Voortzetting van de behandeling van:   - de nota "De toekomst van de Europese Unie: een nieuwe bijdrage aan het debat" (27407, nr. 9);  - de nota "De Staat van de Europese Unie: De Europese agenda 2001-2002 vanuit het Nederlands perspectief" (28005, nr. 1)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 418-434

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-12-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 9, pagina 418-434

27-11-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27407Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28005Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van: - de nota "De toekomst van de Europese Unie: een nieuwe bijdrage aan het debat" (27407, nr. 9); - de nota "De Staat van de Europese Unie: De Europese agenda 2001-2002 vanuit het Nederlands perspectief" (28005, nr. 1)Pagina 446-452
Presentie en opening (dinsdag 27 november 2001)Pagina 399-399
Voortzetting van de behandeling van de moties, ingediend tijdens de algemene politieke beschouwingen, te weten: - de motie-De Boer c.s. inzake het uitbrengen van een notitie over externe advisering aan de overheid (27400, nr. 107); - de motie-Timmerman-Buck c.s. over criminaliteitspreventie (27800, nr. 124)Pagina 417-417
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Regels tot vaststelling van een structuur voor de uitvoering van taken met betrekking tot de arbeidsvoorziening en sociale verzekeringswetten (Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen) (27588); - Invoering van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Invoeringswet Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen) (27665); - Verbetering van de procesgang in het eerste ziektejaar en nieuwe regels voor de ziekmelding, de reïntegratie en de wachttijd van werknemers alsmede met betrekking tot de loondoorbetalingsverplichting van de werkgever (Wet verbetering poortwachter) (27678)Pagina 434-446
Voortzetting van de behandeling van: - de nota "De toekomst van de Europese Unie: een nieuwe bijdrage aan het debat" (27407, nr. 9); - de nota "De Staat van de Europese Unie: De Europese agenda 2001-2002 vanuit het Nederlands perspectief" (28005, nr. 1)Pagina 418-434
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Regels tot vaststelling van een structuur voor de uitvoering van taken met betrekking tot de arbeidsvoorziening en sociale verzekeringswetten (Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen) (27588); - Invoering van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (Invoeringswet Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen) (27665); - Verbetering van de procesgang in het eerste ziektejaar en nieuwe regels voor de ziekmelding, de reïntegratie en de wachttijd van werknemers alsmede met betrekking tot de loondoorbetalingsverplichting van de werkgever (Wet verbetering poortwachter) (27678)Pagina 399-417

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 86 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: de nota "De toekomst van de Europese Unie: een nieuwe bijdrage aan het debat"
(27407, nr. 9);de nota "De Staat van de Europese
Unie: De Europese agenda 2001-2002 vanuit het Nederlands perspectief" (28005, nr. 1).(Zie vergadering van 26 november 2001.)De beraadslaging wordt hervat.Minister Van Aartsen:Mijnheer de voorzitter. Het is, geloof ik, in deze Kamer en die aan de
overzijde al vaker gezegd: calvinisten zijn wij Nederlanders allemaal in meer
of mindere mate. Als zodanig zijn wij niet goed in het geven van complimenten
noch in het ontvangen ervan. Niettemin begin ik mede namens de staatssecretaris
onze bijdrage met aan uw Kamer een compliment te geven, want in de bijdragen
aan dit debat hebben alle woordvoerders gisteravond zich ingespannen, boven
de waan van de dag uit te stijgen, daarmee de ambitie van deze Kamer waarmakend
een echte "chambre de réflection" te zijn. Bovendien waren vele leden
bij het debat aanwezig, wat de staatssecretaris en ik zeer hebben gewaardeerd.Ik zal proberen aan te geven welke hoofdlijnen wij uit de inbreng van
de diverse leden hebben gehaald en waarop de staatssecretaris en ik straks
pogen in te gaan.De geachte afgevaardigde Van Gennip bouwde zijn betoog op rond de vraag
welk Europa ons voor ogen staat. Hij stelde voor dat dit een Europa met een
eigen identiteit moet zijn, gebouwd op eigen waarden die het een eigen plaats
geven binnen het globaliseringsproces. Ook in de inbreng van de geachte afgevaardigde
Veling kwam die bijna existentiële vraag naar de identiteit van Europa
naar voren, meer in het bijzonder de vraag naar het democratisch gehalte.
De geachte afgevaardigde Rabbinge stelde, ook in het licht van de uitbreiding
van de Unie, twee kwesties centraal: de noodzaak om te komen tot een fundamentele
heroriëntatie van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de toekomst
van de samenwerking en integratie in de derde pijler, mede gezien vanuit de
betrokkenheid van de nationale parlementen bij het werk in die pijler. Mevrouw
Zwerver is ook ingegaan op de justitie- en politiesamenwerking mede in het
licht van de uitbreiding. Zij besteedde aandacht aan de kracht of het gebrek
daaraan van het externe beleid van de Europese Unie, met name het gemeenschappelijk
buitenlands beleid en het veiligheidsbeleid. De geachte afgevaardigde Van
Eekelen plaatste eveneens in het licht van die uitbreiding kritische kanttekeningen
bij bepaalde bestaande communautaire beleidsvelden: het gemeenschappelijk
landbouwbeleid en het structuurbeleid. Hij is ook ingegaan op de financiële
aspecten daarvan. Ook hij kwam op het vraagstuk van de effectiviteit en de
daadkracht van het externe beleid van de Europese Unie. De geachte afgevaardigde
Kohnstamm heeft ons drie blokken van vragen voorgelegd: vragen over vraagstukken
gerelateerd aan het Verdrag van Nice, vragen betreffende de bestrijding van
het terrorisme en de toekomst van Afghanistan en vragen over de toekomst van
de JBZ-samenwerking en -beleidsvorming.Ik stel mij voor om in mijn betoog een kleine omzwerving te maken waarin
met name de identiteitsvragen van de heren Van Gennip en Veling aan de orde
komen. Daarnaast zal ik ingaan op de uitbreiding en het beleid sinds en in
het licht van 11 september. De staatssecretaris zal daarna ingaan op de vragen
met betrekking tot de toekomst van het GLB en het structuurbeleid, op vragen
die te maken hebben met de uitbreiding en op vragen met betrekking tot het
JBZ-beleidsveld.Wij zijn, zoals ik al aangaf, onder de indruk van de veelheid aan en het
niveau van de literatuur waarnaar in eerste termijn vanuit uw Kamer is verwezen.
Het is niet eenvoudig daarop enkelvoudige reacties te geven. Belangwekkend
en prikkelend als hun bijdragen kunnen zijn, hebben veel schrijvers en academici
de neiging één argument of één betooglijn te kiezen
en dat of die dan ook met grote vasthoudendheid te volgen. Daarmee heeft ook
een relatieve buitenstaander de meeste invloed op de politieke discussie.
In de afweging in het parlement wordt echter uiteindelijk de nuance gezocht
en die is vaak minder uitgesproken en minder herkenbaar. Het is echter wel
de wijze waarop de meeste burgers zich kunnen herkennen in de uitkomst van
het debat en de gemaakte keuzes. Laat ik dat verduidelijken. De heer Van Gennip
stelde aan het einde van zijn betoog, dat wij met genoegen hebben beluisterd,
een groot aantal vragen. Die vragen borgen een tegenstelling in zich en draaiden
om de vraag wat voor Europa wij eigenlijk aan het bouwen zijn. Een Europa
met een solidair en sociaal beleid, maar ook een Europa dat gericht is op
marktwerking? Een Europa dat een onderwijssysteem heeft dat voor werk opleidt,
maar ook oog heeft voor de universaliteit? Een Europa met een beleid dat integreert
maar ook ruimte laat aan eigen cultuur? Een Europa dat een intern veiligheidsbeleid
heeft en dat handhaaft, dat preventief beleid voert en waarden uitdraagt?
Een Europa dat een extern beleid voert dat is gericht op het nemen van verantwoordelijkheid,
meer dan op vraagstukken die te maken hebben met machtsevenwichten? Dit alles
plaatst ons voor keuzes, waarbij wederom naar de nuances moet worden gezocht.
Vaak moet de conclusie worden getrokken dat het zowel het een als het ander
is. Ja, wij bouwen aan een sociaal en solidair Europa dat tegelijkertijd marktgericht
werkt. Ik denk in dit verband aan het Lissabonproces dat sociale insluiting
en het concurrentievermogen met duurzaamheid centraal stelt. Ja, wij bouwen
aan een Europa dat zowel effectieve interne veiligheidshandhaving ten doel
heeft, maar tegelijkertijd de rechtsstatelijkheid en de democratische controle
wil bewaren. Ja, wij werken aan een Europa dat een eigenstandige positie heeft
in een wereld die effectief is en geïnspireerd wordt door Europese waarden.Wat mij bijzonder aanspreekt is de context, zoals die is aangegeven door
de heren van Gennip en Veling. Zij hadden het over een globaliserende wereld
en de vraag naar de aard van de democratische ordening van onze Europese en
nationale samenleving daarin. Terecht is erop gewezen dat tussen de val van
de Muur en de dag van vandaag ongeveer evenveel tijd ligt als tussen het einde
van de tweede wereldoorlog en de oprichting van de EEG. Ik vind
het echter te eenvoudig als daarmee impliciet gezegd wilde worden dat wij
de afgelopen 12 jaar te weinig hebben gedaan en onze historische opdracht
niet met voldoende daadkracht hebben opgepakt. De vorming van de EEG was,
evenals het buitenlands beleid in die tijd, vooral een kwestie van leiders.
Ik doe niets af aan de visie en de bijdragen van grote Europeanen als Monnet,
Schumann, Luns en Beyen, Drees en Adenauer en alle andere "founding fathers"
van de Europese gemeenschap. De inrichting van het Europa van nu is echter
een proces waarbij de samenleving veel breder is betrokken en ook moet worden
betrokken. De alles overheersende koude oorlog veegde destijds tal van praktische
en ook vragen van andere aard opzij. Nu staan wij voor de opgave een Europa
vorm te geven dat zowel democratisch als daadkrachtig is. Dat is niet slechts
een kwestie van leiderschap, maar ook van zorgvuldig opbouwen van breed maatschappelijk
gedragen kennis, begrip en inzicht. Het is dat aspect waarvoor de heer Van
Gennip in het bijzonder aandacht vroeg. Ik wijs erop dat uit onze onderzoeken
naar steun onder de Nederlandse bevolking voor de uitbreiding, het kernstuk
van de vormgeving van het Europa van de toekomst, duidelijk naar voren komt
dat jongeren, dat wil zeggen mensen tot 35 jaar, geen werkelijke boodschap
meer hebben aan de klassieke buitenlandspolitieke overwegingen die voor de
uitbreiding pleiten. Stabiliteit is voor hen min of meer een gegeven en een
ervaringsfeit. Zij kijken naar de buren in het oosten vanuit het perspectief
van de eigen baan. Dit is legitiem en wij moeten daarmee rekening houden.
Overigens mag dit ons niet verhinderen te blijven hameren op het belang van
stabiliteit, zeker ook in de wereld na 11 september jl.Ik wil nog een opmerking maken die een deel van het antwoord geeft op
vragen naar zowel de aard en het democratisch vermogen van Europa als ook
naar de grenzen van het Europa waaraan wij werken. In de eerste plaats: dit
Europa zal nooit af zijn. Wij staan nu inderdaad voor nieuwe opgaven. In een
globaliserende wereld zijn onze kansen maar ook onze kwetsbaarheden totaal
anders dan in de periode die tien of twintig jaar achter ons ligt. In die
wereld moeten wij nu nieuwe wegen vinden voor samenwerking en integratie.
De inspiratie daarvoor moet komen uit onze eigen identiteit die zich juist
kenmerkt door verschillen: historische, culturele en taalkundige verschillen.
Wij hebben ervaren dat wij die kunnen overwinnen en dat zij ons lotsverbondenheid
geven. Europa is daarom niet in blauwdrukken te vatten, noch institutioneel
noch anderszins. Ik heb dit al eens eerder betoogd. Daarom zal aan deze kant
van de tafel vanmiddag geen aanduiding worden gegeven van de zogeheten "finalité
politique" in de zin van een omschrijfbaar einddoel, federaal, confederaal
of anderszins. Het werk aan Europa en de Europese Unie zal nooit af zijn.
Wij spreken wel over finalité in de zin van richting. Het ene uniforme
Europa heeft nooit bestaan, aldus Monnet, dit is een romantisch idee dat historisch
niet staande is te houden. Wij moeten dit beeld dan ook niet najagen. De aard
en de grenzen van het nieuwe Europa worden bepaald door onze gemeenschappelijke
geschiedenis, door onze waarden, de christelijk-judeïsche en humanistische
waarden, de verlichting, de participatieve egalitaire en rechtstatelijke democratie
met scheiding van machten. En de natiestaat als verband waarin wij ons organiseren
en waarin wij ons herkennen.Europa is een manier van leven, is wel gezegd. Zij die daarvan deel uitmaken
zullen uiteindelijk ook deel kunnen uitmaken van het Europese integratieproces.
Daarin schuilt zowel de begrenzing als de identiteit van Europa. Daarin is
meer dat ons bindt dan wat ons scheidt.Zoals tijdens deze kabinetsperiode gebruikelijk is geworden, heeft de
regering haar beleid ten aanzien van de Europese Unie neergelegd in de Staat
van de Europese Unie die op prinsjesdag verscheen. Dit was op 17 september,
nog geen week na de aanslagen in de Verenigde Staten. De Europese agenda zoals
geschetst in de Staat is in die week in een volstrekt nieuw daglicht komen
te staan, zo is ook hier gisteravond in het debat gebleken. Dit wil niet zeggen
dat de destijds bestaande agenda en de Staat van de Unie achterhaald zouden
zijn. Tal van beleids- en uitvoeringsprocessen moeten gewoon doorgang vinden.
Wat evenwel is veranderd, is de snelheid waarmee wij deze processen moeten
ingaan. Meer dan ooit is daadkracht geboden. Daarnaast zal op veel terreinen
terrorismebestrijding een pijleroverstijgend thema worden. Zoals in de jaren
zestig en zeventig alle buitenlands beleid wel werd geplaatst tegen de achtergrond
van wat in die periode "containment" werd genoemd, zal in de komende periode
veel mede moeten worden bezien in het licht van het terrorismevraagstuk. Wij
zien dat daarmee de Europese Unie en dus ook Nederland voor een geweldige
uitdaging worden geplaatst op een groot aantal terreinen.De terroristische aanslagen van september hebben ondubbelzinnig duidelijk
gemaakt dat op de schouders van de Europese Unie, zeker nu, zware verantwoordelijkheden
liggen. De Unie moet daarvoor de politieke wil mobiliseren en zij moet zichzelf
de structuren en de middelen verschaffen die nodig zijn om die politieke wil
om te zetten in effectieve daadkracht. Het toekomstdebat komt dan ook op een
gelegen tijdstip, want het biedt ons, de Europese Unie en Nederland, de kans
die weg op te gaan. Over twee weken zal hiermee hopelijk in Laken een begin
worden gemaakt.Naar de overtuiging van de regering moet het sterker maken van de Unie
de hoogste prioriteit krijgen. Versterking van de Unie is noodzakelijk om
het internationale terrorisme effectiever te kunnen bestrijden, om te bereiken
dat onze burgers zich in Europa voldoende veilig kunnen voelen en om te bewerkstelligen
dat Europa effectief kan meebouwen aan een veiliger wereld.Voor de bestrijding van het terrorisme heeft de Unie in september en oktober
een ambitieus Europees actieprogramma afgesproken, waar met voortvarendheid
invulling en uitwerking aan wordt gegeven. In diverse raden wordt gewerkt
aan de implementatie. Met name in de Raad voor Justitie en Binnenlandse Zaken
wordt hard gewerkt aan de concrete maatregelen die voortbouwen op het Tampereproces.
Ook hier geldt dat dit jaar in het kader van de EU-agenda die voor 11 september
is vastgesteld, een duidelijk nieuwe impuls voor het Tampereproces stond gepland
met een evaluatie in Laken. De urgentie hiervan is door de aanslagen echter
aanzienlijk vergroot. De resultaten van de diverse raden vormen stuk voor
stuk een belangrijke stap in de goede richting, maar wij moeten
verder kijken. In het debat over de toekomst van de Unie staat in feiteéén
vraag centraal: hoe kan de Unie op termijn vorm worden gegeven, zodat deze
optimaal beantwoordt aan de eisen die de Europese burgers stellen?Er zijn, zoals de Kamer weet, vier onderwerpen genoemd voor dat toekomstdebat:
de competentietoedeling, de rol van de nationale parlementen, de vereenvoudiging
van de verdragen en de toekomstige status van het grondrechtenhandvest. De
rode draad die door deze onderwerpen heen loopt, is de vraag wat de Unie moet
doen en wat zij beter kan doen dan tot nu toe. Die vragen moeten worden beantwoord
vanuit het gezichtspunt van de burger. De burger wil zich kunnen herkennen
in de Unie en wil dat die beslissingen zo dicht mogelijk bij hem of haar worden
genomen, aansluitend op het beginsel van subsidiariteit.Het is tegen deze achtergrond dat de voorstellen van de regering moeten
worden gezien, zoals deze zijn verwoord in de notitie De toekomst van de Unie.
Deze voorstellen zijn er stuk voor stuk op gericht, de democratische legitimiteit
te versterken, waaronder het streven om te komen tot een ordenende grondwet
of constitutie en tot de verkiezing van, bijvoorbeeld, de voorzitter van de
Europese Commissie.Overigens is de regeringsnotitie over de toekomst meeromvattend dan het
Beneluxmemorandum dat even daarna is opgesteld. De geachte afgevaardigde Van
Eekelen meende hier een ongelijkheid te moeten bespeuren. Het Beneluxmemorandum
had echter een iets ander doel dan de notitie van 8 juni jl. De bedoeling
van het memorandum was vooral, een gezamenlijk signaal af te geven aan onder
meer de regeringen van de andere EU-lidstaten. Ik heb zelf de neiging om het
om te draaien. Er zijn namelijk opvallend veel overeenkomsten tussen het Beneluxmemorandum
en de regeringsnotitie. Het belangrijkste verschil zit dan ook in de omvang
van de respectieve documenten en niet zozeer in de inhoud ervan.Gisteren is ook gesproken over de gewenste parlementaire betrokkenheid
bij de tweede en de derde pijler. De regering onderschrijft dat belang. Immers,
alle Europese besluitvorming behoort onder stevig parlementair toezicht te
staan, zoals ook aangegeven in de notitie van 8 juni jl. In het uitoefenen
van dit parlementaire toezicht hebben het Europees parlement en uiteraard
de nationale parlementen een gezamenlijke verantwoordelijkheid. De vergroting
van de rol van de nationale parlementen moet er dan ook toe leiden dat het
democratisch toezicht op de activiteiten van de Europese Unie met name in
de tweede en derde pijler, wordt versterkt.De regering steunt de beslissing van Nice vernieuwende antwoorden te vinden
op de uitdagingen waarvoor de Unie staat. De eerste is hoe de afstand te overbruggen
tussen de Unie en de Europese burger en daartoe ook vertrouwen op te bouwen.
Dat betekent een brede deelname aan het debat over de toekomst van Europa
en een brede deelname die ook werkelijk nodig is. Dat debat moet leiden tot
creatieve ideeën en opties en vervolgens kunnen die worden besproken
in de intergouvernementele conferentie.Naar ons inzicht moeten drie beginselen dat debat leiden. 1. De legitimiteit
en de besluitvaardigheid van de Unie moeten worden vergroot. 2. De band tussen
de Unie en haar burgers moet worden versterkt. 3. De positie van de Unie als
effectieve partner in de internationale gemeenschap moet worden versterkt.
Het Belgische voorzitterschap werkt hard aan de voorbereidingen van de zogeheten
verklaring van Laken. Zoals het ernaar uitziet, zal in het eerste deel van
die verklaring een politieke analyse worden opgenomen van de huidige stand
van de Unie. Daarbij zal aandacht worden besteed aan de dynamische ontwikkelingen
van de Europese integratie. Het tweede deel van de verklaring zal de thema's
van het debat bevatten. Het derde deel de waarschijnlijke instelling van een
conventie. De bedoeling van het voorzitterschap is om de thema's te behandelen
aan de hand van een aantal open te formuleren vragen. De positieve houding
van de regering ten aanzien van de mogelijke instelling van een conventie
is neergelegd in de brief aan de Staten-Generaal van 29 oktober jl. Ik zou
kortheidshalve naar die brief willen verwijzen. De regering kan zich goed
vinden in deze voorlopige opzet. De inzet van de regering is er steeds op
gericht geweest dat naast de vier thema's uit de verklaring van Nice ook de
onderwerpen democratie en legitimiteit en de cohesie van het externe beleid
van de Unie worden geagendeerd. Laatstgenoemd thema heeft uiteraard na de
gebeurtenissen op en na 11 september alleen nog maar aan belang gewonnen.
Tijdens de bijeenkomst van de Algemene Raad op 19 november jl. bleek voor
de agendering van deze twee thema's gelukkig voldoende steun te bestaan bij
de overige lidstaten van de Unie.Ik zou het belang van een spoedige ratificatie van het Verdrag van Nice
willen benadrukken dat aan de oorsprong ligt van hetgeen ik zo-even heb gezegd.
De regering is er uiteraard zeer verheugd over dat de Tweede Kamer vorige
week de goedkeuringswet met betrekking tot het verdrag heeft aangenomen. Gezien
de fase waarin de Unie zich thans bevindt – een aanstaande uitbreiding
en een toekomstdebat over de Unie – hoop ik dat het mogelijk zal zijn
ook in uw Kamer over te gaan tot een spoedige behandeling van de goedkeuringswet.
De regering staat op elk moment klaar om hierover met de Kamer van gedachten
te wisselen. Ik meen dat er zelfs al een datum in december voor dit debat
is gevonden, waarvoor wij u dankbaar zijn.Het Europa van morgen, dat nog beter zijn verantwoordelijkheden kent en
neemt, houdt niet op aan de grenzen van het huidige en toekomstige Euroland,
zoals de heer Van Gennip dit gisterenavond zo beeldend uitdrukte. Volgend
jaar rond deze tijd zal duidelijk zijn of het ons is gelukt of lukt om de
uitbreidingsonderhandelingen met de eerste kandidaat-lidstaten af te ronden
conform de vastgestelde onderhandelingskalender, de zogeheten road-map. De
recente voortgangsrapporten van de Commissie geven ons aanleiding om daarover
optimistisch te zijn.De regering hecht aan die uitbreiding grote waarde en dat gevoelen is
gisteren in uw Kamer ook breed neergelegd. Een- en andermaal is in deze Kamer
het grote belang uiteengezet van het kunnen beëindigen van de tweedeling
van ons continent en dat belang blijft onverminderd gelden. Nu, meer dan ooit,
is het zaak voort te zetten en af te ronden wat wij eertijds
zijn begonnen. De mogelijkheid een Europabrede Unie tot stand te brengen,
waarin veiligheid en stabiliteit zijn gewaarborgd en waarin onze gemeenschappelijke
waarden worden gerespecteerd en nageleefd, moeten wij nu ten volle benutten.
Natuurlijk, wij moeten dat met gezond verstand doen. Naast het tempo willen
wij vasthouden aan de eisen van kwaliteit en zorgvuldigheid. In de voortgangsnotitie
van juni jl. en in de regeringsreactie op het rapport van de Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid staat die aanpak beschreven.Van de kant van de VVD heb ik in deze Kamer wat twijfels vernomen of de
onderhandelingen volgend jaar inderdaad zouden kunnen worden afgerond, nu
de belangrijkste dossiers, inzake landbouw en structuurfondsen, nog niet zijn
vastgesteld. Ik denk dat het goed is om voor alle duidelijkheid nog een keer
te zeggen dat die belangrijke dossiers nog niet zijn behandeld, aangezien
zij volgens de in Nice geaccordeerde road-map eerst onder het Spaanse voorzitterschap
zullen worden behandeld. Dat betekent dat de Commissie begin volgend jaar
zal komen met de ontwerpposities voor de financiële aspecten.Deze road-map heeft tot nu toe goed gewerkt. Ook andere, voorwaar wel
heel lastige, politieke dossiers – denk aan het vrije verkeer van personen
en aan milieu – zijn binnen de daarvoor gestelde termijn afgerond; binnenkort
geldt dit naar verwachting ook voor het dossier op het gebied van justitie
en binnenlandse zaken. Eerst vindt dit uiteraard plaats tussen de Vijftien
en vervolgens met de kandidaat-lidstaten. Dat stemt derhalve hoopvol, ook
voor de twee grote dossiers die nog op de agenda staan en tijdens het Spaanse
voorzitterschap zullen moeten worden behandeld.De staatssecretaris zal zonder enige twijfel dieper willen ingaan op al
datgene wat gerelateerd is aan het gemeenschappelijk landbouwbeleid en de
kwestie van het structuurbeleid. Laat ik daarover mijnerzijds thans zeggen
dat ik met zeer veel waardering en ook instemming heb geluisterd naar het
betoog van de geachte afgevaardigde de heer Rabbinge. Dat deed mij uiteraard
aan oude tijden denken, hoezeer zijn bijdrage ook toekomstgericht was. In de Staat van de Europese Unie wordt in het eerste hoofdstuk, "Van Marrakech
tot Moermansk", voorbij de uitbreiding gekeken naar landen en groepen landen
die onze buren zullen zijn wanneer de Unie op enig moment 25 of meer lidstaten
zal tellen. Zoals ik eerder opmerkte, is deze Staat van de Europese Unie vóór
de aanslagen van september geschreven. Zeker nu, met het voordeel van de terugblik,
kan worden gesteld dat het investeren in betrekkingen met de nieuwe buren
van het grootste belang is. Dezer dagen zijn alle inspanningen van de Unie
er dan ook op gericht in het externe domein de internationale coalitie tegen
het terrorisme samen te brengen en samen te houden, en ook overigens alles
te doen aan saamhorigheid. Europa is en kan niet zijn een veilig eiland in
een onveilige wereld.Mijnheer de voorzitter. In het kader van de effectieve bestrijding van
het terrorisme kijkt de Europese Unie dan ook uitdrukkelijk naar de omgeving,
in bijzonder naar de kandidaat-lidstaten. Verschillende leden hebben daar
gisteravond op gewezen. De regering is tevreden met de aansluiting van de
kandidaat-lidstaten bij het Europese actieplan tegen het terrorisme. De kandidaat-lidstaten
ontwikkelen nationale actieplannen en passen interne structuren aan, soms
zelfs in een rap tempo. Dat is goed en zij geven dat ook weer door aan hun
omgeving. Dit brengt met zich dat wij deze landen zoveel mogelijk bij de voorbereiding
van nieuwe besluiten en bij de uitvoering ervan zullen moeten betrekken en
dit betekent ook dat wij en de Commissie zullen volgen hoe zij aan hun verplichtingen
voldoen en blijven voldoen. Het is immers van belang dat de kandidaat-lidstaten,
net als de lidstaten zelf, zich dit snel ontwikkelende deel van het acquis
vanaf het begin eigen maken.In het kader van het vraagstuk van de omgeving en ook dat van de uitbreiding
heeft de heer Van Eekelen een kleine uitstap gemaakt en daarbij het probleem
Cyprus genoemd. In wezen hebben wij voor de oplossing ervan nog een jaar.
De komende maanden zal alles op alles moeten worden gezet om tot een politieke
oplossing te komen. Een positieve ontwikkeling is trouwens het komende gesprek
tussen de presidenten Denktash en Clerides dat op Cyprus zelf onder begeleiding
van de Verenigde Naties zal plaatsvinden. Een gesprek tussen deze presidenten
was tijdenlang geblokkeerd. Maximale druk van alle Uniepartners zal noodzakelijk
blijven. Tijdens mijn bezoek aan Turkije later deze week zal ik, evenals wij
eerder hebben gedaan, bij Turkije nadrukkelijk vragen positieve invloed op
president Denktash te blijven uitoefenen.Terugkomend op de coalitie tegen het terrorisme herinner ik eraan dat
de Unie ook met andere landen in haar nabije omgeving de samenwerking in de
afgelopen periode heeft aangehaald, niet alleen met de nieuwe buren in de
Europese Conferentie, maar ook met de Middellandse-Zeelanden in het Barcelonaproces.
In dat proces wordt opnieuw geïnvesteerd met het afhandelen van een agenda
voor terrorismebestrijding en met het bespreken van het Midden-Oostenconflict.
De heer Kohnstamm heeft hiernaar geïnformeerd en de heer Van Gennip heeft
terecht het belang van de landen van de MAGHREB genoemd. Uiteraard is de regering
het eens met de gemaakte opmerkingen in dit verband. Zeer belangrijk voor
de coalitie en de stabiliteit is uiteraard datgene wat zich afspeelt aan de
zuidgrenzen van Europa. Overigens ook de opmerking van de geachte afgevaardigde
over de samenwerking met de Latijns-Amerikaanse landen die enigszins losstond
van datgene wat gedaan wordt door de coalitie voor de versterking van de internationale
samenwerking is in het kader van datgene wat op 11 september gebeurde van
belang. Ik doel nu op dus op de samenwerking met de Latijns-Amerikaanse landen.
Wij nemen zijn opmerking daarover dan ook zeer ter harte.De Unie levert dus een politieke bijdrage aan de versterking van de brede,
internationale coalitie tegen het terrorisme. Die bijdrage heeft verder vorm
gekregen met bezoeken van het voorzitterschap en de hoge vertegenwoordiger
aan verschillende landen in de regio van Afghanistan. Ook bewindslieden van
de Europese Unie dragen daaraan hun steentje bij of hebben dat reeds gedaan.
Ik heb en marge van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties een aantal
gesprekken gevoerd, die waren gericht op de versteviging van de coalitie.
Ik hoop later deze week af te reizen naar India, Iran en Turkije.
Terecht heeft de heer Van Gennip aandacht gevraagd voor de positie van Indonesië
als grootste moslimland in de wereld. Ik ben het eens met de schets van de
positie van Indonesië, zoals de heer Van Gennip die gaf. Dat is ook de
reden geweest, waarom ik er zeer sterk bij het EU-voorzitterschap, bij Solana
en bij de Commissie op heb aangedrongen dat hun uitgestelde bezoek –
dat van de trojka aan Indonesië – alsnog zal worden uitgevoerd.
Indonesië is te belangrijk om niet bij die intensieve gesprekken van
de kant van de EU te betrekken. Dat is mede de reden geweest, waarom ik ook
over dat thema zo uitvoerig met mijn collega van Indonesië tijdens de
week in New York heb gesproken.De heer Van Eekelen heeft gevraagd, of het gemeenschappelijk buitenlands
en veiligheidsbeleid in het zicht van 11 september niet achterloopt. Die ondertoon
was gisterenavond uiteraard in vele bijdragen en in vele toonaarden te beluisteren.
De stelling over het achterblijven van het gemeenschappelijk buitenlands en
veiligheidsbeleid zou ik niet willen onderschrijven. Ik denk dat de Unie in
alle drie de pijlers, zeker ten gevolge van 11 september, belangrijke ontwikkelingen
doormaakt. Het terrorismedebat geeft ook aanleiding tot het stellen van nieuwe
prioriteiten. Overigens was de Algemene Raad met zo'n prioriteitendebat al
vorig jaar begonnen, naar aanleiding van verzoeken die vooral van de kant
van de Engelse en de Nederlandse regering zijn geuit. Wij zijn er dus mee
bezig, toen vooral ook ingegeven door de beperkte middelen die er voor het
externe optreden van de EU zijn, maar ook zullen blijven. Dat dwingt al tot
keuzes, maar zeker dwingt ook de wereld na 11 september ons opnieuw tot soms
moeilijke keuzes.Eén prioriteit dringt zich in dat debat uiteraard al op, namelijk
Afghanistan. Het is duidelijk dat binnen het externe beleid en de middelen
die wij beschikbaar hebben voor het externe beleid van de EU, daarvoor extra
geld zal moeten worden uitgetrokken. Daarbij moet, kijkend naar Afghanistan,
de rol van de EU als ondersteunend aan de VN getypeerd en gedefinieerd worden.
Dat zie ik niet als een mindere rol. De VN heeft het voortouw op politiek
en humanitair terrein en op dat van de wederopbouw. De EU faciliteert de "facilitator"
van de VN. Een eigen vertegenwoordiger van de kant van de EU, een speciale
vertegenwoordiger onder de hoede van Solana, is dan ook nuttig en nodig, ook
om de invloed van de Unie in de regio aan te wenden voor oplossingen die garanties
bieden voor regionale stabiliteit, stabiliteit die zich beweegt buiten de
grenzen van Afghanistan. Tot de heer Kohnstamm wil ik zeggen dat EU-betrokkenheid
bij de wederopbouw van Afghanistan nodig is. Verder noem ik humanitaire hulp
via Echo en aanpassing van EU-programma's. Het laatste is nodig omdat er extra
geld nodig zal zijn. De begrotingsraad heeft in overeenstemming met het Europees
Parlement vorige week al 165 mln euro extra uitgetrokken voor humanitaire
hulp en wederopbouwhulp in 2002. Daar bovenop komen de bilaterale bijdragen
van de lidstaten zelf, waaronder Nederland. Het gaat om ongeveer 90 mln euro
dit jaar. De helft daarvan is overigens al uitgegeven. De Kamer weet dat Nederland
de derde donor was en is als het gaat om het verschaffen van middelen aan
Afghanistan. Ik denk niet dat dit zal veranderen de komende periode. Het kan
echter niet alleen van de EU komen. Dat misverstand moet niet ontstaan. Ik
benadrukte al het belang van de VN en het opereren van de EU onder de hoede
van de VN. Nederland heeft daar ook voor gepleit bij alle gelegenheden die
zich daarvoor aandienden. Wij hebben de VN en de internationale financiële
instellingen nodig. Wij kunnen de Groep van 21 er ook uitstekend bij gebruiken.
Nederland heeft wat de donorcoördinatie betreft een grote voorkeur voor
het gebruik maken van de Afghanistan Support Group die in het midden van de
jaren negentig mede door Nederland is opgericht. Ook vanwege de eerder getoonde
betrokkenheid op het vlak van de wederopbouw is deze Afghanistan Support Group
zeer belangrijk geweest.De EU is niet het forum bij uitstek waarin over de militaire aspecten
van de operatie Enduring freedom zou moeten worden gesproken. Dat neemt niet
weg dat de Britse collega de Raad enkele malen van vitale informatie heeft
voorzien over het verloop van de campagne. Ik heb het parlement daarover,
voorzover dat in ons vermogen lag, ook immer geïnformeerd.Dan de kwesties die veel aandacht hebben gekregen in het kader van de
nasleep van 11 september – de heer Van Gennip heeft daarbij de term
"cabareteske" gebruikt – namelijk die van Gent en Londen. Met het verschijnsel
dat de grote lidstaten zo nu en dan en petit comité bij elkaar gaan
zitten, heeft de Nederlandse regering niet zo'n moeite. Wij vinden het enerzijds
logisch dat deze landen binnen de EU hun verantwoordelijkheden nemen. Anderzijds
zijn wij niet zo bevreesd over de uitkomst van zo'n bijeenkomst en petit comité.
Ik bekijk het even analytisch. Nederland zal niet zo snel een probleem hebben
met een resultaat van een bijeenkomst waarbij Duitsland, Frankrijk en het
Verenigd Koninkrijk aanwezig zijn geweest. Uiteraard zijn wij geen voorstander
van het institutionaliseren van dergelijke en marge- of dinerbijeenkomsten,
of hoe je die ook omschrijft. Het staat voor ons vast – dat blijft ook
zo – dat de Raad besluit. Ook andere lidstaten moeten initiatieven kunnen
nemen, alleen of ook in kleinere coalities, zoals in Beneluxverband. Commissaris
Patten heeft over deze fenomenen een behartigenswaardig woord gesproken door
erop te wijzen dat er weliswaar sprake is van een "common foreign policy"
van de EU, maar dat dit niet betekent dat er dus een "single foreign policy"
van de EU is. Er is en er moet ruimte blijven om aan dat gezamenlijke ook
nog het specifieke toe te voegen. Zo komt uiteindelijk meningsvorming tot
stand. Uiteraard kan er alleen besloten worden door de Vijftien. Dat is ook
de waarde van datgene wat in het Verdrag van Nice is geregeld ten aanzien
van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en het gemeenschappelijk
defensiebeleid van de EU. Het is niet voor niets dat de Nederlandse regering
de kwestie van de cohesie van het externe beleid van de Europese Unie op de
agenda van zowel de Conventie als de IGC wil plaatsen.Voorzitter: SchuurmanMinister Van Aartsen:Voorzitter. De sterkere positie van de Unie op het wereldtoneel wordt
ook afgedwongen door de herkenbare inbreng van de Unie bij diverse activiteiten
waaronder conflictpreventieactiviteiten, op het gebied van het buitenlands
beleid. Ik haak hierbij ook aan bij de woorden van mevrouw Zwerver die heeft
gesproken over de zogeheten zwarte gaten. Namens de Nederlandse regering heb
ik in mijn toespraak voor de Algemene Vergadering van de VN gesproken over
het verschijnsel van de "failing states" en de risico's daarvan voor de wereld.
Ik heb daarbij ook gewezen op het belang van "early warning" en van "early
action". In de Europese Unie vervult de hoge vertegenwoordiger Solana in hoge
mate die rol: "early warning" met het oog op conflictpreventie en daar waar
mogelijk ook het aansporen tot "early action". Uiteraard is dat niet alleen
zijn taak. Juist de goede samenwerking waarvan sprake is tussen de hoge vertegenwoordiger
Solana en de Commissie, meer in het bijzonder Commissaris Patten, heeft er
alles toe bijgedragen dat de rol van de EU op het gebied van het buitenlands
beleid meer gedimensioneerd is dan die jaren is geweest. Ook hun goed afgestemde
inzet heeft verschil gemaakt tussen het opnieuw uitbreken van een conflict
of zelfs een oorlog enerzijds en vrede zoals in Macedonië anderzijds,
waarbij overigens de samenwerking met de NAVO en de OVSE van grote betekenis
is geweest en nog steeds is. Het goede verloop van de verkiezingen in Kosovo
is mijns inziens ook toe te rekenen aan de wijze waarop de internationale
gemeenschap zich heeft georganiseerd, waaronder ook de Europese Unie. De bijdrage
van de Unie is daar betekenisvol geweest. De regio blijft overigens al onze
aandacht nodig hebben, want van volledig onomkeerbare processen is helaas
nog geen sprake.De heer Van Eekelen (VVD):Ik zou de minister een vraag willen stellen over een opmerking die hij
kort hiervoor maakte over het overleg tussen een klein aantal landen. In mijn
eerste termijn heb ik gezegd geen bezwaar te hebben tegen bilateraal of trilateraal
overleg. De minister heeft dat bezwaar ook niet, zo heeft hij te kennen gegeven.
Wel heeft het mij in zekere zin getroffen dat hij heeft gezegd dan de voorkeur
te hebben voor trilateraal, zodat de Engelsen er bij zijn. Verder is mij het
zogenaamde zwaan-kleef-aanfenomeen waarvan in Londen sprake was, als nogal
vreemd voorgekomen. Is de minister het niet met mij eens dat degene die het
diner organiseert of anders een van de andere deelnemers het initiatief had
moeten nemen om het desbetreffende onderwerp van dat informele gesprek op
de agenda van de Raad te plaatsen, respectievelijk dat er formeel of informeel
een overleg tussen de vijftien lidstaten over had moeten worden belegd? Wat
er namelijk in Londen is gebeurd, was toch wel wat cabaretesk.Minister Van Aartsen:U neemt nu de terminologie van de heer Van Gennip over en daar heb ik
toch wat bezwaren tegen, want de inhoud was zeer zinvol. Niemand van ons –
noch de minister-president, noch de staatssecretaris, noch ik – was
echt gelukkig met die Londense bijeenkomst, ofschoon de reden ervoor bij ons
geen stekels heeft doen opzetten. Wij wisten van dat Londense diner af. De
Fransen, de Duitsers en de Britten zouden tijdens dat diner een voorbespreking
houden over de inbreng van de Britse premier en de Franse president in Washington
ten aanzien van de militaire kant van de operatie Enduring freedom.Het is op die beroemde zondag niet helemaal goed gelopen toen een tweetal
andere regeringsleiders aan de telefoon hebben gehangen. De heer Van Eekelen
heeft misschien gelijk dat er op dat moment door iemand, wellicht de Britse
premier, gezegd had moeten worden dat de bijeenkomst toch wel heel sterk van
karakter veranderde en dat het de vraag was of de bijeenkomst nog wel zinvol
was. Toen Spanje en Italië zich voegden bij dat diner in de ambtswoning
van de Britse premier was het voor Nederland niet meer dan logisch om daarbij
te zijn, want toen zaten alle landen aan tafel die betrokken zijn en op dat
moment ook waren bij het Tampaproces. Ongeveer in die periode heeft Denemarken
zich daar ook bijgevoegd. Het is wellicht begrijpelijk, maar toch heeft de
Britse premier een institutionele denkfout gemaakt, namelijk de gedachte dat
de Europese Unie in de persoon van het voorzitterschap in dit kader de lidstaten
wel zou kunnen vertegenwoordigen. Dat is voorstelbaar, maar dan wel op basis
van een grondige voorbereiding en een zeker mandaat van de Europese Unie.
Het was al met al geen gelukkige bijeenkomst. Dat zij bij aanvang op de geplande
wijze was georganiseerd, was niet geheel onbegrijpelijk. Daar had de Nederlandse
regering ook geen bezwaar tegen. Op het moment dat het gezelschap uitdijde,
was het duidelijk dat de Nederlandse regering daar in de persoon van de minister-president
bij aanwezig moest zijn.Ik heb ook aan de overzijde van het Binnenhof gezegd dat het nut van de
bijeenkomst wellicht is geweest dat dit op deze manier eigenlijk niet moet
gebeuren en niet voor herhaling vatbaar is.Mevrouw Zwerver heeft in het kader van de Balkan nog even aandacht besteed
aan het Stabiliteitspact. Zij sprak over de zogeheten refocus waartoe Solana
en Patten hebben opgeroepen. Het is goed dat zij dat hebben gedaan, vooral
om dat pact beter te laten aansluiten bij het stabilisatie- en associatieproces
van de Europese Unie, waarin in de toekomst overigens ook JBZ-aspecten meer
aandacht kunnen krijgen. Iets meer schakelen op wat er gebeurt in de Europese
Unie is naar ons oordeel een goede gedachte.Sprekend over de positie van de hoge vertegenwoordiger wijs ik nog op
een ander conflict waarin hij uiteraard namens de Raad nadrukkelijk bij betrokken
is.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Ik kom nog even terug op het Stabiliteitspact en daarmee waarschijnlijk
ook op de hoge vertegenwoordiger. Ik heb in mijn eerste termijn gevraagd naar
de visie van de Nederlandse regering op het Stabiliteitspact en naar de financiële
aspecten. Vervolgens heb ik erop gewezen dat de deelnemers in met name in
Kosovo en Macedonië hebben gevraagd of er een nieuwe working table ingesteld
kan worden over corruptie- en misdaadbestrijding. Kan de minister daarop ingaan?Minister Van Aartsen:Op zich is daar niet veel bezwaar tegen, zeker omdat het, zoals ik al
heb aangegeven, belangrijk is om JBZ-aspecten prominenter aanwezig te doen
zijn in het kader van het stabiliteitspactproces. Het is echter vooral belangrijk
om in eerste instantie die discussie over de herinrichting van het Stabiliteitspact
te voeren. Wij vinden het belangrijk dat het meer aansluit op
datgene wat de EU in het kader van het stabilisatie- en associatieproces ten
aanzien van deze landen doet. Het is vooral aan de opvolger van Hombach om
de inrichting ervan te bekijken, maar op zich hebben wij een open houding
ten opzichte van die gedachte, die inderdaad in en om de deelnemers aan het
Stabiliteitspact is opgekomen.Het conflict in het Midden-Oosten is een ander conflict waarbij de hoge
vertegenwoordiger, uiteraard namens de Raad, een belangrijke rol heeft gespeeld,
speelt en zal spelen. Eenvoudige oplossingen zijn uiteraard niet mogelijk.
Ook Solana alleen zal daar niet voor doorbraken kunnen zorgen. Wat de EU en
hij namens de vijftien wel kunnen doen – dat gebeurt dan ook –
is beide partijen telkens wijzen op hun verantwoordelijkheden voor het terugdringen
van het geweld en pogen om hun duidelijk te maken hoe belangrijk het is om
los te komen van het dagelijkse geweld en om begrip op te brengen voor de
belangen en zorgen van de andere partij. Dat betekent steeds weer pogen om
partijen, waar mogelijk, met elkaar in gesprek te brengen en aandringen op
soms heel kleine stappen die hopelijk op enig moment kunnen leiden in de richting
van de onderhandelingstafel op basis van de in het rapport-Mitchell geformuleerde
uitgangspunten. Dat is een lastige, maar ook nuttige opdracht voor de EU.
Voor een deel gaat het dus om aanwezig zijn om erger te voorkomen. Wat dat
betreft, hebben Solana en namens hem Moratinos in de afgelopen periode uitstekend
werk verricht. Dat betekent in dit tijdsgewricht ook dat beide partijen moeten
worden aangespoord om terug te keren naar datgene wat de essentie van het
vraagstuk is en was. De internationale gemeenschap heeft in wezen het perspectief
daarop gegeven; denk aan datgene wat de Amerikaanse president recent heeft
gezegd en aan de rede van de minister van Buitenlandse Zaken van de VS, waarbij
het belang werd onderstreept van het aanwezig zijn van twee levensvatbare
staten binnen veilige grenzen. Hopelijk kan een poging om de partijen te leiden
tot een terugkeer naar de kern van het conflict in de komende periode als
een katalysator dienen. De EU is dus niet alleen geldschieter, zoals de heer
Van Gennip gisteravond zei, maar is in gezamenlijkheid met de VS wel degelijk
ook medespelbepaler en gebruikt haar invloed ten volle, in een tandem met
de VS.De heer Van Gennip (CDA):Ik voel mij aangesproken door de vergelijking met een tandem, maar mijn
vraag van gisteravond was of er geen sprake is van naast elkaar schurende
fietsen, nu de behandeling van het conflict in het Midden-Oosten zich heel
duidelijk verschoven heeft naar een behandeling in het kader van de antiterrorismecoalitie.
Dat is toch een andere benadering en dan zijn het toch andere actoren dan
binnen de klassieke tandem EU/VS waar ook een zekere rolwisseling kon worden
toegepast. Ik noem bijvoorbeeld de plotselinge komst van Blair die daar duidelijk
kwam in het kader van de antiterrorisme coalitie en niet namens Europa sprak.
Is dat niet zeer contraproductief en ondermijnt dat niet de positie van Solana
die namens de totale Unie zou spreken? Daarnaast blijft mijn vraag of beide
partijen Europa zien als een acceptabele partner en niet alleen als een financier
van hun ontwikkelingsprojecten.Minister Van Aartsen:Dat laatste is zeker het geval, maar daarvoor is juist belangrijk dat
de Europese Unie gezamenlijk met de Verenigde Staten opereert. Er zijn in
het verleden momenten geweest waarop velen haakten naar een soort speciale
rol van de Europese Unie. Ik denk dat die rol in die periode al niet nuttig
of mogelijk zou zijn geweest en dat is zeker nu niet het geval. Voor de Europese
Unie is het van vitaal belang om in gezamenlijkheid en in een zekere werkverdeling
met de Verenigde Staten te werken aan een proces dat weer toegaat naar onderhandelingen
op basis van het Mitchellrapport.Op de vele bezoeken reageren wij in het algemeen wat laconiek. Het gaat
erom – evenals dat geldt voor de vele bezoeken uit Washington –
dat tijdens die bezoeken hetzelfde geluid naar voren wordt gebracht en dat
dus niet regeringsleider X of minister van buitenlandse zaken Y stellingen
gaat verkondigen die buiten de oevers treden van hetgeen binnen de Europese
Unie ten aanzien van het betreffende vraagstuk overeen is gekomen. Alle bezoeken
die na 11 september aan de regio zijn gebracht, zijn geplaatst in het licht
van het standpunt van de Vijftien. Er is dus op dat vlak geen afwijking geweest
en als inderdaad steeds door de lidstaten van de Europese Unie dezelfde boodschap
wordt herhaald, kunnen dit type bezoeken een versterkend effect hebben. Dat
is van belang voor dit conflict en voor degenen die erbij zijn betrokken.
Dit conflict was er al vóór 11 september en 11 september heeft
uiteraard niets afgedaan aan de noodzaak om te komen tot stappen aan de hand
van het Mitchellrapport. Ook als de gebeurtenissen van 11 september er niet
waren geweest, hadden uw Kamer en de Nederlandse regering met evenveel energie
en op dezelfde wijze gestreefd naar mogelijkheden om beide partijen weer naar
de onderhandelingstafel te krijgen.De heren Van Gennip, Veling, Kohnstamm en Van Eekelen, alsmede mevrouw
Zwerver hebben opmerkingen gemaakt over de plaats van de hoge vertegenwoordiger,
in het bijzonder in relatie tot de Europese Commissie. Ik meen dat wij hier
van een soort drieslag zouden moeten spreken. De eerste stap die nodig zou
zijn, is een intensivering van en een investering in samenwerking tussen de
hoge vertegenwoordiger en de Commissie. Ik heb aangegeven dat dit op dit moment
goed verloopt. De Raad vraagt Solana en Patton nu regelmatig om gezamenlijke
rapporten te presenteren, waarmee van het begin af aan coherentie is verzekerd.Een tweede stap die wellicht ergens in een nabije toekomst zou kunnen
worden gezet, is het geven van een beperkt initiatiefrecht aan de hoge vertegenwoordiger
voor tweede pijlerbesluiten ter uitvoering van gemeenschappelijke strategieën,
gevolgd door besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid. Op deze manier
kan worden toegewerkt naar een situatie waarin de huidige cultuur van het
zoeken van consensus à vijftien overgaat naar een cultuur waarin de
gekwalificeerde meerderheid een belangrijke rol gaat spelen op gebieden waarop
al over de hoofdlijnen consensus bestaat op basis van gemeenschappelijke strategieën.
Ik denk dat er op die manier een zekere gewenning kan plaatsvinden aan een
werkwijze met gekwalificeerde meerderheid binnen het gemeenschappelijk
veiligheidsbeleid en buitenlands beleid, wat uiteindelijk een overgang naar
een meer communautaire werkwijze mogelijk zou maken.De derde stap ligt zeer ver in het verschiet. Ik heb dat vorige week ook
in het debat gezegd over de ratificatie van het Verdrag van Nice. Die derde
stap behelst een overgang van de hoge vertegenwoordiger naar de Commissie.
Op dit moment ligt dat, zoals gezegd, nog ver van ons. Uiteraard zou dat hand
in hand moeten gaan met meer democratische controle en ook alleen dan kunnen.
Ik ben het eens met wat de heer Van Eekelen gisteravond heeft gezegd over
de democratische controle in de tweede pijler. Hij heeft het COSAC-model gekapitteld.
Hij heeft overigens gezegd, dat COSAC te weinig is en de Senaat te veel. Wij
moeten met gedachten en ideeën komen over de democratische controle.
Dat lijkt mij ook een thema voor de conventie en mogelijkerwijze ook voor
de IGC. In eerste instantie is het mijns inziens een taak van de parlementen
zelf. De Nederlandse regering heeft, zoals uw Kamer weet, het debat daarover
in hoge mate gestimuleerd. Dat is gelukkig overgenomen door de Belgische regering.
Er zijn verschillende seminars en symposia geweest om de wegen naar de toekomst
op dit stuk te vinden.In het verlengde hiervan wil ik nog een opmerking maken in de richting
van de heer Kohnstamm over het thema van de externe vertegenwoordiging van
de Unie, bijvoorbeeld in de Veiligheidsraad.De heer Van Gennip (CDA):Omdat in de voorbereiding van dit debat en nu bij deze opmerking de heer
Van Eekelen bleef zwijgen, wil ik nog iets zeggen. De expliciete verwijzing
in uw stukken naar het initiatief ter zake van parlementaire controle met
betrekking tot het Europees veiligheidsbeleid en de grote rol die de Tweede
Kamer daarbij heeft gespeeld, laat zich beter verwoorden in uw laatste uitdrukking:
het hele parlement. Ik mag sterk verwijzen naar de rol die de Eerste Kamer,
en met name de heer van Eekelen, op dit terrein heeft gespeeld.Minister Van Aartsen:Dat lijkt mij een goede aanvulling, mijnheer de voorzitter. De heer Kohnstamm heeft gesproken over datgene wat de Europese Unie zou
kunnen zijn in de Veiligheidsraad. De regering streeft zoals bekend al jaren
naar een EU-zetel in de Veiligheidsraad. Ook kabinetten vóór
dit kabinet hebben dat gedaan. Dat vloeit ook logisch voort uit een sterker
gemeenschappelijk buitenlands beleid en een sterker Europees veiligheids-
en defensiebeleid waarbij de Europese Unie, althans dat hopen wij, op basis
van gemeenschappelijke standpunten in de toekomst in toenemende mate zal opereren.
Ook deze wens zal niet in één keer kunnen worden gerealiseerd.
Ook hier verdient een stapsgewijze benadering de voorkeur, omdat de realiteit
is dat niet alle lidstaten warm lopen voor deze gedachte. Daar komt bij dat
dit moet worden bezien tegen de achtergrond van de discussie over de hervorming
van de Veiligheidsraad.Het veiligheids- en defensiebeleid moet naar het oordeel van de regering
rusten op twee sterke fundamenten. De eerste is de nauwe samenwerking met
de NAVO. Dat is een essentiële voorwaarde voor een effectief veiligheids-
en defensiebeleid. Daarbij gaat het met name om de toegang van de EU tot NAVO-middelen.
Onnodige duplicatie moet worden voorkomen. Op dit terrein is in het afgelopen
jaar helaas weinig voortgang geboekt. De regering heeft geprobeerd in nauw
overleg met de VS, het Verenigd Koninkrijk en uiteraard met dwarsligger Turkije
een oplossing te zoeken voor het probleem van de Turkse blokkade. Ik stel
mij voor dit vraagstuk opnieuw aan de orde te stellen in het gesprek met mijn
collega Cem aan het einde van deze week. Het is hoog tijd dat het probleem
snel uit de wereld wordt geholpen.Het tweede fundament wordt gevormd door de militaire capaciteiten. Wij
moeten de capaciteit hebben om onze ambities waar te maken. Mijn collega van
Defensie en ik hebben ons ervoor ingespannen dat in de recente "Capability
Improvements Conference" duidelijk inhoud werd gegeven aan het debat. In de
uitgegeven verklaring staat dat er verbeteringen hebben plaatsgevonden, maar
dat verdere inspanningen nodig zijn om de tekorten weg te werken. Nederland
loopt hierbij overigens voorop dankzij het Duits-Nederlandse project voor
transportcapaciteit. Dat project verdient navolging in andere EU-landen.Er is terecht de aandacht gevestigd op de civiele capaciteiten. De militaire
capaciteiten kunnen niet zonder deze capaciteiten De EU heeft ook hier een
ambitie vastgesteld in een richtgetal, dat gelukkig is gehaald bij de conferentie
hierover. Het civiele actieplan moet uiteraard in de komende periode verder
worden ontwikkeld, want een deel van de toekomst van de Europese crisisbeheersing
wordt bepaald door de ontwikkeling van de civiele capaciteiten. Hierbij is
nauwe samenwerking met de OVSE geboden.Voorzitter. De regering heeft altijd gezegd dat het verbeteren van de
Europese capaciteiten een kwestie van lange adem is. Er zijn enorme tekortkomingen
en het aanpakken daarvan kost veel tijd en geld. Misschien waren bij sommigen
de verwachtingen te hoog gespannen. Verder kunnen wij niet exact bepalen wanneer
wij in staat moeten zijn wat te doen. Operationaliteit kan slechts stapsgewijs
worden bereikt. Het gaat tenslotte om het inschatten van wat bij welk type
operatie een aanvaardbaar risico is. Er is ook zoiets als de politieke operationaliteit
in het geding. Is de EU in staat om een min of meer omvangrijke en gecompliceerde
operatie te organiseren? Wij moeten er zeker van zijn dat, als zo'n operatie
wordt ondernomen, de politieke rug recht blijft, ook in zwaar weer. Structuren
en procedures moeten kloppen. Ze moeten zorgvuldig tot stand komen, het moet
mogelijk zijn om snel te opereren en er moet uiteraard verantwoording worden
afgelegd.De heer Van Gennip (CDA):Met het laatste ben ik het eens, maar ik heb mij verbaasd over de opmerking
van de minister dat de ambities misschien te hoog zijn gesteld. Kan de minister
uitleggen hoe het feit dat er enkele miljoenen personen onder de wapens zijn
in Europa en de zeer bescheiden getallen die bij de uitvoering van de Petersbergtaken
zijn genoemd van enkele tienduizenden, zich verhouden tot de opmerking dat
het ambitieniveau misschien te hoog is? Als ik zie hoe moeilijk het kennelijk
is tot deze zeer geringe inzet te komen, vraag ik mij af of er niet iets anders
aan de hand is dan een te hoog ambitieniveau.Minister Van Aartsen:Ik heb gesproken over te hoge verwachtingen. Volgens mij is bij iedereen
het ambitieniveau hoog. Daarom hebben de Europese Unie en de Europese Raad
dit niveau gesteld. Als dit niet was gebeurd, was dit proces waarschijnlijk
niet op gang gekomen. Dit is de methode waarmee de Europese Unie en daarvoor
de Europese Gemeenschap en de Europese Economische Gemeenschap bij tijd en
wijle successen hebben kunnen boeken. Het probleem is dat er verschillen bestaan
en aansluitingsproblemen. Sommige lidstaten beschikken over beroepslegers
en andere hebben nog te maken met legers die via conscriptie tot stand zijn
gekomen. Bovendien moet het kunnen werken in de praktijk, dat heb ik al gezegd.
Een van de grote hiaten in de ontwikkeling van het Europees defensiebeleid
is bijvoorbeeld het ontbreken van transportcapaciteit. Daarom heeft de Nederlandse
regering samen met de Duitse regering daarop ingezet. De Nederlandse regering
behoort samen met de regering van het Verenigd Koninkrijk tot de weinige regeringen
die meer uitgaven voor defensie doen. Dit type problemen moeten wij oplossen
om tot grootschaliger operaties te kunnen komen. Waarschijnlijk zal Laken
constateren dat wij niet operationeel zijn, maar dat wij wel een aantal dingen
kunnen doen, alleen niet in dat spectrum dat sommigen misschien voor ogen
heeft gestaan. Overigens geldt dit niet voor de Nederlandse regering.De heer Van Gennip (CDA):Kan de minister zich nog herinneren dat wij hier in het vroege voorjaar
een groot debat hebben gehad over de geloofwaardigheid van dit beleid in de
richting van Amerika? De Amerikaanse politiek en het Pentagon vragen zich
met verbazing af hoe de Europese mooie woorden bepaald worden in deze toch
wel uiterst bescheiden agenda. Door de trage realisering van de doelstellingen
komt onze geloofwaardigheid nog verder onder druk te staan.Minister Van Aartsen:Ik denk dat het vooral onze opdracht is om daarmee door te gaan. De Nederlandse
regering hoeft zich die kritiek niet aan te trekken, want als er een regering
is die op dit punt heeft geïnvesteerd en stappen heeft gezet bij de laatste
begrotingen, dan is het wel de Nederlandse regering. Wij zijn ook gekomen
met initiatieven in de richting van Duitsland, maar ook voor samenwerking
met de Franse marine. Wij zullen in de komende jaren verder investeren in
de uitstekende relatie die wij al hebben met de Britse regering. Als er kritiek
van Washington komt, hoeven wij ons die in ieder geval niet aan te trekken.
Wij verkeren wel in een positie in Europees verband dat wij tegen collega's
kunnen zeggen dat wij een belangrijke stap hebben gezet die als voorbeeld
kan dienen voor vele anderen in de Europese Unie om volgende stappen te zetten.
Ik denk dat die "capabilities improvement conference" ook duidelijk heeft
gemaakt dat iedereen zich bewust is van het feit dat verdere inspanningen
noodzakelijk zijn.De heer Van Gennip (CDA):Natuurlijk ben ik ook een groot voorstander van die verdere inspanningen.
Wij zullen bij de begrotingsbehandeling van Defensie ongetwijfeld terugkomen
op de vraag of de verhoging van het defensiebudget voldoende is. In de ogen
van de Amerikanen is er in Nederland echter wel degelijk sprake van een onbegrijpelijke
ontwikkeling, te weten het afschuwelijke tekort aan menskracht bij Defensie.
Dat tekort beperkt onze feitelijke inzetmogelijkheden uitermate.Minister Van Aartsen:Ik herken mij in het geheel niet in deze opmerking. Ik wijs nog maar eens
op hetgeen Nederland op de Balkan heeft gedaan en doet en hetgeen Nederland
in verband met Macedonië heeft gedaan. Nederland kan in principe nog
steeds een vrij aanzienlijke bijdrage leveren aan de operatie "Enduring freedom",
te weten 1400 man van de luchtmacht en de marine. Dat zegt veel over de paraatheid
en de Nederlandse defensiecapaciteit. Mijn collega van Defensie heeft Washington
recentelijk bezocht en wij hebben geen van beiden ooit enige kritiek gehoord
van de VS op de Nederlandse bijdrage aan de ontwikkeling van het Europese
veiligheids- en defensiebeleid.Mijnheer de voorzitter. De Nederlandse regering heeft altijd gezegd dat
het verbeteren van die capaciteiten een kwestie is van lange adem. Zoals aangegeven
zijn er belangrijke stappen gezet. In het interruptiedebat met de heer Van
Gennip heb ik echter ook gezegd dat er geen enkele reden is voor zelfgenoegzaamheid,
gezien het totaal aan Europese inspanningen.Het is belangrijk dat Nederland zich tijdens de Europese Raad in Laken
ervoor inzet dat de externe dimensie van de Europese Unie op de agenda wordt
geplaatst. Het vraagstuk van de cohesie in het externe beleid dient aan de
orde te komen in het debat over de toekomst van Europa. De eigen ontwikkeling
van de Unie, die aan de binnenkant steeds krachtiger wordt, moet aan de buitenkant
een vertaling krijgen. Het economische gewicht van de Unie moet immers worden
omgezet in politieke invloed. Verder eist de situatie na 11 september zeker
een dergelijke inzet. Ik denk dat de uitbreiding van de Unie ook vraagt om
die inzet in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en defensiebeleid
en het Europees veiligheids- en defensiebeleid.De heer Van Eekelen (VVD):Ik complimenteer de minister met zijn buitengewoon interessante betoog.
Hij is echter niet ingegaan op de vraag hoe hij het verloop van de uitbreiding
aan het einde van volgend jaar ziet. Ik sprak in dit verband zelf over een
"big bang". Houdt hij die voor mogelijk of wenselijk? Of is hij wellicht nog
niet toe aan de uitspraak dat de onderhandelingen met een tiental landen gelijktijdig
zouden moeten kunnen worden afgesloten?Minister Van Aartsen:De Nederlandse regering hecht zeer aan het proces dat is ingezet. Dat
wil zeggen dat volgend jaar om deze tijd de meetlat naast de prestaties wordt
gelegd. Verder zullen rond die tijd de onderhandelingen over de structuurfondsen
en het landbouwbeleid zijn afgerond. Dan wordt bepaald waar wij precies staan.
Welke landen kwalificeren zich voor de eerste uitbreidingsgolf? Het rapport
van Verheugen is in vele kwartieren misverstaan als een soort pleidooi, als
een vastgesteld uitgangspunt dat tien lidstaten zouden moeten behoren tot
de eerste uitbreidingsgolf. In dat rapport wordt aangegeven dat een tiental
het zeer goed doet en een tweetal van de 12 de nodige problemen heeft. In
het rapport vindt men geen pleidooi voor zo'n big bang. Wij
stellen het op prijs te blijven bij het afsprakenkader zoals dat in de Unie
is gemaakt. Het is ook bekend bij de 12 landen waarmee wij thans onderhandelen.
In de loop van volgend jaar zal worden bekeken waar wij staan.Staatssecretaris Benschop:Mijnheer de voorzitter. De minister sprak al over de dank en waardering
voor de inbreng van de zijde van de Kamer.Er is gesproken over de ambities van dit kabinet met betrekking tot Europa.
Als ik de afgelopen jaren in vogelvlucht bezie, dan komen de volgende punten
naar voren. Nederland heeft een uiterst positieve en daarmee ambitieuze inzet
getoond ten opzichte van het proces van Europese samenwerking. Wij hebben
dat gedaan vanuit het besef, dat Nederland zelf niet sterk kan staan in een
zwak Europa. Wij hebben dat gedaan vanuit de wetenschap dat juist een land
als Nederland baat heeft bij een goed functionerende interne markt en de economische
voordelen die daaraan zijn verbonden. Wij hebben dat gedaan vanuit de realistische
inschatting dat wij een aantal problemen niet louter meer op nationaal niveau
kunnen oplossen. Ik denk aan het asielvraagstuk en het milieuvraagstuk. Wij
hebben het ook gedaan omdat Europa een continent is van waarden. Wij willen
bepaalde waarden en een sociale samenhang waarborgen. Dat kunnen wij doen
door samen steeds sterker te staan in een wereld die wordt gekenmerkt door
mondialisering. Samenleven gebeurt tegenwoordig in wereldwijde samenhang,
in economische, sociale en niet-materiële zin. Om die wereldwijde samenhang
aan te kunnen, hebben wij Europese samenwerking nodig. Alleen kunnen wij het
niet. Willen wij op het Europese vlak een eigen geluid van Nederland daarbij
laten doorklinken, dan is een actieve en heldere Europese inzet van Nederland
noodzakelijk. Tegen de achtergrond van die positieve en wat ons betreft ook
ambitieuze benadering hebben wij de afgelopen jaren getracht onze Nederlandse
belangen, maar ook onze Nederlandse idealen in Europa expliciet te maken,
duidelijkheid te scheppen waar wij staan en waar wij voor staan, wat wij van
bepaalde zaken vinden. Daar hebben onze Europese partners het meeste aan.
Tegelijk met die opstelling ook een heldere bijdrage leveren aan het politieke
en publieke debat in Nederland over Europa. Ik denk dat Brussel en ook de
andere Europese hoofdsteden die duidelijkheid van Nederlandse zijde hebben
gewaardeerd en misschien zo hier en daar wel verfrissend hebben gevonden.
Men had er wat aan. Ik denk aan de Europese top in Berlijn, waar de financiën
voor de Unie zijn vastgesteld, de top in Tampere, waar belangrijke besluiten
over asiel, migratie, politie- en justitiesamenwerking genomen zijn, met een
zeer betrokken Nederlandse inzet, de top in Keulen over het veiligheids- en
defensiebeleid, de top in Helsinki over de uitbreiding, de top in Lissabon
over de kenniseconomie en de top in Nice over het verdrag en de besluitvorming
van de Unie. Stockholm ging over onderwerpen als de vergrijzing, de houdbaarheid
van de pensioenstelsels in de Europese landen op langere termijn. Dit zijn
allemaal onderwerpen die wij ook in het debat van gisteren en vandaag de revue
zullen zien passeren.Deze benadering – positief, ambitieus, duidelijk – wordt,
als het om ons gaat, ook doorgezet op weg naar een weer sterkere Europese
Unie, alsmede bij de thema's die in het debat over de toekomst van Europa,
nu in Laken aan de orde moeten komen. De minister sprak daarover: het vraagstuk
van democratie en legitimiteit dat accent behoeft; het vraagstuk van de rol
van Europa in de wereld en de cohesie in het externe optreden van de Unie.
Voorts hoort daartoe – het is ook nu aan de orde en ook in Laken weer –
een evaluatie van wat wij eigenlijk waargemaakt hebben van wat wij in Tampere
hebben afgesproken over die ruimte van veiligheid in de Europese Unie en het
tempo in het uitbreidingsproces dat dit en het komend jaar aan de orde is,
met behoud van kwaliteit. Als wij op weg gaan naar Barcelona, is er voorts
het belang van de verdere economische en sociale modernisering van Europa,
nu ook in een perspectief van duurzaamheid. Ook denk ik hierbij aan het gegeven
dat wij dit en komend jaar op pad gaan met het voorbereiden van de hervorming
van het Europees landbouwbeleid met het oog op de uitbreiding, maar ook in
breder perspectief. En dat alles in de context van de komst van de euro per
1 januari a.s. en van de eisen die de wereldsituatie sinds 11 september aan
ons stelt: aan Nederland en aan Europa en ook aan het debat over de toekomst
van Europa.Om onze ideeën en belangen over het voetlicht te krijgen, hebben
wij ook geïnvesteerd: geïnvesteerd in contacten met andere lidstaten,
in bilaterale betrekkingen, in partnerschappen en in verdieping van relaties
tussen landen – politiek, maar ook maatschappelijk, in een dicht netwerk
van een veelheid aan contacten. Wij hebben de afgelopen jaren ook in het bijzonder
geïnvesteerd in contacten met toekomstige lidstaten, beseffend dat die
nieuwe lidstaten over een aantal jaren deel uitmaken van de Europese Unie.
Wij hebben hen opgezocht en zijn met hen intensieve relaties aangegaan, ook
met diezelfde directe, oplossingsgerichte houding die wij binnen de Europese
Unie hanteren, in een veelheid van politieke contacten, maar ook via de hulp
die wij heel praktisch en direct geboden hebben. Dit is geschied via de Europese
Unie, maar ook bilateraal met onze eigen programma's zoals MATRA. Dit alles
is gericht, en steeds sterker gericht, op het gereedmaken van die landen voor
de uitbreiding van de Europese Unie. Ik denk dat wij mogen zeggen dat wij
ook enig krediet bij de toekomstige lidstaten hebben opgebouwd. Dat is ook
van belang met het oog op het functioneren en de positie van Nederland in
de uitgebreide Europese Unie die eraan komt.In die relaties, in die samenwerkingsverbanden, in die partnerschappen
binnen Europa gaat het, zo denken wij, al lang niet meer om zoiets als een
nulsomspel, alsof de ene relatie ten koste moet gaan van de andere. In het
huidige Europa gaat goed contact met de Britten niet per definitie ten koste
van Parijs; houdt hechte afstemming in de Benelux niet het afzetten tegen
de grote landen in en vormt het uitbouwen van onze betrekking met Turkije –
ook daar gaan wij bijvoorbeeld MATRA-hulp toepassen – geen rem op de
relatie met Athene of andersom.Bij dit alles hebben wij steeds geprobeerd ernaar te streven om in de
voorhoede van de Europese besluitvorming een nuttige rol te spelen. Dit lukt
niet altijd, maar enkele malen is dat toch zeker gelukt. Immers,
in die voorhoede wordt de koers bepaald: vanaf de voorbank wordt gestuurd
en dat is waar wij vanuit Nederland het meest effectief onze bijdrage kunnen
leveren en de koers van Europa kunnen meebepalen.Nu zijn wij op weg naar Laken en volgende maand is er de verklaring van
Laken over de toekomst van de Europese Unie. Daar zal ook de Conventie gelanceerd
worden over de toekomst van Europa. In de richting van de heer Kohnstamm merk
ik op dat dit nog niet zal plaatsvinden met de politieke partijen aan tafel –
ik vind het wel een interessante gedachte – maar wel met een parlementaire
betrokkenheid, waarin de politieke diversiteit, zowel in het Europese Parlement
als in de lidstaten, gereflecteerd zal worden.Het is van belang, zo vinden wij, dat die discussie over de toekomst,
de verklaring van Laken en straks het werk van de Conventie zich niet alleen
richten op het functioneren van de Unie sec of op de institutionele ontwikkeling
van de Unie op zichzelf. Het gaat erom dat wij die functionele en institutionele
discussie steeds in het kader zetten van de politieke agenda. Wat hebben we
voor met Europa? Waar moeten we met welke vraagstukken heen? Er moeten oplossingen
worden gevonden en het is duidelijk dat de vraagstukken zich in een steeds
groter wordend kader afspelen.In algemene zin meen ik dat bij het debat over de toekomst van Europa
drie uitgangspunten van groot belang zijn. In de eerste plaats moet Europa
zich steeds weer realiseren dat er waarden, idealen en doelstellingen bij
de Europese samenwerking gelden. Met de discussie daarover moet Europa zich
bezighouden en de lidstaten moeten erbij betrokken zijn. Ik denk nu aan: democratie
en mensenrechten. Deze onderwerpen zijn zeer actueel bij de bespreking van
de uitbreiding en van datgene wat wij daarmee willen realiseren. Verder noem
ik: vrede en stabiliteit. Voor 11 september waren die punten actueel, maar
daarna meer dan ooit. Daarnaast is er het werk aan welvaart en solidariteit
en de combinatie ervan. Samenwerking en diversiteit horen ook bij elkaar in
een open en zelfkritische houding. Ik meen dat dat het Europese kenmerk is. In de tweede plaats moet Europa steeds de goede agenda houden, zich met
de goede dingen bezighouden, niet te veel en niet te weinig. Er moeten resultaten
worden geboekt. Dat blijft van essentieel belang. Die resultaten behoren in
lijn te zijn met wat wij, de maatschaporganisaties en de burgers van Europa
verwachten. Wat gaat de kenniseconomie voor ons betekenen? De werkgelegenheid:
dat onderwerp komt natuurlijk weer terug op de agenda, voor zover het althans
is weggeweest. Verder noem ik de implicaties van de vergrijzende samenleving
en de vraag wat dat betekent voor de houdbaarheid van de pensioenstelsels
en voor de gezondheidszorg. Daarnaast zijn er vraagstukken die te maken hebben
met de voedselveiligheid. De landbouw, die meer in overeenstemming zou moeten
zijn met de vereisten van natuur. Een helder beleid op het gebied van asiel
en immigratie, meer veiligheid, defensiesamenwerking en natuurlijk het maken
van een succes van Europa: het zijn allemaal vereisten voor de Europese agenda,
zodat op de juiste manier wordt verwoord wat mensen verwachten.In de derde plaats moet Europa transparant zijn en dus transparanter worden.
Het moet verantwoording kunnen afleggen, benaderbaar zijn, zichtbaar en begrijpelijk
zijn, niet alleen voor de acteurs die aan het Europese debat meedoen, niet
alleen voor de Raad van ministers, niet alleen voor de Commissie en het Europees
Parlement, maar voor iedereen die de ontwikkelingen wil volgen en daaraan
deel wil nemen. Zo'n Europa kan vertrouwen wekken.Een Europa dat zich baseert op dit soort uitgangspunten vraagt om hervorming
van het huidige Europa. Dat mag duidelijk zijn. Die hervorming is echter niet
eenvoudig. Europa moet namelijk tegelijk met het behandelen van de agenda
en het nemen van besluiten effectiever en efficiënter worden. Bovenal
zal Europa meer legitimiteit en meer democratie moeten kennen. Vanuit dat
perspectief zullen wij ons in het debat over de toekomst met de instituties
en de noodzaak van sterke instituties moeten bezighouden. We hebben ons al
uitsproken over het belang van een sterke Commissie en een sterk en volwaardig
Europees Parlement en gezegd dat er een betrokkenheid moet zijn van de nationale
parlementen. Het vraagstuk van de democratie neemt hierbij een bijzondere plaats in.
Je zou kunnen zeggen dat in Nice de effectiviteit van de Europese Unie aan
de orde was. Er moesten daar stemmen en zetels worden verdeeld en afspraken
gemaakt over besluitvormingsmechanismen. Het is echter duidelijk dat in het
post-Nicedebat, zoals het debat over de toekomst van Europa heet, het vraagstuk
van de democratische ontwikkeling van de Europese Unie een grote plaats inneemt.
Dat gaat dan ook over het belang van de transparantie. Het afgelopen jaar
hebben wij gesproken over een Europese wet openbaarheid van bestuur. Daarvoor
is iets geregeld. Van belang is de houding van iedereen die zich met Europa
bezighoudt. Er moet namelijk iets extra's gebeuren. Ook is hierbij aan de
orde het verbeteren van de democratische structuur in Europa. Ik sprak reeds
over de rol van het Europees Parlement en de voorstellen die de regering in
dit verband heeft gedaan. Verder gaat het om het ontwikkelen van wat ik noemen
wil: een democratische cultuur in Europa. Alleen met het kiezen van een structuur
zullen wij er niet zijn. In dat licht zijn wij ook, soms met een vraagteken,
soms met een voorstel, de vergaande discussie gestart over vormen van directe
democratie in Europa, kijkend naar de Commissievoorzitter en zijn verkiezing.
Welke rol kan hij spelen, juist vanuit de wetenschap dat het niet eenvoudig
zal zijn de betrokkenheid bij de Europese besluitvorming te vergroten en meer
zichtbaar te maken? En het is zo belangrijk. De hele dynamiek van de Unie
overziende – wat is er aan de orde – kan met recht worden gezegd
dat de Unie in ieder geval een politieke unie in wording is. Een politieke
unie dient ook een democratie te zijn, anders doen we het niet goed. Juist
daarnaar zal veel aandacht uitgaan, maar dan wel in evenwicht met de agenda
en de uitdagingen.Het sprak mij zeer aan wat de heer Van Gennip zei, namelijk dat Europa's
positie in de wereld een steeds fundamenteler idee, misschien zelfs een raison
d'être, voor de Europese samenwerking aan het worden is. Ik heb daarover
de afgelopen maanden al het een en ander gezegd. Europa startte ooit met een
intern project, namelijk de verzoening tussen Frankrijk en Duitsland.
Dat was een denderend succes, maar die verzoening is zo geregeld dat dat op
zich niet meer de drijvende kracht achter het proces van de Europese integratie
is of kan zijn. Nieuwe generaties die zich bezighouden met Europa, die niet
meer dezelfde ervaringen hebben van de naoorlogse wederopbouw en verzoening,
stellen nieuwe vragen aan Europa. Wat is de positie van Europa in de wereld?
Wat moeten wij doen om ons Europese model, voor zover wij het kunnen definiëren –
maar waarvan wij wel een idee hebben als het gaat over het economische, het
sociale, het duurzaamheidsaspect en de culturele diversiteit – te kunnen
behouden? Verder is de vraag, wat de verantwoordelijkheid van Europa naar
de wereld toe is, in termen van veiligheid, stabiliteit, milieu, armoede en
ontwikkeling. Ik denk dat de hele agenda van de positie van Europa steeds
bepalender wordt voor de EU en de wijze, waarop wij daarmee omgaan.Het is van belang dat dat aspect zijn plaats krijgt in Laken, en verder
in het debat over de toekomst van de Unie. Dit draagt bij aan het debat, voor
zover nog aanwezig, over globalisering en de effecten daarvan, waarin wat
mij betreft heel veel goede vragen worden gesteld over armoede, milieu, klimaatverandering,
de kloof tussen rijk en arm in de wereld. Daarop wordt echter ook een heel
aantal wat mij betreft foute antwoorden gegeven, die eerder in de richting
gaan van het afbreken van de instellingen die we hebben, in plaats van het
versterken daarvan. Het antwoord op dat soort terechte vragen is meer politieke
globalisering, en niet minder. Het gaat om het versterken van internationale
organisaties, en niet om het afbreken daarvan. De EU kan daarbij een belangrijke
rol spelen. De uitbreiding van de EU is natuurlijk ook in dat perspectief
te zien. De verantwoordelijkheid die Europa daar neemt, maakt duidelijk dat
onze verantwoordelijkheid niet ophoudt aan de grenzen van het huidige euroland.
Wij zijn bereid, daaroverheen te kijken. Volgend jaar moet wat dat betreft
een cruciaal jaar worden.In aanvulling op wat de minister al heeft gezegd over de uitbreiding en
het uitbreidingsproces wil ik een aantal opmerkingen maken over het landbouwbeleid,
het structuurbeleid en de noodzakelijke hervormingen op die terreinen. Wij
hebben met plezier opgemerkt, hoe de kabinetsideeën op dat punt, die
deze zomer zijn gepresenteerd naar de mogelijke gevolgen van de uitbreiding
voor de landbouw en het structuurbeleid, tot veel reacties hebben geleid in
buiten- en binnenland, binnen de Kamers en daaromheen. Ik denk dat dat wel
aangeeft, hoe belangrijk de discussie over die beleidshervormingen is. Dat
wordt niet gezien als een rem op de uitbreiding, dus ook niet als een nieuwe
voorwaarde waaraan eerst moet worden voldaan. Binnen de EU zijn twee interne
voorwaarden voor de uitbreiding gesteld. Om te beginnen was dat Berlijn, waar
de financiële perspectieven af moesten zijn, en verder het Verdrag van
Nice, dus vervulling van de institutionele voorwaarden. Er is wel een noodzaak,
ook in relatie tot de uitbreiding, om te gaan nadenken over de hervormingen
op het gebied van het landbouwbeleid en het structuurbeleid. Uit onderzoeken,
scenario's, komt naar voren dat er voor de periode tot en met 2006 voldoende
financiële middelen beschikbaar zijn als het gaat om de opname van nieuwe
lidstaten. Tot en met 2006 zijn tien nieuwe lidstaten inpasbaar. Voor de periode
daarna doet zich de vraag voor hoe het Europees landbouwbeleid en het structuurbeleid
kunnen worden gehandhaafd. De vraag stellen, is haar voor een deel beantwoorden.Wat betreft het structuurbeleid kiest Nederland ervoor in te zetten op
een beleid dat bovenal de solidariteit binnen de Unie vorm geeft, zeker ook
met de nieuwe lidstaten. Dit beleid is gebaseerd op de cohesiebenadering.
Dat betekent dat, meer dan tot nu toe het geval is, de geldstromen in de toekomst
dienen te gaan naar de meest achtergestelde lidstaten. Daar dient het accent
op te liggen. Dat brengt wijzingen in de structuurbeleidbenadering met zich.
Het accent komt minder te liggen op het uitdelen van fondsen en middelen aan
de rijkere lidstaten. De focus wordt gericht op de staten die het echt nodig
hebben.Wat betreft het landbouwbeleid moet er diep worden nagedacht over de richting
die wij opgaan. Beleidsmatig is dit minder gemakkelijk vorm te geven dan het
structuurfondsenbeleid. Er komen op dit punt meerdere ontwikkelingen samen
die allemaal om een hervorming vragen, maar de consistentie daarvan moet wel
goed worden doordacht. Wij moeten in toenemende mate rekening houden met de
verplichtingen in het kader van de WTO. De nieuwe ronde is gelanceerd. Dat
betekent druk op de Europese subsidies en het openen van de Europese markten,
maar dat willen wij ook. Tegelijkertijd is er sprake van uitbreiding. Het
huidige Europese landbouwbeleid met het verlenen van directe inkomenssubsidies
is niet de oplossing voor de problemen van de landbouw in de kandidaat-lidstaten.
Het gaat daar om een structuurprobleem, een sociaal probleem. Dat kan niet
worden opgelost met ons landbouwbeleid en met dit soort subsidies. Naast de
financiële consequenties speelt ook mee dat de toepassing van dit landbouwbeleid
tot, in beleidsmatige termen, "perverse" effecten in de kandidaat-lidstaten
zou leiden.De reactie op de crises die wij de afgelopen jaren op ons eigen gebied
hebben gehad, komt daar nog bij. Ik noem BSE, MKZ en de behoefte de landbouw
in groene zin, dus in de richting van verduurzaming, te hervormen. Dat stelt
eisen aan de landbouwhervorming die op ons afkomt. Wij verwachten dat het
debat over de landbouw in 2002 een belangrijke rol zal gaan spelen. De Commissie
heeft voor de zomer van 2002 een midtermreview toegezegd. De afspraken van
Berlijn moeten halverwege worden geëvalueerd. Wat ons betreft zullen
de contouren van de landbouwhervorming dan ook moeten worden aangegeven. Dit
zal ook op tafel komen in de uitbreidingsonderhandelingen. De kandidaat-lidstaten
zullen vragen of zij ook directe inkomenssteun krijgen en, als dat niet het
geval is, of zij oneindig worden gediscrimineerd. Wij hebben wat dat betreft
te maken met twee alternatieven die op de lange duur niet aanvaardbaar zijn.
De ene heeft betrekking op het doorzetten van het huidige beleid en de toepassing
daarvan in de kandidaat-lidstaten. Dat kan niet. Het andere alternatief is
tegen de kandidaat-lidstaten zeggen dat de rijke boeren in Nederland, Frankrijk
en Duitsland wel directe inkomenssteun krijgen, maar zij niet. Zo'n politiek
van permanente discriminatie is niet vol te houden. De uitweg uit dit dilemma
is een hervorming van het landbouwbeleid. De contouren daarvan
worden wat ons betreft zichtbaar. Het gaat om een afbouw van de inkomenssteun
en van dergelijke vormen van subsidies en een overgang in de richting van
een plattelandsbeleid. Wij vinden het noodzakelijk dat daar, ondanks de politieke
bezwaren die wij niet moeten onderschatten, in de loop van volgend jaar een
begin mee wordt gemaakt. Ik weet niet of alles dan al is opgelost. De heer
Rabbinge maakte een aantal terechte opmerkingen over het karakter van het
plattelandsbeleid. Dat is een van de discussiepunten waar wij nog zeker mee
te maken krijgen. Overeind blijft staan dat de landbouwhervorming 2002 wat
ons betreft duidelijk op de agenda staat. Wellicht dat niet iedereen dat al
ziet of waardeert, maar ik voorspel u dat dit er wel aan gaat komen.De heer Van Gennip (CDA):Ik zou de staatssecretaris nog een vraag willen stellen over de structuurfondsen.
Is het waar, zoals in verschillende publicaties staat, dat de discussie over
de hervorming van de structuurfondsen in de ook door ons zeer gewenste richting
van de armste landen van de Unie en de toekomstige toetreders en daarbinnen
de armste streken, eigenlijk een tamelijk loze is omdat de huidige verhoudingen
al tot 2014 zijn vastgelegd conform het Verdrag van Nice?Staatssecretaris Benschop:Neen. U doelt op het artikel in het verdrag dat zegt dat de verordening
op de structuur- en cohesiefondsen met unanimiteit wordt vastgesteld en dat
dit ook tot en met 2007 het geval zal zijn. Dat artikel is echter niet het
meest belangrijke als het gaat om de inhoud van het structuurbeleid. Essentieel
is daarbij de afspraak die gemaakt wordt bij het vaststellen van de financiële
perspectieven. De inhoud van het structuurbeleid 2000-2006 is in Berlijn afgesproken.
De verordening op de structuurfondsen die er op volgt, is meer een uitwerking.
Het vaststellen van de financiële perspectieven is iets wat altijd met
unanimiteit moet gebeuren. Dat probleem is niet groter of minder groot geworden.
Je hebt daar dus alle lidstaten bij nodig. Ik wijs er overigens op, dat punten
die twee of drie jaar vóór Berlijn als onhaalbaar of niet relevant
werden bestempeld, uiteindelijk in Berlijn toch een rol blijken te hebben
gespeeld. Ik meen dan ook dat wij wat dat betreft een beetje door de eerste
reacties op het gebied van de landbouwhervormingen en de structuurfondsenhervormingen
heen moeten kijken en gewoon ons pleidooi moeten blijven volhouden.De heer Rabbinge (PvdA):Ik zal in tweede termijn nog wel nader terugkomen op de beschouwingen
van de staatssecretaris over de structuurfondsen en de cohesie die daarmee
beoogd wordt. Ik wil nu nog wel de aandacht op het volgende vestigen. De inspanningen
ten opzichte van de armsten der armen binnen het Europese zijn natuurlijk
volstrekt terecht. Wel moet er daarbij gewaakt worden voor een situatie waarin
wij de problemen verergeren. Je moet dus voorkomen dat je structuurveranderingen
bewerkstelligt die de oorzaak van alle problemen op dit gebied, namelijk de
productiviteitsontwikkeling, als het ware op die plekken in stand houdt. In
zekere zin moet er een ontkoppeling plaatsvinden van het landbouwbeleid en
het plattelandsbeleid, waarbij ook het sociale beleid ontkoppeld moet worden
van de herstructurering van het landbouwbeleid. Als je die zaken namelijk
gaat koppelen, vererger je de problemen in plaats van dat je ze oplost.Staatssecretaris Benschop:De behandeling van de hoofdstukken in het kader van de uitbreiding begint
natuurlijk komend jaar. Dan wordt specifieker bepaald waar we precies heengaan.
In de kandidaat-lidstaten zal mijns inziens tot en met 2006 het huidige structuurfondsenbeleid
met de huidige regels van toepassing zijn. Het is het karakter van de onderhandelingen
dat het huidige EU-beleid van toepassing verklaard wordt op de kandidaat-lidstaten.
In de zin van het verband tussen de landbouwontwikkeling aldaar en het structuur-
en sociaal beleid hebben wij vooral voor ogen dat er een uitstoot van arbeid
zal plaatsvinden in die samenlevingen waar nog heel veel mensen al dan niet
in deeltijd zelfvoorzienend in de landbouw werken gecombineerd met nog iets
anders. Velen van hen zullen in de andere sectoren van de economie hun arbeid
moeten gaan vinden. Een deel van het structuur- en cohesiebeleid zal juist
op dat perspectief gericht moeten zijn en niet op het kunstmatig vasthouden
van die mensen in de landbouwsector. Zij moeten een eigen, economisch verantwoorde
ontwikkeling doormaken.De heer Van Gennip (CDA):Realiseert u zich dat dit proces gegeven de huidige, meest recente economische
vooruitzichten op een buitengewoon ongelegen moment komt en dat dit tot vervelende
complicaties aanleiding kan geven? Als ik de Duitse pers mag geloven, zijn
de werkloosheidscijfers juist in de nieuw toegetreden landen in de laatste
twee maanden enorm toegenomen, waardoor juist hier een alarmerend probleem
kan ontstaan.Staatssecretaris Benschop:Daaraan zitten twee kanten. Zodra dat verantwoord is, moeten wij de toetredingsbesluiten
nemen, omdat in de huidige overgangssituatie al veel van de kosten van het
transformatieproces en van de noodzakelijke investeringen in die landen gedragen
worden. Ook de sociale consequenties zijn zichtbaar. Ouderen hebben het heel
moeilijk vanwege pensioenen die niet waarde- of welvaartsvast zijn, terwijl
de echte voordelen van het lidmaatschap van de Europese Unie nog niet binnen
bereik zijn. De overgangssituatie moet dan ook zo kort mogelijk worden gehouden.
Het door u aangehaalde bericht ken ik niet, maar naar mijn waarneming zijn
de effecten van de economische terugloop in de kandidaat-lidstaten nog relatief
beperkt in vergelijking met andere delen van de wereld. Het groeiniveau blijft
nog redelijk in stand, ook al is de situatie van land tot land enigszins verschillend.
Dat geldt ook voor de werkloosheid. De verwachting is dat de landen toch in
staat zijn om het pad van economische inhaalgroei, waarbij zij 3% à
4% à 5% per jaar kunnen groeien, enigszins overeind te houden. Hopelijk
is hier de dip ook zo snel mogelijk voorbij. Dat perspectief is er wel, maar
gegeven het feit dat het transformatieproces is ingezet, is het zaak om zo
snel als verantwoord de landen in de Europese Unie op te nemen, omdat zij
dan meer ondersteund kunnen worden dan nu het geval is. Het maar door laten
bestaan van een interim-situatie is het meest onaantrekkelijk.De heer Kohnstamm is ingegaan op de uitbreiding in relatie tot Nice. Hij
heeft gevraagd of de volledige herziening van het verdrag op
het punt van de samenstelling en het functioneren van de instellingen is bewerkstelligd
en of uitbreiding wel mogelijk is. De politieke conclusie is dat het Verdrag
van Nice de besluitvorming over de uitbreiding mogelijk maakt. Nice moet dus
ook geratificeerd worden om dat besluit vervolgens mogelijk te maken. Binnenkort
zal meer in detail naar het verdrag worden gekeken. Er is sprake van een aanzienlijke
mate van hervorming over de volle breedte van de Europese instellingen. De
stemmen en de zetels trekken veel aandacht. De meerderheidsbesluitvorming
in de Raad is stevig op de schop genomen. Ook de toekomst van de Europese
Commissie in relatie tot hervormingen is aan de orde geweest. De nauwere samenwerking
kan als instrument worden toegepast. Ten aanzien van het Hof van Justitie
is er heel wat gebeurd en ook de Europese rekenkamer is behandeld. Eigenlijk
is in de gehele aanloop naar Nice het onderscheid op basis van Amsterdam,
namelijk eerste stap uitbreiding en later de grote uitbreiding, vervaagd.
Wij hebben in die zin steeds gewerkt aan de opdracht van Amsterdam om de uitbreiding
als zodanig mogelijk te maken.De heer Kohnstamm heeft gevraagd of de ratificatieprocedure van het nieuwe
verdrag in 2004 kan samenvallen met de ratificatie van de toetredingsverdragen
met nieuwe lidstaten. Wij hopen van niet, want alles is erop gericht om eind
2002 een besluit te nemen over de toetreding van nieuwe lidstaten. Dan zullen
ook toetredingsverdragen met de desbetreffende kandidaat-lidstaten worden
opgesteld. Zij dienen in 2003 geratificeerd te worden, zodat toetreding in
2004 mogelijk is. De door de heer Kohnstamm gelegde koppeling gaat uit van
een scenario waarbij pas op 1 januari 2006 toegetreden zou worden. Dat is
onwenselijk. Als het niet anders kan, kan het niet anders, maar wij denken
dat wij zowel met de aanpassingen in de kandidaat-lidstaten als in de onderhandelingen
zover op weg zijn dat het mogelijk moet zijn om volgend jaar besluiten te
nemen met lidstaten die zover zijn. In die zin gaat dat dan weer uit elkaar
lopen. Wij zouden daarmee dus een onjuiste politieke koppeling leggen tussen
het nu begonnen debat over de toekomst, de conventie, het nieuwe verdrag en
de uitbreiding. Je kunt niet concluderen dat de Unie met het Verdrag van Nice
af is, integendeel; het vervolg is alweer ingezet, maar het is niet de bedoeling
dat wij vanwege dat vervolg en vanwege het feit dat de Unie niet af is, de
kandidaat-lidstaten onnodig lang laten wachten.Enkele leden hebben gesproken over de ontwikkelingen op het punt van de
derde pijler en over de "ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid",
zoals het sinds het Verdrag van Amsterdam heet. Het is juist dat zich op dat
punt flinke ontwikkelingen voordoen en al hebben voorgedaan. Het Verdrag van
Amsterdam en ook de Europese Raad van Tampere hebben een en ander in gang
gezet. De laatste maanden heeft deze samenwerking ten gevolge van de terroristische
aanslagen uiteraard een nieuwe impuls gekregen. Het kabinet juicht deze ontwikkeling
toe, al zijn de resultaten niet op alle onderdelen van het Tampereprogramma
even bevredigend. Met name op het gebied van het asiel- en migratiebeleid
mag de snelheid van de besluitvorming wel iets hoger liggen. Daarbij speelt
een rol dat, hoewel het asiel- en migratiebeleid in Amsterdam naar de eerste
pijler is gebracht, de communautaire methoden daar nog slechts gedeeltelijk
worden toegepast: er is de unanimiteitsregel, maar gelukkig kunnen de lidstaten
de stap naar gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming en medebeslissingsrecht
voor het Europees Parlement in beginsel vanaf mei 2004 via een eenvoudig raadsbesluit
nemen. "Nice" opent bovendien de weg om deze stap voor bepaalde uitvoeringsbesluiten
al eerder te nemen. Dat punt zullen wij in de komende tijd, op weg naar de
inwerkingtreding van Nice, zeker blijven bevorderen.Het justitie- en politiebeleid zit uiteraard in de intergouvernementele
derde pijler. Er zijn ook in de derde pijler inmiddels wel een aantal communautaire
elementen, zoals het kaderbesluit, adviesrecht voor het Europees Parlement
en de rol van het Hof van Justitie. Dat is al een belangrijke versterking
van het beleid op het gebied van Justitie en Binnenlandse zaken. Gelet op
de accentverschuiving in de derde pijler van louter samenwerking naar steeds
meer wetgeving, is dat een logische ontwikkeling. Ik onderschrijf dat meer
in het algemeen gesteld kan worden dat het beleid in de drie pijlers in toenemende
mate met elkaar vervlochten is. De maatregelen in het kader van de strijd
tegen terrorisme vormen daar een sprekend voorbeeld van: het sanctieregime
in de eerste pijler, het GBVB in de tweede pijler en het JBZ-beleid in de
derde pijler vullen elkaar aan. Een optimale interactie tussen die pijlers
is dan ook van het grootste belang.Er is gevraagd welke ontwikkeling wenselijk is. Wij onderschrijven de
stelling dat de communautaire methoden in de eerste pijler vanwege de mogelijkheid
om bij gekwalificeerde meerderheid te besluiten, het medebeslissingsrecht
van het Europees Parlement en de volwaardige rol van het Hof van Justitie
in beginsel de beste garanties bieden voor slagvaardigheid, democratische
en rechterlijke controle en een eenduidige rechtsontwikkeling in de gemeenschap.
Daarom heeft de regering in de "toekomstnotitie" aangegeven dat het JBZ-beleid
wat ons betreft op termijn een plaats kan krijgen in de eerste pijler. Wij
hebben ons dus in principe uitgesproken voor communautarisering, waarmee ook
de justitie- en politiesamenwerking en het asiel- en migratiebeleid van de
derde naar de eerste pijler zouden gaan. Ik begrijp wel – even los van
het model – dat het niet in één keer kan, maar stap voor
stap moet gebeuren. Het gaat om gevoelige en vaak complexe onderwerpen, waarbij
de samenwerking pas sinds kort zo intensief is geworden als nu het geval is.
Het justitie- en politiebeleid in lidstaten is natuurlijk redelijk diep geworteld
in nationale tradities en nationale eigenaardigheden en aardigheden, waar
ook aan gehecht wordt. Het beleid in de richting van vergemeenschappelijking
kan dan ook vanuit die overweging geen ander zijn dan een geleidelijk beleid,
waarbij de subsidiariteitstoets steeds in acht moet worden genomen. Het grensoverschrijdende
karakter en de ernst van veel delicten, de mate waarin een gemeenschaps- of
EU-belang wordt aangetast en de toegevoegde waarde van een gemeenschappelijke
aanpak wijzen echter op steeds meer terreinen in de richting van een Europese
vorm van beleid. Wij moeten anderzijds niet onderschatten dat eenieder, ook
wijzelf, op het moment dat concrete onderwerpen aan de orde
zijn toch zeer hecht aan hetgeen tot nu toe in nationaal verband is gedaan
en vastgelegd, en de vraag stelt in hoeverre daarmee ook rekening wordt gehouden.
Zo kan ik mij heel moeilijk voorstellen dat een ontwikkeling op strafrechtgebied
direct met meerderheidsbesluitvorming en controle door het Europees Parlement
genomen zou kunnen worden, als wij nog niet de ervaring en het vertrouwen
hebben opgebouwd dat een Europese dynamiek op dat terrein ook voldoende rekening
houdt met onze eigen traditie, geschiedenis en uitgangspunten. Zodra dat het
geval is, is een volgende stap natuurlijk denkbaar. Ook op andere beleidsterreinen
hebben wij zo'n gefaseerde ontwikkeling gezien, maar als mij wordt gevraagd
welk perspectief ik zie, is dat er een van communautarisering.De heer Kohnstamm vroeg meer in het bijzonder naar het Europese aanhoudingsbevel
en het kaderbesluit op het gebied van terrorismebestrijding, waarover op 6
en 7 december door de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken besluitvorming
kan plaatsvinden, als het goed is. Hij begon met de vraag wat er nu niet goed
wordt opgelost dat met het Europese aanhoudingsbevel en het kaderbesluit wél
goed kan worden opgelost. Het feit dat de Europese Commissie nog geen veertien
dagen na 11 september in staat was twee kaderbesluiten te produceren, houdt
niet in dat men pas op 12 september hard is gaan schrijven. Men was hier natuurlijk
al mee bezig, want beide kaderbesluiten zijn een uitvloeisel van de Tampereagenda
en waren dus al bij de Europese Commissie in ontwikkeling. Ze werden op 11
september wel zeer actueel, maar op zichzelf zijn ze een onderdeel van de
lopende agenda van de Europese Unie op dit gebied.Een belangrijk voordeel van het Europese aanhoudingsbevel is, dat de procedures
sneller en efficiënter gaan verlopen en dat er termijnen worden gesteld.
Een verdachte kan binnen 10 dagen worden uitgeleverd als hij of zij er zelf
mee instemt. Anders wordt het 60 dagen, met een uitlooptermijn van 30 dagen.
Dat is toch wel wat anders dan de lappendeken van bilaterale overeenkomsten
die wij nu hebben, waar geen termijnen in zijn vastgelegd, waar het in de
praktijk vaak zeer lang duurt en waarbij er in een aantal lidstaten behalve
een rechterlijke toets ook nog een politieke toets plaatsvindt. Die politieke
toets zal met het nieuwe aanhoudingsbevel verdwijnen, de rechterlijke toets
blijft bestaan. Dit alles is een uiting van het vertrouwen dat wij hebben
in elkaars rechtsstelsels. Degenen die zich uitspreken voor een communautarisering
van de justitie- en politiesamenwerking, zullen dat vertrouwen in elkaars
rechtsstelsels delen. Anders zou ik hun inbreng niet begrijpen.De heer Kohnstamm (D66):Begrijp ik goed dat de staatssecretaris, in antwoord op mijn vraag wat
er mis is gegaan na 11 september dat er zo'n gierende haast is met het tot
stand komen van het Europese aanhoudingsbevel, zegt dat er eigenlijk niet
veel mis is, maar dat het met dat bevel sneller en efficiënter kan en
dat dit onderwerp al na Tampere op de Europese agenda stond?Staatssecretaris Benschop:Ja.De heer Kohnstamm (D66):Dan kan er ook geen enkel bezwaar zijn tegen de gedachte bij sommigen
om de voorliggende voorstellen nog eens in een wat rustiger tempo te bestuderen
alvorens er het groene licht voor te geven.Staatssecretaris Benschop:Het probleem is niet wat er sinds 11 september is misgegaan, maar wat
er vóór 11 september misging of niet gebeurde. Binnen Europa
en met de Verenigde Staten wordt nu veel effectiever samengewerkt in Europolkader.
De samenwerking tussen inlichtingendiensten en tussen justitieautoriteiten
moest worden verbeterd. De analyse van wat wij in de wereld met elkaar wisten
over deze mensen en hun mogelijke plannen is redelijk onthullend. Er bleken
overal brokstukjes kennis beschikbaar te zijn. Er was iemand in Manilla die
iets wist en iemand in Duitsland en iemand in de Verenigde Staten, maar uiteindelijk
is die kennis nooit in een effectieve aanpak bij elkaar gebracht. Ik vind
het heel logisch dat de Europese Raad heeft uitgesproken dat dit onderwerp
prioriteit verdient samen met die andere onderwerpen op het gebied van politie-
en justitiesamenwerking en op het gebied van terrorismebestrijding.De heer Jurgens (PvdA):De voorbeelden die de staatssecretaris noemt, indiceren eerder een uitbreiding
van de operationele bevoegdheden van Europol, niet alleen informatie-uitwisseling.
Ik neem aan dat hij zich ervan bewust is dat het Europese arrestatiebevel
in verhouding daarmee veel minder belangrijk is.De staatssecretaris heeft gezegd dat het met de Tweede Kamer is besproken.
Wij hebben de stukken intussen ook kunnen zien. Dat is het voordeel van ons
instemmingsrecht. De samenleving heeft niet kunnen zien wat hier wordt gemaakt.
En dat is het punt bij wezenlijke wetgeving. Voor het wennen van de samenleving
aan het feit dat er integratie moet komen op het gebied van Justitie en Binnenlandse
Zaken is het van belang dat het publiek over dat soort zaken kan meedenken
en kan zien wat er gebeurt. Dit wordt geheel buiten de openbaarheid, zelfs
buiten de kennis van het Europees Parlement om, voorbereid en beslist. Daar
zit wel degelijk een probleem.Staatssecretaris Benschop:Als u het zo uitdrukt, ben ik het niet met u eens. Het Europees Parlement
is om advies gevraagd over beide kaderbesluiten en er wordt morgen gestemd
over dat advies.De heer Jurgens (PvdA):Dat advies is gebaseerd op een tekst van twee maanden geleden. De teksten
waarom het nu gaat, zijn niet bekend aan de leden van het Europees Parlement.
Ik heb gisteren met een lid van het Europees Parlement gebeld. Zij had niets
gezien. Het laatste stuk waarover het Europees Parlement beschikte, was gebaseerd
op het stuk van de Europese Commissie van 20 september. Het weet niets van
wat er allemaal sindsdien is gebeurd.Staatssecretaris Benschop:Het Europees Parlement wordt om advies gevraagd over de voorstellen die
de Commissie op tafel heeft gelegd. Onderwijl is het voor het parlement in
Nederland mogelijk om in dialoog met de ministers van Justitie en Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties de ontwikkelingen op twee manieren te volgen.
In de eerste plaats aan de hand van de vraag wat de inzet van
Nederland is. De ministers hebben daarover uitgebreid gesproken in algemene
overleggen met commissies van de Tweede Kamer en in andere gremia. Die inzet
is glashelder. Bekend is dat Nederland in eerste instantie wil werken met
een positieve lijst van misdrijven en niet met een algehele regeling met mogelijke
uitzonderingen. Ook is bekend dat waarborgen moeten worden ingebouwd, bijvoorbeeld
inzake het territorialiteitsbeginsel. Moet een misdrijf in het land gepleegd
zijn als om uitlevering wordt gevraagd? Hoe gaat het als het misdrijf is gepleegd
in het land waaraan uitlevering wordt gevraagd? Zo is er ook het vraagstuk
dat in Nederland bepaalde feiten niet strafbaar zijn – bijvoorbeeld
het gebruik van softdrugs – en in andere EU-landen wel. Aan het parlement
is uitgebreid uitgelegd wat de Nederlandse inzet in dezen is. Na elke vergadering
is aangegeven welke vorderingen er zijn gemaakt, wat de inbreng was van andere
leden, waar de problemen liggen en welke kant het waarschijnlijk uitgaat.
Naar mijn overtuiging heeft de regering zich wat dit betreft niet terughoudend
opgesteld.De heer Jurgens (PvdA):De inzet van de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken op dit punt
is te prijzen. Ook is het een uitstekende zaak dat wij informatie krijgen –
ook al is het dan vertrouwelijk – over de voortgaande discussie in de
JBZ-raad. Ik heb het echter over de fundamentele discussie over de harmonisatie
van het strafrecht en strafvorderingsprocedures, waarbij het element van openbaarheid
ontbreekt. Ik kan mij zeer goed vinden in het betoog van de staatssecretaris
over de noodzaak van stapsgewijze voortgang en het ervaring opdoen met de
samenwerking in justitie- en politiezaken. Mijn probleem is echter dat het
een besloten procedure is. Niet alleen leden van regeringen en parlementen
moeten daarmee ervaring opdoen, maar ook de openbare opinie. Men wordt straks
met een resultaat geconfronteerd waarover geen openbare discussie heeft plaatsgevonden.Staatssecretaris Benschop:Ik deel niet uw analyse dat het gehele proces zich in beslotenheid afspeelt.
De vergaderingen van de ministers zijn besloten en uit een oogpunt van transparantie
is er heel wat voor te zeggen de wetgevende functie van de Raad van Ministers
in de toekomst in het openbaar uit te oefenen. De wijze van informatievoorziening
aan het parlement verdient bepaald navolging. Er wordt in de uitgebreide verslagen
niet alleen ingegaan op de inbreng van Nederland maar ook op de posities van
andere lidstaten.De heer Jurgens (PvdA):De staatssecretaris vindt het dus goed dat ik de informatie van beide
ministers voortaan publiceer, zodat iedereen kan meedenken? Ik prijs de regering
voor de wijze waarop ik word geïnformeerd, maar mijn probleem is dat
ik geen openbaar debat kan voeren omdat ik de enige ben die de stukken heeft.Staatssecretaris Benschop:Tenzij ze onder het beslag van vertrouwelijkheid liggen.De heer Jurgens (PvdA):Bovenaan de stukken staat meestal dat ze vertrouwelijk zijn en de afspraak
is dat wij ze niet gebruiken in het openbare debat omdat dan de positie van
de regering bij de onderhandelingen in de JBZ-raad kan worden verzwakt. Tot
nu toe hebben wij ons daaraan gehouden. Als de staatssecretaris vindt dat
ik aan de hand van deze stukken het openbare debat mag aangaan, zou ik dat
erg prettig vinden. Ik denk echter niet dat de staatssecretaris daar blij
mee zal zijn.Staatssecretaris Benschop:Van mij mag alles, maar u moet het toch echt aan de betrokken ministers
vragen. Wij hebben altijd in alle openbaarheid verantwoording afgelegd over
onze inbreng in Europese gremia, zowel in het parlement als daarbuiten. In
de Raad en Europese Unie wordt in beslotenheid vergaderd omdat het nogal ingewikkeld
is met al die lidstaten en instellingen. Ik vind dat alle betrokkenen die
hiervoor verantwoordelijkheid dragen, zelf eigenlijk steeds een extra stap
moeten doen om te vertellen wat daar is gebeurd en dit uit te leggen. Openbaarheid
als houding is een eerste vereiste in de Europese politiek, omdat wij anders
tegen al dit soort problemen aanlopen. Over de concrete stukken moet u zich
echter verstaan met de minister van Justitie.De heer Kohnstamm heeft gevraagd of de vaststelling van minimum-maximumstraffen
zal leiden tot minimumstraffen. In de Nederlandse opstelling wordt hiertussen
een scherp onderscheid gemaakt. Wij kennen in Nederland maximumstraffen en
wij zijn bereid in Europees kader over minimum-maximumstraffen te praten,
dat is al eerder gebeurd in het kader van het debat over de mensenhandel.
Dit betekent niet dat wij bereid zijn de Nederlandse positie op te geven op
het punt van minimumstraffen en de invoering daarvan. Wij zien daartoe ook
geen noodzaak.Op dit moment wordt volop nagedacht over de verdere ontwikkeling van Europol.
Daarbij speelt met name de vraag of er sprake moet zijn van uitvoerende bevoegdheden.
De Kamer gaat op dit punt sneller dan het kabinet. Nederland heeft zich altijd
heel terughoudend opgesteld als de overgang van samenwerkende naar uitvoerende
bevoegdheden aan de orde is. Als er voorstellen liggen, zullen wij hierover
ongetwijfeld verder praten, maar vooralsnog ligt er geen concreet voorstel
voor. Als zo'n voorstel wordt behandeld, moeten wij natuurlijk tegelijkertijd
de justitiële en politieke controle op deze politiebevoegdheden regelen.Hopelijk wordt Eurojust tijdens de vergadering op 6 en 7 december definitief
opgericht. Dit kan daarbij helpen.De immuniteit van rechtsvervolging voor Europolambtenaren geldt alleen
voor de uitvoering van hun taken. Zij kunnen verder wel als getuigen in strafrechtelijke
processen worden opgeroepen. Het Hof van Justitie speelt nu al een rol met
betrekking tot de uitleg van de Europolovereenkomst.De heer van Eekelen heeft gesproken over de bekendheid met de ontwikkeling
van het Europees recht. Naast de hervorming van het Hof van het Justitie is
dit een belangrijk onderwerp de komende tijd. Binnenslands hebben wij daarvoor
een aantal initiatieven genomen zoals de oprichting van expertisecentra zowel
in de richting van de rechterlijke macht door de minister van Justitie als
in de richting van de Haagse ministeries door het ministerie van Buitenlandse
Zaken en in de richting van de decentrale overheden door het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Deze zijn alle opgericht om
de bekendheid met en de kennis van het Europese recht te vergroten. Zoals
bekend is dit ook een belangrijk onderwerp in de bilaterale programma's voor
de samenwerking met de kandidaat lidstaten.De heer Van Eekelen (VVD):De staatssecretaris heeft twee dingen niet aangesneden. In de eerste plaats
de vraag waarom de Beneluxsamenwerking niet in de Staat van de Unie en de
memories van toelichting voorkomt. In de tweede plaats een kwestie die misschien
wel even belangrijk is, namelijk het mededingingsrecht en de pogingen van
de Commissie om dit te decentraliseren. Dit zou het probleem met zich meebrengen
dat de gemeenschappelijke uitleg van het recht in het geding komt en een belangrijke
bevoegdheid van de Commissie wordt uitgehold.Staatssecretaris Benschop:De Staat van de Unie behandelt altijd capita selecta. Wij hebben veel
aandacht voor de politieke Beneluxsamenwerking. Ik wijs bijvoorbeeld op het
Beneluxmemorandum over de toekomst van de Unie. De verdere Beneluxsamenwerking
is inderdaad niet aan de orde gekomen, maar ik zal die op het mentale aandachtslijstje
voor een volgende versie schrijven.De Europese Commissie heeft voorstellen gedaan voor een eerste deconcentratie
van het Europese mededingingsbeleid. Met het oog op de uitbreiding is de Commissie
namelijk tot de conclusie gekomen dat Brussel te veel zelf moet doen. Er zijn
tegelijkertijd wel waarborgen ingebouwd voor de eenduidigheid van de uitleg
en de rechtszekerheid. Ik weet welhaast zeker dat de minister van Economische
Zaken het parlement hierover met enige regelmaat heeft geïnformeerd.
Ik zal een en ander echter nog een keer laten nazoeken. Ik kan nu al wel zeggen
dat het vanuit de uitgangspunten die de heer Van Eekelen noemde, wordt gevolgd.
Onze voorlopige conclusie is dat de Commissie niets heeft voorgesteld wat
niet zou kunnen. Dat zou ook vreemd zijn geweest, omdat dit, zoals de heer
Van Eekelen terecht aangeeft, een kernbevoegdheid van de Europese Commissie
is. Ik zal de Kamer hierover echter graag nader informeren.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De beraadslaging zal worden voortgezet na de re- en dupliek over de wetsvoorstellen
27588, 27665 en 27678.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-418-434.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl