Behandeling van de wetsvoorstellen: Vervanging van de Archiefwet 1962 (Stb. 313) en in verband daarmede wijziging van enige andere wetten (Archiefwet 19..) (22866); Wijziging van de Archiefwet 19.. verband houdend met de taken van de commissarissen van de Koning (24058)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 1139-1145

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

25-04-1995

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 27, pagina 1139-1145

25-04-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 22866Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24058Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Bepalingen inzake gemeentelijke zorg voor houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf (Wet gemeentelijke zorg voor houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf) (23966)Pagina 1138-1139
Behandeling van de wetsvoorstellen: Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Defensie (X) voor het jaar 1995 (23900-X); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1995 (23900-XIV); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds, Afdeling A, voor het jaar 1995 (23900-B)Pagina 1137-1138
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 25 april 1995)Pagina 1145-1146
Behandeling van de wetsvoorstellen: Vervanging van de Archiefwet 1962 (Stb. 313) en in verband daarmede wijziging van enige andere wetten (Archiefwet 19..) (22866); Wijziging van de Archiefwet 19.. verband houdend met de taken van de commissarissen van de Koning (24058)Pagina 1139-1145
Behandeling van de wetsvoorstellen: Wijziging van de Grondwaterwet met betrekking tot voor het onttrekken van grondwater te stellen algemene regels en enige andere onderwerpen (23233); Wijziging van de Wet op de Ruimtelijke Ordening en de Wet milieubeheer (onafhankelijkheid adviseurs inzake beroepen) (23770); Wijziging van de Algemene wet bestuursrecht alsmede nadere aanpassing van een aantal wetten aan de Algemene wet bestuursrecht (Leemtewet Awb) (23780) en nog drie andere wetsvoorstellenPagina 1139-1139
27ste vergadering; 25 april 1995Pagina 1137-1137
Lijst van besluiten (dinsdag 25 april 1995)Pagina 1145-1145

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 46 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van de wetsvoorstellen:
 
 Vervanging van de Archiefwet 1962 (Stb. 313) en in verband daarmede wijziging
van enige andere wetten (Archiefwet 19..) (22866);
 
 
 Wijziging van de Archiefwet 19.. verband houdend met de taken van de commissarissen
van de Koning (24058).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):
 
 Voorzitter! De nieuwe Archiefwet zal binnenkort in werking treden, althans
als deze Kamer de wet vandaag zal aanvaarden, en alles wijst erop dat dat
zal gebeuren. Deze tekst schreef ik zomer 1994, daags voor de nadere memorie
van antwoord van de staatssecretaris, waarin hij aankondigt dat hij de behandeling
van het wetsvoorstel opschort, omdat hij naar aanleiding van het nader voorlopig
verslag, waarin uitsluitend door de VVD vragen waren gesteld, en een brief
van de doyen van de commissarissen van de koningin besloten had om met een
novelle naar de Tweede Kamer te gaan. De VVD-fractie is de staatssecretaris
zeer erkentelijk voor dit besluit. Het is wel indrukwekkend dat een kleine
wijziging de aanvaarding van deze wet zo lang heeft opgehouden.
 
 Het is goed dat deze nieuwe wet er is, al heeft mijn fractie op een aantal
onderdelen nog wel enige aarzeling. De crux van de nieuwe wet, namelijk het
verkorten van de overbrengingstermijn van 50 naar 20 jaar, spreekt ons zeer
aan. Een democratie functioneert het best als er een grote mate van openbaarheid
wordt betracht. Het moet mij wel van het hart dat de discussie tussen kabinet
en Kamer over het al dan niet langer dan 75 jaar geheim houden van stukken
in het landsbelang of dat van onze bondgenoten geen verheffende vertoning
is geweest. Het was een gepingpong met dat artikel, een zorgvuldige wetgeving
niet waardig. Maar goed, dat was vorig jaar en dat is nu gelukkig voorbij.
Mijn fractie vindt het juist dat er zo'n uitzonderingsmogelijkheid is. Het
is belangrijk in dezen ook te kijken naar de archiefwetten van de landen om
ons heen.
 
 Mijn fractie zou nog graag van de staatssecretaris vernemen, hoe nu precies
de procedure is om tot een beslissing te komen omtrent de verlenging naar
75 jaar. Beslist de minister van het desbetreffende departement? Beslist de
ministerraad? Is de ministerraad daartoe dan bevoegd?
 
 Dan kom ik nog op een drietal andere onderwerpen. Allereerst betreft dat
de grote zorg van de VVD-fractie over de uitvoerbaarheid van de wet. Is het
eigenlijk wel mogelijk om de verkorting van de overbrengingstermijn in tien
jaar uit te voeren? Wij hebben daar tot tweemaal toe vrij indringend naar
gevraagd. De beantwoording van de toenmalige minister miste de bezorgdheid
die de VVD-fractie zo graag had gehoord. Uit de CBS-enquête van 1990
blijkt dat 40% van de diensten en secretarieën direct in ruimteproblemen
komen. Dat vond de toenmalige minister een geruststellend gegeven. Maar, mijnheer
de staatssecretaris, ten eerste is dat een verouderd percentage. Misschien
is de situatie nu veel ernstiger. Bovendien zegt het niets over, zoals dat
technisch heet, de planklengte. Misschien zitten bij die 40% wel juist heel
grote archieven. Bovendien denk ik aan de kosten van schoning, vernietiging,
materiële verzorging volgens de nieuwe verscherpte normen,
zoals het verpakken in zuurvrij materiaal, en inventarisatie van alle archieven
van 20 jaar en ouder. Die kosten zullen zeer aanzienlijk zijn. In tegenstelling
tot het Rijk krijgen provincies, gemeenten en waterschappen voor alle genoemde
extra kosten geen extra budget beschikbaar. Provincies, gemeenten, waterschappen
en andere met openbaar gezag beklede organen zullen wellicht dure bureaus
moeten inhuren om aan de wettelijke eisen te kunnen voldoen. Denkt de staatssecretaris
niet dat dit de uitvoering van de nieuwe wet in de praktijk bijna onmogelijk
maakt? Ik wil graag de visie van de staatssecretaris hierop vernemen.
 
 Behalve de hoge kosten en het ruimteprobleem, is er voor mijn fractie
nog een probleem. Nog steeds is het onduidelijk wie er nu straks onder de
wet vallen. Ook op dit punt was de memorie van antwoord erg onvolledig. Misschien
heeft de staatssecretaris er wel zicht op, welke instanties er op nationaal
niveau onder vallen. Maar hoe gaat dat nu op provinciaal en gemeentelijk niveau?
Wie zal straks bepalen welke organen op deze niveaus onder de wet zullen gaan
vallen? Ik heb begrepen dat er in de archiefwereld grote onduidelijkheid bestaat
op dit punt. Kan de staatssecretaris hier vandaag helderheid in scheppen?
 
 Zoals ik bij het begin van mijn betoog al aangaf, is mijn fractie content
over de wijziging van de wet, zoals die nu wordt voorgesteld, ten aanzien
van de commissarissen der koningin. Daar hoef ik dus niet meer over te spreken.
Wel moet het mij van het hart dat in de memorie van toelichting de indruk
wordt gewekt dat de PvdA de grote voorvechter was van een wijziging van dit
punt. Het had de staatssecretaris gesierd als hij of geen partijen had benoemd,
of systematisch wel. Ik doel dan op de vierde alinea van pagina 2, waarin
wordt verwezen naar het nadere voorlopig verslag, zonder dat daarbij wordt
vermeld dat de VVD-fractie de enige partij was die nog behoefte had aan een
nader voorlopig verslag. Het was dankzij dit nadere voorlopig verslag dat
de staatssecretaris de gelegenheid kreeg om de novelle in te dienen.
 
 Het lijkt mij nuttig en nodig om ook in dit huis nog aandacht te schenken
aan het heden en de toekomst van archiefbescheiden. In artikel 1, c, 2, staat
omschreven dat archiefbescheiden alles is "ongeacht hun vorm". Dat is zeer
ingrijpend. Natuurlijk zijn wij het er allemaal over eens dat ook computergegevens,
databestanden en wat dies meer zij onder de wet horen te vallen, maar de wet
en de toelichting geven weinig visie op de toevoeging "ongeacht hun vorm".
Uit de memorie van antwoord van 28 juni 1994 blijkt dat het toenmalige kabinet
de zorg van de VVD-fractie deelde dat, als niet razendsnel wordt opgeschoten,
de twintigste eeuw de geschiedenis zal ingaan als de eeuw van het "informatiegat".
Nu de behandeling van dit wetsvoorstel toch driekwart jaar is uitgesteld,
vraag ik de staatssecretaris naar de stand van zaken. Hoe staat het met de
Projectgroep inzake machine-leesbare gegevens? Het operationele beleidsplan
zou in 1994 klaar zijn. Is dat beschikbaar? Het is buitengewoon belangrijk
dat van rijkswege op korte termijn beleid wordt vastgesteld op dit buitengewoon
gecompliceerde onderwerp.
 
 Tot slot nog een andere opmerking. Ik maak mij zorgen over de toekomst
van particuliere, kerkelijke en andere bijzondere archieven. Zullen de overheidsarchieven
nog wel belangstelling hebben voor deze archieven, nu ze zo geconfronteerd
worden met hun eigen zorgen? Wat is hierover de mening van de staatssecretaris?
Het is toch al ontzettend verdrietig dat volgende generaties het zullen moeten
doen zonder al die gezellige kletsbrieven van vriendinnen onder elkaar, of
die lange brieven van moeders aan zonen in de tropen. Onze kleinkinderen zullen
een heleboel inkleuring van ons leven moeten missen, maar daar gaat deze wet
niet over. Mijn fractie wacht met belangstelling de beantwoording van de staatssecretaris
af.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (PvdA):
 
 Voorzitter! Op de behandeling van archiefwetgeving in deze Kamer lijkt
geen zegen te rusten. Het volledig vernieuwde archiefwetsvoorstel van 1959
werd na ampele bespreking op 21 juni 1960 in deze Kamer verworpen. Met veel
juridisch geweld werd kritiek geleverd op de in dat wetsvoorstel nogal eenvoudig
beantwoorde vraag naar de eigendom van staatsarchiefstukken, waarmee de betrokken
bepaling op gespannen voet kwam te staan met het toenmalige artikel 2014 van
het Burgerlijk Wetboek, dat bezit van roerend goed als volkomen titel beschouwde.
Die verwerping bracht aan de overzijde nogal wat commotie te weeg, in het
bijzonder bij de heren Oud en Burger, die beiden vonden dat de Eerste Kamer
buiten haar boekje was gegaan. Het leidde nog net niet tot uitlatingen als
"ontbinden die hap!", zoals een latere fractievoorzitter in de Tweede Kamer
zou uitroepen, maar de opvattingen van Oud en Burger lagen daar zeer dicht
bij. Eventjes leek het alsof het met deze Archiefwet weer niet goed zou aflopen,
nu artikel 27 van het ons vorig jaar voorgelegde ontwerp niet helemaal in
overeenstemming bleek met bepalingen uit de Provinciewet, in het bijzonder
die betreffende de rijkstaken van de commissaris van de koningin. Nu echter
nam de regering het zekere voor het onzekere in haar nadere memorie van antwoord
en kondigde zij een novelle aan. Die behandelen wij vandaag, te zamen met
het voorstel voor een nieuwe Archiefwet.
 
 De regering hoopt aldus het noodlot van 1960 te ontgaan: wat mijn fractie
betreft met alle recht. Gezien de deelnemerslijst aan dit debat geldt dat
niet alleen voor mijn fractie. Wij zullen – ik maak daar geen geheim
van – voor deze wet stemmen. Sterker nog, het liefst hadden wij dat
al in de zomer van vorig jaar willen doen. De staatssecretaris zal ons dat
niet kwalijk nemen. Op die wijze had mevrouw d'Ancona haar ministerschap kunnen
besluiten met een aanzienlijk mooiere wet dan de Mediawet 1994, een wet ook
die in alle politieke stilte en bescheidenheid voor de burger in een democratie
van minstens even groot belang is. Het heeft echter niet zo mogen zijn. Dat
was overigens niemand te verwijten. Het noodzakelijke werk aan de verbetering
in de nu voor ons liggende novelle kon mevrouw d'Ancona niet meer tijdig volbrengen.
 
 Wat is er zo gewichtig aan een Archiefwet? Zoals in de stukken, maar ook
in het debat in de Tweede Kamer is opgemerkt, is dat velerlei, maar ik denk
het te mogen samenvatten in twee hoofddoeleinden: de waarborg, door goede
archivering, van de in een democratie vereiste parlementaire
controle en de waarborg van de openbaarheid; voorts de waarborg dat later
historisch onderzoek zo goed mogelijk inzicht kan verschaffen in de politieke
gang van zaken, als de tijd van politieke controle voorbij is. Dat brengt
de Archiefwet in onmiddellijke relatie met de Wet openbaarheid van bestuur,
die zonder regels voor archivering niet kan functioneren, en de Parlementaire
Enquêtewet, om dezelfde redenen. Er ligt ook een onmiddellijke relatie
met de Algemene wet bestuursrecht, evenzeer om deze redenen, maar ook ter
bepaling van de vraag wat behoort tot "organen, belast met enig openbaar gezag".
Dit begrip valt dus tevens onder de regels van de Archiefwet. In die context
gezien, maakt de Archiefwet deel uit van onze constitutie in brede zin.
 
 Hoe grondig de vernieuwing van de Archiefwet 1962 ook is geweest, opnieuw
bleek sterke verandering van de regels noodzakelijk. Een veranderingsoperatie
die, naar goed Nederlandse wetgevingstraditie, meer dan twintig jaar aan voorbereidingstijd
heeft genomen. Belangrijk is uiteraard de verkorting van de termijn van overdracht
van archieven aan de archiefbewaarplaats van 50 tot 20 jaar, waarna zij in
principe openbaar zijn. Daarop zijn uitzonderingen geformuleerd in verband
met de privacy, bevoor- of benadeling van individuele of rechtspersonen en
"het belang van de Staat en zijn bondgenoten". Het laatste heeft, zo blijkt,
zowel in de boezem van het kabinet als bij de parlementaire behandeling aan
de overkant tot op het laatste moment nog heel wat voeten in de aarde gehad.
 
 De tweede belangrijke wijziging vormt de definitie van archiefstukken
die, eenvoudig gezegd, lang niet allemaal meer van papier zijn. De informatie
per beelddrager diende erin te worden verwerkt. De derde belangrijke vernieuwing,
die vooral historici (buiten deze Kamer zijn dat mijn collega's) in beweging
bracht: de noodzaak en de maatstaven van selectie van archiefbescheiden. Een
moderne overheid produceert zoveel archief dat selectie onontkoombaar is.
Niet nieuw, maar nog altijd gewichtig blijven kwesties als de "kosteloze raadpleging"
en de vraag "waar wat te bewaren", vooral voor gemeenten en waterschappen.
Bij mijn verdere opmerkingen zal ik mij op een paar van deze hoofdzaken van
het wetsvoorstel concentreren. Ook dan kan mijn interventie betrekkelijk kort
blijven, al was het maar omdat in de Tweede Kamer onze partijgenoot Gerrit
Valk niet slechts een attent parlementariër, maar ook een competent vakman
is gebleken.
 
 De selectie van overheidsstukken ter bewaring blijft een dilemma opleveren.
Hoe reduceren wij honderden kilometers materiaal tot bewaarbare – en
niet te vergeten: voor onderzoek vatbare – proporties enerzijds en hoe
voorkomen wij dat voor historisch onderzoek waardevol materiaal verloren gaat
anderzijds. Algemeen rijksarchivaris Ketelaar heeft ooit terecht opgemerkt
dat deze vraag te belangrijk is om alleen door archivarissen te worden beantwoord.
Uit alles blijkt gelukkig dat de regering er net zo over denkt. Waar het om
gaat is het criterium: "Het mogelijk maken van de reconstructie van het overheidshandelen
op hoofdlijnen". Dat klinkt mooi en aannemelijk en ik zou ook niet zo gauw
een andere algemene maatstaf kunnen formuleren, maar de ervaring leert dat
het soms schijnbaar kleine details zijn die eerst de politicus, maar later
ook de historicus op het spoor brengen van precies die hoofdlijnen. Misschien
was het beruchte "amicebriefje" van oud-minister Bukman aan zijn collega van
Economische Zaken over de gasprijzen en het landbouwbelang – of was
het het CDA-belang? – een detail; een detail dat misschien ook vergeten
mag worden. Maar geldt dat ook voor het amicebriefje van Tak van Poortvliet
uit 1891 aan de kabinetsformateur Van Tienhoven over de vraag wat er moest
gebeuren als zijn kiesrechtvoorstellen door de Tweede Kamer zouden worden
getorpedeerd of "kapot geamendeerd"? Wat ik daarmee maar wil zeggen is dat
de maatstaf "hoofdlijnen" niet erg veel richtlijn oplevert, als zij niet heel
vakkundig en zorgvuldig wordt uitgewerkt.
 
 Een tweede probleem blijft bestaan met de machine-leesbare bescheiden.
Dat wordt niet alleen een kwestie van zorgvuldig bewaren, maar, naar de ervaring
leert, ook geschikt houden voor ontcijfering, nadat zowel hardware als software
vele malen zijn vernieuwd. Dat kon onder omstandigheden wel eens een kostbare
zaak blijken. In samenhang daarmee zal in de toekomst de vraag nog wel vaker
worden gesteld waar welke gegevens dan bewaard moeten worden. In het voorlopig
verslag heeft mijn fractie het belang benadrukt van bewaring, zoveel mogelijk,
op of in de nabijheid van de plaats van handeling, in het bijzonder natuurlijk
als het lokale archieven betreft. Of echter die opzet steeds opgewassen zal
blijken tegen de vereisten van zich telkens vernieuwende machine-leesbaarheid,
daarvan is mijn fractie niet helemaal zeker. De druk op regionalisering zal
er, gelet op de kosten en inspanningen, wel niet geringer op worden. Juist
de hier genoemde technologische ontwikkeling is overigens reden te meer om
vooral niet al te zuinig te wezen met de omvang en effectiviteit van de archiefinspectie.
Wat is hierover de opvatting van de regering?
 
 Ons wachten nog een notitie over de verzelfstandiging van het archiefwezen
en daaraan verbonden de kwestie van de kosteloze raadpleging, alsmede het
uit deze wet voortkomende nieuwe Archiefbesluit. Zover wij weten, zijn geen
van beide al gereed. Kan de staatssecretaris – die daarvoor een jaar
extra heeft gekregen – ons daarover nader mededeling doen?
 
 Dan de laatste kwestie: de uitzondering op de openbaarheid na 20 jaar.
De Tweede Kamer heeft gelukkig weten te bewerken dat ook langer geheim te
blijven stukken na 20 jaar worden overgebracht naar de archiefbewaarplaats.
Onder andere in het belang van de Staat of zijn bondgenoten kan openbaarmaking
tot maximaal 75 jaar worden uitgesteld en zelfs daarvan kan worden afgeweken,
indien de ministerraad aldus beslist. Dat laatste zal hij slechts doen, als
de naast betrokken minister en "Onze Minister" in de zin van de wet –
die van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen dus – het niet eens worden
over de noodzaak van overschrijding van die termijn.
 
 Het is inderdaad curieus dat hier de Raad van Ministers als beslissende
instantie wordt opgevoerd. In geval van conflicten tussen ministers is, dunkt
mij, het Reglement van orde van de ministerraad, in het bijzonder de artikelen
5 en 6, van toepassing dat daarover sluitende regelingen treft. Wij begrijpen
de zin van artikel 15, lid 6, wel, maar met de fractie van de VVD, die daar
in het voorlopig verslag melding van maakte – soms is
de bronvermelding wel aanwezig, mevrouw Van den Broek – constateren
wij dat een bestuursrechtelijke vraag hier staatsrechtelijk niet helemaal
fraai is opgelost.
 
 Belangrijker is natuurlijk de duur van de 75-jarentermijn en de eventuele,
langdurige verlenging daarvan. Onze twijfel daarover kreeg nog een extra reliëf
toen – juist nog tijdens de schriftelijke behandeling van deze wet –
op 14 juni 1994 een mooi verhaal verscheen in de International Herald Tribune.
Dat handelde over een in 1985, in opdracht van de CIA door Rand Corporation
vervaardigd rapport over de Chinees-Amerikaanse normalisatie-onderhandelingen
tussen 1971 en 1985. Daar kwamen de Amerikaanse onderhandelaars, zoals Kissinger,
Brzezinski, Nixon, Carter en Bush, niet louter als helden uit tevoorschijn.
De Chinezen bleken buitengewoon schrandere tegenspelers te zijn geweest, meer
dan de memoires van diverse Amerikaanse politici hadden willen toegeven. De
Amerikaanse regering voelde niets voor publikatie, maar met een beroep op
de Amerikaanse openbaarheidswetgeving moest de regering het rapport aan de
Los Angeles Times prijsgeven. Minder dan 20 jaar na dato werden aldus gegevens
bekend die hier ongetwijfeld meer dan 75 jaar lang diep in de lade zouden
zijn gehouden. Nu zal het belang van de Staat der Nederlanden wel veel groter
zijn dan dat van de Verenigde Staten... Natuurlijk hebben wij rekening te
houden met de soms zeer beperkende regels van vooral Europese bondgenoten,
maar vreemd en krampachtig blijft het allemaal niettemin.
 
 Als de Amerikanen dezelfde criteria zouden hanteren als wij in deze nieuwe
Archiefwet aanleggen, zouden zij tot het jaar 2047 hebben moeten wachten alvorens
zij de verzuchting van Henry Kissinger tegen zijn Chinese gastheren hadden
kunnen lezen: "After a dinner of Peking duck, I'll sign anything".
 
 Het zal wel niet anders gaan – aldus kunnen historici ook nog eens
iets nieuws vertellen – maar termijnen van 75 jaar en meer voor geheimhouding
van archiefbescheiden van de Staat: het blijft schromelijk overdreven, a fortiori
met het Amerikaanse voorbeeld voor ogen. Wij zijn benieuwd naar de opvatting
van de staatssecretaris op dit punt.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Nuis:
 
 Mijnheer de voorzitter! De inmiddels bekende novelle verband houdende
met de taken van de commissaris van de koning, heeft met gezwinde spoed de
weg van de Raad van State en de Tweede Kamer gevolgd. Mijn dank aan allen
die hebben meegewerkt aan die novelle, in het bijzonder de fractie van de
VVD in de Eerste Kamer.
 
 Enige vertraging in de behandeling van de Archiefwet was echter niet te
voorkomen, maar nu is het dan toch eindelijk zo ver. Het doet mij deugd dat
ik de behandeling van de Archiefwet in uw Kamer mag voltooien. Gelet op het
nadere voorlopige verslag en de eerste termijn van zojuist, heb ik er een
zeker vertrouwen in dat wij dit vandaag tot een goed einde brengen en daarmee
archiefwetgeschiedenis schrijven. Een aardig detail in dit verband wil ik
de Kamer niet onthouden. De uitvoering van de Archiefwetten van 1918 en 1962
vielen beide onder de verantwoording van de ministers van Onderwijs, Kunsten
en Wetenschappen. Hoewel het leeuwedeel van dit wetgevingsproces onder verantwoordelijkheid
van de vorige minister van WVC, mevrouw d'Ancona, tot stand is gekomen, is
ook bij deze derde Archiefwet de formele afronding in handen van het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Men ziet dat de geschiedenis zich
soms herhaalt.
 
 Voorzitter! In uw vergaderzaal, dus niet deze maar de echte, werden 200
jaar geleden na de Bataafse revolutie van 1795 de rechten van de mens en van
de burger afgekondigd. Daaronder viel, zeer modern, ook het recht van iedere
burger om overheidsfunctionarissen ter verantwoording te roepen. Voor een
open en openbare democratie zijn archieven essentieel. Daarom ook deed in
de Eerste Kamer Hendrik van Rooijen op 28 december 1800 het voorstel, de archieven
open te stellen. Zijn pleidooi leidde in 1802 tot de aanstelling van de eerste
archivaris der Bataafse republiek, in feite de stichting van het Nederlandse
archiefwezen. Hadden wij geen archieven gehad, ik zou u dit niet hebben kunnen
melden, voorzitter! Sindsdien mag het Nederlandse archiefwezen zich verheugen
in een bijzondere ontplooiing. Deskundig archiefbeheer is nu diep verankerd
in de Nederlandse overheidsorganisatie en in de samenleving. De per 1 januari
1996 zelfstandige Rijksarchiefdienst en de geprivatiseerde archiefopleiding
gaan een nieuwe bloei tegemoet. Rijk, provincies en gemeenten voeren een steeds
meer op elkaar afgestemd archiefbeleid. Gemeentelijke en rijksarchieven werken
in toenemende mate samen. Provinciale archiefdiensten in het OOR en in Amsterdam
zijn in aantocht. Doel van dat alles is, de burger zo goed mogelijk van dienst
te zijn. Het archiefwezen is er immers niet omdat er een Archiefwet is, maar
omdat er burgers zijn.
 
 Een ander voorbeeld van klantgericht werken is de drie dagen geleden gehouden
nationale archievendag, die in het teken stond van het thema "bezetting en
bevrijding". Veel archieven, documenten, foto's en films uit de oorlogsjaren
zijn voor het eerst openbaar gemaakt. Dat maakt weer eens duidelijk wat een
schat aan historisch archiefmateriaal beschikbaar is voor de diverse geïnteresseerde
publieksgroepen.
 
 De nieuwe Archiefwet geeft ruim baan aan verschillende belangrijke vernieuwingen.
Ik beperk mij tot drie hoofdzaken: de vergroting van de openbaarheid door
de verkorting van de overbrengingstermijn van 50 tot 20 jaar, de verbreding
van het begrip "archiefbescheiden" tot andere dan alleen papieren informatiedragers.
Ik denk dan niet alleen aan papier, maar ook aan grammofoonplaten, foto's,
films en computerarchieven. Een en ander voor zover zij zijn ontvangen of
opgemaakt door de overheid. Ik zeg dit vooral tegen mevrouw Van den Broek
die een nadere toelichting vroeg op de formulering "ongeacht de vorm". Dat
kan alleen door de andere vormen op te sommen die er tot dusver zijn. Als
laatste hoofdzaak noem ik de uitbreiding van het begrip "overheidsorgaan".
Ook overheidsbedrijven in privaatrechtelijke vorm en semi-publieke en particuliere
instellingen met enig openbaar gezag bekleed, vallen onder het bereik van
de Archiefwet.
 
 Voorzitter! Ik ga vervolgens in op de concrete vragen die door de geachte
afgevaardigden zijn gesteld. Mevrouw Van den Broek had commentaar
op de wijze waarop de kwestie van de geheimhouding was geregeld en de daarbij
te volgen procedure, ook na 75 jaar. Zij merkte op dat een en ander weliswaar
geschiedenis is, maar dat zij nog precies wilde weten op welke wijze de procedure
geregeld was. Wij gaan uit van het beginsel van openbaarheid. Beperking geldt
slechts ter bescherming van een van de drie zaken die in artikel 15, eerste
lid, zijn genoemd. Er is een limitatieve opsomming gegeven: privacy, staatsbelang
en het voorkomen van onevenredige bevoor- of benadeling. De beperking kan
slechts gelden voor 75 jaar, tenzij de minister van OCW of gedeputeerde staten
anders beslissen. Dat is enigszins anders geregeld ten aanzien van de archiefbescheiden
die het belang van de Staat of van zijn bondgenoten betreffen. De wettekst
is door de dubbele ontkenning in het zesde lid als gevolg van de amendering
niet simpel, maar de bedoeling is duidelijk. De ministerraad beslist in bijzondere
gevallen over een langere termijn dan 75 jaar in verband met de openbaarheid
van archiefbescheiden die het belang van de Staat of zijn bondgenoten betreffen.
 
 Mevrouw Van den Broek heeft geïnformeerd naar en ook haar zorg uitgesproken
over de uitvoerbaarheid van de PIVOT-operatie. Ik kom op de rol van de gemeenten
nog terug, want zij zijn autonoom. Ten aanzien van het Rijk en de provincies
kom ik dit najaar met een voortgangsrapportage van de PIVOT. Ik ben in de
memorie van antwoord reeds ingegaan op de wijze waarop ik een en ander zie,
maar de door mevrouw Van den Broek uitgesproken zorg deel ik. Zij heeft gevraagd
om waakzaam te zijn. In de Cultuurnota of via een apart bericht aan de Kamer
kom ik daar naar aanleiding van de voortgangsrapportage uitvoeriger op terug.
 
 Wat de uitvoerbaarheid betreft: het Rijk financiert voor de rijksarchieven
OCW voor de periode van 1991 tot 2001. De provincies sturen de archieven na
twintig jaar naar het Rijk. Na die overdracht zijn de kosten voor het Rijk.
Ten aanzien van de gemeenten wordt in de wet de eigen verantwoordelijkheid
van de zorgdragers in ons staatsbestel benadrukt. Dat is een kwestie van autonomie
van de gemeenten. Gemeenten moeten de middelen daarvoor aanwenden onder verantwoordelijkheid
van het college van B en W en de gemeenteraad. Dat is overigens niet nieuw.
Het feit dat er sprake is van nieuwe vormen doet daar niets aan af of toe.
Ik heb op dit moment niet zo veel toe te voegen aan de argumentatie in de
memorie van antwoord over de stand van zaken, maar ik heb begrip voor de door
mevrouw Van den Broek uitgesproken zorg. Ik hoop dat ik niet al te optimistisch
klink. Wij moeten een en ander met zorg blijven volgen, maar een goede uitvoering
moet mogelijk zijn.
 
 Voorzitter! Mevrouw Van den Broek heeft gevraagd wie er nu eigenlijk beslist
over de reikwijdte van de Archiefwet, ook op gebied van provincies en gemeenten.
Zij vroeg welk orgaan net over of net binnen de grens valt, dus wie al dan
niet zorgdrager is onder de nieuwe wet. Ik wijs er enerzijds op dat er een
commissie is ingesteld waarin Rijk, gemeenten en provincies zijn vertegenwoordigd,
die over de grensgevallen overlegt en beslist. Anderzijds is in de wet een
aanwijzingsartikel opgenomen. Als er bij voortduring onzekerheid blijft bestaan,
kan de minister een aanwijzing geven, waartegen een beroep op de rechter mogelijk
is. Wij weten dan finaal hoe het zit. Langs deze wegen kunnen wij de zaak
in de hand houden. Als je van mening bent dat de reikwijdte van de wet moet
worden uitgebreid, geef ik toe dat er altijd een zeker probleem is, omdat
er niet een zodanig eenduidig criterium is te vinden dat er geen enkele twijfel
bestaat. Wij hebben een systeem nodig op basis waarvan in geval van twijfel
een duidelijke en heldere oplossing kan worden gevonden.
 
 Voorzitter! Mevrouw Van den Broek en de heer Van den Berg hebben gevraagd
naar de machine-leesbare gegevens. Zij hebben erop gewezen dat ik nu iets
meer tijd heb gehad om daarover na te denken en zij vragen zich af hoe het
er nu mee staat. Welnu, de stand van zaken op dit moment is als volgt. Staatssecretaris
Kohnstamm van Binnenlandse Zaken en ik zijn van plan om nog voor het zomerreces
de Tweede Kamer via een brief op de hoogte te stellen van het wel en wee van
die problematiek.
 
 De term is "machine-leesbare gegevens". Het gaat daarbij om digitale archieven.
De Rijksarchiefdienst heeft samen met andere archiefinstellingen het onderzoek
gedaan. Vorige maand is het rapport "Het papieren tijdperk voorbij" verschenen.
In dat onderzoek waren enkele ministeries, provincies en gemeenten betrokken.
Nu de volle omvang van het probleem van de digitale archieven zichtbaar wordt,
wordt ook duidelijk dat de overheid, en daarmee ook het openbaar archiefwezen,
de komende tien jaar geconfronteerd zal worden met enorme uitdagingen. Dat
is zeker het geval. Ik kom daar dus samen met de heer Kohnstamm nog voor de
zomer uitvoerig op terug.
 
 Voorzitter! De heer Van den Berg heeft nog eens gewezen op het dilemma
van de selectie. Ik ben het geheel met hem eens dat het een buitengewoon moeilijk
probleem is. Het is maatschappelijk ook zo belangrijk, dat je de discussie
daarover niet tot de kring van de archivarissen beperkt mag houden. Het is
van belang om bij de selectie niet alleen de makers en de bewaarders te betrekken,
maar ook de gebruikers. Dat geldt voor de selectie op het gebied van de kunsten,
de musea, de monumenten en zeker ook de archieven.
 
 Al sinds 1968 hebben de consumenten van archieven, de gebruikers, invloed
op de selectielijsten door hun deelname aan de Archiefraad. Dat is nu dus
de Rijkscommissie voor de archieven, een afdeling van de Raad voor het cultuurbeheer,
die zal opgaan in de Raad voor het cultuurbeleid. Die moet over elke ontwerp-lijst
gehoord worden. Dat is trouwens nog een heel karwei. Dat blijft zo, dat wordt
niet veranderd in dit wetsvoorstel.
 
 In de komende algemene maatregel van bestuur inzake het archiefbeleid
zal de inspraak van belanghebbenden bij de totstandkoming van de selectielijsten
worden geregeld. Het dilemma wordt niet opgelost door het feit dat wij meer
mensen daarover laten beslissen, maar het is in een democratie toch de beste
manier om een dergelijk belangrijk dilemma te benaderen.
 
 De heer Van den Berg heeft ook gevraagd naar de afronding van het Archiefbesluit.
Het concept-besluit is na overleg met de departementen door het ministerie
aan de veldorganisaties, aan de Commissie voor de documentaire informatieverzorging
en aan de Raad voor het cultuurbeheer voorgelegd. De veldorganisaties
zijn de Koninklijke vereniging van archivarissen, het Landelijk overleg archiefinspecteurs
en de Kring van archivarissen van lagere overheden. Zij hebben mij beloofd
dat zij voor 15 mei aanstaande reageren. De raad zal zijn advies op 15 juni
aanstaande uitbrengen. Naar verwachting kan het besluit nog deze zomer aan
de Raad van State toegezonden worden. Wij hebben de tijd die wij hadden gekregen,
dus goed gebruikt.
 
 Voorzitter! Ik heb met belangstelling naar het betoog van de heer Van
den Berg geluisterd. Hij heeft een aantal problemen aangeduid en daarmee dit
debat nog een elan gegeven, die het niet zou hebben gehad als het alleen maar
het staartje was geweest van enkele vragen die er nog waren. Ik ben hem daar
dankbaar voor. Hij heeft afgerond met de opmerking van Kissinger en nog een
keer een vraagteken gezet bij de periode van 75 jaar om dingen geheim te houden.
Ik ben het eigenlijk van harte met hem eens dat een periode van 75 jaar heel
erg lang is. Maar laten wij een ding onthouden: wij hebben het hier over die
ene uitzondering waarin het misschien toch nuttig en nodig kan zijn. Daarvoor
hebben wij nu een procedure ingesteld. Die zorgvuldige procedure is er niet
alleen op gericht om zaken geheim te houden. Integendeel, die is erop gericht
om zeer zorgvuldig te bekijken of iets werkelijk geheim gehouden moet worden.
 
 Ik ben in mijn betoog begonnen met de opmerking, dat in 1800 in deze Kamer
is gezegd dat archieven openbaar dienen te zijn. Van die grote grondregel
zijn wij nog steeds niet afgeweken. Wij willen daar ook niet van afwijken.
Het gaat alleen om die enkele, zorgvuldige uitzondering.
 
 Mevrouw Van den Broek zei iets over die gezellige kletsarchieven, waarvan
het toch jammer zou zijn als die niet meer zouden bestaan. Ik heb zo'n idee
dat zij dacht aan hetzelfde gezellige kletsarchief als ik. Het bevindt zich
in het Rijksarchief te Arnhem. Ik bedoel het archief van de familie Bentinck,
waarover Hella Haasse in haar roman zo voortreffelijk heeft geschreven. Dat
is nu typisch zo'n archief. Het zou buitengewoon jammer zijn als je die levensechtheid
zou moeten missen.
 
 Wij hebben het hier nu over strenge regelgeving. Wat moet er noodzakelijkerwijs
in rijksarchieven bewaard worden? Er zijn gelukkig ook nog veel andere instellingen
in dit land, zoals de instituten voor sociale geschiedenis en voor vrouw en
geschiedenis. Wij hebben prachtige regels bedacht voor ons probleem van de
selectie. Daarbij weten wij precies wat absoluut belangrijk is om te bewaren
en wat niet. Dan nog zal het van het grootste belang zijn dat mensen heel
eigenwijs dingen blijven bewaren, die wij niet belangrijk vinden maar die
na verloop van tijd juist naar voren komen als die kleine details die absoluut
noodzakelijk zijn voor het voltooien van het beeld van het verleden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):
 
 Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de uitvoerige beantwoording.
Ik dank hem ook met name voor het feit, dat hij de bezorgdheid deelt over
de uitvoerbaarheid van deze wet.
 
 De staatssecretaris heeft gezegd dat de verzelfstandigde archiefraad per
1 januari 1996 in werking zal treden. Volgens mij is daarvoor een wet nodig
die deze Kamer nog moet passeren, maar ik kan mij daarin vergissen.
 
 Ik wil nog iets opmerken over de gemeenten die autonoom zijn in dezen.
De staatssecretaris heeft volstrekt gelijk: in het verleden is dat ook zo
geweest en dat blijft zo. Ik was daar niet bezorgd over, maar mijn bezorgdheid
had betrekking op de wet die spreekt over een overbrengingstermijn van tien
jaar. Daar heb ik zorgen over. Ik maak mij geen zorgen over het feit dat zij
voor de andere zaken autonoom blijven. Ik ben dus bang dat zij die overbrengingstermijn
van tien jaar niet halen.
 
 Ik ben zeer blij met de toezegging van de staatssecretaris, dat de staatssecretarissen
Kohnstamm en Nuis voor de zomer met een notitie over de digitale archieven
komen. Ik denk dat het echt haast heeft. Wij moeten er niet te lang mee wachten.
Als je aan archieven denkt, dan lijkt het altijd iets wat volgende week ook
nog wel kan. Maar in dit geval is dat anders. Willen wij de archieven voor
de twintigste eeuw goed bewaren, dan moet die notitie nu echt besproken worden.
 
 Ik ben bezorgd over de opmerkingen van de staatssecretaris over de commissie
die zal beslissen over de grensgevallen, wie er nu wel en niet onder de wet
zal vallen. Is die commissie daar nu ook voortvarend mee aan de slag gegaan?
Ik vraag dat niet omdat ik dat hier vandaag zo graag wil horen, maar omdat
er in de archiefwereld zoveel onduidelijkheid over bestaat. Duidelijkheid
is erg belangrijk. Dat wil ik de staatssecretaris graag meegeven. De staatssecretaris
moet voor de mensen die ermee moeten werken, op de kortst mogelijke termijn
duidelijkheid scheppen. Ik ben dus ook blij met de voortgangsrapportage die
dit najaar over de hele PIVOT-operatie zal verschijnen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Nuis:
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank mevrouw Van den Broek voor de kleine terechtwijzing.
Ik heb immers het wetsvoorstel over de Raad voor het cultuurbeleid, dat niet
alleen door de Eerste Kamer, maar ook door de Tweede Kamer nog behandeld moet
worden, als een feit voorgesteld. Het gaat hier natuurlijk om een regeringsvoornemen.
Als het voornemen overigens niet tot uitvoering kan worden gebracht, kunnen
wij altijd terugvallen op de instellingen die nu reeds bestaan. Wat betreft
dit onderwerp hoeft men dus geen zorgen te hebben.
 
 Ik heb mij goed gerealiseerd dat de zorg voor de voortgang van de PIVOT-operatie
juist ook over die tien jaar gaat. Wij zullen daar ongetwijfeld rekening mee
houden als die notitie uitkomt. Ik zal erop toezien dat dit punt duidelijk
naar voren komt in de voortgangsrapportage.
 
 Het laatste punt betreft de onduidelijkheid in het veld ten aanzien van
wie er nu onder de regelingen vallen en wie niet. De commissie zal niet beslissen
wie er wel of niet onder valt. De commissie heeft daar overleg over. Zij is
daar ook al mee bezig. De Rijksarchiefdienst, de Provinciale archiefinspectie
en de gemeente-archivarissen spreken daar op dit moment al over. Het is mij
overigens wel duidelijk wat de zorg is van mevrouw Van den Broek. De mensen
weten het niet en willen het wel zo snel mogelijk weten. Het is in de eerste
plaats een kwestie van voorlichting en van ervoor zorgen dat
de mensen helderheid krijgen. Ik neem dit ter harte. Als deze Kamer de wet
aanvaardt en de wet in het Staatsblad verschijnt, zal ik ervoor zorgen dat
dit soort van duidelijkheid in het land aanwezig is.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 
 De wetsvoorstellen worden zonder stemming aangenomen.
 
 
 
 
 
 Sluiting 14.30 uur
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19941995-27-1139-1145.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl