Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de regelingen betreffende de waarborgen rond de vervolging (26436)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 126-136

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

13-11-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 4, pagina 126-136

30-10-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26436Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met een overgangsregeling kosten administratie, beheer en bestuur bij verzelfstandiging van het openbaar onderwijs in een gemeente (27291)Pagina 125-126
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Regeling van de taken voor de meteorologie en andere geofysische terreinen (Wet op het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut) (27623); - Wijziging van de Machtigingswet Koninklijke PTT Nederland N.V. in verband met het opheffen van de uitzonderingen die voor KPN gelden t.a.v. de in Boek 2 van Burgerlijk Wetboek opgenomen regeling voor grote vennootschappen (27604); - en nog vijf andere wetsvoorstellenPagina 99-99
Lijst van besluiten (dinsdag 30 oktober 2001)Pagina 171-172
Presentie en opening (dinsdag 30 oktober 2001)Pagina 97-99
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de regelingen betreffende de waarborgen rond de vervolging (26436)Pagina 126-136
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 30 oktober 2001)Pagina 172-174
De behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten omtrent de toepassing van maatregelen in het belang van het onderzoek en enige andere onderwerpen (26983)Pagina 136-138
Voortzetting van het debat over De Zorg in Nederland (Eerste Kamer, vergaderjaar 2001-2002, nr. 11)Pagina 138-171
Debat over De Zorg in Nederland (Eerste Kamer, vergaderjaar 2001-2002, nr. 11)Pagina 99-125

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 59 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de regelingen betreffende de waarborgen rond de vervolging (26436).De beraadslaging wordt geopend.De heer Van de Beeten (CDA):Mijnheer de voorzitter. "Ieder mens moet zich onderwerpen aan de gezagsdragers
die boven hem staan, want er is geen gezag dan van God. Ook het bestaande
gezag is door God ingesteld. Wie zich dus tegen het gezag verzet, verzet zich
tegen Gods verordening en wie dit doen, roepen een vonnis over zich af. De
overheden zijn niet te duchten bij een goede, wel bij een slechte daad. Wilt
gij zonder vrees voor het gezag leven, doet het goede en het gezag zal u prijzen,
want de overheid staat in dienst van God voor uw welzijn. Doet gij echter
het kwade, dan moet gij vrezen. Hij draagt het zwaard niet voor niets. Zij
is een werktuig van God om aan de boosdoener de rechtvaardige straf te voltrekken.
Daarom is het nodig dat gij u onderwerpt, niet alleen uit vrees voor straf,
maar ook ter wille van een goed geweten."Deze vijf verzen uit hoofdstuk 13 van de brief van Paulus aan de Romeinen –
uiteraard in de Willibrordusvertaling – zijn vooral bekend omdat ze
iets zeggen over het gebod tot gehoorzaamheid aan de overheid, en vanwege
de passage over de zwaardmacht van de overheid. Wie de tekst op zich laat
inwerken, zal in de eerste plaats kunnen constateren dat hij in die zin modern
is dat hij eigenlijk de scheiding tussen kerk en staat uitdrukt. Verder brengt
de tekst tot uitdrukking dat er een geweldsmonopolie voor de overheid is,
en in zekere zin in het algemeen belang ook een vervolgingsmonopolie voor
dezelfde overheid. Ook dat is modern, want in het Romeinse recht dat gold
in de tijd dat Paulus leefde, was dat bepaald niet vanzelfsprekend. Het slachtoffer
van een delict moest toen zelf bij de praetor het initiatief nemen tot vervolging
en ook zelf het vonnis ten uitvoer leggen. Daarbij stonden hem twee acties
ten dienste, namelijk de reipersecutore actie en de poenale actie. De eerste
was bedoeld om te komen tot materieel herstel, de tweede om te komen tot de
eigenlijke straf.Dat laatste heeft ook weer betekenis voor de huidige tijd. Kijken wij
naar de administratief-rechtelijke handhaving van bijvoorbeeld de voorschriften
in het verkeersrecht – maar het geldt ook voor het terrein van bijvoorbeeld
de Tabakswet of de financiële sector – dan zien wij dat zich een
heel debat heeft ontsponnen over reparatoire sancties en poenale sancties.
Voor de poenale sancties geldt dat de regels van het EVRM inzake de waarborgen
voor de verdachte moeten worden toegepast.Nog iets verder en wij zijn bij de privatisering van de vervolging aangeland.
Iemand die af en toe De Telegraaf leest, zou de indruk kunnen krijgen dat
in ieder geval een aantal mensen in dit land denkt dat de directeur van het
Justitieel incassobureau daadwerkelijk een particulier belang heeft bij de
incasso van verkeersboetes. Zo ver is het echter nog niet gekomen.Ik zeg dit allemaal om tot uitdrukking te brengen dat er met dit wetsvoorstel
een onderwerp voorligt dat een aantal bijzondere en ook principiële aspecten
heeft. Doel van het wetsvoorstel is: beklag openstellen na kennisgeving van
niet-verdere vervolging. Dat klinkt technisch en lijkt op een betrekkelijk
kleine aanpassing, bedoeld om iets weg te werken dat als een tekort wordt
gezien. Wij moeten echter vaststellen dat de strekking van het wetsvoorstel
in rechtspolitieke zin veel verder gaat. Het gaat namelijk niet alleen om
het openstellen van beklag over niet-vervolging, maar ook om het openstellen
van beklag over de vervolgingsgrond, dus overtreding of misdrijf, dan wel
het ene of het andere misdrijf. Het is de verdienste van de vragen van de
PvdA-fractie bij de schriftelijke voorbereiding in dit huis, dat dit punt
nog eens sterk naar voren is gekomen. Ook door de fracties van ChristenUnie
en SGP zijn er bij de voorbereiding van dit debat vragen over gesteld die
het genoemde aspect ten volle in het licht hebben gesteld.Uit de stukken blijkt dat het gaat om de codificatie van een uitspraak
van de Hoge Raad uit 1996. Dat moet gezien worden tegen de achtergrond van
bijvoorbeeld de belangrijke discussie op een aanverwant terrein over de vraag,
in hoeverre ook de overheid strafrechtelijk aansprakelijk kan zijn. Ik verwijs
naar de Pikmeerarresten en naar de discussie over Volendam en Enschede. Als
het gaat om verruiming van de beklagmogelijkheid door die ook te laten gelden
voor de vervolgingsgrondslag, raakt dat direct aan het debat over de strafrechtelijke
aansprakelijkheid van de overheid en uiteindelijk wellicht van de Staat. Als
ik het goed heb begrepen, studeert een commissie inmiddels op dit onderwerp.
Er spelen dus bij dit ogenschijnlijk technische wetsvoorstel enkele aspecten
die principiële vragen oproepen.In 1984 is de beklagprocedure gewijzigd. Toen is tot uitdrukking gebracht
dat de toets door het hof van de beslissing van de officier van justitie een
toets in volle omvang is – dus niet alleen marginaal – zodat niet
alleen de opportuniteit, maar ook de haalbaarheid van een strafvervolging
wordt bekeken. Ook na 1984 bleef echter beklag over een geschikte overtreding
expressis verbis niet toegestaan. Bovendien bleven na 1984 de hoven en de
literatuur ervan uitgaan dat niet over de vervolgingsgrond kon worden geklaagd.
In 1996 heeft de Hoge Raad in een arrest over wat de geschiedenis is ingegaan
als de Zeeuwse motorrijder anders geoordeeld. Het ging om een motorrijder
die een meisje had aangereden dat bij dat ongeluk om het leven was gekomen.
De officier van justitie wilde wel vervolgen, maar uitsluitend voor een overtreding
of een gering misdrijf, ik laat dat even in het midden. De ouders vonden eigenlijk
dat doodslag ten laste had moeten worden gelegd. In de publiciteit is daar
erg veel aandacht aan besteed. Een belangrijke principiële vraag was
of in het verkeersrecht wel het type opzetdelict als doodslag aan de orde
zou kunnen komen. Dat laatste heeft veel aandacht gekregen, het eerste –
namelijk dat nu ook beklag mogelijk is over de vervolgingsgrondslag –
veel minder. Toch is dat natuurlijk een belangrijk principieel aspect van
deze uitspraak geweest. Als wij kijken naar de grond waarop de Hoge Raad die
uitspraak baseert, dan blijkt dat is teruggegrepen op de parlementaire geschiedenis
van de wetswijziging in 1984 toen die volle toets in de wet is ingevoerd.
De Hoge Raad stelt: Naar aanleiding van vragen in de Eerste Kamer –
als ik het goed begrijp, wordt er gerefereerd aan de memorie van antwoord –
is door de minister geantwoord: "Het hof behoort, indien het daartoe termen
aanwezig acht, die beslissing te nemen die naar zijn oordeel aanvankelijk
door de officier van justitie genomen had moeten worden". Daarvan zegt de
Hoge Raad dat uit dat laatste blijkt dat dan niet alleen aan de orde is de
vraag wel of niet vervolgen, maar ook de keuze van het strafdelict
uit het Wetboek van strafrecht of een andere wet. Ik vind dat een nogal kwestieuze
motivering, te meer als je dan de zin leest die door de toenmalige minister
naar aanleiding daarvan in deze Kamer is uitgesproken: "Om die volle beleidstoetsing
tot uitdrukking te brengen, is in artikel 12k weloverwogen voor de formulering
gekozen dat het hof het vervolgingsbevel kan geven wanneer het van oordeel
is dat vervolging of verdere vervolging had moeten plaatsvinden". Als men
dus die tweede zin er achteraan leest, ziet men dat het in die discussie niet
zozeer ging om de vraag of wel of niet de mogelijkheid moet worden geopend
voor een debat bij het hof over de keuze van de vervolgingsgrondslag, maar
eigenlijk uitsluitend om de vraag wel of geen volle toetsing.Mijn stelling zou dan ook zijn – ik leg die graag voor commentaar
aan de minister voor – dat destijds in dat arrest van de Hoge Raad een
beroep gedaan is op een stukje parlementaire geschiedenis en dat daarvan een
interpretatie is gegeven die op zijn minst smal kan worden genoemd. In ieder
geval betekent het dat in 1994 in de Staten-Generaal kennelijk niet expliciet
over dit aspect is gedebatteerd, dat de wetgever destijds niet expliciet heeft
uitgesproken dat zij de mogelijkheid van beklag over de keuze van de vervolgingsgrondslag
wil openen. Als dat wel het geval was geweest, was het in 1996 natuurlijk
helemaal niet tot dat arrest van de Hoge Raad gekomen, want dat had het probleem
zich gewoon niet voorgedaan.Voorzitter. Wat doen wij nu met het wetsvoorstel zoals dat nu voor ons
ligt? Wij moeten vaststellen dat in de memorie van toelichting niets gezegd
wordt over dat arrest van 1996. Er staat ook niets daarover in de nota naar
aanleiding van het verslag. In het plenaire debat aan de overzijde heeft de
heer Dittrich van D66 de minister de vraag gesteld of met dit wetsvoorstel
nu ook de keuze van de vervolgingsgrondslag voorwerp van beklag zou worden,
waarop de minister met "ja" antwoordde. In antwoord op de vraag van de heer
Dittrich of dat dan niet in de memorie van toelichting aan de orde had moeten
komen, zei de minister: eigenlijk wel, maar het is in de nota naar aanleiding
van het verslag behandeld. Daarin valt echter niets over dat arrest van 1996
te lezen. De conclusie moet dus zijn dat hetgeen thans voorligt als wetsvoorstel
ter codificatie van een arrest van de Hoge Raad, een codificatie is waarbij
de Tweede Kamer over dit principiële punt in feite geen inhoudelijk debat
heeft gevoerd in het kader van dit wetsvoorstel en het arrest van de Hoge
Raad evenmin is gebaseerd op een uitdrukkelijk uitgesproken mening van de
wetgever uit 1984. Ik vind dit een belangrijk staatkundig en staatsrechtelijk
punt dat ik graag onder de aandacht wil brengen en dat ik toch ook graag voor
commentaar aan de minister wil voorleggen.Voorzitter. Het wetsvoorstel is wel consequent. Als namelijk geklaagd
moet kunnen worden over de grondslag van de vervolging, dan ligt het voor
de hand dat dan dus ook geklaagd moet kunnen worden over geschikte overtredingen.
Er is vanzelfsprekend altijd een grijs gebied tussen een overtreding en een
misdrijf. In zoverre is het wetsvoorstel zeker consequent. Het heeft echter
wel een aantal gevolgen, bijvoorbeeld voor de vraag van de mededelingen die
moeten worden gedaan aan direct belanghebbenden, aan de benadeelde partij
en aan het slachtoffer. Dit zijn drie categorieën die voor een deel in
elkaar overvloeien, een slachtoffer is per definitie natuurlijk ook een direct
belanghebbende in de zin van artikel 12 van het Wetboek van Strafvordering.
De direct belanghebbende in de zin van die bepaling hoeft echter niet een
slachtoffer te zijn, hij hoeft ook geen familielid te zijn, maar kan ook een
verzekeringsmaatschappij zijn of een bedrijf. Wij moeten ons dit goed realiseren.Ik vraag de minister of bij kennisgeving aan de benadeelde partij of aan
direct belanghebbende in de ruimere zin van het woord, er ook op moet worden
gewezen dat er niet alleen een voornemen bestaat om bijvoorbeeld te seponeren
en dat daartegen beklag mogelijk is, maar ook dat de mogelijkheid bestaat
om beklag uit te spreken bij het hof over de keuze van de vervolgingsgrondslag
en dat daarover een debat mogelijk is bij het hof. Zou bij overtredingen niet
ook een kennisgeving moeten worden verstrekt aan direct belanghebbende of
op zijn minst aan het slachtoffer? De minister zegt in de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel op
pagina 9 dat hij bij overtredingen geen kennisgevingen wil laten uitgaan over
de beslissing van het openbaar ministerie. Dit zou een grote werklast tot
gevolgd hebben. Bovendien moeten de baten tegen de lasten worden afgewogen.
Tot slot wordt opgemerkt dat de verdachte niet zo erg lijdt onder de onzekerheid
over de vraag of er wel of niet vervolgd zal worden. Dit laatste geldt alleen
maar als er echt sprake is van een overtreding, want als een feit zich leent
voor bijvoorbeeld de keus van dood door schuld als strafbaar feit, dan praten
wij wel over een misdrijf met alle gevolgen van dien, ook voor de hoogte van
de strafbedreiging.Dit heeft ook gevolgen voor de termijn. De vraag is welke termijn van
onzekerheid voor verdachten acceptabel is. Wij hebben gevraagd of het niet
verstandig zou zijn ook een absolute termijn in de wet op te nemen. Zodra
die verstreken is, is geen verder beklag mogelijk, ongeacht de vraag of betrokkene
kennis had van de beslissing van het openbaar ministerie. Wij hebben daarbij
een termijn van 12 maanden genoemd. In de memorie van antwoord wordt opgemerkt
dat die periode te lang is. Er zou dan te lang onzekerheid bestaan voor de
verdachte. In de nadere memorie van antwoord wordt echter opgemerkt dat de
onzekerheid voor verdachte niet zozeer een probleem is gelet op de termijnen
van artikel 70 en 72 van het Wetboek van Strafrecht. Bij overtreding is dan
sprake van een termijn van twee jaar en bij misdrijven van drie jaar. Afgezien
van de vraag of niet na een politieverhoor al de redelijke termijn van artikel
6 EVRM begint te lopen, zou dit betekenen dat bij een feit dat zich én
leent voor kwalificatie als overtreding én voor een kwalificatie als
misdrijf al meteen onzekerheid bestaat over de vraag of er nu twee of drie
jaar onzekerheid is voor de verdachte. Dit is toch een niet onbelangrijk probleem.Bij de schriftelijke kennisgeving geldt een driemaandstermijn voor beklag.
Zoals gezegd: bij overtreding komt er geen mededeling. Dit betekent per definitie
dat als een zaak aanvankelijk is gerechercheerd en bij de officier terecht
is gekomen als overtreding, er over de beslissing van het openbaar ministerie
over die overtreding helemaal niets wordt meegedeeld, ook niet
aan het slachtoffer. De consequentie daarvan is echter weer wel dat de verdachte
als gevolg daarvan heel lang in onzekerheid blijft verkeren. Omdat er geen
mededeling wordt gedaan, begint er ook geen driemaandstermijn te lopen, met
alle gevolgen van dien. Een verdachte moet er dan rekening mee houden dat
hij zelfs nog binnen een termijn van drie jaar geconfronteerd zou kunnen worden
met een beklagprocedure. Dit is een wel heel merkwaardige consequentie van
dit wetsvoorstel, want dit betekent dat een verdachte van een misdrijf sneller
zekerheid verkrijgt vanwege die driemaandstermijn die is gekoppeld aan de
mededeling, dan een verdachte die aanvankelijk alleen maar wordt beschouwd
als een verdachte van een overtreding. Die zal er rekening mee moeten houden
dat er veel langer onzekerheid bestaat over vervolging. Dit is een belangrijke
rechtsongelijkheid. Bovendien zou in alle gevallen waarin niet wordt gewezen
op de mogelijkheid van beklag over de vervolgingsgrondslag, die dus ook buiten
die driemaandstermijn blijven. Ik kan mij voorstellen dat de rechter een beklag
zal willen behandelen en betrokkene ontvankelijk verklaart als alleen een
kennisgeving is verstrekt, maar verder niet is vervolgd en geen kennis is
gegeven van de mogelijkheid van beklag over de vervolgingsgrondslag, ook buiten
die driemaandstermijn.In de memorie van antwoord wordt geen duidelijk antwoord gegeven op de
vraag of de ontvangst- of de vernemingstheorie van toepassing is. Kan de minister
hier alsnog op ingaan? Is hij verder werkelijk van mening dat de termijn van
drie maanden moet opschuiven tot het moment dat de betrokkene compos mentis
is als hij eerder geen kennis heeft kunnen nemen van de inhoud? Ik denk dan
aan de mogelijkheid dat de inhoud niet tot hem is doorgedrongen, bijvoorbeeld
omdat hij ziek of psychotisch was. Voor de praktijk is het belangrijk dat
de minister hierover uitsluitsel geeft.Ik heb eerder een opmerking gemaakt over de administratiefrechtelijke
handhaving van verkeersvoorschriften. Daaruit blijkt wel dat deze vorm van
handhaving tot steeds meer terreinen wordt uitgebreid. In de Wet administratieve
handhaving verkeersvoorschriften heeft het slachtoffer waarschijnlijk ook
een positie als belanghebbende in de zin van de Algemene wet bestuursrecht.
De wet-Mulder geeft een heel traject voor de administratiefrechtelijke handhaving
en het is de vraag of dat de mogelijkheid van een beklag in de zin van artikel
12 van het Wetboek voor Strafvordering wegneemt of dat het gerechtshof door
de toepassing van dit artikel door de procedure van de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften heen fietst. Hoe ziet de minister de verhouding
tussen de administratiefrechtelijke handhaving van voorschriften en deze verruiming
van de beklachmogelijkheid? Ik vraag dat, omdat wij hier hebben te maken met
het door de PvdA-fractie opgeworpen punt van de overtredingen waar vanaf nu
in alle gevallen beklag tegen mogelijk is.De CDA-fractie heeft zich in de schriftelijke voorbereiding zeer kritisch
opgesteld. Dat wil niet zeggen dat wij tegen de versterking van de positie
van het slachtoffer zijn. Aan het slot van de nadere memorie van antwoord
zegt de minister: "Ik hecht er daarbij aan dat de mogelijkheid van beklag
na een kennisgeving van niet verdere vervolging, die dit wetsvoorstel in overeenstemming
met de motie van het Tweede-Kamerlid Rabbae regelt, spoedig wordt opengesteld.
Het is niet meer van deze tijd dat een slachtoffer na een dergelijke kennisgeving
de sepotbeslissing van het openbaar ministerie niet bij het gerechtshof kan
aanvechten." Ik bespeur in deze woorden een zeker irritatie van de minister
over de vragen die door deze Kamer zijn gesteld. Ik hoop dat het de minister
na mijn bijdrage duidelijk is geworden dat voor die vele vragen alle aanleiding
was. Ik hoop dat hij zulke goede antwoorden kan geven op mijn vragen dat het
zelfs mijn fractie wellicht toch nog mogelijk zal zijn om het wetsvoorstel
te steunen.Mevrouw Tan (PvdA):Voorzitter. De fractie van de Partij van de Arbeid kan op hoofdlijnen
wel instemmen met dit wetsvoorstel. Dat betekent echter niet dat wij niet
graag antwoord krijgen op enkele resterende vragen.De vorige spreker memoreerde aan het begin van zijn betoog terecht dat
de PvdA-fractie vragen heeft gesteld over de wijsheid en de consequenties
van het openstellen van het beklagrecht bij overtredingen. Op deze vragen
is uitgebreid geantwoord. Verder hebben wij ons nader geïnformeerd over
de mogelijke gevolgen voor de werklast van de gerechtshoven. Uiteindelijk
zijn wij tot de slotsom gekomen dat wij kunnen instemmen met het voorstel
van de minister.In de uitgebreide memorie van antwoord wordt ingegaan op de verhouding
tussen de beklagprocedure en het eigenlijke strafproces. Daarbij worden zowel
de hoormogelijkheden als de wenselijkheid van het stellen van de termijnen
behandeld. Op bladzijde acht van de memorie van antwoord staat daarover een
passage waarin gewag wordt gemaakt van een asymmetrie in de rechtspositie
van het slachtoffer en die van de verdachte. Kan de minister dit punt nader
toelichten? Het een is immers gerelateerd aan het ander; het gaat om onderdelen
van de gehele strafrechtketen.In dit verband komt ook het initiatiefwetsvoorstel van Tweede-Kamerlid
Dittrich aan de orde over de hoormogelijkheden tijdens het strafproces. De
commissie heeft gevraagd naar de samenhang tussen voorliggend wetsvoorstel
en de implementatie van het kaderbesluit enerzijds en de afhandeling van het
initiatiefwetsvoorstel-Dittrich anderzijds. De minister heeft daarop geantwoord
dat de implementatie van het kaderbesluit weinig nadere wetgeving zal vergen
en dat mogelijke wetgeving op dit punt nauwelijks in relatie zal staan met
het initiatiefwetsvoorstel. Een gezamenlijke behandeling ligt naar zijn mening
niet voor de hand omdat voorliggend wetsvoorstel het klachtrecht betreft,
terwijl het initiatiefwetsvoorstel betrekking heeft op het eigenlijke strafproces.Namens mijn fractie verzoek ik de minister niet alleen om een nadere toelichting
op de asymmetrie van de rechten, maar ook om een visie op de positie van het
slachtoffer in de gehele strafrechtketen. In de memorie van antwoord verwijst
de minister naar de brief van 20 juni 2001, Tussenbericht Tweede Kamer aanpak
strafvordering 2001. Onder het hoofdstuk Verwerking van voorstellen uit het
onderzoek strafvordering 2001 op korte termijn meldt de minister dat de positie
van het slachtoffer nadere aandacht krijgt na het gereedkomen
van de evaluatie van de uitvoering van de Wet Terwee, het EU-kaderbesluit
en het initiatiefwetsvoorstel-Dittrich. In de brief wordt niet over termijnen
gesproken; hoe staat het met de tijdsplanning? De herziening van het Wetboek
van Strafvordering is een langlopend traject. Wanneer kan de Kamer de visie
van de minister tegemoet zien op de positie van het slachtoffer in de strafrechtketen?
Eigenlijk handhaaft mijn fractie het verzoek om voorliggend wetsvoorstel in
relatie te brengen met het initiatiefwetsvoorstel-Dittrich. In ieder geval
verzoek ik de minister om een samenhangende visie; kan de minister daarover
op dit moment uitspraken doen? Wanneer zal de herziening van het Wetboek van
Strafrecht aan de orde komen?Zoals ik aan het begin van mijn betoog reeds heb gesteld, gaat de fractie
van de Partij van de Arbeid in hoofdlijnen akkoord met het wetsvoorstel.De heer Rosenthal (VVD):Mijnheer de voorzitter. Ik dank de minister voor zijn uitvoerige beantwoording
in het bijzonder in de nadere memorie van antwoord. Voor de VVD-fractie staat
voorop dat het van groot belang is dat slachtoffers en andere rechtstreeks
belanghebbenden zich kunnen beklagen als een strafbaar feit niet wordt vervolgd
of de vervolging niet wordt voortgezet. Ik stem in met de woorden van de minister
dat het niet meer van deze tijd is als een slachtoffer na kennisgeving van
niet verdere vervolging geen gelegenheid krijgt, de sepotbeslissing van het
OM bij het gerechtshof aan te vechten. Mijn fractie acht het wetsvoorstel
dan ook een goede stap. Er zijn weliswaar ontwikkelingen gaande die niet geheel
losstaan van het onderhavige wetsvoorstel zoals het initiatiefwetsvoorstel-Dittrich,
maar daarbij gaat het om het spreekrecht voor slachtoffers of hun nabestaanden
bij het onderzoek ter terechtzitting. Dat verschilt inderdaad van het onderwerp
dat wij momenteel behandelen, zoals de minister heeft betoogd in de stukken.De fractie van de VVD kan zich al met al verenigen met dit wetsvoorstel
maar vraagt op twee punten om verduidelijking. Deze punten betreffen de maatschappelijke
context van het wetsvoorstel. Allereerst vraag ik aandacht voor het arrest
van de Hoge Raad van 25 juni 1996. Kan de minister duidelijk maken waar hij
de grens legt voor het beklag over de vervolgingsgrondslag? Deze vraag is
actueel in een tijd waarin de vervolgingsgrondslag bij bepaalde delicten zo
ter discussie staat. De minister meldt dat er geen sprake kan en zal zijn
van onderhandelingen tussen slachtoffer en OM, maar is dit niet een wat al
te formeel standpunt gelet op de maatschappelijke kaders waarin deze zaken
zich plegen af te spelen?In de tweede plaats zijn wij het met de minister eens dat het beklagrecht
niet beperkt mag blijven tot misdrijven. Hierop zijn wij bij de schriftelijke
voorbereiding al uitvoering ingegaan. De voorbeelden die de minister in de
nadere memorie van antwoord geeft, spreken ons in elk geval aan. Toch is ook
hier de maatschappelijke context van belang. Datgene wat hierover wordt gezegd,
neemt niet weg dat stelselmatig het risico naar voren komt van gewekte verwachtingen
die niet worden ingelost. Het beklagrecht en het bewerkstelligen van strafvervolging
kunnen het rechtsgevoel versterken maar als het voor betrokkenen in hun optiek
uiteindelijk een gering resultaat oplevert – ik verwijs naar het spreekwoord
"l'appétit vient en mangeant" – kan er sprake zijn van een averechtse
werking.Voorts rijst de vraag hoe groot nu eigenlijk de kring van rechtstreeksbelanghebbenden
zal zijn bij overtredingen waarbij geen directe schade wordt berokkend. Hoeveel
concentrische cirkel zijn er te trekken rond het slachtoffer? Wie gaat zich
ermee bemoeien? In hoeverre is tegen deze achtergrond de zaak van het beklagrecht
nog beheersbaar?Voorzitter. Ik heb al gezegd dat mijn fractie dit wetsvoorstel zal steunen.De heer Holdijk (SGP):Mijnheer de voorzitter. Als laatste spreker in deze eerste termijn van
de zijde van de Kamer kan en mag ik niet vooruitlopen op de einduitkomst van
deze gedachtewisseling, maar gelet op de eerste reacties vanuit deze Kamer
zoals die uit het voorlopig verslag naar voren komen, valt misschien toch
wel de voorzichtige conclusie te trekken dat verreweg de meeste fracties dit
wetsvoorstel beschouwen als een verbetering ten opzichte van de bestaande
situatie. In elk geval geldt dat voor de fracties van de SGP en de ChristenUnie.Het zal nog moeten blijken of de Kamer vasthoudt aan de wens om de behandeling
van het voorliggende wetsvoorstel op te schorten of aan te houden totdat de
implementatie, althans gedeeltelijk en voorzover noodzakelijk, van het Europese
kaderbesluit inzake de status van het slachtoffer in het strafproces en de
behandeling van het initiatiefvoorstel-Dittrich inzake het spreekrecht van
slachtoffers, in deze Kamer aan de orde zullen komen. Van mevrouw Tan heb
ik begrepen dat zij deze koppeling nog steeds bepleit.Mevrouw Tan (PvdA):Ik heb inderdaad gezegd dat wij nog steeds een relatie zien tussen dit
wetsvoorstel en het initiatiefwetsvoorstel-Dittrich, maar ik heb tevens gezegd
dat het er ons voornamelijk om gaat te vernemen wat de visie van de minister
is op de positie van het slachtoffer in de hele strafrechtketen. Kijkend ook
naar de tussenrapportage die de minister in juni naar de Kamer heeft gestuurd
en waarin wordt gemeld dat hij erop terug zal komen, hebben wij de vraag gesteld
of de minister nu al iets over die samenhangende visie kan zeggen dan wel
wanneer hij denkt dat, in het kader van de revisie van het strafprocesrecht,
deze visie, in welke vorm dan ook, naar de Kamer gestuurd zal worden. Het
is dus niet zo dat wij op dit moment het als een harde voorwaarde of iets
dergelijks stellen.De heer Holdijk (SGP):De toelichting van mevrouw Tan verduidelijkt het een en ander. Ik had
in eerste termijn, geloof ik, ook niet meer gezegd dan dat ik vermoedde dat
zij een relatie tussen dit wetsvoorstel, de implementatie van het kaderbesluit
en het initiatiefvoorstel-Dittrich bepleitte, maar misschien heb ik zelfs
daarmee te veel gezegd. Overigens heeft zij volstrekt gelijk, als je de zaken
beziet vanuit het verband van de strafrechtketen, dat er hier relaties zijn.
Dat valt, denk ik, niet te ontkennen. Laat ik dan ook op dit punt wat onze
fracties betreft in elk geval helderheid mogen verschaffen.
Binnen die keten iséén van de belangrijke onderscheidingen die
tussen de fase van vervolging en de fase van berechting. Wij zouden dit wetsvoorstel,
ten aanzien waarvan wij het er allemaal over eens kunnen zijn dat het betrekking
heeft op de vervolgingsfase, in zoverre dan toch op zijn eigen merites willen
bezien en dit evenzeer willen doen wanneer de fase van de berechting, en dus
bijvoorbeeld het initiatief-Dittrich, hier aan de orde zou komen te zijner
tijd.Voorzitter. Het wetsvoorstel heeft ten opzichte van het geldende recht
een beperkte, maar niet onbelangrijke strekking. Sinds jaar en dag kennen
wij immers de beklagmogelijkheid van artikel 12 Wetboek van Strafvordering.
Ingevolge artikel 23 van ditzelfde wetboek geldt reeds de verplichting tot
oproeping van procesdeelnemers, heel in het algemeen. De voorgestelde wijzigingen
zijn ook niet echt ingrijpend te noemen, zo menen wij. De belangrijkste zijn
naar onze wijze van zien: 1. de oproepingsplicht en het hoorrecht
in het kader van de procedure ex artikel 36 Wetboek van Strafvordering; dit
betreft het kader van het verzoek van een verdachte om een verklaring dat
een zaak geëindigd is;2. de opheffing van de uitsluiting –
want dat is het eigenlijk, mijns inziens – van het beklagrecht na een
transactie wegens een overtreding.Dat zijn de twee belangrijkste wijzigingen en op deze punten concentreert
zich in de schriftelijke voorbereiding de discussie. Dat is niet ten onrechte,
want deze veranderingen zijn, hoewel niet ingrijpend, toch belangrijk. Zij
zijn belangrijk vanwege de principiële betekenis. Immers, het beklagrecht
voor rechtstreeks belanghebbenden, waaronder met name slachtoffers –
zij het niet alléén slachtoffers, zoals de heer Van de Beeten
opmerkte – en hun eventuele nabestaanden, is een mogelijkheid om beslissingen
van het openbaar ministerie inzake vervolging of juist niet-vervolging door
de rechter te laten toetsen en zonodig te corrigeren. Het perspectief van
het slachtoffer is namelijk ook richtinggevend voor het hier al eerder genoemde
kaderbesluit van de JBZ-raad.Er is hier sprake van wat de nadere memorie van antwoord noemt de asymmetrie
in rechtspositie tussen slachtoffer en verdachte. Mevrouw Tan vroeg om nadere
opheldering van de term "asymmetrie". Ik sluit mij daar graag bij aan, al
meen ik er wel een zekere voorstelling van te hebben, mede op basis van de
stukken betreffende dit wetsvoorstel. Niettemin mag er niet aan voorbij worden
gegaan dat ook het belang van de verdachte, die op een bepaald moment zekerheid
moet hebben over zijn vervolging, hier voluit in het geding is. In zekere
zin kan men stellen dat hier sprake is van een principiële botsing tussen
de belangen van rechtszekerheid en van materiële rechtvaardigheid, die
zich ook elders in het recht wel voordoet. Het is duidelijk dat een afweging
van belangen noodzakelijk is en dat die uiteindelijk alleen door de rechter
kan worden gemaakt, maar dat de wetgever in dezen allereerst een taak heeft.
Dat is de reden waarom wij ons met dit wetsvoorstel bezighouden.De schriftelijke discussie in twee rondes, waarvan ik net als de heer
Rosenthal de tweede kwalitatief aanmerkelijk beter vond dan de eerste, heeft
zich voornamelijk toegespitst op de termijnbepaling van het beklag- en hoorrecht.
Tijdsverloop en rechtszekerheid staan in nauwe relatie tot elkaar. Ik zou
ook kunnen zeggen dat de discussie zich heeft toegespitst op wat ik nu maar
noem de schemertijd. Tweemaal in de 24 uur wordt het schemer en wel als de
dag er aankomt en als de nacht nadert. In die schemertijd moet voor de verdachte
duidelijk worden of er wel of geen voorprocedure komt en zo ja, op welke grondslag
dan wel. Met andere woorden, in die schemertijd wordt bepaald of het voor
hem dag of nacht wordt. Het is duidelijk dat die onzekerheid niet te lang
mag duren, maar eveneens dat het slachtoffer een redelijke maar reële
kans moet hebben om van zich te laten horen. De formulering die wij aantreffen
in het voorgestelde tweede lid van artikel 12l, te weten dat het beklag moet
worden gedaan binnen drie maanden nadat zich een omstandigheid heeft voorgedaan
waaruit voortvloeit dat de rechtstreeks belanghebbende met de kennisgeving
van niet verdere vervolging bekend is geworden, kan een zekere en misschien
zelfs behoorlijke mate van onzekerheid impliceren. Dat lijkt uit een oogpunt
van rechtszekerheid voor de verdachte ongewenst. Daartegenover staat dat in
onze opvatting de rechten van het slachtoffer onder geen omstandigheid mogen
worden verkort.Dit is niet het moment om alle discussies te herhalen. Om kort te gaan,
de vele argumenten pro en contra, de formulering van het tweede lid van artikel
12l en ook de aangedragen alternatieven afwegend die via beide memories van
antwoord tot ons zijn gekomen, vinden onze fracties de voorgestelde formulering
acceptabel. Zij gaan er wel van uit dat de rechter in wijsheid met deze bepaling
zal omgaan, aangezien er tegengestelde en bepaald gevoelige belangen aan de
orde zijn. Dat is het saldo van onze afwegingen bij het hoofddiscussiepunt
in deze Kamer rondom dit wetsontwerp.Voorzitter. Blijft nog een vraag, misschien een gewetensvraag voor de
minister. In het voorlopig verslag vroegen onze fracties of de minister van
oordeel was, dat het wetsvoorstel in substantiële mate was verbeterd
als gevolg van de aanvaarding van de amendementen op de stuknrs. 9 en 10.
In de memorie van antwoord verklaarde hij kortweg dat hij deze amendementen
niet als een verbetering beschouwde. Ik zou bij deze wellicht laatste gelegenheid
hem nog eens willen uitnodigen om zich nader te verklaren. Hij verdedigt thans
ook deze onderdelen van het wetsvoorstel, terwijl hij zich daar in de Tweede
Kamer, als ik mij niet heel erg vergis, bepaald geen voorstander van toonde.Voorzitter. Wij zien met belangstelling uit naar de reactie van de minister
op onze beschouwingen en op onze vraag.Minister Korthals:Voorzitter. Het verheugt mij dat wij vandaag over het wetsvoorstel tot
wijziging van de regelingen betreffende de waarborgen rond de vervolging kunnen
spreken. Het wetsvoorstel regelt in de eerste plaats dat beklag ook na een
kennisgeving van niet verdere vervolging mogelijk wordt. Daarmee wordt een
inconsistentie binnen onze strafvordering opgeheven. Na een informeel sepot
is beklag namelijk steeds mogelijk. Verder wordt de rechtspositie van slachtoffers
van strafbare feiten hierdoor op peil gebracht. Het is naar
mijn mening niet meer van deze tijd dat het slachtoffer na een dergelijke
kennisgeving van het openbaar ministerie de sepotbeslissing niet bij het gerechtshof
kan aanvechten. De heer Holdijk wees hier ook op. Het wetsvoorstel legt verder
het openbaar ministerie de verplichting op om een kennisgeving van niet verdere
vervolging of beslissing tot het aanbieden van een transactie wegens misdrijf
aan de rechtstreeks belanghebbende die hem bekend is, te verzenden. Dat is
in het belang van zowel het slachtoffer als de verdachte. Het slachtoffer
komt op deze wijze tijdig te weten dat het openbaar ministerie de zaak niet
aan de strafrechter wil voorleggen. Als hij het daar niet mee eens is, kan
hij snel een klacht bij het hof indienen. Voor de verdachte is deze informatieverplichting
ook een verbetering. De rechtstreeks belanghebbende mag namelijk geen beklag
meer doen als meer dan drie maanden verstreken zijn, nadat hij met het transactievoorstel
of de kennisgeving van niet verdere vervolging bekend is geraakt, terwijl de
mededelingsplicht bevordert dat de rechtstreeks belanghebbende daarvan op
de hoogte is.Voorzitter. Het wetsvoorstel leek mij op zichzelf redelijk eenvoudig,
maar zoals vandaag blijkt, zijn er toch nogal wat punten blijven hangen. Is
het criterium van bekend zijn niet een wat vaag criterium? De keuze voor het
criterium van het bekend zijn hangt in de eerste plaats samen met het feit
dat het beklagrecht in ons land, waar het slachtoffer de verdachte niet zelf
mag vervolgen, van groot en principieel belang is. Als beklag niet mogelijk
is, houdt alles op. Als de verdachte vervolgd wordt, kan deze zich nog in
twee of drie instanties, de Hoge Raad meegerekend, verdedigen. Het criterium
van de bekendheid komt verder ook elders in de wet voor. Bij die formuleringen
is expliciet aangesloten. Ook daar werkt het criterium bevredigend. Ik wil
er daarbij nog op wijzen dat het tijdsverloop, ook als het slachtoffer ontvankelijk
is, toch een rol kan spelen bij de beslissing van het hof. Als het slachtoffer
adreswijzigingen bijvoorbeeld niet aan het openbaar ministerie doorgeeft en
daarom niet bekend wordt met de mededeling en ook nooit informeert, wekt dat
niet de indruk dat de afloop van de strafzaak hem heel erg bezig heeft gehouden.
Het hof kan dat bij zijn beslissing betrekken. Meer in het algemeen ligt een
bevel tot vervolging ook in het licht van de verjaringsgedachte minder in
de rede naarmate het feit verder in het verleden ligt. Het slachtoffer heeft
er dus alle belang bij om snel actie te ondernemen.De heer Van de Beeten vraagt of het wetsvoorstel beklag openstelt voor
de keuze voor welke delictsomschrijving wordt vervolgd. Mijn antwoord daarop
is nee. Het gaat niet om de codificatie van de rechtspraak van de Hoge Raad.
Die rechtspraak is er. Het wetsvoorstel gaat daar langsheen. Het heeft een
ander onderwerp, namelijk beklag openstellen na een kennisgeving van niet
verdere vervolging, beklag openstellen na transactie wegens overtreding en
aanpassing van de termijn van beklag na transactie. Het arrest van 1996 bevestigde
een situatie die reeds langer, ook al voor 1984, bestond. Het was voordien
ook al vaste jurisprudentie dat de vervolgingsgrondslag in de beoordeling
van het beklag door het hof kon worden betrokken.Verder vroeg de heer Van de Beeten of een beroep van de Hoge Raad op de
argumentatie van de wetgever niet wat smal is; moeten wij dat niet wat smal
vinden? Zoals bekend, past het een minister van Justitie niet om vrijelijk
in discussie te gaan met de Hoge Raad. In dit geval heb ik daar ook geen behoefte
aan. Ik heb geen problemen met dat arrest. Dat heb ik in de nadere memorie
van antwoord aan de Kamer ook aangegeven. Inderdaad is in de memorie van toelichting
niet op dit arrest ingegaan, maar dat is en dat was naar mijn mening ook niet
noodzakelijk, omdat het wetsvoorstel daar niet over gaat.De heer Rosenthal vroeg naar het arrest van de Hoge Raad en de onderhandelingen
over vervolging. Naar mijn mening is er geen sprake en moet er geen sprake
zijn van onderhandelingen over de vervolgingsgrondslag. Het openbaar ministerie
heeft een autonome vervolgingsbevoegdheid die in het licht van het algemeen
belang moet worden uitgeoefend. Het belang van het slachtoffer is slechts
in dat perspectief van belang.De heer Van de Beeten spreekt over de beklagtermijn bij het niet betekenen
aan het slachtoffer. Hij hoop dat die termijn niet te lang zal zijn. Ik zeg
nadrukkelijk dat bij het bepalen van de beklagtermijn verschillende belangen
moeten worden afgewogen. Ik hecht eraan voorop te stellen dat in het algemeen
geen beklagtermijn voor het slachtoffer geldt. Dat is ook terecht. De heer
Van de Beeten heeft terecht aangegeven dat het slachtoffer de verdachte in
Rome kon vervolgen. Dat kan in Nederland niet. Daarom moet de weg naar de
beklagrechter niet te snel worden afgesneden. De termijn van drie maanden
bewerkstelligt dat, maar het betekent tevens dat het slachtoffer niet eindeloos
kan dralen. Mijns inziens zijn op die manier alle belangen juist in ogenschouw
genomen.Verschillende sprekers vroegen zich af of het beklagrecht niet beperkt
moet worden tot misdrijven. Zonder twijfel speelt het beklagrecht bij misdrijven
een grotere rol. Overtredingen zijn in het algemeen immers minder ernstige
feiten dan misdrijven. Toch kan het ook bij overtredingen om echt vervelende
strafbare feiten gaan. Bij de plenaire behandeling in de Tweede Kamer heb
ik daar een aantal voorbeelden van gegeven: een wegpiraat die bijna iemand
raakt, de persoon die nalaat iemand te helpen die in levensgevaar verkeert
zodat de dood van de laatste volgt en ten slotte discriminatie in de uitoefening
van een bedrijf. Naar mijn mening moet dan beklag kunnen worden gedaan.Ik wil benadrukken dat het geldend recht beklag bij overtredingen reeds
mogelijk maakt. Dat blijkt letterlijk uit artikel 12 Strafvordering. Beklag
is alleen uitgesloten als bij een overtreding een transactie is aangeboden.
Alleen daarin brengt het wetsvoorstel verandering. Als overtredingen een derde
zo sterk raken dat deze de verdachte voor de strafrechter wil, moet een transactie
voor een eventueel zeer laag geldbedrag daaraan niet in de weg staan.Zou beklag bij overtredingen niet uitgesloten dienen te worden? Vooropgesteld
kan worden dat artikel 12 Strafvordering het beklag bij overtredingen thans
reeds openstelt. Het wetsvoorstel heft slechts de uitsluiting van beklag na
een transactie wegens overtreding op. Ik ben hier zojuist ook op ingegaan.Voorzitter. Ik kom te spreken over de administratieve handhaving. Er is
inderdaad geen beklag ex artikel 12 Strafvordering mogelijk
voor de administratieve verkeersovertredingen. Deze zijn in de regel van betrekkelijk
geringe ernstige aard. Dat is de voornaamste reden waarom zij uit het strafrecht
gehaald zijn. Zij hebben ook veelal gemeen dat er geen slachtoffers van dergelijke
delicten zijn. Het is de consequentie van de keuze voor de administratieve
handhaving.Mevrouw Tan heeft nog gevraagd naar het kaderbesluit, waarop wij overigens
in de nota naar aanleiding van het nader verslag uitvoerig zijn ingegaan.
Het op 15 maart 2001 tot stand gekomen kaderbesluit van de raad van de Europese
Unie inzake de status van het slachtoffer in de strafrechtelijke procedure
behoeft naar mijn mening geen uitgebreide implementatiewetgeving. In de eerste
plaats zien veel van de verplichtingen waarop in het kaderbesluit wordt gedoeld,
niet primair op de wetgeving. Een voorbeeld is artikel 2 dat de lidstaten
ertoe verplicht, te waarborgen dat het slachtoffer tijdens de procedure met
het gepaste respect voor zijn persoonlijke waardigheid wordt bejegend. In
de tweede plaats voldoet de Nederlandse wetgeving en het daarop gebaseerde
beleid, voorzover thans valt te overzien, aan de eisen die in het kaderbesluit
daaraan worden gesteld. Daarmee wil ik overigens niet zeggen dat het kaderbesluit
geen enkele rol kan of zal spelen bij wetsvoorstellen op strafvorderlijk terrein.
Mevrouw Tan heeft een vraag gesteld over de planning. Zoals bekend, zullen
naar aanleiding van het onderzoeksproject strafvordering 2001 wetsvoorstellen
worden ontwikkeld. Het voornemen bestaat, daarbij ook de strafvorderlijke
positie van het slachtoffer onder de loep te nemen. Het kaderbesluit zal daarbij
uiteraard ook worden betrokken.Voorzitter. Het is ook goed om in de richting van mevrouw Tan te zeggen
dat mij bij de vergelijking met landen om ons heen is gebleken dat het slachtofferbeleid
van Nederland bijna toonaangevend is voor de andere landen. Ik heb een nota
Slachtofferbeleid naar de Tweede Kamer gezonden, waarin uitvoerig uiteengezet
wordt wat wij op het punt van het slachtofferbeleid allemaal al doen. Dat
neemt niet weg dat er op sommige punten natuurlijk nog best verbeteringen
zijn aan te brengen. Dat ben ik graag met mevrouw Tan eens. Het valt overigens
nog te bezien of ik een geweldig voorstander ben van het spreekrecht, zoals
wordt voorgesteld in het initiatiefwetsvoorstel van de heer Dittrich. Er is
nu dus sprake van een initiatiefwetsvoorstel op dat punt. Zoals bekend, is
de regering pas aan het einde van de rit aan bod.Mevrouw Tan (PvdA):Is de minister, in het verlengde van zijn eerdere rapport, voornemens
om in het kader van de revisie van het strafprocesrecht te komen met een visie
op de positie van het slachtoffer in de hele strafrechtketen? Zo ja, wanneer
denkt hij dat dan te doen? Dat was mijn concrete vraag.Minister Korthals:Ik ben van plan om te komen met die visie. Dat gebeurt ook in het kader
van Strafvordering 2001. Ik heb overigens al een visie neergelegd in de nota
Slachtofferzorg. Ik wil echter nog een nadere visie geven. Ik blijf dus visies
tentoonspreiden. Het punt is dat wij op het ogenblik nogal onder druk zijn
komen te staan door alles wat met terrorisme te maken heeft. Wij dachten aanvankelijk
dat wij in het voorjaar met die visie zouden komen. Dat zal nu waarschijnlijk
iets later zijn, maar wel voor de verkiezingen van 2002.Graag stel ik voorop dat het wetsvoorstel niets verandert aan de interpretatie
van het aspect van rechtstreeks belanghebbende. Het voert echter wat ver om
er hier en nu uitgebreid op in te gaan. In het kader van het onderzoeksproject
Strafvordering 2001 zal ik daar nader op terugkomen.De heer Holdijk zeg ik dank voor zijn vriendelijke woorden over het wetsvoorstel.
De heer Rosenthal en mevrouw Tan hebben zich ook in die zin geuit. De heer
Van de Beeten was eigenlijk de enige die er wat uitroeptekens en vraagtekens
bij zette. Hij was nogal kritisch, maar op verkeerde gronden. Ik merk dadelijk
wel hoe het stemgedrag van de CDA-fractie zal zijn.De heer Holdijk vroeg mij nog, in te gaan op de door de Tweede Kamer aanvaarde
amendementen. Ik heb reeds aangegeven dat ik ze indertijd niet als een verbetering
zag, anders had ik ze overgenomen. Het wetsvoorstel als geheel is echter van
dien aard dat ik het volledig voor mijn rekening wilde nemen om het vandaag
in deze Kamer te verdedigen.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter. Ik sluit niet uit dat ik kritisch was op onjuiste gronden,
maar dat wil ik graag eerst toetsen door de minister enkele nadere vragen
te stellen.Wat betreft het effect van toenemende administratiefrechtelijke handhaving
van voorschriften kunnen wij vaststellen dat hele categorieën voorschriften
waaraan strafbepalingen worden verbonden worden uitgesloten van het beklagrecht.
Ik vraag mij overigens af of dat aspect bij de wetgeving met betrekking tot
die administratiefrechtelijke handhaving wel steeds zo expliciet naar voren
komt. De vraag is of dat op zichzelf niet al een principiële discussie
waard is, want dat gaat nogal ver. Wij hebben vastgesteld dat er situaties
zijn waarin het plegen van een overtreding voor grote groepen belanghebbenden
gevolgen kan hebben. Ik noem het voorbeeld van de minister van de buurtbewoners
die te maken hebben met een roekeloze motorrijder in hun buurt. Wij moeten
vaststellen dat dit een principieel aspect is dat bij de behandeling van dit
wetsvoorstel in de Tweede Kamer en eerder in 1984 bij de discussie over de
volle toets bij het beklagrecht niet aan de orde is geweest. De minister zegt
dat wij die beslissing impliciet hebben genomen toen wij kozen voor administratiefrechtelijke
handhaving. In ieder geval hebben wij bij de Tabakswet de mogelijkheid om
daarover van gedachten te wisselen met de minister van Volksgezondheid.De minister heeft ook nog gesproken over het "bekend zijn met", maar zijn
antwoord was naar mijn smaak wat kort door de bocht. In de memorie van antwoord
staat: "Bekend worden met de kennisgeving impliceert overigens dat de daarin
besloten liggende informatie opgenomen en verwerkt kan worden. Dat ligt niet
alleen in de woorden van de wet besloten, maar vloeit ook uit de ratio van
dit vereiste voort." De minister heeft gezegd dat ook elders in de wet wordt
gewerkt met dit "bekend zijn met". Kan de minister uitleggen of het elders
in de wet ook een opschorting van een termijn tot gevolg heeft als iemand gedurende langere tijd niet in staat is om zijn wil te bepalen? Kan
hij voorbeelden daarvan noemen? Dat is vooral interessant in de sfeer van
het strafrecht. Het heeft rechtstreeks consequenties voor de verdachte. Ik
moet zeggen dat de stukken en het zeer korte antwoord van de minister mij
niet overtuigd hebben.Met betrekking tot de vraag of er met dit wetsvoorstel wel of niet een
mogelijkheid komt voor een discussie over de vervolgingsgrondslag, heeft de
minister gezegd dat dit gewoon staande jurisprudentie is. Ik verwijs naar
hetgeen Corstens hierover heeft geschreven en naar de noot onder het arrest
uit 1996, maar ook naar de Handelingen van de behandeling in de Tweede Kamer.
De heer Dittrich stelde daar de vraag of nabestaanden die willen dat de officier
een zwaarder delict als eerste in de tenlastelegging opschrijft, het recht
hebben om zich op basis van het voorliggende wetsvoorstel daarover bij het
gerechtshof te beklagen. Minister Korthals heeft daarop volgens de Handelingen
geantwoord: "De heer Dittrich vroeg of je een klacht kunt indienen vanwege
de grondslag van de vervolging. Dat is een mogelijkheid." De heer Dittrich
vroeg later in de vergadering: "Als er wel een beslissing is en de zaak wordt
vervolgd, maar niet op de manier waarop het slachtoffer of de nabestaanden
dat willen, kun je dan toch beklag bij het hof doen?" De reactie van de minister
was: "Dat kan". De heer Dittrich zei daarop: "Dan is het opvallend dat dit
niet in de memorie van toelichting is besproken. Wel wordt er in de adviezen
uitvoerig op ingegaan". Minister Korthals reageerde met: "Dat is juist. Het
is normaal dat het gebeurt bij de indiening van de stukken. Nu is het gebeurd
in de nota naar aanleiding van het verslag". Ik heb het arrest overigens niet
kunnen terugvinden in de nota naar aanleiding van het verslag.Kortom: gezien het antwoord op de vragen van de heer Dittrich ging ook
de minister ervan uit dat het hier gaat om een noviteit in dit wetsvoorstel.
Het is dus niet vol te houden dat het staande jurisprudentie is.In dit verband wijs ik op een belangrijk kernpunt waar ik de minister
niet op heb horen antwoorden. Als je van mening bent dat het staande jurisprudentie
is dat een direct belanghebbende zich kan beklagen over de vervolgingsgrondslag,
zou toch op z'n minst moeten gelden dat de officier van justitie niet enkel
een kennisgeving de deur uitdoet naar een direct belanghebbende, maar er ook
op wijst dat er het mogelijk is om je te beklagen over de vervolgingsgrondslag.
De officier zou dan dus aan de direct belanghebbende moeten laten weten dat
hij voornemens is om bijvoorbeeld dood door schuld ten laste te leggen, met
de toevoeging dat de belanghebbende zich over deze keuze kan beklagen bij
het hof. Anders wordt toch in dit wetsvoorstel een lege huls voorgesteld?Ik meen dat de minister in tweede termijn echt op dit belangrijke kernpunt
zou moeten antwoorden. Het raakt direct aan de vraag hoe ver wij hierin willen
gaan. Door diverse collegae is vandaag gesproken over de positie van het slachtoffer.
Als dit wetsvoorstel alleen betrekking had op de positie van het slachtoffer,
zou het aanmerkelijk gemakkelijker zijn om "ja" te zeggen tegen het voorstel.
Als wij bij dit wetsvoorstel zekerheid zouden hebben over de vraag hoe ver
het gaat met betrekking tot de strafbaarheid van de overheid, zou het eveneens
aanmerkelijk gemakkelijker zijn om vandaag volmondig "ja" te zeggen tegen
dit wetsvoorstel. Dat is echter niet het geval. Wij openen met dit wetsvoorstel
ook een weg voor verzekeraars die er belang bij hebben dat niet een overtreding
ten laste wordt gelegd en een transactie plaatsvindt, maar een procedure wordt
ingezet waaruit het bewijs kan worden geput in de civielrechtelijke procedure.
Wij maken met dit wetsvoorstel een weg open voor werkgevers die wellicht nadere
schadeclaims willen indienen over het uitvallen van werknemers, buiten hetgeen
al in het Burgerlijk Wetboek is geregeld. Ook maken wij een weg open voor
bedrijven die menen bedrijfsschade te hebben geleden en de mogelijkheid willen
hebben, als direct belanghebbende, om tot actie over te gaan.Met andere woorden: mede tegen de achtergrond van onze bezorgdheid over
de juridisering in dit land – dat is, zoals de minister duidelijk zal
zijn, een achterliggende reden van onze kritische bejegening van het wetsvoorstel –
menen wij dat er beter nagedacht had kunnen en ook had moeten worden over
het voorstel. Ik vraag de minister om nader in te gaan op de door mij naar
voren gebrachte punten, alvorens onze fractie haar standpunt bepaalt.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. In de eerste plaats past het mij om in deze tweede termijn
de minister te danken voor zijn weliswaar korte, maar in zekere mate toch
verhelderende reactie op onze bijdrage in eerste termijn, met name waar het
gaat om de vraag die ik aan het slot van onze bijdrage in eerste termijn stelde.Vervolgens wil ik nog graag benadrukken dat voor onze fractie de reden
om bij de behandeling van dit wetsvoorstel het woord te voeren, is gelegen
in dat zo principiële aspect van het wetsvoorstel. In dat opzicht sta
ik zeker met de heer Van de Beeten op één lijn. De heer Van
de Beeten is bekwaam en mans genoeg om zichzelf te verdedigen, maar ik zou
in ieder geval niet zonder meer de uitspraak van de minister willen overnemen
dat zijn kritiek op onjuiste gronden was gebaseerd. Dat geldt in elk geval
naar mijn mening bij lange na niet voor alle kritiek! Met name denk ik dan
aan het punt dat hij in zijn tweede termijn herhaalde en dat ik in mijn eerste
termijn niet naar voren heb gebracht, namelijk de uitsluiting van het beklagrecht
bij beslissingen tot administratieve handhaving van regelgeving. Bij de keuze
van regelgeving die voor die administratieve handhaving in aanmerking komt
en als het om strafrechtelijke regelgeving gaat, moet inderdaad de vraag worden
gesteld of daar het beklagrecht van benadeelden, beter gezegd van belanghebbenden
niet mee teniet wordt gedaan. Dat zou een van de criteria moeten zijn waarop
zo'n keuze wordt gebaseerd, dat lijkt mij althans een op zijn minst relevant
criterium.Voorzitter. In zijn reactie op de vraag van de heer Rosenthal of er nu
onderhandeld kon worden over de keuze van de delictsomschrijving op grond
waarvan vervolging plaatsvindt of als het voornemen bestaat om af te zien
van vervolging, zei de minister volgens mij terecht dat er geen ruimte voor
onderhandelingen behoort te zijn. Dat zou ten principale ook afbreuk doen
aan het gegeven in onze strafwetgeving dat niet het slachtoffer, de benadeelde
of de belanghebbende over de vervolging of het ontslag daarvan
beslist. Onder verwijzing naar de memorie van antwoord zou ik toch nog wel
even willen wijzen op een uitdrukkelijke vraag onzerzijds in het voorlopig
verslag en willen stellen dat, behalve het wel of niet vervolgen, ook altijd
de grondslag van de vervolging zaken zijn waarop het beklagrecht zich richt.
Gelukkig heeft de minister dat ook in de memorie van antwoord nog eens uitdrukkelijk
bevestigd, maar om daarover geen onduidelijkheid te laten bestaan, wil ik
dat aan het slot van mijn tweede termijn ook mijnerzijds nog eens graag stipuleren.Minister Korthals:Voorzitter. Als mijn woorden zo worden uitgelegd dat de heer Van de Beeten
er overal naast zat, is dat wat erg sterk. Ik ben wel blij dat de heer Holdijk
hem te hulp is geschoten, maar dan wel op een punt waar dat nu net niet hoefde!De heer Van de Beeten (CDA):Deze vriendelijke woorden geven mij aanleiding om te vragen op welke punten
ik er niet naast zat!Minister Korthals:Dat is inderdaad heel moeilijk te zeggen; ik had mij daar overigens ook
niet op voorbereid!Voorzitter. Ik wil allereerst ingaan op de verhouding tot de administratiefrechtelijke
handhaving. Ik heb gezegd dat er indertijd voor is gekozen om die uit het
strafrechtelijke traject te trekken en dat daarvoor dan inderdaad niet art.
12 Strafvordering in aanmerking komt. Dat neemt niet weg dat ook het administratieve
recht belanghebbenden op grond van art. 8.1 AWB de mogelijkheid biedt om beklag
in te dienen.De heer Van de Beeten (CDA):Het probleem is dat de Wet Mulder geen kennisgevingregeling met een driemaandstermijn
kent zoals dit wetsvoorstel. Dit laatste is zeker een verbetering voor de
positie van de verdachte, dat geef ik graag toe. De minister biedt hier nu
echter een dode mus aan aan belanghebbenden.Minister Korthals:De vraag is hier aan de orde of er in gevallen van administratief recht
een beklagmogelijkheid is. De positie is niet dezelfde, omdat het strafvorderlijk
traject nu eenmaal anders is dan het administratiefrechtelijke. De heer Van
de Beeten wil misschien dat in alle gevallen van het administratief recht
ook nog kennisgevingen worden gedaan. Wij zullen hier te zijner tijd nog over
praten, maar dit gaat het kader van dit wetsvoorstel te buiten.Er is gesproken over het criterium van het bekend zijn. De heer Van de
Beeten refereert aan een passage in de memorie van antwoord. Daarin wordt
ingegaan op een aantal casusvragen. Die vragen waren niet volstrekt denkbeeldig,
maar die gevallen hebben zich bij mijn weten nog niet in de jurisprudentie
voorgedaan. Als zij zich zullen voordoen, ligt het naar mijn mening evenwel
in de rede dat de rechter een betrokkene die niet bekend is met een beslissing,
in die zin dat hij die heeft kunnen opnemen en begrijpen, niet ontvankelijk
verklaart. Overigens hebben wij indertijd bij de Wet schadefonds geweldsmisdrijven
ook de situatie gehad dat men bekend moest zijn met de mogelijkheid om een
beroep te doen op het Schadefonds geweldsmisdrijven. Als je kon aantonen dat
je daarmee niet bekend kon zijn vanwege het feit dat je niet compos mentis
was, kon je daarop alsnog een beroep doen.De heer Van de Beeten (CDA):Ik kan mij dit goed voorstellen. In dat geval is er ook geen sprake van
een afweging van het belang van de verdachte en het slachtoffer. Mijn vraag
was of de minister voorbeelden kan aangeven in de sfeer van het Wetboek van
Strafvordering en het Wetboek van Strafrecht, waar dit "bekend zijn met" een
rol speelt en waarbij dezelfde verstrekkende vernemingstheoretische interpretatie
ontstaat, zowel op grond van de parlementaire geschiedenis als op grond van
de jurisprudentie.Minister Korthals:Ik heb dit nu uiteraard niet paraat, maar ik zal proberen de heer Van
de Beeten daarvan nog enkele voorbeelden te geven.Betekent dit wetsvoorstel nu een verdergaande juridisering die ongewenst
is? Ik hoop dat ik in de eerste termijn duidelijk heb gemaakt dat de principiële
discussie die de heer Van de Beeten aan de orde stelt, zeker belangrijk is,
maar niet het wetsvoorstel in wezenlijke zin raakt. De bredere discussie gaat
over het beklagrecht in het algemeen. Die is bij dit wetsvoorstel niet werkelijk
aan de orde.Er is gesproken over de mogelijkheid dat de verzekeraar, de werkgever
of iemand anders nu ook belanghebbende kan zijn. Of zij rechtstreeks belanghebbenden
zijn in de zin van dit wetsvoorstel, betwijfel ik. Het gaat natuurlijk primair
om het slachtoffer zelf. Ik begrijp wel wat de heer Van de Beeten wil zeggen,
namelijk dat zij druk en zelfs oneigenlijke druk kunnen aanwenden. Dit zou
ik eerlijk gezegd een wanprestatie van de werkgever of de verzekeraar vinden.De heer Van de Beeten (CDA):Op grond van de wet en de jurisprudentie is het begrip direct belanghebbende
nu eenmaal veel en veel ruimer dan die van het slachtoffer en nog ruimer dan
het begrip benadeelde partijen in de zin van het Wetboek van Strafrecht. Dan
kom je bij partijen als een verzekeraar of werkgever uit. Natuurlijk zijn
er altijd grijze zones naarmate de band minder direct is tussen degene die
stelt belang te hebben bij vervolging en het feit. Wij hebben hier echter
niet alleen te maken met een situatie waarin druk wordt uitgeoefend op het
slachtoffer, maar met heel andere partijen. Ik moet er niet aan denken dat
er bij het hof met allerlei partijen moet worden gediscussieerd over de relatie
tussen artikel 12 Wetboek van Strafvordering en situaties zoals die zich in
Volendam en Enschede hebben voorgedaan.Minister Korthals:Dat is uiteraard niet de bedoeling. Ik denk ook niet dat dergelijke problemen
zich in de praktijk zullen voordoen. In beginsel gaat het namelijk om het
slachtoffer. Ik kan nu al wel verklaren dat onder "direct belanghebbende"
niet de werkgever of de verzekeraar mag worden verstaan.De heer Van de Beeten (CDA):Ik zie dat de minister aan het einde van zijn beantwoording is gekomen.
Ik heb echter nog geen antwoord gekregen op mijn vraag of bij de kennisgeving
gewezen moet worden op de mogelijkheid om beklag te doen over de vervolgingsgrondslag.Minister Korthals:Die vraag staat eigenlijk los van dit wetsvoorstel. Ik denk
dat het wel heel erg ver gaat dat een officier van justitie zou moeten melden
welke grondslag voor hem reden is om niet tot vervolging over te gaan. Laten
wij redelijk zijn: als iemand, nadat hij de kennisgeving tot niet verdere
vervolging heeft ontvangen, vindt dat het openbaar ministerie ten onrechte
niet tot vervolging overgaat, zal hij zich daartegen verzetten. Hij zal dan
in beroep gaan tegen het oordeel van het openbaar ministerie dat er onvoldoende
bewijs is voor een tenlastelegging. Ik denk dat het wat ver gaat om van het
openbaar ministerie te vragen dat het dat allemaal mededeelt. Door de nieuwe
positie van het slachtoffer in strafzaken zal het slachtoffer door het openbaar
ministerie zoveel mogelijk bij de zaak worden betrokken. Het slachtoffer kan
dan aan het openbaar ministerie duidelijk maken wat hij voelt en wat hem beroert.
Op grond daarvan zal het openbaar ministerie, zonder dat daarover wordt onderhandeld,
de beslissing nemen om wel of niet verder te vervolgen. Het gaat heel ver
om van het openbaar ministerie te eisen dat zij die beslissing motiveert.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De aanwezige leden van de fractie van het CDA wordt conform artikel 121
van het Reglement van orde aantekening verleend dat zij geacht willen worden
zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.De minister heeft toegezegd, een aantal vragen op een later tijdstip te
zullen beantwoorden. Ik ga ervan uit dat die vragen schriftelijk zullen worden
beantwoord, omdat de stemmingen zijn afgerond. Ik zie dat de minister hiermee
kan instemmen.Voorzitter: SchuurmanDe vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-126-136.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl