Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1996 (24400-VIII); het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk VIII (Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (Slotwet/rekening) (24302)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 1316-1341

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

01-11-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 20, pagina 1316-1341

01-11-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24400Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24302Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1996 (24400-VIII); het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk VIII (Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (Slotwet/rekening) (24302)Pagina 1291-1314
Behandeling van het wetsvoorstel Opheffing van het adviesstelsel in zaken van algemeen verbindende voorschriften en beleid van het Rijk (Herzieningswet adviesstelsel) (24232)Pagina 1364-1382
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 1 november 1995)Pagina 1382-1382
Regeling van werkzaamheden (woensdag 1 november 1995)Pagina 1314-1316
20ste vergadering; 1 november 1995Pagina 1291-1291
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting in verband met de invoering van een regulerende energiebelasting (24344)Pagina 1341-1359
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1996 (24400-VIII); het wetsvoorstel Wijziging van hoofdstuk VIII (Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (Slotwet/rekening) (24302)Pagina 1316-1341
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene wet inzake rijksbelastingen en van enige andere wetten in verband met de invoering van de mogelijkheid tot het doen van aangifte op elektronische wijze (elektronische aangifte) (24341)Pagina 1359-1364

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 321 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het
jaar 1996 (24400-VIII);
 
 
 het wetsvoorstel Wijziging
van hoofdstuk VIII (Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen) van de begroting
van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1994 (Slotwet/rekening) (24302)
 
 ,
 - van:
 - de motie-Van
Zuijlen over de programmering van de publieke omroep (24400-VIII,
nr. 30).
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Goed onderwijs maakt mensen weerbaar en brengt hun mogelijkheden
tot ontplooiing. Een samenleving waarin alle burgers goed zijn opgeleid naar
de mate van hun kunnen, bezit innerlijke veerkracht en staat economisch sterk.
De zorg voor goed onderwijs voor allen is daarom een kerntaak van de overheid.
 
 Deze paragraaf uit de regeringsverklaring zal kamerbreed ondersteund worden.
Iedereen beseft namelijk dat onderwijs van vitaal belang is voor het welslagen
van projecten op alle beleidsterreinen. Keuzen voor de toekomst worden wat
dit betreft niet alleen bepaald door grillen van de conjunctuur, maar vooral
door de toestand van het onderwijs in ons land.
 
 Over het algemeen is het Nederlandse onderwijs goed te noemen. Een enkele
keer wordt er een wanklank gehoord. Het OESO-rapport pleit niet voor Nederland
als het gaat om onze bestedingen per leerling in het primair onderwijs; universitaire
opleidingen van drie jaar worden bijna nergens erkend; de kwaliteit en vooral
de effectiviteit van de onderzoeks- en ontwikkelingsafdelingen van bedrijven
en universiteiten loopt achter bij de rest van de wereld en op emancipatiegebied
is er in het onderwijs nog het een en ander te doen. Toch mogen wij over het
algemeen niet klagen.
 
 GroenLinks wil echter toch op een aantal onderdelen de puntjes op de i
zetten. Verder hebben we een aantal vragen.
 
 De GroenLinks-fractie is bang dat er aan het aan het begin van dit betoog
genoemde citaat geknabbeld zal worden en dat er wat het hoger onderwijs betreft
zelfs flink in gebeten zal worden. Het voornaamste verwijt dat wij de verantwoordelijke
bewindslieden maken, is dat er geen structureel beleid wordt gevoerd. Het
primair, voortgezet en middelbaar onderwijs weet aan de bezuinigingen te ontkomen,
maar een structurele impuls voor de langere termijn wordt niet geboden. Als
geschuif met geld, hier en daar wat gaten dichtstoppen en 100 mln. voor onderwijsassistenten
de balans tot nu toe is, staat er ons nog heel wat extra werk te wachten.
We kunnen dan dus fors aan de slag.
 
 Voorzitter! In het basisonderwijs, het speciaal onderwijs en het voortgezet
onderwijs laat paars zich leiden door de hoge eisen van de arbeidsmarkt. Werk,
werk, werk en markt, markt, markt maken het voor een grote groep leerlingen
onmogelijk om aan de eisen te voldoen. Zij moeten zowel een vak als vaardigheden
kennen, zowel een beroepskeuze kunnen maken als breed inzetbaar zijn, zowel
beroepsgericht zijn als zichzelf sociaal en cultureel ontplooien. Het is logisch
dat niet iedereen hieraan kan voldoen. Er zijn leerlingen die om wat voor
reden dan ook een achterstand hebben en die daarom de boot missen. We vinden
dat het vooral in tijden waarin de economie meezit, een verplichting van de
overheid is om aan deze leerlingen meer aandacht te besteden. Ik ontken niet
dat er al veel wordt gedaan, bijvoorbeeld leerlingwezen en volwasseneneducatie,
maar juist voor de mensen die niet regulier opgevangen kunnen worden, gebeurt
er toch te weinig. Dit geldt met name voor allochtone leerlingen. De werkloosheidscijfers,
de cijfers van doorstroom en de cijfers van voortijdig afhaken leggen de vinger
op de zere plek.
 
 Daarom pleiten wij voor een aantal zaken. Een betere financiële onderbouwing
voor de hulpstructuur en de arbeidsmarktgerichte leerweg in het IVBO, een
eis naar de bedrijven toe om verantwoordelijkheid te dragen voor de vakinhoudelijke
poot van het onderwijs, meer dan alleen onderdak bieden voor het leerlingwezen.
 
 Ik kom nu op een probleem dat GroenLinks signaleert, zoals andere fracties
misschien ook hebben gedaan. Het gaat om een probleem waarop wij werden gewezen
door migrantenorganisaties, in het bijzonder door het NCB. Het is belangrijk
om bij stages en leerlingwezen plaatsen toe te wijzen zonder vooroordelen
over afkomst. Diverse migrantenorganisaties hebben erover geklaagd dat er
op dit terrein vooroordelen bestaan. Ik vraag de staatssecretaris om hiernaar
een onderzoek te verrichten en daarbij het NCB te betrekken.
 
 Al vanaf het primair onderwijs dient ervoor gezorgd te worden dat problemen
met achterstandskinderen binnen de school worden aangepakt, zodat de interventieprogramma's
niet nog verder groeien en de verantwoordelijkheid van de school niet kunnen
wegnemen. Voorts dient de vaardigheid bij de beroepskeuze veel hoger op de
agenda gezet te worden dan nu het geval is. Het behoud van het vormingsonderwijs
in het bestaande ondersteuningsbeleid moet worden nagestreefd. Bovendien dient
een duidelijke voortgang gemaakt te worden met het beleid inzake allochtonen
in het onderwijs. De notitie "Ceders in de tuin" ligt nu al drie jaar op de
plank. Ook moet worden gewerkt aan een structurele afstemming van lokaal onderwijsbeleid
op lokaal arbeidsbeleid, en aan meer sturingsinstrumenten om in te springen
op werkgelegenheid op scholen en om achterstandsgroepen eerder te betrekken
bij de weg naar werk. 
 
 In hoeverre moet het bedrijfsleven een extra inspanning plegen? De laatste
tijd komt er ontzettend veel op scholen af: "Weer samen naar school", hulpstructuur,
lokaal onderwijsbeleid, basisvorming, studiehuis, onderwijs in allochtone
levende talen, de pedagogische opdracht en vak en vaardigheid. In tijden waarin
bedrijven te maken hebben met lastenverlichting en flinke winsten, is de vraag
gerechtvaardigd of zij niet een grotere verantwoordelijkheid moeten nemen
voor hun arbeidsaanbod. Gezien de eisen die aan scholen en leerlingen worden
gesteld, is het niet raar om ook van de werkgevers het een en ander te eisen.
Dit geldt onzes inziens voor doelinvesteringen in het onderwijs, zoals materiaal
en methoden, maar ook voor scholing in het bedrijfsleven.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Wil mevrouw Varma het bedrijfsleven ook aanspreken voor materiaal en methoden?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Als het bedrijfsleven eist dat moderne schoolverlaters over algemene vaardigheden
beschikken en een specifiek onderdeel van het vak beheersen, dan is het toch
logisch dat ondernemingen daaraan bijdragen in de vorm van onderwijsmethoden?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 In meer algemene zin, zeker als het beroepsgerichte scholing betreft?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Ja, dat bedoel ik.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Is mevrouw Varma niet bang dat de scholen dan teveel afhankelijk worden
van het bedrijfsleven?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 In het begin van mijn betoog heb ik al aangegeven dat het kabinet het
heeft over werk, werk, werk. De schoolverlater moet voldoen aan zoveel eisen
die op arbeid gericht zijn, dat het dan logisch is dat van de ondernemingen
iets meer wordt gevraagd dan alleen maar het geven van een leerling- of stageplaats.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Mevrouw Varma is het er dus wel mee eens dat door het bedrijfsleven al
die eisen aan het onderwijs worden gesteld.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Ja, en ik ben niet bang voor afhankelijkheid. Als het bedrijfsleven eisen
stelt, moet het ook maar investeren. Delen de minister en de staatssecretaris
deze mening?
 
 Wij hebben het gehad over klassenverkleining en over onderwijs- of klasse-assistenten.
Hoe dan ook, er moeten meer handen in de klas komen. Dat is zeer belangrijk
en het is ook heel belangrijk om allochtonen de kans te bieden om aan werk
te komen. Niet alleen uit werkgelegenheidsoogpunt en socialisatie-overwegingen,
maar vooral omdat allochtone leerlingen een achterstand hebben die met de
individuele aandacht van een allochtonenhulp in de klas beter kan worden weggewerkt,
bijvoorbeeld in de grote steden.
 
 Voor ons is het belangrijk dat in het hoger onderwijs sprake is van behoud
van kwaliteit en toegankelijkheid. Ik zal eerst ingaan op "Kwaliteit en studeerbaarheid".
Het akkoord tussen de minister, VSNU, HBO-raad, LSVB en ISO heeft geleid tot
een rapport waarin de partijen zich uitspreken voor onderwijs van hoge kwaliteit
en zonder beperkingen voor studenten bij het volgen van dit onderwijs.
 
 Omdat ik, en velen met mij, het gevoel krijg dat de minister dit goede
rapport erg belangrijk vindt, verbaast het mij dat andere ontwikkelingen voorbarig
worden ingevoerd. Voorts verbaast het mij dat het geld uit het zogenaamde
studeerbaarheidsfonds van 5 mln., dat bestemd is voor de universiteiten om
de kwaliteit van hun opleidingen – de studeerbaarheid – te verbeteren,
gebruikt wordt om de in het HOOP genoemde stelselherziening te betalen. Dit
kan natuurlijk niet de bedoeling zijn. Is het niet beter om het studeerbaarheidsfonds
puur te gebruiken voor de uitvoering van het stuurgroeprapport en derhalve
voor de stelselherziening een aparte financiering in het leven te roepen?
 
 Het is allen bekend dat wij geen voorstander van de prestatiebeurs zijn.
Om echter de prestatiebeurs in te voeren zonder de feitelijke verbetering
van kwaliteit en studeerbaarheid, is naar onze mening onredelijk. Is de minister
het hiermee eens? De 500 mln. komt per 1998 beschikbaar, terwijl in 1996 de
kwaliteitsverbeteringen voltooid dienen te zijn. Hoe wordt dit gat gevuld?
Is het geven van een bindend studie-advies in februari niet erg voorbarig
als er op de universiteiten nog geen sprake is van een goede kwaliteit en
studeerbaarheid en van een goede studentenbegeleiding, een goede doorverwijzing
en mentoraten?
 
 Wij zijn niet tegen differentiatie. Het moet echter geen algemeen beleid
worden om studies te verkorten uit bezuinigingsoverwegingen. In ons verkiezingsprogramma
pleiten wij voor een algemeen hoger-onderwijsstelsel, waarbij HBO-achtige
en wetenschappelijke opleidingen in één gebouw terecht moeten
kunnen. Dit betekent niet alleen een grote differentiatie per opleiding, maar
ook een goede mogelijkheid om van elkaar te leren en om verwijzingen goed
te kunnen uitvoeren. Belangrijk is dat op deze manier beter kan worden voldaan
aan de wensen van de student en aan de wensen van de arbeidsmarkt. Het HBO
heeft veel ervaring op het gebied van de praktijk; het wetenschappelijk onderwijs
is theoretisch beter onderlegd. Waarom zouden zij niet van elkaar gebruik
kunnen maken, zodat wij geen lapmiddelen krijgen zoals driejarige universitaire
opleidingen?
 
 Hierover wil ik de minister nog enkele vragen stellen. Trekt de minister
zich de kritiek aan van het bedrijfsleven, de HBO-raad en het buitenland over
de waarde van de driejarige opleidingen? Is het niet beter om te denken aan
een 3+1-variant, waarbij het laatste jaar een soort leerlingwezen wordt en
wordt medegefinancierd door het bedrijfsleven en de overheid? Dat is dan vergelijkbaar
met de afspraak tussen de HBO-raad en het midden- en kleinbedrijf. Is de minister
niet bang dat de universiteiten toch blijven bij hun vierjarige opleidingen,
zoals door de VSNU is voorspeld en dat de driejarige opleidingen en de 3+2-varianten
alleen op papier blijven bestaan? Wat is in dit verband de precieze meerwaarde
van laatstgenoemde variant? Hoe gaan bijvoorbeeld de laatste twee jaar eruit
zien? Worden die meer academisch of juist meer praktisch?
 
 Een volgend punt is de selectie. Door de maatregelen van de minister om
het stapelen van studies tegen te gaan, door binnen de universiteit verschillende leerroutes op te richten, door de ingestelde tempobeurs
en misschien prestatiebeurs, door de ontwikkeling in het HAVO en het VWO –
de kwaliteitsverhoging en het studiehuis – door een stop in te richten
die ingegeven wordt door de situatie op de arbeidsmarkt en door universiteiten
per diploma te betalen, is er in feite al sprake van een selectief beleid.
Toch wil de minister in februari, na een halfjaar, al een bindend studie-advies
geven. Daarom wil ik hem de volgende vragen stellen.
 
 Is de minister zich ervan bewust dat een student die na een halfjaar doorverwezen
wordt, in de knoop komt met zijn temponorm? Is het niet beter om voor deze
studenten een aparte regeling te maken? Moeten er geen maatregelen komen om
zelfselectie te bevorderen? Ik noem een betere voorlichting aan scholieren
en studenten en meer aandacht voor verdere studie in de doorstroomprofielen.
Kan de minister duidelijkheid verschaffen over de criteria voor selectie aan
de tussendeur na drie jaar? Betreurt hij het niet dat veel studenten die eigenlijk
best geschikt zijn voor de vervolgfase, op puur financiële gronden af
zullen moeten haken?
 
 Ik kom te spreken over de studiefinanciering. Natuurlijk heeft praten
over kwaliteit, studeerbaarheid, toegankelijkheid, differentiatie en selectie
alles te maken met de manier waarop alles gefinancierd wordt. Toch is het
voor het debat goed om inhoudelijke zaken en studiefinanciering uit elkaar
te houden. Ik wil de minister nog enkele vragen stellen.
 
 Is de minister van mening dat een fundamentele discussie over de studiefinanciering
niet bevorderd wordt door de invoering van de prestatiebeurs? Is de invoering
van de prestatiebeurs geen onnodige maatregel als blijkt dat de tempobeurs
al zorg draagt voor een verband tussen prestatie en financiering? Dan een
meer algemene vraag: kan de minister zijn toekomstig beleid blijven verdedigen
als het inkomen van de studenten in de laatste tien jaar met ongeveer 43%
gedaald is, van ƒ 604,22 in 1986 naar ƒ 495 in 1996 voor uitwonenden,
terwijl het collegegeld sinds 1986 met 92% gestegen is, van ƒ 1250
naar ƒ 2400?
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Als ik even mag aanvullen: mevrouw Varma spreekt dan uitsluitend over
degenen die alleen een basisbeurs hebben. Voor degenen die een basisbeurs
plus een volle aanvullende beurs hebben, is er dus niets veranderd, en dat
weet mevrouw Varma.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Daarom stel ik specifiek deze vraag over een bepaalde groep studenten.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Ik wist niet dat dat de doelgroep van GroenLinks was.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Nee, het is niet specifiek de doelgroep van GroenLinks. Wij hebben, wat
de studenten betreft, een brede doelgroep, maar dit is een specifieke vraag
over een specifieke groep. Zo moet u deze vraag zien en zo moet u die ook
beantwoorden.
 
 Dan nog enkele restvragen, twee vragen over het onderwijs en een vraag
over cultuur. Over de toestroom op hogescholen: gezien de strengere verwijzing
van universiteiten zal er een grotere instroom op de HBO's zijn dan voorheen.
Zijn de HBO's hierop voorbereid?
 
 Ik heb niet zoveel tijd; ik had graag veel meer tijd besteed aan de wachtgeldproblematiek,
maar ik zal hier maar één vraag over stellen. Kan de minister
toezeggen dat hij wacht met ingrijpen in het opleidingenaanbod in het hoger
onderwijs, in ieder geval totdat de wachtgeldproblematiek in overleg met de
instellingen afdoende is opgelost?
 
 Wat cultuur betreft, zit ik met een probleem. Dat betreft minderheden
en media. Wij zien dat er bij het minderhedenbeleid en in de media steeds
meer satellietzenders van buitenaf zijn, bijvoorbeeld bij de Turkse en de
Marokkaanse doelgroep: tien Turkse satellietzenders en acht Arabische satellietzenders.
Dat betekent – dat is de conclusie die de fractie van GroenLinks trekt –
dat er niet voldoende Nederlands aanbod is of dat het aanbod misschien niet
voldoende kwaliteit levert. Wij maken ons daar zorgen over. Het is belangrijk
om daar wel aandacht aan te besteden en dat zouden wij de staatssecretaris
van Cultuur willen vragen. In 1991 werd door minister d'Ancona de notitie
"Media en minderheden" aan de Tweede Kamer aangeboden. Wij verzoeken de staatssecretaris
van Cultuur om een nieuwe notitie over media en minderheden waarin de voortgang
sinds 1991 wordt geëvalueerd en wordt aangegeven op welke wijze de nieuwe
media-ontwikkelingen gevolgen hebben voor de participatie van allochtonen
in onze samenleving. Dan bedoel ik dus ook die diverse satellietzenders van
buitenaf.
 
 De staatssecretaris heeft geen overzicht gegeven met betrekking tot de
besteding van de rente op de omroepreserves in 1996. De Stichting omroep allochtonen
zou hier in 1996 onderdeel van moeten uitmaken. Kan de staatssecretaris aangeven
wat de geplande besteding van de rente op de omroepreserves is en wat zijn
toekomstplannen zijn met de Stichting omroep allochtonen?
 
 Ik zou nog een heleboel punten willen bespreken, maar door gebrek aan
tijd lukt dat helaas niet. Ik wacht met spanning de beantwoording door de
bewindslieden af.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Enige weken geleden mocht ik samen met een drietal
collega's de bundel "Nederland in 2025" in ontvangst nemen. De ondertitel
van deze verkenning luidt "Nuchtere toekomstbeelden van een nieuwe generatie".
Het is een uitgave van de Wiardi Beckman-stichting, samen met Intermediair.
Bij deze gelegenheid heb ik gezegd: als je een tijd wilt leren kennen, moet
je de toekomstvoorspelling van die tijd analyseren. Bestudering van enige
bijdragen wierp bij mij de vraag op of er wel sprake was van een nieuwe generatie.
Dat kunnen wij pas over enige tijd vaststellen, maar wij spreken over de voor-
en naoorlogse generatie en ook over de jaren zestig-generatie; over enige
tijd zullen wij het dus hebben over de jaren negentig-generatie. Hoe zal die
dan gekarakteriseerd worden? Er zijn al enige aanwijzingen dat hier sprake
van is. In een relatief korte periode (eind jaren tachtig tot begin jaren
negentig) worden de volgende vijf breuklijnen zichtbaar.
 
 1. Er zijn grenzen aan de economische vooruitgang. Voor het eerst begint
het stelsel van sociale zekerheid te kraken onder de last van de massawerkloosheid
en de hoge inactiviteit. 
 
 2. Het eerste NMP geeft de grenzen van de groei aan. Wij moeten naar een
nieuw evenwicht tussen economie en ecologie.
 
 3. De informatietechnologie neemt een enorme vlucht. Die begon in 1985
heel voorzichtig met het eerste PC-privéproject. Tien jaar later communiceren,
beter gezegd surfen, wij wereldwijd op Internet.
 
 4. In deze periode wordt door de WRR de problematiek omtrent de culturele
minderheden onderkend. Het publieke debat over integratie, discriminatie en
immigratie komt op gang.
 
 5. Misschien wel de belangrijkste gebeurtenis in deze periode is de instorting
van het communisme. De val van de Muur, het symbool voor het slechten van
barrières, kenmerkt deze tijd. Karakterisering van de jaren negentig
leidt tot begrippen zoals verandering, grensverlegging en dynamiek.
 
 Aan de samenleving in het algemeen en het onderwijs in het bijzonder wordt
gevraagd op al deze veranderingen in te spelen. Zo'n dynamische periode vraagt
om visie en om leiderschap; dat geldt ook voor het onderwijs.
 
 Tijdens de derde Kees Boeke-lezing pleitte voormalig directeur-generaal
Van Eijndhoven voor meer samenhang in de plannen voor het onderwijs van de
toekomst. Ook oud-minister Van Kemenade miste samenhang in het huidig onderwijsbeleid.
Hij vond het onderwijsbeleid vaak te incidenteel en te veel gericht op het
oplossen van knelpunten. Bij de totstandkoming van het huidige kabinet zag
hij heel vaag de contouren van een totaalvisie terugkeren in het uitgangspunt
"dat bij bezuinigingen het basis-, voortgezet en beroepsonderwijs zouden worden
ontzien".
 
 In het afgelopen jaar hebben wij enige keren gevraagd om een samenhangend
overzicht van beleidsvoorstellen. Terecht werd verwezen naar deze begroting.
Maar deze begroting stelt op dit punt toch teleur. Wij vragen niet om contourennota's
of blauwdrukken, wij vragen om een schets met grove penseelstreken die ruimte
biedt aan een eigen inbreng van de onderwijsconsumenten, onder wie leerlingen
en hun ouders, van de onderwijsgevenden, van schoolbesturen en van al die
sectoren die grenzen aan de pedagogische provincie. Gelukkig is het onderwijsveld
namelijk al lang geen eiland meer.
 
 In het verleden stuurde de overheid in overleg met maatschappelijke organisaties.
Door de vergroting van de autonomie van de instellingen nam de betekenis van
de koepelorganisaties af. Daarmee verdween voor de centrale overheid een belangrijke
mogelijkheid om te sturen. In zijn bijdrage "Onderwijs in 2000" gaat prof.
Leune in op het vraagstuk van de grenzen van de autonomie. Met hem zijn wij
van mening dat die grenzen zorgvuldig afgebakend moeten worden. Wij staan
nog steeds achter het vergroten van de eigen verantwoordelijkheid van instellingen,
maar doen dat niet horende doof en ziende blind. Dit leidt mij tot een drietal
vragen.
 
 1. Graag ontvangen wij van het kabinet een beschouwing over de grenzen
die aan "sturing op afstand" gesteld dienen te worden.
 
 2. Wellicht kan een regeringsstandpunt over het eindrapport van het Platform
pedagogische opdracht meer samenhang brengen tussen de verschillende gepresenteerde
beleidsplannen.
 
 3. Te vaak blijft onhelder welk probleem opgelost moet worden, welke beleidsalternatieven
overwogen zijn en op grond van welke argumenten een bepaalde keuze is gemaakt.
 
 Wij vragen het kabinet om bij nieuwe voorstellen aan deze aspecten nadrukkelijk
aandacht te schenken. Kan het kabinet dit toezeggen?
 
 Ik ga nu in op een aantal thema's die ik geordend heb onder de kopjes
"de leerling en zijn ouders", "de leraar" en "de school". Eerst iets over
de leerling en zijn ouders. Normen worden door kinderen terloops aangenomen
van mensen met wie zij een affectieve band hebben en dat zijn meestal de ouders,
aldus mijn fractievoorzitter bij de algemene politieke beschouwingen. De school
moet de opvoedende taak van de ouders ondersteunen. Zij moet ruimte bieden
voor het leren van burgerschapsvaardigheden. Kinderen leren niet alleen thuis
en op school, maar ook op straat, van vriendjes en vriendinnetjes, op de sportvereniging,
de hobbyclub, de muziekschool, de zondagsschool en in vele andere verbanden.
 
 Het onderwijs, de school, willen wij niet los zien van de rest van de
samenleving. Integendeel. Maar de school kan niet alle problemen oplossen.
De school moet doen waar zij goed in is, te weten kennis en vaardigheden aanleren
en een goede studiehouding bevorderen. In deze zin gaat de school een contract
aan met de ouders. Ouders dienen meer mogelijkheden te krijgen om invloed
uit te oefenen op het onderwijsbeleid van de school. De tijd is daar nu rijp
voor. Dit betekent niet alleen dat ouders meer rechten krijgen; plichten horen
daar ook bij. De onderwijsproducent en -consument spreken elkaar aan op hun
verantwoordelijkheid. Het voorstel van de Nederlandse katholieke oudervereniging
tot een wettelijk verplicht ouderstatuut, kan rekenen op de sympathie van
de VVD-fractie. Wij vragen het kabinet dit voorstel nader uit te werken bij
het wetsvoorstel dat in de nota over de school als lerende organisatie is
aangekondigd dan wel in een wijziging van de Wet medezeggenschap onderwijs.
 
 Vanzelfsprekend moeten ouders toegerust worden om behoorlijk weerwerk
te kunnen leveren tegenover de professionals. Samen met collega Lambrechts
van D66 heb ik een amendement ingediend om de scholingsmogelijkheden van ouders
te verruimen. Ik meen, dat mevrouw Liemburg dat amendement heeft medeondertekend.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voorzitter! Kan de heer Cornielje een indicatie geven van wat er zoal
wel en wat er niet in zo'n ouderstatuut moet worden opgenomen? Ik neem aan,
dat de regering gevraagd wordt een wettelijk kader daarvoor te scheppen, maar
wat is nu de basis van een verplichting voor de ouders, gevoegd bij de inschrijving
van een leerling aan een school? Kortom, kan de heer Cornielje er toch iets
meer over zeggen dan hij nu doet?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik pleit er niet voor om inhoudelijk voor te schrijven wat er in dat ouderstatuut
zou moeten staan. Wat ons betreft, hoeft dat ook geen apart document te zijn
en kan het ook geïntegreerd worden in het aangekondigde wetsvoorstel
over de school als lerende organisatie. Het gaat om rechten en plichten, die
ouders en school ten opzichte van elkaar hebben. Een van de zaken is dat ouders mogen vragen dat de grote lesuitval wordt teruggedrongen.
Daarentegen mogen de scholen ook van de ouders verlangen dat zij ervoor zorgen
dat de kinderen ook daadwerkelijk op school komen. Dat is ook een verantwoordelijkheid
van de ouders. Men kan ook afspraken maken over de vrijwillige ouderbijdrage
en over de besteding daarvan. Een ander element dat de heer Van der Vlies
zal aanspreken, kan zijn het recht van ouders om aan de school te vragen hoe
zij de identiteit invult. Het is niet typisch paars – zoals collega
Van de Camp in een interview in Trouw zei – dat de overheid uitmaakt
en de scholen aanspreekt op de invulling van de identiteit. Neen, het zijn
de ouders die daarom vragen en mogen vragen. Dergelijke elementen kunnen wat
ons betreft in een ouderstatuut geregeld worden. Maar dan moet er natuurlijk
wel een wettelijke basis zijn, dat scholen ook met een dergelijk statuut komen.
 
 Binnenkort mogen wij het advies van de Onderwijsraad inzake de aanpassing
van het scholenbestand ontvangen, zo is ons tijdens een hoorzitting meegedeeld.
Het advies zal de tongen losmaken, stelde de vice-voorzitter van de raad.
Toch wilde hij geen tipje van de sluier oplichten. Helaas, maar de VVD-fractie
hoopt dat de Onderwijsraad, in weerwil van de jurisprudentie over de vraag
wie feitelijk de drager van de vrijheid van onderwijs is, zal adviseren dat
de ouders een zwaardere stem in het kapittel krijgen. Ouders kiezen de beste
school voor hun kinderen, een school die past bij opvattingen over sfeer,
kwaliteit, levensovertuiging en veilige bereikbaarheid. Als scholen onder
invloed van de wensen van de ouders hun grondslag ruimer gaan interpreteren –
en dat is in vele gevallen de praktijk – ligt het voor de hand dat bij
de aanpassing van de grondslag het oordeel van de ouders zwaar moet wegen
en wellicht doorslaggevend moet zijn. Hoe snel kan een kabinetsstandpunt over
het aangekondigde advies van de Onderwijsraad geformuleerd worden?
 
 Mijnheer de voorzitter! Het laatste advies van de ARO – plurale
samenleving, tweedeling en onderwijsbeleid – heeft veel indruk op ons
gemaakt. De VVD-fractie maakt zich ernstige zorgen over de effectiviteit van
het achterstandenbeleid. Ook collega Liemburg sprak daar al over. Een van
de belangrijkste elementen van dat beleid is het taalonderwijs. Gebrek aan
kennis van de Nederlandse taal bevordert de sociale segregatie en verhindert
integratie. Het achterstandenvraagstuk is tot dusverre veelal gezien als een
problematiek van groepen mensen met bepaalde etnische of sociaal-economische
kenmerken. Maar het doelgroepenbeleid blijkt nauwelijks effect te sorteren.
Dat dwingt ons na te denken over een meer op de individuele mens toegesneden
aanpak. Die nieuwe aanpak zal een breuk met het verleden inhouden. En daarom
moeten wij niet over één nacht ijs gaan. Het nieuwe achterstandenbeleid
moet gebaseerd zijn op feitelijk geconstateerde achterstand en niet op vermeende
achterstand. In deze kabinetsperiode zal daarvoor de basis gelegd moeten worden,
anders lopen wij het risico dat het draagvlak voor het achterstandenbeleid
gaat afbrokkelen.
 
 Is de staatssecretaris bereid om de voormalige adviesraad voor het onderwijs,
die dit belangwekkende advies heeft uitgebracht, op ad-hoc-basis hierbij te
betrekken, evenals prof. Dronkers, die toch als een autoriteit op dit gebied
moet worden beschouwd?
 
 Het is een cliché wanneer je zegt dat de man of vrouw voor de klas
in belangrijke mate de kwaliteit van het onderwijs bepaalt. Toch moet het
gezegd worden. In mijn inleiding schetste ik een aantal breuklijnen die veranderingen,
ook in het onderwijs, tot gevolg hebben. Die professionele leraar is voortdurend
bezig om zijn kennis en vaardigheden op peil te houden. Maar tijdens de verbouwing
gaat de verkoop gewoon door. De invoering van nieuwe vakkenpakketten en het
studiehuis in HAVO/VWO vragen grote inspanningen van betrokkenen. Ook in het
VBO/MAVO staat men voor grote veranderingen. Wij vragen ons af of de ambities
niet te hoog gesteld zijn. Te veel moet in te weinig tijd met te weinig middelen.
Een serieuze discussie over taakzwaarte en beloning is dan ook op haar plaats.
Indien er goed wordt gepresteerd, mag er ook een goede beloning tegenover
staan. Wij willen nu niet treden in de onderhandelingen die de minister voert
of gaat voeren met de vakorganisaties. Maar over een drietal zaken willen
wij graag de opvatting van het kabinet vernemen.
 
 Op de wachtgelden zal mijn collega Monique de Vries nader ingaan.
 
 Twee weken geleden heeft de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen met de stichting Sabbatical leave gesproken over het sabbatsverlof.
Ons is gebleken dat er nog onvoldoende inzicht bestaat in de wenselijkheid
van dit verlof; dat moet blijken uit het overleg dat de minister gaat voeren.
Maar ook in technische zin zitten er haken en ogen aan. Wij verzoeken het
kabinet een hoofdlijnennotitie uit te brengen waarin verschillende opties
uitgewerkt worden, bijvoorbeeld het Canadese model of het Deense model. Is
het kabinet hiertoe bereid?
 
 Tijdens de bespreking over de WEB en het onderwijsverslag over het jaar
1994 heb ik aandacht gevraagd voor het vraagstuk van de zogenaamde brede benoembaarheid.
Indien een docent bevoegd wordt verklaard voor vakken waarin hij zich feitelijk
niet bekwaamd heeft, heeft dat consequenties voor de kwaliteit van het onderwijs.
De inspectie heeft vastgesteld dat een kwart van de herplaatsingen in het
MBO plaatsvond op rechtspositionele overwegingen en niet op grond van gebleken
geschiktheid. Wij beseffen terdege dat indien je als school een terughoudend
gebruik maakt van het toepassen van de brede benoembaarheid, je daarvoor een
prijs betaalt. Maar dat is de prijs voor kwaliteit. Ook om deze reden vragen
wij het kabinet serieus te onderzoeken hoe de mobiliteit van docenten bevorderd
kan worden, opdat de juiste persoon op de juiste plaats komt. Mogen wij een
studie over arbeidsmobiliteit tegemoetzien en kan daarbij ook de aanscherping
van de benoembaarheidsvereisten worden betrokken?
 
 De relatief autonome school heeft zijn intrede gedaan. Autonoom, omdat
veel taken en bevoegdheden onder directe verantwoordelijkheid van de school
zijn gekomen, of binnenkort zullen komen. Te denken valt hierbij aan het beheer
van de professionele organisatie. Het zal duidelijk zijn dat de rijksoverheid
sommige taken en bevoegdheden niet wenst over te dragen, of niet in het geheel
wenst over te dragen. Het toezien op de kwaliteit is zo'n essentiële
taak. Welke instrumenten heeft de rijksoverheid, of beter
gezegd de inspectie, om de kwaliteit te meten en te bewaken?
 
 Een aantal schaalvergrotingsoperaties heeft de laatste jaren zijn beslag
gekregen. In het voortgezet onderwijs worden na aanvaarding van de Wet op
de basisvorming fusies gestimuleerd. Dat zal ertoe leiden dat het aantal scholen
in het voortgezet onderwijs in vier jaar tijd van 1450 tot 750 afneemt. In
het voortgezet onderwijs zal de inhoudelijke kwaliteitsverbetering van VBO/MAVO
en het HAVO/VWO alle aandacht opeisen van schoolleiders en leerkrachten. Grootschalige
fusies brengen onzekerheid voor betrokkenen met zich. Fusies hebben soms voordelen,
maar ook vaak grote nadelen die zorgvuldig in kaart moeten worden gebracht.
Daarom verzoek ik het kabinet deze voor- en nadelen in kaart te brengen en
in afwachting van nadere politieke besluitvorming pas op de plaats te maken
met het stimuleren van verdere fusies.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik heb twee vragen aan de heer Cornielje, voorzitter. Hij zegt dat het
aantal scholen afneemt tot 750. Weet hij ook hoeveel vestigingspunten er zijn?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik zou de precieze aantallen niet kunnen noemen. Ik weet wel dat er een
stimuleringsbeleid is gevoerd. Wanneer de scholen straks meer verantwoordelijk
worden voor de beheersmatige kant, zullen de nevenvestigingen onder druk komen
te staan. Niet alleen in financiële zin wat het handhaven van die nevenvestigingen
betreft, maar ook in onderwijskundige zin zal een en ander ingrijpende gevolgen
kunnen hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 De heer Cornielje is het wel met mij eens dat wij zuinig moeten zijn op
de vestigingspunten?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Zeker. Er is echter ook een andere kant en die beoordeel ik niet zo positief.
Als er in de regio namelijk alleen nog maar basisvorming gegeven kan worden
en geen VBO, MAVO, HAVO of VWO, zou ik dat voor de kwaliteit van het onderwijs
een zorgelijke ontwikkeling vinden.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dat ben ik met u eens, mijnheer Cornielje. Mijn tweede vraag is de volgende:
hebt u de plannen van de commissie-Ginjaar-Maas voor de tweede fase voortgezet
onderwijs wel eens doorgerekend op hun consequenties voor de schaalvergroting?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik heb die niet zelf doorgerekend. Ik kan mij er echter wel een voorstelling
bij maken. Als er sprake is van een brede scholengemeenschap, is er een super
grote scholengemeenschap nodig om alle plannen te realiseren. Dat is ook de
reden waarom er pas op de plaats gemaakt moet worden bij verdere fusies om
verbreding te realiseren. Een samenvoeging van HAVO/VWO zou wel eens een betere
uitgangspositie kunnen bieden dan een heel brede scholengemeenschap.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 U gaat wel erg snel. Ik zou via u het kabinet willen vragen eens te reageren
op de volgende vraag. Is het waar dat voor de uitvoering van de plannen bovenbouw
HAVO/VWO een HAVO/VWO-top nodig is van 1000 leerlingen?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Voorzitter! Die vraag is gericht aan het kabinet.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Kan ik een vraag aan de heer Van de Camp stellen, voorzitter?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Strikt genomen moet u daarvoor uw eigen termijn gebruiken, maar vooruit.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik zal het kort houden, voorzitter. Dat punt is uitgebreid ter tafel geweest.
Daarbij was de vraag aan de orde, of categoriale scholen van 500 à
600 leerlingen volwaardig die tweede fase kunnen uitvoeren. Het antwoord daarop
was een volmondig "ja". Dat is voor mij nog steeds uitgangspunt van het beleid.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Ik mag daar ook een antwoord op geven? Niet in mijn eigen
termijn?
 
 Mevrouw Lambrechts, dat is nu weer zo'n punt als waarover ik vanochtend
met u sprak. Wij krijgen inderdaad prachtige toezeggingen, het klopt allemaal,
totdat de rectoren de tabellen hebben doorgerekend en dan kan het niet meer.
Dat volmondig "ja" heb ik ook geïncasseerd. Ik wil vervolgens wel cijfers.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Mag ik daarop antwoorden, voorzitter?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dat lijkt mij geen goed idee. U heeft daarvoor uw eigen termijn.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Vroeger was de schoolleider een deskundige met affiniteit voor managementtaken.
De schoolleider van 1995 is een manager met affiniteit voor onderwijskundige
zaken. Na de schaalvergrotingsoperaties in de afgelopen jaren in basis-, voortgezet
en beroepsonderwijs is de functie danig veranderd. Toch zijn het vaak nog
dezelfde mensen die leiding moeten geven aan de schoolorganisatie. Er is al
veel gebeurd aan de professionalisering van deze groep, maar wij zijn er nog
niet. Het is toe te juichen dat er nu een vereniging voor het management in
het voortgezet onderwijs is. Deze vereniging zou nauw betrokken moeten worden
bij de vaststelling van de behoefte aan bij- en nascholing van schoolleiders
en bij het bundelen van expertise op dit vlak. Niet alleen de lerarenopleiding
of de onderwijsverzorgingsinstellingen kunnen hierbij ingeschakeld worden.
Is er financiële ruimte beschikbaar om ook elders kennis in te kopen?
 
 Tien jaar geleden ging de basisschool van start. Het tweede lustrum wordt
nu gevierd. Is er wel wat te vieren? Het programma blijkt te overladen en
de politiek lijkt niet bij machte keuzes te maken ten aanzien van kerndoelen.
De fractie van de VVD wil het onderwijsveld niet langer dan nodig in onzekerheid
laten. Wat ons betreft wordt er op korte termijn duidelijkheid geschapen over
ten minste de kerndoelen taal en rekenen. Dat moet toch niet zo moeilijk zijn.
Wat de herziening van de overige kerndoelen betreft, zijn wij van mening dat
de school niet belast moet worden met het oplossen van allerlei maatschappelijke
problemen, hoe nobel die doelen ook zijn.
 
 Over de groepsgrootte, de onderwijsassistent en de klasse-assistent is
de afgelopen weken veel gesproken. Het verkleinen van de gemiddelde groepsomvang
en het bieden van ondersteuning aan de leraar zijn sympathieke
maatregelen. Maar de eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat de voorstellen
niet vergezeld zijn gegaan van een solide dekking. Het was ons een lief ding
waard geweest als de discussie over de taakzwaarte had plaatsgevonden aan
de hand van een heldere analyse van de problemen, waarbij alternatieve oplossingen
op een rij zouden zijn gezet. Een dergelijke aanpak is misschien electoraal
gesproken wat minder interessant, maar zou wel hebben bijgedragen aan een
reële en duurzame verbetering van de positie van de leraar.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 De heer Cornielje ging terecht snel over naar de zwakke dekking van voorstellen
voor de schoolassistent, maar daarvoor maakte hij de interessante opmerking
dat de school niet de maatschappelijke problemen moet oplossen van... ja,
van wie eigenlijk? Ik neem aan de problemen van de kinderen. Maar wie moet
dat wel doen? De markt soms?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Nee. Wij plaatsen de school in de maatschappij, maar de school moet doen
waar ze goed in is. Veel maatschappelijke problemen worden toegeschoven aan
de school, die ze mag oplossen. Het gaat dan bijvoorbeeld om verkeersveiligheid
en de drugsproblematiek. Voor allerlei op zichzelf nobele doelen wordt steeds
een beroep op het onderwijs gedaan. Mijn stelling is dat de school moet doen
waar ze goed in is, en dat is het overdragen van kennis en vaardigheden, het
bevorderen van een goede studiehouding. Die andere onderwerpen moeten er niet
ook nog bij komen. Dat laat natuurlijk onverlet dat een aantal problemen mee
de school binnenkomt. Daarom heb ik gepleit voor grote betrokkenheid van ouders
en anderen; de heer Van de Camp sprak zelf van het schoolmaatschappelijk werk.
Samen met ouders en derden moet de school die problemen oplossen. Maar primair
is de school verantwoordelijk voor onderwijs en niet voor het oplossen van
allerlei andere vraagstukken.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 U ziet dus ook dat kinderen met hun problemen met drugs en verkeersveiligheid
de school binnenkomen. Je kunt wel bij de ingang een bordje neerzetten waarop
staat dat het niet mag, maar het gebeurt toch. Ik ben het met u eens dat het
de primaire taak van scholen is om onderwijs te geven. Maar bent u het met
mij eens dat er tussen de opvoeding van kinderen in het gezin en op school
een groot aantal relaties ligt, die niet als een wiskundige formule uit elkaar
gerafeld kunnen worden?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Zeker. Daarom heb ik ook gepleit voor een grote betrokkenheid van ouders
bij de school. Daarom is het ook zo belangrijk dat er een ouderstatuut komt,
waarin dergelijke zaken geregeld worden. Ik heb mijn opmerking gemaakt in
de context van de kerndoelen. Waar het om gaat, is dat kinderen leren lezen
en rekenen, dat zij basiskennis en basisvaardigheden aanleren en ook dat zij
leren om te leren. Daar is de school primair voor en niet voor allerlei andere
goede doelen. De tijd is beperkt en alles moet in die beperkte tijd gebeuren.
Ik kies ervoor om ervoor te zorgen dat kinderen in ieder geval leren lezen
en rekenen, dat zij basiskennis hebben over de informatietechnologie en daarmee
om kunnen gaan. Dat zijn belangrijke zaken.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Ik maak nog een opmerking over het ouderstatuut. Ik kan mij
daar van alles bij voorstellen, maar moet dat nu wettelijk verplicht worden
gesteld? Ik vraag het de heer Cornielje in verband met de deregulering en
met het verkiezingsprogramma van zijn partij.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik heb al gezegd dat het statuut kan worden betrokken bij de al aangekondigde
wettelijke regeling "de school als lerende organisatie" en de schoolgids;
daar zou het een onderdeel van kunnen vormen. Het lijkt mij alleszins de moeite
waard om van de relatie tussen ouders en school een apart aandachtspunt te
maken. Dat moet de heer Van de Camp toch aanspreken?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik ben het er helemaal mee eens, maar wij moeten ervan af om het allemaal
weer wettelijk te willen regelen. Het feit dat er een schoolgids is, zou voldoende
moeten zijn. Wat hebben wij eraan om nu weer drie pagina's inhoud van die
schoolgids voor te schrijven? Laat toch ook eens iets over aan de mensen zelf.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Dit commentaar had ik van iedereen verwacht, behalve van u.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Hoezo?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Omdat het juist essentieel is dat ouders betrokken zijn bij het vorm geven
van het pedagogische klimaat van de school. Ik wil dus de ouders betrekken
bij het vaststellen van het schoolbeleid. De punten waaraan ik denk heb ik
de heer Van der Vlies genoemd. Ik wil dan ook de garantie hebben dat de ouders
daarbij betrokken worden. En nu zegt u: doe dat maar niet, men komt er wel
uit. Dat vind ik heel bijzonder.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 U heeft, evenals wij, een gesprek gehad met de ouderorganisaties. Wat
blijkt uit dat gesprek? Die clubs hebben te weinig geld om alle taken te kunnen
doen en om alle vragen van ouders te kunnen beantwoorden. Gelet op de huidige
schoolpraktijk en de situatie op de basisscholen, blijkt dat in 99% van de
gevallen ouders en scholen het prima met elkaar kunnen vinden. Mede door de
landelijke politieke aandacht en dergelijke bemoeien zich steeds meer ouders
met de scholen. Dan hoef je toch niet met een wettelijke verplichting te komen.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Voorzitter! Wij hebben een dergelijke discussie gevoerd over het leerlingenstatuut.
Dat wetsvoorstel bestaat maar uit één artikel: er zij een leerlingenstatuut.
Er wordt dus rekening gehouden met de rechten en plichten die leerlingen hebben.
Wat het basisonderwijs betreft, lijkt het mij een zeer goede zaak dat over
de rechten en plichten van ouders afspraken worden gemaakt. Hoe je zoiets
regelt, kan mij niet zoveel schelen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Voorzitter! Ik wil nog iets zeggen over het punt van de sociale problematiek/onderwijsproblematiek.
Ik hoop dat de heer Cornielje het in ieder geval met ons eens is, dat omdat
die twee niet goed te scheiden zijn, juist de basale onderwijstaak
van de school veel gecompliceerder wordt.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Zeker, maar als het gaat over echtscheidingen – dat is een groot
maatschappelijke probleem en dergelijke kwesties komen ook sluipenderwijs
de school binnen – gaat het om problemen die de school niet kan oplossen.
De school moet er wel rekening mee houden, maar zij kan die niet oplossen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Maar zij kan er ook niet omheen.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 U hoort mij ook niet zeggen dat zij dat kan. Wij moeten er echter voor
oppassen dat wij als het ware niet te veel taken op de schouders van de scholen
leggen. Dat zou ten koste kunnen gaan van het behartigen van de eigenlijke
taken van het onderwijs. De eigenlijke taken van het onderwijs zijn: het doen
vergaren van kennis, het aanleren van vaardigheden en het bevorderen van een
goede studiehouding.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik wil in mijn eigen tijd een vraag stellen aan de heer Van
de Camp over de financiële positie van de ouderorganisaties. Is hij er
zich van bewust dat niet alle ouderorganisaties contributie vragen aan hun
leden?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Moeilijke vraag; dat weet ik niet.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter! Ik heb een vraag aan de heer Cornielje. In het grote-stedenbeleid
van het kabinet speelt de school een vrij belangrijke rol, precies met het
oog op de zaken die de heer Cornielje niet bij de taken van de school wil
betrekken. Hoe moet ik zijn opstelling dan beoordelen? Is hij het op dit punt
niet eens met het beleid van dit kabinet?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik ben het wel eens met het beleid van dit kabinet. Ik maakte mijn opmerking
zojuist in het kader van de discussie over de kerndoelen. De scholen ervaren
de opeenstapeling van doelstellingen als een probleem. Ik vind daarom dat
de politiek een keus moet maken en moet zeggen wat de scholen moeten doen.
Wat de VVD betreft moet daarbij eerst gekeken worden naar het primaire proces.
Waar zijn scholen voor? Waar zijn scholen goed in? Een aantal andere zaken
moeten ook opgelost worden, maar naar onze mening moeten die primair buiten
de school worden opgelost. Er zijn natuurlijk raakvlakken en overlappingen.
Met het oog daarop moeten afspraken worden gemaakt. Op zichzelf is dat niet
in strijd met het kabinetsbeleid.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 De conclusie kan zijn dat sommige problemen zich ook op de school aandienen.
Je kunt namelijk op een school geen bordje ophangen met het opschrift: het
is verboden problemen binnen te brengen. Met name denk ik nu aan de probleemwijken
in de grote steden. Ik vraag mij dan af of het niet goed zou zijn om meer
menskracht op de school aan te stellen teneinde die problemen wel op te kunnen
vangen. Ik denk nu aan kleinere klassen. Op die manier kan de school de problemen
die er zijn en die je dus niet weg kunt stuffen, behappen. Dat is beter dan
alleen maar zeggen: dat moet maar niet.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik zal nog een keer proberen mijn standpunt duidelijk te maken. Ik ontken
niet dat er allerlei problemen zijn. Sterker nog, ik erken dat er een aantal
problemen is. Ik vind echter niet dat je die op het bordje van de school mag
leggen. Laat de school nu doen waar zij goed in is en laat haar niet allerlei
reële maar maatschappelijke problemen op gaan lossen. Als de inspanning
die daarvoor geleverd zou moeten worden ten koste zou gaan van de onderwijstijd,
de onderwijstijd die nodig is voor het leren lezen, het leren rekenen enzovoorts,
spannen wij het paard achter de wagen. De kinderen worden dan wel voorbereid
op een aantal maatschappelijke zaken, maar ze missen het essentiële.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Wij zijn het met elkaar eens over de fundamentele taken van het onderwijs,
maar die andere problemen waar ik het over heb en waar de heer Cornielje het
ook over heeft, die zijn er! Die moeten worden opgevangen op het moment dat
ze op tafel worden gelegd. Dat gebeurt vaak in de school door de kinderen
zelf. Het onderwijs moet dan toch de mogelijkheid hebben om daarmee om te
kunnen gaan!
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Voorzitter! Ik kan alleen maar herhalen wat ik zojuist ook heb gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik heb een vraag gesteld. Daar wil ik graag antwoord op hebben. Is de
heer Cornielje met mij van mening dat daarvoor extra middelen en voorzieningen
voor de school aanwezig moeten zijn, in die situaties waarbij dat een probleem
wordt?
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ik leg de prioriteit anders. Ik zeg: laat de school doen waar zij goed
in is. De heer Poppe zegt: er zijn problemen; die moet de school oplossen;
dus moeten er meer mensen komen. Je kunt het ook nog van de andere kant bekijken.
Dat doe ik op dit moment.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 De heer Cornielje stuurt het probleem de school uit.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Nee, nee! U heeft nu een antwoord. De heer Cornielje kan zijn betoog vervolgen.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Ten slotte het VBO en het leerlingwezen. De VVD-fractie wil het beroepsgerichte
karakter van het VBO bewaren. Dat betekent dat er voldoende beroepsgerichte
vakken in het VBO moeten worden gegeven door praktijkdocenten. Het betekent
ook dat de afdelingen herkenbaar moeten blijven en niet te breed mogen worden.
Een afdeling ademt de sfeer van het beroepenveld en mag niet veralgemeniseren.
Juist de zwakste groep leerlingen heeft recht op een omgeving die aansluit
bij leerstijl, interesses en capaciteiten. Dat werkt motiverend. Wij vragen
het kabinet om in lijn met de uitspraken van de Tweede Kamer te werken aan
de hulpstructuur en de arbeidsmarktgerichte leerweg. De VVD-fractie gaat er
daarbij van uit dat de arbeidsmarktgerichte leerweg geen opvangvoorziening
wordt. De term "leerweg" willen wij reserveren voor het onderwijs. Graag vernemen
wij een reactie op dit punt.
 
 Het kabinet stelt voor om een fiscale stimulans voor het leerlingwezen
van ƒ 4500 per jaar per leerling in te voeren. Deze stimulans geldt
echter uitsluitend voor leerlingen die minder verdienen dan 130% van het wettelijk
minimumloon voor volwassenen. De RCO wijst deze grens principieel af en heeft
 daarvoor ook goede argumenten. Er zijn immers sectoren waar
de laagste loonschaal boven de 130% van het wettelijk minimumloon ligt. Het
voortbestaan van het leerlingwezen in deze sectoren komt dan onder druk te
staan. Aan de andere kant zit er veel laaggekwalificeerd werk tussen de 100%
en 130% van het wettelijk minimumloon, werk dat geschikt is voor moeilijk
bemiddelbare mensen. Wij roepen werkgevers- en werknemersorganisaties dan
ook op om in de CAO ten behoeve van de zwakste groep loonschalen te introduceren,
waardoor meer mensen in de gelegenheid komen om werkend te leren. Aan het
kabinet vragen wij om de Tweede Kamer op de hoogte te houden van de gevolgen
van deze stimulans.
 
 Ik kom tot een afronding. In mijn inleiding heb ik de vraag opgeworpen
of wij over enige tijd zullen spreken over de jaren negentig-generatie en
of die generatie onderwijs zal kunnen genieten dat past bij de eisen van de
tijd. In ieder geval is in dit huis sprake van een 1994-generatie. Meer dan
de helft van de leden is in dat jaar begonnen aan haar eerste periode als
lid van deze Kamer. Niet alleen in de persoonlijke sfeer traden veranderingen
op, ook de politieke verhoudingen zijn ingrijpend gewijzigd, hetgeen heeft
geleid tot een kabinet van PvdA, VVD en D66. De vrees bij sommige groepen
dat dit kabinet korte metten zou maken met verworvenheden, die hun wortels
in de Grondwet hebben, is ongegrond gebleken. Een mens lijdt het meest van
het lijden dat hij vreest. Dit kabinet en deze Kamer hebben vraagstukken die
aan deze verworvenheden raken, wel bespreekbaar gemaakt. Discussies worden
niet op voorhand geblokkeerd.
 
 In het komende begrotingsjaar zullen wij debatteren over de samenwerkingsschool.
Zoals uit het verslag blijkt, zullen wij het wetsvoorstel toetsen aan het
regeerakkoord, inzake de wenselijkheid, en aan artikel 23 van de Grondwet,
betreffende de mogelijkheid. De adviezen van gezaghebbende personen en instanties
staan echter haaks op elkaar. Wij willen deugdelijke wetgeving die de Nederlandse
traditie respecteert en die ruimte laat voor vernieuwingen, waaraan in deze
tijd zo'n behoefte is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Bij de behandeling van de begroting voor 1995
heb ik een aantal punten aangegeven die in het kader van de stelselwijziging
hoger onderwijs van belang waren. Deze plannen zijn op Prinsjesdag ontvouwd
en wij zullen daar in januari een definitief oordeel over vellen. Niettemin
wil ik bij enkele onderdelen nu reeds enige kanttekeningen plaatsen.
 
 Het HOOP is, gelukkig, geen stelselherziening in de betekenis van nieuwbouw,
maar een aanpassing van het bestaande stelsel. Dit is conform ons uitgangspunt
zoals eerder verwoord. Wij zijn daar gelukkig mee. Dat laat onverlet dat er
op het punt van differentiatie wel enige vraagtekens zijn. In de eerste plaats
betreft dit de instroom van MBO'ers en VWO'ers in het hoger beroepsonderwijs.
Het kabinet wil toe naar een verkort traject van drie jaar voor studerenden
met deze vooropleiding. In een aantal gevallen zal dit heel wel mogelijk zijn
en is dat ook al praktijk, met name bij mensen met een MBO-opleiding die dezelfde
opleiding in het HBO vervolgen. Daarnaast zullen er MBO'ers zijn die een andere
dan de gevolgde opleiding continueren in het HBO. Daar zal de verkorting met
25% van de studieduur tot fricties leiden. Ook voor VWO-gediplomeerden zal
het vaak niet eenvoudig zijn, omdat het HBO qua opleiding meestal weinig aansluiting
heeft met het geleerde op het VWO. Niet alleen de praktijkcomponent, maar
ook de meestal geheel andere aard van de vakken zal problemen opleveren voor
het dusdanig verkorten van de opleiding. Ik wil de minister verzoeken hier
nog eens zeer kritisch naar te kijken.
 
 In het ontwerp-HOOP wordt ook het voornemen uitgesproken om diverse combinaties
van werken en leren te stimuleren. Het MKB en het HBO hebben dit streven onlangs
in een gezamenlijke verklaring onderstreept en dat doet de minister ongetwijfeld
veel plezier. Er is echter één belemmering: in de BVE-sector
en in het wetenschappelijk onderwijs zal gebruik gemaakt kunnen worden –
dat hangt van onderhavige wetgeving af – van een fiscale facilitering
voor het in loondienst nemen van studerenden. Deze mogelijkheid ontbreekt
thans in het HBO. Ik zou de minister dan ook willen verzoeken om bij de behandeling
van het HOOP in januari met voorstellen te komen om ook voor HBO-studerenden
een dergelijke faciliteit te bieden. Dit is in het belang van deze leertrajecten
en van de verspreiding van praktijkgerichte kennis van hogeschool naar midden-
en kleinbedrijf en vice versa.
 
 Een tweede punt is de mogelijkheid om een driejarige wetenschappelijke
opleiding met een tweejarig vervolgtraject voor de meest getalenteerden nader
uit te werken. Hier heeft mijn fractie toch grote vraagtekens bij. Vrijwel
overal in de ons omringende landen beslaat een wetenschappelijke opleiding
zoals wij die in ons binair stelsel voorstaan, vier jaar. In Engeland, waar
de opleiding tot bachelor thans nog drie jaar is, is de druk groot om deze
met een jaar te verlengen, omdat de eindkwalificatie van de opleiding anders
niet gehaald wordt. In Denemarken heeft men daadwerkelijk het in het HOOP
voorgestane systeem in de praktijk gebracht; echter met ongewenste gevolgen.
De arbeidsmarktrelevantie was afwezig, de druk om sowieso door te stromen
naar het vervolgtraject te groot en het eindresultaat is dat iedereen nu vijf
jaar studeert. Dat is niet onze inzet. In de commentaren is al duidelijk aangegeven
dat de arbeidsmarkt weinig heil verwacht van een driejarige wetenschappelijke
opleiding. Dit is omineus. Ook de universiteiten heb ik tot nu toe niet op
enthousiasme kunnen betrappen. Gaat de student nu kiezen voor een driejarige
opleiding met de gedachte dat hij nog twee jaar kan doorstuderen? Zou de druk
daartoe in Nederland ook niet zeer groot zijn? Of leidt de driejarige opleiding
naar het kandidaatsexamen uit het verleden? Het had slechts een zeer beperkte
waarde: het examen verliep niet, in tegenstelling tot tentamens, maar de arbeidsmarktrelevantie
was vrijwel nihil. Ook ten aanzien van dit punt wil ik de minister verzoeken
nog eens kritisch te kijken.
 
 Het volgende punt betreft de bekostiging. Verleden jaar heeft mijn fractie
bepleit dat de instellingen de mogelijkheid krijgen het hen toekomende budget
naar eigen inzicht te besteden, waarbij niet alleen de instromende eerstejaars,
maar ook kwaliteit van de programma's en rendement een duidelijke factor zouden
moeten zijn. Ook hierin komt het HOOP ons tegemoet. De minister
stelt een budgetfinanciering met een looptijd van tien jaar voor. Dat is in
onze ogen veel te lang. De overheid kan over zo'n lange periode geen redelijke
zekerheid verschaffen. Dit zal leiden tot allerlei tussentijdse bijstellingen
en ten slotte tot het ondergraven van de basisgedachte. Deze gedachte houdt
in dat instellingen een duidelijk financieel perspectief krijgen, waarop zij
hun beleid kunnen baseren en waardoor zij zelf veranderingen kunnen opvangen.
Een periode van vier à vijf jaar lijkt ons vele malen realistischer.
Daarnaast wordt voorkomen dat de minister ver over zijn graf heen gaat regeren.
 
 De bekostiging vormt tevens een vloeiende overgang naar andere belangrijke
punten: de financiële positie van instellingen van hoger onderwijs en
de wachtgelden. Bij de budgetfinanciering zal de minister zich baseren op
de meerjarenramingen, die uitgaan van onder andere de volgende twee aannames:
studenten gaan sneller studeren en als zij dat niet doen, zijn de gevolgen
voor hun eigen rekening. Overigens komen studenten die te lang studeren al
enige tijd voor rekening van de universiteiten, omdat de bekostiging sinds
1993 daarop is gebaseerd. Dit geldt overigens niet voor het HBO.
 
 Voorzitter! Het is nog maar zeer de vraag of het waar is dat er minder
mensen aan de universiteit gaan studeren. De minister wil niettemin de resterende
bezuiniging van 200 mln. uit het regeerakkoord geheel ten laste van de universiteiten
laten komen. Dit is in onze ogen onredelijk. Aangezien deze bezuiniging na
het jaar 2000 gerealiseerd moet worden, lijkt het ons alleszins reëel
deze taakstelling vooralsnog te verdelen over HBO en WO naar rato van de huidige
studentenaantallen en de nadere verdeling later vast te stellen als daadwerkelijk
inzicht is verkregen in de eventueel veranderende studenteninstroom.
 
 Daarnaast speelt nog steeds het probleem van de wachtgelden. Mijn collega
heeft hier ook al aan gerefereerd. Dit speelt in alle sectoren van het onderwijs
en in zeer prangende mate in het hoger onderwijs. Zowel in het HBO als in
het WO bevindt zich een groep wachtgelders die dat bestand pas op 65-jarige
leeftijd zal verlaten. Hier zijn verschillende oorzaken voor, bijvoorbeeld
de leeftijd van de wachtgelder. Het kan ook zijn dat hij uitdrukkelijk niet
de plicht heeft om elders werk te accepteren. Deze overheidsmaatregel stamt
uit een verder verleden, maar breekt de instellingen thans op. Ook in de overige
sectoren van het onderwijs zit een groot aantal wachtgelders dat vrijwel zeker
niet meer aan de slag zal komen. Alle maatregelen om wachtgelders terug te
laten keren naar werk hebben onze volle steun. Instellingen zullen zich tot
het uiterste moeten inspannen om hieraan bij te dragen. De werkelijkheid moet
wel onder ogen worden gezien. Nu het participatiefonds een voeding van 98
mln. krijgt om een goede start te maken – de vraag is of dat bedrag
voldoende is – verwachten wij van de minister tevens een open oog voor
deze problematiek in het hoger onderwijs. Is het reëel deze groep te
laten meetellen in de systematiek van het participatiefonds en in de wachtgeldsystematiek
van het hoger onderwijs?
 
 Mijn fractie ontvangt gaarne van de minister een samenhangend overzicht
van het aandeel "niet-bemiddelbare wachtgelders" voor alle onderwijssectoren,
uitgesplitst naar oorzaak. De minister heeft reeds in een brief die wij vanmorgen
ontvingen, meegedeeld dat de opzet van het vervolgonderzoek ons dezer dagen
zal bereiken, zoals op 4 juni is afgesproken. Het lijkt mij van groot belang
dat wij voor de behandeling van het HOOP, waarbij ook de budgetfinanciering
in het hoger onderwijs aan de orde komt, inzicht hebben in de resultaten.
Ik vraag de minister, hier met nadruk op in te gaan. Bij de behandeling van
het HOOP en de daaruit voortvloeiende wetgeving zullen wij nader ingaan op
de verschillende genoemde punten.
 
 Ik kom thans te spreken over de "C" van OCW. Cultuur is onmisbaar in onze
samenleving. De aan kunstuitingen verbonden creativiteit is van groot belang
voor de vorming en ontwikkeling van individu en maatschappij. Mijn fractie
is verheugd dat de taakstelling voor cultuur ongedaan is gemaakt en dat er
in het kader van de komende Cultuurnota structureel 60 mln. voor dit beleidsterrein
bij komt. Ik verwijs hierbij naar de door mijn fractievoorzitter geuite wensen
bij de algemene politieke beschouwingen. Wij zijn van mening dat de inhoudelijke
discussie bij de bespreking van de uitgangsnotitie inzake het cultuurbeleid
moet plaatsvinden. Hoe zeker is overigens de opbrengst van de BTW-verlaging?
Wat te doen met degenen die niet mee willen werken aan het sluiten van de
convenanten? Is er geen andere systematiek mogelijk? De voorgestelde systematiek
leidt namelijk tot de merkwaardige situatie dat een vakdepartement langs private
weg int wat de rijksoverheid als geheel vrijgeeft. Deze handelwijze schept
naar onze mening een curieus precedent.
 
 Mijn fractie vindt het van groot belang dat jongeren in een vroegtijdig
stadium actief met kunst in aanraking komen. Wij ondersteunen dan ook het
streven van de staatssecretaris om de inspanningen binnen en buiten school
te vergroten. Op welke wijze zal de Kamer kennis kunnen nemen van de uitwerking?
 
 Daarnaast hecht mijn fractie aan het versterken van de positie van de
Nederlandse taal en cultuur in het buitenland. De samenwerking met Vlaanderen
verdient daarbij bijzondere aandacht. Bij de behandeling van het herziene
Belgisch-Nederlands cultureel verdrag komen we daar nog over te spreken. Wat
vindt de staatssecretaris van de gedachte om een Nederlands centrum in Brussel
te openen? Deze gedachte is eerder door de Kamer geuit en kreeg brede ondersteuning.
Toch is het er nooit van gekomen. De situatie is nu anders: er is enige budgettaire
ruimte en de notitie Herijking buitenlandbeleid is uitgekomen. Mijn fractie
zou graag een onderzoek willen naar de haalbaarheid in samenwerking met de
collega's van Buitenlandse Zaken en van Economische Zaken.
 
 Voorzitter! De VVD is van mening dat er rondom het in het jaar 2000 gezamenlijk
door Nederland en België te organiseren Europese kampioenschap voetbal
een reeks van culturele evenementen van internationale allure zou moeten worden
georganiseerd. Deelt de staatssecretaris deze mening en worden hiervoor nu
reeds – in samenwerking met het ministerie van VWS – de nodige
stappen gezet?
 
 De eerste contouren voor een geliberaliseerd mediabeleid zijn afgelopen
week met de staatssecretaris besproken. Voor de nagestreefde liberalisering
hebben wij waardering, maar het gaat allemaal behoorlijk langzaam en er blijven
 nog vele vragen open. Mijn fractie ziet geen heil in het versterken
van de huidige publieke omroep via een financiële injectie van 120 mln.,
zoals PvdA en D66 wensen. Graag hoor ik de uitleg van de staatssecretaris
over de motie van de PvdA: koppeling aan de bestuursstructuur of gewoon het
bestaande NOS-bestuur? Niet conservering van het bestaande bestel, maar versterking
van het toekomstige publieke bestel moet het richtpunt zijn.
 
 De fractie van de VVD is zeer tevreden met de continuering van de rentesubsidieregeling.
Geldt deze ook voor de komende jaren?
 
 De monumentenzorg blijft een belangrijk aandachtspunt van de VVD. Ook
door andere collega's is dit punt al te berde gebracht. Staat het strategisch
plan monumentenzorg nog steeds als nummer één op de lijst voor
de onderuitputting?
 
 Het laatste punt betreft de 1,5 mln. voor internationaal cultureel beleid.
Graag zouden wij willen weten waar dit geld naartoe gaat.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Mevrouw Jorritsma zal na mij nog ingaan op het
hoger onderwijs.
 
 "De onderwijsbegroting is saai", "niks nieuws onder de zon". Dat zijn
de opmerkingen die je leest over de onderwijsbegroting. Als met "saai" bedoeld
wordt "niet verder uitgekleed door bezuinigingen", dan denk ik: "dat is mooi,
geef mij maar saai, liever evolutie dan revolutie".
 
 Door de betrekkelijke rust die een "saaie" begroting geeft, is er gelukkig
wat ruimte om na te denken over een duurzaam en bestendig onderwijssysteem.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Mevrouw Lambrechts, waar blijft de economische groei?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Kunt u uw vraag misschien wat nader toelichten?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik meende begrepen te hebben – en ik las dat vanochtend ook weer
in de Volkskrant – dat de economische groei het laatste kwartaal 2,4%
bedraagt. Wij hebben bij de algemene beschouwingen gezien dat het heel goed
gaat met Nederland. Het is dan opmerkelijk dat een investeringsdepartement
als Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen daar niet in mee deelt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 U bedoelt dat "saai" voor u niet goed genoeg is. U wilt een extra inzet
van middelen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ja. Dat u zo amoureus bent over het woord "saai", baart mij grote zorgen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 "Tel je zegeningen", zou ik zeggen. Ik gaf dat straks al even aan. Je
kunt zeggen: dit is saai en dus niet interessant. Je kunt het ook positief
interpreteren en zeggen: hier wordt een aantal belangrijke veranderingen,
wijzigingen doorgevoerd die door het veld als "saai" ervaren worden, terwijl
ze ondertussen wel gebeuren.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik vind het allemaal prima, maar ik vraag mevrouw Lambrechts of zij mijn
vraag wil beantwoorden: waarom deelt het departement van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen niet mee in de economische groei?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 De heer Van de Camp weet net zo goed als ik dat er in het regeerakkoord
heldere afspraken staan over de contouren van de onderwijsbegroting. Op dit
moment is er wel degelijk sprake van extra investeringen, onder andere die
100 mln. in het basisonderwijs.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Vanochtend hebben wij al geconstateerd dat dit niet de verdienste is van
het kabinet, maar van de Kamer. Daarvoor verdient D66 lof, maar dan blijft
de volgende vraag over. Wij hebben nu een saaie onderwijsbegroting, wij hebben
veel financiële problemen, dus waarom deelt Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
niet mee in de economische groei?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 De heer Van de Camp gaf zojuist zelf al aan dat zijn vraag in de eerste
plaats is gericht aan het kabinet, dus daaraan moet hij haar ook stellen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dat heb ik vanochtend gedaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Als ik de heer Van de Camp was, zou ik het antwoord maar heel even afwachten.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Dat zal ik doen. Ik meen mij echter te herinneren dat ook D66 het kabinet
steunt en ik kan mij voorstellen dat mevrouw Lambrechts daar een opvatting
over heeft.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik heb al eerder gezegd dat je heel veel kunt willen en dat je moet aangeven
wat je in de toekomst wilt, maar dat je het niet allemaal tegelijk kunt willen.
Zo is het ook met ons: wij willen een heleboel, maar niet allemaal tegelijk.
Daar zijn heldere afspraken over gemaakt en binnen de marges die ons gegeven
zijn, doen wij ons uiterste best om die optimaal in te vullen.
 
 Als ik mij goed herinner, heeft de fractie van de heer Van de Camp tijdens
de algemene beschouwingen maar één motie op het gebied van onderwijs
ingediend. Dat ging om 50 mln. voor het basisonderwijs, wat altijd nog 50
mln. minder is dan waar wij mee kwamen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Het is goed voor mijn fractie dat haar financiële kader veel aandacht
krijgt, maar zij was er in mei en juni niet bij toen de begroting in concept
werd opgesteld. D66 was er wel bij en die fractie heeft toen geen prioriteiten
aan onderwijs gegeven of kunnen geven. Waarom is dat niet gebeurd?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 De heer Van de Camp is er nu wel bij. Ik stel tegelijkertijd vast dat
zijn wensen ook op een ander vlak liggen. Zojuist gaf ik al aan dat zijn motie
alleen ging over 50 mln. voor het basisonderwijs.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Bij de begrotingsvoorbereiding hadden de drie partijen die het kabinet
steunen, ervoor kunnen zorgen dat er substantieel werd geïnvesteerd.
En dat is niet gebeurd. Mijn vraag is dus: waarom niet? Ik vind het wel leuk
dat de fractie van D66 de oppositie vraagt waarom zij dit of dat niet heeft
gedaan, maar dat is nu niet de vraag, want zij was wel bij de begrotingsvoorbereiding
betrokken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Dat is evenzeer de vraag. De heer Van de Camp suggereert met zijn vraag
toch dat hij het zelf anders zou doen. Ik vind dat hij dan
op zijn minst de plicht heeft om tijdens de algemene beschouwingen, die gaan
over het grote financiële kader, aan te geven hoe hij het anders zou
doen. Voor het overige ben ik absoluut helder geweest: wij hebben respect
voor de contouren en de marges van de begroting en van het regeerakkoord in
het grotere geheel.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Voorzitter! Heeft de heer Van de Camp het regeerakkoord wel gelezen? Daar
staat het financiële kader in en er is ook in omschreven wat er gaat
gebeuren met de economische groei. Wij hebben te maken met een enorme staatsschuld;
moet die maar blijven bestaan of groter worden?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Mijnheer Cornielje, zullen wij samen eens een lijstje maken van de onderdelen
waarop deze begroting afwijkt van het regeerakkoord?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik verzoek mevrouw Lambrechts, haar betoog te vervolgen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik zei al dat er ruimte is om na te denken over een duurzaam onderwijssysteem.
De eerste vraag die daarbij aan de orde is, is de vraag wat wij verwachten
van ons onderwijs. Die vraag is op zichzelf eenvoudig genoeg te beantwoorden.
In wezen verwachten wij slechts één ding en dat is dat onze
kinderen worden voorbereid op een passend plekje in de samenleving. Dat doel
is niet anders dan het doel dat werd geformuleerd aan het begin van deze eeuw,
of in de jaren zestig ten tijde van de discussie over de Mammoetwet, of eind
jaren zeventig, begin jaren tachtig, tijdens de discussie over de middenschool.
Wat wel is veranderd, is de samenleving zelf. Die school is dan ook al lang
niet meer alleen maar een opleidingsinstituut, niet alleen een plekje waar
je van negen tot vier leert rekenen, schrijven en zingen. In toenemende mate
moet de school ook opvang en sociale zekerheid bieden aan die kinderen die
nergens anders meer zekerheid vinden.
 
 Velen van ons zijn nog bezig met de vraag of dat wel een wenselijke ontwikkeling
is: de school die sociale opvang en samenhang biedt. Sommigen menen van niet
en anderen menen van wel. Beide groeperingen zullen aan het einde van die
vruchteloze discussie de werkelijkheid moeten erkennen van een samenleving
waarin de school al die verschillende taken al lang waar moet maken. Het is
dan ook van groot belang dat wij scholen in staat stellen om de taken die
op hen afkomen naar behoren uit te voeren. Om die reden heeft mijn fractie
gemeend zich, ondanks het krappe financiële kader waar wij respect voor
hebben, sterk te moeten maken voor een extra impuls aan het basisonderwijs:
100 mln. voor de eerste drie jaar in de onderbouw. Even leek het niet te lukken,
hoewel iedereen het noodzakelijk vond. Echte hogeschoolpolitiek dus! Maar
gelukkig zijn ze er uiteindelijk wel gekomen.
 
 De winst van de discussie over de 100 mln. is vooral dat de problemen
aan de basis – grote groepen, verouderde methoden, scholen die niet
meer in staat zijn om kinderen die een beetje hulp nodig hebben, op te vangen –
nu eindelijk eens hoog op de politieke agenda zijn gekomen. Het allerergste
wat ons dan ook zou kunnen overkomen met die 100 mln., is als daardoor de
indruk zou ontstaan dat er nu voorlopig wel weer genoeg gedaan is voor het
basisonderwijs. Als dat het effect zou zijn, dan zou dat uiteindelijk puur
verlies zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Wat vindt mevrouw Lambrechts van het feit dat die 100 mln. verdeeld wordt
over de grotere basisscholen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Als de heer Van de Camp mij even de kans geeft, dan komt dat zo dadelijk
aan de orde.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter! Mevrouw Lambrechts zegt dat het niet mag blijven bij die 100
mln. Het staat nu op de agenda, maar dat is niet voldoende. Wat heeft D66
nog meer in gedachten voor deze kabinetsperiode? Nu is D66 immers aan de macht.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik kom daar in de loop van mijn verhaal nog op terug.
 
 Voorzitter! Om scholen in staat te stellen hun taken naar behoren uit
te voeren, is meer nodig dan geld alleen. Ik kan het toch niet laten om wederom
terug te komen op het punt van de klassegrootte. Laatst, tijdens een werkbezoek
aan een basisschool, opende ik een deur van een klaslokaal en voor mijn voeten
tuimelden vier kinderen naar buiten. "Hemeltje, wat is dit?" riep ik verbaasd.
De directeur, die zich juist op dat moment realiseerde wat zijn taak was,
riep vlug een uit het schoolprofielbudget bekostigde conciërge en met
vereende krachten lukte het hun om de kinderen weer in de klas te proppen.
Dat was een zwaar karwei, want deze kinderen hadden ieder een gewicht van
wel 1,25. Geschrokken vroeg ik de directeur of er nog wel iets van individuele
leerlingbegeleiding terechtkwam. Daarop antwoordde de directeur: "Maar mevrouwtje
toch, u ziet toch dat we hen één voor één teruggooien."
 
 Nog steeds hopen wij dat ook deze staatssecretaris bereid zal zijn, samen
met ons, in elk geval alvast na te denken over een meerjarenplan waarin aangegeven
wordt hoe onze groepen in het basisonderwijs stapsgewijs teruggebracht zullen
kunnen worden tot maximaal 30 kinderen per klas.
 
 Over de onderwijsassistenten wil ik nog het volgende zeggen. Het is ook
uitdrukkelijk niet de bedoeling van D66 om de onderwijsassistenten uitsluitend
in te zetten op scholen met meer dan 200 leerlingen. Wij willen de onderwijsassistent
inzetten op scholen waar de problemen in de onderbouw ook daadwerkelijk het
grootst zijn. Dat zal ongetwijfeld vaak het geval zijn op scholen met meer
dan 200 leerlingen, maar zeker niet altijd.
 
 Voorzitter! De staatssecretaris wil in de komende twee jaren toch alles
op alles zetten om de huidige kerndoelen voor het basisonderwijs verder te
implementeren. Thans moet je echter een orang oetan zijn om de kerndoelen
gymnastiek te kunnen halen. Voor muziek moet je een kanarie met conservatoriumopleiding
zijn.
 
 D66 gelooft niet dat een overladen programma aan minutieus geformuleerde
maar onhanteerbare kerndoelen de problemen in het basisonderwijs kan oplossen.
Integendeel, zij staan goede prestaties in de belangrijkste basisvaardigheden,
zoals rekenen en taal, in de weg. Scholen die een keuze durven en kunnen maken
uit die overmaat aan kerndoelen, lijken beter te presteren. D66 is dan ook
 van mening dat er een kleiner basiscurriculum moet komen met
een grotere vrije ruimte, opdat scholen de ruimte hebben om het programma
aan te passen aan de specifieke behoeften van hun leerlingen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Mag ik even vragen wat er gebeurt met de gedeelten die u uit het kerncurriculum
wilt halen? Ik neem immers aan dat u zich heel goed realiseert wat u zegt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ja, ik realiseer mij zeker wat ik zeg. Ik wil scholen in staat stellen
om, als op een bepaald moment – ik gaf het voorbeeld van de scholen
in Amsterdam-Zuid – meer uren taal nodig zijn om de kinderen niet allemaal
met een achterstand in taalonderwijs van die school te laten gaan, die uren
te geven. Ik wil de scholen dan niet binden aan een veelheid van minutieus
geformuleerde kerndoelen die hen in wezen belemmeren om meer te doen op punten
waar meer nodig is.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Waar blijven dan de overige delen van de kerndoelen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik heb het over een grotere vrije ruimte. Dat betekent misschien dat je
je, wat muziek- of gymnastiekonderwijs betreft, in de minutieusheid van de
formuleringen iets zult moeten beperken.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Maar daardoor kan het dus verdwijnen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Ik heb het over het aan de school overlaten van de keuze. Misschien is
het op de ene school weer heel goed om meer uren aan gymnastiek te besteden.
Als kinderen motorisch niet zo sterk ontwikkeld zijn, kunnen die uren gymnastiek
juist heel erg goed zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ten koste van het taalonderwijs?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Nee, het is niet aan mij om te beoordelen of het op die manier moet gaan;
het is aan de school om te beoordelen of dat op die plek en voor die leerlingen
de juiste keuze is.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Mevrouw, dit zijn prachtige romantische beschouwingen, maar 100 is 100.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Wat bedoelt u? 100 kerndoelen?
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Laten wij even zeggen dat wij 100 uur hebben. Er moet nog geschiedenis
in; dat komt er nog bij.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Meer uren geschiedenis, ja.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Ik vind het allemaal prachtig en het klinkt allemaal heel leuk en vooral
ook enthousiast en met name warm, maar de vraag is toch: als u zegt dat u
de scholen meer vrijheid wilt geven – daar ben ik op zich voor; dat
weet u – kan het niet zo zijn dat het taalonderwijs, dat op zich nodig
is, de gymnastiek en de muziek in verdrukking brengt, want wij hebben juist
tientallen jaren geleerd dat muziek en gymnastiek nodig zijn? Als u zo'n voorstel
doet, moet u heel nauwkeurig aangeven wat u wilt en de zaak niet met een beetje
algemene vrijheid toedekken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Dat is ook zeker niet de bedoeling. Het voorstel komt voort uit het feit –
daar hebben wij in de commissie overigens uitgebreid over gesproken –
dat in de scholen om ons heen en in de samenleving – ik had het overigens
over een aantal scholen in Amsterdam-Zuid – valt waar te nemen dat de
kinderen van scholen die, overigens uit eigen vrije wil en de kerndoelen natuurlijk
enigszins vrij interpreterend, meer uren aan dat taalonderwijs besteden, die
school niet met een achterstand in taal verlaten, in tegenstelling tot de
kinderen van andere zwarte scholen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Maar wel in muziek en gym.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Misschien wel. Dat is dan de keuze voor het kerncurriculum, waar ook de
heer Cornielje zojuist over heeft gesproken.
 
 
 
 
 
 De heer Cornielje (VVD):
 
 Het programma is overladen en scholen komen er niet aan toe. Dat is het
probleem. In mijn bijdrage heb ik gezegd dat wij ervoor kiezen om nu in ieder
geval taal en rekenen aan te wijzen als de eerste terreinen om de kerndoelen
op vast te stellen. Dat wil niet zeggen dat je dan vervolgens meer tijd neemt
om de rest van het programma te bekijken, maar dat nu een keuze wordt gemaakt
voor taal en rekenen en dat die kerndoelen worden vastgesteld. Bent u het
met die keuze eens?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Zeker. In de praktijk zal het heel vaak daarop neerkomen. Dat sluit overigens
het omgekeerde soms niet uit, omdat juist blijkt dat veel – bijna alle –
kinderen de basisschool verlaten met een achterstand op het gebied van taal
en dus vervolgens ook in het voortgezet onderwijs niet verder komen. Die achterstand
blijft als die eenmaal is opgebouwd.
 
 Voorzitter! Ik ga graag verder. Ik kom bij de ouders. Waar ouders zich
bemoeien met de school, functioneren kinderen beter. Dat is ook logisch, omdat
daardoor de kloof tussen wat op school gebeurt en wat thuis gebeurt kleiner
wordt. Er staan gelukkig een aantal goede beleidsvoornemens op stapel die
zeker die betrokkenheid van de ouders bij de school zullen versterken. Ik
noem het instellen van een klachtenregeling, de schoolgids, de onderwijsgids
en, niet te vergeten, het nog te bespreken voornemen om het aanbod aan richtingen
meer in overeenstemming te brengen met de behoefte van de ouders.
 
 Toch willen wij nog iets verder gaan om de positie van de ouders te versterken.
Allereerst bepleit de fractie van D66 een royalere facilitering van de organisaties
voor ouders. Meebesturen wordt er bepaald niet eenvoudiger op. De ouderorganisaties
spelen een belangrijke rol als het gaat om deskundigheidsbevordering. De fractie
van D66 wil die ouderorganisaties door een uitbreiding van de subsidie in
staat stellen om in te spelen op de scholingsbehoeften van ouders. Daartoe
hebben wij een mede door de heer Cornielje en mevrouw Liemburg ondertekend
amendement geformuleerd.
 
 Voorts vragen wij de staatssecretaris om na te gaan op welke wijze de
positie van de medezeggenschapsraden, waarin de ouders sterk vertegenwoordigd
zijn, verder versterkt kan worden.
 
 Ik kom te spreken over de schoolleiders. Voor een sterke school is het
evenzeer van belang dat de positie van de schoolleiders versterkt
wordt. Ik wil de minister herinneren aan zijn toezegging om te onderzoeken
in hoeverre delegatie aan schoolleiders mogelijk is. Hoe staat het met dat
onderzoek?
 
 In tien jaar tijd is het aantal instellingen voor voortgezet onderwijs
teruggebracht tot een derde van het oorspronkelijke aantal. Wat D66 betreft,
is het zo wel mooi. Sommige ouders, sommige kinderen houden van grote, brede
scholengemeenschappen, anderen voelen zich meer thuis op een kleinere, categoriale
school. Die laatste groep moet, zo vinden wij, ook aan haar trekken komen.
Verleden jaar heeft D66 een motie van die strekking aan de Kamer voorgelegd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Mevrouw Lambrechts spreekt nu alleen over het zich thuis voelen. In mijn
bijdrage heb ik het onderzoek van mevrouw Blom aangehaald, waarin wordt aangegeven
dat juist brede scholengemeenschappen voor de vorming en de ontwikkeling van
kinderen heel goed zijn. Moet de discussie niet gevoerd worden op onderwijsinhoudelijke
gronden in plaats van te praten in beelden van klein is prachtig en groot
is nu weer even uit?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Wij hebben nooit de discussie gevoerd op basis van klein is prachtig en
groot is fout. Wij hebben altijd de insteek gehad dat er wat te kiezen moet
zijn voor degenen die groot prettig vinden en voor anderen die liever op een
kleine, categoriale school zitten. Ik ben overigens van harte bereid om het
onderzoek van mevrouw Blom, dat genoemd is, heel goed te bespreken. Maar het
gaat er niet alleen om wat je uit onderwijsinhoudelijke oogpunten in onze
positie het beste type school vindt en waar je het meeste kunt aanbieden.
Dat zal waarschijnlijk altijd die grote, brede scholengemeenschap zijn. Het
gaat er echter ook om wat ouders en leerlingen zelf verkiezen. Misschien voelen
sommigen zich desalniettemin beter thuis op de school waar wat minder vakken
aangeboden worden en waar zij in sommige gevallen misschien beter onderwijs
krijgen. Uit het rapport van de inspectie mag je overigens zeker niet concluderen
dat kleinere scholen minder zijn. De grote scholen blijken namelijk heel specifieke,
eigen problemen te hebben.
 
 Voorzitter! Wij hebben tot ons verdriet moeten vaststellen dat louter
het bestaan van een fusiestimulerende maatregel voor lokale besturen nogal
eens aanleiding vormt om goed functionerende categoriale scholen tot fusie
te dwingen. Dit achten wij niet wenselijk.
 
 De berichtgeving van de minister over de wachtgelden doet denken aan de
berichtgeving van het Kremlin in de "goede" oude tijd. Kameraad Andropov heeft
een griepje, heette het op het moment dat de lijkwagens de poorten van het
Kremlin binnenreden!
 
 Het is intussen wel duidelijk dat die steeds maar weer te rooskleurige
inschattingen inzake de wachtgelden en het ziekteverzuim te maken hebben met
het feit dat de minister niet over recente en valide cijfers beschikt. Wat
ons betreft, moet dan ook de eerste prioriteit zijn dat onze registratiesystemen
zodanig worden aangepast dat er voldoende valide gegevens vroegtijdig beschikbaar
zijn. Ik hoop dat mijn fractie ervan mag uitgaan dat de minister de nodige
inspanningen verricht om daar verbetering in te brengen.
 
 De onderzoeksopdracht die de minister ons bijna vijf maanden geleden heeft
toegezegd, laat veel overigens wel veel te lang op zich wachten.
 
 "Recht doen aan verscheidenheid" heeft als eerste de emancipatie-effectrapportage
ondergaan. Wij zijn daar blij mee, maar wij zijn tegelijkertijd erg ongelukkig
met de uitkomst: de keuzemogelijkheid voor meisjes wordt kleiner. Wat gaat
de minister met deze conclusie doen? En wat gaat de staatssecretaris ondernemen,
nu blijkt dat een groot deel van de streefcijfers van de vierde onderwijsemancipatienota
niet gehaald worden? D66 hoopt dat het er in elk geval toe zal leiden dat
in de vijfde nota meer nadruk wordt gelegd op integraal beleid en aanpak bij
de bron, de lerarenopleidingen en de basisschoolkinderen.
 
 Voorzitter! D66 is van mening dat het VBO en het VSO op de eerste plaats
de taak hebben leerlingen ten minste op te leiden voor een startkwalificatie.
Er moet daarom ook eens heel kritisch gekeken worden of er wel voldoende uren
besteed worden aan de beroepsgerichte vakken. Ook door anderen is het al gezegd.
 
 Nog een ander punt is de hulpstructuur. Vooralsnog zijn wij niet echt
enthousiast en misschien kunnen enkele pilotprojecten ons alsnog overtuigen.
Eerst zien, dan geloven. D66 zal in elk geval niet op voorhand akkoord gaan
met de afschaffing van het individuele VBO.
 
 Voorzitter! De begroting van Cultuur doet mij denken aan de hoofdrekenles
op mijn vroegere lagere school: 60 erbij, 50 eraf, 35 erbij, nog eens 15 erbij
en weer 27 eraf. Gelukkig blijft er een mooi bedrag over van ruim 30 mln.
Toch hebben we daar een paar vragen bij. Hoe zeker zijn die 30 mln. eigenlijk?
We waren overigens een beetje verbaasd toen we zagen dat wederom een groot
deel van die 30 mln. besteed wordt aan de inrichtingskosten van musea. Hadden
we die nou niet net geprivatiseerd? Hoe zit dat? Waarom 5 mln. voor monumenten
als straks tengevolge van de motie-Ybema door onderuitputting toch een kleine
300 mln. in het fonds wordt gestort?
 
 Voorzitter! In de aanloop naar het kunstenplan heeft ons de uitgangspuntennotitie
"Pantser of ruggegraat" bereikt, wat ons betreft de juiste mix van continuïteit
en vernieuwing. Dit is naar mijn mening ook het juiste moment om over nieuwe
ideeën en bescheiden idealen te praten. Als straks het kunstenplan er
ligt, zit niemand meer te wachten op al te grote creativiteit onzerzijds bij
de herverdeling van de middelen. Ik wil hier dan ook een paar punten neerleggen,
die wij in elk geval zeer de moeite waard vinden.
 
 Een van de grootste verdiensten van deze nota is, dat de tegenstelling
tussen de Randstad en de regio eenvoudigweg wordt opgeheven en ingeruild voor
de eigen culturele en artistieke ontwikkeling van de steden, waar ook gelegen.
Dat kan ons dit keer veel ellende achteraf besparen. Het is bovendien een
terechte erkenning van de eigen artistieke ontwikkeling van de steden buiten
de Randstad.
 
 Er is terecht veel aandacht in deze nota voor de kunsteducatie. Jong geleerd,
is oud gedaan. Kunst kan net zo min zonder publiek als publiek zonder kunst
kan. Een uitstekend middel, zowel voor kunsteducatie als voor kunstparticipatie,
is de amateurkunst. Het is dan ook jammer, dat de betekenis van de amateurkunst
voor het realiseren van juist die doelstelling enigszins buiten beschouwing
is gebleven. In de begroting wordt dat gelukkig weer enigszins recht gezet,
maar we zullen daar zeker in de verdere bespreking nog op terug komen.
 
 Voorzitter! Gezelschappen willen niet meer reizen. Ze hebben er geen zin
meer in. Reizen is lastig, reizen is uit. Het is veel gemakkelijker om te
blijven zitten waar je zit en dan ook nog liefst in je eigen kunsttempel.
Maar goed, wie niet reizen wil, reist niet, maar wie thuis blijft, maakt ook
vanzelfsprekend minder kosten en kan met minder toe. Wie nog wel reist en
prijs stelt op contact met een breed publiek, ook elders in het land, kan
daarvoor wat ons betreft dan ook royaler gecompenseerd worden.
 
 Voorzitter! Het lijkt erop dat de Europese regels met betrekking tot diensten
en openbare aanbesteding ook gelden wanneer het gaat om opdrachten aan architecten.
Wij vinden dat merkwaardig. Het heeft in diverse gemeenten al tot problemen
geleid. Niemand heeft er baat bij als pro forma openbaar wordt aanbesteed,
terwijl de keuze toch al gemaakt is. Bovendien is het voor de kleinere architectenbureaus
bijna ondoenlijk om op deze manier nog mee te dingen. Er moeten immers veel
kosten gemaakt worden, zonder dat duidelijkheid over de intenties van de opdrachtgever
bestaat. De keuze van een architect is in onze optiek vooral een artistieke
keuze en de Europese regels zouden daarop niet van toepassing moeten zijn.
Kan de staatssecretaris laten uitzoeken hoe dit nu precies zit? Als mocht
blijken dat de Europese regelgeving inderdaad belemmerend werkt voor de vrije
keuze voor een architect, willen wij hem vragen om alles te doen wat mogelijk
is om die Europese regelgeving op dit punt in Brussel bijgesteld te krijgen.
 
 Voorzitter! Ik ga vanzelfsprekend niet het debat van de afgelopen donderdag
over het mediabeleid overdoen, maar ik wil er nog wel een vraag over stellen.
De staatssecretaris heeft zich tijdens het algemeen overleg positief uitgelaten
over de wens van de PvdA, ondersteund ook door D66, om extra middelen uit
de algemene omroepreserves aan de publieke omroep ter beschikking te stellen
voor heel specifieke programmacategorieën. Hij ondersteunde de analyse
dat het beter is een offensief programmatisch beleid te voeren op de versterking
van de publieke omroep dan heel lijdzaam de marktontwikkelingen af te wachten.
Hij gaf ook aan de financiële impuls te willen koppelen aan de invoering
van een nieuwe organisatiestructuur van de publieke omroep. Mijn fractie ondersteunt
die koppeling van harte.
 
 Wat mijn fractie nu graag van de staatssecretaris wil horen, is hoe hij
zijn positieve houding van afgelopen donderdag ten aanzien van de versterking
van de programmering gestalte wil gaan geven. Wij hebben eveneens overwogen
een motie in te dienen. Maar wij willen graag eerst even de beantwoording
van de staatssecretaris op dit punt afwachten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Hoger onderwijs van goede kwaliteit is structureel
noodzakelijk voor een land. De deelname aan dat hoger onderwijs moet optimaal
zijn. D66 heeft dat als volgt geformuleerd: hoger onderwijs voor velen, niet
voor ieder evenveel. Over hoe dat nu en in de toekomst moet gebeuren, is het
afgelopen jaar veel gepraat. De emoties liepen daarbij soms hoog op. Maar
het stemt mij zeer positief dat de sfeer tussen de verschillende participanten
in het hoger-onderwijsveld, inclusief de overheid, op dit moment aanzienlijk
minder grimmig is dan ten tijde van de vorige begrotingsbehandeling. Mijn
optimisme daarover van vorig jaar was dus niet misplaatst. Alle bijeenkomsten
en onderhandelingen zijn uiteindelijk uitgemond in een aantal stukken die
voor mij de kapstok zijn van het toekomstige beleid en als zodanig ook naar
voren komen in de toelichting op de begroting.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Waarom denkt u eigenlijk dat de sfeer verbeterd is?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 U kunt zich ongetwijfeld herinneren dat zich vorig jaar ten tijde van
de begrotingsbehandeling binnen en buiten deze Kamer allerlei taferelen afspeelden
die nu niet echt uitmondden in een rustig overleg. U weet ook dat er in het
afgelopen jaar op dat punt ontzettend veel gebeurd is. Wij hebben het rapport
van die stuurgroep Kwaliteit en studeerbaarheid gekregen. Ik zal daar dadelijk
nog iets over zeggen. Dat rapport is gemaakt door de studentenverenigingen
met de VSNU en de HBO-raad onder leiding van de minister. Dat vind ik een
buitengewoon positief iets. De inhoud van dat rapport is ook heel positief.
Er zijn steeds meer overleggen; wij zijn weer "on speaking terms". Vorig jaar
deed zich op een gegeven ogenblik de situatie voor dat bepaalde groepen gewoon
niet meer met andere groepen wilden praten. Daarop doel ik als ik zeg dat
de sfeer aanzienlijk minder grimmig is geworden. Ik wil niet zeggen dat het
allemaal koek en ei is en dat iedereen zegt dat ze het voortdurend met alle
anderen eens zijn, maar die grimmigheid en die patstelling die wij vorig jaar
op een bepaald moment hadden, die is weg. En daar ben ik buitengewoon blij
mee.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Maar het feit dat een groot gedeelte van de bezuinigingen is verschoven
naar volgende kabinetsperioden draagt daar ook wel toe bij, vindt u niet?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Er is een heel ingenieus financieringsplan bedacht, waarover...
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Wij noemen dat gewoon "verschuiven".
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 "Intertemporele..." en nog iets, heet het.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Kun je nagaan hoe moeilijk de term is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Waar het om gaat, is dat dat gehele financiële plaatje er zodanig
uitziet, dat er voor de korte termijn toch 500 mln. voor dat studeerbaarheidsfonds
is gekomen. Dat zal heel gunstig uitvallen. Ook daarover zal ik dadelijk nog
wat zeggen.
 
 Al deze ontwikkelingen hebben tot gevolg gehad dat die grimmige sfeer
weg is. En bovendien zal het tot gevolg hebben dat de invulling van de plannen
ook op een betere en een harmonieuzere manier kan gaan plaatsvinden dan wij
vorig jaar hadden gevreesd.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 En u verwacht ook dat de tweede behandeling van de prestatiebeurs
hier in pais en vree zal verlopen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Ik weet niet in hoeverre u pais en vree en interrupties en al dat soort
zaken wilt combineren. Het is naar mijn mening zeer wel mogelijk om de behandeling
van de nieuwe wet op de prestatiebeurs zodanig te laten verlopen dat die wet
inderdaad aangenomen wordt.
 
 Voorzitter! Ik ga verder met het HOOP en het rapport "Kwaliteit en studeerbaarheid".
De uitwerking van deze plannen in wetgeving komt weliswaar in een later stadium
in deze Kamer aan de orde. De samenhang met de financiële ramingen is
echter zo duidelijk, dat een gedachtenwisseling met het kabinet op dit moment
noodzakelijk lijkt. Het gaat daarbij niet over details maar over een aantal
grote lijnen. De fractie van D66 is voorstandster van een stelsel van hoger
onderwijs dat gedifferentieerd is naar niveau en studieduur en zodoende meer
tegemoetkomt aan de eisen van de samenleving en de mogelijkheden van de studenten.
Het zal duidelijk zijn dat de aanzet tot differentiatie die het plan biedt,
mijn fractie aanspreekt. Evenwel, bij een gedifferentieerd stelsel van hoger
onderwijs voor velen, maar niet voor ieder evenveel, past een goede selectiemethode.
Bij een goede selectiemethode past een buitengewoon goede studiebegeleiding.
Nu ben ik mij bewust van de autonomie van de instellingen, maar als de overheid
een stelsel ontwerpt waarbij begeleiding en verwijzing belangrijker zijn dan
ooit, hoort daarbij van het kabinet ook aandacht voor deze zaken, in ieder
geval meer dan ik nu in het ontwerp-HOOP tegenkom. Ik verwacht dan ook van
de bewindslieden voorstellen over samenwerking tussen universiteiten en hogescholen
bij verwijzing, evenals voor samenwerking tussen HBO en MBO op datzelfde gebied.
En krijgen de instellingen wel voldoende tijd om zich goed op deze uiterst
belangrijke processen voor te bereiden?
 
 Een tweede punt is het financiële plaatje dat erbij hoort. Het valt
op dat dit keihard gebaseerd is op zeer vergaande prognoses. Dat is hier vandaag
eerder aan de orde geweest. Met name bij de universiteiten wordt uitgegaan
van een zeer sterke terugloop van de studentenaantallen; vanaf 2000 ongeveer
40.000. Daaruit vloeit voort dat de volledige bezuiniging van 200 mln. bij
het wetenschappelijk onderwijs terecht moet komen.
 
 Nu hebben prognoses de vervelende eigenschap dat ze wel eens niet uitkomen,
zeker als ze zijn gebaseerd op nog in te voeren beleid. Hoe denken de bewindspersonen
zo'n eventueel afwijkende uitkomst op te lossen?
 
 Voorzitter! Het is niet denkbeeldig dat de uitvoering van het HOOP een
belangrijke invloed zal hebben op de grootte en de samenstelling van het wachtgeldbestand.
Dat komt dan nog extra bij de problemen die er al zijn op dit gebied in het
hoger onderwijs. De minister blijft zeggen dat de verantwoordelijkheid voor
het oplossen hiervan bij de instellingen ligt en hij blijft – tegen
beter weten in – de nu al te lage budgetreeksen nog verder verlagen.
Dit levert het gevaar op dat geld van het onderwijsdeel van het budget wordt
overgeheveld naar de wachtgelden. Het gebeurt in de begroting voor 1996 al
met 50 mln. bij het HBO. Wij vinden dit een zorgelijke ontwikkeling. Nog maar
eens de vraag: wat voor uitkomst heeft de minister voor ogen en wanneer?
 
 Bovendien, voorzitter, wil ik nogmaals de aandacht van de minister vestigen
op de problemen met wachtgeldverplichtingen voor onderzoekinstellingen. Ik
heb dat al een paar keer gedaan maar nog nooit een goed antwoord gekregen.
Daardoor worden met name toponderzoekers zo duur dat men moet uitwijken naar
buitenlandse onderzoekers of uitzendbureaus. En dat is toch niet de bedoeling
van het Nederlandse onderzoeksbeleid? Wat kan hieraan gebeuren?
 
 Een deel van de financieringsbronnen van de stelselwijziging schijnt het
zogenaamde studeerbaarheidsfonds te zijn. Dit brengt mij bij het rapport "Kwaliteit
en studeerbaarheid". Twee opmerkingen vooraf, voorzitter. Als eerste: de fractie
van D66 staat zeer positief tegenover dit rapport. Ten tweede: de indruk lijkt
wel eens gewekt te worden dat de huidige kwaliteit van het hoger onderwijs
overal onder de maat is, omdat er zoveel mee moet gebeuren. Wij zijn ervan
overtuigd dat er op veel instellingen wel degelijk goed onderwijs wordt gegeven.
Dat laat echter onverlet dat er desondanks nog wel het een en ander te verbeteren
valt, met name op het punt van de studeerbaarheid. Het ontstaan van het rapport
van de stuurgroep hangt samen met de koppeling van verhoging van de collegegelden
aan de studeerbaarheid, die de Kamer met de minister heeft afgesproken. De
fractie van D66 hecht zeer aan die koppeling. Daarom moet het geld uit het
studeerbaarheidsfonds, dat voor de verbetering van de studeerbaarheid bestemd
is, daar ook voor gebruikt worden. Dat houdt in dat ingediende en goedgekeurde
plannen al in 1996 geld uit het fonds beschikbaar moeten krijgen, dit ondanks
het feit dat de eerste 100 mln. van de begrote 500 mln. pas in 1998 bij de
beleidsimpulsen verschijnt. Nu heeft de minister ons vanochtend een brief
doen toekomen naar aanleiding van het begrotingsonderzoek, waarin hij toezegt
dat hij het tijdsverloop van de uitgaven van het fonds zal aangeven in de
Voorjaarsnota 1996 of wellicht in de Najaarsnota 1995. Ondanks deze toezegging
inzake het tijdpad wil ik nu graag de harde garantie hebben dat vóór
1998 al geld beschikbaar is.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Voorzitter! In welke richting gaan de gedachten? Harder dan een toezegging
kan een garantie niet zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Uw toezegging betreft het tijdpad, maar dat moet ingevuld kunnen worden.
In het tijdpad kan bijvoorbeeld worden opgenomen dat de eerste gelden in 1998
ter beschikking komen. Ik wil dus niet alleen weten hoe de minister het zal
invullen, maar ik wil ook zekerheid dat de manier waarop hij dat doet mijn
fractie aanspreekt. Daarom wil ik nu alvast een voorschotje op de invulling
van het tijdpad dat de minister ons heeft beloofd. De grote mep van 382 mln.
is immers pas in 1999 geraamd.
 
 Blijkens de toelichting zal de herziening van het stelsel van hoger onderwijs
worden gefaciliteerd door het studeerbaarheidsfonds, zoals al vaker is gezegd.
Dat wordt bovendien een aantal malen in het HOOP gesteld, bij een heleboel
zaken die daarin aan de orde komen. Ik noem er daarvan twee: het ontwikkelen
van een driejarig curriculum en het uitvoeren van plannen voor de geesteswetenschappen.
De minister kan wel zeggen dat alle plannen in het HOOP dienen
voor de verbetering van de kwaliteit en de studeerbaarheid, maar dat is een
beetje al te gemakkelijk. 500 mln. is een hoop geld, maar ik mag er toch wel
van uitgaan dat dit geld in de eerste plaats gebruikt zal worden voor de verbetering
van de studeerbaarheid, die volgens de Kamer noodzakelijk is om de collegegeldverhoging
acceptabel te maken. Ik deel op dit punt niet het optimisme van collega Van
Zuijlen.
 
 Overigens heeft de minister het statement gedaan: geen collegegeldverhoging,
geen studeerbaarheidsfonds. Beide zijn onderdeel van de voorliggende begroting.
Volgende week behandelen wij het wetsvoorstel waarin de collegegeldverhoging
is opgenomen. Ik vind het niet plezierig om in een soort klem gezet te worden
bij de beoordeling van een wetsvoorstel. Als het inderdaad volgende week een
zaak van slikken of stikken wordt, zou voorgesteld kunnen worden de stemmingen
over de begroting een week uit te stellen. Wil de minister duidelijkheid geven
over onze speelruimte?
 
 Alles hangt met alles samen, en in dat kader heeft de fractie van D66
nog een probleem met de koppeling tussen studeerbaarheid en collegegeldverhoging.
Dit betreft de rapportage over de studeerbaarheid aan de Kamer. Als wij bij
de opeenvolgende tranches van de verhoging, waarvoor de Kamer telkens weer
het groene licht moet geven, geen hanteerbare rapportage hebben, zijn wij
in hoge mate ongeloofwaardig. De minister heeft een brief geschreven met daarin
een tijdpad en een voorstel voor deze rapportage. Volgens ons is die te generiek.
In een rapportage van de inspectie zou naar het oordeel van de fractie van
D66 jaarlijks een aantal belangrijke kengetallen per instelling en per opleiding
aanwezig moeten zijn. Die zijn nuttig voor de Kamer en de studenten. Mijn
fractie zal daarop volgende week bij de behandeling van het desbetreffende
wetsvoorstel uitvoerig terugkomen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Wat bedoelt mevrouw Jorritsma eigenlijk met haar opmerking
over slikken of stikken? Zegt zij met zoveel woorden dat als het studeerbaarheidsfonds
ook voor de stelselherziening wordt aangewend, zij niet akkoord kan gaan met
de collegegeldverhoging?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Nee, dat zeg ik niet. Wij zouden met betrekking tot het studeerbaarheidsfonds
en de collegegeldverhoging alles kunnen vastleggen, terwijl wij nog niet de
garantie hebben die wij hopelijk de volgende week krijgen. Ik doel hierbij
op de afspraak die wij in februari van dit jaar hebben gemaakt, namelijk dat
de Kamer eerst de gelegenheid krijgt om na te gaan hoe het staat met de kwaliteit
en de studeerbaarheid. Daarnaar moeten wij kunnen kijken voordat wij voor
een volgende tranche het groene licht geven. Stel dat die mogelijkheden nadat
wij vandaag en morgen over deze begroting hebben gesproken en daarover dinsdag
hebben gestemd, er in wezen niet zijn. In dat geval wil ik eerst praten over
het wetsvoorstel. Vervolgens kan ik pas zeggen of wij ons akkoord verklaren.
Daarna kunnen wij de stemming over de begroting ook afsluiten. Ik zeg niet
dat ik wil dat het zo gaat, maar ik wil graag van de minister weten welke
speelruimte wij op dit punt hebben. U weet ook dat wij de eerste tranche zullen
vaststellen aan de hand van het commitment dat er op dit moment met de instellingen
is. Ik ben mij er heel wel van bewust dat er thans nog geen resultaat van
de inspanningen kan zijn. Daarvoor is het namelijk nog te vroeg. Wij zijn
dus inderdaad bereid om met het commitment voor de eerste tranche genoegen
te nemen. Van de minister verlang ik echter dat hij meer duidelijkheid verschaft
over de mogelijkheden in de toekomst. Hierbij gaat het voornamelijk om de
rapportage en de koppeling. Van de minister wil ik dus graag horen of wij
de bedoelde speelruimte inderdaad hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Uit u nu dan een loos dreigement? U zegt namelijk dat u eerst over de
collegegeldwet wilt stemmen en daarna over de begroting? Wat is eigenlijk
de materiële betekenis van uw opmerking?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 Dit is zeker niet een loos dreigement. De minister zou met zijn antwoord
op dit punt een voorschotje kunnen nemen op de behandeling van het wetsvoorstel
volgende week. Wij willen voldoende mogelijkheden krijgen om datgene wat wij
hier hebben afgesproken ook daadwerkelijk waar te maken. Wij moeten dus de
gelegenheid krijgen de koppeling te kunnen leggen en wij moeten ook na kunnen
gaan hoe het staat met de kwaliteit en de studeerbaarheid. Het is dus niet
zozeer een dreigement met het oog op de stemming over de begroting, maar het
is meer het nemen van een voorschotje. Wij stellen deze vraag aan de minister
met het oog op datgene wat wij volgende week bij de behandeling van de collegegeldwet
aan de orde zullen stellen.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 Voorzitter! Ik wil mevrouw Jorritsma nog een vraag stellen over de voeding
van het studeerbaarheidsfonds van 500 mln. Als ik het mij goed herinner, is
er een relatie met de afkoopsom wachtgelden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 En als ik het mij goed herinner, geldt voor die afkoopsom wachtgelden
het bedrag dat wordt genoemd in de overeenkomst die in december is gesloten.
Een deel van de mensen die ermee te maken hadden, is er niet mee akkoord gegaan.
Toen is dat punt opnieuw in behandeling gekomen. Vervolgens heeft het bedrag
de bestemming studeerbaarheidsfonds gekregen. Ik meen dat dit de situatie
is.
 
 
 
 
 
 De heer Van de Camp (CDA):
 
 En we lopen niet het gevaar dat door de stijging van de wachtgelden het
studeerbaarheidsfonds in gevaar komt?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Jorritsma-van Oosten (D66):
 
 In principe niet. Wel zou je kunnen zeggen – en ik ben daar niet
mordicus tegen – dat als inderdaad aantoonbaar is dat door bijvoorbeeld
het inzetten van wachtgelden de studeerbaarheid in een bepaalde situatie verbeterd
wordt, dan ook een gedeelte van het geld gebruikt wordt voor het studeerbaarheidsfonds.
Ik ben er echter wel degelijk op tegen dat gelden die bedoeld zijn voor verbetering
van de kwaliteit en de studeerbaarheid stilzwijgend uit dat studeerbaarheidsfonds
weglekken en aangewend worden voor oplossing van de wachtgeldproblematiek.
 
 Voorzitter! Ik wil vervolgens nog twee punten aan de orde stellen. Allereerst
kom ik dan te spreken over de fiscale facilitering van het leerlingwezen.
Daarover zijn al diverse opmerkingen gemaakt. D66 staat ten
volle achter deze facilitering. Voor een aantal jonge mensen is namelijk het
leerlingwezen de enige manier om een opleiding die tot een baan kan leiden
te voltooien. De betrokkenheid van werkgevers in dezen is buitengewoon belangrijk.
Ook als het conjunctureel wat slechter gaat, moeten voldoende leer-arbeidsplaatsen
aanwezig blijven. Na het afschaffen van de subsidies hiervoor, is de fiscale
stimulering voor bedrijven om leerlingen in dienst te nemen, naar onze mening,
zelfs noodzakelijk. Je zou het als een "laatste-kansondersteuning" kunnen
zien. Daarom een vraag aan de minister: waarom zijn AIO's en OIO's hier ook
bij betrokken? En: hoe worden de beschikbare gelden, die 400 mln. die hiervoor
zijn ingeboekt, besteed en verdeeld?
 
 Ten slotte wil ik nog een lans breken voor de zogenaamde zij-instromers.
Dat zijn allochtonen die willen instromen in het hoger onderwijs met een buitenlandse
vooropleiding. Mij is gebleken dat, na een goed begin in 1994, het ministerie
van OCW sinds 1995 het beleid voert om al deze mensen, vluchtelingen, asielzoekers
en mensen die voor gezinshereniging of gezinsvorming in ons land komen, buiten
de subsidiabele projecten te houden. D66 betreurt dit in hoge mate. Wij hebben
vorig jaar ook al de aandacht van de minister gevraagd voor dit probleem.
Blijkbaar heeft dat maar kort geholpen. Is de minister bereid om deze groep
mensen op korte termijn weer op te nemen in het subsidiebeleid?
 
 Ik rond af. Wij wachten met belangstelling de antwoorden van de minister
en de staatssecretarissen af.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Voorzitter! De voorliggende begroting van het ministerie van OCW heet
een implementatiebegroting te zijn: uitvoering van veel lopend beleid en weinig
nieuw beleid. Volgens de minister was het ook de bedoeling dat de begroting
weinig schokkende zaken bevatte. Dat betekent niet dat deze begrotingsbehandeling
nergens over gaat. Wellicht dat de begroting bijvoorbeeld een keerpunt is
in het proces van schaalvergroting, zodat wij ons kunnen opmaken voor nieuw
beleid dat een einde maakt aan de voortdurende fusiegolf. Ik ben daarom blij
met de opmerkingen van de fracties van de VVD en D66. Wat mij betreft biedt
deze implementatiebegroting ons dit jaar de gelegenheid om te spreken over
de eigen taak en missie van het onderwijsbeleid. In de eerste zinnen van de
memorie van toelichting wordt wel met enige trots vermeld dat het ministerie
van OCW in snel tempo uitgroeit tot een cultuurministerie, maar het wordt
in de begroting niet echt duidelijk wat daaronder wordt verstaan.
 
 Het spreken over een cultuurministerie, met een hoofdletter, klinkt prachtig
en het voornemen om in talent en kennis te investeren, is fraai. Maar wat
betekent dat alles, wat zou een cultuurminister moeten doen, wat is het culturele
ideaal, en wat draagt het beleid bij aan de verwezenlijking van dat ideaal?
In ieder geval is duidelijk dat het ministerie van OCW inderdaad een belangrijke
missie heeft te vervullen, want in het onderwijs worden leerlingen gevormd
voor het leven. Daarom benadruk ik dat in het onderwijs het accent primair
niet bij de relatie met de arbeidsmarkt behoort te liggen, maar bij de vorming.
Hoe belangrijk werk, werk en nog eens werk ook moge zijn, onderwijsinstellingen
zijn geen toeleveringsbedrijven voor de arbeidsmarkt. Juist in het onderwijs,
met name in het informatie-onderwijs, moeten niet-economische aspecten worden
benadrukt, zoals verantwoordelijkheid, burgerzin, naastenliefde en normen
en waarden. Wanneer deze noties centraal staan, vindt echte vorming voor het
leven plaats en kunnen mensen geholpen worden tot hun bestemming te komen
en zich te ontwikkelen. Wanneer het onderwijs echter vereconomiseert, worden
leerlingen slechts gereduceerd tot potentiële arbeidskrachten. Met andere
woorden, de minister van OCW mag geen verkapte staatssecretaris van EZ zijn.
Het ministerie van OCW dient dus ook een ècht cultuurministerie te
zijn. Maar als deze minister een cultuurminister wil zijn, dan moet hij ook
cultuurpolitiek bedrijven, namelijk politiek waarbij de minister zijn eigen
culturele missie duidelijk maakt en ruimte laat voor het veld. Politiek dus
met aandacht voor de culturele verscheidenheid in ons land.
 
 De ruimte voor die verscheidenheid op het gebied van onderwijs wordt gegarandeerd
door artikel 23 van de Grondwet. Dat artikel zou een stevige basis moeten
zijn voor de beleving van de culturele eigenheid in het onderwijs. Maar wij
zien een steeds grotere spanning tussen de onderwijswetgeving en artikel 23
van de Grondwet, of in ieder geval de interpretatie van dat
artikel. Bij de ontwikkelingen rond de samenwerkingsschool, de lerarenopleidingen,
het lokale onderwijsbeleid, het project "Weer samen naar school", de wachtgeldproblematiek
en de mogelijke verplichting om het aantal vrouwen in leidinggevende functies
te vergroten, constateren wij op zijn minst spanning met artikel 23. Het is
uitermate belangrijk dat de overheid hier maximale zorgvuldigheid betracht.
Wanneer bij wetgeving de interpretaties van artikel 23 tegenover elkaar staan,
is het nog maar de vraag of de scholen ook daadwerkelijk door de Grondwet
worden beschermd. Omdat wetten in ons land helaas niet door de rechter aan
de Grondwet mogen worden getoetst, zou de wetgever juist extra kritisch naar
eigen wetgeving moeten kijken. Of een wet al dan niet strijdig is met de Grondwet,
mag geen discutabele zaak zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Kunnen wij na dit betoog van de heer Stellingwerf concluderen dat er zo
langzamerhand een spanning ontstaat tussen artikel 23 van de Grondwet en de
ontwikkelingen in de samenleving?
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Dat weet ik niet. Waar doelt mevrouw Liemburg precies op?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 De heer Stellingwerf zegt dat artikel 23 van de Grondwet artikel 23 van
de Grondwet is, maar de onderwijswetgeving is niet altijd in overeenstemming
met de interpretatie van dat artikel. Je zou dus ook kunnen concluderen dat
er behoefte is aan nieuwe wetgeving, gezien bepaalde ontwikkelingen in de
samenleving. Daaruit zou kunnen blijken dat wij misschien eens zouden moeten
praten over de interpretatie van artikel 23 van de Grondwet, die nog uit de
jaren twintig dateert, terwijl wij nu in 1995 leven.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 De Grondwet heeft uiteraard ook betrekking op de langere termijn en wat
mij betreft op de heel lange termijn. Ik heb zojuist de overheid aangesproken
op haar verantwoordelijkheid in de processen die zij in gang zet, om op dat
punt de grootste zorgvuldigheid te betrachten in het licht van artikel 23
van de Grondwet. Uiteraard vinden er allerlei processen in de maatschappij
plaats, maar ik denk dat wij daar nu geen oordeel over hoeven te geven. Het
gaat er nu om of de overheid zich in haar beleidsmaatregelen en beleidsontwikkelingen
beweegt binnen de kaders die in de Grondwet zijn gesteld. Daar moeten wij
een oordeel over vormen, omdat wij geen grondwettelijke toetsingsinstantie
hebben, die andere landen overigens wel hebben. Het zou dan ook helemaal niet
zo gek zijn als wij die discussie voeren. Bij de behandeling van de begroting
van Binnenlandse Zaken heb ik de minister gevraagd hoever het ermee staat.
De minister heeft namelijk in het verleden aangegeven dat hij op dat punt
zeker studie wil verrichten en wil bezien of het tot een meerwaarde kan leiden
in ons land en of er op dat punt mogelijkheden moeten worden gecreëerd
om tot een externe toetsing van grondwettelijke discussies te komen.
 
 Voorzitter! De artikel-23-problematiek zal zich, naar het zich laat aanzien,
in de toekomst vaker voordoen. Ik denk dan aan het ingezette proces van deregulering.
Bij dat proces mag de centrale overheid zich niet laten leiden door gemakzucht,
maar dient zij helder aan te geven wat haar culturele doel is. Welke cultuurpolitieke
taak ziet de overheid voor zichzelf weggelegd, wat kan aan lagere overheden
c.q. scholen zelf worden overgelaten? Bovendien dient er zorgvuldig nagegaan
te worden of in alle opzichten de vrijheid van onderwijs gewaarborgd is. Deregulering
mag dus geen automatisme zijn, maar moet inhoudelijk onderbouwd worden. Ook
de deregulering van de huisvesting van het primair onderwijs is zo'n gevoelig
onderwerp. Want hoe verhoudt dat voornemen zich tot het Schevenings akkoord?
Bij deze deregulering zal de zogenaamde dubbele-pettenproblematiek opnieuw
opspelen. Het gevaar dreigt dat het bijzonder onderwijs onvoldoende bescherming
heeft tegenover het gemeentebestuur dat ook nog eens bevoegd gezag over het
openbaar onderwijs is. En als de gelden voor de schoolbegeleidingsdiensten
naar het Gemeentefonds gaan, doet zich dezelfde problematiek voor. Ik heb
er overigens kennis van genomen dat er op dat spoor twee wetsvoorstellen aan
de orde zijn. Dat doet ons deugd. Vaak wordt gesteld dat de Algemene wet bestuursrecht
scholen in het kader van het lokale onderwijsbeleid voldoende bescherming
zou bieden, maar dat gebeurt volgens ons alleen bij individuele beschikkingen.
Ik vraag de minister daarom of het niet wenselijk zou zijn wanneer er extern
advies zou worden ingewonnen over de gevolgen van het lokale onderwijsbeleid
voor het bijzonder onderwijs.
 
 Culturele verscheidenheid is eigen aan onze samenleving en verdient daarom
bescherming. Bovendien is de Grondwet gericht op het scheppen van ruimte om
culturele eigenheid in het onderwijs te beleven. Daarom dient grondwettelijk
discutabele wetgeving vermeden te worden. Dat zal iedereen met mij eens zijn.
We mogen toch verwachten dat een cultuurminister extra oog heeft voor de culturele
verscheidenheid. Ik denk bijvoorbeeld aan de voornemens die zijn geuit in
de nota "Vitale lerarenopleidingen". Ook hier zou de minister heel kritisch
moeten kijken naar wat nodig en mogelijk is, wil die verscheidenheid in het
onderwijs niet aangetast worden. Als het gaat om de kwaliteit kan de minister
deugdelijkheidseisen stellen. Maar niemand, ook de minister niet, kan duidelijk
maken dat een uniformering van 70% van het onderwijs noodzakelijk is voor
kwaliteitsverbetering. En de minister weet ook dat identiteit niet in 30%
van de tijd kan worden afgedaan. Identiteit is een integraal onderdeel van
het onderwijs.
 
 Men begrijpt dat wij zorgen hebben met betrekking tot de relatie tussen
onderwijsvrijheid en overheidsbeleid. Dat die zorgen reëel zijn, bleek
deze week nog eens uit een artikel uit de Volkskrant. Nota bene een theoloog-pedagoog,
de heer Van der Ploeg, pleit volgens dat bericht in zijn proefschrift voor
een grotere zeggenschap van de overheid over het onderwijs, ook op bijzondere
scholen. Hij stelt dat ouders binnen de pluralistische democratie niet het
alleenrecht op opvoeding hebben. Deze benadering ademt de sfeer van onbegrip
voor groeperingen in de samenleving die willen vasthouden aan de eenheid in
opvoeding binnen gezin en school, en aan de relatie met de levensbeschouwelijke
groepering waaruit men voortkomt. Negatie van deze stabiliserende factoren
in het maatschappelijke bestel en het onderwijsbestel kan alleen tot eigen
 schade en schande plaatsvinden. Er blijkt ook sprake te zijn
van een gebrek aan inzicht in de unieke onderwijshistorische ontwikkeling
in Nederland. Deze ontwikkeling heeft geleid tot kostbare verworvenheden,
waar wij uitermate zuinig op zouden moeten zijn.
 
 Promovendus Van der Ploeg maakt geen onderscheid meer tussen de verantwoordelijkheden
van de verschillende samenlevingsverbanden. Onderscheiden verantwoordelijkheden
die tot voor kort als volstrekt normaal en noodzakelijk werden beschouwd,
worden nu ter discussie gesteld.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Waarom gaat de heer Stellingwerf niet in op dat
deel van het artikel waarin de heer Van der Ploeg het heeft over de fabels
die op scholen worden verteld onder het mom van onderwijsvrijheid? Dat is
ook een resultaat van zijn onderzoek.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Dat is naar mijn mening ook zo'n eenzijdige kijk op de werkelijkheid.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het lijkt mij beter om eerst het proefschrift
van de heer Van der Ploeg te lezen, voordat wij tot dit soort conclusies komen.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Ik ben er zeer benieuwd naar en ik zal er zeker kennis van nemen. Ik ben
echter niet erg gerust op de inhoud van dit proefschrift, als ik afga op de
berichten die al voor de promotie naar buiten zijn gebracht. De heer Van der
Ploeg heeft er ook niet omheen gedraaid. Hij pleit zelfs voor een grotere
greep van de overheid op het onderwijs. Hij suggereert uiteindelijk dat er
sprake zou kunnen zijn van neutraal waardevrij onderwijs. Naar mijn mening
gaat hij daarmee voorbij aan de werkelijkheid. Gelukkig heb ik in het parlement
nog geen signalen gehoord dat het hier deze kant op zou gaan. Het is echter
toch een proces dat gaande is in onze maatschappij en daarover wilde ik mijn
zorgen uitspreken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Welk proces is dan volgens de heer Stellingwerf
gaande in onze maatschappij?
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Ik doel dan op het principieel ter discussie stellen van de onderwijsvrijheid
in ons land.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het gaat hier om een krantebericht over een proefschrift.
Men mag niet op grond van een bericht in de krant zo snel conclusies trekken.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 In de berichten die ik heb gelezen werden de hoofdlijnen gegeven van de
uitkomsten van het onderzoek en er werd ook geciteerd. Mij dunkt dat het volstrekt
terecht is dat er hier bij de behandeling van de onderwijsbegroting wordt
ingegaan op een proces dat blijkbaar in de maatschappelijke discussie gaande
is en dat ook wordt beoogd, die discussie enige sturing te geven.
 
 Ik heb nog vragen over een tweetal onderwerpen inzake het lopende onderwijsbeleid.
In de eerste plaats heb ik een vraag over de onderwijsassistent. De politieke
steun daarvoor is solide, maar de dekking is naar mijn mening minder solide.
Na wat touwtrekken is de financiering voor dit jaar rond, maar dat geldt niet
voor de volgende jaren. Het lijkt er dus veel op dat dit een sigaar uit eigen
doos is geworden. Ik heb er in ieder geval nog niet alle vertrouwen in.
 
 In de tweede plaats heb ik vragen over de ROC-vorming. Welke criteria
gelden voor de faciliteringsregeling van 15 juli jl.? Klopt het dat alleen
instellingen die aan de breedte-eis voldoen voor de subsidie in aanmerking
komen? Dat zou toch strijdig zijn met de ruimte die bij de behandeling van
de WEB is gelaten voor instellingen die nog niet aan de breedte-eis kunnen
voldoen? Het lijkt erop dat nog deficiënte ROC's hiermee verder op achterstand
worden gezet. Je zou kunnen zeggen dat die te maken hebben met een dubbele
handicap. Hoe reëel is overigens de dreiging van een wildgroei aan MBO-instellingen?
Is de minister bereid, nu nog deficiënte ROC's tijd en ruimte te bieden
om te werken aan completering en tot die tijd te voorkomen dat de desbetreffende
ROC's in hun eigen regio worden geconfronteerd met concurrerende ROC's uit
omliggende regio's? Deze twee aspecten hangen met nadruk samen. Wanneer deficiënte
ROC's tot 1 januari 1998 moeten wachten, valt dat precies samen met de datum
waarop andere ROC's overal dependances kunnen vestigen. Dat kan toch de bedoeling
niet zijn? Overweegt de minister aanvullende wetgeving op dit punt?
 
 Voorzitter! Mijn laatste onderwerp betreft het mediabeleid; dit in aansluiting
op de vorige week gevoerde discussie. Dit is in het bijzonder een terrein
waarop de overheid de cultuurpolitieke taak heeft om de culturele verscheidenheid
te beschermen. Wij zijn dan ook zeer bezorgd over de dreigende uniformering
in de vorm van één publieke omroep. Waarom wordt er, zoals onze
fractie heeft voorgesteld, bij de dwang tot samenwerking geen onderscheid
gemaakt tussen omroepen die zich wel en die zich niet van andere onderscheiden?
Wordt onze suggestie voor identiteitsomroepen naast een nationale omroep meegenomen
in het onderzoek van de commissie-Ververs?
 
 De staatssecretaris heeft er wijs aan gedaan om met betrekking tot de
toekomst van het bestel de commissie-Ververs te installeren. Het heeft ons
wel zeer bevreemd dat de staatssecretaris gelijktijdig met het instellen van
de commissie de organisatiestructuur op korte termijn wil vastleggen. Dit
heeft vergaande consequenties voor het publieke bestel op de langere termijn.
Het is volgens mij van tweeën één: òf je hebt een
doel voor ogen en werkt daaraan, òf je hebt nog geen heldere visie
en je installeert een commissie. De nu gekozen combinatie van beide is onlogisch
en ongeloofwaardig. Ik wil op dat punt in tweede termijn een motie indienen,
uiteraard na de reactie van de staatssecretaris te hebben gehoord.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik sluit af. Een cultuurministerie met een cultuurminister
moet inhoudelijk cultuurpolitiek bedrijven en tegelijkertijd zuinig zijn op
en recht doen aan de culturele verscheidenheid in de samenleving. Voorlopig
gebeurt dat nog te weinig naar ons gevoel en ook deze begroting is geen aanwijzing
dat dat de komende jaren anders zal worden. Het zal dus nog wel even duren
voordat het trotse spreken over het ministerie van OCW als een cultuurministerie
door het voorgestelde beleid wordt gedekt.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! "De school speelt hoe dan ook een belangrijke
rol in de normatieve vorming van kinderen, of men daar nu bewust voor kiest
of niet. Voorbereiden op democratisch staatsburgerschap, overdracht van waarden
en normen, het bijbrengen van het besef van de verscheidenheid aan normen
in de samenleving en het vermogen daarover te communiceren, vormen de actuele
invulling van deze pedagogische opdracht in de individualiserende en interculturele
samenleving." Aldus een citaat uit de memorie van toelichting op pagina 20.
 
 Het gaat hier dus over de rol, de pedagogische opdracht van de school.
Ik waardeer de aandacht daarvoor, maar ik heb in dit soort situaties vaak
het gevoel dat de overheid de school als verlengstuk van zichzelf ziet. Ik
heb dat gevoel zeker bij een zin als: de school vervult ook een belangrijke
rol bij het doorbreken van traditionele rolpatronen. Dat riekt naar staatsopvoeding.
Ik ben daar extra gevoelig voor na het kennis nemen van berichten over het
proefschrift "Opvoeding en politiek in de overleg-democratie" van Piet van
der Ploeg. Deze is daar gisteren op gepromoveerd. Een regelrecht pleidooi
voor staatspedagogiek, zo lijkt het in de Volkskrant van 30 oktober jl.
 
 Natuurlijk kan de overheid voorschrijven dat – om een eveneens actuele
kwestie te noemen – de evolutieleer wordt onderwezen, maar niet als
het eind van alle tegenspraak. Het zou wel een geweldige verschraling van
opvoeding en wetenschap zijn als op onze scholen alleen nog maar "de heersende
leer" over allerlei discutabele vraagstukken zou mogen worden gedoceerd. We
zouden in opvoeding, onderwijs en wetenschap dan inhoudelijk erg snel aan
bloedarmoede lijden. En de vrijheid van onderwijs en – in verband daarmee –
de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van meningsuiting zouden ondergeschikt
worden aan een vaag criterium als het "algemeen belang". Wat een armoede!
Alle onderwijs zou gediend zijn met een enting op de Bijbelse normen en waarden
die – ik citeer Deuteronomium 6 vers 7 – "de jongeren moeten worden
ingescherpt". Met minder kan en mag het niet.
 
 Ik ben zeer benieuwd naar de reactie van de regering hierop. Ik vraag
de bewindslieden vooral in te gaan op de relatie tussen overheid en school
in dit opzicht. Er staat een mooi stuk over in de toelichting, maar op dit
punt is het toch onduidelijk.
 
 Ik geef toe dat je, als je hierover nadenkt, tegen een enorm spanningsveld
oploopt. De overheid kan ten enenmale niet geheel neutraal zijn. Als bijvoorbeeld
wordt gesproken over de "individualiserende samenleving", dan gaat dat gepaard
met een keuze. Je accepteert die individualisering of niet. Deze regering
accepteert haar. De SGP-fractie is ervan overtuigd dat dit een verkeerde keuze
is. De ontwrichtende gevolgen ervan zijn evident. Hier past inderdaad een
pleidooi voor hernieuwd gezinsdenken. Ik verwijs hiervoor ook naar het pleidooi
van de CDA-fractie.
 
 Voorzitter! De 100 mln. voor het basisonderwijs is er dan toch gekomen.
Een eerste aanzet en nog een goede ook. Dat moet erkend worden. Maar er is
in de toekomst meer nodig.
 
 De SGP-fractie beoordeelt de inschakeling van onderwijsassistenten zeer
positief. De grens van 200 leerlingen is echter bijzonder slecht gekozen.
Dat leidt terecht tot grote frustraties bij de minder grote scholen. Op zichzelf
is de ratio wel duidelijk: grotere scholen hebben grotere klassen en daar
is de assistent voor bedoeld. Maar daar staat tegenover dat grotere scholen
toch al gemakkelijker kunnen schuiven met middelen. Deze conclusie staat ook
op bladzijde 27 van het inspectierapport. De grotere scholen kunnen misschien
uit eigen zak al wel een assistent aanstellen. En er zijn trouwens ook kleinere
scholen met combinatiegroepen die groter zijn dan 30. Wij pleiten dan ook
voor sterke verlaging van de ondergrens.
 
 Voorzitter! De veiligheid op scholen dient jammer genoeg te worden bevorderd.
Er blijft echter onduidelijkheid over de echte oorzaken van crimineel gedrag
van de jeugd. Is bijvoorbeeld de vraag gesteld of er sprake is van een reactie
op de eenzaamheid die wordt veroorzaakt door de individualisering waar ik
reeds over sprak en door de afwezigheid van de ouders? Kijk maar eens naar
Amerika, waar volgens het commentaar van de VBKO die conclusie zou zijn getrokken.
 
 Er dreigt in toenemende mate een scheiding in de leerlingenpopulatie,
namelijk tussen kansrijke en kansarme jongeren. De kansrijkere leerlingen
worden getrokken door categoriale scholen. Brede scholengemeenschappen mogen
de grote middengroep en de onderkant opleiden. Deelt de regering deze zorgen
en hoe worden die aangepakt?
 
 De elektronische snelweg zal vermoedelijk snel in betekenis toenemen als
communicatiemiddel, dus is het logisch dat daaraan in het onderwijs aandacht
wordt besteed. Ik denk hierbij ook aan het betoog van mevrouw Van Zuijlen,
dat op zichzelf uiterst relevant was. Voordat echter bij wijze van spreken
in de kerndoelen wordt opgenomen dat elke leerling "elektronische rijles"
dient te krijgen, is naar ons oordeel een grondige bezinning noodzakelijk
over de vraag waar die nieuwe wegen allemaal wel heen kunnen leiden. Wat wil
je ermee en waar wil je ermee terechtkomen? Ik heb bij herhaling gepleit voor
normering, dus voor "verkeersregels en verkeersborden", voordat er wordt ingestapt.
Het belang hiervan is des te groter als kinderen en jongeren toegang krijgen
tot deze zogenaamde nieuwe wegen.
 
 Ik sluit mij uiteraard aan bij de schriftelijke vragen die enkele leden
van de CDA-fractie stelden over bepaalde programmatuur op Internet, zoals
kinderporno, sex en softdrugs. Deze voorbeelden heb ik al tijdens de algemene
beschouwingen genoemd. Ik verzoek de regering dan ook, en in het bijzonder
de bewindslieden van Onderwijs, zich hierop te bezinnen. Wat zijn de concrete
voornemens?
 
 Voorzitter! Er is een duidelijke spanning tussen het streven naar autonomievergroting
van scholen en de decentralisatie naar de gemeenten. De autonomie van de scholen,
zowel van de bijzondere als van de openbare, dreigt afhankelijk te worden
van de opgebrachte distantie van de gemeenteraad. In de gemeente zal een nieuwe,
zij het kleine schoolstrijd kunnen gaan woeden. In het algemeen geldt dat
de gemeente geen bekostigingsvoorwaarden kan stellen. Voor zover de gemeente
lokaal onderwijsbeleid voert, dient het overleg met de scholen
op heldere wijze te zijn geregeld. Soms is op overeenstemming gericht overleg
voorgeschreven, maar het is niet duidelijk of gemeenteraad en B en W aan de
uitkomsten van dat overleg zijn gebonden. Bovendien is er een frictie tussen
de afweging in het kader van gemeentelijk beleid en de afweging die een schoolbestuur
maakt.
 
 Volgens de staatssecretaris hebben de procedurele waarborgen van het Schevenings
akkoord slechts betrekking op het achterstandsplan. Onlangs spraken wij daarover.
Daarna heb ik de stukken nog eens bekeken en hier en daar geïnformeerd,
ook bij de gesprekspartners van het Schevenings akkoord, en ik voer het toch
nog eens op. Uit punt 5.4 van dat akkoord blijkt duidelijk dat de visie van
de staatssecretaris niet klopt. Er staat heel duidelijk dat het gaat om nieuwe
gedecentraliseerde bevoegdheden, in het algemeen dus, waarvoor een algemeen
model van rechtsbescherming is afgesproken dat wordt uitgewerkt bij specifieke
onderwerpen. De algemene rechtsbescherming van de Algemene wet bestuursrecht
is hier niet adequaat, waarbij nog komt dat vooralsnog, tot 1999, slechts
beschikkingen en niet verordeningen aan bezwaar en beroep zijn onderworpen.
 
 Het niveau van de vergoedingen bij de decentralisatie van huisvesting
die is voorzien, is eigenlijk te laag. Dat is nu al zo en dat zal straks zeker
zijn als de efficiencykorting nog wordt toegepast. Wat is in dit stadium,
nu de wet bij de Kamer ligt, de reactie van de bewindslieden op wat H. Rüger
hierover aan zorg en kritiek spuide in het oktobernummer van het blad van
de Bank voor Nederlandse gemeenten?
 
 Mede naar aanleiding van het thema "lokaal onderwijsbeleid" veroorloof
ik mij een enkele opmerking over het veelbesproken thema "paars en de vrijheid
van onderwijs". Verschillende ontwikkelingen hebben toch, in elk geval indirect,
een negatief effect op die vrijheid. Denk ook aan bepaalde verplichtingen
tot samenwerking, zoals het vormen van samenwerkingsverbanden door lerarenopleidingen.
Dergelijke samenwerkingsverbanden dienen te kunnen worden georganiseerd naar
richting. Denk verder ook aan de samenwerkingsschool. Toetssteen wordt, wat
ons betreft, onder andere hoe straks met de Onderwijsraad als adviesorgaan
zal worden omgesprongen in het geheel van de onderwijsadvisering.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 U zegt dat samenwerkingsverbanden geregeld mogen worden. Wat vindt u van
het tot nu gehanteerde uitgangspunt dat het voedingsgebied van een school
voor speciaal onderwijs bepalend zou zijn voor het samenwerkingsverband? Daarbij
worden overigens de interzuilaire verbanden niet uitgesloten, maar in eerste
instantie is het voedingsgebied bepalend om daarmee te garanderen dat die
speciale zorg ook goed bereikbaar is voor alle kinderen in dat gebied.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 De omgevingsfactoren mogen niet terzijde worden geschoven. De kenmerken
van de regio zijn voor de scholen binnen die regio uiterst belangrijk, maar
de SGP-fractie heeft altijd – ook op de thema's waar wij het impliciet
over hebben – gepleit voor ruimte voor organisatie naar richting. Dat
is anders ingericht. Daar hebben wij ons tegen verzet en nu dat verankerd
dreigt te worden in wetgeving, voer ik opnieuw een pleidooi om de ruimte daarvoor
te behouden. Dat kan u niet vreemd overkomen, want dat deden wij vorige week
donderdag ook al een keer.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Maar toen was ik er ook hoogst ongelukkig mee. Vandaar dat ik nu de gelegenheid
aangrijp om u daar een vraag over te stellen. Het kan er immers, zoals u weet,
in de praktijk toe leiden dat die zorg in toenemende mate op grotere afstand
van de kinderen bereikt moet gaan worden en dat de kinderen dus grotere afstanden
zullen moeten afleggen voor die speciale zorg. Dat vindt u geen probleem?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Nee, zodra en zolang de ouders daar, in vrijheid en met mogelijkheden
en middelen ondersteund, voor kunnen kiezen. Dat is de kern van wat ik zeg.
Als ouders kiezen voor een onderwijssetting van een bepaalde denominatie,
een bepaalde richting, inclusief de onderwijsbegeleiding, de leerlingbegeleiding,
de schoolbegeleiding enzovoort – die keuze moet overigens ronduit en
royaal mogelijk worden gemaakt door bepaalde vergoedingen – dan zeg
ik: daarvoor zou ook u ten strijde moeten trekken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 U kent het probleem: u weet dat dit ertoe kan leiden dat goed samenwerkende
interzuilaire samenwerkingsverbanden uit elkaar zullen vallen. Dat betekent
dus ook dat die ouders en die kinderen die graag dicht bij huis terecht willen
en die het er graag voor over hebben om gebruik te maken van een school die
misschien van een andere richting is, maar die wel goed is en die wel de zorg
op maat biedt, dat straks niet meer zullen kunnen. Zij zullen gedwongen worden
om verder weg te gaan. Dat realiseert u zich toch?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ouders kiezen een school en een school voert een toelatingsbeleid ten
opzichte van leerlingen. Ik heb vorige week op dezelfde interruptievraag geantwoord –
ik wil dat plenair volgaarne herhalen – dat scholen vanuit hun doelstelling
en identiteit consistent moeten omgaan met die twee handvatten middels welke
de vrijheid van richting en inrichting van het onderwijs vorm moeten krijgen,
namelijk het benoemingsbeleid – maar dat is hier niet aan de orde –
en het toelatingsbeleid. Wij hebben in ons land een systeem dat elke ouder
kan kiezen voor een school die zo dichtbij mogelijk is, maar voor sommige
ouders is dat een school ver weg. Daar hebben wij dan een keurige leerlingenvervoersregeling
voor en zo.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 Om het even scherp te stellen: voor u is het een probleem, dat gebeurt
wat op dit moment in 70% van de gevallen inderdaad gebeurt, namelijk dat scholen
voor speciaal onderwijs breed bezocht worden door kinderen van verschillende
gezindheid. Dat vindt u een probleem. U wilt liever naar de andere, zuilair
georganiseerde school, ook al is die verder weg.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Ik zou er een probleem mee hebben zodra blijkt dat een school gedwongen
wordt om een leerling van wie helder is dat hij of zij de grondslag en de
doelstelling van de school niet respecteert, in te schrijven als leerling,
respectievelijk dat ouders – direct of indirect –
worden gedwongen tot een schoolkeuze die niet aansluit bij het door hen verlangde
onderwijs. Ik zie het niet vanuit een bepaalde logistiek, een bepaalde infrastructurele
setting in onderwijsland, maar ik benader het fundamenteel vanuit het keuzemoment
en de vrijheid van keuze van ouders. Dat bepleit ik hier al jaren.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 U ziet dat de vrijheid van de een de onvrijheid van de ander is. Als het
systeem niet meer kan bieden wat het op dit moment biedt en als in één
regio de zorg voor vele kinderen van verschillende gezindheid...
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies:
 
 (SGP): Dan ligt de bewijslast ervan bij u dat ouders in de door mij bepleite
inrichting van onderwijsland vastlopen. Dat ontken ik. Mij zijn daarvan tot
nu toe namelijk geen voorbeelden bekend. U zegt het wel, maar u moet het ook
bewijzen. Ik zeg dit overigens met de grootst mogelijke vriendelijkheid, hoewel
het wat bits klinkt in deze grote ruimte. Bits bedoel ik het dus niet. Maar
u moet het toch wel bewijzen. De bewijzen zijn er echter niet. Dat u iets
wat gegroeid is, wat ook de politieke keuze was, wilt behouden, is uw goed
recht. Maar u moet wel bewijzen dat wat ik bepleit, ondeugdelijk is, natuurlijk
in de visie van de ouders en de kinderen. Want dat is toch onze gezamenlijke
uitgangspositie?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 U weet ook dat op het ogenblik in 70% van de gevallen anders georganiseerd
is. Door het veld, de scholen en de leerkrachten van de scholen is de duidelijke
wens uitgesproken dat de zorg op maat bereikbaar wordt gehouden dicht bij
school, in de regio. Wij hebben het er nog heel even over gehad aan het eind
van de desbetreffende vergadering. Het zal buitengewoon jammer zijn als u
en ik over een paar jaar moeten constateren dat ons nieuwe akkoord ertoe geleid
heeft dat ik misschien alsnog gelijk gekregen heb, maar dat er op dat moment
niets meer aan te veranderen is. Nogmaals, dat zou buitengewoon spijtig zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 U herinnert aan wat wij samen verhandelden. Dan mag ik dat omgekeerd ook
doen. Ik heb toen namelijk tegen u gezegd: wie dwingt nu wie tot wat in een
situatie waarin iedereen gelukkig is met wat er is? Dat is mij ook niet duidelijk.
U hebt er nog geen antwoord op gegeven.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Lambrechts (D66):
 
 U weet toch ook dat er verschillende belangen zijn? De belangen van de
ouders en de kinderen zijn toch niet altijd dezelfde als die van de schoolbesturen
en de besturenorganisaties? Dat speelt kennelijk een rol.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Zeker zijn er hier en daar tegengestelde belangen. Als ik mijn kinderen
naar een school moest brengen die 60 km van mijn woonplaats af stond, zou
ik ook wel willen dat die school op de hoek van de straat stond. Zo kunnen
er belangenbotsingen komen. Dat is ook logisch. Maar het fundamentele uitgangspunt
moet zijn dat de vrijheid van onderwijs garandeert dat ouders in vrijheid
het door hen verlangde onderwijs kunnen realiseren. En schoolbesturen hebben
de vrijheid om onderwijs te verzorgen, binnen de randvoorwaarde van deugdelijkheid,
overigens terecht door de overheid aangebracht, vanwege hun eigen identiteit.
Daar hebben zij dan ook voor te staan. Als dat het lek is, natuurlijk! Ik
kijk nu even naar de heer Cornielje die geëngageerd meeluistert. Ook
met hem voerde ik toen een interruptiedebatje. Natuurlijk moet een schoolbestuur
voor een eigen identiteit staan. Dat is voor mij geen bordje aan de gevel,
maar een inhoudelijke kwestie die tot in alle facetten van het onderwijs aanwezig
behoort te zijn.
 
 Voorzitter! Ik was toe aan de vaststelling dat wij in deze Kamer met een
nieuwe generatie onderwijswoordvoerders te maken hebben gekregen. Op zichzelf
spreek ik hierover overigens niet mijn ongenoegen uit. Let wel! Toch verzucht
ik soms: een spoedcursus over artikel 23 van de Grondwet en zijn implicaties
zal uiterst gepast en soms urgent zijn.
 
 Steeds breder begint de opvatting post te vatten dat wij op het terrein
van de schaalvergroting in het onderwijs te ver doorschieten. De nadelen worden
zichtbaar: bereikbaarheid en dus toegankelijkheid respectievelijk persoonlijke
begeleiding komen onder druk te staan. Daartoe vergelijke men de ontwikkelingen
inzake veiligheid op school. Toch wordt de schaalvergroting nog altijd sterk
gepromoot. De voorbeelden zijn zojuist genoemd; ik herhaal die nu dus niet.
Ook in het debat in de Eerste Kamer over de WEB bleek dat er in dat opzicht
grenzen gesteld gingen worden. De vraag waar het optimum ligt, is moeilijk
te beantwoorden. Dat erken ik. Maar wij bepleiten evenals de heer Cornielje,
het maken van pas op de plaats om op die manier een bezinning in te bouwen
die kan leiden tot een beleidsombuiging.
 
 Op lokaal niveau zijn veel processen gaande van fusie en verzelfstandiging.
Bij verzelfstandiging van openbare scholen worden opgebouwde bestemmingsreserves
en dergelijke aan het verzelfstandigde openbaar onderwijs overgedragen, met
doorgaans een afkoopsom voor toekomstige materiële uitgaven. Ik denk
aan het afkopen van onder meer het komende onderhoud. Hoort dat nu wel –
zie de brief van de minister uit oktober 1993 – of niet – zie
het VNG-advies – in de overschrijdingsregeling thuis? Daarover is correspondentie
gevoerd in 1993, maar die is niet bevredigend afgerond. Het antwoord op die
vraag is relevant in verband met de decentralisatie van huisvesting, schoolbegeleiding
en achterstandsbeleid naar de gemeenten. De positie van zowel het openbaar
als het bijzonder onderwijs moet toch glashelder zijn en blijven.
 
 Voorzitter! De ontwikkeling van de wachtgelduitgaven blijft voorwerp van
aanhoudende zorg. De effecten van maatregelen zijn niet goed na te gaan. Het
risico is dat de extra uitgaven eenzijdig worden afgewenteld op de scholen.
Dat kan natuurlijk niet, ook niet indirect via aanscherping van de normen
bij ontslag respectievelijk bij benoeming. Daardoor kunnen de scholen in de
problemen komen in verband met hun identiteit.
 
 Voorzitter! Eind vorige week heeft de staatssecretaris van Cultuur een
brief naar de Kamer gezonden met informatie over het financiële perspectief
van de cultuurbegroting 1996. Na plussen en minnen is er een extra bedrag
beschikbaar van ruim 30 mln. Ik begrijp niet goed waarom, gelet op de door
de Kamer eerder uitgesproken prioriteit voor het strategisch plan monumentenzorg,
daarvoor 5 mln. wordt uitgetrokken, terwijl ruim 21 mln. wordt
bestemd voor inrichtingskosten en bouwprojecten musea en archieven. Wil de
staatssecretaris een nadere onderbouwing geven van de toekenning van genoemde
bedragen in die context? Het strategisch plan mag geen achterstand oplopen.
Dat zou goedgemaakt kunnen worden door de Najaarsnota. Misschien kan de staatssecretaris
al een tipje van de sluier oplichten over de uitkomst daarvan voor monumentenzorg.
We mogen geen tijd verloren laten gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het verloren schaap is weer bij de kudde terug
en wordt daar gekoesterd. Het ministerie zorgt weer voor de cultuur en groeit
volgens de memorie van toelichting in snel tempo uit tot een cultuurministerie
in de brede zin van het woord. Hoe breed dan?
 
 Ik stel deze vraag, omdat het begrip "cultuur" – ontleend als het
is aan het Latijn voor "bouwen" of "verzorgen" – veel meer omvat dan
wat wij plegen aan te duiden met onderwijs en vorming, en kunst en cultuur.
In die brede zin komt het al voor in het eerste Bijbelhoofdstuk, waarin de
pas geschapen mens de opdracht tot cultuur, tot het bewerken en verzorgen
van de Schepping in dienst van zijn Schepper ontvangt. Die opdracht geeft
inhoud en richting aan het menselijk leven.
 
 De ontplooiing van talenten, het thema waarmee de memorie van toelichting
terecht inzet, behoort daar ook bij. Alleen, gerelateerd aan de cultuurtaak
van de mens is die ontplooiing nooit vrijblijvend. Het gaat om het ontplooien
van door God gegeven talenten. Als wij ons dit realiseren, krijgen ook discussies
over de vrijheid van onderwijs weer diepgang. Ontplooiing van talenten zal
altijd een positiebepaling met zich brengen tegenover Hem die de talenten
gaf. Daarin dragen ouders ten opzichte van hun kinderen een heel specifieke
verantwoordelijkheid die de overheid moet respecteren.
 
 Het behoort dan ook tot het wezen van de vrijheid van onderwijs, dat het
Bijbelse scheppingsverhaal op school wordt naverteld en op de leerlingen overgedragen
kan worden en dat scholen niet verplicht zijn om theorieën over de oorsprong
van de mens, hoe wijd verbreid ook, als een goed alternatief aan de leerlingen
voor te houden. Daarbij is het uiteraard vanzelfsprekend dat kennis over zulke
theorieën niet aan de leerlingen wordt onthouden. Maar examinering en
kennis over deze theorieën behoort thuis in het schoolexamen. Dat is
gewoon een consequentie van de vrijheid van onderwijs.
 
 Een actuele vraag is nu wie uiteindelijk verantwoordelijk is voor het
onderwijs. Als daarover in de praktijk ingewikkelde discussies plaatsvinden,
is het goed de vraag terug te brengen naar haar essentie. Naar mijn mening
moet daarop het antwoord nog steeds luiden, dat dit de ouders zijn met in
het verlengde daarvan de school van de ouders. De centrale overheid zorgt
voor de financiële randvoorwaarden, ziet toe op de deugdelijkheid van
het onderwijs en zorgt, waar nodig, dat er voor een ieder toegankelijk onderwijs
is. Die globale taakverdeling is ook vandaag van groot belang.
 
 Dat wil niet zeggen dat alles bij het oude moet blijven. De maatschappij
verandert en het onderwijs kan daarbij niet achterblijven. Zo bezien, is ook
de vraag naar een zekere herverdeling van taken en verantwoordelijkheden terecht,
maar dan wel zo dat het grondpatroon herkenbaar blijft. Het gaat in het onderwijs
om de ontplooiing van talenten van jonge mensen in het verlengde van de ouderlijke
opvoeding. Is het dan wel juist om, zoals in de memorie van toelichting gebeurt,
bij de verdeling van verantwoordelijkheden zo'n centrale rol toe te kennen
aan de overheid, dat wil zeggen Rijk en gemeente? Begeeft de regering zich
niet op een glibberig pad als zij stelt dat het Rijk eindverantwoordelijke
blijft, ook voor de mate waarin het beleid van de scholen tot maatschappelijk
gewenste uitkomsten leidt? Betekent dit niet dat door een politieke meerderheid
maatschappelijk gewenste uitkomsten van het onderwijsbeleid bepalend zullen
zijn voor de reikwijdte van de vrijheid van onderwijs? Is de bedoeling van
ons grondwettelijk bestel niet andersom: de overheid bekostigt het onderwijs
dat aan door haar gestelde eisen van deugdelijkheid voldoet, waarna de bevoegde
gezagen van de scholen zelf verantwoordelijk zijn voor het besturen van de
school.
 
 Ik ga er zonder meer van uit dat de bewindslieden recht willen doen aan
de vrijheid van onderwijs. Maar de manier waarop zij spreken over de verdeling
van verantwoordelijkheden roept voor mij soms het beeld op van een centrale
overheid die taken en bevoegdheden delegeert, nu eens aan de school, dan weer
aan de gemeente en ook wel aan samenwerkingsverbanden van scholen en gemeenten.
Waar blijft zo de autonome school als zij afhankelijk wordt van wat overheden
voorwaardelijk aan haar willen delegeren?
 
 We hebben onlangs nog met staatssecretaris Netelenbos gesproken over het
lokale onderwijsbeleid. Aan de hand van wetsvoorstellen zal dit gesprek worden
voortgezet. Nu beperk ik mij tot het aspect van de rechtsbescherming, dat
ook door voorgaande sprekers is genoemd.
 
 In het Schevenings akkoord leek op dit punt na moeizame discussie overeenstemming
te zijn bereikt. Inschakeling van de Onderwijsraad leek een adequate vorm
van rechtsbescherming, juist omdat deze adviesraad bij uitstek geschikt is
om te oordelen over zaken die de onderwijspacificatie raken. Helaas stelt
de regering zich nu op het standpunt dat de toen bereikte overeenstemming
alleen geldt met betrekking tot het achterstandsbeleid. Nog afgezien van de
vraag of dit strookt met de bedoeling van het Schevenings akkoord, vind ik
het een onverstandig standpunt. Eventuele geschillen tussen schoolbestuur
en gemeente zullen zelden op zichzelf staan, maar al spoedig betrekking kunnen
hebben op onderwijsinhoudelijke zaken, die verband houden met het leerplan
van de school. Dan wordt de Onderwijsraad via dat kanaal toch bij de zaak
betrokken. Die raad is op dergelijke onderwijsinhoudelijke zaken ook veel
beter geëquipeerd dan de administratieve rechter. Ik doe dan ook een
beroep op de bewindslieden het Schevenings akkoord naar z'n strekking te hanteren.
Dat kan alleen maar tot winst leiden voor de overheid en voor het onderwijs.
 
 De gewichtengelden zullen rechtstreeks naar de scholen blijven gaan. Dat
is prima. Maar is het wel zo verstandig te bepalen dat zij moeten worden besteed
zoals in het gemeentelijk onderwijsachterstandsplan is overeengekomen? Is
het niet belangrijker dat de scholen de gelden kunnen besteden
in het kader van het zorgplan van WSNS?
 
 Wie een tiental jaren terugkijkt, zal onder de indruk komen van de grote
veranderingen welke in het onderwijs zijn opgetreden. Dat geldt vooral ook
voor de schaalgrootte. Ik heb daaraan, soms met meer, soms met minder overtuigingskracht,
meegewerkt, onderkennend dat een grotere schaal soms onvermijdelijk was, maar
ook schaduwkanten heeft. Wordt het nu echter geen tijd eens na te gaan hoe
de balans van voor- en nadelen in de praktijk uitwerkt? Heb ik het mis als
ik zeg dat er aanwijzingen zijn dat met name de kleinere scholen gebruik maken
van de grotere vrijheden?
 
 Ik noem dit punt met name ook in relatie tot de voorgenomen invoering
van lump-sum-bekostiging in het primair onderwijs. Het gaat daarbij om een
in bestuurlijk opzicht ingrijpende operatie, waarvan het de vraag is of de
meerwaarde ten opzichte van het formatiebudgetsysteem groot is. Hoever staat
het overigens met het IOO-onderzoek? Als vastgehouden wordt aan de bedoeling
om de bekostigingssystematiek per 1 augustus 1998 te veranderen, is het zaak
haast te maken. Maar daaraan gaat wel de vraag naar de meerwaarde vooraf.
 
 Schaalvergroting is ook aan de orde met betrekking tot de lerarenopleidingen.
Ook hier luistert het nauw. Scholen moeten erop kunnen rekenen dat zij leraren
krijgen die toegerust zijn voor hun taak op een school van een bepaalde, herkenbare
identiteit. Het zou het paard achter de wagen spannen zijn als de schaalvergroting
ertoe zou leiden dat lerarenopleidingen minder mogelijkheden krijgen om op
te leiden overeenkomstig eigen identiteit. Dat geldt ook voor die lerarenopleidingen
die geen voor de hand liggende fusie- of samenwerkingspartner hebben.
 
 Dit brengt mij automatisch tot enkele opmerkingen over het hoger onderwijs.
Mede onder druk van een bezuinigingstaakstelling worden structuurveranderingen
voorgesteld. Het risico daarbij is dat het wetenschappelijke niveau onder
druk komt te staan. Bij de behandeling van het HOOP spreken we daarover wel
verder. Nu zou ik de minister slechts willen vragen om zijn beleidsmatige
reactie op een recent artikel van Bart Tromp naar aanleiding van het verheugende
feit dat een Nederlander de Nobel-prijs voor scheikunde kreeg. Tromp vond
dat dit een klap in het gezicht moet zijn geweest van de minister, omdat Crutzen
zo ongeveer alles heeft gedaan wat volgens Ritzen in onderwijs en wetenschappen
onmogelijk moet worden: Crutzen is een "stapelaar". Na zijn HBS-B werd hij
technisch tekenaar, vervolgens computerprogrammeur en daarna meteoroloog.
Na deze door Ritzen verboden omwegen, deed hij, op een leeftijd die in Nederland
straks verboden is, een universitaire studie. Vervolgens ging hij onderzoek
plegen op een terrein dat nog helemaal niet bestond: de atmosferische scheikunde.
Als inspirerend voorbeeld van excellente wetenschapsbeoefening volgens de
methode-Ritzen, slaat Crutzen volgens Tromp een modderfiguur.
 
 Voorzitter! Ik ben benieuwd op welke onderdelen het ontwerp-HOOP ter ere
van onze Nobel-prijswinnaar zal worden veranderd.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter! Goed onderwijs moet waargemaakt worden door de scholen. Scholen
moeten zich daarbij rekenschap geven van de maatschappelijke eisen en verwachtingen.
Deze open deuren zijn te vinden in de memorie van toelichting op de onderwijsbegroting.
 
 De overheid verlangt van scholen onder meer dat zij aansluiten bij het
ontwikkelingsniveau van de individuele leerling en inspelen op de verschillen
tussen de leerlingen. Diezelfde overheid schiet echter aantoonbaar te kort
in het verstrekken van middelen die scholen nodig hebben om aan die eisen
te kunnen voldoen. Niet de scholen maar de overheid moet zich eens meer rekenschap
geven van de maatschappelijke eisen en verwachtingen van het onderwijs. Ik
geef enkele voorbeelden.
 
 Het basisonderwijs is onvoldoende toegerust om tegemoet te komen aan de
verschillen die er tussen leerlingen bestaan. Uit het rapport "Education at
a glance" blijkt dat Nederland tot de landen behoort die het minste aan basisonderwijs
besteden. De fractie van de PvdA is daarvan niet onder de indruk, maar mij
zegt het wel wat.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Ik wijs erop dat behalve dat de landen moeilijk te vergelijken zijn, het
onderzoek ook aangeeft dat ons onderwijs kwalitatief goed is. Daaruit zou
de conclusie getrokken kunnen worden, dat wij met weinig geld veel presteren.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat is een mogelijkheid. Ik denk echter dat er met méér
geld méér gepresteerd kan worden en dat dit hard nodig is! Vandaar
dat het mij wel wat zegt.
 
 Dit leidt onder meer tot overvolle klassen, steeds grotere scholen, minder
aandacht voor individuele leerlingen en overbelaste leraren die voortijdig
zijn opgebrand. De menselijke maat – ik zou haast zeggen de kindermaat –
verdwijnt te veel uit het onderwijs. Dat gaat ten koste van sociale opvoeding,
bewustwording, gemeenschapszin en het aanleren van sociale vaardigheden om
de harde wereld buiten de school aan te kunnen. Dat kan natuurlijk niet vervangen
worden door het futuristische computerbeeld via Internet, dat door mevrouw
Van Zuijlen is geschetst.
 
 Voorzitter! Het is niet verwonderlijk dat een project zoals "Weer samen
naar school" niet goed loopt. Leraren die les geven aan te grote groepen,
dringen er eerder op aan een leerling aan te melden voor onderzoek met het
oog op plaatsen in het speciaal onderwijs, zo blijkt uit een rapport van de
onderwijsinspectie. De verwachting van het kabinet dat in de toekomst niet
4% maar slechts 2% van de leerlingen in het speciaal onderwijs hoeft te worden
geplaatst, komt natuurlijk nooit uit als Nederland hekkesluiter blijft bij
de uitgaven voor het primair onderwijs. Er zal structureel méér
geld moeten worden vrijgemaakt om ervoor te zorgen dat onze basisscholen,
overeenkomstig de tekst in de begroting, goed onderwijs kunnen verzorgen.
De beloofde impuls voor het basisonderwijs van 100 mln. is in dit geval volstrekt
onvoldoende. Ik heb dat reeds per interruptie duidelijk gemaakt.
 
 Dat de basisscholen en de scholen voor voortgezet onderwijs met de rijksbijdrage
niet uit de voeten kunnen, blijkt uit de absurde en voortdurende situatie
rondom de ouderlijke bijdrage. De hoogte van deze formeel vrijwillige maar
vaak als verplicht ervaren bijdrage varieert inmiddels van ƒ 40 tot ƒ
2000. Scholen gebruiken dit geld niet alleen voor excursies
maar ook voor extra leerkrachten en het betalen van schoonmaakkosten; zaken
waarvoor men de rijksbijdrage kennelijk niet toereikend acht. Dat de staatssecretaris
deze praktijk laat voortduren, kan niet verhullen dat scholen domweg geld
te kort komen voor goed onderwijs met alles wat daarbij hoort. Tot het moment
dat scholen voldoende gefinancierd worden, moeten ouders worden beschermd
tegen deze ver doorgeschoten autonomie van de scholen. Anders ontstaan er
niet alleen rijke en arme scholen met kwaliteitsverschillen, maar eveneens
scholen die niet toegankelijk zijn voor leerlingen uit de lagere-inkomensgroepen.
De maatregelen die de staatssecretaris op dit gebied heeft aangekondigd, zijn
ontoereikend omdat zij zich beperken tot afspraken die juridisch niet bindend
zijn. Ik zal straks een motie indienen die vraagt om een nader te bepalen
maximum voor de ouderbijdrage en een mogelijkheid tot vrijstelling van het
betalen van die bijdrage voor ouders met een minimuminkomen. Het zal duidelijk
zijn dat de maximale ouderbijdrage wat ons betreft zo laag mogelijk moet komen
te liggen.
 
 Ten slotte maak ik nog een opmerking over het hoger onderwijs. In het
HOOP worden nogal wat veranderingen aangekondigd, waar wij het later over
zullen hebben. Het kabinet wil daarmee het onderwijsaanbod gevarieerder maken
en tegelijkertijd bezuinigen door op termijn het aantal studentenjaren met
60.000 tot 80.000 te laten afnemen. Die afname zal vooral worden bereikt door
het beperken van de indirecte leerwegen en het verkorten van de HBO-opleidingen
voor MBO'ers en VWO'ers. Het laatstgenoemde onderdeel van het HOOP zien wij
als een aanslag op de kwaliteit van het HBO voor deze studenten en vinden
wij dus zeer ongewenst. De kans is groot dat het HBO voor deze studenten onaantrekkelijker
wordt, waardoor zij kiezen voor de universiteit, in tegenstelling tot wat
het kabinet juist wil. De Vereniging van hogescholen heeft onlangs laten weten
alternatieven te zien, waardoor de bezuinigingen op het HBO gehaald kunnen
worden maar waarbij de cursusduur toch voor alle studenten vier jaar blijft.
Wij dringen er bij de minister op aan om met de HBO-raad tot overeenstemming
te komen.
 
 Mijnheer de voorzitter! De elektronische snelweg moet zich natuurlijk
niet zo ontwikkelen dat leerlingen alleen nog maar per toetsenbord en muis
kunnen communiceren en geen goed gesprek meer met de buurvrouw kunnen voeren.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De bewindslieden zullen morgen antwoorden.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 16.24 uur tot 16.30 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-20-1316-1341.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl