Voortzetting van de behandeling van de nota Flexibele studiefinanciering "Een stelsel dat past" (26397), en van:  * de motie-Rehwinkel over het omzetten van de eindgrens van 30 jaar in een aanvangsgrens tot en met het 25ste jaar (26397, nr. 3);  * de motie-Rehwinkel over inzicht in de opbouw van de inkomsten van studenten (26397, nr. 4);  * de motie-Eurlings over studiefinanciering na het 30ste jaar (26397, nr. 5);  * de motie-Eurlings over flexibel in- en uitschrijven (26397, nr. 6);  * de motie-Eurlings c.s. over de invloed van de hoogte van de beurs en het bijverdienen op de studieduur (26397, nr. 7);  * de motie-Rabbae over studiefinanciering na het 30ste jaar (26397, nr. 8);  * de motie-Rabbae over verhoging van het studentenbudget (26397, nr. 9);  * de motie-Van Bommel over het effect van beperking van de studiefinanciering op de studiekeuze van VWO'ers (26397, nr. 10);  * de motie-Stellingwerf over gedeeltelijke kwijtschelding van studieschulden (26397, nr. 11).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 4706-4712

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

03-06-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 81, pagina 4706-4712

27-05-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26397Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over het rapport van de enquêtecommissie vliegramp Bijlmermeer (26241, nr. 9) (debat met de commissie), te weten: * de motie-Van Gijzel c.s. houdende de uitspraak dat de Kamer voldoende is voorbereid voor het debat met de regering (26241, nr. 16).Pagina 4703-4703
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 27 mei 1999)Pagina 4712-4713
Behandeling van het verslag van een algemeen overleg over privatisering van de Rijksacademie voor de Beeldende Kunst (26475)Pagina 4703-4706
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 mei 1999 over KosovoPagina 4698-4703
Behandeling van de verslagen van de commissie voor de Verzoekschriften over een aantal in haar handen gestelde adressen (26251, nrs. 50 t/m 60).Pagina 4679-4679
Voortzetting van de behandeling van het rapport van de enquêtecommissie vliegramp Bijlmermeer (26241, nr. 9) (debat met de commissie), en van: * motie-Van Gijzel c.s. houdende de uitspraak dat de Kamer voldoende is voorbereid voor het debat met de regering (26241, nr. 16).Pagina 4679-4697
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat n.a.v. een algemeen overleg over Kosovo, te weten: * de motie-Van Bommel over het gebruik van geweld tegen Joegoslavië (22181, nr. 277).Pagina 4703-4703
Voortzetting van de behandeling van de nota Flexibele studiefinanciering "Een stelsel dat past" (26397), en van: * de motie-Rehwinkel over het omzetten van de eindgrens van 30 jaar in een aanvangsgrens tot en met het 25ste jaar (26397, nr. 3); * de motie-Rehwinkel over inzicht in de opbouw van de inkomsten van studenten (26397, nr. 4); * de motie-Eurlings over studiefinanciering na het 30ste jaar (26397, nr. 5); * de motie-Eurlings over flexibel in- en uitschrijven (26397, nr. 6); * de motie-Eurlings c.s. over de invloed van de hoogte van de beurs en het bijverdienen op de studieduur (26397, nr. 7); * de motie-Rabbae over studiefinanciering na het 30ste jaar (26397, nr. 8); * de motie-Rabbae over verhoging van het studentenbudget (26397, nr. 9); * de motie-Van Bommel over het effect van beperking van de studiefinanciering op de studiekeuze van VWO'ers (26397, nr. 10); * de motie-Stellingwerf over gedeeltelijke kwijtschelding van studieschulden (26397, nr. 11).Pagina 4706-4712
Presentie en opening (donderdag 27 mei 1999)Pagina 4679-4679
Regeling van werkzaamheden (donderdag 27 mei 1999)Pagina 4697-4698

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 42 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:de nota Flexibele studiefinanciering "Een stelsel dat past" (26397), en van:- de motie-Rehwinkel over het
omzetten van de eindgrens van 30 jaar in een aanvangsgrens tot en met het
25ste jaar (26397, nr. 3);- de motie-Rehwinkel
over inzicht in de opbouw van de inkomsten van studenten (26397,
nr. 4);- de motie-Eurlings over studiefinanciering na het
30ste jaar (26397, nr. 5);- de motie-Eurlings
over flexibel in- en uitschrijven (26397, nr. 6);- de motie-Eurlings c.s. over de invloed van de hoogte van de beurs en het bijverdienen
op de studieduur (26397, nr. 7);- de motie-Rabbae
over studiefinanciering na het 30ste jaar (26397, nr. 8);- de motie-Rabbae over verhoging van het studentenbudget (26397,
nr. 9);- de motie-Van Bommel over het effect van beperking
van de studiefinanciering op de studiekeuze van VWO'ers (26397,
nr. 10);- de motie-Stellingwerf over gedeeltelijke kwijtschelding
van studieschulden (26397, nr. 11).(Zie notaoverleg van 26 april 1999.)De beraadslaging wordt heropend.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! In het notaoverleg van enige weken geleden heeft mijn fractie
haar waardering uitgesproken voor het voorstel inzake de flexibele studiefinanciering.
Punt van discussie was dat de flexibiliteit ophoudt als studenten de leeftijd
van 30 jaar hebben bereikt. Ik heb in het overleg gemeend een brug te moeten
slaan tussen de minister en de Kamer door het indienen van een motie. De minister
was daarover enthousiast. Later hebben wij over deze materie een brief van
hem gekregen en daarin lees ik tot mijn verbazing dat hij de motie, overigens
zonder argumenten, afwijst. Ik kan naar zijn argumenten gissen, maar hij had
een en ander in het overleg naar voren moeten brengen.Voorzitter! Ik heb om heropening van de beraadslaging gevraagd voor het
indienen van twee moties over de positie van studenten van 30 jaar en ouder
aan universiteiten en hogescholen. De ene motie is erop gericht dat studenten
die voor hun 30ste met een studie beginnen, tot hun 30ste krijgen waar zij
recht op hebben aan gemengde studiefinanciering, en daarna voor twee, drie
of vier jaar (afhankelijk van de jaren die zij nog missen) op z'n minst een
lening krijgen, zodat zij niet abrupt hoeven te stoppen of in de problemen
komen met het voortzetten van hun studie.De tweede motie heeft te maken met het voornemen van de minister om de
rijksbijdragen aan universiteiten en hogescholen ten behoeve van oudere studenten
te stoppen. Volgens de minister moeten universiteiten en hogescholen maar
hetgeen zij dan gaan missen, verdisconteren in de collegegelden. Voor deze
studenten krijgen de collegegelden dan echter een vrijwel prohibitief karakter.Ik wil dan ook graag proberen door middel van twee moties deze beide zaken
te corrigeren.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat er groepen studenten bestaan die pas op latere leeftijd
aan een studie beginnen;overwegende, dat het belangrijk is dat ook oudere studenten een studie
met succes voltooien;overwegende, dat in dit verband de leeftijdsgrens van 30 jaar voor het
recht op studiefinanciering aan de lage kant is;verzoekt de regering het recht op studiefinanciering zo vorm te geven
dat studenten die voor hun 30ste beginnen met hun studie, tot hun 30ste recht
hebben op de hun toekomende gemengde studiefinanciering en vanaf hun 30ste
recht hebben op maximaal vier jaar studielening,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Rabbae, Rehwinkel, Eurlings en
Bakker. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 15 (26397).Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter! Betekent deze motie dat oudere studenten boven de 30 die nog
mogen lenen, ook recht hebben op een OV-jaarkaart?De heer Rabbae (GroenLinks):Zolang de OV-jaarkaart gekoppeld is aan de studiefinanciering, denk ik
dat studenten daar tot hun 30ste jaar recht op hebben. Daarna hebben zij op
z'n minst recht op een lening.Mevrouw De Vries (VVD):Maar zit aan het mogenRabbae lenen ook het recht op een OV-jaarkaart gekoppeld?
Dat zou betekenen dat mensen eventueel tot hun 34ste recht zouden hebben op
een OV-jaarkaart. Is dat de bedoeling?De heer Rabbae (GroenLinks):Alles dat is gekoppeld aan de faciliteiten van de studielening, blijft
ook in de door mij voorgestelde constructie gekoppeld. De Kamer,gehoord de beraadslaging,kennisnemende van de uitspraak van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen dat de overheidsbijdrage aan instellingen voor studenten
boven de 30 jaar kan worden afgeschaft en dat deze studenten een kostendekkend
collegegeld dienen te gaan betalen;constaterende, dat deze maatregel de toegankelijkheid van het hoger onderwijs
voor oudere studenten zou belemmeren;overwegende, dat het mede in het kader van een leven lang leren belangrijk
is dat het hoger onderwijs ook voor oudere studenten toegankelijk blijft;spreekt als zijn mening uit dat een handhaving van de overheidsbijdrage
aan instellingen ook voor studenten boven de 30 jaar gerechtvaardigd is om
het hoger onderwijs voor hen toegankelijk te houden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Rabbae. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 16 (26397).De heer Rehwinkel (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Na de bijdrage van de heer Rabbae zult u begrijpen
dat mijn bijdrage aan deze heropening vooral erop is gericht om mijn motie
op stuk nr. 3 in te trekken. Wij hebben ons laten overtuigen door de brief
van de minister die is gevolgd op het notaoverleg van 26 april. Hij heeft
in zijn brief duidelijk gemaakt dat in aantallen meer mensen van de 30-jaarsgrens
profiteren dan van de 25-jaarsgrens. Bij ons was daar aanvankelijk wat twijfel
over, ook omdat in het regeerakkoord een budget van 45 mln. voor verruiming
van de leeftijdsgrens was gereserveerd en in de nota van de minister 35 mln.
werd genoemd. Dat misverstand is nu gelukkig uit de wereld en dat gevoegd
bij de aantallen studenten die de minister in zijn brief noemt, leidt dat
tot intrekking van onze motie.Voorzitter! Ik was wat ongelukkig met de tekst van de motie van de heer
Rabbae die hij in het notaoverleg op tafel legde, want die wekte op zijn minst
de indruk dat ook boven het 30ste jaar gemengde studiefinanciering zou worden
toegekend. De bedoeling van mijn fractie is om dan alleen maar lenen mogelijk
te maken. In goed overleg met de heer Rabbae heeft dat tot een bijgestelde
tekst geleid waarbij inmiddels zich ook anderen hebben aangesloten.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter! Ik zou graag dezelfde vraag aan de heer Rehwinkel willen stellen.
Als men na zijn 30ste nog maximaal vier jaar kan lenen, zou dat in zijn perceptie
dan gekoppeld moeten zijn aan het gebruik van de OV-jaarkaart?De heer Rehwinkel (PvdA):De heren Bakker en Eurlings kunnen blijkbaar dus ook nog deze vraag verwachten,
maar het gaat ons uitdrukkelijk om het mogelijk maken van het lenen na het
30ste jaar. De koppeling van de OV-jaarkaart aan de studiefinanciering moet
goed worden bezien en die zal mijns inziens goed kunnen worden bezien in het
kader van de komende discussie over de OV-jaarkaart. Over de toekomst van
de OV-jaarkaart is immers al een notitie toegezegd. Dan moet ook worden gesproken
over verlenging van de diplomatermijn en de gevolgen daarvan voor de OV-jaarkaart.
Als de minister dan ook de OV-jaarkaart boven het 30ste jaar beschikbaar kan
stellen, zou dat heel mooi zijn, maar deze motie is erop gericht om duidelijk
te maken dat boven het 30ste jaar in ieder geval lenen mogelijk moet zijn.Mevrouw De Vries (VVD):En dus niet de OV-jaarkaart. De PvdA-fractie zou ermee kunnen leven dat
als het lenen na het 30ste jaar wordt voortgezet, de OV-jaarkaart nu al mag
worden losgekoppeld, of stelt u die beslissing uit tot de notitie van de minister?De heer Rehwinkel (PvdA):Ik probeer altijd het onderste uit de kan te halen, maar nu spreken wij
inderdaad uit dat wij boven het 30ste jaar graag het lenen mogelijk willen
maken, maar dat wij daarbij niet de garantie kunnen geven van een OV-jaarkaart.Voorzitter! Ik kom op mijn motie op stuk nr. 4. Ook op dat punt heeft
de brief van de minister ons een stuk verder gebracht dan wij in het notaoverleg
waren gekomen. De minister wil verschillende wegen gaan verkennen om ouders
beter en directer te gaan informeren over de bijdragen die zij worden geacht
aan de studie van hun kind(eren) te leveren. Met die toezegging om die mogelijkheden
te verkennen, kan ik mijn motie op stuk nr. 4 aanhouden.De voorzitter:Aangezien de motie-Rehwinkel (26397, nr. 3) is ingetrokken, maakt zij
geen onderwerp van beraadslaging meer uit.Ik stel voor, de motie-Rehwinkel (26397, nr. 4) van de agenda af te voeren.Daartoe wordt besloten.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Er was nog een discussie blijven liggen over de leeftijdsgrens
van 30 jaar. Ook ik heb mij laten overtuigen door de argumenten van de minister
en niet alleen door de door hem gegeven aantallen. Je zou kunnen zeggen dat
200 studenten er ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel evenveel op
achteruitgaan als die 1000 studenten samen erop vooruitgaan, maar dat is toch
sneu voor die 200 studenten. Het ging mij meer om de argumenten, zoals terzake
van het collegegeld, het feit dat zijn voorstel meer een zachte leeftijdsgrens
is dan de grens van 25 jaar en de verwijzing naar de vluchteling-studenten.
Niettemin denk ik dat het goed is en aansluit bij de huidige situatie en het
huidige stelsel en in die zin ook geen goede reden is om ervan af te zien
om mensen die voor hun 30ste jaar met studeren beginnen wel de mogelijkheid
te geven om te lenen. Omdat de vraag van mevrouw De Vries al ongesteld op
tafel ligt, wil ik daarop meteen ingaan. Het voorkomt een interruptie. Ik
vind het ook niet onontkoombaar, geen noodzakelijke conclusie dat de OV-kaart
er straks bij hoort. Wij moeten dat straks bij de wetgeving terzake maar bekijken.
Hier gaat het over de mogelijkheden van het lenen voor levensonderhoud
en overige studiekosten.Mevrouw De Vries (VVD):Als je na je 30ste mag lenen, moet dat dan tegen het gematigde tarief
of tegen een commercieel rentetarief?De heer Bakker (D66):Die discussie moet te zijner tijd maar worden gevoerd. Als je mensen die
voor hun 30ste zijn begonnen met recht op studiefinanciering, na hun 30ste
jaar ook de kans wilt geven om het af te maken, dan is er geen reden om op
voorhand een hoger tarief op te leggen. Wij hebben nu een matig tarief. Overigens
is dat niet aan de orde bij de huidige lage rentevoeten. Het kan altijd weer
veranderen. Een lening tegen de voorwaarden die wij nu kennen vind ik het
meest gepast.De heer Rehwinkel heeft aangekondigd zijn motie over het inzicht in de
opbouw van de inkomsten van studenten, met name gericht op de ouders aan te
houden. Dat lijkt mij verstandig gelet op de opstelling van de minister. De
benadering van de minister en die van de heer Rehwinkel en mij in het notaoverleg
zouden elkaar kunnen raken, maar niet noodzakelijkerwijs. Onze gedachte was
dat ouders zouden behoren te weten wat zij volgens de normen van het stelsel
geacht worden bij te dragen. Daarachter ligt een discussie over de vraag:
moet de overheid dat gaan heffen of moet de overheid vorderingen van studenten
op hun ouders gaan overnemen? Er zijn vele redenen om dat niet te doen. Als
je dat allemaal niet doet, dan moet je wel datgene doen wat het minste is
en dat is ouders vertellen wat zij in de gegeven situatie zouden moeten bijdragen,
willen zij aan de normen van het stelsel die de overheid zorgvuldig heeft
opgesteld voldoen. Hoe dat afloopt zullen wij wel zien. Daarom ben ik blij
dat de motie er nog ligt.Ten slotte nog een opmerking over de motie op stuk nr. 6 van de heer Eurlings.
De heer Eurlings zegt dat studenten zich flexibel moeten kunnen in- en uitschrijven.
Dat past bij een nieuw stelsel van studiefinanciering. Ik ben dat helemaal
met hem eens. De minister zegt: instellingen hebben die ruimte nu al; ik ga
die niet beperken in het kader van de discussie over HOOP, enz. De instellingen
mogen dat recht wel hebben maar zij passen het amper toe. Er is juist veel
meer flexibiliteit gewenst. Ik vind het belangrijk, niet zozeer in de richting
van de minister, want als het gaat over flexibele afspraken tussen studenten
en universiteiten en hogescholen over de opbouw en het tempo van de studie,
staat hij aan de goede kant. Ik ben wat minder zeker over de instellingen
die in de afgelopen jaren niet al te veel blijk hebben gegeven van die flexibiliteit.
Tegen die achtergrond zal ik mijn fractie adviseren om de motie-Eurlings op
stuk nr. 6 te steunen.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter! De heer Rehwinkel heeft zijn motie over de informatieverstrekking
aan ouders aangehouden. Ik had die motie van harte willen ondersteunen omdat
ik het een goede zaak vind dat ouders weten wat zij zouden moeten kunnen bijdragen.
De VVD-fractie heeft in het notaoverleg gezegd dat zij niet de kant op wil
van een verhaalsrecht en inning door de belastingdienst. Het feit dat de minister
gaat verkennen welke mogelijkheden er zijn, is uitstekend. Er ligt ook een
verantwoordelijkheid bij de ouders.De heer Rehwinkel (PvdA):Als de motie in stemming was gebracht, had ze het gewoon gehaald. Het
leek mij niet correct ten opzichte van de minister om die in stemming te brengen.
De minister doet een toezegging en daarvoor moeten wij waardering hebben.
Vandaar de keuze om de motie aan te houden.Mevrouw De Vries (VVD):Dat is uiterst galant. Er zit wat dit betreft ook geen lichtspleetje tussen
zijn visie en de onze.De fractie van de VVD vindt het meer dan genoeg om, zoals voorgesteld,
studiefinanciering te geven tot het 30ste jaar. Het betreft immers een jongerenstelsel.
Wij hebben er dan ook geen behoefte aan om daarna nog mogelijkheden te bieden
om te lenen tegen de gunstige condities die gelden in het systeem van gemengde
studiefinanciering. Na je 30ste ben je niet echt meer een jongere –
hoogstens een oudere jongere – en dan mag volgens onze fractie worden
verwacht dat je een studie op een andere manier financiert. Overigens verheugt
het mij wel dat uit de antwoorden op mijn interrupties bleek dat het niet
primair de bedoeling van de indieners van de moties is om ook de OV-jaarkaart
te financieren. Ook de heer Bakker sprak in die richting. Ik interpreteer
dit zo, maar graag hoor ik nog van de minister dat aanvaarding van de motie
los staat van de OV-jaarkaart.De heer Rabbae (GroenLinks):Betekent de opstelling van de VVD dat een student die op 28-jarige leeftijd
aan een studie begint, na zijn 30ste verjaardag in een heel andere situatie
belandt en het risico loopt dat de studie schade oploopt?Mevrouw De Vries (VVD):De fractie van de VVD vindt het tot en met het 30ste jaar uitstekend dat
de overheid bijdraagt aan opleidingen en aan het stimuleren en het leren.
Daarna moeten er andere wegen worden bewandeld. Het gaat om een jongerenstelsel,
zoals de minister in het notaoverleg ook duidelijk heeft gezegd. Wij vinden
het geen taak van de overheid om boven de 30 jaar te blijven faciliëren.De heer Rabbae (GroenLinks):Het gaat nu om studenten die al voor hun 30ste jaar zijn begonnen en niet
om studenten die later zijn begonnen, want die kunnen conform de visie van
de VVD in een ander systeem worden ondergebracht. Het gaat derhalve om studenten
ten aanzien waarvan de minister zich als het ware heeft gecommitteerd. Het
zou goed zijn al de fractie van de VVD ook deze mensen wilde steunen.Mevrouw De Vries (VVD):Wij steunen ze twee jaar, namelijk tot en met hun 30ste jaar. Nogmaals,
het is een jongerenstelsel. Dat moet een keer ophouden. Daarna komt de eigen
verantwoordelijkheid ter sprake. De instellingen zullen zo flexibel moeten
zijn dat ook pakketten worden aangeboden aan degenen die op latere leeftijd
willen gaan studeren. Dan maakt het niet uit of iemand 40 of 50 jaar oud is.
De vraag is wel of de overheid dat moet faciliëren in de zin van studiefinanciering
of het verstrekken van leningen. Wij zijn daar niet voor. Wel vinden wij dat
instellingen zo flexibel moeten zijn dat zij pakketten kunnen aanbieden aan
degenen die op latere leeftijd gaan studeren. De heer Rabbae zegt dat iemand
die op 28-jarige leeftijd begint te studeren, tot en met zijn
30ste jaar recht heeft op gemengde studiefinanciering en daarna op een leenfaciliteit.
Dan komt de student ook in een andere positie terecht. Ik vind het perfect
dat de heer Rabbae het al zover heeft ingeperkt, maar het zou logischer zijn
geweest als hij had gezegd dat er ook nog een studiebeurs bij moet. Ik ben
blij dat GroenLinks het tot een lening beperkt, maar wij gaan nog een stapje
verder. De heer Rabbae signaleert dat terecht. Wij kiezen voor een jongerenstelsel
tot en met het 30ste jaar. Daarna is er eigen verantwoordelijkheid.De heer Eurlings (CDA):Laat ik beginnen met te stellen dat ik het jammer vind dat mevrouw De
Vries mensen van boven de 30 als oud kwalificeert. Ik ken haar leeftijd niet
precies, maar mits ze tot het kleine groepje twintigers behoort, vind ik dat
zij zichzelf onrecht aandoet door zichzelf als oud te kwalificeren.Het gaat in dezen om een noodkreet van de SER, die erop wijst dat wij
in 2003 minstens 150.000 HBO'ers en 50.000 WO'ers tekortkomen. Het is logisch
dat de overheid niet alles tot aan de horizon moet financieren, maar wel moet
het stelsel zo vriendelijk mogelijk worden ingericht om te bevorderen dat
mensen ook nog rond hun 27ste, 28ste jaar met een studie willen beginnen.
Graag krijg ik hier een duidelijke reactie op, zeker ook omdat dit niet het
laatste debat over deze kwestie zal zijn.Mevrouw De Vries (VVD):Ik kan heel duidelijk zijn: wij vinden ook dat iedereen te allen tijde
een studie moet kunnen aanvangen, maar ook de CDA-fractie zou oog moeten hebben
voor de positie van de bedrijven. Zij stelt zich namelijk altijd marktgericht
op en daarom vraag ik mij af waarom niet in aanmerking wordt genomen dat bedrijven
een eigen verantwoordelijkheid hebben. Zij willen wellicht hun mensen extra
opleiding aanbieden. Het moet tot hun verantwoordelijkheid behoren dat de
kosten voor het volgen van opleiding na het 30ste levensjaar niet worden afgewenteld
op de Staat. Het lijkt er een beetje op dat de heer Eurlings dat wil. Ik zie
hem nu met zijn hoofd schudden, maar ik wijs er toch nog op dat het CDA altijd
heeft aangegeven dat voor de bedrijven en de betrokken mensen een eigen verantwoordelijkheid
geldt. Het lijkt nu dat de heer Eurlings op dit punt een ommezwaai maakt.
Dat vind ik niet erg, maar wij blijven heel helder en zeggen: tot en met het
30ste levensjaar, perfect! De termijn wordt al opgerekt en daar zijn wij absoluut
voorstander van. Maar om nu tot een verdere uitbreiding te komen ten aanzien
van de leenfaciliteiten, daarop zeggen wij: nee. Hierbij is evenwel een bredere
discussie aan de orde. Ook in het kader van een leven lang leren mag de overheid
een grens trekken. Het gaat namelijk om een jongerenstelsel. Daarnaast moet
de minister en de overheid ervoor proberen te zorgen dat de instellingen flexibel
blijven, opdat er wel degelijk de nodige mogelijkheden zijn. Nogmaals, tegelijkertijd
geldt voor de mensen zelf die op latere leeftijd aan een studie beginnen alsmede
voor de bedrijven een eigen verantwoordelijkheid.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Dan stel ik de vraag concreter...De voorzitter:Ik constateer, dat door mevrouw De Vries steeds hetzelfde antwoord wordt
gegeven. Dat vind ik zeer consistent van haar. Ik vraag mij evenwel af of
het wel zoveel zin heeft steeds dezelfde vraag te laten stellen.De heer Eurlings (CDA):Ik zal de vraag kort houden, voorzitter, maar ik meen dat het zin heeft
haar te stellen.Wat is de crux van het verhaal? Er wordt in een motie die door velen is
ondersteund voorgesteld om ook mensen die ouder zijn dan 30 nog vier jaar
te laten lenen. Dat kunnen zij dan doen tegen een tarief dat iets gunstiger
is dan het commerciële, maar veel scheelt dat niet. De minister zei zelf
na afloop van de tweede termijn: het kost me geen cent. Mevrouw De Vries zegt
zelf dat een leven lang leren belangrijk is. Neemt men dan ook nog in aanmerking
dat het volgens de minister de Staat geen cent kost, wat is er dan op tegen
dat voorstel te steunen?Mevrouw De Vries (VVD):De voorzitter heeft het al gezegd: ik kan mijn antwoord herhalen. Dat
heeft evenwel weinig zin. Wij vinden dat sprake is van een jongerenstelsel
en het is niet terecht dat de overheid ook na het 30ste levensjaar mensen
op dit punt blijft faciliëren. Er geldt een eigen verantwoordelijkheid,
ook voor de bedrijven, en ik mag hopen dat het CDA op een gegeven moment zich
in deze mening zal kunnen vinden. Je kunt namelijk niet alles op de overheid
blijven afwentelen. Eigen verantwoordelijkheid is erg belangrijk, ook in de
in kringen van de heer Eurlings.De heer Eurlings (CDA):Voorzitter! Je gaat naar de 30, zei mevrouw De Vries terwijl ik naar de
microfoon liep. Daarmee sprak ze mij al direct op mijn eigen verantwoordelijkheid
aan.Voorzitter! Ik ga niet de twee eerdere, lange termijnen overdoen. Wel
wil ik nog heel kort opmerken dat wij het echt een goede zaak vinden dat er
met het voorgestelde stelsel meer ruimte komt voor flexibiliteit ten behoeve
van studenten. Om dat niet alleen met woorden maar ook met daden te ondersteunen,
is het van belang dat wij de komende maanden de ontwikkeling van het HOOP
en de ontwikkeling van de wetgeving voor de flexibele studiefinanciering nadrukkelijk
met elkaar in verband brengen. Daarom hebben wij de motie op stuk nr. 6 ingediend.
Met die motie wordt gevraagd om de ruimte voor flexibel in- en uitschrijven
te zien in samenhang met ons uitgangspunt dat het heel erg belangrijk is het
flexibel in- en uitschrijven mogelijk te maken. Met de motie wordt opgeroepen
dit bij de behandeling van het HOOP continu in gedachten te houden en discussies
over de contractmogelijkheden nadrukkelijk vanuit deze optiek aan te gaan.
Met deze opstelling blijven wij dan ook bij het gestelde in de motie.Het is absoluut waar dat de bergen niet tot in de hemel rijzen, zoals
mevrouw De Vries zei, en dat er ook voor de overheid een horizon geldt. Zij
kan niet alles doen. Daarom moet je op een gegeven moment een grens trekken.
Natuurlijk, zeker oudere mensen die weer gaan leren, hebben een grote verantwoordelijkheid,
niet alleen zijzelf, maar ook het bedrijfsleven dat ze kan ondersteunen. Het
bedrijfsleven is tot het geven van die steun graag bereid. Het MKB geeft regelmatig
aan: geef ons de mogelijkheden, wij willen investeren, want wij hebben de
mensen keihard nodig. Dat laat onverlet dat als er zonder of met nauwelijks extra kosten toch
mogelijkheden zijn om een extra impuls te geven aan een leven lang leren,
het echt een gemiste kans zou zijn als wij die mogelijkheden niet zouden aangrijpen.
Het signaal van de SER was niet zomaar een signaal. Het was echt een noodsignaal.
Ik meen dat men de spijker op de kop heeft geslagen.Daarom heb ik, net als andere woordvoerders, de motie van de heer Rabbae
medeondertekend. Het is naar mijn mening een goede zaak dat studenten na hun
30ste nog vier jaar de kans hebben om gebruik te maken van de leenfaciliteiten.
Daarmee kunnen zij gebruik maken van een iets gunstiger tarief dan het commerciële.
Dat kost de overheid geen geld. Wat kan er dan op tegen zijn een positief
signaal te geven in de richting van een leven lang leren en de studenten die
het aangaat. Het zou een klein stapje in de goede richting zijn en een stapje
dat de overheid sowieso niets kost. Maar ik zie mevrouw De Vries al naar de
interruptiemicrofoon komen.Mevrouw De Vries (VVD):Ik zie dat het u verheugt!De voorzitter:Ik vind toch dat u met een betoog bezig bent dat in die twee eerdere debatten
had gekund. Dit is een korte heropening; zo heet dat.De heer Eurlings (CDA):Ik zal het kort houden.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter! Ik heb een heel korte vraag. Hoe kijkt de heer Eurlings aan
tegen de OV-jaarkaart gekoppeld aan die leenfaciliteit?De heer Eurlings (CDA):Ik antwoord in dezelfde lijn als de heer Rehwinkel reeds heeft gedaan.
De discussie over de toekomst van de OV-kaart ligt voor ons. Wij zijn een
warm voorstander van de OV-kaart en hopen dat er een goede conclusie uitkomt.
In onze interpretatie heeft de motie op dit moment betrekking op het leenrecht
van studenten ouder dan 30 jaar conform de mogelijkheden van de IBG.Wij hebben in tweede termijn een extra motie ingediend die verderging
dan alleen het lenen. In die motie wordt ervan uitgegaan dat ook aan mensen
die op hun 26ste à 28ste studeren, de flexibiliteit wordt geboden om
de hun resterende tijd tot hun 30ste breder in te vullen. Ik heb in de motie
gevraagd om een gedegen onderzoek: wat gaat het kosten, hoeveel studenten
kunnen wij ermee bereiken en wat betekent het extra in positieve zin voor
een leven lang leren? Als wij definitief in de Kamer besluiten, hebben wij
er tenminste goed zicht op of dat een extra mogelijkheid is. Verschillende
woordvoerders reageerden positief toen ik het idee aanreikte. De minister
zegt nu echter dat het een behoorlijke administratieve rompslomp teweeg zal
brengen. Dat is heel snel geconcludeerd. Natuurlijk vraagt het een extra administratieve
inspanning, maar laten wij ons niet voor de gek houden. Wij hebben het nu
over een vrij kleine groep studenten, terwijl ook de heel grote groep studenten
flexibel in de studiefinanciering zal worden opgenomen. Ook voor hen zullen
wij moeten registreren hoelang iemand heeft opgenomen, hoelang niet en dergelijke.
Omdat ons voorstel heel weinig kost en toch een behoorlijke extra stimulans
kan zijn voor een leven lang leren, vind ik dat op zijn minst een bredere
onderbouwing op zijn plaats is van hetgeen door de minister is gesteld. Ik
wil hem dan ook gaarne nogmaals oproepen om een breder onderzoek uit te voeren,
zoals in de motie wordt gevraagd.In de motie op stuk nr. 7 hebben wij gevraagd om een onderzoek naar de
invloed van de hoogte van de beurs en het bijverdienen op de studieduur in
relatie tot de draagkracht van de ouders. Wij zijn ermee ingenomen dat de
minister bereid is om dit punt in de studentenmonitor op te nemen. Hij zegt
tegelijkertijd in zijn brief dat hij nog onderzoekt of de studentenmonitor
daadwerkelijk kan worden gerealiseerd. Ik krijg er graag wat meer duidelijkheid
over.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter! De minister zegt in zijn brief dat hij de motie van de heer
Eurlings op stuk nr. 6 overbodig acht en licht dat ook toe. Waarom wil de
heer Eurlings dan toch zijn motie nog in stemming brengen?De heer Eurlings (CDA):In het HOOP worden ons tal van ideeën voorgelegd. Een van die ideeën
is het creëren van meer mogelijkheden voor de instellingen om individuele
contracten aan te gaan met hun studenten. Dat kan onderwijskundige voordelen
bieden. Je krijgt meer één-op-één-relaties tussen
de studenten en de instelling, wat de teamgeest kan bevorderen en tal van
andere voordelen kan hebben. Maar als het gevolg daarvan zou zijn dat een
paar instellingen studenten willen verplichten zich voor twee of drie jaar
in te schrijven, zodat zij daar onafgebroken verder moeten gaan of anders
niet worden aangenomen, dan zou er in de praktijk van de flexibele studiefinanciering
heel weinig terechtkomen. Nu de discussie over het HOOP met het veld wordt
gevoerd, is het goed dat de flexibele in- en uitschrijving, die voor het functioneren
van de flexibele studiefinanciering van belang is, een uitgangspunt is bij
die gesprekken en niet van de agenda verdwijnt.De heer Rehwinkel (PvdA):Volgens mij zegt de minister dat toe. Hij zegt dat hij dit uitgangspunt
wil hanteren in het kader van het HOOP. Ik zie op dit moment dan ook niet
in wat uw motie toevoegt aan de toezegging van de minister.De heer Eurlings (CDA):De minister zegt toch iets anders: op dit moment biedt de wet de instellingen
al ruimte om een eigen invulling te geven aan de condities waaronder studenten
zich kunnen in- en uitschrijven; het is niet mijn voornemen om deze ruimte
te beperken. Met andere woorden, het is al zo. Het zal voor een gedeelte zeker
al mogelijk zijn, maar in het HOOP wordt gezinspeeld op verdere uitbouw van
deze mogelijkheden. Daarom denk ik dat het wel degelijk relevant is om de
mogelijkheid voor studenten van flexibel in- en uitschrijven ook in deze discussie
uitgangspunt te laten zijn.Minister Hermans:Voorzitter! Ik ben de Kamer erkentelijk voor haar reactie op de brief
die ik heb geschreven over de eerder ingediende moties. Ik ben blij dat de
argumentatie die ik heb gegeven, voor een aantal leden aanleiding is geweest
om hun motie in te trekken of aan te houden. Ik denk dat het heel goed is
dat argumenten een grote rol kunnen spelen in het gemeen overleg tussen regering
en Kamer. Er is een aantal centrale punten overgebleven, namelijk de eventuele leenmogelijkheid
na 30 jaar en de rijksbijdrage aan de universiteiten en hogescholen voor personen
boven de 30 jaar. Over het laatste kan ik heel kort zijn. Het misverstand
dat daarover ontstaan is, kan ik direct uit de weg helpen. Er is op dit moment
geen sprake van dat ik dan de bekostiging van de universiteiten en hogescholen
zal stopzetten. Ik heb het gehad over het stelsel van studiefinanciering,
waar het gaat om de kosten van levensonderhoud en een bijdrage in de studiekosten
voor een individu. Naar mijn mening zouden de financiering van die kosten
na 30 jaar moeten worden stopgezet. Wij hebben het straks nog over de lening
daarboven. Ik heb de kritiek hierop in de verschillende universiteitsbladen
ook gelezen. Ik heb hier overigens ook op gereageerd in de richting van de
universiteiten die mij daarover bericht hebben. Het is ook zo dat de bekostiging
van de universiteiten onafhankelijk van de leeftijd is. Hoe dat op termijn
zal zijn, laat ik even daar. Daar zou een aparte discussie over gevoerd moeten
worden. In het kader van dit stelsel heb ik niets anders gezegd dan dat het
gaat over het stelsel van studiefinanciering of, zoals mevrouw De Vries het
noemt, het jongerenstelsel.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Nu de minister heeft gezegd dat er met de introductie van
de flexibele studiefinanciering inderdaad niets verandert aan de rijksbijdrage
voor universiteiten en hogescholen, kan ik mijn laatste motie intrekken.De voorzitter:Aangezien de motie-Rabbae (26397, nr. 16) is ingetrokken, maakt zij geen
onderwerp van beraadslaging meer uit.Minister Hermans:Voorzitter! Dan blijft nog over het punt van de flexibilisering. Ik begin
met de lening na 30 jaar. Ik heb in het algemeen overleg aangegeven dat er
in die 30 jaar voor mij een bepaalde lijn zit. Wij hebben een jongerenstelsel
en moeten op een gegeven moment zeggen: tot hier en niet verder. Er zijn echter
iedere keer discussies geweest over kleine groepen die hier eventueel boven
zouden uitkomen en daardoor problemen zouden kunnen krijgen. De Kamer heeft
daar een aantal voorstellen voor gedaan en ik heb daarop gereageerd. Nu ligt
op dit punt de motie-Rabbae c.s. voor. Wij moeten hier echter mee oppassen.
Een tijdje geleden hebben wij een dergelijke discussie gehad over de bèta-opleidingen.
Toen hebben wij ook gezegd: wij moeten eigenlijk een keer een grens trekken,
want geen grens trekken is iedere dag opnieuw weer een stapje verder gaan.
En zo wil ik deze motie ook bekijken. Op zichzelf is er niets mis met de argumenten
die de verschillende woordvoerders hebben gegeven. Als je het stelsel evenwel
helder wilt maken en ook wilt dat het bij 30 jaar is afgelopen, dan moet je
consequent zijn. Ik zie overigens wel dat er een meerderheid in de Kamer vóór
is. Een minister zal, tenzij hij zeer zwaarwegende bezwaren heeft, die meerderheid
moeten volgen.Ik meen evenwel dat hierbij nog een ander punt van belang is. Verschillende
sprekers hebben gevraagd wat er gebeurt met de aanpalende voordelen die samenhangen
met lenen. Als wij heel consequent zijn – ik heb dit ook begrepen uit
de uitleg van de verschillende ondertekenaars van de motie – is het
een leenfaciliteit en praten wij dus alleen over de leenfaciliteit. Het is
natuurlijk nog niet duidelijk wat er vervolgens in andere debatten over gezegd
zal worden. Binnenkort verschijnt bijvoorbeeld het IBO, het interdepartementaal
beleidsonderzoek naar de OV-kaart. Ik hoop dat dit kabinet nog in staat zal
zijn om daar voor de zomer een standpunt over te bepalen. Dan zullen wij het
over de OV-kaart hebben, maar nu hebben wij het – ik zeg dit nadrukkelijk,
omdat wij anders een zwaan-kleef-aaneffect krijgen, waardoor wij echt een
heel eind van huis raken – over de leenfaciliteit. Ik heb van de heer
Bakker begrepen dat hij in de discussie over een nieuw fiscaal stelsel voor
de 21ste eeuw in dit verband een voordelig tarief wil bepleiten. Ik denk inderdaad
dat dit een factor is die dan aan de orde moet komen. In dat hele kader speelt
namelijk ook de vraag in hoeverre rente over leningen in het kader van een
studie aftrekbaar kan zijn voor de belastingen dan wel of er sprake moet zijn
van een verlaagd tarief. Het laatste zou in feite hetzelfde effect kunnen
hebben. Dit zijn factoren die ik nu niet verder in discussie wil hebben. Mijn
collega's zijn daar veel beter voor geëquipeerd. Maar het is wel een
onderwerp dat ongetwijfeld zal gaan spelen. Ik kan dus niet zeggen dat ik
heel veel moeite heb met de motie. Wel vraag ik de Kamer of in alle helderheid
een heel duidelijke grens kan worden getrokken. Ik had die grens liever helder
op 30 jaar. Ik constateer dat de Kamer in overgrote meerderheid zegt daarbovenop
maximaal vier jaar studielening overeind te willen houden. Ik neem daar kennis
van, en zal het meenemen bij de uitwerking van het wetsvoorstel dat binnenkort
naar de Kamer zal worden gestuurd.Voorzitter! Kernpunt van het nieuwe stelsel van studiefinanciering is
flexibiliteit, dus variatiemogelijkheden. De overheid heeft daarvoor bij de
financiering in de richting van de student volop gelegenheid geboden. Iedere
student kan daar wel of niet gebruik van maken. Je kunt er alleen gebruik
van maken als door de instellingen flexibele programma's worden aangeboden.
Het moge duidelijk zijn dat in het beleidsproces, dat zich in het stadium
bevindt van een ontwerp-HOOP, bij de begroting in te dienen, voortdurend overleg
plaatsvindt met de HBO-instellingen en de universiteiten over flexibilisering
van hun programma-aanbod. Dat is een zaak waarover minister en Kamer absoluut
niet verschillend denken. Die kant moeten wij op. Ik ben er vast van overtuigd
dat instellingen volop die kant op willen. Dat zal niet vanaf de eerste dag
voluit datgene zijn, waarvan Kamer en ik misschien in onze dromen gewag zouden
willen maken. Maar het is wel de opvatting die van de kant van universiteiten
en hogescholen duidelijk wordt aangegeven. Ook van hun kant is op het stelsel
van studiefinanciering dat nu voorligt, heel positief ingespeeld. Ook zij
zien natuurlijk dat flexibiliteit geen zin heeft, als van hun kant onvoldoende
flexibiliteit in het aanbod van programma's wordt aangebracht.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Ik ben het eens met de minister dat tussen hem en de Kamer
op dit punt absoluut geen verschil van opvatting en houding bestaat. Ik denk
zelfs te kunnen waarnemen dat, als je praat met HBO-raad en VSNU, men daar
ook die richting op denkt. Maar als je kijkt naar de werkvloer van wetenschappelijk
en hoger onderwijs, wil dat nog wel eens anders liggen. Als
je individuele decanen spreekt, of mensen die verantwoordelijk zijn voor een
bepaalde opleiding, hoor je dat er nog ontzettend veel bezwaren en drempels
zijn om over te gaan tot een grotere flexibiliteit. In dat licht lijkt het
mij verstandig de motie van de heer Eurlings, die puur met die doelstelling
is geformuleerd, te steunen en overeind te houden.Minister Hermans:Ik heb mijn argumentatie gegeven. Als het stelsel er is zoals het wordt
voorgesteld, zullen binnen de kortst mogelijke tijd de studenten en organisaties
vragen of dat bij de instellingen kan worden neergelegd. Als het eerste schaap,
oftewel de eerste de beste decaan, over de dam is – vergeef mij de uitdrukking –
zullen alle instituten volgen, want dan zal er concurrentie ontstaan in flexibel
aanbod. Daarmee is bereikt waarover Kamer en minister niet van mening verschillen.De heer Bakker (D66):Instellingen moeten op dit punt de omslag maken van het aanbodgerichte
denken, zoals zij dat nu nog vaak doen, naar het vraaggerichte denken dat
wij graag van hen zouden zien, en dat ook studenten graag zien. Als je de
ervaringen rondom kwaliteit en studeerbaarheid van de afgelopen jaren beziet,
zit daarin niet zo heel erg veel reden om optimistisch te zijn. Maar met de
nieuwe eeuw kan natuurlijk alles veranderen. Ik hoop dat ook, en ik wil dat
stimuleren.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik begreep van de heer Eurlings dat zijn probleem is dat hij blijft haken
bij een zinnetje in de brief, dat het niet de bedoeling is om de ruimte verder
in te perken. Vervolgens legt hij zijn motie op tafel, waarin hij de regering
vraagt die flexibiliteit als uitgangspunt te nemen. Het gaat niet zozeer om
het proces dat tussen instellingen plaatsvindt en welke activiteiten zij zullen
ontplooien, maar om een verzoek aan de regering. Ik begrijp dat u bereid bent
die flexibiliteit daadwerkelijk te bevorderen en een stimulerende rol te spelen.Minister Hermans:In alle gesprekken met de universitaire besturen en de instellingen voor
hoger onderwijs is het element van flexibiliteit van aanbod, gericht op de
vraag, een essentieel onderdeel. Ook in het HOOP 2000 zal de flexibiliteit
een zeer centrale plaats innemen.De heer Rehwinkel (PvdA):Dan lijkt het mij net als u dat de motie overbodig is.Minister Hermans:Ja. Ik heb dat inderdaad aangegeven. Ik meen ook dat er op dit punt geen
verschil van mening is. Thans is van belang hoe snel de instellingen erop
reageren. Het moge duidelijk zijn dat dit debat, dat een integraal onderdeel
van de besluitvorming is, aantoont wat de wens van de Kamer en de minister
is. De instellingen zullen merken dat de druk van de studentenorganisaties
om te komen tot flexibiliteit van het aanbod, steeds groter wordt.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, op een nader te bepalen tijdstip over de moties te stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 16.03 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-4706-4712.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl