 1 april 1999)Pagina 3991-3992
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Ziektewet en enkele andere wetten in verband met het uitsluiten van het recht op een socialeverzekeringsuitkering bij vrijheidsontneming en het openstellen van socialezekerheidsregelingen in die gevallen waarin de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel buiten een justitiële inrichting plaatsvindt (Wet socialezekerheidsrechten gedetineerden) (26063).Pagina 3971-3991

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 118 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Ziektewet en enkele andere wetten in verband met het uitsluiten van
het recht op een socialeverzekeringsuitkering bij vrijheidsontneming en het
openstellen van socialezekerheidsregelingen in die gevallen waarin de tenuitvoerlegging
van een vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel buiten een justitiële
inrichting plaatsvindt (Wet socialezekerheidsrechten gedetineerden) (26063).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Van Dijke (RPF):Mevrouw de voorzitter! Zoals gebruikelijk spreek ik mede namens het GPV.Moet iemand die in de gevangenis zit, door de Staat worden onderhouden
en daarnaast ook nog aanspraak kunnen maken op een socialezekerheidsuitkering?
Velen zullen die vraag met nee beantwoorden. Ook wat ons betreft wordt die
zogenaamde dubbele betaling door de gemeenschap zo snel mogelijk beëindigd.
Het kan op verschillende manieren. Wij zijn er niet van overtuigd dat de route
waarvoor de regering kiest, nu de beste is. De regering kiest ervoor de uitkeringsgerechtigden
tijdens hun detentie en TBS het recht op een socialeverzekeringsuitkering
te ontzeggen. Natuurlijk is daar een verhaal bij te houden. De Staat voorziet
door hen in huis te hebben al in hun onderhoud. Bovendien verliezen ook de
mensen die in loondienst werken hun loon of inkomen in geval van detentie.
De huidige gang van zaken leidt er zelfs toe dat gedetineerde uitkeringsgerechtigden
in een relatief gunstige financiële positie ten opzichte van andere uitkeringsgerechtigden
verkeren, juist vanwege hun detentie. Het is denkbaar dat men tijdens de detentie
een redelijk vermogen spaart.De regering gaat ervan uit dat over deze materie in de jaren zestig en
zeventig anders werd gedacht dan nu. In het huidige maatschappelijke en politieke
klimaat prevaleert blijkbaar de gedachte dat sprake is van maatschappelijke
onaanvaardbaarheid boven de verzekeringsgedachte, terwijl in de voorgaande
decennia de verzekeringsgedachte prioriteit had. Ik vraag mij af of deze constatering
wel terecht is. Wij kunnen moeilijk volhouden dat de Raad van State het flowerpowertijdperk
nog niet is ontgroeid. Toch heeft de Raad van State in zijn preadvies sterk
de nadruk gelegd op het verzekeringskarakter van de sociale verzekeringen.
In reactie hierop stellen de indieners van het wetsvoorstel dat het collectieve
karakter van de sociale verzekeringen maakt dat ook andere belangen dan puur
verzekeringstechnische overwegingen prioriteit kunnen hebben. Wij moeten ons
echter afvragen of dit een voldoende rechtvaardiging is voor het ontnemen
van socialezekerheidsrechten. Zeker als er sprake is van bestaande situaties,
is de voorgestelde stopzetting rigoureus.De hele discussie over die verzekeringsgedachte kan worden omzeild als
wordt gekozen voor de eigenbijdrageregeling. Ik heb begrepen dat een dergelijk
systeem in Denemarken wordt gehanteerd. De achterliggende gedachte is heel
simpel: wie op kosten van het Rijk onderdak en voeding krijgt, moet daarvoor
betalen. Ik erken dat ook hieraan nadelen verbonden, zoals een complexe uitvoering
en het rondpompen van geld, maar volgens mij vallen die nadelen wel mee. Wij
kennen immers ook in de AWBZ de eigenbijdrageregeling. Als die regeling in
de AWBZ al ter discussie staat, dan is het niet vanwege de uitvoeringstechnische
bezwaren. Een eigenbijdrageregeling heeft in elk geval een aantal duidelijke
voordelen. Ik wil er enkele noemen.Het eerste voordeel is dat verzekeringskarakter niet wordt aangetast.
Het huidige wettelijke systeem kan in stand blijven.Het tweede voordeel is dat de regeling breder toepasbaar is. Ook gedetineerden
met een inkomen anders dan een uitkering kunnen eronder vallen en die blijven
nu buiten beeld.Het derde voordeel is dat bij een eigen bijdrage beter kan worden ingespeeld
op individuele omstandigheden. In het kabinetsvoorstel wordt geen rekening
gehouden met bepaalde vaste lasten, zoals de aflossing van schulden of een
hypotheek. Overigens kunnen ook werknemers met een inkomen uit arbeid in geval
van detentie op deze punten in problemen komen, maar niet voor niets krijgt
uitgerekend deze categorie relatief vaker een alternatieve straf.Een vierde voordeel is dat de omstreden stopzetting van de uitkering van
TBS'ers komt te vervallen.Als laatste voordeel wil ik noemen dat procesrisico's kunnen worden voorkomen.
De Sociale verzekeringsbank heeft met het oog op internationale verdragen
gewaarschuwd voor die procesrisico's. De regering kan niet garanderen dat
het voorliggende wetsvoorstel in alle opzichten voldoet aan internationaal
recht. Mij lijkt dit een niet onaanzienlijk probleem.Voorzitter! De fracties van RPF en GPV geven, alles afwegend, de voorkeur
aan die eigenbijdrageregeling. Ik wil de staatssecretaris verzoeken serieus
in te gaan op mijn betoog en voor zichzelf nog eens heel uitdrukkelijk de
voordelen van die eigenbijdrageregeling op een rijtje te zetten. Het kan immers
niet zo zijn dat de wetgever enkel vanwege praktische bezwaren een juridisch
sluitend systeem, de eigenbijdrageregeling, laat lopen en kiest voor een oplossing
met een oneerbiedig gesproken hoog borreltafelgehalte waarop in principieel
opzicht nogal wat valt af te dingen. Deze keuze doet beslist geen recht aan
de diverse grote voordelen van de eigenbijdragevariant ten opzichte van de
kabinetskeuze.Voorzitter! Na de schriftelijke gedachtewisseling leven over het wetsvoorstel
in de huidige vorm bij ons nog verschillende vragen. Ik begin met het overgangsrecht.
Daarvan is in de wet geen sprake. Alle gedetineerden vallen onder hetzelfde
regime. Van een eerbiedigende werking conform de motie-Van de Zandschulp is
geen sprake. Wij kunnen ons intussen afvragen welke materiële betekenis
die motie dan nog heeft. Een en ander geldt bijvoorbeeld wel bij toeslag AOW
en ingrepen in de kinderbijslag, maar niet bij de ANW en deze wet. De eerbiedigende
werking moet in deze wet in elk geval voorrang verlenen aan de wens van de
regering om zo snel mogelijk tot een regime te komen. Ik heb hier moeite mee,
want het uitgangspunt van het kabinet is blijkbaar dat de werking van deze
wet geen enkele invloed zal hebben op de strafmaat. Maar kan het ontzeggen
van socialezekerheidsrechten geheel los worden gezien van het "ne bis in idem"-beginsel?
Is dat hard te maken? Ik kan me voorstellen dat de rechter er bij het vaststellen
van de strafmaat wel degelijk rekening mee houdt dat een uitkeringsgerechtigde
zijn uitkering verliest bij detentie. De staatssecretaris beaamt ook in de
stukken dat mensen die in loondienst werken, relatief vaker alternatieve straffen
krijgen dan uitkeringsgerechtigden. Een en ander zou gevolgen moeten hebben
voor de rechten van de gevangenen en TBS'ers die nu een uitkering hebben.
De regering sluit zelf ook niet uit dat er gedetineerden zijn voor wie als
gevolg van deze wet sprake is van een nieuwe feitelijke situatie. Ik verwijs
naar de nota naar aanleiding van het verslag, pagina 16. Ik vraag in dit verband
speciale aandacht voor gedetineerden die, mede met het oog op resocialisatie,
gaan studeren. De staatssecretaris stelt in antwoord op mijn vraag terzake
dat het volgen van een opleiding mogelijk blijft. Moet ik dat zo opvatten
dat het ook financieel mogelijk blijft? Zo ja, komt dit dan automatisch op
het activeringsbordje van de gemeenten of moeten wij dat anders zien?Gelet op onze bezwaren tegen de aantasting van het verzekeringskarakter
zal het geen verbazing wekken dat ik ervoor pleit de rechten van de huidige
gedetineerden te respecteren. Ik heb daarom een amendement van die strekking
ingediend. Als onverhoopt blijkt dat daarvoor onvoldoende draagvlak bestaat,
zou toch op zijn minst sprake moeten zijn van een overgangstermijn van bijvoorbeeld
twee jaar. Ik heb ook daarvoor een amendement laten voorbereiden dat die termijn
als uitgangspunt heeft. Ik hoor graag wat de collega's van beide varianten
vinden.Dan de reikwijdte van de regeling. De regering stelt voor de AOW niet
te betrekken in het wetsvoorstel. De argumentatie van de indieners op dit
onderdeel lijkt arbitrair en heeft ons niet overtuigd. Ook na lezing van de
nota naar aanleiding van het verslag is het mij niet duidelijk waarom voor
de ene volksverzekering, de AOW, wel een uitzondering wordt gemaakt, terwijl
dat niet geldt voor een andere, de ANW. Mij ontgaat de relevantie van de verschillen
tussen beide regelingen die in de stukken worden opgesomd. Wat maakt het uit
dat de AOW niet arbeidsmarktgerelateerd is en inkomensonafhankelijk? Voor
de regering staat toch voorop dat het niet wenselijk is een sociale verzekering
te verstrekken, terwijl de Staat daarnaast in het onderhoud van betrokkene
voorziet. Geldt dat voor de AOW niet? Zijn er deugdelijke argumenten aan te
dragen om de AOW buiten beschouwing te laten?Ook personen die ten onrechte in voorlopige hechtenis zijn genomen, verliezen
voor die periode het recht op een uitkering. Ik heb begrip voor de keuze die
de regering hier maakt. Het lijkt me logisch dat degenen die hiervan de dupe
zijn, een forse schadevergoeding zullen eisen, zeker als er problemen ontstaan
bij de betaling van hypotheken of schulden. De regering is blijkbaar optimistisch
over de te verwachten stijging van het aantal claims. Wordt dat optimisme
gerechtvaardigd door het feit dat het slechts zelden voorkomt dat iemand ten
onrechte langer dan een maand in voorlopige hechtenis wordt gehouden? Wat
vindt de staatssecretaris van de suggestie om de uitkering alsnog achteraf
te betalen als sprake is van onterechte voorlopige hechtenis van langer dan
een maand?Ik kom bij de in het buitenland gedetineerde personen. In het verslag
heb ik daarvoor aandacht gevraagd. Als we kijken naar de achterliggende gedachte
van de wet, kunnen we ons afvragen of degenen die in het buitenland zijn gedetineerd
wel onder de werkingssfeer van de wet moeten vallen. De kosten van hun levensonderhoud
komen immers niet voor rekening van de Nederlandse Staat. Van dubbele betaling
is dus geen sprake en vanuit die optiek lijkt er geen reden de uitkering van
deze gedetineerden stop te zetten. Met het oog op de wetssystematiek lijkt
het echter niet voor de hand te liggen deze hele categorie buiten de werkingssfeer
van de wet te houden. Maar daarmee is niet alles gezegd. De rechtssystemen
in het buitenland zijn vaak nauwelijks te vergelijken met die in ons land.
Het wetsvoorstel kan bijvoorbeeld tot de absurde situatie leiden dat landgenoten
die om politieke of godsdienstige redenen zijn gedetineerd, ook nog hun uitkering
wordt ontnomen. Hoe consequent het ook lijkt, dat kan toch niet de bedoeling
van de staatssecretaris zijn. Ik vind dat de wet op dit punt wat minder rigide
moet zijn. De staatssecretaris is in de stukken echt veel te laconiek ten
aanzien van dit onderdeel. Tijdens een algemeen overleg met de minister van
Buitenlandse Zaken op 24 juni vorig jaar bleek dat die het als kerntaak van
de rijksoverheid ziet om gedetineerden in het buitenland te ondersteunen.
Deelt de staatssecretaris die opvatting? Ik deel die opvatting. In zijn brief
van 7 april 1998 stelt de minister van Buitenlandse Zaken dat aanneming van
het onderhavige wetsvoorstel reeds bestaande financiële problemen voor
in het buitenland gedetineerden alleen maar zal doen toenemen. Ik heb de indruk
dat op dit punt totaal geen afstemming is geweest met het ministerie van Buitenlandse
Zaken. Wat vindt de staatssecretaris, mede gelet op de opvatting van Buitenlandse
Zaken, van de gedachte om de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
het recht te geven om in specifieke gevallen van detentie in het buitenland
te kunnen beslissen de uitkering te handhaven?Voorzitter! De staatssecretaris lijkt de handhaving en de gegevensuitwisseling
met veel vertrouwen tegemoet te zien. Ik vraag mij af of er reden is voor
dat optimisme. Om aan te sluiten bij mijn voorgaande punt: de handhaving in
het buitenland zal schier onmogelijk zijn. De staatssecretaris zal mij toch
niet willen doen geloven dat een WAO'er die in Manilla wordt gedetineerd,
Flip Buurmeijer zal bellen met de mededelingen: hallo, het is zover, u kunt
mijn uitkering stoppen.Bij dit onderdeel komt onwillekeurig het beeld van de Wet export uitkeringen
naar boven. Dreigt het voor ons liggende wetsvoorstel niet op eenzelfde uitvoeringstechnische
problematiek te stuiten als die wet, die overigens nog steeds
niet door de senaat is aanvaard?Los hiervan vraag ik mij af of de huidige praktijk, waarin het recht op
bijstand en een WW-uitkering al vervalt bij detentie, aanleiding geeft tot
optimisme over de handhaving. Verwerken UVI's en gemeenten op tijd en adequaat
de noodzakelijke wijzigingen? De gegevensuitwisseling tussen justitie en gemeenten
vindt bijvoorbeeld ouderwets en heel handmatig plaats. Introductie van het
cliëntvolgcommunicatiesysteem zal nog jaren op zich laten wachten. Zeker
waar het de bijstandsgerechtigde dak- en thuislozen betreft kan het wel eens
even duren voordat de gemeente in de gaten heeft wat er gebeurt.De gemeenten kunnen de justitiële inrichtingen van het ministerie
van Justitie benaderen met het gerichte verzoek om informatie over individuele
bijstandscliënten. Verwacht de regering dat de gemeenten op dit punt
veel activiteiten zullen ontplooien, gelet op de overbelasting van veel sociale
diensten op dit moment?Voorzitter! Ik rond af. De fractie van de RPF en het GPV steunen het streven
om een eind te maken aan de mogelijkheden voor uitkeringsgerechtigden om tijdens
de detentie een vermogen op te bouwen. Het voor ons liggende wetsvoorstel
geeft daaraan invulling, maar wel op een wijze waarmee wij grote moeite hebben.
Ik wil hierbij benadrukken dat onze bezwaren tegen de keuzen die de regering
maakt, principieel van aard zijn. Het verzekeringskarakter wordt aangetast,
gemaakte keuzen zijn arbitrair: AOW niet en ANW wel, opname in BOPZ-instellingen
niet, in TBS-instellingen wel. De handhaving, zeker in het buitenland, zal
toch een enorme klus zijn. Als onverhoopt toch wordt gekozen voor ingrepen
in uitkeringsrechten, moet wat ons betreft in elk geval sprake zijn van een
ruimhartiger overgangsregime. Gelet op wat ik heb gezegd, wacht ik het antwoord
van de staatssecretaris met buitengewoon grote belangstelling af.De heer Harrewijn (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Ik heb de behandeling van deze wet overgenomen
van een collega. Dat heb je als nieuw Kamerlid: dan moet je soms halverwege
de treinrit opstappen.Ik ben het overigens geheel eens met onze inbreng. Met stijgende verbazing
heb ik de wet gelezen. De manier waarop het probleem is aangepakt, zit mij
niet lekker en eigenlijk vind ik dat er sprake is van een rommeltje. Er zijn
veel losse einden en procesrisico's. De heer Van Dijke heeft al behartigenswaardige
opmerkingen gemaakt. Ik sluit mij aan bij zijn opmerking, dat het veel logischer
geweest zou zijn met een eigenbijdrageregeling te komen. Dat wil je namelijk
bereiken: voorkomen dat mensen een vermogen op kunnen bouwen door tien jaar
in de gevangenissen te zitten. En passant zou namelijk de uitkering door gaan.
Dat is niet de bedoeling. Ik vind het dus op zichzelf fair dat je hierover
nadenkt en dat je je afvraagt op welke manier je het probleem tegemoet kunt
treden.Er worden nu pragmatische argumenten gebruikt en er wordt gezegd: het
is zo lastig te berekenen, alles is zo ingewikkeld en dus zetten we de uitkeringen
maar stop. Maar daarmee roep je wel andere problemen over je af. De heer Van
Dijke heeft er een aantal genoemd. Ik noem er ook een paar.Allereerst denk ik aan het verzekeringskarakter. Volgens mij is het heel
lastig daaraan voorbij te gaan. Er wordt gezegd: maar het zijn sociale verzekeringen
en een en ander is bij wet geregeld. Ik wijs erop dat dezelfde regering bezig
is met het privatiseren van de sociale verzekeringen. Zij brengt ze dus steeds
meer naar de markt en daarmee stelt zij ze bijna gelijk aan gewone verzekeringen.
Ik kan mij dan ook voorstellen dat je in de toekomst last zou kunnen krijgen
met rechtsongelijkheid tussen de ene en de andere verzekering. Ik wacht het
eerste proces dat daarover gevoerd zal worden dan ook af.Het tweede probleem is dat van de familierechten. Een sociale uitkering
is niet alleen een uitkering van de gedetineerde, maar vaak moet er ook een
gezin van leven. Dan moet men bijvoorbeeld bij het wegvallen van een WAO-uitkering
naar de bijstand voor een uitkering voor eenoudergezinnen. Is erover nagedacht
wat voor consequenties dat kan hebben, bijvoorbeeld voor gezinnen waar een
inwonend kind een eigen inkomen heeft? Dat heeft geen invloed op de WAO-uitkering,
maar bij de bijstand kan het wel degelijk van invloed zijn op de vaststelling
van de bijstandsuitkering, met als gevolg dat gezinnen de woonlasten en dergelijke
niet meer op kunnen brengen. Dat soort consequenties zijn er als je de sociale
verzekeringen stop gaat zetten bij detentie.Het volgende probleem is dat in het buitenland er niet in alle gevallen
in is voorzien dat de Staat voor je zorgt als je in detentie zit. Er zijn
landen waar je geacht wordt zelf voor je eten te zorgen of daarvoor te betalen
of het door de familie te laten verzorgen. Er zijn heel schrijnende voorbeelden
van families die de halve wereld over pakketten en geld sturen om een familielid
in detentie te onderhouden. De grond waarop deze wet gerechtvaardigd wordt,
is dat de Staat voor je zorgt en dat daarom de uitkering mag worden afgepakt.
Als de Staat niet voor je zorgt en er zelfs geen andere staat voor je zorgt,
vervalt toch de grond waarop de uitkering afgepakt kan worden? Ook hier zou
ik de eerste de beste die ik tegenkom in het buitenland en die zelf voor zijn
eigen kost moet zorgen, adviseren om naar de rechter te stappen en deze wet
aan te vechten. Er is voor die persoon namelijk geen enkele grond waarom zijn
of haar uitkering stop wordt gezet.Ik sprak al over een paar processen die hopelijk gaan komen. Daarmee geef
ik aan dat de staatssecretaris een weg heeft gekozen met veel procesrisico's.
Dat zou je met een eigenbijdrageregeling niet hebben, want die sluit keurig
aan bij wat wij in de AWBZ kennen en in andere instellingen. Er wordt wel
gezegd: als er echt een eigenbijdrageregeling wordt ingevoerd, moet u eens
kijken wat voor hoge kosten daarmee gemoeid zijn; dat kunnen ze nooit opbrengen.
Vervolgens wordt dan een rekensommetje gemaakt, waar niet alleen de kost en
inwoning, maar ook de bewaking en dergelijke mee wordt geteld. Ik weet echter
niet of dat wel een faire manier van berekenen is om iemand zijn eigen strop
te laten betalen. Een eigen bijdrage gaat om het levensonderhoud en de inwoning.
Die worden door de Staat op zich genomen. Daar zou die eigen bijdrage dan
ook voor moeten gelden.De heer Van Dijke sprak over borrelpraat. Ik vond dat in het stuk soms
ook naar voren komen. Er wordt gezegd: je bent gestraft en
je mag er geen enkel voordeel aan overhouden en daarom pakken wij je uitkering
af. Straf wordt echter gegeven omdat iemand iets misdaan heeft. Dan hoop je
toch dat die persoon daarna weer als een gerespecteerd burger in de samenleving
verder kan gaan. Ik heb daar prachtige woorden over gelezen in de nota naar
aanleiding van het verslag, maar dat ging over mensen uit de BOPZ-regeling
die gedwongen zijn opgenomen en die niet onder deze regeling vallen. Daarover
stonden de volgende woorden: bij gedwongen opname en gedwongen behandeling
in een psychiatrische instelling wordt er te allen tijde naar gestreefd de
betrokkenen zo spoedig mogelijk terug te laten keren in zijn eigen omgeving.
Van groot belang daarbij is dat de maatschappelijke en sociale contacten in
stand blijven, opdat de terugkeer in de maatschappij niet wordt belemmerd.
De Wet BOPZ heeft hiermee tevens een resocialiserend karakter. Even verder
staat er: zo zou het hanteren van een uitsluitingsgrond gedurende het eerste
jaar van opname onder meer kunnen betekenen dat deze personen niet langer
in staat zijn om aan hun woonlasten te voldoen. Wat is er anders met gedetineerden?
Is voor hen dat resocialiserend karakter ook niet van belang? Of willen wij
mensen langer straffen dan hun straf eigenlijk is door de sociale omgeving
af te pakken? Ik zou dit prachtige woorden vinden die in de richting van een
eigenbijdrageregeling sturen.Mevrouw Smits (PvdA):U wilt toch niet zeggen dat detentie op zichzelf een resocialiserend karakter
heeft? Het hoort erbij aan het einde van de periode, maar het gaat wel om
een straf. Dat is het onderscheid met patiënten die gedwongen worden
opgenomen.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik ben het met u eens dat het bij de straf hoort. Detentie is inderdaad
een strafoplegging, maar in de Nederlandse opvatting over detentie mag het
ook een opvoedend karakter hebben en mag het resocialiserend karakter wel
degelijk meegenomen worden. Er worden heel vaak straffen opgelegd die op zich
een resocialiserend karakter hebben, zoals werkstraffen of taakstraffen die
verband houden met het delict dat mensen begaan hebben. In het Nederlandse
rechtssysteem proberen wij altijd mensen beter in plaats van slechter uit
hun straf te krijgen.Mevrouw Smits (PvdA):Dat is waar, maar een werkstraf is geen detentie. De maatregel geldt daarvoor
dus niet.De heer Harrewijn (GroenLinks):Als iemand om een bepaalde reden detentie krijgt opgelegd door de rechter
in plaats van een taakstraf die mogelijk of redelijk is, dan vervalt toch
niet ineens de wijze waarop wij denken over het resocialiserend karakter van
straffen?Mevrouw Smits (PvdA):Mijn bezwaar is dat u een vergelijking trekt met de BOPZ-patiënten.
U zegt dat de intrekking daar niet aan de orde is, omdat geprobeerd wordt
de patiënten zo snel mogelijk terug te krijgen in de maatschappij. Bij
gedetineerden is dat uitdrukkelijk niet de bedoeling. Je wilt ze niet zo snel
mogelijk terugkrijgen in de maatschappij, want je zet ze in de gevangenis.De heer Harrewijn (GroenLinks):Mensen krijgen toch ook TBS opgelegd. Dat is ook een gedwongen opname
omdat mensen psychisch niet toerekeningsvatbaar zijn. Dat zit in ons strafsysteem.
Ik vind de grenzen die u als het gaat om het resocialiserend karakter, wilt
trekken tussen straffen en het om psychische redenen opgenomen zijn, te rigide.
Ik zou bij alle maatregelen een sterke nadruk willen leggen op de resocialiserende
mogelijkheden. Ik vind zaken als contact houden met je omgeving en woonlasten
wel degelijk relevant in dit kader.Mevrouw de voorzitter! Ik heb al gezegd dat het correcter zou zijn om
aan te sluiten bij de eigenbijdrageregeling. Je moet je daarbij afvragen hoe
je omgaat met werkenden die hun salaris verliezen. Je zou voor werkenden een
vorm van recht op uitkering moeten erkennen, als zij hun salaris verliezen
vanwege detentie. Het is anders niet mogelijk om voor deze categorie een eigenbijdrageregeling
in te voeren tenzij je een uitzondering zou maken. Maar dit is een kwestie
van uitwerken. We zullen dit punt nog tegenkomen, als inderdaad voor die eigenbijdrageregeling
wordt gekozen.Voorzitter! Ik heb al gezegd wat ik op de wet tegen heb. Er zit echter
ook een positief element in. De wet beoogt twee dingen: aan de ene kant het
ontnemen van uitkeringsrechten aan een aantal groepen die deze rechten nu
nog hebben; aan de andere kant het aanbrengen van reparaties in een aantal
wetten die de regeling van het vervallen van de uitkering al kennen, zoals
de Algemene bijstandswet, de WW en de Ziektewet. In deze wetten wordt nu een
artikel toegevoegd, waardoor het mogelijk wordt dat mensen die buiten een
penitentiaire inrichting hun straf uitzitten, bijvoorbeeld proefverlof of
weekendstraf, hun uitkeringsrechten weer terugkrijgen. Ik benadruk dat ik
dit ondersteun. Dat lijkt mij volstrekt terecht. Het sluit ook aan bij het
resocialiserend karakter dat ik graag zie. Ik heb daarom een amendement gemaakt.
Ik onderschrijf daarin het spoor van het resocialiserend karakter om de rechten
die er in een aantal wetten niet meer zijn, opnieuw te verschaffen, zonder
daarbij aan WAO'ers en uitkeringsgerechtigden krachtens de ANW hun rechten
ontnemen. Ik wil dus de artikelen die betrekking hebben op het resocialiserend
karakter laten staan. Ik hoop dat de staatssecretaris daar iets positiefs
over wil zeggen, maar ik ben bang dat hij maar half positief zal zijn.Voorzitter! Het is bij resocialisatie ontzettend belangrijk dat je je
woning nog hebt, dat je nog middelen hebt om opnieuw te beginnen en dat een
aantal dingen door kunnen lopen. Ik denk bijvoorbeeld aan lidmaatschappen
van verenigingen. Het is niet goed als je bij je vereniging moet melden dat
je even opzegt, omdat je de contributie niet kunt betalen omdat je in de bajes
zit. Er zijn kosten die doorlopen. Ik vind het nodig dat je die moet kunnen
blijven betalen. Dat zou lukken als je aansluit bij een eigenbijdrageregeling.
Maar stel dat dat niet lukt, dat mijn amendement niet wordt aangenomen en
de wet doorgang vindt. Hoe denkt de staatssecretaris dan meer aan resocialisatie
te doen? Wat vindt hij van het idee om een detentie- en resocialisatiefonds
op te richten? Dit fonds zou voor een paar doelen kunnen dienen. Het zou de
mensen die in het buitenland niet onderhouden worden door de Staat een uitkering
kunnen verschaffen. Het zou daarbij dan niet gaan om een lening –
zoals nu de praktijk is naar ik heb begrepen – maar om een uitkering
op maat op de persoon toegesneden. Bijvoorbeeld bij een detentie van zes,
acht of negen maanden zou de huur doorbetaald kunnen worden evenals een aantal
lasten die van belang zijn om mensen te laten terugkeren in de samenleving.
Ervan uitgaande dat de uitkeringsrechten worden afgepakt, moet er een manier
worden gevonden om een aantal zaken die nodig zijn voor resocialisatie te
financieren. Ik weet dat er mogelijkheden zijn in het kader van de bijzondere
bijstand. In de praktijk werkt dat echter in veel gevallen niet en raakt men
toch de kamer of woning kwijt. Er zijn grote verschillen in de uitvoering
van de bijzondere bijstand. In de nota naar aanleiding van het verslag stelt
de staatssecretaris daarin niet te willen treden en geen richtlijnen of voorbeelden
te willen geven. Ik vind dat te mager. Er dient in dat geval landelijk iets
geregeld te worden, zoals een fonds. Kortom, ik ben niet voor het afnemen
van verdere uitkeringsrechten. Ik pleit voor een systeem van eigen bijdragen,
want dat lijkt mij eerlijker. Valt er te denken aan een detentie- en resocialisatiefonds,
als de wet eenmaal van kracht is?Voorzitter! Met het amendement-Wilders c.s. wordt beoogd informatie te
verstrekken in het kader van het overgangsrecht. Voor mij hoeft dat niet.
Ik steun eerder het voorstel van de heer Van Dijke op dat punt. Ik ben het
volstrekt met hem eens dat het de strafmaat kan beïnvloeden als bekend
is dat iemand zijn WAO-uitkering kwijtraakt. Het gevolg kan zijn dat men moet
verhuizen en maatschappelijke omstandigheden worden door de rechter altijd
meegewogen bij het vaststellen van de strafmaat. Wij kunnen niet mensen die
nu gevangen zitten, ineens hun rechten afnemen.De heer De Wit heeft een amendement ingediend over de voorlopige hechtenis.
Ik ben het daarmee eens. Het is niet correct om mensen die nog niet eens veroordeeld
zijn, hun rechten te ontnemen. Wellicht is daaraan achteraf nog wat te doen,
zoals het teruggeven van uitkeringsrechten. Ik vraag mij af of er schadeclaims
zullen worden ingediend. Mensen kunnen de door hen geleden schade door het
wegvallen van de uitkering claimen en ook eventuele bijkomende kosten. Ik
vraag mij af of het niet beter is de uitkering tijdens de voorlopige hechtenis
door te betalen.De heer Wilders (VVD):Ik vraag mij af in hoeverre het amendement van de heer Harrewijn destructief
is. Ongeveer 90% van alle artikelen wordt geschrapt. Ten aanzien van hetgeen
er overblijft, heeft hij het amendement op stuk nr. 13 ingediend, waarin hij
voorstelt een en ander in tegenovergestelde richting te wijzigen.De voorzitter:In dit soort gevallen wachten wij eerst het antwoord van de staatssecretaris
af. Vervolgens beslist de Kamer. Als de Kamer dat niet kan, is bij Reglement
van orde bepaald dat ik daar ook nog een rol in kan spelen. In voorkomende
gevallen beslist de Kamer.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik heb juist gepoogd het meest positieve uit het wetsvoorstel te behouden.
Ik neem aan dat de staatssecretaris dat ook het meest leuke onderdeel vindt!De heer De Wit (SP):Mevrouw de voorzitter! Het is de tweede keer dat wij met deze staatssecretaris
praten over een voorstel om sociale uitkeringen van mensen af te nemen. Wij
spraken eerder met hem over het voorstel inzake de beperking van export van
uitkeringen. Het ging daarbij over mensen die een uitkering in het buitenland
ontvangen. Nu gaat het over gedetineerden.Wat bij dit wetsvoorstel in de eerste plaats opvalt, is dat er steeds
verschillende argumenten gebruikt worden bij verschillende uitkeringen. Het
lijkt er sterk op dat de maatregel al bij voorbaat vaststond en dat de redenering
vervolgens bij de verschillende uitkeringen is gezocht. Zoals gezegd: die
redenering wisselt immers, afhankelijk van het soort uitkering. Bij de WAO-uitkering
is de argumentatie van het kabinet dat het maatschappelijk ongewenst wordt
gevonden om gedetineerden hun uitkering te laten behouden terwijl in de kosten
van levensonderhoud wordt voorzien door de Staat. Bij de nabestaandenuitkering
is het argument van het kabinet dat die uitkering wordt betaald indien daar
behoefte aan bestaat en dat die behoefte juist bij de gedetineerden ontbreekt
vanwege hetzelfde verhaal over de door de Staat betaalde kost en inwoning.
De AOW-uitkering wordt geheel ontzien; dat is terecht en dat juich ik ook
toe, maar het is natuurlijk wel de vraag waarom de maatschappelijke opinie
in dat geval geen rol zou spelen. Die maatschappelijke opinie wordt immers
steeds aangevoerd door het kabinet.Helemaal interessant wordt het naar mijn idee bij de Wet BOPZ. Voor het
verloop van mijn verhaal moet ik hetzelfde citaat aanhalen als de heer Harrewijn.
De staatssecretaris merkte immers het volgende op: "Er wordt te allen tijde
naar gestreefd de betrokkene zo spoedig terug te laten keren in zijn eigen
omgeving. De Wet BOPZ heeft hiermee tevens een resocialiserend karakter."
Vervolgens zei hij: "Het hanteren van een uitsluitingsgrond zou onder meer
kunnen betekenen dat deze personen niet langer in staat zijn om hun woonlasten
te voldoen." Ik steun die redenering, maar ook ik stel de vraag of die redenering
dan niet voor iedereen geldt die van zijn vrijheid is beroofd en of het kabinetsstandpunt
inmiddels wellicht is dat de gevangenisstraf niet mede dient tot resocialisatie
van de betreffende gedetineerde.Er rammelt nog meer aan het wetsvoorstel. De redenering van het kabinet
is om de gehele uitkering stop te zetten, aangezien de gedetineerde kost en
inwoning heeft. Ik vraag de staatssecretaris echter toch nog eens of het onderdeel
kost en inwoning niet slechts een deel van de uitkering is en dat er in een
uitkering ook niet iets zit van een mogelijkheid tot reservering. Hoe rechtvaardigt
het kabinet het om ook dit gedeelte van de uitkering af te nemen van gedetineerden?
Hoe zit het met het vakantiegeld? Het kabinet pakt ook dat gemakshalve af;
ik hoor graag een nadere toelichting van de staatssecretaris: hoe kijkt hij
tegen de samenstelling van de uitkering aan?De SP-fractie vindt dit om meerdere redenen een slecht wetsvoorstel. Het
beoogt een bezuiniging te realiseren door gedetineerden hun uitkering op grond
van de WAO, de WAZ, de Wajong en de ANW af te nemen. Naar mijn idee maakt
dat inbreuk op het rechtszekerheidsbeginsel en dat wijst de SP-fractie af.
In een poging om iets aan het wetsvoorstel te verbeteren, heb
ik twee amendementen voorgesteld.Het eerste amendement heeft betrekking op het punt dat de uitkering wordt
beëindigd vanaf het moment van de voorlopige hechtenis, dus op een moment
waarop de gedetineerde nog niet is veroordeeld en de schuld nog niet vaststaat.
Het kabinet vindt dit niet relevant; de verdachte heeft immers kost en inwoning.
Hoe de verdachte zijn financiële verplichtingen buiten de muren moet
betalen, laat het kabinet graag aan de verantwoordelijkheid van de verdachte
over. Als achteraf geen veroordeling volgt, krijgt de vroegere verdachte zijn
uitkering niet alsnog uitbetaald. Dat is naar mijn mening al te gortig. In
geval van een gevangenneming waarbij de rechter nog geen onherroepelijk oordeel
over de schuld heeft uitgesproken, mogen de consequenties van zo'n gevangenneming
niet eenzijdig bij de verdachte worden gelegd. Vandaar dat ik in het amendement
op dit punt heb voorgesteld om de uitkeringen op grond van de WAO, de WAZ,
de Wajong en de Algemene nabestaan- denwet door te laten lopen tot het moment
van de onherroepelijke veroordeling. Volgens mij is het voordeel van dat amendement
dat de resocialisatie van de betrokkene er ten zeerste door wordt bevorderd.
Tijdens de voorlopige hechtenis kunnen bijvoorbeeld de woonlasten en andere
financiële verplichtingen worden voldaan. Dat betekent dat op het moment
dat iemand uit voorlopige hechtenis vrijkomt of naderhand wordt vrijgesproken,
die persoon in ieder geval de beschikking over onderdak heeft en niet meteen
tegen een haast onmogelijke situatie aanloopt door het ontbreken van onderdak
en een torenhoge schuldenlast.Het tweede amendement heeft betrekking op de verstrekkende gevolgen van
het wetsvoorstel voor de gedetineerde en zijn eventuele gezin. Tot nu toe
kunnen veel gedetineerden met hun uitkering in ieder geval hun gezin onderhouden
en eventuele vaste lasten blijven betalen. Met name voor kortgestraften is
dat met het oog op de situatie na de detentie van belang. Met het doorlopen
van de uitkering kan in veel gevallen de schuld afbetaald worden. Ook kan
door middel van de uitkering eventueel aan een slachtoffer schadevergoeding
worden betaald. Dat wordt op dit moment door dit wetsvoorstel onmogelijk gemaakt.
Dat vind ik kortzichtig van het kabinet. Mijn vraag is of het kabinet dit
soort consequenties voldoende heeft doordacht. Is de teneur van het wetsvoorstel
niet meer dat dit elementen zijn waar het kabinet nauwelijks aandacht aan
heeft besteed?In de praktijk gebeurt het regelmatig dat de woning van een gedetineerde
moet worden opgezegd en dat de huisraad in een container verdwijnt. Ook in
dit soort gevallen is er sprake van een ernstige situatie als het gaat om
een korte vrijheidsstraf. Immers, als gevolg daarvan moet na detentie opnieuw
woonruimte worden aangeschaft en moeten er ook spullen worden gekocht. Dat
frustreert naar mijn idee de resocialisatie. Van Reclassering Nederland heb
ik in ieder geval begrepen dat lang niet iedere gemeente bereid is om in dit
soort situaties bijzondere bijstand te verstrekken voor vaste lasten. Het
minste wat het kabinet had kunnen doen, is een regeling voorstellen in plaats
van dit over te laten aan de goedwillendheid van de verschillende gemeenten.
De heer Harrewijn heeft er al terecht op gewezen dat er op dit punt grote
verschillen bestaan tussen de gemeenten, temeer nu in de bijstandswet is vastgelegd
dat pas in zeer dringende situaties bijzondere bijstand verstrekt kan worden.
Vandaar dat ik in een amendement voorstel om het mogelijk te maken dat iemand
voor zijn woonlasten aanspraak kan maken op de bijzondere bijstand op het
moment dat hij daar behoefte aan heeft.In het verlengde van het wetsvoorstel breng ik het volgende punt naar
voren. Dit sluit aan bij de opmerkingen van de eerdere sprekers over de eigen
bijdrage. Ik ontvang regelmatig brieven van gedetineerden die de kwestie van
het loon in de gevangenis aan de orde stellen. Er kan eigenlijk nauwelijks
gesproken worden van loon. Er is immers sprake van een loon van ƒ 1,40
per gewerkt uur. De historie maakt duidelijk dat over dit punt al vaker is
gesproken in de Kamer. In het verleden zijn zelfs meerdere malen adviezen
uitgebracht om te komen tot een volwaardig loon voor gedetineerden. Die adviezen
zijn blijven liggen. Daar is tot op heden helaas niets mee gedaan. Er is immers
een aantal voordelen aan verbonden die ook verband houden met het wetsvoorstel.Het doet recht aan de verantwoordelijkheid van de gedetineerde. Hij zal
in ieder geval door middel van een fatsoenlijk loon zijn gezin en zijn vaste
lasten kunnen blijven onderhouden. Hij kan schulden blijven betalen. Wanneer
er sprake is van een slachtoffer met recht op schadevergoeding, kan hij dat
daaruit voldoen. Ik heb dat al eerder gezegd. Er komt echter nog iets bij.
In combinatie met een volledig loon kan de eigen bijdrage gemakkelijk betaald
worden. Ik vraag aan de staatssecretaris, temeer omdat in verschillende wetten
het systeem van de eigen bijdrage is opgenomen, wat zijn standpunt is. Ik
vraag ook zijn standpunt over de kwestie van de hoogte van het loon. Ik zou
mij voor kunnen stellen dat hij zegt dat dit meer aan justitie raakt. Ik ben
er ook van uitgegaan dat de minister van Justitie bij dit debat aanwezig zou
zijn. Als de staatssecretaris geen antwoord kan geven op deze vraag, zal ik
die aan de minister van Justitie voorleggen. Onderkent de staatssecretaris
echter dat er een probleem ontstaat omdat de beloning voor het werk in de
gevangenis buitengewoon laag is? Verhoging van de beloning zou mensen in staat
stellen om ook in het kader van de resocialisatie een aantal voorzieningen
in stand te laten, zodat de terugkeer in de maatschappij in ieder geval vergemakkelijkt
wordt. Bovendien kan, het tweede element, van dat loon ook de eigen bijdrage
betaald worden. Uiteindelijk zou daarmee het voorliggende wetsvoorstel in
zijn geheel niet nodig zijn. Ik hoor hierover dus graag de mening van de staatssecretaris.Ten slotte merk ik op dat de heer Harrewijn bij het amendement dat de
heer Wilders namens de VVD heeft ingediend, terecht het belangrijke principe
van de eerbiedigende werking heeft aangevoerd. De bestaande rechten worden
door dit amendement aangetast. Ik vind dat een onjuist uitgangspunt. Ik zal
dat amendement in ieder geval niet steunen. Mijn voorkeur gaat in dit geval
uit naar het amendement van de heer Van Dijke op dit punt.De heer Van der Staaij (SGP):De argeloze lezer van de Kamerstukken zou kunnen denken
dat het draagvlak van het wetsvoorstel waar we vandaag over spreken, binnen
het kabinet tanende is. Werd de memorie van toelichting nog maar liefst door
drie bewindslieden ondertekend, waaronder de minister van Justitie en de minister
van Sociale Zaken, de nota naar aanleiding van het verslag laat alleen nog
de handtekening van de staatssecretaris zien. Ik neem aan dat daar praktische
redenen aan ten grondslag liggen. Ik geloof graag dat de regering zich als
geheel achter dit wetsvoorstel schaart.Al langere tijd wordt nagedacht over de plaats van gedetineerden binnen
het stelsel van de sociale zekerheid. In de memorie van toelichting wordt
hiervan een beknopt overzicht gegeven. De geschiedenis kenmerkt zich door
een ad-hocbenadering van de materie, waardoor het mogelijk werd dat in verschillende
regelingen op een verschillende manier rekening werd gehouden met de positie
van gedetineerden. Het is dan ook goed dat de regering gepoogd heeft om te
komen tot een meer uniforme regeling op dit terrein, waardoor ook bestaande
onduidelijkheden uit de wereld kunnen worden geholpen. Dat is winst.Reeds bij de schriftelijke inbreng heeft de SGP-fractie aangegeven dat
zij sympathiek staat tegenover de doelstellingen van het wetsvoorstel. Ik
zal in het kort nog even aangeven waarom. Naar onze mening zijn sociale uitkeringen
in het leven geroepen om personen die in behoeftige omstandigheden geraken
de helpende hand te bieden. Afhankelijk van de oorzaak van die behoeftigheid
is een bepaalde regeling van toepassing. Met de regering is de SGP-fractie
van mening dat je je kunt afvragen of gedetineerden geschaard kunnen worden
onder de categorie "behoeftigen". Immers, in het levensonderhoud wordt voorzien
door de Staat. De kosten van detentie hoeven niet zelf gedragen te worden.
Behoud van een uitkering tijdens de periode van gevangenschap komt dan ook
feitelijk overeen met het creëren van een spaarpotje, in het geval van
volksverzekeringen, op kosten van de Staat. Dat is een wat merkwaardige situatie.
Het is daarom naar de mening van de SGP-fractie goed om daaraan een einde
te maken.Nadrukkelijk wil ik stellen dat de maatregel in onze ogen geen punitief
doel heeft. Het achterwege laten van een uitkering is dus niet bedoeld om
de gevangene "extra te pakken". Dat dit wel zo kan worden ervaren, is natuurlijk
een andere zaak. Het ontnemen van uitkeringen heeft wat ons betreft geen strafkarakter,
maar het is een kwestie van rechtvaardigheid. De noodzaak om te komen tot
een uitkering aan de gedetineerde is vervallen tijdens de periode van detentie.
Dat is voor ons ook de rechtsgrond om het voorstel van de regering te steunen.Een en ander neemt niet weg dat er naar aanleiding van de beantwoording
op enkele plaatsen nog vragen bestaan die betrekking hebben op de reikwijdte
van de wet en de consistentie in de benadering. Allereerst is er de positie
van de AOW'ers. Wat is er aan de hand? Naast de in het wetsvoorstel genoemde
uitkeringen die in de detentieperiode vervallen, blijft de uitbetaling van
de AOW-uitkering onverkort doorgaan. Dat heeft de SGP-fractie bevreemd. Uitgaande
van de redenering dat de rechtvaardiging van het vervallen van allerlei uitkeringen
is gelegen in het feit dat de gedetineerde op kosten van de Staat wordt onderhouden,
zou je voor AOW'ers geen uitzonderingspositie verwachten. Ook zij worden immers
in detentie op kosten van de Staat onderhouden.Nu heeft de staatssecretaris in zijn beantwoording enkele argumenten naar
voren gebracht die op zichzelf genomen aannemelijk zijn, maar die juist in
het kader van het wetsvoorstel veel van hun kracht verliezen. Het krachtigste
argument van de staatssecretaris is dat de AOW-uitkering onafhankelijk van
iemands draagkracht en inkomenspositie wordt verstrekt, alleen de leeftijdsgrens
telt. Vanuit die optiek bezien moet deze uitkering tijdens een eventuele detentie
gewoon doorlopen, zo is de redenering. Ik houd mijn vragen bij deze redenering.
De aan het gehele wetsvoorstel ten grondslag liggende gedachte is toch dat
een uitkering niet nodig is, zolang een uitkeringsgerechtigde verzorgd wordt
op kosten van de Staat. Dat wordt consequent volgehouden in allerlei gevallen.
Welnu, het is voor AOW-gerech- tigden niet anders dan voor welke uitkeringsgerechtigde
dan ook. De AOW is in eerste instantie in het leven geroepen om een zeker
bestaansminimum te bieden na het arbeidzame leven. Zodra daarin voorzien wordt,
moet worden bezien of een uitkering op z'n plaats is. Mijn fractie ziet niet
in dat dit voor een AOW'er anders is dan voor een andere uitkeringsgerechtigde.
Ik verzoek de staatssecretaris dan ook wat uitgebreider op deze categorie
in te gaan.Dan kom ik bij een andere categorie. Bij de doorwerking van het wetsvoorstel
ten aanzien van de uitkeringsgerechtigde in voorlopige hechtenis heeft mijn
fractie eigenlijk gemengde gevoelens. Als je consequent doorredeneert op het
patroon van het voorkomen van de dubbele betaling, is het ook hier te rechtvaardigen.
Anderzijds wordt ook in de regeringsstukken regelmatig geschermd met het begrip
"maatschappelijke wenselijkheid". Juist vanuit dit perspectief kun je nog
twijfels hebben bij de personen die in voorlopige hechtenis verkeren. Ik vraag
de staatssecretaris daarom in het algemeen in te gaan op het argument van
de maatschappelijke onwenselijkheid en de verwijtbaarheid van het gedrag dat
tot de vrijheidsontneming heeft geleid aan de ene kant en het meer zakelijke
argument van het voorkomen van die dubbele betaling aan de andere kant. Ik
sluit mij aan bij de vragen die zijn gesteld over de personen in voorlopige
hechtenis.De fractie van de SGP heeft zich laten overtuigen door de argumenten van
de regering ten aanzien van de gevolgen bij opname in een inrichting ingevolge
de Wet BOPZ, zij het dat wij de administratieve en organisatorische bedenkingen
niet doorslaggevend vinden. Naar aanleiding van de schriftelijke gedachtewisseling
over dit onderdeel is het volgende punt bij mijn fractie opgekomen. De regering
beargumenteert dat opname ingevolge de Wet BOPZ een ander karakter heeft dan
een gewone vrijheidsontneming. Bij een gedwongen opname in een psychiatrische
inrichting wordt ernaar gestreefd om de patiënt zo spoedig mogelijk te
laten terugkeren in zijn eigen omgeving. Daarom is het van groot belang dat
sociale en maatschappelijke contacten in stand blijven om de terugkeer niet
nodeloos te frustreren.Als je dit beeld over zet naar een normale situatie van detentie, geldt
aan het einde van de periode van gevangenschap eigenlijk precies
hetzelfde. Een gedetineerde kan ook niet van de ene op de andere dag terug
in de maatschappij worden gebracht. De terugkeer moet voorbereid worden en
daarom kun je eenzelfde verhaal houden als bij psychiatrische patiënten.
In het wetsvoorstel wordt ook rekening gehouden met de terugkeer naar de maatschappij
door de mogelijkheid te creëren nadere regels te stellen terzake van
de uitkeringspositie van de gedetineerde tijdens het proces van resocialisatie.
Uit de nota naar aanleiding van het verslag begrijp ik dat aan een gedetineerde
die deelneemt aan een penitentiair programma of aan wie proefverlof is verleend,
een uitkering kán worden toegekend. Dat lijkt minder stellig dan de
wetstekst doet vermoeden. Het herleven van een uitkering in dit stadium is
dus kennelijk geen automatisme. Daarom vraag ik de staatssecretaris meer duidelijk
te geven over de feiten en omstandigheden die naar zijn oordeel het herleven
van de uitkering in die gevallen in de weg kunnen staan.Een afzonderlijk punt van aandacht wordt gevormd door de groep Nederlandse
gedetineerden in het buitenland. De regering hanteert de stelregel dat deze
uitkeringsgerechtigden voor eenzelfde behandeling in aanmerking komen als
binnenlandse gedetineerden. Als uitgangspunt kan de SGP-fractie dat onderschrijven.
Echter, de regering beargumenteert deze stellingname niet geheel conform de
uitgangspunten van het wetsvoorstel. Want het uitgangspunt dat voor alles
gold, namelijk dat degenen die op kosten van de Staat worden onderhouden geen
recht op uitkering kunnen laten gelden, is niet zomaar naar de buitenlandse
situatie over te zetten, omdat gebleken is dat er grote verschillen zijn.
In het ene land moeten uitkeringsgerechtigden een eigen bijdrage betalen en
in het andere land niet. De mate waarin in het levensonderhoud van gedetineerden
wordt voorzien, kan aanmerkelijk verschillen. Het uitgangspunt van het voorliggende
wetsvoorstel kan dan ook niet in alle gevallen zo strikt worden gehanteerd,
zonder het risico te lopen dat het stopzetten van de uitkering een punitief
karakter krijgt, terwijl dat uitdrukkelijk niet de bedoeling is. Graag daarom
op dit punt nog een nadere toelichting. De situatie van in het buitenland
in gevangenschap verkerende Nederlanders is naar de mening van de SGP-fractie
gecompliceerder dan uit de stukken blijkt.Met een en ander heb ik niet willen aangeven dat van de stellingname van
de regering, met als uitgangspunt stopzetting van de uitkering van gedetineerden
in het buitenland, de SGP-fractie op zichzelf niet aanspreekt, maar het gaat
ons ook om de consistentie in de redenering. Juist inzake de reikwijdte van
deze wet hebben wij op een aantal punten nog vragen. Ik verzoek de staatssecretaris
een nadere toelichting te geven op die vragen die ik zojuist naar voren heb
gebracht.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Voorzitter! De CDA-fractie stemt in met het doel van het voorliggende
wetsvoorstel. Zij vindt het maatschappelijk ongewenst dat gedetineerden in
principe een vermogen kunnen opbouwen, omdat hun socialezekerheidsuitkering
doorloopt, terwijl de Staat in hun onderhoud voorziet. Voor hun levensonderhoud
zijn zij immers niet afhankelijk van deze uitkeringen. Zo kunnen zij bij een
detentie van een jaar of langer zo'n ƒ 20.000 aan vermogen opbouwen.
Wij vinden dat dit het maatschappelijk draagvlak onder ons socialezekerheidsstelsel
ondergraaft: premies worden opgebracht om uitkeringen te financieren aan gedetineerden
voor wie de Staat in het levensonderhoud voorziet. Wat ons betreft komt er
nog een redenering bij en wel dat personen in loondienst bij detentie ook
hun inkomen verliezen. Voor gedetineerden ontstaat er zo een voordeel ten
opzichte van mensen in loondienst. Mijn oud-collega Soutendijk-van Appeldoorn
heeft dit punt regelmatig op de agenda gezet, evenals de VVD-fractie. Daarbij
hebben wij altijd voor ogen gehad dat het achterblijvende van de gedetineerde
afhankelijke gezin daarvan niet de dupe mag worden. De overheid blijft wel
verantwoordelijk voor de achterblijvenden. Wil de staatssecretaris in zijn
antwoord nog eens duidelijk ingaan op dat achterblijvende gezin, want wat
ons betreft hoort dat er echt bij.Voorzitter! Om te voorkomen dat men een uitkering geniet als de Staat
in het levensonderhoud voorziet, is gekozen voor hantering van het uitsluitingscriterium
"rechtens zijn vrijheid ontnomen". Dat is toch vooral een pragmatische oplossing.
Het alternatief van een eigen bijdrage is niet echt overwogen. Dat is in de
schriftelijke behandeling wel aan de orde geweest omdat de eerste
insteek ook was om bevoordeling van mensen met een uitkering te voorkomen.
Gedetineerden met een eigen bedrijf, dat zij in sommige gevallen kunnen voortzetten,
of gedetineerden met een groot vermogen, blijven het voordeel houden dat zij
niet in het eigen levensonderhoud hoeven te voorzien. Op die twee situaties
is eigenlijk niet ingegaan en dat wringt, want daar zou toch een eigen bijdrage
van toepassing zijn. Op dat punt ontbreekt naar onze mening een consistentie
in de redenering.Ook is de argumentatie van het kabinet inzake strijdigheid van het verzekeringskarakter
van uitkeringen met het uitsluitingscriterium niet altijd eenduidig. Ook mij
is het opgevallen dat in de memorie van toelichting en in de nota naar aanleiding
van het verslag verschillende argumenten worden gehanteerd bij verschillende
uitkeringen. Bij de AOW is wel de parallel te trekken met mensen in loondienst
en dat argument van de heer De Wit vond ik dus niet zo sterk, want bij mensen
in loondienst loopt de AOW ook gewoon door.Het alternatief van het heffen van een eigen bijdrage wordt reeds in Denemarken
uitgevoerd. De CDA-fractie vraagt het kabinet dan nogmaals of het bereid is
de systematiek van de eigen bijdrage aan een nader onderzoek te onderwerpen.
Dat zij nu met dit wetsvoorstel kan instemmen, vloeit vooral voort uit het
feit dat zij graag snel tot uitvoering wil overgaan op een praktische en dus
goed uitvoerbare manier. Dat neemt echter niet weg dat wij in de toekomst
op grond van nadere beschouwingen in omringende landen, ook de ondervonden
voor- en nadelen in die landen van deze systematiek, nog eens graag willen
bekijken of het niet anders mogelijk is. Ik hoor daar graag een reactie van
de staatssecretaris op.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Wij kennen de CDA-fractie als een fractie die hecht aan zorgvuldige
wetgeving en aan zorgvuldige onderbouwing van wat in wetgeving vorm wordt
gegeven. Vindt mevrouw Bijleveld dat deze wet aan die criteria voldoet en
heeft zij de verwachting dat de Eerste Kamer haar op dit punt – als
zij daarmee instemt – niet zal corrigeren?Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ik heb hierover zeker nagedacht. Er worden twee argumenten gehanteerd
in deze wet. Ik vond dat de heer Van der Staaij dat mooi zei aan het begin.
Hij zei dat wij moeten opletten of er consistentie is op alle onderdelen.
Ik twijfel daaraan. Het eerste argument is dat de Staat al in het onderhoud
voorziet en dat niet dubbelop hoeft te doen. Een tweede argument is dat een
parallel moet worden getrokken met mensen die in loondienst werken. Ik heb
zojuist in een aantal voorbeelden aangetoond dat die parallellen niet altijd
even goed zijn getrokken. Ik vind dat de staatssecretaris de taak heeft de
Kamer nog eens nadrukkelijk argumenten te geven bovenop datgene wat in de
memorie van toelichting en in de nota naar aanleiding van het verslag staat.
Dit zou voor de Eerste Kamer – en de behandeling maakt toch integraal
onderdeel uit van de wet – een argument kunnen zijn om te zeggen dat
de wetgeving zorgvuldig is behandeld. Ik heb niet voor niets een aantal van
die situaties opgesomd. Maar ik deel de opvatting van de heer Van der Staaij:
het moet consistent zijn en dit is nu niet op alle punten het geval.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Ik mag dus de conclusie trekken dat het voor de CDA-fractie
een onoverkomelijke barrière zal zijn als de staatssecretaris tijdens
deze behandeling die consistentie niet aanbrengt?Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Nee. Dit punt is steeds door onze fractie opgebracht, gezamenlijk met
de VVD-fractie. Wij vinden het onevenwichtig dat mensen vermogen kunnen opbouwen
terwijl al in hun onderhoud wordt voorzien. Wij vinden het belangrijk dat
hieraan iets gebeurt, maar wat er gebeurt, moet consistent zijn. De staatssecretaris
moet in de gelegenheid zijn te antwoorden op alle vragen die wij hebben gesteld.
Wij zullen die antwoorden natuurlijk kritisch afwegen. De heer Van Dijke mag
echter geen conclusies trekken die ik nog niet heb getrokken.De heer Van Dijke (RPF):Dan is de redenering van mevrouw Bijleveld niet consistent, want zij zegt
dat zij hecht aan een consistente wet, zij stelt vast dat wat nu in de wet
wordt geboden, niet consistent is en zij nodigt de staatssecretaris uit dit
hier recht te trekken. Als hij daarin niet slaagt, blijft de wet inconsistent,
ook in haar redenering. Dit moet er dan toch toe leiden dat zij een dergelijke
wet afwijst?Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ik trek nooit bij voorbaat conclusies. Ik vind dat de staatssecretaris
eerst moet antwoorden. Wij zullen dat antwoord dan beoordelen. Ik heb niet
voor niets een aantal vragen gesteld, maar de heer Van Dijke weet ook dat
mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn dit punt jarenlang in vragen aan de orde
heeft gesteld. Hij kan dus niet van ons verwachten dat wij als eersten zeggen:
wij doen het maar niet.De heer Van Dijke (RPF):Ik begrijp het punt van mevrouw Bijleveld. Ik deel ook de doelstelling
van de wet, maar het zal haar toch niet onverschillig zijn hoe dit doel wordt
bereikt?Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Nee, maar de heer Van Dijke heeft ook gezien dat wij hierover in het verslag
een aantal opmerkingen hebben gemaakt.De heer Harrewijn (GroenLinks):Mevrouw Bijleveld nodigt de staatssecretaris uit nog eens naar de eigenbijdrageregeling
te kijken, maar toch de wet in te voeren. Wat heeft het dan nog voor zin dat
de staatssecretaris naar die regeling kijkt? Stel dat hij met een briljant
stuk uit Denemarken komt, wordt de wet dan weer ingetrokken? Is dit misschien
een vrijblijvende gedachtewisseling? Dan zijn wij inderdaad onzorgvuldig met
wetgeving bezig.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Als wij deze wet invoeren, moet hij op alle onderdelen consistent zijn
doorgeredeneerd. De eigenbijdragesystematiek kan echter nog wel beter worden
bekeken dan nu is gebeurd. Het denken houdt nooit op. Als het echt beter kan,
kun je je afvragen of dat niet het beste zal zijn, maar dan moet er een parallel
met allerlei regelingen worden getrokken.De heer Harrewijn (GroenLinks):Is het dan niet logischer de behandeling van de wet enkele maanden op te schorten tot er naar de eigenbijdrageregeling is gekeken? Het
duurt nu al jaren, die paar maanden doen er dan ook niet meer toe. Wij kunnen
dan echt goed afwegen of dit de juiste weg is uit dit probleem dat wij gezamenlijk
willen oplossen. Dat zou dan toch consistenter zijn?Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Als de situatie van bijvoorbeeld mensen in loondienst of mensen met een
eigen bedrijf of een groot vermogen waarvoor in deze wet nog geen oplossing
is gevonden, gelijk moet worden getrokken met deze voornemens, zou daarvoor
in principe een eigenbijdragesysteem moeten worden ingevoerd. Aan deze situaties
wordt met deze wet immers niets gedaan. Ik meen dat sowieso naar de systematiek
moet worden gekeken. Ik hoor het graag van de staatssecretaris. Misschien
is er wel meer gebeurd dan wij denken. Wij kunnen het nu voor het eerst aan
hem vragen. Ik hoor graag van de staatssecretaris in hoeverre daarnaar uitgebreid
onderzoek is geweest en waar men tegenop is gelopen. Het gaat mij vooral om
de consistentie in de redeneringen.Voorzitter! Ik sluit mij aan bij de vragen over de voorlopige hechtenis
en bij de redenering van de heer Van der Staaij.Ik kom over de reclassering te spreken. Het al dan niet slagen van de
reclasseringsplannen hangt voor een deel af van de zorg voor de materiële
omstandigheden voor en na de detentie. De zorg van Reclassering Nederland
is dat de voorwaardenscheppende onderdelen van reclasseringsplannen met dit
wetsvoorstel moeilijker te verwezenlijken zijn. Er zou nog overleg plaatsvinden
tussen Reclassering Nederland, de UVI's en de gemeenten, zo staat in de nota
naar aanleiding van het verslag te lezen. Zijn die problemen nu opgelost?
Op welke punten zijn er afspraken gemaakt tussen de reclassering en de uitvoerders?
Hoe zit het met sommige vaste lasten en de bijzondere bijstand?Ik vraag aan de staatssecretaris om een toelichting op de situatie van
gedetineerden in het buitenland. De omstandigheden in de gevangenissen zijn
niet altijd en overal ter wereld hetzelfde. Stel dat de meest elementaire
bestaansvoorwaarden – genoeg eten, drinken, enz. – niet beschikbaar
zijn. In het wetsvoorstel wordt hieraan niet goed tegemoetgekomen. Op welke
wijze kan de Nederlandse overheid ervoor zorgen dat de meest elementaire voorzieningen
aanwezig zijn? Het uitgangspunt is dat de Staat in het onderhoud voorziet.
In die landen voorziet de staat daarin niet. Er moeten voldoende voorzieningen
beschikbaar blijven. In het wetsvoorstel wordt op dit punt niet consequent
doorgeredeneerd. Ik hoor hierop graag een reactie van de staatssecretaris.De heer De Wit (SP):Ik keer even terug naar de bijzondere bijstand. Er bestaat alle aanleiding
om mensen die in detentie zitten – ik denk aan degenen die een salaris
hadden en dat kwijtgeraakt zijn – de mogelijkheid te bieden een beroep
op de bijzondere bijstand te doen om gedurende korte termijn de woonlasten
te kunnen voldoen. Het moet expliciet in de wet worden opgenomen. Het staat
ook in mijn amendement. Vindt u dat een goed idee? Betrokkenen raken op die
manier hun woonruimte niet kwijt.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ik heb uw amendement gezien. Ik heb het in vragende zin aan de orde gesteld.
Ik heb deze problematiek in een breder kader geschetst. Ik wil er in eerste
termijn nog geen oordeel over geven. Ik hoor hierover eerst graag het oordeel
van de staatssecretaris.De heer Wilders (VVD):Mevrouw de voorzitter! De VVD-fractie is zeer verheugd over dit wetsvoorstel.
Het is een wetsvoorstel waar wij al jaren voor hebben gepleit, zoals ook de
CDA-fractie heeft gedaan. Wij hadden een initiatief gereed, maar dat bleek
niet meer nodig te zijn, want het kabinet – het vorige – heeft
het initiatief genomen om hiermee te komen.Het belangrijkste onderdeel van het wetsvoorstel is dat gedetineerden
in beginsel geen uitkering meer kunnen krijgen, iets wat nu al geldt voor
uitkeringen krachtens de WW, de Algemene bijstandswet, de IOAW, de IOAZ, de
ZW en de WIK en wat niet langer mogelijk wordt ten aanzien van een aantal
andere uitkeringen, waarbij ik denk aan de WAO, de WAZ, de Wajong, de ANW
en de Toeslagenwet.Wij gaan door dit wetsvoorstel meer in de pas lopen met wat internationaal
gebruikelijk is. Uit de nota naar aanleiding van het verslag blijkt dat de
meeste van de daarin genoemde landen de uitkering bij detentie beëindigen
dan wel schorsen. Alleen Italië, zo lees ik in de nota naar aanleiding
van het verslag, betaalt de uitkering bij detentie door. Om de een of andere
reden, waarop ik verder niet zal ingaan, verbaast mij dat niet zo. Met dit
wetsvoorstel wordt het dus niet langer mogelijk dat gedetineerden een uitkering
krijgen, terwijl de Staat (en dus de belastingbetaler) al voor het levensonderhoud
van betrokkenen zorgt en ook het rechtshand- havingssysteem in stand houdt.Een nog belangrijker argument vindt de VVD-fractie dat de rechtsongelijkheid
tussen mensen in loon- dienst en mensen die als zelfstandigen werkzaam zijn
enerzijds en uitkeringsgerechtigden anderzijds eindelijk wordt opgeheven.
Immers, mensen in loondienst en zelfstandigen raken al sinds jaar en dag hun
inkomen kwijt in het geval zij gedetineerd raken, terwijl uitkeringsgerechtigden
hun uitkering veelal behouden en zelfs in sommige gevallen – het is
al eerder gezegd – een aardig vermogen kunnen opbouwen. Wij zijn met
de staatssecretaris van mening dat dit maatschappelijk zeer ongewenst is.
Het kan en mag niet langer zo zijn dat gedetineerden met een uitkering in
een financieel gunstiger positie komen te verkeren dan gedetineerden die voor
hun detentie in loondienst of als zelfstandigen werkzaam waren. Het kan helemaal
niet zo zijn dat detentie leidt tot het spekken van de spaartegoeden van de
dames en heren gedetineerden met premie- en belastinggeld.De heer Van Dijke (RPF):Ik neem aan dat collega Wilders een poging zal doen om het wetsvoorstel
zodanig te amenderen dat zij die uit anderen hoofde dan arbeid dan wel uitkering
een inkomen verwerven, op een bepaalde manier zullen bijdragen in de kosten
die de Staat maakt voor hun huisvesting en onderhoud.De heer Wilders (VVD):Mijn belangrijkste argument om dit wetsvoorstel te steunen, is het gelijkstellen
van mensen die werken en gedetineerd raken en mensen met een
uitkering die gedetineerd raken. Het mag niet zo zijn dat mensen met een uitkering
hun inkomen behouden en mensen die werken hun inkomen niet behouden. Het is
bekend dat er geen loondoorbetalingsplicht is, zodat mensen die werken en
gedetineerd raken geen inkomen meer krijgen, waardoor al niet voldaan kan
worden aan wat de heer Van Dijke wil.De heer Van Dijke (RPF):Anderen hebben een inkomen dat door hun detentie niet in gevaar komt.
Die laat u buiten beschouwing en dat zijn door de band genomen niet de minst
draagkrachtigen in onze samenleving.De heer Wilders (VVD):Dat inkomen kan ook uitkeringsgerechtigden betreffen en dat is voor een
groot gedeelte geïndividualiseerd. Daar verander ik niets aan. Dat blijft
gelijk. Het gaat mij om de ongelijkheid tussen werkenden en mensen met een
uitkering.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik wil de heer Van Dijke proberen te ondersteunen met een voorbeeld. Mensen
die een goed inkomen hebben via lijfrente- en koopsompolissen die op hun 55ste
tot uitbetaling zijn gekomen, hebben dat inkomen met belastingvoordelen verkregen.
Is het dan niet redelijk hen aan te slaan voor een eigen bijdrage of eventueel
uit te sluiten?De heer Wilders (VVD):Als u de lijn van het wetsvoorstel steunt, zouden wij misschien daarna
over uw suggestie kunnen praten. Ik merk op dat het mij niet gaat om de extra
inkomens. Uitkeringen zijn, op de bijstand na, geïndividualiseerd. Ook
in dat kader kan men in theorie een vermogen opbouwen, ofschoon dat minder
vaak zal voorkomen. Mij gaat het om de gelijkstelling tussen mensen met een
baan die in het gevang komen en mensen met een uitkering die in het gevang
komen. Die is er nu niet.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik neem aan dat u via mij tot de Kamer spreekt en dat u, als de Kamer
dit voorstel aanvaardt, bereid bent mee te denken over mogelijkheden om ook
mensen die leven van hun vermogen te laten meebetalen aan het feit dat de
Staat in hun onderhoud voorziet.De heer Wilders (VVD):Dat is niet het geval, maar ik sprak u op uw vraag aan, collega.De heer Harrewijn (GroenLinks):U wilt dus mensen met een vermogen bevoordelen ten opzichte van mensen
die werken of een uitkering hebben.De heer Wilders (VVD):Neen, zij worden niet bevoordeeld. Iedereen kan een vermogen hebben in
ons geïndividualiseerd socialeverzekeringssysteem. Wellicht komt dit
bij werkenden meer voor dan bij mensen met een uitkering. In de bijstand en
in enkele andere wetten wordt daarmee rekening gehouden, voor de rest is het
gelijkgesteld. Het gaat mij alleen, en dit voor de zevende keer, om het opheffen
van de ongelijkheid tussen mensen met een baan en mensen die als zelfstandige
werkzaam zijn enerzijds en mensen met een uitkering anderzijds.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ik laat het punt van het vermogen voor wat het is, maar bij een consistente
doorredenering blijft het een probleem. Ten aanzien van mensen die een eigen
zaak hebben en die kunnen continueren, is er wel sprake van een inconsistentie
in deze wet.De heer Wilders (VVD):U probeert nu argumenten te zoeken, en dat is uw goed recht, en aan te
geven dat die ongelijkheid bestaat en hoe deze kan worden opgeheven. Ik kijk
niet zozeer hoe iedereen zijn inkomen kan houden. Het gaat erom dat als mensen
gedetineerd raken, zij gelijk worden behandeld in hun inkomenspositie. Mensen
in loondienst raken hun inkomen kwijt. Bij zelfstandigen zal dit ook meestal
het geval zijn, niet altijd, maar de consequentie van het gedetineerd zijn
moet zijn dat men vanuit de uitkeringspositie geen collectief gefinancierde
uitkering krijgt. En dat is het antwoord op uw vraag: de collectieve financiering
van een zelfstandige is al niet aanwezig. In de praktijk zal dit leiden tot
het niet genieten van een inkomen, ook als zelfstandige, maar in ieder geval
is er geen sprake van een collectieve financiering, zoals ook bij werkenden
het geval is.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Dat is waar. Ik probeer echter geen argumenten te verzinnen. Ik probeer
juist een zo consistent mogelijke redenering op te bouwen. Als u goed hebt
geluisterd, hoorde u dat dit ook het doel van mijn inbreng was. Ik heb gezegd
dat ik het belangrijk vind dat dit gebeurt, maar dan moet het wel consistent
gebeuren. De argumentatie moet dan voor alle gevallen gelden en ik meen dat
die voor het door mij genoemde onderdeel niet nog geen stand houdt. Overigens
begrijp ik uit uw woorden dat u dit met mij eens bent.De heer Wilders (VVD):Ik vind het een vrij consistente lijn.De heer De Wit (SP):Het uitgangspunt van de wet is te voorkomen dat mensen met een uitkering
vermogen opbouwen. Zij mogen geen vermogen opbouwen, terwijl degenen die al
een vermogen hebben, dat mogen behouden. Dat is ook een inconsistentie.De heer Wilders (VVD):Zo heb ik dat niet gezegd, geachte collega. Ik heb gezegd dat het een
consequentie kan zijn, maar ik merkte daarbij op dat dit niet altijd het geval
zal zijn. Ik heb twee redenen om het wetsvoorstel te steunen. Het kabinet
geeft als belangrijkste reden aan dat de Staat in de kosten van levensonderhoud
voorziet. Ik steun dit, maar een belangrijker reden is dat, los van het vermogen,
de inkomenssituatie van uitkeringsgerechtigden die gedetineerd raken en van
mensen in loondienst of zelfstandigen die gedetineerd raken, niet wezenlijk
anders mag zijn. Men moet gelijk worden behandeld en dat is het kernpunt waarom
ik de wet sympathiek vind. Het punt van het vermogen is daar subsidiair aan,
maar niet minder belangrijk.Mijn fractie ondersteunt ook de keuze voor een uitsluitingsgrond in plaats
van een eigenbijdrageregeling. Bij een eigenbijdrageregeling houdt een gedetineerde
immers nog een deel van zijn uitkering, hetgeen de ongelijkheid en de meer
gunstige positie ten aanzien van gedetineerden zonder uitkering die in loondienst
waren in stand houdt. Ook wij vinden dat bij de keuze van uitsluitingsgrond
de maatschappelijke onaanvaardbaarheid prevaleert boven de verzekeringsgedachte
die inderdaad – wij moeten daar eerlijk over zijn – op dit punt
opzij wordt gezet. De VVD-fractie constateert dat het kabinet er in navolging van het advies
van de Raad van State voor heeft gekozen om de AOW niet onder de reikwijdte
van dit wetsvoorstel te laten vallen.De heer Van Dijke (RPF):Het verbaast mij ontzettend dat de VVD-fractie in een bijzin over een
van de meest essentiële onderdelen heen hobbelt, namelijk dat de verzekeringsgedachte
wordt losgelaten. Is de VVD-fractie zo gemakkelijk te verleiden uit pragmatische
motieven om de verzekeringsgedachte hier los te laten? Dat verbijstert mij.De heer Wilders (VVD):Niet alleen de VVD-fractie, ik geloof dat uw fractie dat ook doet. Uw
amendement zegt alleen maar dat het voor bestaande gevallen anders moet en
niet voor nieuwe.De heer Van Dijke (RPF):Dat is een absurde redenering. Ik heb gezegd dat ik tegen deze wet ben,
maar dat ik een uiterste poging doe om de ergste pijnpunten voor bestaande
gevallen een klein beetje te corrigeren. Mijn inzet is echter de verzekeringsgedachte
in stand te laten. En u doet dat in een bijzinnetje af als zijnde dat het
nu eenmaal zo is.De heer Wilders (VVD):Dat is de inzet van de heer Harrewijn. Hij heeft een amendement ingediend
dat praktisch de gehele wet onderuithaalt. De amendementen van u die ik gezien
heb, gaan alleen maar over het huidige bestand. Voor het nieuwe bestand blijft
de redenering hetzelfde, maar ik geef toe: soms kan een maatschappelijke onaanvaardbaarheid
van de consequentie prevaleren. Ik zeg dat niet voor niets. Ik kom daar eerlijk
voor uit.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Hoe is de gang van zaken in deze Kamer? Ik dien een amendement
in om een slecht voorstel iets minder slecht te maken. Dat hoeft nog niet
in te houden dat ik voor het uiteindelijke wetsvoorstel zal zijn. Met andere
woorden, het verwijt dat de heer Wilders mij maakt, is volstrekt onterecht.
In mijn inbreng heb ik duidelijk te kennen gegeven dat, vooral lettend op
het te respecteren verzekeringskarakter, mijn voorkeur uitgaat naar een eigenbijdrageregeling.De heer Wilders (VVD):Ik maakte u absoluut geen verwijt. Ik constateer alleen maar dat ongeacht
uw stemgedrag, u voor de nieuwe gevallen de verzekeringsgedachte in ieder
geval niet weg heeft willen amenderen.De heer Van Dijke (RPF):Wel gewild.De heer Wilders (VVD):Maar u heeft dat niet gedaan. Ik kan dus niet tot een andere conclusie
komen.Voorzitter! Het kabinet heeft ervoor gekozen de AOW niet onder de reikwijdte
van het wetsvoorstel te brengen. De AOW is een algemene voorziening die wordt
verstrekt ongeacht de omstandigheden waarin men verkeert. Zij is een opbouwverzekering
en zij maakt geen onderscheid tussen werkenden en niet-werkenden. Collega
Bijleveld heeft hierover zojuist gesproken.Toch geldt ook voor AOW'ers dat bij detentie uit de collectieve middelen
wordt voorzien in de kosten voor levensonderhoud. Het kabinet geeft dat in
de schriftelijke voorbereiding zelf toe. Wij hebben begrip voor de redenering
van het kabinet. Wij zien ook het onderscheid tussen de verschillende wetten:
de AOW en ANW en de inkomensafhankelijkheid daarvan. Om die reden kunnen wij
de uitzonderingspositie wel billijken, maar ook wij vinden de belangrijkste
redenering van het kabinet, waarmee wordt gezegd: het gaat om de kosten van
levensonderhoud, niet helemaal logisch. Wij hebben er zelf minder moeite mee,
maar wij vinden ook dat het de moeite waard zou zijn als het kabinet in de
eerste termijn van zijn kant hieraan extra aandacht zou besteden.Ook als het gaat om de rol van de ANW kunnen wij de positie van het kabinet
billijken. Nu is de regeling zo, dat de beëindigde uitkering voor halfwezen
kan worden toegekend aan degene die het kind verzorgt, dus aan de nieuwe verzorger.
Wij vragen ons af wat er gebeurt als er niet direct sprake is van iemand die
het kind verzorgt en wat er dan in de tussenliggende periode gebeurt met de
halfwezen. Wil de staatssecretaris hierop reageren?Voorzitter! Mijn fractie kan instemmen met de keuze om personen met een
uitkering op grond van de Wet BOPZ, bijzondere opnemingen in psychiatrische
ziekenhuizen, en personen wier vrijheid rechtens is ontnomen op grond van
artikel 37, eerste lid, Wetboek van Strafrecht, niet onder deze wet te laten
vallen. De belangrijkste reden daarvoor is dat de vrijheidsbeneming deze personen
niet kan worden aangerekend wegens geestesstoornissen. In de schriftelijke
voorbereiding hebben wij gewezen op de mogelijkheid deze uitsluitingsgrond
te laten gelden ook voor gedwongen opnames korter dan één jaar,
omdat men dan immers geen eigen bijdrage AWBZ verschuldigd is en de Staat
ook in de kosten van het levensonderhoud voorziet. Het kabinet kiest daar
om verschillende redenen niet voor: om administratieve redenen, principiële
redenen, redenen in verband met resocialisatie en vanwege het ongewenste verschil
tussen degenen die langer en die korter dan een jaar zijn opgenomen. Graag
verneem ik van de staatssecretaris welk percentage van de totale groep korter
dan een jaar op grond van de Wet BOPZ is opgenomen. Is dat een klein gedeelte?
Is dat een groot gedeelte? Dit maakt namelijk wat uit bij het bepalen voor
welke systematiek je kiest en hoe je met deze groep omgaat.De heer Harrewijn (GroenLinks):Voorzitter! Ik vraag me af of de redenering van de heer Wilders over de
BOPZ niet consistent doorgetrokken zou moeten worden en of die ook niet zou
moeten gelden voor de TBS-personen.De heer Wilders (VVD):Ik ben blij dat u zich dat afvraagt. Voor mij is het geen vraag.De heer Harrewijn (GroenLinks):Wilt u hierop reageren?De heer Wilders (VVD):Ik vind dat de redenering niet consistent doorgetrokken moet worden. Ik
kom overigens nu over de TBS te spreken. Misschien kunt u later nog een vraag
stellen.Voorzitter! De VVD-fractie kan instemmen met de keus van de regering om
de ter beschikking gestelden met uitkeringsrechten wel onder deze wet te laten
vallen. Men verblijft immers in een justitiële inrichting, waardoor van
overheids wege in de kosten van levensonderhoud wordt voorzien.
Ook, en dat is voor ons een belangrijk argument, wordt TBS in de regel in
combinatie met een gevangenisstraf opgelegd en veelal is er van tevoren sprake
geweest van een voorlopige hechtenis, waarover ik straks nog kom te spreken.Het verblijf in de justitiële inrichting, dat dus meestal aan de
TBS is gekoppeld, zou er anders toe leiden dat betrokkene die ook door de
Staat wordt verzorgd, tegelijkertijd een uitkering zou kunnen krijgen, hetgeen
ik om de redenen die ik reeds noemde niet wenselijk zou vinden. Daarom kunnen
wij de keus van het kabinet ondersteunen.Voorzitter! Dan wil ik iets zeggen over de voorlopige hechtenis. Personen
die in een voorlopige hechtenis zijn opgenomen, vallen onder deze wet en zij
raken hun uitkering kwijt. De VVD-fractie heeft de pro's en contra's van dit
voorstel goed overwogen. Terecht wordt gesteld dat het hier om een beperkt
aantal gevallen zal gaan. Ik meen dat wij ons dat goed moeten realiseren,
gelet op de eenmaandstermijn, waarna de uitkering wordt beëindigd. In
die gevallen waarin de hechtenis langer duurt dan een maand, is er inderdaad
sprake van gegronde verdenking van ernstige delicten, anders is een voorlopige
hechtenis van langer dan een maand niet toegestaan. Ook is het nu al zo dat
uitkeringen op grond van de bijstandswet en de WW bij voorlopige hechtenis
meteen worden beëindigd, wat ook door het hoogste rechtsorgaan op dit
terrein, de Centrale raad van beroep, is bevestigd. Toch staat het bij personen
in voorlopige hechtenis niet vast of men al dan niet schuldig is aan hetgeen
waarvan men wordt verdacht. Dat vraagt om een zorgvuldige afweging van de
pro's en contra's, omdat het hier immers nog verdachten betreft. Voor mijn
fractie is ook hier echter de rechtsgelijkheid c.q. rechtsongelijkheid van
groot belang.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Het is logisch dat een bijstandsuitkering en WW-uitkering bij voorlopige
hechtenis worden ingetrokken, aangezien bijstand een voorziening is en je
voor een WW-uitkering niet voldoet aan de criteria die in die regeling staan,
je bent bijvoorbeeld niet beschikbaar voor de arbeidsmarkt. Dat is dus een
logische redenering. Voor die andere regelingen is dat echter de vraag. Die
vraag heb ik in ieder geval voorgelegd. Misschien gaat u daar nog op in?De heer Wilders (VVD):Mijn volgende zin zou daarover gaan. Ik wilde u echter niet weerhouden
van deze interruptie. Dat is overigens ook niet een taak voor mij, maar een
taak van de voorzitter.Relevant is ook dat mensen in loondienst in de regel hun inkomen kwijtraken
bij voorlopige hechtenis langer dan een maand. Er is immers geen loondoorbetalingsplicht.
Zij raken hun inkomen kwijt. Het kan – dat is een belangrijk argument
voor de VVD-fractie; wij proberen in ieder geval een duidelijke consistente
lijn te volgen – niet zo zijn dat uitkeringsgerechtigden in voorlopige
hechtenis, alle pro's en contra's afwegende, in een gunstiger financiële
positie verkeren dan mensen in loondienst, zelfstandigen of mensen met andere
redenen, zoals een WW- of bijstandsuitkering in voorlopige hechtenis.De voorzitter:Omdat ik ook nu weer de volgende zin van de heer Wilders niet ken, sta
ik de heer Van Dijke een interruptie toe.De heer Van Dijke (RPF):Op het punt van de gelijkheid, die de VVD nastreeft, zal het de heer Wilders
toch bekend zijn dat zij die in voorlopige hechtenis worden genomen en hun
loon verliezen en later blijkt dat zij ten onrechte in voorlopige hechtenis
zijn genomen, met een schadeclaim zullen komen.De heer Wilders (VVD):Daar kom ik nu op.De voorzitter:Misschien moeten wij allemaal van tevoren de tekst krijgen van de heer
Wilders, zodat u weet wanneer u wel of niet moet interrumperen en ik wanneer
ik dat wel of niet toe moet staan.De heer Van Dijke (RPF):Ik zal toch mijn punt maken, met uw welnemen.De voorzitter:Dat recht heeft u.De heer Van Dijke (RPF):Bij bijstandscliënten zal dat net zo gaan. Wanneer zij ten onrechte
in voorlopige hechtenis worden genomen, zal opnieuw een beroep worden gedaan
op een schadeclaim. Ik mag toch veronderstellen dat het niet uw oogmerk is
om onnodig veel van zulk soort procesrisico's te gaan lopen.De heer Wilders (VVD):Ik denk dat dat wel mee zal vallen, gelet op hetgeen ik in het begin zei,
namelijk dat het een heel beperkte groep betreft. Het gaat alleen om mensen
die langer dan een maand in voorlopige hechtenis zijn genomen. Het gaat om
zeer ernstige zaken, want er moet een gevangenisstraf van vier jaar of langer
op staan.Met uw toestemming wil ik mijn verhaal nu vervolgen.De voorzitter:De heer De Wit wil ook interrumperen en die krijgt dat recht ook.De heer De Wit (SP):Op het risico af waar u op duidt, voorzitter. De heer Wilders heeft het
over voorlopige hechtenis langer dan een maand. Hij neemt daarbij aan dat
het gaat om de zwaardere gevallen. Zit er dan toch al niet een element in
van iets van bestraffing, als in de voorlopige hechtenis, terwijl er nog geen
sprake is van een schuldige, de uitkering wordt stopgezet? Als de heer Wilders
spreekt over gelijkheid in de voorlopige hechtenis tussen de uitkeringstrekker
en de "loontrekker", wordt dat dan niet ondervangen door het tweede amendement
dat ik heb ingediend, waarin beiden de mogelijkheid hebben om in die situatie
een aantal lasten te kunnen blijven doorbetalen met een beroep op de bijzondere
bijstand?De heer Wilders (VVD):Dat tweede kan ik zo snel niet overzien. Ik zal uw amendement nog serieus
bekijken. Wat het eerste punt, het bestraffen betreft, ben ik overtuigd van
de juistheid van het standpunt van het kabinet. Collega-fracties hebben hiernaar
gevraagd in de schriftelijke voorbereiding. Het kabinet stelt dat, wanneer
de uitkering in stand blijft en pas wordt ingetrokken als de straf is uitgesproken
en de schuldigheid vaststaat, dit gezien kan worden als een dubbele bestraffing.
Dit zou de juridische argumentatie om de systematiek om te draaien in de weg
staan. Als intrekking van de uitkering het gevolg is van schuldigverklaring,
wordt dit gezien als een extra straf. Dat is nu niet het geval. Misschien
kan de staatssecretaris hier nader op ingaan, maar ik vind
dit een heldere lijn.De heer De Wit (SP):Voorzitter! Voor mij is een andere vraag veel belangrijker. Onderkent
de heer Wilders dat je, wanneer je de uitkering intrekt bij de voorlopige
hechtenis, daarmee in wezen vooruitloopt op het oordeel van de rechter, zodat
het dus in die fase ook al als een straf gezien kan worden?De heer Wilders (VVD):Dat wordt niet als een straf gezien en is ook nooit als een straf gezien.
Het gebeurt al bij WW en bijstand. De Centrale raad van beroep heeft dit,
zoals ik al zei, gesanctioneerd. Het gebeurt ook al bij mensen die werken
in loondienst en bij zelfstandigen. U moet mij de uitspraak laten zien waar
dat als straf wordt gezien. Het tegendeel is het geval. U kunt daar een andere
mening over hebben, maar het wordt juridisch niet gezien als een bestraffing.De heer De Wit (SP):Ik denk dat mevrouw Bijleveld op dat punt gelijk heeft. Zij wijst op het
verschil tussen de uitkeringen. Bij de WW en de bijstand is een andere situatie
aan de orde dan bij de WAO etc.De heer Wilders (VVD):Ik had het niet alleen over WW en bijstand, waar de Centrale raad van
beroep iets over heeft gezegd. Ook bij mensen die in loondienst werken en
door gebrek aan loondoorbetalingsverplichting hun inkomen kwijtraken, is dit
nooit als zodanig gezien of ervaren. Daarover is dan ook geen uitspraak gedaan
in wat voor zin dan ook. Ik maak me daar geen zorgen over. Nogmaals, ik heb
aangegeven dat de VVD-fractie eraan hecht op het punt van de voorlopige hechtenis
een zorgvuldige afweging te maken. Ik heb willen aangeven waarom wij tot onze
keuze komen om het kabinet daarin te steunen.Voorzitter! Wij willen wel aan het kabinet vragen hoe het staat met de
mogelijkheid tot het vorderen van een schadevergoeding, indien achteraf inderdaad
blijkt dat de voorlopige hechtenis ten onrechte is ondergaan en men niet schuldig
is bevonden aan het feit waarvan men is verdacht. Aangezien dit al sinds jaar
en dag de praktijk is voor werkenden en mensen met een bijstands- en WW-uitkering,
moeten hier ervaringsgegevens over voorhanden zijn, zodat wij hierover graag
door de staatssecretaris worden geïnformeerd.Voorzitter! Het kabinet gaat er in beginsel van uit dat gedetineerden
na inwerkingtreding van deze wet voldoen aan de algemene meldingsplicht om
het uitvoeringsorgaan in kennis te stellen van de detentie, zodat de uitkering
kan worden beëindigd. Als achtervangconstructie – het woord zegt
het al – zal de dienst justitiële inrichtingen melding doen van
de detentie aan het uitvoeringsorgaan. Ik heb in het verslag gevraagd hoe
deze melding na inwerkingtreding van de wet behalve voor de nieuwe gedetineerde
met een uitkering zal worden gerealiseerd voor het al zittende bestand gedetineerden.
In de wet staat weliswaar consequent dat het gaat om de verzekerde wiens vrijheid
rechtens is ontnomen – wat ook het zittende bestand impliceert –
maar onze handhavingsvragen op dit punt in de schriftelijke voorbereiding
zijn door de regering in de nota naar aanleiding van het verslag helaas niet
beantwoord. Voordat ik nader kom te spreken over deze achtervangconstructie,
kan de vraag worden gesteld hoe reëel het is te verwachten dat gedetineerden
daadwerkelijk zelf aan een meldingsplicht voldoen. Ik denk dat we daar eerlijk
in moeten zijn en zeggen dat dat niet erg reëel is. In de regel zit men
niet alleen in het gevang omdat men zich zo keurig aan de regels heeft gehouden,
en de consequentie van de eigen melding zal ook zijn dat men de uitkering
verliest. De incentive om dat te doen, lijkt mij dus niet zo groot.De heer Van Dijke (RPF):Vindt u zelf dat wij moeten willen dat mensen zich melden, waar ook ter
wereld, met de mededeling: u kunt mijn uitkering stopzetten, want ik ben in
het gevang gezet? Vindt u dat wij dat van mensen moeten verlangen?De heer Wilders (VVD):Ik vind wel dat het zo zou moeten zijn, maar ik vraag me af hoe reëel
het is om dat te verwachten. En als het dan niet reëel is om dat te verwachten,
dan vind ik dat er een achtervangconstructie moet zijn. Het kabinet heeft
deze overigens al ingebouwd. Ik heb dat willen verduidelijken. Ik kom daar
nu over te spreken.Voorzitter! Gelukkig is die achtervangconstructie er. Ik wil dat het kabinet
kan garanderen dat, indien de wet vigeert en de nieuwe gedetineerden hun uitkering
na de periode van een maand kwijtraken, ook voor het zittende bestand gedetineerden
de juridische en feitelijke consequentie dezelfde zal zijn. In de wet wordt
gesproken over de verzekerde wiens vrijheid rechtens is ontnomen. Ook in artikel
XII van het wetsvoorstel wordt artikel 95 van de OSV gewijzigd, waaruit kan
worden afgeleid dat de achtervangconstructie ook voor het zittende bestand
geldt. Het zou naar onze mening wenselijk zijn hierover expliciet een bepaling
in de wet op te nemen, die de eenmalige informatieverstrekking van de minister
van Justitie in een apart artikel vermeldt en bovendien voor alle helderheid
vermeldt dat niet alleen wordt gesproken over degene wiens vrijheid rechtens
is ontnomen, maar ook over degene wiens vrijheid rechtens was ontnomen op
de dag voorafgaande aan de inwerkingtreding van de wet en nog steeds is ontnomen
op de dag van inwerkingtreding van de wet. Het is dan glashelder dat ook het
zittende bestand gedetineerden met een uitkering daaronder valt. Duidelijkheid
is zeker gewenst nu onze vraag hierover in de schriftelijke voorbereiding
in de nota naar aanleiding van het verslag helaas niet is beantwoord. Vandaar
dat ik op dit punt een amendement heb ingediend op stuk nr. 8, medeondertekend
door mijn gewaardeerde collega's Smits en Schimmel. Als wij daarmee meer helderheid
kunnen krijgen over de expliciete vermelding in de wet, de doelgroep en de
rol van de minister, is dat volgens mij een verbetering waarmee de staatssecretaris
toch zijn voordeel kan doen. Het is geen overbodige, maar een goede verbetering
van deze wet.Voorzitter! Mijn fractie wil bij de behandeling van dit wetsvoorstel niet
onvermeld laten dat de uitstralingseffecten ervan in bepaalde gevallen ook
voor gezinsleden van gedetineerden positief kunnen zijn, in vergelijking met
de huidige situatie. Gezinsleden zijn nu vaak afhankelijk van de uitkering
die in ons geïndividualiseerde stelsel aan de gedetineerde wordt uitbetaald.
De achterblijvende partner is dus afhankelijk van hetgeen de gedetineerde
al dan niet geeft. Na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
kunnen de achterblijvende gezinsleden, indien zij aan de voorwaarden voldoen,
een zelfstandig recht krijgen op een bijstandsuitkering. Dat is nu niet het
geval. Ik denk dat dit een heel emancipatoir gevolg kan zijn van deze wet.Voorzitter! Mijn fractie kan zich vinden in het voorstel om voor bepaalde
categorieën personen de uitsluitingsgrond niet van toepassing te verklaren.
Het gaat dan onder meer om gedetineerden die aan een penitentiair programma
deelnemen en in de vrije maatschappij verblijven, TBS-gestelden op proefverlof
in de vrije maatschappij en jeugdigen die deelnemen aan een scholings- en
trainingsprogramma dan wel proefverlof genieten. Hiermee wordt beoogd de reïntegratie
en de resocialisatie in de maatschappij te vergemakkelijken, met name aan
het einde van de periode van detentie. Men kan dan zelf in de kosten van levensonderhoud
buiten de inrichting voorzien op basis van een uitkering, die dan ook niet
meer door de Staat zal worden verzorgd. Indien wij op deze wijze kunnen bereiken
dat aan het einde van de periode een betere terugkeer naar de vrije maatschappij
kan worden gefacilieerd en eventueel zelfs recidive kan worden voorkomen,
is dat zeer de moeite waard.Voorzitter! Ik heb een aantal vragen gesteld over en kanttekeningen geplaatst
bij deze wet, maar dat laat natuurlijk onverlet dat wij onze grote waardering
uitspreken voor dit wetsvoorstel van deze staatssecretaris; een wetsvoorstel
dat het naar onze mening meer dan verdient om spoedig het Staatsblad te bereiken.Mevrouw Schimmel (D66):Voorzitter! Na de schriftelijke voorbereiding zal het geen verbazing wekken
dat de D66-fractie kan instemmen met het wetsvoorstel, waarmee wordt beoogd
uitkeringen in het kader van de WAO, de WAZ-uitkering, de Wajong, de Ziektewet
en de ANW voor gedetineerden stop te zetten, waarbij overigens een recht kan
herleven nadat de detentie is verstreken. Ik noem de belangrijkste redenen
die daarbij voor ons een rol spelen. Werkenden die gedetineerd raken, verliezen
ook hun loon. Er vindt geen loondoorbetaling plaats als er geen arbeid tegenover
staat en zelfs in de meeste gevallen volgt bij gedetineerd raken ontslag.
Het zou toch een beetje vreemd zijn als de inkomensvervangende uitkering wel
in stand blijft als iemand in een justitiële inrichting verblijft. Het
kan tenslotte niet de bedoeling zijn dat detentie leidt tot vermogensopbouw.
Zodra iemand in een justitiële inrichting verblijft, betaalt de Staat
de kosten van levensonderhoud. De uitkering is niet meer nodig om daarin te
voorzien. Twee collectieve geldstromen om hetzelfde te bewerkstelligen is
te veel van het goede.Ten aanzien van de WW en de ABW geldt nu al dat de uitkering wordt stopgezet
als iemand gedetineerd raakt. Overigens ligt het bij arbeidsongeschiktheids-
en nabestaandenverzekeringen wat gecompliceerder, omdat zij pas in werking
treden als het verzekerd risico optreedt. Toch vinden wij dat de eerdergenoemde
argumenten voldoende legitimatie bieden om ook ten aanzien van de arbeidsonge-
schiktheids- en nabestaandenuitkeringen een uitsluitingsgrond te creëren
tijdens een verblijf in een justitiële inrichting. Bovendien is het kabinet
niet over één nacht ijs gegaan bij de voorbereiding van dit
wetsvoorstel. Er is een interdepartementale werkgroep ingesteld "Uitkering
en detentie" en er is een preadvies aan de Raad van State gevraagd. Kortom,
er heeft een grondige voorbereiding plaatsgevonden. Daarom stemmen wij in
met de keuze van het kabinet voor een uitsluitingsgrond in afwijking van de
eerste optie van de Raad van State om de detentieperiode buiten de periode
van het verzekerd risico te laten vallen. Wij vinden de argumenten van het
kabinet om dat niet zo te bekijken, overigens goed; dat zou immers te weinig
mogelijkheden bieden om het doel te bereiken. Het kabinet heeft gekozen voor
de tweede optie van de Raad van State, namelijk de uitsluitingsgrond.Ten aanzien van de reikwijdte van het wetsvoorstel heb ik ook vragen over
de AOW. Ik zal niet de argumenten van de overige sprekers noemen. Wel wijs
ik erop dat we de AOW onder de Wet beperking export uitkeringen hebben laten
vallen. Dat betekent bijvoorbeeld dat met name Surinamers in problemen dreigen
te komen. Ik denk dat door de staatssecretaris beargumenteerd moet worden
waarom de AOW in dit geval zo'n uitzonderingspositie inneemt en bij de Wet
beperking export uitkeringen niet. Als je zegt dat het een algemene voorziening
is voor een opbouwperiode, dat zij niet afhankelijk wordt gesteld van de inkomens
en dat deze voorziening daarom niet direct voorziet in het levensonderhoud –
daar komt het immers op neer – kun je ook ten aanzien van de Wet beperking
export uitkeringen de vraag stellen waarom de AOW in die wet geen bijzondere
positie inneemt.De heer Van Dijke (RPF):Ik heb drie vragen. De eerste is: vindt u dat de door u genoemde inkomensvoorzieningen
en kosten voor levensonderhoud gelijk zijn? Zit daar misschien een verschil
in? Ten tweede: vindt u dat de duur van de voorbereiding ongeveer gelijk staat
aan een zorgvuldige voorbereiding? Ten derde: blijkt uit het door u genoemde
punt inzake de AOW juist niet dat de zorgvuldigheid niet helemaal bereikt
is?Mevrouw Schimmel (D66):Ik vind niet dat de kosten van levensonderhoud per se samen hoeven te
lopen met de inkomensvoorziening. Daar is zij natuurlijk wel voor bedoeld,
maar u doelt waarschijnlijk op het feit dat iemand vaste lasten buiten de
gevangenis kan hebben die doorlopen en waar hij ook geld voor nodig heeft.
Ik wijs er overigens op dat ook de loonbetaling van een werkende tijdens detentie
gestopt wordt en dat ook hij hoogstwaarschijnlijk vaste lasten buiten de gevangenis
heeft waarin hij dan op een of andere wijze moet voorzien.Wat uw tweede vraag betreft: ik had het voornamelijk over het feit dat
een interdepartementale werkgroep zich hiermee heeft beziggehouden en dat
aan de Raad van State een preadvies is gevraagd. Daarbij heeft de Raad van
State een eerste optie naar voren gehaald, namelijk het uitsluiten van de
detentieperiode als een periode waarin het verzekerd risico optreedt. Als
tweede optie is gesuggereerd om een uitsluitingsgrond dan wel een weigeringsgrond
te introduceren. Ik vind dat het kabinet daarbij de goede keuze heeft gemaakt.
De eerste optie leidt niet tot het door het kabinet gewenste effect en de
weigeringsgrond leidt tot een opschortingsperiode, waardoor je de detentieperiode
niet meerekent voor de periode waarin de uitkering wordt verstrekt.
Dat betekent dat je na de periode van de detentie de volledige uitkering kunt
laten doorlopen. Ik vind dus dat er een zorgvuldige voorbereiding heeft plaatsgevonden.De heer Van Dijke (RPF):En mijn derde vraag?Mevrouw Schimmel (D66):Omdat wij de AOW wel onder de Wet beperking export uitkeringen hebben
laten vallen, heb ik daar nu een vraag over gesteld. Niemand van ons heeft
dat in de schriftelijke voorbereiding gevraagd en daarom is dit het moment
om daar nog vragen over te stellen en de staatssecretaris daar het hoofd over
te laten buigen om de argumentatie op een rijtje te krijgen.Staatssecretaris Hoogervorst:Even bij interruptie: ik zal daar in mijn antwoord uitvoerig op terugkomen,
maar de AOW is in de Wet BEU grotendeels uitgezonderd van de beperking van
de exportmogelijkheid.Mevrouw Schimmel (D66):Dat klopt, maar juist ten opzichte van bijvoorbeeld Suriname is dat niet
het geval.Staatssecretaris Hoogervorst:Het geldt voor de gehele wereld.Mevrouw Schimmel (D66):Oh. Ik heb brieven gekregen van Surinamers die schrijven dat de AOW-uitkering
niet geëxporteerd kan worden. Het lijkt mij eerlijk gezegd heel goed
om dit punt goed uit te discussiëren.Een tweede punt dat ik wil aansnijden, is dat er ook geen uitkering wordt
verstrekt als iemand in voorlopige hechtenis zit. Daar hebben wij in de schriftelijke
voorbereiding veel aandacht aan besteed: er heeft nog geen onherroepelijke
veroordeling plaatsgevonden en er is dus een kans aanwezig dat de betrokkene
ten onrechte in hechtenis heeft gezeten. Het kabinet wil die voorlopige hechtenis
niet uitzonderen, omdat anders bij een onherroepelijke veroordeling snel het
vermoeden van een dubbele bestraffing ontstaat. Dat is een moeilijk punt.
Het kabinet hanteert daarbij nog een ander argument. Het verblijf in een justitiële
inrichting is immers het eigenlijk criterium. Ik vind dat wij moeten uitdiscussiëren
waarom de voorlopige hechtenis onder deze wet valt. Het verblijf in een justitiële
inrichting kan wel het criterium zijn, maar er is een uitspraak nodig of het
een onherroepelijk verblijf zal zijn. Anders zullen er schadevergoedingen
gaan volgen. Het kabinet verwacht ook dat de kostenpost voor schadevergoedingen
in deze zaak aanzienlijk zal stijgen. Het kabinet accepteert ook dat personen
die ten onrechte in hechtenis hebben gezeten, een hogere schadevergoeding
zullen vorderen. Dan kan afgewogen worden om de voorlopige hechtenis uit te
zonderen van de werkingssfeer van deze wet.Wij delen overigens de mening van het kabinet dat ook een ten onrechte
ingesloten werknemer zijn loondoorbetaling mist tijdens een voorlopige hechtenis.
Vanuit het oogpunt van de gelijke behandeling valt er dus wel iets te zeggen
voor het stopzetten van de uitkering. In de schriftelijke voorbereiding is
daar expliciet aandacht aan besteed. Wij zouden dit punt graag nader beargumenteerd
zien door de staatssecretaris. Ik doel dan met name op het punt dat hier sprake
zou zijn van het vermoeden van dubbele bestraffing.De heer De Wit (SP):Wat vindt mevrouw Schimmel van het door mij voorgestelde amendement om
tijdens de voorlopige hechtenis voor de nu aan de orde zijnde wetten de uitkering
in stand te laten?Mevrouw Schimmel (D66):Bij het uitdiscussiëren van dit punt kan een afweging plaatsvinden
bij de vraag of er bij een onherroepelijke veroordeling sprake is van dubbele
bestraffing. Als de staatssecretaris ons kan overtuigen dat dit argument zwaarder
weegt dan uitzondering van de voorlopige hechtenis, zullen wij het amendement
van de heer De Wit niet steunen. In het andere geval zullen wij dat wel doen.
Ik zit hier een beetje mee. Waarom gaat bij de overgang van voorlopige hechtenis
naar definitieve detentie ineens het argument van de dubbele bestraffing op?Wij maken ons zorgen over de positie van alleenstaanden met kinderen,
die bij deze wet hun uitkering gestopt zien als zij gedetineerd raken. De
financiële positie van de kinderen lijkt geregeld te zijn, want de halfwezenuitkering
gaat over van de verzorger in detentie naar de verzorger die niet in detentie
is. Toch kunnen wij ons niet zo goed voorstellen dat dit binnen een maand
geregeld zou zijn. De positie van een kind is hier dus vrij kwetsbaar. Wellicht
kan de staatssecretaris aan de hand van het voorbeeld van alleenstaande ouders
in de bijstand uitleggen hoe het in de praktijk gaat.Wij maken ons ook zorgen over gedetineerden in het buitenland. Deze mensen
zijn er vaak slecht aan toe. Gevangenissen in het buitenland zijn veelal niet
vergelijkbaar met gevangenissen in Nederland. Het ontbreekt gedetineerden
in bepaalde gevangenissen in het buitenland aan de meest essentiële zaken.
Ik noem als voorbeeld een gedetineerde in Marokko. Die moet betalen voor een
beetje redelijk eten. De staatssecretaris verschuift het probleem naar het
ministerie van Buitenlandse Zaken. Er kunnen leningen worden verstrekt. Toch
vraag ik de staatssecretaris hoe zijn overleg met Buitenlandse Zaken op dit
punt verloopt. Overigens heb ik in het werkprogramma van de Algemene Rekenkamer
gezien dat die met een onderzoek komt naar gedetineerden in het buitenland.
Ik wil iets meer zekerheid over het verloop, ook al wordt het verschoven naar
Buitenlandse Zaken. Ik vind het belangrijk om dit te weten.Wij steunen de in het wetsvoorstel neergelegde uitzondering van justitiële
ingeslotenen die zich in een extramuraal integratieprogramma bevinden in de
laatste fase van hun detentie. Wij vinden dit heel belangrijk. Er zijn ook
enkele vragen gesteld over eventuele strijd met verdragen van het ILO. Ik
vraag mij af of daarover nog overleg is gepleegd met het ILO.Ten slotte heeft het wetsvoorstel onmiddellijke werking. Het lijkt alsof
er twee verschillende manieren van aanmelden zijn: voor het zittende bestand
en het nieuwe bestand. Dat lijkt ons wat onlogisch. In het ene geval moet
het via de dienst justitiële inrichtingen, die aan het uitvoeringsorgaan
meldt dat een nieuwe gedetineerde onder een bepaalde situatie valt. In het
geval van het zittende bestand lijkt het er enigszins op, maar misschien vergis
ik me, dat de zittende zich vrijwillig moet melden. Ik vind het wat veel gevraagd
om mensen zich vrijwillig te laten melden om hun uitkering te verliezen. Het
lijkt ons verstandig om dezelfde procedure te laten gelden
voor het zittende en het nieuwe bestand. Wellicht kan de staatssecretaris
zeggen dat dit ook zijn bedoeling is.De heer Van Dijke (RPF):Van collega Schimmel is mij bekend dat zij zeer hecht aan een goede uitvoering
van de motie-Van de Zandschulp. Vindt zij dat dit op dit punt goed en betrouwbaar
gebeurt?Mevrouw Schimmel (D66):Het kabinet heeft het ook uitdrukkelijk over de motie-Van de Zandschulp.
Ik heb er lang over nagedacht, want overgangsrecht en sociale zekerheid liggen
ons na aan het hart. Wij willen niet graag dat mensen worden geconfronteerd
met gevolgen die ze niet hebben kunnen voorzien of waarvoor ze geen andere
maatregelen hebben kunnen treffen. Je weegt dat tegen elkaar af. Het is toch
vreemd dat je dan het geluk hebt dat je al zit. Ik vind het onlogisch dat
je in bepaalde justitiële inrichtingen twee soorten gevangenen krijgt:
gevangenen die nog een uitkering ontvangen en gevangenen die geen uitkering
meer ontvangen vanwege een bepaald tijdstip van inwerkingtreding van de wet.
Dat vind ik vrij moeilijk om te beargumenteren, ook in het kader van de andere
argumenten die ik heb genoemd: wij vinden het ten eerste onwenselijk dat er
tijdens detentie vermogensopbouw plaatsvindt en ten tweede verliest een werknemer
die in detentie geraakt ook zijn loon.De heer Van Dijke (RPF):Voor alle momenten dat de motie-Van de Zandschulp wordt uitgevoerd, geldt
dat je twee naast elkaar bestaande categorieën krijgt: één
categorie die geluk heeft en één categorie die na de fatale
datum komt. Ik ken mevrouw Schimmel als iemand die zeer hecht aan de uitvoering
van die motie. Waarom nu niet? Vervolgens hebben degenen die nu gedetineerd
zijn, op geen enkele wijze kunnen voorzien dat dit eraan kwam. Dat heeft ook
de rechter niet kunnen voorzien. Hij heeft bij de strafoplegging dus geen
rekening kunnen houden met de factor die nu ineens van betekenis gaat worden.
Dat lijkt mij een belangrijk punt, gelet op het feit dat zij die afhankelijk
zijn van loonbetaling voor de rechter vaker een taakstraf opgelegd krijgen
dan zij die niet afhankelijk zijn van loonbetaling. Dat is toch iets waar
rechters rekening mee houden.Mevrouw Schimmel (D66):Dat heb ik ook gehoord in de bijdrage van de heer Van Dijke. Hij zegt
dat je anders wordt bestraft wanneer je een uitkering ontvangt dan wanneer
je werkt.De heer Van Dijke (RPF):Dat zeg ik niet. De rechter houdt er rekening mee. Ik zeg niet dat ze
anders bestraft worden. De rechter weegt alle voor de persoon in kwestie relevante
factoren mee. Daar hoort ook het verliezen van een uitkering bij. Hoe de rechter
dat weegt, laat ik in het midden. Ik stel slechts vast dat zij die loon ontvangen
relatief vaker een taakstraf krijgen...De voorzitter:U trekt een conclusie, mijnheer Van Dijke, en u herhaalt die ook nog.De heer Van Dijke (RPF):Ik denk dat het punt duidelijk is.Mevrouw Schimmel (D66):De heer Van Dijke zegt dat de rechter niet anders bestraft, maar dat hij
er rekening mee houdt. Vervolgens zegt hij dat werkenden eerder taakstraffen
krijgen en uitkeringsgerechtigden eerder gevangenisstraffen. Ik weet niet
of de rechter daar rekening mee houdt. Dat lijkt me zo'n rare conclusie.De voorzitter:Mevrouw Schimmel legt het voor aan de staatssecretaris en ik vind dat
we eerst zijn antwoord maar eens moeten horen.Mevrouw Schimmel (D66):Er zijn nog een paar argumenten om te zeggen dat er in dit geval wel onmiddellijke
werking moet zijn. Die hebben we ook al eerder genoemd. Wij vinden het niet
terecht dat er een vermogensopbouw kan plaatsvinden tijdens de periode van
detentie en dat ongelijke behandeling tussen werkenden en niet-werkenden ook
de doorslag kan geven. Wij hebben ook de argumenten van de Raad van State
tot ons genomen. De Raad van State stelt dat een dergelijke uitsluitingsgrond
toegestaan is ondanks het verzekeringskarakter daarvan. Dat heeft bij ons
tot de afweging geleid dat wij geen problemen hebben met de onmiddellijke
werking van dit wetsvoorstel.Mevrouw Smits (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Veel mensen zullen tot nu toe nauwelijks geweten
hebben dat gedetineerden soms hun sociale uitkering mogen houden tijdens het
uitzitten van hun straf. Omdat zo weinig mensen dat weten, hoefden wij, politici,
niet vaak uit te leggen waarom dat zo is. "Gelukkig maar",
zou je haast zeggen, want het laat zich zo moeilijk uitleggen. Wie gevangen
zit, krijgt volledige verzorging op kosten van de Staat, dat wil zeggen op
kosten van de gemeenschap. Wie een sociale uitkering krijgt, ontvangt zijn
inkomen uit premiegeld dat door anderen wordt opgebracht. De samenleving betaalt
op die manier dubbel: eenmaal voor de uitkering en eenmaal voor de kosten
van het levensonderhoud van de gedetineerde. Dat is niet echt wenselijk. Een
gedetineerde die een uitkering ontvangt, is veel minder of geen geld kwijt
aan zijn levensonderhoud. De gedetineerde kan daarom, dankzij zijn detentie,
flink sparen van zijn uitkering. Leg dat maar eens uit aan een gedetineerde
die werkte of een eigen bedrijf had voordat hij de fout inging. Zo iemand
verliest doorgaans onmiddellijk zijn inkomen.De heer De Wit (SP):Voorzitter! Het gaat toch echt te ver om hier uit te spreken dat mensen
met een uitkering een riant leven hebben in dit land. Dat is maar voor weinigen
weggelegd. Vergeet mevrouw Smits niet dat er naast de mensen die in staat
zijn een riant vermogen op te bouwen, ook gedetineerden zijn die een gezin
moeten onderhouden? Deze mensen kunnen helemaal niet sparen van hun uitkering.
Mevrouw Smits spreekt over vermogens en dat is de hele ochtend al aan de orde,
maar mensen kunnen nauwelijks een vermogen opbouwen als zij een gezin hebben.Mevrouw Smits (PvdA):De heer De Wit gebruikt woorden die ik niet heb gebruikt. Ik heb er daarom
niet zoveel behoefte aan om te reageren. Ik heb gezegd dat het mogelijk is
dat gedetineerden sparen van hun uitkering. Dat laat onverlet dat er ook gedetineerden
zijn die dat niet kunnen, omdat zij de lasten van een gezin moeten dragen.
Er zijn echter wel degelijk gedetineerden die ervan kunnen sparen.De heer De Wit (SP):Dan moet ik mevrouw Smits toch vragen of zij van de pluk-ze-wetgeving
heeft gehoord. De pluk-ze-wetgeving betekent dat er beslag gelegd kan worden
op het vermogen van mensen die schade hebben berokkend.Mevrouw Smits (PvdA):De pluk-ze-wetgeving is erop gericht de verdiensten uit criminele activiteiten
weg te nemen. Dat is nog weer wat anders dan waar wij het hier nu over hebben.De heer De Wit (SP):Het betekent ook dat er beslag kan worden gelegd op inkomen.Mevrouw Smits (PvdA):Dat is eens temeer een argument om te kijken naar de gedetineerden die
een uitkering ontvangen.Bijstands-, Ziektewet- en WW-uitkeringen werden al niet doorbetaald, eenvoudigweg
omdat gedetineerden daarop geen recht hebben. WW-uitkeringen worden niet toegekend
aan gevangenen, omdat zij niet beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt, hetgeen
een voorwaarde is voor de toekenning van deze uitkering. Bijstandsuitkeringen
worden verstrekt, omdat zij nodig zijn voor de kosten van levensonderhoud.
Daar zorgt de Staat echter voor via de detentie. De Ziektewetuitkering wordt
niet verstrekt, omdat bij de totstandkoming van die wet de regering gezegd
heeft dat daarop geen recht kon bestaan. De Staat voorziet immers in de kosten
van het levensonderhoud. Dat is hetzelfde argument dat nu een rol speelt.Het kabinet wil het recht van gedetineerden op arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
en ANW-uitkeringen intrekken voor de duur van de detentie. De PvdA-fractie
steunt in principe dit voornemen. Op enkele punten wil mijn fractie echter
bezwaar maken. Ik kom daar zo dadelijk op terug. Wat ons betreft is er afdoende
ingegaan op de vraag of het voorstel al dan niet in strijd is met het verzekeringskarakter
van de WAO, WAZ, Wajong en ANW.Deze sociale uitkeringen laten zich niet vergelijken met gewone particuliere
verzekeringen. Bij de sociale verzekeringen is er geen directe relatie tussen
betaalde premies en een eventuele uitkering. De premie wordt geheven naar
inkomen op basis van het omslagstelsel. Geen werknemer heeft premie betaald
voor zijn WAO-uitkering, mocht hij daarop aangewezen raken. De werknemer betaalt
premie voor de uitkering van anderen. Het systeem van sociale verzekeringen
is gebaseerd op georganiseerde, verplichte solidariteit, waarbij inkomenspolitiek
een grote rol speelt. Zo'n systeem is alleen goed in stand te houden als alle
premiebetalers het idee hebben dat hun geld goed wordt besteed. Bij de ANW-uitkering
speelt mee dat de uitkering inkomensafhankelijk is en daarmee deels een behoefteregeling
is geworden. Dat is een extra argument om het recht op deze uitkering in te
trekken. Wie dat niet doet, zal zien dat ANW-gerechtigden die voor hun detentie
deels werkten, tijdens hun gevangenschap een hogere uitkering kunnen krijgen,
omdat de inkomsten uit werk wegvallen. Op die manier loont het om de wet te
overtreden. Dat lijkt mij geen goede zaak.De AOW-uitkering blijft ongemoeid. De AOW is volledig inkomensonafhankelijk.
Iedereen in Nederland, rijk of arm, ontvangt AOW. Het verzekeringskarakter
is veel sterker dan bij de overige sociale uitkeringen en dat is dus een argument
om die uitkering ongemoeid te laten.De heer Harrewijn (GroenLinks):Is het dan niet onbillijk dat iemand met AOW in de gevangenis een vermogen
kan opbouwen? Ik snap het onderscheid niet.Mevrouw Smits (PvdA):Ik begrijp wat u zegt, maar juist als het gaat om de vraag of je een verzekeringsuitkering
mag intrekken, gaat het om een afweging van het belang van het verzekeringskarakter
en het maatschappelijk belang. Daar waar een uitkering volledig inkomensonafhankelijk
is, weegt dat verzekeringskarakter dus veel zwaarder en dat geeft voor ons
de doorslag.De heer Harrewijn (GroenLinks):Dat begrijp ik, maar u zei eerder het kunnen opbouwen van vermogen onrechtvaardig
te vinden. Wij betalen allemaal mee aan die AOW-premie, dat is ook een omslagstelsel.
Je zou kunnen zeggen dat met een eigenbijdrageregeling iedereen gelijk wordt
behandeld, ook de ouderen.Mevrouw Smits (PvdA):U hebt gelijk, maar daar kwam ik ook op, want als je het argument zwaar
laat wegen dat de Staat bij gedetineerden voorziet in de kosten van levensonderhoud,
kun je inderdaad ook wel kiezen voor het heffen van een eigen bijdrage. Het
wetsvoorstel verwerpt die optie en onzes inziens terecht, want
er zijn te veel praktische en ook principiële bezwaren. De kosten van
detentie zijn zo hoog dat het heffen van een kostendekkende bijdrage de facto
neerkomt op het intrekken van de uitkering en wat is dan nog de winst van
alle moeite?De heer Harrewijn (GroenLinks):Met alle respect, maar de kosten van AWBZ-instellingen zijn ook heel hoog
en die worden ook niet kostendekkend omgeslagen in een eigen bijdrage. Er
zijn toch ook inkomensafhankelijke eigen bijdragen mogelijk die er rekening
mee houden dat mensen geen inkomen hebben, een laag inkomen of een hoog inkomen?
Waarom is het alles of niets, een kostendekkende eigen bijdrage of helemaal
geen bijdrage?Mevrouw Smits (PvdA):Voorzover ik weet, zijn de kosten van detentie vele malen hoger dan die
van verzor- gings- en AWBZ-instellingen, dus zelfs al zou je geen kostendekkende
bijdrage vragen, dan nog kun je in de maatvoering er rekening mee houden dat
die eigen bijdrage veel hoger zou moeten zijn en komt het inderdaad nog steeds
neer op het de facto intrekken van de uitkering. Dan weegt het praktische
argument: waarom zou je al die moeite doen terwijl het resultaat op hetzelfde
neerkomt?De heer Harrewijn (GroenLinks):Maar u kunt zich toch ook een andere maatvoering van eigen bijdragen voorstellen?
Waarom komt u altijd uit tot boven het inkomen?Mevrouw Smits (PvdA):Ik wil daar wel op ingaan, maar ik heb nog meer argumenten om niet over
te gaan tot een eigen bijdrage, en in combinatie met die andere argumenten
zeggen wij dat niet tot een eigen bijdrage moet worden overgegaan.Voorzitter! Een eigen bijdrage kan aan alle gedetineerden worden opgelegd,
ook degenen die een ander inkomen hebben dan een uitkering of vermogen. Dat
heeft ogenschijnlijk het voordeel dat de Staat meer inkomsten krijgt, maar
in de praktijk zullen de kosten van het berekenen en het innen van de eigen
bijdragen amper opwegen tegen de opbrengsten. Bovendien kun je je de vraag
stellen of gedetineerden zonder inkomsten ook een eigen bijdrage zouden moeten
betalen. Principieel gezien denk ik van wel; maar als dat zo is, zouden de
sociale diensten dan ook bijstand moeten verstrekken om die eigen bijdrage
te kunnen betalen?Het principiële argument tegen het heffen van een eigen bijdrage
is dat het oorspronkelijke argument, de gemeenschap betaalt dubbel, zowel
de uitkering als de kosten van levensonderhoud, niet meer opgaat, want de
eigen bijdrage hef je ook bij de werknemer die zelf voorzag in zijn inkomen.De keuze om voortaan ook de uitkering in te trekken van ter beschikking
gestelden lijkt ook een goede. Bij hen gaat het, anders dan bij psychiatrische
patiënten die gedwongen worden opgenomen, om delictplegers die worden
opgenomen in een justitiële inrichting. Er is weliswaar sprake van verminderde
toerekeningsvatbaarheid, maar straf en verpleging lopen hier door elkaar.
Ook bij deze groep speelt het bijkomende praktische argument. Het wordt wel
erg gekunsteld en ingewikkeld om bij een ter beschikking gestelde eerst de
uitkering in te trekken, die vervolgens weer toe te kennen tijdens de behandelperiode
om na een jaar een hoge eigen bijdrage te heffen.Het kabinet heeft onderkend dat gedetineerden voordat hun straf om is,
een periode hebben waarin ze met verlof gaan om zich beter voor te bereiden
op terugkeer in de gewone maatschappij. Om dat goed te kunnen doen, heb je
inkomen nodig. Alle uitkeringen worden na detentie onmiddellijk weer betaald
en dat gebeurt al – dat is een goede zaak – tijdens die resocialisatieperiode.Bij dit wetsvoorstel blijft dan nog een groot bezwaar. Gedetineerden hebben
soms een gezin en kinderen. De achterblijvers kunnen bij gebrek aan voldoende
inkomsten aanspraak maken op bijstand, maar dat lost het probleem niet op
voor kinderen van alleenstaande ouders die gedetineerd raken. Kijk bijvoorbeeld
naar de halfwezen. Een weduwe of weduwnaar ontvangt voor de halfwezen een
kinduitkering van 20% van het minimumloon. Die halfwezenuitkering, zegt het
wetsvoorstel, gaat over naar degene die de halfwees in plaats van de gedetineerde
vader of moeder verzorgt. Maar wat gebeurt er als de halfwees niet onmiddellijk
een andere verzorger heeft of als het kind zo oud is dat het zelfstandig kan
en wil wonen? Het kind zou dan eigenlijk als volle wees moeten worden beschouwd
en daarmee recht moeten krijgen op een vollewezenuitkering. Wij kennen al
zo'n regeling in de Algemene nabestaandenwet. Ik geef het voorbeeld van gescheiden
ouders van wie de moeder de kinderen verzorgt en de vader zich onvindbaar
houdt, bijvoorbeeld omdat hij geen alimentatie wil betalen of überhaupt
geen contact meer wil. Stel dat in dit voorbeeld de moeder overlijdt. Het
kind heeft nog een vader, maar die is verdwenen. Wij hebben het zo geregeld
dat zo'n kind dan de facto als volle wees wordt beschouwd en de daarbijbehorende
uitkering krijgt. Ik vraag de staatssecretaris of het mogelijk is naar analogie
van deze regeling bij verdwenen ouders, halfwezen voor wie geen nieuwe verzorger
is gevonden die financieel aansprakelijk is, een vollewezenuitkering toe te
kennen voor de periode van detentie. Wij vinden dat dit in principe mogelijk
moet zijn. Het zijn niet de kinderen die zich hebben misdragen, maar de ouders.
De gevolgen moeten daarom voor de ouders voelbaar zijn en niet voor de kinderen.Om diezelfde reden vraag ik de staatssecretaris in te gaan op de positie
van alle andere kinderen van alleenstaande gedetineerde ouders. Hoe is nu
doorgaans de gang van zaken? Ik neem aan dat voor jonge kinderen zo snel mogelijk
andere verzorgers worden gevonden, maar zulke verzorgers zijn toch niet automatisch
in alle gevallen financieel aansprakelijk voor de kinderen die zij opnemen.
Krijgen kinderen in zulke gevallen een zelfstandig recht op een bijstandsuitkering,
ook al is de hoofdregel dat kinderen jonger dan 18 jaar geen recht hebben
op een bijstandsuitkering? Ik besef dat zich nu al de situatie voordoet dat
kinderen zonder inkomsten achterblijven als hun enige ouder wordt gedetineerd,
maar via dit wetsvoorstel wordt de groep kinderen die dit overkomt groter.
Het lijkt mij dat wij daarom ook de verantwoordelijkheid hebben om dit gevolg
voor kinderen op een goede manier op te lossen.Wat mij betreft hoort daarbij dat kinderen gedurende een zekere periode
in het ouderlijk huis, in hun eigen vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen,
gewoon naar hun eigen school kunnen gaan en de dingen blijven doen die normaal waren. Als de nieuwe verzorger dat niet kan of wil betalen, lijkt
het mij noodzakelijk dat daarin in alle redelijkheid via de bijstand wordt
voorzien. Opnieuw geldt voor ons: de kinderen kunnen niet worden afgerekend
op de daden van hun ouders.Dat recht op bijstand zou zowel voor de oudere als voor de heel jongere
kinderen moeten gelden. Kinderen van een jaar of 16, 17, soms jonger nog,
kunnen zelfstandig wonen, dat gebeurt ook in de praktijk. Hun ouder zal nu
meebetalen aan de kosten daarvan, maar als die ouder gedetineerd raakt, mag
niet worden verwacht dat de nieuwe voogd die kosten zomaar op zich neemt.
Is de staatssecretaris met ons van mening dat een kind in zo'n geval een eigenstandig
recht op bijstand heeft?Ook voor hele jonge kinderen kan het recht op bijstand nodig zijn. Jonge
kinderen kunnen worden opgenomen in een ander gezin, maar de nieuwe verzorger
zou er ook voor kunnen kiezen te gaan wonen in het huis waar het kind woont.
Het lijkt mij zelfs voor het kind van groot belang om in de vertrouwde omgeving
te blijven. De enige ouder valt weg, er zal de spanning zijn van een rechtszaak
en het is niet redelijk de emotionele problemen nog eens te vergroten door
het kind gedwongen te laten verhuizen. Maar wat gebeurt er als de nieuwe verzorger
de woonkosten van het ouderlijk huis niet kan of wil opbrengen? Ik meen dat
het kind in zo'n geval in alle redelijkheid en voor een zekere periode recht
zou moeten krijgen op bijstand.Het is op zich niet uniek om hele jongere kinderen bijstand toe te kennen.
Voorzover ik weet, bestaat deze mogelijkheid bijvoorbeeld al voor kinderen
van minderjarige moeders die bij haar ouders inwonen. De tienermoeder zelf
krijgt geen bijstand, omdat haar ouders voor haar financieel aansprakelijk
zijn, maar grootouders hebben geen onderhoudsplicht voor hun kleinkind. Voor
de baby is dan bijstand nodig en mogelijk.De heer Van Dijke (RPF):Er wordt dan een uitkering verstrekt ter grootte van het kindsdeel en
niet voor de kosten voor huisvesting. Beseft mevrouw Smits dat hiermee een
volledig nieuwe categorie in de bijstand wordt ingevoerd, die centraal wordt
geregeld? Dit is strijdig met de systematiek van de bijstand.Mevrouw Smits (PvdA):Ik denk niet dat dit strijdig is met de systematiek van de bijstandsregeling.
Het gaat mij erom dat de kinderen niet de gevolgen mogen ondervinden van de
daden van hun ouders. In dat soort gevallen, als er geen sprake is van inkomen
of verzorgers die het overnemen, zouden de kinderen een eigenstandig recht
op bijstand moeten krijgen. Daarmee doe ik geen uitspraak over de hoogte van
het bedrag. Volgens mij kan dit.De heer Van Dijke (RPF):Ik kan de redenering van mevrouw Smits dat de kinderen niet de dupe mogen
worden, een heel eind volgen. Ik betwijfel echter of de route via de bijstand
dan de meest geëigende route is, zeker omdat de uitvoering in handen
van de gemeenten is gelegd. Ik wil erop aandringen dat de staatssecretaris
in zijn antwoord op de vragen van mevrouw Smits ook op deze kant van de zaak
ingaat.Mevrouw Smits (PvdA):Ik wacht uiteraard het antwoord van de staatssecretaris af. Misschien
kan de heer Van Dijke aangeven waarom de route van de bijstand niet het meest
geëigend is.De heer Van Dijke (RPF):Kinderen krijgen geen bijstand. Wij gaan dit centraal regelen. Dat betekent
dat wij een nieuwe categorie toevoegen, terwijl wij eertijds hebben besloten
het aantal categorieën zo klein mogelijk te maken en de uitvoering bij
de gemeenten te leggen.Mevrouw Smits (PvdA):Nu begrijp ik het. Het is geen precedent, het is niet uniek. Er is nu
al een eigenstandig recht op bijstand voor minderjarige kinderen. Ik denk
aan de situatie waarin grootouders financieel aansprakelijk zijn voor de moeder,
maar niet voor de baby. Dat is nu centraal geregeld. Er wordt verder geen
uitspraak gedaan over de hoogte van het bedrag dat nodig is.De heer Wilders (VVD):Mevrouw Smits heeft gezegd dat de halfwezenuitkering in het geval de verzorger
gedetineerd raakt, moet gelden voor de duur van de detentie. Is het niet logischer
de periode te nemen dat er geen nieuwe verzorger is? Het kan een veel kortere
periode zijn dan de periode van detentie.Mevrouw Smits (PvdA):Ik meen gezegd te hebben dat het erom gaat dat er recht moet bestaan op
een vollewezenuitkering als er geen nieuwe verzorger is gevonden voor de periode
van de detentie. Het is die combinatie. Als er wel een nieuwe verzorger is,
is geen sprake meer van een vollewezensituatie.Voorzitter! In het wetsvoorstel zie ik geen oplossing voor de problemen
waarin kinderen van gedetineerden kunnen komen. Ik nodig de staatssecretaris
uit om hierop in te gaan. Met dit wetsvoorstel vergroten wij in principe de
probleemgroep. Daarom is het geboden dat een oplossing wordt gevonden.Een ander bezwaar zien wij in de regel dat het recht op uitkering vervalt
na een maand hechtenis. Ook voorlopig gehechten kunnen dus hun uitkering verliezen,
zelfs als nog niet duidelijk is of zij worden veroordeeld. Het gelijkheidsargument
gaat hier op. Ook werknemers of zelfstandigen verliezen bij voorlopige hechtenis
doorgaans hun inkomen na enkele weken. Toch is er wel een probleem. De gevolgen
van het wegvallen van een uitkering zijn groot. Wie weinig financiële
reserve heeft, zal bijvoorbeeld snel zijn huur moeten opzeggen en verliest
dus zijn huis. Bij verdachten die worden veroordeeld, kun je nog zeggen dat
het door eigen toedoen is. Maar de onschuldigen onder de verdachten worden
wel erg zwaar getroffen. Ik nodig de staatssecretaris uit hierop in te gaan.
Verwacht het kabinet hogere schadevergoedingen toe te moeten kennen aan vrijgesproken
verdachten?Bij gedetineerden in het buitenland speelt het bezwaar dat niet in alle
gevangenissen wordt voorzien in het levensonderhoud van gedetineerden.De heer De Wit (SP):Wat vindt mevrouw Smits van mijn twee amendementen die voorzien in het
door haar gesignaleerde probleem? Tijdens voorlopige hechtenis loopt de uitkering
tot aan de onherroepelijke veroordeling door. Als dit niet wordt aangenomen,
is er altijd nog de mogelijkheid van bijzondere bijstand voor een aantal woonlasten.Mevrouw Smits (PvdA):Wanneer je de uitkering niet intrekt tijdens de voorlopige
detentie en de verdachte wel wordt veroordeeld, zou je de uitkering alsnog
moeten verhalen. Dat lijkt mij ook niet gewenst. Ik wacht graag het antwoord
van de staatssecretaris af. Ik ben niet wild over de door de heer De Wit geboden
oplossing.Voorzitter! Het kabinet vindt dat gedetineerden in het buitenland een
lening kunnen krijgen. Maar dan geldt toch niet meer het argument dat de Staat
voorziet in de kosten van levensonderhoud?Mijn collega van de fractie van de RPF heeft nog gevraagd om een reactie
te geven op zijn voorstel om een overgangsrecht in te voeren. Overgangsrecht
is mede gebaseerd op de gedachte dat je het verzekeringskarakter niet zou
mogen aantasten. Ik heb duidelijk gemaakt dat dit niet het geval is. Ik kan
niet meegaan met de gedachte om een overgangsrecht in te voeren.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik heb even gewacht met de interruptie. Ik had mevrouw Smits een vraag
gesteld over de eigen bijdrage. Zij zei toen: wacht mijn verhaal maar af.
Het ging echter zo snel dat ik het niet meer kon bijbenen.De voorzitter:Ik geloof niet dat mevrouw Smits het moet herhalen omdat u het niet bij
kon benen, tenzij zij het heel snel kan doen.Mevrouw Smits (PvdA):Ik weet niet precies wat de vraag is. Ik heb een aantal argumenten aangedragen
om niet over te gaan tot een eigenbijdrageregeling. De combinatie van die
argumenten brengt mij ertoe te zeggen dat het niet verstandig is dat te doen.De voorzitter:Ik ga ervan uit, mijnheer Harrewijn, dat wij nog ruim de tijd hebben bij
de verdere behandeling van dit wetsvoorstel om dit nader te bediscussiëren.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Ik wil even ingaan op de vraag van de heer Wilders over het, zoals het
in het Reglement van orde wordt genoemd, wel of niet toelaatbaar achten van
het amendement op stuk nr. 13. Het amendement strekt ertoe van alle voorgestelde
wetswijzigingen er slechts één in stand te houden en alle andere
te schrappen. Ik kan op voorhand niet zeggen dat dit een wijzigingsvoorstel
is dat tegengesteld is aan het wetsvoorstel. Elk lid van de Kamer kan voorstellen
een amendement ontoelaatbaar te verklaren. Dat kan dus ook de voorzitter doen,
zoals ik al eerder zei. Vooralsnog zie ik echter nog geen aanleiding de Kamer
ten aanzien van het amendement op stuk nr. 13 een dergelijk voorstel te doen.
Ik blijf bij mijn voorstel het antwoord van de staatssecretaris af te wachten
en pas daarna te bekijken of aan dat amendement het predikaat "ontoelaatbaar"
moet worden gehecht.Het woord is aan de staatssecretaris.Staatssecretaris Hoogervorst:Voorzitter! Gezien de vele vragen en amendementen denk ik dat ik meer
tijd nodig heb dan de lunchpauze om mijn antwoord voor te bereiden. Ik zou
graag de gelegenheid hebben volgende week te antwoorden.De voorzitter:Als u dat wilt, zullen wij daarmee rekening houden. Na de lunchpauze hebben
wij de regeling van werkzaamheden en kunnen wij dit bekendmaken.De vergadering wordt van 13.08 uur tot 13.55 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-3971-3991.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl