Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2009 (31700 XIV) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2009 (31700 F)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 3141-3169

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-02-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 36, pagina 3141-3169

11-12-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31700 XIVToon alle publicaties in het hoofddossier

 
 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31700-XIVToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 31700-FToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Uitvoering van verordening (EG) Nr. 1896/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 tot invoering van een Europese betalingsbevelprocedure (Pb EU L 399) (Uitvoeringswet verordening Europese betalingsbevelprocedure) (31513), het wetsvoorstel Uitvoering van verordening (EG) nr. 861/2007 van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 11 juli 2007 tot vaststelling van een Europese procedure voor geringe vorderingen (Pb EU L 199) (Uitvoeringswet verordening Europese procedure voor geringe vorderingen) (31596) en het wetsvoorstel Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in verband met een herziening en vereenvoudiging van de voertuigregelgeving, ter implementatie van richtlijn nr. 2007/46/EG betreffende de goedkeuring van voertuigen en enkele andere technische wijzigingen (31562)Pagina 3141-3141
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2009 (31700 VIII)Pagina 3204-3248
Presentie en opening (donderdag 11 december 2008)Pagina 3141-3141
Noot bij blz. 3183: schriftelijke antwoorden van de bewindslieden van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op vragen gesteld in de eerste termijn van de begrotingsbehandeling van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2009 (31700 VIII)Pagina 3250-3267
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2009 (31700 VIII)Pagina 3183-3202
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2009 (31700 XIV) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2009 (31700 F)Pagina 3141-3169
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 11 december 2008)Pagina 3248-3249
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2009 (31700 XIV) en het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2009 (31700 F)Pagina 3171-3183
Regeling van werkzaamheden (donderdag 11 december 2008)Pagina 3169-3171
Debat naar aanleiding van algemene overleggen op 10 en 11 december 2008 over het staatkundig proces Nederlandse Antillen (31568)Pagina 3202-3204

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 135 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2009 (31700
XIV);het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat
van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2009 (31700 F).(Zie vergadering van 10 december 2008.)De algemene beraadslaging wordt hervat.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Voorzitter. Gisteravond moesten wij constateren dat de boeren waarschijnlijk
naar bed waren. Nu zullen zij wel allang op zijn. De koeien zijn al gemolken
en wie weet zitten zij ons te volgen.Tussen de voorliggende begroting en die van vorig jaar zijn heel veel
nota's de revue gepasseerd. Van de zeven nota's van dit afgelopen
jaar is naar ons gevoel amper iets terug te vinden in de begroting, en dan
heb ik het niet over de toelichtingen. Het departement lijkt voornamelijk
druk met de implementatie van EU-regelgeving en het dempen van negatieve effecten.
Voor de echte problemen die moeten worden opgelost, zoals de ammoniakproblematiek
en de problematiek in verband met Natura 2000, worden onderzoekscommissies
ingesteld, in het afgelopen jaar maar liefst zes stuks. De adviezen die hierop
volgen, worden zodanig vaag uitgewerkt dat de kern van de problematiek niet
wordt aangepakt.Wij kunnen vandaag de dag niet om de economische crisis heen. Ook de agrarische
sector wordt niet overgeslagen. De VVD-fractie wil daarom dat LNV zich bezighoudt
met het oplossen van de grote problemen en de dilemma's in de landbouw. Innoverende
glastuinbouwbedrijven vallen bij bosjes om en wij hoeven niet lang meer te
wachten voordat dit helaas ook met andere delen van de sector gebeurt. Dit
kabinet wilde toch dat de glastuinbouw een rol ging spelen bij het leveren
van energie? Het kabinet wilde toch inzet van andere delen van de sector op
biobased economy? Nu lijkt het te laat om deze slag nog te maken. Regelgeving
werkt nog steeds belemmerend en de sectoren missen nu financiële armslag.
Hoe denkt de minister haar verduurzamingsdoelstellingen van de sector te halen?
Ik geef een voorbeeld: er wordt gestreefd naar 5% duurzame stallen
in 2011. Op dit moment is daar volgens de VVD-fractie geen ruimte voor bij
de bedrijven, ook niet met de paar miljoen subsidie die hiervoor in de begroting
wordt gereserveerd. Heeft de minister enig inzicht in de effecten van de kredietcrisis
op haar beleidsdoelstellingen?Dan kom ik nu bij de subsidies. De VVD-fractie wil dat de subsidiekerstboom
anders wordt opgetuigd. Wij zouden graag zien dat die geherstructureerd wordt.
Ik wil even stilstaan bij het subsidiestelsel waarover Dienst Regelingen de
scepter zwaait. Er zijn 40 verschillende regelingen, waarvan er 26 zijn verstopt
in een regeling LNV-subsidies, die 50 pagina's beslaat. Het is dus niet verwonderlijk
dat er een geavanceerde internetsubsidiewijzer nodig is die je op de LNV-website
de weg wijst door deze subsidiejungle. Minister, u moet eens gaan kijken.
De meeste ondernemers haken na de eerste vragen al af. Met deze regeling is
voor 2009 wel 80 mln. gemoeid. Wij constateren een grote versnippering van
het budget en toch een slechte bereikbaarheid van middelen voor ondernemers.
Dat werpt bij ons vragen op over de doelmatigheid van deze subsidiekerstboom,
om maar even in deze tijd te blijven. Veel van het geld is beschikbaar gesteld
voor demoprojecten die al jaren onvolledig worden benut, zo lezen wij. Er
is namelijk veel meer vraag naar kennis die is afgestemd op de vraag van de
producenten en het verwerkende bedrijfsleven.De heer Cramer (ChristenUnie):Begrijp ik goed dat mevrouw Snijder de kredietcrisis koppelt aan het probleem
van de afzet van landbouwbedrijven? Zij moet de kredietcrisis natuurlijk niet
verwarren met de recessie die nu heerst.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Het werkt twee kanten op. De minister heeft een groot aantal beleidsdoelstellingen.
Ik vraag haar wat voor effecten zij verwacht dat de kredietcrisis daarop heeft.
Dat is de essentie van mijn vraag. De achterliggende gedachte is dat de slagen
die wij verwachten in de beleidsdoelstellingen moeilijker realiseerbaar worden,
omdat er nu en waarschijnlijk in het komende jaar heel slecht verdiend wordt.
U hoeft de krant er maar op na te slaan.De heer Cramer (ChristenUnie):"U hoeft de krant er maar op na te slaan" klinkt een beetje obligaat.
De kredietcrisis heeft natuurlijk effect op de reële economie, maar de
discussie die al langer gaande is in de landbouwsector over de voedselafzet
en de manier waarop wij daarmee omgaan, staat toch los van de effecten van
de kredietcrisis?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):De afzetproblematiek als gevolg van de huidige kredietcrisis is heel anders
dan de afzetproblematiek uit voorgaande jaren. Het is een wezenlijk ander
probleem. Er is sprake van minder koopkracht, hogere kosten, moeilijke leningen
en nog steeds hoge energiekosten.Voorzitter. De VVD-fractie wil dat de subsidiegelden ten dienste komen
van de ontwikkeling van innovaties in de landbouw. Natuurlijk wil de minister
dat ook. Wij willen een versimpeld subsidiestelsel met pijlers voor garantstelling,
onderzoek en investeringen of fiscale instrumenten. Ziet de minister hiervoor
kansen? Is het niet effectiever om beter aan te sluiten op al bestaande instrumenten?Ongeveer 40% van de begroting wordt besteed aan kennis en innovatie.
De onderzoeksinstellingen die verbonden zijn aan de Wageningen Universiteit
draaien voornamelijk op de opbrengsten van beleidsondersteunend onderzoek
die zij uitvoeren in opdracht van LNV. Hiermee wordt wel kennis opgedaan,
maar deze kennis bereikt over het algemeen niet het bedrijfsleven. Ze wordt
bovendien maar weinig ingezet voor sturing op nieuw fundamenteel onderzoek.
Hoe gaat de minister de doelmatigheid van de inzet van deze middelen vergroten?De VVD-fractie vindt een betere aansluiting tussen onderzoek en bedrijfsleven
noodzakelijk. Een betere aansluiting zorgt ervoor dat nieuwe ontwikkelingen
daadwerkelijk bedrijfsklaar worden gemaakt en op de markt worden gebracht,
zodat ze effectief worden. Is de minister dit met ons eens? Ik geef een voorbeeld.
Het Improvement Center verricht veel goed werk op dit terrein. Ziet de minister
kansen om de werkwijze van het Improvement Center breder in te zetten in haar
beleid? De innovaties die nu gerealiseerd worden, kunnen niet in een keer
de slag naar de praktijk maken. Daar moet vaak een schakel tussen zitten.
Dit verdient ondersteuning. Ziet de minister daar kansen toe?Het tweede punt in de begroting betreft de natuur. Ik heb een bordje meegenomen
met de tekst "Kwetsbaar gebied – Verboden toegang". Nu is een Natura
2000-gebied vaak een kwetsbaar gebied, maar dat daar "verboden toegang" aan
moet worden toegevoegd, gaat de VVD-fractie wat ver. Ik heb de minister al
vaker gevraagd: waarom hebben wij natuurgebieden? Waarom verbieden wij dit?
Dit bordje bevat een zeer serieuze boodschap en ik vrees dat dit bordje de
komende jaren aan bekendheid zal winnen, want het komt van een gigantische
stapel. Het is mij overhandigd, dus ik kan de Kamer meedelen: ik heb het niet
zelf ergens van afgeschroefd. Hoe dan ook, er liggen stapels van deze bordjes
klaar.Mevrouw Thieme (PvdD):Het is interessant dat mevrouw Snijder vindt dat op deze borden geen "verboden
toegang" moet komen te staan. Nederland kent al rustgebieden waar het publiek
niet mag komen, maar jagers wel. Als mevrouw Snijder van die bordjes af wil,
moet toch ook het publiek in de rustgebieden mogen komen?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Mevrouw Thieme weet net zo goed als ik dat ook jagers op bepaalde momenten
van het jaar niet in rustgebieden mogen komen.Mevrouw Thieme (PvdD):Het publiek mag daar het jaar rond niet komen. Jagers mogen er af en toe
wel komen. Is dat niet vreemd?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Dat ben ik met mevrouw Thieme eens. Wij vinden dat het publiek in een
veel groter deel van de natuur moet mogen komen.Mevrouw Thieme (PvdD):Mevrouw Snijder vindt dus ook dat Kroondomeinen, die op veel momenten
van het jaar gesloten zijn, behalve voor jagers, opengesteld moeten worden
voor het publiek? Er worden toch ook subsidies aan de kroondomeinen verstrekt
door de overheid?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Los van die subsidies vinden wij dat natuurgebieden voor het publiek toegankelijk
moeten zijnDe heer Polderman (SP):Dit is een beetje populistisch. Het gaat hier niet om gebieden die al
dan niet voor jagers gesloten zijn. Het gaat om kwetsbare gebieden, bijvoorbeeld
broedgebieden, die voor een tijdje gesloten zijn. Wil mevrouw Snijder dat
er gewandeld, gecrost en wat al niet meer kan worden in broedgebieden? Daar
slaat dit bord toch op? Het is een beetje goedkoop om te roepen dat alle natuurgebieden
gesloten zijn voor het publiek. Dat is immers niet de werkelijkheid.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik heb het niet over crossen. Niemand keurt crossen in natuurgebieden
goed. Dit bordje slaat echter niet alleen op het broedseizoen. Ik ben het
ermee eens dat wij respect moeten hebben voor het broedseizoen. Dan mogen
er ook geen bomen worden gekapt. Het bordje dat ik heb meegenomen, is een
algemeen bord dat gaat gelden voor een groot deel van de Natura 2000-gebieden.
De VVD vindt dat natuurgebieden meer opengesteld moeten worden. De heer Polderman
kan dat gemakkelijk vinden, omdat er volgens hem niet zoveel gebieden op slot
zitten. Dat is niet waar. Ik krijg tientallen signalen dat burgers niet in
gebieden mogen.De heer Polderman (SP):Ik had ook een bordje mee kunnen nemen van Staatsbosbeheer met "Welkom".
Die bordjes staan immers ook bij natuurgebieden. Ik blijf het een beetje goedkoop
vinden.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Laten wij blij zijn dat er af en toe "Welkom" staat.Mevrouw Jacobi (PvdA):Mij staat het niet aan dat mevrouw Snijder hier een sfeertje schetst alsof
donkere wolken zich boven de natuurgebieden samenpakken. Het is volgens haar
allemaal niets met die verbodsborden. Ik draai het om. Ik wil dat natuur maximaal
toegankelijk is. Ik wil echter ook mooie natuur. Het is daarom verstandig
om met voorstellen te komen over hoe toegankelijk die natuur te maken is.
Dat is beter dan dit zware, zeurderige en zwartgallige gedoe. Ik houd daar
niet van.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik ook niet. Ik ben ook niet zwartgallig geweest. Ik heb gezegd dat de
VVD vindt dat het absoluut niet noodzakelijk is om bij Natura 2000-gebieden
met verbodentoegangbordjes te werken.De heer Atsma (CDA):Ik ben het met mevrouw Snijder eens dat in principe veel natuurterreinen
voor het publiek open moeten staan. Ik ben overigens benieuwd van welk gebied
het bord komt. Daar is nu immers een probleem!Mijn vraag is een andere, al houdt die direct verband met de zaak. Ik
ga daarbij ook in op de interruptie van mevrouw Jacobi. Het kan toch niet
zo zijn dat je overal en altijd mensen moet toelaten? Ik denk even aan het
boerenland. Mevrouw Jacobi suggereert om het boerenland open te stellen voor
wandelaars. Dat vind ik een volstrekt verkeerd signaal. Ik ben benieuwd of
mevrouw Snijder het boerenland ook voor iedereen wil openstellen.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Wat denkt de heer Atsma dat ik daarop ga antwoorden? De VVD-fractie is
ervoor dat burgers kunnen genieten van het landschap. De suggestie van de
PvdA is om wandelaars toe te laten over al het boerenland. Daar is de VVD
niet voor. Er is bovendien sprake van eigendomsrecht. Ik verwacht ook niet
van de heer Atsma dat hij toestaat dat iedereen door zijn tuin mag wandelen.
Maar de natuur is van ons allemaal en dient naar ons idee dan ook voor het
grootste deel open te staan voor al onze burgers. Men moet daar zo veel mogelijk
van kunnen genieten.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik ben blij dat iedereen nu wakker is. Ik zou zeggen: goedemorgen allemaal.Het is wel heel interessant om met zo'n bordje te gaan zwaaien, maar bij
mij komt in dit geval wel de vraag op of u niet eerder een bord voor uw hoofd
heeft. Kop mag ik hier niet zeggen, maar dat is eigenlijk wel het goede woord
voor deze uitdrukking. Het is heel gemakkelijk om te zeggen dat in natuurgebieden
te veel bordjes staan. Het is in ieder geval een grote opluchting dat u daar
niet wilt motorcrossen of – om maar in die sfeer te blijven –
er een militair oefenterrein van wilt maken. Dat is al grote winst. U zegt
dat u boerenweilanden niet wilt openstellen omdat dit net is alsof je in iemands
achtertuin wandelt, maar vervolgens wilt u wel kwetsbare natuurgebieden openstellen.
Waar bent u nu mee bezig? Kunt u uw voorstel misschien nog een ietsepietsje
beter onderbouwen, want dat lijkt mij echt wel nodig. Alleen met een bordje
zwaaien, zal natuurlijk niet de revolutie inluiden!Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Volgens mij hebt u dan niet goed geluisterd!Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Zeker wel!Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Het is echt niet de eerste keer dat ik dit punt opbreng.
De VVD-fractie vindt gewoon dat onze natuurgebieden veel toegankelijker, veel
meer open moeten zijn. Wij houden niet van al dit soort bordjes. Ik heb er
nu dan ook maar eens een meegenomen. Met de minister hebben wij al enkele
debatten gehad over Natura 2000-gebieden. Zij heeft ons altijd bezworen dat
het grootste deel daarvan open zou staan. Toen ik zo'n bordje zag, wilde ik
de minister wel laten zien dat er dit soort bordjes stond die verbieden dat
je in deze gebieden komt. De VVD wil dat dus niet. Wij kunnen daar natuurlijk
van mening over verschillen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Het gaat mij erom dat het beter onderbouwd wordt. Ik ga ervan uit dat
die bordjes er niet voor Piet Snot staan. Als dat wel zo is, moeten ze natuurlijk
verwijderd worden. Ik zou van u graag enkele heldere criteria horen op grond
waarvan bordjes weg kunnen. Ook GroenLinks ziet graag dat in natuurgebieden
gewandeld kan worden als de natuur daardoor maar geen schade wordt toegebracht.
U zegt zo gemakkelijk dat er veel te veel bordjes zijn, dat al die gebieden
open moeten worden gesteld, maar dat onderbouwt u niet. En als het dan gaat
om boerenweilanden praat u een beetje tuttig mee met Atsma die daar heel verkeerde
denkbeelden over heeft.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik geloof dat Atsma zo ongeveer wel dezelfde denkbeelden heeft als wij.
Maar dat is overigens een heel andere discussie. Nu hebben wij het over natuur
en boerenweiland. Dat is wel heel wat anders. Voor ons gaat het daarbij bovendien
nog om eigendomsrecht. De natuur leggen wij met zijn allen aan voor ons allemaal.
Wij hebben toch het adagium: natuur voor mensen, mensen voor natuur? Daar
hebben wij toch alles omheen gebouwd? Laten wij wel zijn, mevrouw Van Gent,
u vindt toch zelf ook dat alles opengesteld moet worden? Natuurlijk niet in
het broedseizoen, maar zet er dan een bordje neer met "alleen op de paden
blijven", maar niet met "verboden toegang".Voorzitter. De VVD vindt natuurlijk ook dat wij de natuurwaarden dienen
te beschermen en te versterken – laat dat wel duidelijk zijn –
bijvoorbeeld door het snel inrichten van verworven gronden voor de ecologische
hoofdstructuur. Daar hebben wij verleden week al uitgebreid met de minister
over gesproken. De Kamer weet dus hoe de VVD-fractie daarover denkt. Niet
alleen de natuur heeft daar baat bij, maar ook de mens die in deze tijd meer
en meer op zoek is naar de rust, de ruimte en het genot van de natuur. Het
openstellen van natuurgebieden is voor de VVD dan ook van zeer groot belang.
Dit soort bordjes helpt daar niet bij, of is de minister dat niet met ons
eens? Zij moet zo langzamerhand toch gaan inzien dat Natura 2000 een onwerkbare
situatie voor Nederland oplevert? Ook in de landbouw, de visserij, de infrastructuur,
de recreatie, de industrie, de woningbouw rondom Natura 2000-gebieden loopt
men op tegen het groeiende nee dat Natura 2000 inhoudt. Natuurbeschermingswetgeving
kennen wij al in Nederland, ook al voordat Natura 2000 er was, maar dan zonder
een "bij twijfel nee-principe". Nu ook nog de bewijslast om voorbij dat doorgeschoten
"nee, tenzij" te komen bij de vergunningaanvrager is neergelegd, dreigen ontwikkelingen
tot stilstand te komen en wordt het bestaand gebruik bedreigd. In Brabant
worden zelfs al tijdelijke vergunningen afgegeven om onder schadeclaims van
ondernemers uit te komen. Overijssel geeft eerst een vergunning maar trekt
die vervolgens weer in, hetgeen volgens ons bij ondernemers echt niet moet
kunnen. Dan heb ik het over het gebied De Wieden/De Weerribben. De spreiding
van de 162 gebieden met ieder hun eigen externe werking maakt het probleem
nog ernstiger, doordat een zeer groot deel van Nederland wordt geraakt. Hoe
gaan wij nu om met de punten die ik hiervoor heb genoemd?Het meest knellend hierbij is het voorzorgsbeginsel, dat direct voortvloeit
uit de Europese wetgeving en dat blijkbaar niet soepeler is uit te leggen.
Ik hoop dat de minister dit inmiddels kan beamen. De uitleg van het voorzorgsbeginsel
is sinds de jaren zeventig sterk in ontwikkeling geweest. De tekst van de
richtlijnen onder Natura 2000 is helaas in respectievelijk 1979 en 1992 blijven
hangen.De heer Van der Ham (D66):Het lijkt net alsof wij vorige week niet een debat hebben gevoerd over
al deze zaken, want de jammerklacht van de VVD wordt hier herhaald. Het wordt
allemaal één grote ramp met Natura 2000. Straks gaat u waarschijnlijk
ook nog over de Kaderrichtlijn Water beginnen en zeggen dat die ook een grote
ramp voor Nederland wordt, terwijl de minister juist heeft aangegeven dat
die natuurlijk consequenties zal hebben maar dat Nederland niet op slot gaat.
Er worden goede, strenge eisen gesteld. Sommige belangrijke economische bijdragen
zullen helemaal niet worden verhinderd.De voorzitter:Wat is uw vraag?De heer Van der Ham (D66):Is het alleen maar voor de bühne dat u deze jammerklacht laat resoneren
in de samenleving, terwijl er feitelijk niets van klopt?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik kom zo nog met de rest van mijn verhaal over het voorzorgsbeginsel,
want het gaat erom hoe wij dat interpreteren. U zult horen wat ik dan straks
aan de minister vraag. Dit is echt geen jammerklacht. Wij vinden gewoon dat
ontwikkelingen in dit land zouden moeten kunnen doorgaan en dat Natura 2000
nu in veel opzichten daar wel de rem op zet. Wij zijn ontzettend stroperig
bezig en wij kunnen zaken niet uitvoeren. Dat kunt u niet ontkennen. Wij willen
dat de interpretatie van de Europese regelgeving gewoon handiger gaat en dat
wij wel uit de voeten kunnen met Natura 2000. Het gaat ons allemaal om het
beschermen van een aantal gebieden, maar dat moet in dit dichtbevolkte land
wel op een realistische manier kunnen.De heer Van der Ham (D66):Ik ben helemaal niet tegen het stroomlijnen van vergunningaanvragen en
het verminderen van de bureaucratie. Daarop kunnen wij zo samenwerken. U zegt
dat sommige zaken trager zullen verlopen of misschien niet zullen kunnen doorgaan
vanwege Natura 2000. Ik zal dat niet ontkennen. Anders zouden wij die wetgeving
niet hebben en zouden wij altijd wegen en allerlei andere zaken voorrang geven
boven de natuur. Natura 2000 kan toch ook voor de VVD soms de consequentie
hebben dat natuur voorgaat op economische activiteiten? Als u daar nee op
zegt, kunnen wij de hele exercitie beter staken.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Mijn verhaal gaat er niet over of wij de natuur geen voorrang
willen geven. Dit gaat om de essentie hoe wij in Europa met regelgeving omgaan.
Ik kom nu heel inhoudelijk op het voorzorgsbeginsel. Ik zal straks aan de
minister vragen of wij dit allemaal wel goed hebben gedaan. U zou eigenlijk
moeten wachten totdat ik de rest van mijn verhaal heb uitgesproken.Mevrouw Ouwehand (PvdD):U vraagt mij daarmee om mijn interruptie nu nog even uit te stellen, maar
ik plaats die nu toch maar. Dan kunt u in uw termijn misschien antwoord geven
op de vraag die nu boven dit debat hangt. U zegt dat het niet gaat om de vraag
of wij natuur voorrang willen geven. Volgens mij gaat het daar wel om. Ik
hoor u toch echt klagen en jammeren. Dan denk ik: wat wilt u nog meer? De
bewijslast wordt al omgedraaid, ondernemers mogen zelf zeggen of hun activiteit
wel of geen schade gaat opleveren voor een gebied en of er dus wel of niet
een vergunning nodig is. Waar is nu het groenrechtse plan van de VVD? Ik heb
Lucas Reijnders op de radio al horen zeggen dat er misschien wel sprake is
van gek rechts.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Het is nog steeds groenrechts, ik kan u geruststellen. Ons gaat het erom
dat wij met het groen dat wij in Nederland hebben goed omgaan. Onder onze
groenrechtse paraplu valt veel meer dan alleen dit onderwerp, want dit is
maar een heel klein onderdeel. Wij willen dit op een heel realistische manier
invullen. In een land dat zo dichtbevolkt is, moeten wij belangen goed afwegen.
De rest van mijn verhaal gaat er inhoudelijk over hoe wij de Vogel- en Habitatrichtlijn
hebben geïmplementeerd.De voorzitter:Misschien wil mevrouw Ouwehand wachten met haar interruptie.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Ik daag mevrouw Snijder uit om ons in de laatste termijn van haar betoog
ervan te overtuigen dat "groenrechts" geen "gek rechts" wordt.De voorzitter:Mevrouw Snijder, u gaat de uitdaging onmiddellijk aan.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik ga nu de uitdaging aan.Een voorzorgsbeginsel is reëel, tenzij er geen werkbaar kader wordt
gegeven voor de drie kernelementen die horen bij de beginselen die ik achtereenvolgens
noem. Hoe om te gaan met wetenschappelijke onzekerheid? Welke schadedrempel
wordt gehanteerd alvorens voorzorgsmaatregelen mogen worden genomen? In hoeverre
is de omkering van de bewijslast reëel in relatie tot het redelijkheidsbeginsel
en de verhouding tussen privaat en publiek belang?Volgens de VVD geeft Natura 2000 op deze punten geen hanteerbare invulling.
De huidige invulling doet bovendien afbreuk aan het redelijkheidsbeginsel
en zorgvuldigheidsbeginsel uit de Algemene wet bestuursrecht en aan de rechtszekerheid.
Als de minister het hiermee niet eens is, dan hoor ik het graag. Laat ik een
voorbeeld geven van de huidige situatie in Nederland. Het Nederlandse volksgezondheidsbeleid
gaat hier heel anders mee om. Worden bepaalde werkzaamheden in het kader van
bijvoorbeeld arbeidsrisico geheel verboden, omdat niet is uitgesloten dat
deze schadelijk kunnen zijn voor de mens? Nee, dan wordt door de overheid
gehandeld naar voorlopig objectieve en aannemelijke risico-evaluaties. Kan
de minister verklaren dat wij milieu- en natuurwaarden onder een strenger
regime beschermen dan onze volksgezondheid? Is het niet tijd om in Brussel
met andere lidstaten de discussie te starten over de betekenis van het voorzorgsprincipe
in het kader van Natura 2000? Wij weten inmiddels dat landen als Frankrijk,
het Verenigd Koninkrijk en Duitsland soortgelijke problemen lijken te ondervinden.
Kan de minister aangeven welke mogelijkheden benut kunnen worden in de Europese
evaluatie van Natura 2000 die in 2009 plaatsvindt?Dan kom ik toch nog te spreken over de aanwijzing en de doelstellingen
van Natura 2000-gebieden in relatie tot de ecologische hoofdstructuur. Het
is opvallend dat de doelstellingen van de ecologische hoofdstructuur vaak
haaks staan op de doelstellingen van Natura 2000. Neem bijvoorbeeld het nationaal
landschap Laag Holland, met weidevogels als aangewezen kernkwaliteit. De Natura
2000-doelstelling voor hetzelfde gebied is vernat moeras of moerasachtig.
Wij weten echter zeker dat de grutto en andere weidevogels zich niet zullen
nestelen op moerasachtige gronden met hoge rietkragen. Hoezo nationaal landschap
met weidevogels? Bovendien wordt zo niet gezorgd voor de kernkwaliteit die
wij met elkaar bestemd hebben voor Laag Holland. Wij zijn zo versnipperd bezig,
dat wij de doelstellingen op beide fronten niet halen en daarmee geld over
de balk aan het smijten zijn. Wat gaat de minister aan dit probleem doen?
Dit is niet het enige voorbeeld van beheer waarbij zaken niet op elkaar aansluiten.Mevrouw Jacobi (PvdA):Mevrouw Snijder heeft volgens mij een punt als het gaat om Eilandspolder.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Het gaat om een veel groter gebied, mevrouw Jacobi.Mevrouw Jacobi (PvdA):Precies. Kent u Jisperveld?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ja.Mevrouw Jacobi (PvdA):Dat is een heel goed voorbeeld van een gebied met een duidelijke doelstelling,
namelijk veenweidevogelgebied, waar zowel natuurorganisaties, Natuurmonumenten
als boeren goed samenwerken. U stelt de vraag aan de minister, maar wat zou
volgens de VVD moeten gebeuren om de natuurdoelen scherper te maken en de
inrichting en het beheer hierop maximaal af te stemmen?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik vind dat wij duidelijke keuzen moeten maken. Eigenlijk maken wij nu
voor geen van beide doelstellingen een goede keus. Hierdoor komt er van geen
van beide doelstellingen iets terecht. Als wij met elkaar vinden dat dit prachtige
veenweidegebied een weidevogelgebied is – wij hebben dat ook als kernkwaliteit
voor dat landschap aangemerkt – dan moeten wij hier ook voor kiezen
en het gebied niet tevens een andere, Natura 2000-doelstelling opleggen. Dat
kan eventueel wel voor een kleiner deel van het gebied. Je zou dus veel genuanceerder
naar het gebied moeten kijken. Zo is het dus niets.Mevrouw Jacobi (PvdA):Bent u van mening dat de provincies hun werk niet goed doen op dit gebied?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik weet niet of dat een taak voor de provincie is. De minister heeft de
Natura 2000-gebieden aangewezen. De provincies zijn een en ander aan het uitwerken.
De minister heeft de gebieden aangewezen en de aanwijzingsbesluiten en daarmee
de doelstellingen neergelegd. De VVD vindt dat hier opnieuw naar gekeken moet
worden. Zo is het immers niets. Wij gingen toch voor weidevogels in dat gebied?De heer Polderman (SP):Ik wil het nog eenmaal proberen na deze treurzang van de VVD-fractie dat
het helemaal misgaat met het natuurbeleid en dat het allemaal heel anders
moet. Mevrouw Snijder zegt dat wij bij de Europese evaluatie zullen bekijken
of het beleid moet worden bijgesteld omdat ook andere landen met de problemen
te maken hebben. Als uit die evaluatie blijkt dat het met de biodiversiteit
nog slechter gaat dan wij al jarenlang horen, dus dat de noodzaak om een aantal
zaken te beschermen alleen maar urgenter is, is het voor haar dan denkbaar
dat het beleid op grond van die evaluatie wordt aangescherpt als wij tenminste
onze doelstelling, het voorkomen van het stoppen van de biodiversiteit, serieus
nemen? Ik neem aan dat zij dat laatste ook doet.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Wij nemen alles serieus. Ik ben het echter niet met de heer Polderman
eens dat ik hier een klaagzang afgeef. Het gaat er ons in essentie om dat
wij de zaken die wij willen doen, ook goed doen. Het laatste is een expliciet
voorbeeld en het is niet het enige voorbeeld. Ik hoef maar naar De Wieden
en De Weerribben te kijken, waar nu slecht onderhoud plaatsvindt, met rietkragen,
en waar wij ook weidevogels willen houden. Daar vertrekken nu de weidevogels
omdat hun vijanden in de rietkragen zitten. Dat zijn allemaal aspecten waaraan
wij iets moeten doen. Dat willen wij graag oplossen, maar dan moeten wij bijsturen
in het natuurbeleid. In die zin houd ik hier helemaal geen klaagzang.De heer Polderman (SP):Zo heb ik het wel gehoord.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Nee, wij willen oplossen.De heer Polderman (SP):Ik ben het met mevrouw Snijder eens dat de agrarische natuur ook zwaar
achteruit is gegaan. Juist door de grootschaligheid zijn zaken als weidevogels
en de kwaliteit van de boerensloot, vergeleken met een aantal decennia geleden,
zwaar achteruit gegaan.De voorzitter:En uw vraag is?De heer Polderman (SP):Juist daarom moet je fors inzetten op het beter beschermen van een aantal
natuurgebieden. Mevrouw Snijder wil alles openzetten. Zij vindt ook dat die
bordjes allemaal weg moeten. Als alles maar toegankelijk en meer wordt, leidt
dit precies tot de achteruitgang waartegen zij zegt te zijn. Nogmaals, kan
het voor haar een eyeopener zijn als uit de evaluatie blijkt dat het beleid
scherper moet worden aangezet?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik besef dat de SP-fractie een heel andere aanvliegroute heeft dan wij.
Als wij doorgaan zoals ik met een aantal voorbeelden heb aangegeven, dan halen
wij nergens de doelstelling. Dan worden wij ieder jaar door het Milieu- en
Natuurplanbureau om de oren geslagen met het feit dat wij de doelstellingen
niet halen. Alles wij overal een dubbele doelstelling opleggen of doelstellingen
hebben die haaks op elkaar staan, dan houdt het op. Dan halen wij nergens
de biodiversiteit die wij willen. Dat heeft niets te maken met wel of geen
bordjes. Als wij bijvoorbeeld een bordje plaatsen met "Houdt u zich aan de
wandelpaden" dan doen burgers dat vaak ook. Dan kunnen zij toch van de natuur
genieten. Dit staat de biodiversiteit helemaal niet in de weg.Ik was gebleven bij: hoezo nationaal landschap met weidevogels? Bovendien
wordt er zo niet gezorgd voor de kernkwaliteit die wij voor dat gebied wensen
en zijn wij versnipperd bezig. Wij halen de doelstellingen niet en zijn het
geld over de balk aan het smijten, zoals ik al heb gezegd.Ik rond af. De VVD-fractie wil dat LNV actief bijdraagt aan de toekomst
van de Nederlandse landbouw. Laten wij de problemen die er liggen in de kern
van de zaak aanpakken en niet blijven hangen in het pleisters plakken. Laten
wij ons inzetten – daarover zijn wij het allemaal eens – voor
een natuurbeschermingsbeleid, maar wel een effectief natuurbeschermingsbeleid
zonder irreële uitwerkingen. Nederland moet wel vooruit kunnen. Wij hoeven
echt niet terug naar de paard-en-wagen om te verduurzamen in dit land.De heer Cramer (ChristenUnie):Ik ben blij met de laatste oproep van mevrouw Snijder dat wij wel degelijk
iets voor de natuur moeten betekenen, maar dit goed in samenhang moeten zien.
Zou de VVD-fractie te porren zijn voor het volgende idee? Ik heb dit al vaker
naar voren gebracht. Er is sprake van een robuuste natuur. Je zou dan kunnen
nadenken over wat wij in het verleden een interne buffer hebben genoemd, waarbij
de externe werking wordt opgevangen door een grotere robuustheid van de natuur.
Daarmee voorkom je allerlei belemmeringen voor de omgeving.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Wij zijn altijd voor interne buffering geweest, maar wij hebben ook altijd
gezegd dat dit binnen de ecologische hoofdstructuur mogelijk moet zijn. Dat
gebied is groot genoeg om intern te bufferen. Wij vinden ook dat er niet zulke
grote tegenstellingen moeten zijn. In de randen van de ehs kunnen wij de boeren
in het kader van de interne buffering veel meer van dienst zijn. Met de dubbelfuncties
in het agrarisch natuurbeheer is al sprake van een veel soepeler overgang.
Naar onze mening kan daar meer gebeuren dan nu het geval is.De heer Cramer (ChristenUnie):Als wij op de spanning blijven zitten van het huidige beleid en de huidige
doelstellingen willen realiseren, maar dan toch krampachtig doen over de externe
werking, kunnen wij elkaar helpen door in de Natura 2000-gebieden te zoeken
naar een maat waarin wij tot interne buffering komen. De problemen voor de
bedrijven kunnen hiermee worden opgelost.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):De ehs en Natura 2000 zijn twee wezenlijk verschillende
zaken. De ehs leggen wij onszelf op, met een aantal eigenstandige doelen.
Bij Natura 2000 hebben wij onszelf ook een aantal doelstellingen opgelegd.
Dat moeten wij goed voor ogen houden.De heer Cramer (ChristenUnie):Ik vroeg of wij elkaar kunnen vinden door in de gebieden waar spanning
is, te zoeken naar een robuuste vorm. De spanning kan dan wegvloeien naar
buffering binnen het gebied.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik heb helemaal niet de idee dat het, op een klein aantal gevallen na,
alleen gaat om de spanning van de buffering. De beheerplannen spelen een essentiële
rol. Wat kunnen wij en wat willen wij? Zijn onze doelen wel betaalbaar en
vooral haalbaar?Mevrouw Thieme (PvdD):De slotopmerking van mevrouw Snijder intrigeert mij. De VVD-fractie is
dus van mening dat wij de duurzaamheidsproblemen bij de kern moeten aanpakken
en moeten ophouden met het plakken van pleisters. Ik neem aan dat het dan
niet alleen gaat om natuur en natuurbehoud, maar ook om de problemen die worden
veroorzaakt door de veehouderij. Ik denk daarbij aan de aantasting van het
klimaat, de biodiversiteit en de milieuproblemen rond fijnstof. Mevrouw Snijder
stelt dat wij de problemen bij de kern moeten aanpakken en geen pleisters
moeten plakken. De VVD-fractie moet dan consequent en consistent zijn en niet
met belastinggeld luchtwassers subsidiëren. Dat gaat totaal in tegen
het liberale gevoel van de VVD. Wij moeten juist onderzoeken hoe het houden
van veel kippen kan worden voorkomen.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik had mevrouw Thieme deze vraag kunnen besparen, want ik heb helemaal
niet gezegd dat wij de problemen in de kern willen aanpakken. Ik zal precies
voorlezen wat ik heb gezegd.Mevrouw Thieme (PvdD):Dat hoeft niet.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ja, dat doe ik wel. Ik lees voor wat ik heb gezegd. "De VVD wil graag
dat LNV actief bijdraagt aan de toekomst van de Nederlandse landbouw. Laten
wij de problemen die er liggen in de landbouw in de kern aanpakken." Het gaat
dan over de landbouw. Over de natuur heb ik iets heel anders gezegd.Mevrouw Thieme (PvdD):Dan zijn wij het met elkaar eens. Ik heb het namelijk over de veehouderij.
De problemen in de veehouderij, dat een onderdeel van landbouw is, worden
veroorzaakt door intensieve kippenhouderij en de uitstoot van fijnstof. Het
plakken van pleisters door middel van zwaar gesubsidieerde luchtwassers gaat
in tegen de liberale houding van de VVD. Mevrouw Snijder stapt daarmee af
van het adagium dat zij de kern van de problemen wil aanpakken en kiest uiteindelijk
toch voor de pleisters.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Luchtwassers plaatsen is naar onze mening absoluut geen kwestie van pleisters
plakken. Als mevrouw Thieme bedoelt dat wij meer wetenschappelijk moeten onderzoeken
hoe de ammoniakproblematiek kan worden aangepakt en dat wij wetenschappelijker
naar de nitraatproblematiek moeten kijken, dan deel ik haar mening. Dat is
de kern van het probleem. Mevrouw Thieme beschouwt de problemen vanuit een
andere aanvliegroute dan wij doen.Mevrouw Thieme (PvdD):Wij kunnen nu wel gaan spreken over nitraat en ammoniak, maar ik heb het
over fijnstof. Dat is een groot probleem. De kern van het probleem is dat
wij te veel kippen houden in Nederland en dat zorgt voor de uitstoot van fijnstof.
De pleister op die grote problematiek is de luchtwasser. Waarom zet u al uw
kaarten op de subsidiëring van luchtwassers terwijl u de kern van het
probleem, namelijk de intensieve kippenhouderij, niet wilt aanpakken?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):U weet ook dat de VVD-fractie al in een eerder debat heeft gezegd dat
de fijnstofproblematiek zou moeten worden aangepakt. Dat staat even los van
de luchtwassers. Mijn fractie vindt dat je meer onderzoek moet doen omdat
zij ervan uitgaat dat er oplossingen voor de fijnstofproblematiek gevonden
kunnen worden. U gaat ervan uit dat wij daarvoor geen oplossingen hebben.
De VVD denkt dat er wel meer problemen in het land zijn die om oplossingen
vragen. Wij moeten echt naar de kern kijken om wezenlijke oplossingen te vinden.De heer Waalkens (PvdA):Ik zal in mijn inbreng de volgende onderwerpen langslopen: de concurrentiekracht
van de Nederlandse landbouwsector, de toekomst van het Europees landbouwbeleid,
de besteding van de Europese landbouwsubsidies, de concurrentie van beleid,
boeren in ontwikkelingslanden en tot slot nog iets over klassieke veredelingstechnieken.De Nederlandse landbouw is uniek te noemen. In een veranderende wereld
waarin schaalvergroting en massaproductie steeds belangrijker lijken te worden
en er een ongekende grondstoffenroof in de wereld wordt georganiseerd, lukt
het de Nederlandse land- en tuinbouw om stevige concurrentiekracht te vinden.
Dat doet hij door op zoek te gaan naar de hoogst mogelijke toegevoegde waarde.
Dat is de kracht van de Nederlandse land- en tuinbouw. Wij kunnen genoeg voorbeelden
noemen waaruit dat blijkt. De Nederlandse zuivelsector is in de hele keten
top of the bill, net als het raffineren van biomassa bij bijvoorbeeld zetmeelaardappelen.
Wij hebben de bijzondere positie van Wageningen in de wereld en de Nederlandse
kennis over waterbeheer. De Nederlandse tuinbouwsector is uniek wat betreft
innovatie, kwaliteit en betrouwbaarheid. Geen land ter wereld is zo goed in
just-in-time delivery als Nederland. De producten zijn altijd overal vers
en van de hoogste kwaliteit. Kortom, de Nederlandse landbouw is met al zijn
ketenpartners een laboratorium op praktijkschaal. Het is een sector die belangrijk
is voor de Nederlandse economie. Een groot deel van de landbouw draait nu
al zonder subsidies. Dat kan ook zo blijven, maar de landbouw heeft wel een
inpasbare vrijheid om zich te ontwikkelen nodig.Ik wil nu ingaan op de ruimtelijke ontwikkelingen voor de Nederlandse
landbouw. Ik maak onderscheid tussen de schaalvergroting van gezinsbedrijven
en schaalsprongen die geïnitieerd worden door investeerders groepen.
Er moeten scherpere scheidingen komen tussen enerzijds de economisch georiënteerde
en anderzijds de verbrede landbouw. In verband hiermee heb ik eerder een pleidooi
gehouden voor een agrarische hoofdstructuur. Veel te veel en veel te vaak
willen wij functies integraal koppelen, terwijl er echt conflicterende belangen
zijn. De ministers Cramer en Verburg moeten ruimte geven aan schaalsprongen.
Er moet plaats worden gemaakt voor bovenregionale agrarische vestigingsterreinen,
waar bijvoorbeeld de megastallen de ruimte zouden moeten krijgen. Ik denk
daarbij aan gebieden zoals de Eemshaven, waarbij aansluiting moet worden gezocht
bij bestaande industrieterreinen. Megastallen, tuinbouw en windmolens laten
zich namelijk uitstekend combineren. Mijn fractie wil eisen stellen bij deze
schaalsprongen op het terrein van volksgezondheid, diergezondheid, milieu
en dierenwelzijn. De investeringen moeten excelleren op deze terreinen.Mijn fractie is benieuwd naar de stand van zaken bij de uitvoering van
de motie-Jacobi/Koopmans over de effecten van de intensieve veehouderij op
de volksgezondheid. Het is met name op de eerder door mij genoemde punten
dat de nationale overheid aan zet is door regels te stellen. Ook de rijksadviseur
voor het landschap, Yttje Feddes, heeft die stelling geponeerd. Ik zou hierop
graag een reactie van de minister horen. Wij hebben kunnen lezen dat in Brabant
een project van start gegaan is om onder architectuur te bouwen op het platteland.
Ook in dat verband hoor ik graag een reactie van de minister.De heer Cramer (ChristenUnie):Hoor ik de heer Waalkens nu impliciet vragen om een nieuwe discussie over
de landbouwontwikkelingsgebieden?De heer Waalkens (PvdA):In de Reconstructiewet hebben wij drie gebiedsperspectieven vastgesteld:
verwevingsgebieden, extensiveringsgebieden en landbouwontwikkelingsgebieden.
Deze landbouwontwikkelingsgebieden zijn bedoeld om gezinsbedrijven naar toe
te verplaatsen die komen uit kwetsbare gebieden. Dit betekent milieuwinst
aan de ene kant, natuurversterking aan de andere kant en ook economisch perspectief
voor de bedrijven. Wij zien dat de landbouwontwikkelingsgebieden in toenemende
mate worden besprongen door de schaalvergroting, met name door investeringsgroepen.
Ik vind dat de nationale overheid, samen met de provincies, aan zet is om
regels te stellen met betrekking tot de ruimtelijke ordening en de ruimtelijke
mogelijkheden.De heer Polderman (SP):Ik vind de gedachte van de heer Waalkens over een schaalsprong en groei
van gezinsbedrijven interessant, maar het onderscheid is mij niet zo duidelijk.
Ik snap zijn pleidooi voor megastallen in bepaalde daarvoor aangewezen gebieden
en wat hij zei in reactie op de heer Cramer over de landbouwontwikkelingsgebieden.
Misschien kan hij mij helder maken wat die schaalvergroting van gezinsbedrijven
inhoudt en wanneer dat een schaalsprong wordt. Hoe groot moeten naar zijn
idee de bedrijven worden, met name in de akkerbouw, voordat hij wil spreken
over een schaalsprong? Wat voor consequenties heeft dat voor het landschap?De heer Waalkens (PvdA):Ik denk dat voor de "plantaardige sector" een schaalsprong niet zo markant
terug te vinden is in het landschap. Dat geldt wel voor de schaalsprongen
in de intensieve veehouderij. Wij kennen allemaal de initiatieven die allemaal
in een keer in Grubbevorst in een landbouwontwikkelingsgebied terecht zouden
kunnen komen. Dergelijke schaalsprongen moeten wij niet stuiten maar kwalitatief
sturen. Men zal daarbij moeten excelleren op de terreinen milieu, dierenwelzijn
en effecten voor de volkgezondheid. Daar moet nationaal beleid voor opgezet
worden.De heer Polderman (SP):Kan in de visie van de heer Waalkens een gezinsbedrijf dat probeert door
middel van schaalvergroting aan de bak te blijven, dat gewoon doen in een
kleinschalig cultuurlandschap zoals wij dat in Nederland kennen?De heer Waalkens (PvdA):Absoluut. Wij hebben de gezinsbedrijven meer dan nodig om de groene ruimte
te beheren. Ook de organische groei van gezinsbedrijven is van belang. Bij
een bedrijfsoverdracht nemen jonge boeren en boerinnen graag de gelegenheid
te baat om een ontwikkelingsplan voor hun bedrijf te maken.De heer Atsma (CDA):Heel goed dat collega Waalkens ruimte voor schaalvergroting binnen de
gezinsbedrijven bepleit. Wij delen zijn standpunt hierin voor de volle honderd
procent. Wij zijn het echter niet eens met zijn pleidooi om te komen tot een
agrarische hoofdstructuur. Volgens mij bied je daarmee ondernemers een soort
schijnzekerheid. Ik zou graag willen weten hoe de heer Waalkens de agrarische
hoofdstructuur ziet qua omvang en areaal. Betekent dit voor hem ook dat iedereen,
inclusief de PvdA, met zijn tengels afblijft van wat er binnen die agrarische
hoofdstructuur zou mogen?De heer Waalkens (PvdA):Ik heb eerder pleidooien gehouden om te bekijken of wij, naast de economische
hoofdstructuur, in gebieden als de veenkoloniën of de nieuwe polders
in de noordelijke schil van Nederland zouden kunnen komen tot de uitspraak
dat de landbouw de hoogste prioriteit heeft bij het beheer van landschappen.
Daar waar landbouwgebieden grenzen aan natuurgebieden, is het noodzakelijk
overgangsgebieden te maken. Een interruptiedebatje tussen de heer Cramer en
mevrouw Snijder ging over interne buffering tegenover externe buffering. Het
probleem daarbij is vaak de financiering. Ons idee is dat wij binnen een agrarische
hoofdstructuur niet alles integraal gaan koppelen aan alles, omdat wij daardoor
een grauwsluier over de ontwikkelingen heen leggen en de markante punten van
zowel de donkergroene kant als de landbouwkant niet meer tot hun recht komen.De heer Atsma (CDA):Het proza beluister ik heel goed, daar kan ik de heer Waalkens ook nog
wel in volgen. Het gaat mij echter vooral om de harde feiten: waar hebben
wij het over, wat kan binnen de agrarische hoofdstructuur en, nog belangrijker,
wat kan daarbuiten vooral niet? Daarom vind ik dat je heel veel ondernemers
in de agrarische sector een schijnzekerheid biedt door hiermee te komen.De heer Waalkens (PvdA):Kijk, wij hebben de ecologische hoofdstructuur, de nationale landschappen
en de Natura 2000-gebieden. Dat is een grote hap uit het Nederlandse
areaal. Ik vind dat je daarnaast met overgangsgebieden moet komen tot het
aanwijzen van de landbouw als prioritaire functie in het landschap. Daar is
dan de economisch georiënteerde land- en tuinbouw aan zet om te ondernemen.De heer Atsma (CDA):Hebben wij het dan over 1 miljoen ha, over 0,5 miljoen ha, over 50 ha?De voorzitter:Uw laatste maal, mijnheer Atsma.De heer Waalkens (PvdA):Wij moeten kijken naar de gebiedsgerichte benadering. Dan heb je het over
de veenkoloniën, de noordelijke schil, de bouwstreek in Friesland, de
Flevopolder, de Noordoostpolder en delen van Zeeland. Dat zijn grote gebieden.
Ook in Oost-Nederland zitten er nog wat gebieden in. Maak daar geen karikatuur
van. Het is een denklijn die ik eerder heb ingezet en die ik eigenlijk heb
opgepakt van de heer Van der Vlies, die ooit, in het verre verleden, de terminologie
heeft geïntroduceerd. Het is dus aansluiten op een gedachtelijn die ook
collega Van de Vlies ooit eens heeft geponeerd.Mevrouw Thieme (PvdD):Ik vind het nog steeds ontluisterend om uit de mond van een voormalig
dierenbeschermer van het jaar te horen dat hij vóór varkensflats
en kippenfabrieken is, temeer ook daar zijn eigen partij in Groningen zegt:
hier geen megastallen.Wat vindt de heer Waalkens van de stellingname van de sector, dat er geen
extra dierenwelzijnseisen mogen worden gesteld aan megastallen? LTO Nederland
heeft dat in de afgelopen dagen gezegd. Hoe rijmt de heer Waalkens zijn pleidooi
voor familiebedrijven met het feit dat juist zij er de dupe van zullen zijn
als wij inzetten op schaalvergroting? Die ratrace zal uiteindelijke ten koste
gaan van de boerengezinnen en ...De voorzitter:De heer Waalkens.Mevrouw Thieme (PvdD):... aan de cowboys alle ruimte gaan bieden.De heer Waalkens (PvdA):Ik ben het niet eens met de inzet van LTO Nederland dat er geen extra
eisen gesteld mogen worden. In mijn termijn heb ik gezegd dat zij moeten excelleren
op de terreinen van volksgezondheid, dierenwelzijn, milieu, landschappelijke
inpassing en misschien ook wel arbeidsvoorwaarden. Punt. En anders zou ik
die schaalsprongen niet willen faciliteren. Als er geen bereidheid is om dat
te doen, ben ik het met mevrouw Thieme eens dat wij hier niet aan moeten beginnen.
Ik vind dat de situatie op dit moment zo is, dat iedereen op de landbouwontwikkelingsgebieden
springt. Door heel Nederland ontrolt zich een discussie van "wij willen het
hier niet", maar men weet ook niet waar het dan wel kan. Daar moet vanuit
de nationale verantwoordelijkheid sturing en richting aan worden gegeven.Kan mevrouw Thieme haar tweede vraag herhalen?Mevrouw Thieme (PvdD):Mijn stelling is dat de schaalvergroting, dus de megastallen, ten koste
gaan van de familiebedrijven. Heel veel boeren zijn daar ook bang voor.De heer Waalkens (PvdA):De diversiteit in de ontwikkeling gaat zich wel versmallen. De vroegere
inrichting van landbouwbedrijven was dat op een bedrijf meerdere takken naast
elkaar functioneerden. Men heeft zich gespecialiseerd en dat hoeft op zich
niet erg te zijn. Wel hebben in die diversiteit ook de productiestromen die
uit de bedrijven komen, allemaal hun eigen kenmerken. Ik ben er dus helemaal
niet bang voor dat de kracht van het gezinsbedrijf ondermijnd wordt door de
andere vormen van productie die zich gaan ontwikkelen. Ik ben daar niet zo
beducht voor, maar het is wel een punt waaraan je zorg moet besteden.De voorzitter:Dat is helder. Mevrouw Thieme, laatste maal.Mevrouw Thieme (PvdD):Ik heb gezegd dat ik het ontluisterend vind dat de ex-dierenbeschermer
van het jaar voor varkensflats en kippenfabrieken is. Men is in die sector
niet van plan om bovenwettelijke dierenwelzijnseisen te stellen. Hoe kan de
heer Waalkens dan vasthouden aan zijn pleidooi voor varkensflats en kippenfabrieken?De heer Waalkens (PvdA):Als wij kijken naar de feitelijke huisvesting op een bedrijf met 3000
varkens, dan hebben wij daar samen commentaar op. Dat is beneden de maat.
Wij zullen de dierenwelzijnseisen over de hele linie moeten opkrikken. In
een kleiner bedrijf is het dierenwelzijn beter gewaarborgd. Als men gaat investeren
in een nieuwe architectuur van bedrijven, dan mag het dierenwelzijn niet onderbelicht
blijven. Ik roep de minister op om daar eisen aan te stellen.Wij hebben schaalvergroting en schaalsprongen, maar er is nog een andere
rol voor de landbouw in Nederland. In de verstedelijkte omgeving willen wij
boeren, burgers en buitenlui een verantwoordelijke plek geven in het beheren
van kwetsbare landschappen, in het invullen van bovenwettelijke eisen op maatschappelijke
thema's als dierenwelzijn en milieu, en in het verwezenlijken van onze ambities
om de ehs wel degelijk in 2018 gerealiseerd te krijgen.Wij staan voor een herziening van het Europese landbouwbeleid. De health
check biedt mogelijkheden voor aanpassing van het huidige beleid. Wij moeten
nu vooruitkijken naar wat er gebeurt na 2013. Dit is geen gemakkelijke discussie.
Wij hebben geen gemakkelijke opdracht in dezen. Wij staan voor de enorme uitdaging
om tot een herverdeling te komen van de nu nog geldende regeling van het GLB.
De minister heeft de toezegging gedaan de Kamer voor 1 april te zullen
informeren over haar uitwerking van de health check. Wanneer kan de minister
ons de contouren daarvan geven, zodat wij met haar kunnen meedenken over het
hele ontwikkelingsproces op het ministerie? Kan zij daarbij onze ideeën
hierover becommentariëren? Wij beseffen dat het gaat om een grote herverdeling,
maar gemakkelijke boodschappen en oplossingen bestaan niet. Ik begrijp werkelijk
niet waarom de minister op dit punt zo aarzelt. Er komt jaarlijks 800 mln.
uit Brussel. Dat geld gaat zonder dat beleidsmakers er ook maar iets mee kunnen
naar de Nederlandse landbouw. De huidige verdeling van de gelden doet geen
recht aan de nieuwe uitdagingen op terreinen als klimaat, water, energie,
dierenwelzijn en milieu. De 800 mln. wordt verdeeld via bedrijfstoeslagen,
gebaseerd op wat agrarische bedrijven in het verleden produceerden.
Deze toeslag is niet gekoppeld aan enige tegenprestatie. Dat kunnen wij niet
volhouden, de PvdA wil het niet en de minister kan het niet.Wij hebben tegen de motie-Atsma gestemd die zich verzet tegen een flat
rate. Wij zijn voor een "flatter rate", waarbij per hectare een basisfinanciering
wordt gegeven met daarbovenop een kop, afhankelijk van de handicaps en de
inzet voor natuurbeheer, landschapsbeheer, dierenwelzijn en milieu, voor zover
dit bovenwettelijk gebeurt. Met deze functionele hectarepremies kunnen wij
ondernemers op het platteland, of het nu boerenbedrijven of andere bedrijven
zijn, een eerlijke beloning geven voor de diensten die zij leveren. Waterberging,
natuurbeheer, koeien in de wei, biologisch boeren en landschapsbescherming
zijn een publiek belang. Daar is publiek geld voor nodig, want deze taken
komen niet vanzelfsprekend uit de markt. Een goed voorbeeld daarvan is het
akkerrandenbeleid. Veel akkerbouwers hebben met enthousiasme meegewerkt aan
het opzetten van natuurlijke akkerranden. De bloemen en planten die daar groeien
zijn van groot belang voor het versterken van de biodiversiteit. Nu de vergoeding
is afgeschaft, zijn de meeste akkerranden weer omgeploegd, zeer tot verdriet
van velen, ook van boeren. Om die reden hebben de collega's Jacobi en Atsma
een amendement op dit punt ingediend.Vaak wordt te gemakkelijk gedacht over het openhouden van landschap. Schaalvergroting
en industrialisatie in de landbouw leggen grote druk op het landschap, net
als oprukkende bedrijventerreinen en woonwijken. Agrarische activiteiten kunnen
een functie vervullen bij het openhouden en beheren van de groene ruimte,
maar daar moet dan wel een eerlijke vergoeding tegenover staan. Het Europese
landbouwbeleid biedt daar mogelijkheden voor. De Europese Commissie geeft
lidstaten de ruimte om hectarepremies in te voeren. Mensen houden van het
Nederlandse landschap en de identiteit die dat geeft aan hun omgeving, ook
in historisch opzicht.De heer Atsma (CDA):Ik heb het idee dat u ongeveer klaar bent met het blok over het Europees
landbouwbeleid. Ik wil even een nuancering aanbrengen. De fractie van de PvdA
heeft inderdaad tegen de motie over de flat rate gestemd. U vergeet er alleen
bij te zeggen dat een meerderheid van de Kamer ervoor heeft gestemd. Dat is
toch een niet onbelangrijk detail in deze discussie. De minister is het ongetwijfeld
niet vergeten.Ik heb nog twee vragen. U zegt dat het niet zo kan zijn dat er honderden
miljoenen naar de primaire sector gaan, zonder dat er iets tegenover staat.
Vindt u dat een boer, wil hij in de toekomst nog voor financiering, voor ondersteuning
vanuit Brussel in aanmerking komen, bijvoorbeeld zijn weiland open moet stellen
voor wandelaars? Ik heb uit betrouwbare bron vernomen dat dat idee in de boezem
van de PvdA leeft. Ik kan mij niet voorstellen dat bij boer Waalkens dat soort
gedachten op veel enthousiasme kunnen rekenen.Verder sprak u over de historie. Betekent dat ook dat u straks gaat suggereren
dat voor projecten in het kader van de UNESCO Werelderfgoedlijst wel een greep
kan worden gedaan in de Europese kas? Wat voor suggesties hebt u dan?De heer Waalkens (PvdA):De tegenprestaties kunnen in alle mogelijke vormen en maten regionaal
bepaald worden. Het kan zijn en het moet zo zijn dat die tegenprestaties gedragen
worden in de regio. Een tegenprestatie kan zijn het openstellen van het cultuurlandschap,
maar dan wel in zo'n vorm dat je mensen niet zomaar dwars door de weilanden
laat struinen, maar dat je meewerkt aan het creëren van een aansluitend
ommetje rondom steden, wijken en buurten. Waarom de tegenprestatie niet zo
organiseren? Collega Jacobi zal daar straks nog verder over spreken.De heer Atsma (CDA):Maar dus niet ...De voorzitter:Nee, mijnheer Atsma. U had twee vragen en die gaat de heer Waalkens eerst
beantwoorden.De heer Waalkens (PvdA):Als het gaat om de liefde die Nederlanders hebben voor historie en de
landschappen en hun verbondenheid daarbij het volgende. Wij hebben een fantastisch
werkbezoek gebracht aan Veenhuizen. Dat is een omgeving waarin in de heel
vroege historie mensen bijna werden weggezet om daar weer bij te komen van
hun armoede in de steden. Dat is een uniek complex van instellingen die in
volle glorie overeind is gehouden. Ik zou een pleidooi willen houden voor
en de minister willen vragen of zij wil meewerken aan het aanvragen van de
status werelderfgoed voor Veenhuizen.De voorzitter:Mijnheer Atsma, laatste maal. Ik wil verder heer Waalkens vragen iets
bondiger te antwoorden.De heer Atsma (CDA):De CDA-fractie kan zich goed vinden in een werelderfgoedstatus voor Veenhuizen.
Als de minister dat samen met haar collega van OCW zou willen oppakken, vind
ik dat prima, maar dat moet niet gebeuren met landbouwsteun. Dat lijkt mij
een beetje ingewikkeld.De heer Waalkens (PvdA):Het gaat niet zozeer om allerlei geldstromen. Het gaat meer om de voorbereidingen
om Veenhuizen op de werelderfgoedlijst te zetten. Dat wordt nu voorbereid
en ik wil dat van harte ondersteunen. Ik wil de minister van LNV vragen daarop
te reageren.De heer Polderman (SP):Ik heb net gevraagd of de heer Waalkens als het gaat om de schaalsprong
en de schaalvergroting mogelijkheden ziet voor de akkerbouw in ons landschap.
Hij antwoordde daarop dat hij die ziet. Hij zei echter ook dat dat niet aan
de markt kan worden overgelaten en dat er steun vanuit Brussel moet worden
gegeven. Hij hield daar een mooi verhaal over en dat ben ik helemaal met hem
eens. Een andere gedachte is dat als je constateert dat de markt het niet
alleen kan doen, je een soort bodem in de prijs legt. Daarmee kan dan worden
gegarandeerd dat boeren die onder dat soort omstandigheden moeten produceren,
toch aan een redelijk inkomen komen. Wat vindt u van een minimumprijs voor
bepaalde goederen? Hoe denkt u daarover?De heer Waalkens (PvdA):Dat zien wij helemaal niet zitten. Ik denk dat je voor een deel je inkomen
uit de markt kunt halen. Als er onvoldoende inkomen uit de markt komt, omdat
je geconfronteerd wordt met handicaps als gevolg van je omgeving of de manier waarop je produceert, kun je aanspraak maken op een publieke financiering.
Het dient namelijk publieke doelen en brengt die dichterbij. Op dat punt denk
ik dat wij het niet moeten zoeken in minimumprijzen. Wij leven niet op een
eiland, maar zitten in een communautaire en mondiale markt. Omdat wij het
in onze positie goed doen, kunnen wij daar de vruchten van plukken, maar ik
vind dat wij veel meer naar een beloning moeten gaan voor dingen die wij gezamenlijk
van belang vinden. Daar kan het Europees landbouwbeleid voor aangesproken
worden.De heer Polderman (SP):Dat wij niet op een eiland zitten, is mij ook niet ontgaan. Het gaat erom
dat wij dat soort zaken Europees zouden kunnen regelen. Is dat echter niet
een vrij omslachtige manier om dat landschap waar wij zo aan hechten, in stand
te houden? Kan dat niet op een directere manier?De heer Waalkens (PvdA):Dat is op zich een interessante discussie over hoe je kunt omgaan met
inkomensoverdrachten. Als wij op een ordentelijke, verantwoordelijke manier
de groene ruimte willen beheren, moeten daar echter beloningen tegenover staan
als het inkomen onvoldoende uit de markt komt.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik wil nog even terug naar een eerder onderwerp. De heer Waalkens zei
aan het begin van zijn betoog dat burgers van ons prachtige cultuurlandschap
houden. Dat geldt voor ons allemaal. Hij refereerde ook aan de 800 mln. die
nu zomaar via de flat rate naar de boeren gaat. De rekensom met 2 miljoen
ha prachtig Nederlands landschap en 800 mln. is snel gemaakt. Kan de heer
Waalkens een tipje van de sluier oplichten hoe de flat rate in zijn beleving
uitpakt? Naar mijn gevoel gaat hij het wel tien keer uitgeven als hij zijn
gestelde doelen wil halen.De heer Waalkens (PvdA):Die rekensom is eenvoudig: 2 miljoen ha delen op 800 mln. is € 400
per hectare. Vindt u het nu eerlijk dat men voor gebieden met handicaps hetzelfde
bedrag krijgt als voor hectares zonder handicaps? Wij willen die functionele
hectarepremies zodanig wegzetten dat je beheerders een beloning geeft voor
de diensten die zij leveren daar waar de handicaps belemmeringen zijn in bedrijfsontwikkeling
of in het beheren van landschappen. Ik kan me heel goed voorstellen dat je
in een dempende werking een basale financiering van het platteland opneemt
in een hectarepremie, stel € 50 per hectare. Je moet met elkaar
de groene diensten gaat invullen met de top-ups, zoals ook de minister in
haar houtskoolschets heeft aangegeven. Dat wordt een ingewikkeld debat, want
dat levert een enorme herverdeling van geld op.Mevrouw Snijder, u kunt toch niet volhouden dat u voor een flat rate blijft
pleiten; voor het uitsmeren van die 800 mln. over heel Nederland? U hebt voor
die motie van een flat rate gestemd; dat is een gelijke hectarepremie voor
iedereen. Volgens mij heeft de VVD-fractie zitten slapen, want dat wil niemand
in de Kamer.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):U begint nu direct over die handicaps. Natuurlijk willen wij boeren belonen
die met handicaps worden geconfronteerd, maar hoe ziet u dat plaatje dan in
relatie tot wat de burger belangrijk vindt voor een aantal landschappen? Er
zijn ook landschappen waarin boeren heel weinig handicaps hebben, maar die
wij wel in stand willen houden. Als u dat wegschuift met € 50, zie
ik dat zwerk drijven. Dat is onze angst en dat wordt inderdaad een pittig
debat.De heer Waalkens (PvdA):Om even terug te komen op uw voorstemmen bij de motie-Atsma: dat was alleen
maar zand in de machine strooien, iedereen een rad voor de ogen draaien en
niet met een eerlijke boodschap komen. Als wij geen betere legitimatie leggen
onder die 8 mln. is het na 2013 weg; over en sluiten en dat is dan uw verantwoordelijkheid.Voorzitter, ik ga verder met coherentie en landbouwbeleid. De samenwerking
met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking is zeer positief; daarvoor
alle complimenten. Alles staat of valt echter met coherentie. Europa krijgt
vaak terechte kritiek op het terrein van landbouwsubsidies en importtarieven,
met name op bewerkte producten. Graag een reactie hierop van de minister.
Dit gaat met name om de import van verwerkte producten. Ik ben bij Ethiopische
koffiebranders geweest die uitstekend in staat zijn om hun bonen te branden,
maar met alle heffingen maken zij geen schijn van kans op de Europese markt.
En waarom importeren wij geen chocoladerepen uit Ghana? Omdat daarvoor ook
enorme importheffingen betaald moeten worden. Dat is te gek voor woorden.
Dat kunnen en willen wij niet blijven volhouden. Ik verwijs in dezen ook naar
de antwoorden op vragen van collega Van der Ham over jatropha-olie.Wij maken ons grote zorgen over de verdieping en de vergroting van de
"hunger gap" in Sub-Sahara Afrika. Wij zijn bang dat het gat dat valt tussen
de vorige en de nieuwe oogst binnen een halfjaar zal leiden tot een heel ernstige
voedselcrisis. De financiële crisis mag ons niet afleiden van onze dure
plicht om bij te dragen aan capaciteitsopbouw, het delen van kennis en het
geven van financiële steun om mensen beter te wapenen tegen de schrijnende
effecten van klimaatsverandering. De Alliance for a Green Revolution in Africa
van Kofi Annan verdient daarom alle steun. Sluit de minister zich daarbij
aan?Daar waar de politiek niet over gaat, de handel, moet de industrie haar
verantwoordelijkheid nemen. Mijn collega-boeren in ontwikkelingslanden moeten
een eerlijke kans krijgen. Tevreden en te vreten, daar gaat het om. Eerlijke
handel moet vooropstaan. Voedselsoevereiniteit is belangrijk. Regionale productieverhoging
vereist een gecoördineerde en consequente aanpak.De biologische aardappel is een van de belangrijkste producten in het
schap van de supermarkten, maar de teelt ervan staat onder druk door het ontbreken
van geschikte rassen, die resistent zijn tegen de gevreesde ziekte phytophthora.
In het project Bio-impuls wordt een heel nieuw rasconcept ontwikkeld, met
biologische telers als cokwekers. De combinatie van veredeling in de praktijk,
wetenschappelijke begeleiding, teeltoptimalisatie en marktintroductie vormt
een unieke systeeminnovatie. Wij moeten blijven wedden op twee paarden: enerzijds
gmo's en anderzijds de klassieke veredeling. Samen met collega Cramer hebben
wij daarvoor een amendement ingediend.Samen met de collega's Atsma en Cramer heb ik een amendement ingediend
voor het melkveeproefbedrijf, de kenniscampus Ny Bosma Zathe. Met dit amendement beogen wij een forse impuls te geven aan de kenniscampus.Mevrouw Jacobi (PvdA):Voorzitter. De PvdA-fractie vindt het belangrijk om vast te houden aan
de doelstelling voor de ecologische hoofdstructuur zoals die in het regeerakkoord
in vastgelegd. Zij is blij dat de CDA-fractie ons er gisteravond vertrouwen
in heeft gegeven dat wij dit samen tot een goed einde brengen. Uit de Natuurbalans
2008 blijkt dat er nog wel wat extra tandjes bij moeten worden gezet om die
doelstelling te halen. Dus: vooruit met die biodiversiteit! Ik hoop dat wij
in de volgende natuurbalansen kunnen lezen dat wij vooruitgang boeken met
goede natuur, want natuur is niet alleen maar natuur, het is nog veel meer.
De ruimte kan in Nederland vaker multifunctioneel gebruikt worden. Daar is
al in eerdere overleggen aandacht aan besteed en ook natuurorganisaties staan
hier welwillend tegenover. De ambitie daarvoor moet niet naar beneden worden
bijgesteld. Er zijn nog vele mogelijkheden om waterbeheer, recreatie, natuur
en mooi landschap beter aan elkaar te verbinden. Projecten in die richting
zijn welkom. Wel geldt hierbij dat de natuur centraal moet blijven staan.Ik vraag specifiek aandacht voor het weidevogelbeheer en het agrarisch
natuurbeheer. Onderzoek wijst uit dat het aantal weidevogels achteruitgaat
en dat het weidevogelbeheer onvoldoende effectief is. Nieuwe weidevogelpakketten
laten nog steeds op zich wachten. Nu heeft de Kamer te horen gekregen dat
ze in 2010 komen, maar het is echt nodig dat er snel en efficiënt wordt
ingezet op de weidevogelstand en minder op de hectarebetalingen en de ineffectieve
lichte pakketten. Ook de boeren delen die mening. Zij vinden ook dat de kennis
over effectief weidevogelbeheer onder boeren die er nog niet of slechts deels
aan meedoen, moet worden versterkt. Als de weidevogelstand daalt, terwijl
er vorig jaar nog vele miljoenen voor zijn uitgegeven, dan moeten wij daarmee
stoppen. Juist nu wij zitten in het overgangsjaar naar nieuwe pakketten, is
het van belang dat de achteruitgang wordt gestopt en dat wij dit jaar blijven
investeren in een actief programma voor weidevogellandschap. Wat dat betreft
is het een herhaling van zetten van vorig jaar. Voor 2009 willen wij dat de
investeringen van onze partners ook door de overheid worden gedaan. Met de
heer Atsma heb ik over de weide- en akkervogels dan ook een amendement ingediend.
Ik hoor graag het oordeel van de minister daarover.De PvdA wil tevens op het terrein van agrarisch natuurbeheer vermindering
van de administratieve lasten voortzetten. Wij constateren dat er sprake is
van dubbele administratie bij Faunafonds en provincie. Wat ons betreft moet
er een koppeling komen om de overeenkomende gegevens eruit te halen. Misschien
kan de minister daarvoor een voorzet doen.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Terug naar het weidevogelbeheer. Ik deel de mening dat er effectief beleid
moet komen. Mijn vraag is of onder effectief beleid ook een goede aanpak van
predatie valt. Wat is daarover de mening van de PvdA-fractie?Mevrouw Jacobi (PvdA):Effectief betekent in dit verband waarschijnlijk dat scherp op de natuurdoelen
moet worden gestudeerd.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik doel op predatie.Mevrouw Jacobi (PvdA):Dat weet ik wel. Ik moest het echter kort houden van de voorzitter. Ik
dacht: wij zijn klaar en mevrouw Snijder kan weer gaan zitten! Bij effectief
weidevogelbeheer in een gebied met veel roofvogels moet een keuze gemaakt
worden en moeten misschien de natuurdoelen of de gebiedskeuzes scherper worden
gesteld. Daar komt veel bij kijken. Het strekt nu te ver om daarop in te gaan.
Effectief betekent plasdras, kennis en scherp sturen op gebiedskeuzes. Mevrouw
Snijder mag het zelf aanvullen.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik doel niet op de bejaagbaarheid van de buizerd et cetera als het gaat
om rietkragen en zo. Ik doel op predatie van de vos. Die vormt immers een
groot risico bij weidevogelbeheer rondom natuurgebieden. Dat moet een wezenlijk
onderdeel zijn van effectief weidevogelbeheer.De voorzitter:Mevrouw Jacobi, een vraag over predatie.Mevrouw Jacobi (PvdA):Ik ga verder.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik wil graag een antwoord.Mevrouw Jacobi (PvdA):Ik heb de opdracht gekregen van de voorzitter om kort te antwoorden. Ik
zeg: in de pakketten voor het komende jaar moet bij effectief weidevogelbeheer
aandacht zijn voor keuzes van gebieden en de wijze van omgang met predatoren.
Nu moet mevrouw Snijder er maar over ophouden. Anders word ik net zo zuur
als zij. Dat wil ik niet. Ik wil er een leuke dag van maken.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik ben niet zuur. Dit is een essentieel onderdeel van effectief weidevogelbeheer.
Als wij niets doen aan de predatoren... Ik ben blij dat mevrouw Jacobi zegt
dat dit punt in ieder geval onder effectief weidevogelbeheer valt.Mevrouw Jacobi (PvdA):Nu zegt mevrouw Snijder iets dat niet waar is. Het is niet zo dat er niets
aan predatoren wordt gedaan. De provincies hebben daar aparte commissies voor.
Per provincie wordt dus uitgemaakt hoe de bestrijding eruit ziet. Mevrouw
Snijder moet de zaak dus niet ophitsen.Mevrouw Thieme (PvdD):Zo gemakkelijk komt mevrouw Jacobi niet weg. De vraag ligt voor of zij
vindt dat weidevogelbeheer inhoudt dat er op vossen moet worden gejaagd.Mevrouw Jacobi (PvdA):Niet per definitie. Het is waarschijnlijk het allerlaatste waar de provincie
voor kiest. Bij de predator vos is het beleid om zo veel mogelijk met routes
en het wegzetten ervan te werken. Er zijn zelfs natuurorganisaties die jammer
genoeg tot jagen moesten overgaan omdat de schade te groot werd.Mevrouw Thieme (PvdD):Beste mevrouw Jacobi, ik vraag niet wat het beleid is van
de provincies of van natuurorganisaties. Ik vraag of u vindt dat in het kader
van de weidevogelbescherming de predatoren bejaagd moeten worden. Mevrouw
Snijder wil graag op die predatoren schieten.Mevrouw Jacobi (PvdA):Niet in zijn algemeenheid.Mevrouw Thieme (PvdD):Mevrouw Jacobi, in het PvdA-verkiezingsprogramma staat dat het tegen de
vossenjacht is.De voorzitter:Mevrouw Thieme, ik verzoek u te spreken via de voorzitter.Mevrouw Jacobi (PvdA):Ik ben tegen de vossenjacht. Het verschil tussen de Partij voor de Dieren
en alle andere partijen is dat die zelfs tegen bestrijding is als de hele
wereld opgevreten wordt. Maar als u het zo graag wil weten: wij zijn in het
algemeen tegen de vossenjacht, maar er zijn bijzondere omstandigheden. Bijvoorbeeld
een zeer grote overpopulatie, waardoor andere diersoorten in gedrang komen,
waarvoor uw partij ook zo door het vuur gaat, maar wij ook. Dan kan het wellicht
niet anders dan tijdelijk beheerjacht toe te staan. Ik denk dat het goed zou
zijn als ook de Partij voor de Dieren hierin wat pragmatischer zou zijn.De heer Atsma (CDA):Ik vind het ook een pragmatisch antwoord waarin wij elkaar kunnen vinden.
Ik ben blij dat mevrouw Jacobi zegt dat er behalve hagel uit de lucht ook
hagel uit het geweer mag komen.Mevrouw Jacobi (PvdA):Maar u zegt het veel eerder dan ik!De heer Atsma (CDA):In ieder geval prima dat u die ruimte biedt. Ik wil het breder nemen.
Kijk even naar het ganzenprobleem. Hoe gaan wij dat oplossen?Mevrouw Jacobi (PvdA):Volgens mij had ik het over de weidevogels.De voorzitter:Maar de vraag ging over ganzen. Misschien kunt u daarop antwoorden?Mevrouw Jacobi (PvdA):Ik zou willen voorstellen, gelet op de nieuwe constructies en financiering
vanuit Europa, om daarover eens een algemeen overleg te houden. Dan kunnen
wij er wat genuanceerder op ingaan. Wat hebt u aan een een-tweetje met mij
waarin ik in twee minuten wat losse schoten voor de boeg geef. Daar is het
ganzenprobleem in Nederland niet mee opgelost!De heer Atsma (CDA):Dit is een begrotingsbehandeling. Collega Waalkens zei net dat heel kritisch
moet worden gekeken naar de geldstromen vanuit Europa. U kunt wel zeggen dat
Europa met honderden miljoenen komt om het ganzenprobleem te tackelen –
daarmee krijgen de boeren daar meer geld voor – en dat is prachtig,
maar mijn vraag in het kader van het natuurbeleid en meer specifiek de jacht
aan u is of u vindt dat je op enig moment tot andere maatregelen moet durven
komen dan alleen maar het geven van geld, vooral als u kijkt naar de overlast
die ganzen kunnen geven.Mevrouw Jacobi (PvdA):Mijnheer Atsma, dat zijn gewoon vragen naar de bekende weg!De heer Atsma (CDA):Ja, maar het antwoord is?Mevrouw Jacobi (PvdA):Kijk eens in alle stukken, dat scheelt ons hier aardig wat tijd. Per provincie
worden ganzenfourageer- en ganzenopvanggebieden aangewezen. Als er specifieke
problemen zijn, moet je bezien hoe je die kunt oplossen. Door het gebied te
verruimen, of door beheerjacht of welke andere manier dan ook. Als u het belangrijk
vindt om daar wat diepgaander op in te gaan, dan ben ik voor een algemeen
overleg daarover. Er zijn in Nederland veel problemen op dit punt en ik zou
het echt onbehoorlijk vinden om nu in twee minuten te moeten vertellen hoe
wij dat probleem zouden kunnen oplossen. Als het zo gemakkelijk was, mijnheer
Atsma, was het allang opgelost!De voorzitter:Mevrouw Jacobi, ook u verzoek ik om via de voorzitter te spreken en tevens
verzoek ik u om uw betoog te vervolgen.Mevrouw Jacobi (PvdA):Ik was gebleven bij de dubbele administratie van faunafonds en provincie
en had de minister gevraagd om te bezien of die koppeling niet zodanig kon
dat het boeren administratie zou schelen. Ook vraag ik aandacht voor de pilot
Noordelijke Friese Wouden als het gaat om zelfsturing en vermindering administratieve
lasten agrarisch natuurbeheer. Als je daar door de weilanden loopt en praat
met de deelnemers van deze pilot, waaraan zo'n 900 boeren meedoen, dan is
men daar zeer enthousiast over. De pilot loopt nu een jaar. Wij hebben daarover
wel een brief van de minister gehad, maar ik zou graag van haar horen of er
geen rapportage kan komen over de eerste fase. Wat zijn precies de bevindingen?
Is dit een geschikte manier om in heel Nederland naar zelfsturing toe te gaan
in het agrarisch natuurbeheer? Is dit een geschikte manier om de administratieve
last te verminderen, waardoor met agrarisch natuurbeheer, uiteraard in samenwerking
met natuurorganisaties, dat prachtige landschap in ere kan worden gehouden?Ik wil naar natuur dicht bij de mensen. Collega Atsma probeerde allerlei
beelden op te roepen, maar ik wil het toch graag zelf vertellen. Wij willen
naar natuur die toegankelijk is en dicht bij de mensen staat, natuurlijk wel
met inachtneming van de natuurdoelen en het evenwicht tussen mens en natuur.
Wij hebben waardering voor het besluit van de minister om 7,8 mln. vrij te
maken voor het groen in 29 van de 40 Vogelaarwijken. Dat is een heel goede
start. Samenwerking met bewoners staat hierbij voorop, met initiatief van
onderaf. Ik denk dat dit heel belangrijk is voor natuur dicht bij de mensen.Graag zouden wij zien dat de minister hierbij stimuleert dat er ook veel
ruimte komt voor volkstuinen in en rond de stad. Ik denk dat het heel goed
is om mensen bij elkaar te brengen en dicht bij de natuur te zijn. Er ligt
al lange tijd een opgave om 18.000 ha voor groen om de stad in de Randstad
te regelen, en dan nog een keer 40.000 ha particuliere ehs-grond. De PvdA
wil dat het kabinet daar haast mee maakt. Binnenkort hebben wij een algemeen
overleg over landschap. Daarin doen wij wat mij betreft verdere voorstellen. Mijn ideaal: ieder dorp zijn wijk en ommetje, en oude historische paden
weer toegankelijk. Een ideaal dat ik graag bij deze begroting wil uitspreken
en waarvoor ik graag draagvlak wil. Natuur dicht bij de mensen betekent wat
mij betreft dat een ommetje door de natuur en het landschap bij iedere wijk
heel goed is voor mensen om even een frisse neus te halen, even in beweging
te zijn, natuur op te snuiven en te genieten van de omgeving waar je woont.
Het betekent dat oude historische paden ook weer worden opengesteld. Nu blijkt
in de praktijk bij aanvragen dat initiatieven voor ommetjes en voor historische
paden veel knelpunten geven. Er zijn altijd één of twee grondeigenaren
die absoluut geen medewerking willen verlenen aan de realisatie, waardoor
zo'n ommetje of zo'n pad niet tot stand komt.Doordat dit punt wat publiciteit heeft gekregen, kan het op veel steun
rekenen in het land, ook bij de achterban van de heer Atsma. Ook veel Friezen
hebben gezegd dat het heel goed zou zijn om in de subsidievoorwaarden voor
landschap, natuur, landbouw of landinrichting te regelen dat tegenover het
publieke geld dat iemand krijgt ook een publiek belang staat om ommetjes en
historische paden te bevorderen en dat de akkerranden en de waterranden van
percelen zo veel mogelijk worden opengesteld voor wandelaars, zeker in recreatieve
gebieden.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Een prachtig plan, inderdaad. Het was nog onder de voorganger van deze
minister dat wij dit hele plan in gang hebben gezet en dat het ook uit het
begrotingsdebat naar voren is gekomen, met een financieringsconstructie voor
ondernemers erbij. Wij hebben daar toen fors op ingezet, met een breed draagvlak
in de Kamer. Ik ben een beetje verbaasd dat u nu zegt dat het helemaal niet
van de grond komt. Die signalen hebben wij helemaal niet. Ik vind dat u nu
een wat rare constructie voorstelt. Is de PvdA-fractie met mij van mening
dat wij de constructie die wij hadden met de vergoeding, zoals wij hebben
afgesproken met de vorige minister, in ieder geval in stand moeten houden?Mevrouw Jacobi (PvdA):U maakt hier een goed punt. Het is ook niet het geld. De vergoeding is € 3
of € 4 per meter. Landschapsbeheer, maar ook vele andere initiatiefnemers
voor dit soort ommetjes, zegt dat het niet zit in de regeling, maar dat die
toch niet voldoende blijkt ten opzichte van de tegenstanders, die blijkbaar
zo'n ommetje echt kunnen dwarsbomen. Er zijn gelukkig heel veel ommetjes wel
gelukt, maar er zijn er nogal veel frustraties. Belt u eens met Landschapsbeheer,
waar men u dit precies kan vertellen, want die regisseert dit hele traject.
Er zijn zo veel knelpunten waardoor heel veel initiatieven zijn mislukt. Mijn
gedachte hierachter was, met de regel in de hand die er al is: mooi zo laten,
ga er vooral mee door, dit zou een goede aanvulling zijn op de regel. Het
gaat niet om het geld. Ik vraag ook helemaal geen geld. Ik wil eerst van de
minister eens weten of er mogelijkheden zijn. Vrijwel elke grondbezitter krijgt
wel iets voor landinrichting en landschapsbeheer uit publiek geld. Daar staat
dan ook een stukje publieke plicht tegenover dat bijvoorbeeld wandelaars mogen
lopen over het betonpad dat je hebt liggen. Ik probeer deze twee zaken met
elkaar in evenwicht te krijgen. Eigenlijk is sprake van een aanvulling op
een reeds bestaande regel die mijns inziens al veel in de goede richting heeft
geforceerd.De voorzitter:Uw laatste vraag, mevrouw Snijder.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Dan is het de vraag of de regeling wel goed is. Is de uitvoering van de
regeling voor ondernemers wellicht te ingewikkeld? Moeten wij daar even naar
kijken of zit het hem er puur in dat er af en toe een hek staat?Mevrouw Jacobi (PvdA):Voor zover ik het kan overzien, wordt een en ander veroorzaakt doordat
mensen niet willen. Ik kom zelf uit een landschappelijk gebied. Mijn vader
vond het prima dat iedereen over zijn land kwam om te gaan zwemmen. Andere
boeren staan al met de stok klaar als je maar je fiets tegen het hek durft
te zeggen. Met name dat type grondeigenaar wil geen medewerking verlenen aan
een ommetje. Ik denk dat daar het probleem zit.De heer Van der Vlies (SGP):Mijn probleem met ommetjes is veeleer dat ik vanwege de Kameragenda zo
weinig tijd krijg om een ommetje te maken. Daar hebben wij het nu echter niet
over. Wij willen een en ander bevorderen met elkaar. Wat het bevorderen betreft,
sta ik helemaal aan uw kant, mevrouw Jacobi. Maar nu de stap van bevorderen
naar verplichten. Dat gaat u immers wel doen; u maakt er een subsidievoorwaarde
van. Dat betekent dat u het overal waar een subsidie in het geding is, gaat
afdwingen. U gaat echter heen om de vraag van een ondernemer of hij een en
ander wel moet willen en gedogen. Deze vraag kan terecht zijn, gegeven de
lokale situatie. Dat vind ik bezwaarlijk. Zelf ben ik één keer
in mijn leven van een land afgejaagd en dat heeft grote indruk op mij gemaakt.
Hoe kwam dat? Ik was in de Bollenstreek, waar op dat moment een bepaalde ziekte
heerste. Vraag mij niet welke. Ik liep langs een vaart. De ondernemer zei
tegen mij: wegwezen jij, want je sleept misschien wel een ziekte binnen. Toen
ik daarover nadacht, dacht ik: ja, hij heeft nog gelijk ook! Voor die dingen
moet je wel ruimte laten en dat doet u niet als u zegt dat u er een subsidievoorwaarde
van maakt.Mevrouw Jacobi (PvdA):Ik zeg het opnieuw. Ik maak er geen subsidievoorwaarde van. Ik vraag aan
de minister in hoeverre het mogelijk is dat je tegenover het publieke geld
afkomstig van subsidies, een plicht zou kunnen stellen. Ik denk dat je hiermee
de allerlaatste knelpunten zou kunnen wegnemen. Daarnaast ben ik geïnspireerd
door de Engelse CroW Act. Ik denk dat de heer Van der Vlies een goede opmerking
maakt. Er zijn altijd absoluut goede beweegredenen om het al dan niet tijdelijk
niet toe te staan, bijvoorbeeld in een bepaald seizoen. Dat soort zaken moet
je zeker meenemen. Echter, toegang altijd blokkeren, waardoor je een dorp
of een historisch pad tekortdoet, dat zou ik willen veranderen.De heer Van der Vlies (SGP):Gaat u het nu verbinden met de relatie van de rijksoverheid, de provinciale
overheid of de lokale overheid met de agrarische ondernemer via de subsidievereiste:
ja of nee? Bevorderen of maatwerk, dat is helemaal duidelijk.Mevrouw Jacobi (PvdA):Nee. Ik heb erop gewezen dat je moet starten met draagvlak,
vrijwilligheid en eigen initiatieven. Stel dat één of twee grondeigenaren
niet over de streep gehaald kunnen worden. Is het dan mogelijk om via de publieke
weg iets te regelen waardoor zij alsnog over de brug komen? Dat vraag ik de
minister. Soms moet dat met een aanwijzing.De heer Atsma (CDA):Toch maar even een citaat, uit de mond van mevrouw Jacobi zelf, ontleend
aan de krant van gisteren of eergisteren. Het gaat om een ANP-bericht. Mevrouw
Jacobi zegt hierin ...Mevrouw Jacobi (PvdA):De Telegraaf?De heer Atsma (CDA):Nee, mevrouw Jacobi, het ANP. U zult ongetwijfeld zeggen dat u verkeerd
geciteerd bent, maar dat hoor ik dan wel. "Alle subsidies voor landschap en
landbouw worden, wat de Partij van de Arbeid betreft, alleen nog toegekend
als de grond open wordt gesteld voor wandelaars." Dat is een keiharde voorwaarde.
Dat kan zij niet menen. Wij zeggen toch ook niet: iedereen die subsidie krijgt
op een roetfilter, mag even een ommetje maken in een auto van een buurman?Mevrouw Jacobi (PvdA):Dat zou mooi zijn. Als je in een subsidievoorwaarde ook enige publieke
plichten meeneemt, kun je druk uitoefenen op hardnekkige weigeraars van deze
prachtige initiatieven. Laten wij daarnaar vooral kijken, laten wij niet alles
wegwimpelen omdat subsidies heilig zijn. Nee, het wordt betaald van onze eigen
belastingcenten. Als het mooie initiatieven zijn, vind ik het heel betreurenswaardig
dat er één persoon tussen kan zitten die zegt: op mijn hectare
land geen enkele wandelaar. Als hij daarmee een initiatief tegenhoudt dat
juist geweldig is voor recreatiedoelen, voor mooie wandelingen door, in het
geval van de heer Atsma, de prachtige Friese Wouden, dan vind ik dat de subsidievoorwaarden
zo moeten zijn dat je in sommige gevallen, als niets anders meer helpt, zegt:
er staat ook enig publiek belang tegenover, u moet meedoen. Daarin ben ik
wel stellig.De heer Atsma (CDA):Nog een keer.Mevrouw Jacobi (PvdA):Wilt u het begrijpen of niet?De heer Atsma (CDA):De CDA-fractie heeft zich volmondig geschaard achter de initiatiefnota,
de Wandelnota, van de GroenLinks-fractie, van collega Van Gent en oud-collega
Duyvendak. Wij hebben toen zelf tegen de toenmalige minister Veerman gezegd:
stel extra geld beschikbaar aan de primaire sector opdat men het land openstelt.
Dat is de formule waarvoor je moet kiezen en niet voor dwang en drang. Dit
staat los van de veterinaire aspecten en de veterinaire risico's. Daarover
wil ik de mening van mevrouw Jacobi ook graag horen. Iedere boer moet op zijn
stal een slot zetten. Iedere boer moet de bezoekers alles laten ontsmetten.
Wij spreken hier over phytophthora, over bruinrot en over dierziektepreventie.
Kijk eens wat de Raad voor Dierenaangelegenheden zegt over dit soort voorstellen.
Denk toch even na, voor u dit soort zaken doet.Mevrouw Jacobi (PvdA):Mijnheer Atsma, denkt u eens even na.De voorzitter:Mevrouw Jacobi, wilt u via de voorzitter spreken.Mevrouw Jacobi (PvdA):Ik verzoek de heer Atsma zelf ook na te denken. De mensen in zijn eigen
gebied zullen het hem niet in dank afnemen dat hij hier probeert initiatieven
en ervaringen uit zijn gebied ...Mevrouw Van Velzen (SP):Voorzitter, een punt van orde. Mevrouw Jacobi spreekt echt te luid. Ik
kan haar nauwelijks volgen door het geweld.Mevrouw Jacobi (PvdA):Ik spreek te hard? Sorry. Dat is passie. Het storende aan het betoog van
de heer Atsma is dat je de bezwaren die hieraan kleven heel sterk kunt uitlichten,
waardoor het initiatief wegvalt. Dank je wel wandelaars, dank je wel initiatiefnemers
van het historisch pad, dank je wel ommetjesinitiatiefnemers, de heer Atsma
vind dit niet nodig want subsidies zijn heilig en daar staat niets tegenover.
Het is volgens hem een fout idee omdat zich ooit ziekten kunnen voordoen.
Ik denk dat het redelijk is dat je regelingen maakt als je het gebied openstelt.
Dat is nu ook zo. Ook in de tijd van de MKZ was het gebied niet toegankelijk.
Dat is een normale gang van zaken. Ik vind het een beetje flauw dat hij probeert
hier wat stennis te schoppen. Het is niet zijn plan en daarom vindt hij het
misschien niet zo'n goed plan. Als hij de vorige keer achter die ommetjes
heeft gestaan, moet hij nu ook erkennen dat sprake is van een aantal struikelblokken.
Ik snap niet waarom hij dan dit laatste duwtje ook niet wil geven. Wat dat
betreft, vind ik dat hij niet dienend is aan de bevolking die dit zo graag
wil.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik geef de heer Atsma graag gelijk als hij spreekt over de briljante Wandelnota
van de GroenLinks-fractie waarover in de Kamer vrij grote overeenstemming
bestond, maar het moet nog beter. Ik adviseer mevrouw Jacobi om zich niet
zo de maat te laten nemen door de heer Atsma. Zij heeft een goed idee naar
voren gebracht. Laten wij eerst afwachten wat de minister daarvan vindt.De voorzitter:En uw vraag is, mevrouw Van Gent?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik vraag mevrouw Jacobi uit te leggen dat zij de beren op de ommetjes,
de beren op de weg, niet ziet en dat zij naar deze subsidiesystematiek toe
wil wandelen. Mij persoonlijk lijkt daar niets mis mee. Ik verzeker haar dat
ik bereid ben haar daarin warm te steunen.Mevrouw Jacobi (PvdA):Ik dank mevrouw Van Gent voor haar steun. Ik ben bang dat ik weer in herhaling
verval door die beren weg te halen. Vanuit de normale initiatieven mogen de
laatste struikelblokken via subsidies worden weggenomen. Ik vraag de minister
of zij mogelijkheden daartoe ziet. Wij krijgen van de EU steeds meer landschapsgelden
om ons landschap te verbeteren en meer open te stellen. Dit zou een prachtige
voorwaarde kunnen zijn.De voorzitter:Dit antwoord heb ik al gehoord.De heer Graus (PVV):Van de boeren en de landeigenaren moeten wij inderdaad afblijven. Zij
mogen zelf beslissen over hun eigen land. Waarom kan mevrouw
Jacobi ons niet allemaal ondersteunen met de motie, die het overigens vast
gaat halen? Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer zijn zwaar gesubsidieerde
staatsbedrijven die moeten worden aangepakt. Er mag daar geen meter meer worden
afgesloten, behalve misschien in het broedseizoen van twee maanden. Waarom
ondersteunt mevrouw Jacobi ons daar niet in?De voorzitter:Ook die vraag heb ik al een keer gehoord. Wil mevrouw Jacobi daar nog
kort op ingaan?Mevrouw Jacobi (PvdA):Ik sta hier om de natuur maximaal toegankelijk te maken voor de mensen.
Ik hoop niet dat de heer Graus op dezelfde lijn als de heer Atsma zit. Niet
alle boeren zijn hier tegen; het zijn er maar een paar.De heer Graus (PVV):Dat was mijn vraag niet. Ik luister goed naar mevrouw Jacobi, maar heb
geen antwoord gekregen op de vraag waarom de boeren en de landeigenaren niet
met rust worden gelaten. Het is hun land en daarover hebben wij niets te zeggen.
Zij moeten zelf beslissen en niemand, ook de minister niet, heeft daar iets
mee te maken. De gesubsidieerde natuurorganisaties als Staatsbosbeheer en
Natuurmonumenten, die ik overigens een warm hart toedraag, moeten wij onder
druk zetten om alles open te stellen als recreatiegebied.Mevrouw Jacobi (PvdA):Ik ben er ook voorstander van dat Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten
de natuurgebieden maximaal toegankelijk maken.Mevrouw Thieme (PvdD):Ik ben geïnteresseerd in de idealen van mevrouw Jacobi. Vindt zij
ook dat wij jachtvrije natuurgebieden moeten hebben?Mevrouw Jacobi (PvdA):Volgens mij is dat zo, maar de natuurorganisaties bepalen zelf of hier
en daar een uitzondering moet worden gemaakt.Mevrouw Thieme (PvdD):Ik stel die vraag in de hoop dat mevrouw Jacobi mij daar iets meer over
kan vertellen. In 2004 heeft de PvdA-fractie gezegd dat er niet mag worden
gejaagd in natuurgebieden. Vorige week is een motie in stemming gebracht om
dat zo te houden, maar de PvdA-fractie heeft niet meegestemd. Het is mij niet
duidelijk of zij nu toch wil dat er wordt gejaagd in natuurgebieden of niet.Mevrouw Jacobi (PvdA):De motie van vorige week stelde een voorsortering voor op de komende nieuwe
wetgeving. Het is een majeur traject. Wij hebben ons laten adviseren door
natuurorganisaties en zijn van mening dat het procedureel onverstandig is
om nu allerlei uitspraken te doen, terwijl wij in het majeure traject met
alle betrokkenen nieuwe natuurwetgeving moeten maken. Als wij doorgaan met
het huidige beleid, zullen wij in individuele gevallen toch tot beheerjacht
moeten overgaan. Ik verwijs naar de wilde zwijnen op de Veluwe, waar ook beheerjacht
moet worden toegepast om het probleem niet groter te maken. Wij hebben om
puur procedurele redenen gezegd dat wij het wetgevingstraject willen afwachten.De voorzitter:U bent al aan uw tijd.Mevrouw Jacobi (PvdA):Ik vraag nog kort de aandacht voor het platteland. Het platteland is er
niet alleen voor de stedeling die de druk wil ontvluchten; er wordt ook gewoon
gewoond, gewerkt en geleefd. De kwaliteit van werken, wonen en leven staat
onder druk, omdat sommige gebieden, zoals Noord-Limburg, Noord-Groningen en
Noord-Friesland, worden geconfronteerd met een behoorlijke leegloop. Ik verzoek
de minister samen met de andere relevante ministers te komen met een beleid
dat erop is gericht hoe wij moeten omgaan met deze soms sterke krimp en in
ieder geval met krimp in de toekomst. Ik vraag de minister om daartoe het
initiatief te nemen.Ik maak nog een opmerking over de Draagvlakregeling Natuur en de effectgerichte
maatregelen. Wij willen dat beide budgetten niet worden uitgefaseerd, maar
worden behouden. Daartoe dient de fractie van de ChristenUnie een amendement
in. De PvdA-fractie dient een amendement in voor handhaving van effectgerichte
maatregelen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik heb nog een vraag over de krimp waarover mevrouw Jacobi het net had.
Vorige week, bij de begroting van Wonen, Wijken en Integratie, is de krimp
ook aan de orde gekomen. Het ging daarbij om ongeveer hetzelfde soort gebieden,
zoals in Oost-Groningen en Limburg als het gaat om woningbouw. Er is nog een
aantal van dat soort regio's. Om dit te onderzoeken is een motie aangenomen.
Wat wil mevrouw Jacobi nog extra? Ik mag aannemen dat de minister van LNV
er sowieso bij wordt betrokken, omdat het ook te maken heeft met de leegloop
van het platteland, waarover ook ik mij zorgen maak.Mevrouw Jacobi (PvdA):Ik bedoel niet zozeer een onderzoek, maar het gaat mij om de visie. Hoe
kun je op het terrein van leefbaarheid, voorzieningenniveau of natuur- en
recreatiebeleid, toch impulsen blijven geven aan gebieden met sterke krimp
die anders het risico lopen te verloederen en te verkrotten?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Wij hadden het gisteren over het ombouwen van leegstaande panden op het
platteland voor andere bestemmingen. Ik zou graag uw mening daarover horen.
Verder krijg ik veel signalen van verenigingen van kleine dorpen. Als men
iets wil beginnen in een dorp, zoals boerderijwinkels, stuit men op allerlei
domme regelgeving. Men vraagt zich af of dat niet mag. Wilt u met mij de strijd
aangaan, om dat soort obstakels weg te nemen?Mevrouw Jacobi (PvdA):Dat zou ik zeer zeker willen. Ik steun alles wat de leefbaarheid op het
platteland dient. Als daarvoor andere regelgeving nodig is, ben ik daar absoluut
voor.De heer Graus (PVV):Voorzitter. Iedereen die de media in de afgelopen jaren heeft gevolgd,
kan het beamen. Onfatsoen en respectloosheid naar dieren blijven toenemen.
Sterker nog: dierenmishandeling neemt steeds extremere vormen aan. Onschuldige
schaapjes werden door straattuig van hun vertrouwde weide het water in gedreven,
waar zij langzaam verdronken. Weerloze paarden werden door
zieke geesten verkracht of met messen bewerkt. Van ons afhankelijke kinderboerderijdiertjes
worden in toenemende mate in het holst van de nacht bezocht om een marteldood
tegemoet te zien. Onlangs werd in Leiden herdershond Jerryl – in de
media werd de hond Jango genoemd, maar ik zat beter in het dossier dan de
media – zeer zwaar mishandeld door zijn eigen baasje, een recidiverende
junk. Na enkele maanden werd de arme stakker door een rechterlijke uitspraak
teruggeplaatst bij de dierenkweller.Voorzitter: Ten HoopenDe heer Graus (PVV):Onlangs heeft onderzoek van de Dierenbescherming uitgewezen dat 98%
van de ondervraagde mensen het net zo zat is als de PVV en vindt dat er zwaardere
straffen moeten komen. 60% van de ondervraagden vond dat er een levenslang
verbod op het houden van dieren moet komen voor dierenmishandelaars. Daarvoor
pleit de PVV al jaren, als geen ander. Als het gaat om minimumstraffen of
het levenslange verbod op het houden van dieren krijgt zij daarbij zelfs geen
steun van de PvdD. Op die punten laat de PvdD mijn partij vallen. Blijkbaar
spreekt mijn partij de taal van 98% van de mensen, mevrouw de voorzitter.
Ik bedoel mijnheer de voorzitter, want er heeft een voorzitterswisseling plaatsgevonden.De voorzitter:Dat geeft niet. Die genderverwarring hadden wij al een keer eerder gehad.
Ik geef het woord aan de heer Waalkens.De heer Waalkens (PvdA):Ik neem aan dat de heer Graus op de hoogte is van het initiatiefwetsvoorstel
van mij en de heer Ormel over het instellen van een houdverbod voor dieren.
Wij pleiten daarin niet voor minimumstraffen, maar wel voor het verzwaren
van de straffen en voor het kunnen opleggen van een houdverbod.De heer Graus (PVV):Dat klopt. Nadat ik toetrad tot de Kamer – en mijn fractievoorzitter,
de heer Wilders, heeft er al langer voor gepleit – kwamen de geachte
afgevaardigden met het voorstel. Mijn fractie wil alleen dat het verder gaat.
Als ik mij niet vergis pleiten de heren Ormel en Waalkens voor een houdverbod
voor 10 jaar. De Dierenbescherming – die de heer Waalkens ooit tot dierenbeschermer
van het jaar hebben benoemd – heeft onderzoek gedaan, waaruit bleek
dat 60% van de mensen voor een levenslang houdverbod is. De heer Waalkens
moet als geen ander weten dat dierenmishandelaars, dierenbeulen en dierenkwellers
zieke idioten zijn die uit de maatschappij moeten worden gehaald. Zij zouden
voor de rest van hun leven geen dier in handen of voor hun ogen mogen krijgen.
Het aantal recidivisten is namelijk enorm groot, met name onder dierenmishandelaars.De heer Van der Ham (D66):Ik heb een vraagje. Dat wetsvoorstel wordt behandeld. Voor de komst van
de heer Graus in de Kamer werd het overigens al bij allerlei dierenwelzijnsdebatten
besproken. Het heeft dus niet zoveel met de heer Graus te maken. De heer Graus
zegt dat de strafmaat omhoog moet omdat de meerderheid van de Nederlandse
bevolking dat vindt. De Nederlandse bevolking is in meerderheid, 51 à
52%, voor invoering van de doodstraf. Uw fractie is dat gelukkig niet.
Of gaat u uw standpunt daarin ook veranderen?De voorzitter:Ik stel voor dat wij bij het onderwerp blijven. Wij zijn nu bezig met
LNV en niet met Justitie.De heer Graus (PVV):Ik hoef dus niet op de opmerking van de heer Van der Ham in te gaan.Ik wil nog wel melden dat, voordat ik Kamerlid werd en de Partij voor
de Dieren nog niet eens bestond, mijn fractievoorzitter samen met de fractievoorzitter
van GroenLinks, mevrouw Halsema, heeft gepleit voor het opnemen van dierenrechten
in de Grondwet. Dat bedoelde ik te zeggen toen ik het had over de periode
voordat ik in de Kamer kwam.Ik had het zojuist over Jerryl, de arme stakker, die na enkele maanden
werd teruggegeven aan zijn baasje, een recidivistische junk en zware dierenmishandelaar.
De mensen zijn dit soort zaken zat, en dat merk je aan de reacties. De PVV
pleit er al jaren voor dat dierenbeulen die zich schuldig maken aan zware
mishandeling en zelfs verminking, minimaal een jaar achter slot en grendel
moeten. Bovendien zijn wij voor een levenslange gevangenisstraf, want wij
vinden een straf van tien jaar veel te soft. Mensen die dit soort zieke acties
hebben ondernomen, verbeteren echt niet in tien jaar. Het is een ziekte die
volgens mij nooit meer overgaat.Hoe vaak lezen wij niet in de krant dat een dierenmishandelaar die is
opgepakt, ook een recidivist is. Dat komt gigantisch vaak voor. Dan vraag
je je af wat er gebeurt met een vrouw of een kindje dat in het huis van zo
iemand rondwandelt. Laten wij dat soort nare dingen voor zijn. De PVV komt
binnenkort naar buiten met een initiatiefwet die gaat over zware gevangenisstraffen
voor dierenmishandelaars. Deze initiatiefwet is geschreven door mijn collega
De Roon en verkeert in de afrondende fase.De door mij ingediende moties ten behoeve van het nationaal alarmnummer
voor dieren en een professionele dierenambulanceorganisatie zijn aangenomen.
Ik ga nu een amendement indienen voor het verkrijgen van een nationale dierenpolitie,
met daarbij de dekking. De tekst van dit amendement is zojuist rondgedeeld.
Deze nationale dierenpolitie moet een elite-eenheid worden met weerbare, uniforme,
goed geoutilleerde politiemensen die dierenmishandelaars met harde hand en
zonder pardon gaan aanpakken. No mercy. Deze helden gaan dieren beschermen
en in veiligheid brengen. Zij gaan meteen de dierenbeul van het dier scheiden;
het dier gaat naar de dierenopvang en de beul wordt uit de maatschappij gehaald.
Weg ermee! Ik zie ze het liefst in kerkers op water en brood. Helaas zijn
de gevangenissen in ons land een soort luxe hotels. Ook dat zou ik graag anders
zien.Voordat ik overga op een ander onderwerp, mijnheer de voorzitter –
ik heb daarvoor de hele tijd naar een vrouwelijke voorzitter moeten kijken –
vraag ik de minister van dierenwelzijn om ons bij te staan bij hulp voor de
duizenden in onzekerheid verkerende dieren in het dierentehuis te Aarle-Rixtel
in Brabant.De heer Atsma (CDA):De heer Graus bedoelt vast "mogen kijken", en niet "moeten kijken", als
hij spreekt over een vrouwelijke voorzitter.De heer Graus (PVV):Inderdaad, mijn excuses.De heer Atsma (CDA):Ik heb het door de heer Graus aangekondigde amendement nog niet gezien.
Ik zou graag horen om hoeveel extra mensen het zou gaan, hoeveel het kost
en waaruit de kosten worden betaald.De heer Graus (PVV):De dekking komt uit het kennis- en innovatiegeld. Wij zijn van mening
dat innovatie typisch de verantwoordelijkheid van de bedrijven zelf is. Dat
is de lijn die wij volgen en die men van ons kent. Deze dekking is ons geadviseerd
door mensen die er nog meer verstand van hebben dan ik. Het gaat om 300 dierenpolitiemensen,
dus 300 "animal cops". Daarmee is een bedrag gemoeid van 22,5 mln. ongeveer € 75.000
per jaar per animal cop. Daar zit alles bij wat ze nodig hebben om te functioneren:
de opleiding, vervoer en wapens. Het aantal bekeuringen is nu al toegenomen.
Als wij nog eens 300 animal cops inzetten, dan zullen er gigantisch veel bekeuringen
worden uitgeschreven voor lichtere vergrijpen waarvoor geen gevangenisstraf
staat. Dat betekent dat er ook inkomsten aan verbonden zijn. Het eerste jaar
zullen de kosten hoger zijn dan de jaren daarna. Er worden 300 mensen opgeleid,
maar dat zal niet jaarlijks het geval zijn. Er zullen er maar enkele per jaar
bij komen, waardoor de kosten wat omlaag gaan. De kosten worden dus nooit
per jaar exorbitant veel hoger.De heer Atsma (CDA):Ik begrijp de dekking niet. Waarom kiest de heer Graus voor geld bestemd
voor innovatie? Dat geld gaat in belangrijke mate rechtstreeks naar ondernemers
ter stimulering van innovatieve ontwikkelingen op het gebied van dierenwelzijn,
milieu enzovoorts. Iedereen is daar blij mee en wij kijken uit naar de ontwikkeling
van nieuwe impulsen. Waarom kijkt de heer Graus niet elders in dit begrotingshoofdstuk,
bijvoorbeeld bij natuurplannen? Er zijn volgens mij andere opties voor dekking.De heer Graus (PVV):Ik vind dat de dierenpolitie boven partijpolitiek moet staan, want wij
moeten iets doen aan de hufterigheid tegen dieren. Ik hoop dat ook het CDA,
normaal niet altijd een even diervriendelijke partij, mij hierin steunt. Wij
zijn altijd bereid om te kijken of wij de dekking ergens anders vandaan kunnen
halen, als wij daardoor een meerderheid voor het amendement krijgen. Als ik
daardoor steun krijg, doe ik dat natuurlijk. Het gaat mij erom dat dierenmishandelaren
worden aangepakt en dat er animal cops komen.Mevrouw Van Velzen (SP):Er schort veel aan het dierenwelzijn in Nederland, daarover zijn wij het
eens. Dat de handhaving veel en veel strakker moet, daarover zijn wij het
ook eens. Over het voorstel – 300 dierenpolitiemannen en -vrouwen erbij –
heb ik echter nog een hoop vragen.Wat is nog de rol van de Algemene Inspectiedienst, de Voedsel en Waren
Autoriteit en de douane, die nu ook een deel van die taken moeten uitvoeren,
maar dat niet goed genoeg doen en er te weinig capaciteit voor hebben? Bestaat
het allemaal naast elkaar of wordt het een integraal onderdeel ervan? Het
idee dat dierenwelzijn beter gehandhaafd wordt door wie dan ook is hartstikke
goed. Maar als die 300 politiemannen op straat lopen en zien dat een oud vrouwtje
wordt beroofd, moeten zij dan de andere kant op kijken, omdat zij alleen maar
animal cops zijn? Moeten wij de huidige politieagenten niet gewoon beter opleiden,
zodat zij ook de groene taken, de oude veldpolitietaken, doen? Moeten wij
ook de AID, de VWA en de douane niet beter opleiden, zodat zij de taken uitvoeren
die op hun schouders rusten?De heer Graus (PVV):Ik kan hier heel kort over zijn. Ik ben hier echt al jarenlang mee bezig.
Ik heb met politiekorpsen, korpschefs, opleidingscentra en de AID gesproken.
De AID heeft heel veel vakkennis in huis, maar heel veel kennis is ook weggepromoveerd.
Ik weet niet waar de goede AID'ers gebleven zijn, maar zij zijn weg. De AID
is vaak heel specifiek gericht op vee, veetransporten et cetera. Bij de gewone
politie hebben dieren absoluut geen prioriteit. U mag rustig weten dat ik
meerdere jaren stromannetje ben geweest. Ik heb zelfs met cameraploegen opgenomen
hoe het eraan toegaat, ook voor een televisie-uitzending van een dierenprogramma
dat ik zelf heb gepresenteerd. Toen bleek dat de politie absoluut geen prioriteit
geeft aan dierenmishandeling. Mevrouw Van Velzen heeft wel een punt als zij
vraagt wat de specialisten, die zich puur en alleen bezighouden met dierenwelzijn,
doen als zij een oud vrouwtje zien vallen. Als een oud vrouwtje valt, zal
ook een animal cop moeten helpen. Dat is logisch, dat moet iedere agent, dat
hoort altijd zo. Als de politie bij mij is om een notitie te maken van een
inbraak en zij krijgt de melding van een bankoverval, gaat zij weg en laat
zij mij als mens ook links liggen. Zij kiest een prioriteit. De prioriteitenkeus
is dus voor een later stadium, maar ik ben het er altijd mee eens dat een
mens in nood zeker prioriteit zal krijgen. Ik wil dat er 300 specialisten
komen op het gebied van dieren, ook voor het vangen van dieren en het omgaan
met dieren. Dat ontbreekt nu namelijk ook. Weet u hoe de huidige dierenambulances
en dierenhulpdiensten dieren vangen en hoeveel dieren sneuvelen door shock,
doordat zij op een verkeerde manier gevangen worden? Soms wordt met die dieren
urenlang rondgereden op zoek naar een dierenarts en worden zij niet gestabiliseerd.
Ook eerste hulp moet daarom een taak worden van de dierenpolitie.Mevrouw Van Velzen (SP):Wij moeten beginnen met een heldere analyse van het probleem. Ik heb wat
moeite om de lijn in het betoog van de heer Graus terug te vinden, want hij
haalt er veel bij en er speelt ook heel veel. Het probleem is toch dat de
politie de groene diensten gewoon niet meer doet? Dat het amper in de opleiding
zit en dat niet meer aan de orde is dat een politieagent eigenlijk hart moet
hebben voor mens én dier? Ook de VWA schiet tekort, daar zijn wij het
allemaal over eens en de AID ...De voorzitter:Wat is uw vraag?Mevrouw Van Velzen (SP):Moeten wij die diensten niet gewoon gaan optuigen, zodat alle ambtenaren
het werk doen voor mens én dier in plaats van een kleine brigade van
specialisten neerzetten die nooit overal ogen en oren kan hebben?De voorzitter:Mijnheer Graus, graag een kort antwoord.De heer Graus (PVV):Er zijn nu heel veel reguliere politiemensen, van arrestatieteams tot
agenten op straat, die heel graag animal cop willen worden. Er zijn ook mensen binnen de LID en van de AID die heel graag de omscholing
tot animal cop willen volgen. Er zullen dus best een heleboel mensen overlopen,
maar toch willen wij dat er één nationaal politiekorps komt,
een elite-eenheid voor dieren. In Amerika boeken dat soort korpsen –
vaak zijn het vrijwilligerskorpsen – ontzettend veel succes. Zij brengen
heel veel fatsoen en respect terug in een land en zij ontdekken ook heel veel
andere dingen. Als zij invallen doen wegens dierenmishandeling, ontdekken
zij namelijk ook vaak andere zaken: een gestolen auto, een hennepplantage
of een kind met een blauw oog. Er moet dus veel meer op in worden gespeeld,
want dierenmishandelaren gaan vrijuit.Mevrouw Thieme (PvdD):De heer Graus weet dat ik positief sta tegenover het idee van een dierenpolitie.
Ik vond het interessant om te horen dat hij voor een onafhankelijke opsporingsinstantie
is. Wij hebben de AID en de VWA, ressorterend onder het ministerie van LNV
respectievelijk het ministerie van VWS. Vindt de heer Graus dat ook die diensten
onafhankelijk moeten zijn en weg moeten bij de ministeries?De heer Graus (PVV):Ik heb altijd gevonden dat er te weinig mensen bij de AID werken. De goede
mensen zijn weggepromoveerd. Blijkbaar waren zij te moeilijk voor de ambtenaren
van de ministeries. De goede mensen zijn nergens meer te vinden. Ik heb er
een keer naar gevraagd, maar niemand kan er iets over zeggen. Waarom is dit
gebeurd? Het ging toch altijd goed? Het was kwantitatief te min, maar uiteindelijk
ging het altijd goed. In die zin geldt: never change a winning team. De dierenpolitie
is puur en alleen voor dieren bedoeld. Onder die VWA-ambtenaren zitten allerlei
specialisten van planten en weet ik het allemaal. Ik wil een dierenpolitie
specifiek voor dieren. Zo moeilijk kan dat toch niet zijn?Mevrouw Thieme (PvdD):Vindt u ook niet dat AID en VWA weg moeten bij de ministeries? U hebt
zich zeer sterk gemaakt voor een andere regeling voor agressieve dieren. U
hebt zelf gezien hoe slecht werd opgetreden, met name door problemen bij de
AID.De heer Graus (PVV):Vooralsnog vind ik niet dat AID en VWA bij de ministeries weg moeten.
Mogelijk kan mevrouw Thieme mij zaken in handen geven waardoor ik van mening
verander.Er wordt gezegd dat Staatsbosbeheer handhavend kan optreden voor dieren
in de bossen. Dat is niet waar, want Staatsbosbeheer is gastheer. LID'ers
zijn ook afhankelijke mensen. Het zijn er maar dertien. De Dierenbescherming
is een goede lobbyclub. Dat kan allemaal blijven bestaan. Wij hebben ooit
gepleit voor veldpolitie. Dat werk kan allemaal door dierenpolitiemensen worden
gedaan.Ik was gebleven bij het dierentehuis in Aarle-Rixtel. Het kan niemand
zijn ontgaan. Ongekend veel burgers hebben erop gereageerd. Mijn mailbox puilde
uit. Het heeft alle media gehaald. Het gaat sowieso heel slecht met de opvang
en verzorging van moeilijk plaatsbare, bejaarde, zieke dieren. Er bestaat überhaupt
geen professionele opvang en adequate noodhulp voor dieren, wilde en tamme,
die niet onder het Honden- en kattenbesluit vallen. Samen met mevrouw Ouwehand
heb ik al eens gevraagd om een algemeen overleg over dierenopvang. Dat is
iedere keer op de lange baan geschoven, zoals dat vaak met dierenitems gaat.
Van de minister hoor ik graag welke stappen zij kan ondernemen om deze arme,
hulpeloze diertjes te helpen. Mogelijk kan zij de gemeenten onder druk zetten.
Er mogen geen dieren gedwongen inslapen. Als dat gebeurt, vragen wij natuurlijk
acuut een spoeddebat aan.Overigens functioneert het Honden- en kattenbesluit voor geen meter. Veel
gemeenten weigeren om hier tijd en geld in te steken, terwijl zij er wel geldpotjes
voor krijgen. Het dierentehuis in Aarle-Rixtel hangt nu een dwangsom boven
het hoofd waar bijna 1000 dieren de dupe gaan worden. De minister moet binnen
24 uur met een oplossing komen voor deze arme stakkers. Zij is de minister
van dierenwelzijn, zij is de schaapherder van die arme stakkers, zij zal in
actie moeten komen.Ondertussen blijven de bemoeienissen vanuit de Europese Commissie met
ons land toenemen. Als wij niet oppassen, zijn wij dadelijk niet meer dan
een provincie van Europa. Buiten onze trots, onze identiteit, onze saamhorigheid,
verliezen onze boeren en landeigenaren ook nog vruchtbare landbouwgronden.
Ik wacht nog steeds op de voorspelde zure regen: mijn haren zijn nog steeds
niet verkleurd en mijn hond ook nog niet. De natuur- en milieumaffia wist
zich te nestelen op belangrijke bestuursfuncties. Er was niets mis met onze
natuur en milieu voor de bemoeienissen en verstikkende wet- en regelgeving
vanuit Brussel. Wij willen onmiddellijke stopzetting van de ontpolderingsplannen
en van de processen om vruchtbare landbouwgronden om te zetten in natuurgebieden.
De PVV staat niet toe dat boeren en landeigenaren, wier voorouders eeuwenlang
hebben gevochten voor kostbare grond, hun land moeten afstaan of moeten ruilen
om er natuurgebieden van te laten maken. Juist deze mensen hebben ervoor gezorgd
dat Nederland zo rijk is aan natuurlijke natuurgebieden, in tegenstelling
tot de "tupperware-natuur" – ik zeg het speciaal voor de heer Cramer –
die Brusselse bureaucraten ons opleggen.Tevens pleiten wij voor betaalbaarheid van pacht en grond. Wij vinden
het ontoelaatbaar dat zwaar gesubsidieerde "natuurkolchozen" – ik heb
het net ook al in een interruptie gezegd – als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten
en Provinciale Landschappen, hardwerkende boeren en landeigenaren beconcurreren
met hun eigen geld. Zij zijn immers belastingbetaler en betalen er dus zelf
aan mee om beconcurreerd te worden. Dat geldt ook voor andere nietsvermoedende
burgers. De natuurkolchozen hebben inmiddels 440.000 ha grond in handen gekregen
met belastinggeld. Dat is meer dan twee keer zoveel als boeren en uit onder
stichtingen vallende landeigenaren hebben. Met name in deze tijd van crisis
dienen wij ervoor te zorgen dat de kapitale subsidies worden afgeschaft ten
bate van lastenverlichting voor onze burgers. Koopkrachtverhoging van de burgers
kan ons sneller uit de crisis halen. Ik ben ook woordvoerder EZ en ik heb
dit misschien al 33 keer tegen minister Van der Hoeven gezegd, maar zij is
mogelijk nog taaier dan deze minister. Ik hoop dat er geluisterd wordt, want
ik heb altijd al kunnen voorspellen wat er gebeurt. Zorg nu dat de mensen
kunnen gaan kopen en dat wij uit de crisis komen.De heer Cramer (ChristenUnie):De heer Graus begint weer over tupperware-natuur. Wij weten allemaal dat
hij daarmee de Oostvaardersplassen bedoelt. Als je kijkt naar de geologische
vorm van de Oostvaardersplassen, zou je enige gelijkenis met
een tupperware-schaal kunnen zien. Maar voor het overige is het de meeste
briljante spontaan ontstane natuur in Nederland. Dat moet ook even gezegd
worden. De heer Graus spreekt verder over ontpoldering, maar ontpoldering
houdt volgens mij in dat landbouwgrond teruggegeven wordt aan het water. Hij
spreekt vooral over het omzetten van landbouwgrond in natuurgrond, maar dat
is wat anders dan ontpoldering. Wat bedoelt hij nu precies?De heer Graus (PVV):Ik bedoel dat land land blijft. Goede landbouwgrond, vruchtbare landbouwgrond
blijft landbouwgrond en wordt niet ontpolderd. Daarmee is de kous af. Meer
dan dat zeg ik niet. Daar blijf ik bij. Verder heb ik een hekel aan tupperware-natuur
en aan tupperware-avonden. Daar blijf ik ook bij.Voorzitter. Ik sprak over de crisis. Mogelijk kan de minister ervoor zorgen
dat de subsidie voor de natuurkolchozen wordt afgebouwd. Het gaat om 134 mln.
en dat is een schande in deze tijd van crisis. Bovendien moeten wij stoppen
met de oneerlijke concurrentie. De genoemde kolchozen verkrijgen de landen
met belastinggeld en vervolgens sluiten ze de gebieden hermetisch af. Ze worden
onbeheerd achter gelaten en worden niet opengesteld voor natuurliefhebbers.
Daar pleit ik toch voor. Laat de boeren en landeigenaren met rust, maar zorg
voor openstelling van de hermetisch afgesloten gebieden van de genoemde natuurkolchozen.
Uiteraard zal er dan wat meer controle en handhaving nodig zijn, maar in de
aangenomen motie-Graus wordt de regering al verzocht om daarvoor te zorgen.
Die motie wordt meen ik ook uitgevoerd. Hoe staat het daarmee? Hoe staat het
verder met mijn andere, vaak Kamerbreed, aangenomen moties? Ik hoor graag
wat op dat punt de stand van zaken is. Kan de minister zorg dragen voor een
heldere profilering om onze greenports, inclusief de Floriade, in een gelijk
speelveld uit te laten groeien tot de Europese top?Voorts dient de regering onze hardwerkende en immer voorop lopende veehouders
te ontzien als het gaat om de toepassing van verstikkende, onbegrijpelijke,
frustrerende en belemmerende mest- en ammoniakdossiers vanuit de EU, waarbij
koeien uit de wei worden gejaagd. De minister is het er toch wel mee eens
dat koeien in de wei horen, indien de weersomstandigheden dat toelaten? Ook
hebben wij de bemoeienissen van de Brusselse bureaucraten niet nodig. Zouden
zij wel eens in het natte gras van een Hollandse wei hebben gestaan? Van de
minister weet ik dat wel zeker, als dochter van een melkveehouder. Wat gaat
zij echter ondernemen om ervoor te zorgen dat de mest op korte termijn breder
toepasbaar kan worden gemaakt als goedkope biobrandstof en hoogwaardige grond-
en bouwstof?Ik ga afronden.De heer Atsma (CDA):Voorzitter. Ik heb nog een vraag.De voorzitter:Ik wil de heer Graus even zijn betoog laten afronden.De heer Atsma (CDA):Maar ik heb een vraag over de koeien in de wei.De voorzitter:Die mag u straks stellen.De heer Graus (PVV):Voorzitter. De offerfeesten zijn weer begonnen. Dat is een jaarlijks terugkerende
ordinaire afslachting, waarbij miljoenen dieren minutenlang liggen te creperen
om uiteindelijk te stikken in hun eigen bloed. Dit wordt goedgekeurd door
deze niet weerbare, bange regering, die dit toestaat onder de mom van vrijheid
van godsdienst. Vrijheid van meningsuiting kan en mag blijkbaar wel worden
aangepakt – kijk maar wat er allemaal met de PVV gebeurt – maar
zware mishandeling en kwelling van miljoenen dieren staat de minister van
dierenwelzijn toe. Dit barbaarse ritueel is net zo min van deze tijd als de
steniging van mensen; dit is niet minder erg dan de steniging van mensen.
Hoe verantwoordt de minister dit? Zij zet zich in tegen de walvisjacht door
Japanners, zeehondenjacht door Canadezen en de afslachting van dolfijnen door
Denen en daar heb ik haar voor geprezen. Hoe kan het dat zij daartegen vecht
en in ons land miljoenen dieren op een net zo gruwelijke wijze laat afslachten
en sterven, niet eens in hun eigen vertrouwde omgeving? Omdat haar land ook
het land van de PVV is, vraag ik de minister wat zij gaat doen en welke stappen
de regering gaat ondernemen om een einde te maken aan deze hufterige, weerzinwekkende
en dieronwaardige rituele afslachtingen van weerloze dieren. Zorg dat dit
het laatste offerfeest in ons land is geweest, minister van dierenwelzijn.
Ik wil geen onfatsoen met dieren in het Nederland waar de PVV voor staat.
Wij blijven strijden voor een beter Nederland voor mens en dier.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik moet het betoog van de heer Graus betitelen als "selectieve krokodillentranen".
Hij heeft het over zielige diertjes en vindt het allemaal verschrikkelijk
en afschuwelijk. In de voorbeelden die hij noemt, wil ik best met hem meegaan.
Ik heb hem echter niets horen zeggen over de zeer onnatuurlijke wijze waarop
miljoenen dieren in Nederland worden gehouden in de bio-industrie. Vindt hij
dat allemaal aanvaardbaar? Ik zou het flink van hem vinden als hij daar iets
over zou zeggen.De heer Graus (PVV):U moet bij mij nooit spreken van "krokodillentranen". Ik ben het enige
Kamerlid in de hele geschiedenis dat zich met gevaar voor eigen leven jarenlang
heeft ingezet om dieren in nood te helpen; nooit als dierenactivist, maar
altijd met politie en justitie. Ik heb heel vaak mijn leven in de waagschaal
gesteld om één diertje te redden. U moet dus niet beginnen over
krokodillentranen, want er zijn beelden van. Laat dat heel duidelijk zijn.
Ik vind het niet acceptabel en voel mij daar echt door gepakt in mijn eer
en in alles wat ik heb. U moet dat niet zeggen. Bovendien is ook de PVV-fractie
voor de gecontroleerde afbouw van de bio-industrie. De heer Wilders was daar
al voor in de tijd van de Groep Wilders. De bio-industrie heeft haar oorzaak
in het aankoopgedrag van consumenten; dat durf ik echt wel zo te zeggen. Zolang
de consument overmatig vlees blijft consumeren en niet bereid is meer te betalen
voor een kwalitatief beter of dierwaardiger stukje vlees, kan de politiek
daar niets aan doen. Dat is ook onze taak niet. Wij moeten betere voorlichting
geven. Ik heb daar al meermaals om verzocht. Het consumentenaankoopgedrag
zal moeten veranderen. De boer is gedwongen tot bio-industrie. Zou niet elke
boer zijn koe liever Bertha of Annie noemen en zijn koeien kunnen tellen?
Hij is gedwongen een groot aantal dieren te houden om te kunnen blijven bestaan
en zijn hoofd boven water te houden. Er is geen enkele boer
die blij is dat hij gedwongen is tot bio-industrie. Ik ken ze niet in ieder
geval.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik blijf het toch selectieve krokodillentranen noemen. U maakt zicht terecht
druk om al die consumenten die dieren mishandelen, al vind ik uw toon soms
een tikkeltje te wild. Een dierenpolitie vind ik ook wat overdreven, want
dat kun je op een andere manier oplossen. U maakt zich daar zo druk over,
maar als het over de bio-industrie gaat, komt u met een weids verhaal waarin
u eigenlijk niets zegt behalve dat de consument het maar moet regelen. Ik
vind dat u daarmee compleet door de mand valt. U kunt zich daar wel door gepakt
voelen, maar ik wil weten wat u concreet gaat doen aan de, ook in mijn ogen,
onaanvaardbare omstandigheden waaraan dieren in de bio-industrie worden blootgesteld.De voorzitter:Wilt u kort antwoorden?De heer Graus (PVV):Ik krijg zo veel voor mijn voeten gegooid; daar kan ik echt niet kort
op antwoorden. Mevrouw Van Gent vindt de dierenpolitie overdreven, maar 90%
van de mensen vindt dat niet. Laat dat duidelijk zijn. Ik weet dus beter wat
er speelt bij mensen. Omdat ik een dierenambassadeur ben, krijg ik al die
mailtjes binnen waarin mij gevraagd wordt om hier iets aan te doen en om ervoor
te zorgen dat er een dierenpolitie komt. De mensen smeken erom en zijn het
zat. Ook uit het onderzoek van de Dierenbescherming blijkt dat de mensen dierenmishandeling
spuugzat zijn. Wat betreft de bio-industrie zal ik een voorbeeld geven. Nu
speelt de afbouw van de nertshouderij. Wie kwam toen het vastliep met een
oplossing om te bekijken waar wij een dekking vandaan konden halen? De Partij
voor de Vrijheid. Wij komen duidelijk wel met oplossingen. Een boer die zijn
dieren mishandelt – ook de bio-industrie kent de biologische boer –
moet opgepakt worden. Zijn dieren moeten in beslag worden genomen. In dat
geval vinden wij ook dat moet worden opgetreden en sparen wij de enkele slechte
boer niet.Er is een heel groot verschil tussen dierenwelzijn in de bio-industrie
en dierenmishandeling. Heel veel, vaak linkse, partijen ageren meer tegen
bio-industrie en wij ageren meer tegen dierenmishandeling. Wij vinden dierenmishandeling
en het aanpakken van dierenbeulen belangrijker dan het pesten van boeren die
vaak goed met de dieren omgaan. Natuurlijk kan het beter! Ik ben de eerste
die toegeeft dat het beter kan en moet in de bio-industrie. Ik wil ook gecontroleerd
afbouwen, maar laten wij de boeren met rust laten die hun best doen en hun
dieren niet mishandelen. Het gebeurt een paar keer per jaar dat een boer zich,
als zijn vrouw hem in de steek heeft gelaten, op zijn dieren afreageert. De
meeste boeren gaan echter professioneel met hun dieren om. Laten wij de hufters
aanpakken alstublieft!Mevrouw Thieme (PvdD):De PVV is voor de bio-industrie. Dat zegt de heer Graus.De heer Graus (PVV):Voorzitter ...De voorzitter:Niet door elkaar praten. Mevrouw Thieme heeft het woord.Mevrouw Thieme (PvdD):Als de heer Graus zegt dat dierenmishandeling nauwelijks voorkomt in de
bio-industrie, terwijl er gewoon sprake is van georganiseerde dierenmishandeling,
dan is hij niet tegen de bio-industrie. Klopt dat?De heer Graus (PVV):Dat klopt absoluut niet. Met alle respect, mevrouw Thieme, ik word er
best wel moe van. Ik moet echt al twee jaar lang iedere keer hetzelfde riedeltje
oplezen. Het zijn ook steeds dezelfden die mij hier interrumperen. Voor ons
heeft dierenmishandeling prioriteit. Daarnaast moeten wij zorgen voor een
verbetering van het dierenwelzijn. Wij moeten eerst de hufters aanpakken.
De meeste boeren hebben er alle baat bij om goed met hun dieren om te gaan,
want een koe waar je goed voor bent, geeft meer, betere en lekkerder melk
dan een koe waar je slecht voor bent. Dat is echt waar. Ik heb hier meer verstand
van dan u, mevrouw Thieme. Ik weet donders goed waar ik over praat! Het is
waar: dieren waar je goed voor bent, zijn veel productiever. Een boer heeft
er dus geen baat bij om zijn dieren te mishandelen, op een zieke boer na,
die je even uit de maatschappij moet halen, moet laten behandelen en nimmer
meer dieren moet laten houden. Hoe komt u erbij dat ik heb gezegd dat ik voor
de bio-industrie ben? Ik heb gezegd dat ik voor een gecontroleerde afbouw
ben.De voorzitter:Dat is helder.De heer Graus (PVV):Mevrouw Thieme wil iets wat niet kan. Help mij met de minimumstraffen!
De PvdD laat mij vallen met de minimumstraffen. Als een of andere klootzak
wordt opgepakt die een hond in elkaar heeft getrapt ...De voorzitter:Pardon?De heer Graus (PVV):... dan word ik niet gesteund door mevrouw Thieme. Waarom steunt zij mij
niet met de minimumstraffen om mensen die dieren mishandelen uit de maatschappij
te halen? Dan zegt zij: visie, missie en dat kunnen wij niet en geloof dit,
geloof dat!De voorzitter:Dat lijkt mij voldoende besproken. Nog eenmaal, heel kort, mevrouw Thieme.En ik zou de heer Graus willen vragen om gewoon Nederlands te spreken.De heer Graus (PVV):Hebt u een goed alternatief voor het woord dat ik heb gebruikt, voorzitter?De voorzitter:Dit soort krachttermen hebben wij hier niet nodig. Mevrouw Thieme.Mevrouw Thieme (PvdD):Het snavelkappen, het onverdoofd castreren van biggen en het vernietigen
van 30 miljoen haantjes per jaar via de vergassingsmachine vindt de heer Graus
dus geen dierenmishandeling? Dat is namelijk de kern van de bio-industrie.
Als hij dit geen dierenmishandeling vindt, dan ben ik benieuwd naar zijn definitie
ervan.De voorzitter:Ik geef de heer Graus nog twee minuten om zijn antwoord te formuleren
en dat sluiten wij dit betoog af.De heer Graus (PVV):Voorzitter, allereerst bied ik mijn excuses aan voor het woord dat ik
zojuist gebruikt hebt.De voorzitter:Goed.De heer Graus (PVV):Ik vond geen ander woord. Mogelijk hebt u een goed alternatief. De voorzitters
zeggen altijd: goed praten. Wij mogen dit niet zeggen en dat niet. Welk ander
woord had ik dan moeten gebruiken voor het woord dat ik genoemd heb? Ik zie
dat u geen suggestie hebt. Ik heb het dus goed gedaan.Toen wij onlangs spraken over de elektriciteitsbaden waarin kippen gedood
worden en waarbij de voltages niet klopten, ben ik, Dion Graus van de Partij
voor de Vrijheid, en niet de Partij voor de Dieren erachteraan gegaan. Ik
heb de minister daarover bevraagd. Ik was degene die heeft gezegd: als dat
nog één keer voorkomt, dan moet alles lam worden gelegd. Het
duurt mogelijk nog wel 20, 30 jaar voordat de bio-industrie is afgebouwd.
Dat hangt niet van ons af, maar van de consument. Als de consument niet bereid
is om meer te betalen voor kwalitatief volwaardig vlees, dan blijft de bio-industrie
bestaan. Daar kunt u niets aan doen, mevrouw Thieme. U kunt nog 30 jaar lang
in elk betoog roepen: en voorts zijn wij voor de afbouw van de bio-industrie.
U bereikt daar echter niets mee. U kunt mij wel helpen om vanaf morgen mensen
die dieren mishandelen van de straat te halen en in de gevangenis te gooien.
Daarvan zegt u: nee, dat kunnen wij niet doen. Dat kunt u niet maken als vertegenwoordiger
van de PvdD en ook niet als dierenbeschermer van het jaar. Ik vind het ook
een schande dat u dierenbeschermer van het jaar bent geworden!Mevrouw Van Velzen (SP):Mijnheer Graus zat om een woord verlegen. Mijn suggestie is om voortaan
het woord "scrotum" te gebruiken.De heer Cramer (ChristenUnie):Voorzitter. De schepping is een etalage van Gods glorie. De wijze waarop
ordening door Hem is aangebracht in de chaos, door land, water, licht en donker
te scheiden, door het aanbrengen van de natuurwetten, heeft een schitterende,
bewoonbare planeet opgeleverd. Afgelopen jaar kwamen veel vragen over die
ordening in de schepping naar voren, zoals net in het debat. Natuur en economie
stonden vaak tegenover elkaar, met als grote vraag of het menselijk handelen
nog wel overeenkomt met wat de natuur aankan. Ik denk aan de mosselen, aan
ammoniak, aan genetische modificatie en dierenwelzijn. Ik zie ook goede signalen,
waaruit blijkt dat natuur en bedrijvigheid elkaar vinden. Denk aan het gesprek
tussen de mosselvissers en de natuurclubs, de beheerplannen van proefgebieden
en het besef dat doordringt dat natuur en landschap ons heel veel opleveren.
Schepping en mens staan niet tegenover elkaar, maar gaan heel goed samen.Ik begin vandaag met de discussie over Natura 2000 en de ecologische hoofdstructuur.
Bedrijven zitten op slot. Gemeenten, provincies en Rijk zitten met de handen
in het haar over wat mag en wat kan. Dat is slecht voor de ondernemers en
de natuur. Dat blijkt uit het voorbeeld van een boer uit Wanneperveen. Die
vertrekt uit een ehs-gebied naar een bedrijf een kilometer verderop, in de
buurt van een Natura 2000-gebied. Hij krijgt echter geen vergunning in het
kader van de Natuurbeschermingswet, omdat er onduidelijkheid is over de externe
werking. Toch komen er geen extra koeien bij. De natuur gaat erop vooruit.
Toch gaat het zo niet.Ik wil dat er in de discussie meer oog komt voor de praktische uitwerking
van de regelgeving. Ik verwacht meer lef van bestuurders om de discussie te
sturen, zodat natuur en ondernemerschap samen weer mogelijk wordt. Van groot
belang daarvoor is de juridische borging van de beheerplannen. Wij verwachten
daar immers veel van. Is de minister bereid hiervoor te zorgen? Dat het wel
kan, bewijst overigens de Zuiderdieppolder. Daar lijkt een oplossing in zicht
dankzij de actieve inbreng van alle betrokken partijen: de boeren, de natuurclubs
en het lokale en provinciale bestuur.Belangrijk voor het opstellen van de beheerplannen is het Steunpunt Natura
2000. De intentie is goed, maar is de organisatie aangepast aan de extra taak
om ook maatschappelijke organisaties te ondersteunen, zoals vorig jaar bij
motie is gevraagd?De maatschappelijke wens voor mooie natuur mag best wat kosten. Ik heb
dat vaker gezegd. Financiering van uitkoop en verplaatsing moet daarom beter
op orde zijn, ook voor het behoud van het draagvlak onder de ondernemers.
Wat ons betreft pakt het kabinet de aanbeveling van de Task Force Financiering
Landschap Nederland heel snel op. Bij Belastingplan en begroting VROM is een
voorzet gegeven. Ik zal de discussie verder voeren bij het agendapunt landschap.Ook ondernemers, onderhouders van het landschap zoals de rietsnijders,
verdienen een betere financiële compensatie dan nu het geval is. De rietsnijders
zijn nodig om het gebied in stand te houden en om de Natura 2000-doelstellingen
te halen. De vergoeding is echter te laag, waardoor steeds meer rietsnijders
ermee stoppen. Daarmee verwaarlozen wij mooi gebied. Dat kan niet de bedoeling
zijn. Ik heb dan ook samen met mevrouw Jacobi en de heer Atsma een amendement
hierover ingediend.Achterstallig onderhoud aan karakteristieke landschapselementen zoals
bijvoorbeeld wordt gedaan door de Landschapswacht verdient ondersteuning.
Dit is mogelijk door het benutten van een klein deel van de rente die de provincies
ontvangen over het ILG-geld. Is de minister bereid hier bij de provincies
op aan te dringen?Mevrouw Van Velzen (SP):Het is een bijzonder sympathiek amendement. Kan de heer Cramer echter
een nadere duiding geven van het bedrag? Hij heeft het bedrag niet onderbouwd
in het amendement en laat dat ook nu achterwege.De heer Cramer (ChristenUnie):Volgens mij staat het in de toelichting op het amendement: 2 mln. voor
het onderhoud zelf en 1 mln. voor experimenten dan wel voor het uitwerken
van eventuele biovergisting van de massa die daaruit zou kunnen voortkomen.
Ik heb het amendement niet bij mij, maar volgens mij staat in de toelichting
de door mevrouw Van Velzen gevraagde duiding.De heer Waalkens (PvdA):Ik heb in een interruptiedebat met de heer Atsma gesproken over Veenhuizen.
Daar gaat het om meer dan alleen landschap, het gaat ook om dorpen en instellingen.
Ondersteunt u het pleidooi om Veenhuizen als voormalige kolonie
op de werelderfgoedlijst te plaatsen?De heer Cramer (ChristenUnie):Dat is wel een heel andere vraag. Laat ik zeggen dat ik er op voorhand
niet op tegen ben, maar dat ik op dit moment niet alle consequenties ervan
kan overzien. Uit mijn pleidooi zal hopelijk wel duidelijk zijn dat ik voortdurend
zoek naar dat samengaan van mooie en waardevolle natuur en natuur die eigenlijk
gevormd is door menselijke ingrijpen of menselijke aanwezigheid. Veenhuizen,
maar er zijn overigens meer van dit soort plekken in Nederland, is zo'n prachtig
voorbeeld van het zo natuurlijk zijn in het natuurgebied waarin het ligt.
Het is daarmee zo'n eenheid. Je zou die beperking die soms bestaat voor economische
activiteiten moeten zien in licht waarin dat landschap gevormd is.Mevrouw Van Velzen (SP):Voorzitter. Voor het verslag van het debat wil ik even opmerken dat er
in de toelichting op het amendement niets staat over de onderverdeling van
de kosten en ook niets over vergisting. Ik neem daar kennis van.De voorzitter:Ik stel voor dat de heer Cramer daar dan zo mogelijk in tweede termijn
op terugkomt en hij nu zijn betoog vervolgt.De heer Cramer (ChristenUnie):Mogelijkerwijs heeft mevrouw Van Velzen een eerdere versie voor zich,
maar volgens mij staat het wel in de laatste versie. Ik zal er in ieder geval
naar kijken!Voorzitter. Het tweede deel van mijn betoog gaat over de landbouw. In
het kader van het dierenwelzijn vraag ik aandacht voor de eendagskuikens.
Wij hebben zelf het probleem gecreëerd van de 30 miljoen haantjes die
jaarlijks versnipperd of vergast moeten worden. Om in de termen van de inleiding
te blijven: wij hebben te veel voor eigen gewin de kippen doorgefokt zonder
respect voor de ordening van de Schepping. Ik pleit ervoor om terug te gaan
naar "hoe het vroeger was" en niet alleen te zoeken naar technische ingrepen
in kip of ei. De kip voor het vlees en het ei zou mijn devies zijn. Is de
minister alsnog bereid om de combinatiekip in haar onderzoek van alternatieven
mee te nemen?In het kader van verduurzaming en dierenwelzijn wordt veel nagedacht over
nieuwe stallen. Goedkeuring van nieuwe stalconcepten is een lang proces. Is
de minister bereid om dat proces te versnellen, bijvoorbeeld door het eerder
verlenen van de status van proefstal? Zou het nieuwe artikel 68 ruimte bieden
aan voorlopers op het gebied van dierenwelzijn nu het dierenwelzijn met de
health check expliciet in dat artikel is opgenomen?Voorzitter. De glastuinbouw heeft een moeilijk jaar achter de rug. Waardering
daarom voor de inzet van het kabinet voor deze sector. Over verspreid glas
heb ik nog een vraag. Voor deze bedrijven wordt vooral ingezet op sanering.
Is de minister bereid om ook actief verplaatsing van verspreid liggende bedrijven
te ondersteunen als het bedrijven zijn met perspectief op een duurzame toekomst?Als het gaat om duurzaamheid in de glastuinbouw, vraag ik wat de vorderingen
zijn op het gebied van de teruglevering van energie uit kassen met warmtekrachtkoppelinginstallaties?
Deze minister zou immers met haar collega van EZ met de regionale netbeheerders
en andere betrokken partijen in gesprek gaan om teruglevering te bevorderen.Voorzitter. Er wordt hard nagedacht over beloning van maatschappelijke
prestaties en het verbinden van biologische en gangbare landbouw, maar de
vraag is nog steeds welke prestaties wij belonen en hoe. Is de minister bereid
om pilots van de ZLTO en Biologica te ondersteunen die zoeken naar instrumenten
voor het meten van duurzaamheid en manieren om maatschappelijke prestaties
te belonen?Dan de biologische landbouw zelf. Vorig jaar is de nota besproken met
daarin het uitgangspunt dat areaal en consumentenbesteding dienden te groeien.
Liggen wij daarmee op schema? Werkt deze aanpak, ook gelet op de hoge grondprijzen
en de mogelijke effecten van de financiële crisis?Voorzitter. De ChristenUnie is niet alleen maar kritisch over genetische
modificatie maar wil ook constructief bijdragen aan alternatieven, bijvoorbeeld
klassieke veredeling. Samen met collega Waalkens stel ik daarom een impuls
voor voor een project voor biologische veredeling van aardappelen. Klassieke
veredeling laat al jarenlang goede resultaten zien. Er is dus meer op de wereld
dan alleen de genetische modificatie. Zo werken wij concreet mee aan het behoud
van keuzevrijheid en duurzaamheid.Voorzitter. Ik ga afronden. Afgelopen jaar hebben wij hier de nota Natuur-
en Milieueducatie besproken. Dat leidt bij de minister kennelijk tot de gedachte
dat daarmee de regeling Draagvlak natuur overbodig is.Maar draagvlak is veel breder dan educatie en kan niet zomaar worden opgevangen
door de Postcode Loterij. Draagvlak behouden is belangrijk, zeker gezien de
uitdagingen waarvoor wij staan. Is de minister bereid deze regeling te behouden
en kan zij daarnaast de openstelling van de regeling in 2009 garanderen?Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):U sprak aan het begin van uw betoog over Natura 2000 en de problematiek
daaromheen. Ik heb de minister ook verzocht om, in relatie tot het voorzorgsbeginsel,
maar ook breder, te kijken naar de evaluatie in Brussel. Is ook de ChristenUnie
van mening dat wij juist bij die evaluatie de hand op de zere plek moeten
leggen waar het gaat om de uitvoering?De heer Cramer (ChristenUnie):Ja, absoluut, want wij lopen nu aan tegen wat wel en niet kan. Vandaar
de vraag die ik u daarnet stelde. Ik weet dat het moeilijk is om hierover
met u te discussiëren, maar het was niet mijn bedoeling om met mijn vraag
een streek uit te halen. Als wij met elkaar zorgen voor die robuuste natuur,
waarbij de effecten ook binnen de natuur kunnen worden opgevangen, hebben
wij volgens mij ook veel minder discussie over de complicaties, de externe
werking en de nadelen die nu soms worden ervaren. Dan hebben wij ook veel
minder discussie over verstorende factoren. Ik denk dat de ene hand dan de
andere kan wassen en dat wij elkaar juist helpen – in die zin ben ik
het met u eens – om uit de klem te komen van de onduidelijkheid over
hoe wij moeten omgaan met juridische begrippen zoals significante verstoring.
Dan kom je op een wetenschappelijke onderbouwing die bijna niet te doen is.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD):Ik denk dat wij het daarover eens zijn. Ik ben ook blij
dat u nu even dat wetenschappelijke onderzoek pakt met die significante verstoring.
Daar zit nu voor ons allemaal de klem. Het zit wat ons betreft dus niet alleen
in de robuustheid. Ik ben blij dat u dat ondersteunt, dus ik dank u daarvoor.De heer Van der Vlies (SGP):U spreekt over robuuste natuur en effecten binnen die natuur opvangen,
maar die robuuste natuur grenst toch altijd aan productiegronden? Hoe zit
het dan met zonering enzovoort? Anders raken wij nog verder van huis.De heer Cramer (ChristenUnie):Misschien is het best revolutionair als je dit zo zegt. Mag ik het volgende
als visiebeeld neerleggen? Het is misschien revolutionair om het hardop te
zeggen. Ik kan mij voorstellen dat wij, bijvoorbeeld om de Natura 2000-gebieden
waarin wij nu problemen hebben met bedrijven die daaraan grenzen, die bedrijven
gebruiken als bufferzone. Dat zijn dan dus bedrijven waar een beperking op
ligt, maar dan niet verder. Het gaat mij erom dat wij doordenken hoe wij uit
die beperkende klem kunnen komen. Vandaag hebben wij met elkaar afgesproken
dat er geen beperking is en morgen lopen wij ertegenaan dat die er wel is,
omdat er een bedrijf is, omdat de natuurwaarden zijn afgenomen, of om een
andere reden. Vandaar mijn voortdurende pleidooi voor robuuste natuur die
tegen een stootje kan. Wij hebben met elkaar ook dit jaar al besproken dat
de natuur niet stabiel is maar altijd in beweging. Wat dit jaar als goed wordt
beoordeeld, zou volgend jaar wel weer eens een matige staat van instandhouding
kunnen hebben, maar misschien het jaar erop toch weer beter doordat de natuurcondities
verbeterd zijn. Wij moeten dus weg uit de klem waarin wij een schilderij hebben
gemaakt, alsof dit het beeld is dat nooit meer kan veranderen. Kijk naar De
Wieden/De Weerribben. Als wij daar de vogels willen behouden, moeten wij geen
riet snijden, maar dat gebied bestaat juist doordat wij er riet snijden. Dan
komt inderdaad iets anders in de klem. Dat is nu eenmaal ons landschap. Wij
hebben een cultuurlandschap dat met mensenhanden gemaakt is.De heer Van der Vlies (SGP):Ik ben het helemaal met de heer Cramer eens dat wij hierover met elkaar
moeten nadenken. Ik zie ook zijn voorstel als een aanzet daartoe. Wij moeten
wel voorkomen dat wij nog weer een ring verder de productiegronden in treden
met beperkende maatregelen. Dat gaat natuurlijk al gauw gebeuren als je die
robuuste natuur uitbouwt om daarbinnen te kunnen bufferen. De grensproblematiek
met de productiegronden blijft altijd bestaan waar er dieren zijn.De heer Cramer (ChristenUnie):Daarom zei ik ook dat het revolutionair klinkt. Ik weet wel degelijk wat
ik mij op de hals haal als ik dit zeg. Omdat wij voortdurend in de klem zitten
van de vraag wat er met de externe werking gebeurt en wij hierover voortdurend
strijden, probeer ik aan de discussie bij te dragen door voor te stellen om
agrariërs en gemeenten helder te maken welk gebied als natuurgebied bedoeld
is en welk gebied niet. Zoals mevrouw Snijder terecht opmerkte, moeten wij
in Nederland zuinig zijn in de wijze waarop wij onze grond indelen en goed
letten op wat wel en niet kan. Wij moeten dan wel helderheid kunnen bieden.
In gesprekken met agrarische ondernemers wordt mij steeds duidelijk dat onduidelijkheid
voor hen het grootste probleem vormt. Ik stel dan ook voor om duidelijkheid
te betrachten: dit is natuurgebied en daarbuiten kunt u gewoon uw bedrijf
hebben.De heer Waalkens (PvdA):Op zich klinkt het niet zo revolutionair: aangepast en voorzichtig beheer
rondom robuuste natuurgebieden. Dit sluit naadloos aan bij mijn pleidooi om
het ondersteunen of dichterbij brengen van een publiek belang financieel te
belonen. Zo revolutionair is het dus niet. Is de heer Cramer met ons van mening
dat zijn gedachte naadloos aansluit bij ons pleidooi om een ten gunste van
het publieke belang aangepast beheer te faciliteren en te financieren?De heer Cramer (ChristenUnie):De verleiding is groot om hierop ja te zeggen en dan te stoppen. Ik heb
echter de behoefte om hierover nog iets op te merken. Ik ben het met de heer
Waalkens eens dat je als bedrijf in een dergelijk gebied wel degelijk met
beperkingen te maken kunt hebben die het verwerven van een normaal inkomen
in de weg staan. Inderdaad moet hier een goede vergoeding tegenover staan.
Volgens mij heb ik daar zelf ook al eens een pleidooi voor gehouden. Een normaal
inkomen in ruil voor publieke diensten. Ik spreek van "revolutionair". Waarom?
Wij hebben in de Kamer al heel vaak gesproken over interne of externe werking
of over interne of externe buffering. Ik wil de discussie niet langer uit
de weg gaan. Als ik zie welke discussies wij hebben over de beheerplannen
en als ik zie welke moeite wij hebben om dingen helder te krijgen, juist voor
de ondernemers, dan zeg ik: daar wil ik vanaf.De heer Waalkens (PvdA):Klopt het dat de heer Cramer daarbij niet denkt aan compensatie, maar
aan eerlijk belonen van diensten die geleverd worden?De heer Cramer (ChristenUnie):Ja. De afgelopen jaren heb ik enkele keren gezegd dat groen eigenlijk
voor rood wijkt. Een boer moet een eerlijk inkomen hebben op basis van maatschappelijk
diensten; een normaal inkomen. Wij moeten niet praten over schadevergoedingen
of tegemoetkomingen of wat voor eufemistische termen wij daar ook voor bedacht
hebben. Als boeren een dienst leveren die wij als maatschappij willen, dan
moet daar een normaal inkomen tegenover staan.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Graag wat meer duidelijkheid over waar de ChristenUnie precies staat.
Een pleidooi voor een robuuste natuur, voor buffers en marges is mij uit het
hart gegrepen. Als ik kijk naar het optreden van de ChristenUnie in de Kamer,
dan kan ik niet anders concluderen dan dat wij met de geldende natuurregels
dicht tegen de randen aan gaan zitten en, als het aan de ChristenUnie ligt,
geen enkele marge meer inbouwen. Hoe verhoudt dit zich tot een pleidooi voor
wat meer flexibiliteit, opdat je in ieder geval de natuur beschermt en niet
op het scherpst van de snede met deze problemen komt te zitten?De heer Cramer (ChristenUnie):Volgens mij begrijp ik de vraag van mevrouw Ouwehand niet helemaal. Laat
ik teruggrijpen op het debat dat wij gevoerd hebben over Natura 2000. Bij
die gelegenheid heb ik eenzelfde pleidooi voor een robuuste natuur gehouden
en gewezen op de discussie die wij nu hebben over iedere hectare mooi hooi-
of grasland. Ik heb een voorbeeld uit Flevoland genoemd van
krap een hectare land waarop drie przewalskipaarden kunnen rondlopen. Het
is op zich een aardig gebiedje maar het komt van nergens en het gaat naar
nergens. Dan kunnen wij beter een robuuste natuur hebben die tegen een stootje
kan, waarbij je niet hoeft te marchanderen met de regels, dan dat wij een
moeizame discussie voeren over onder andere interne en externe werking.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Misschien kan ik het concretiseren. Het toetsingskader ammoniak houdt
direct verband met wat wij wel en niet in stand laten in de Natura 2000-gebieden.
Als je op de grenzen gaat zitten of er zelfs overheen gaat – de ChristenUnie
heeft dit gesteund – dan komt een robuuste natuur nooit van de grond,
zeker niet een natuur die wel een stootje kan hebben. Waar zijn de marges
waar de heer Cramer het over heeft?De heer Cramer (ChristenUnie):Het is maar de vraag of die robuuste natuur niet van de grond komt. Ik
ben dit niet met mevrouw Ouwehand eens. Met het natuurbeleid dat wij in Nederland
ontwikkelen, worden op dit moment buitengewoon grote verbeteringen aangebracht
in de huidige natuurgebieden. Het kan zeker beter. Daartoe worden telkens
stappen gezet.De heer Van der Ham (D66):Het is niet helemaal duidelijk of de heer Cramer een intensivering wenst
van agrarisch natuurbeheer in zijn plan voor robuuste natuur of dat hij daarvan
wat afstand neemt.De heer Cramer (ChristenUnie):Ik begrijp de vraag niet.De heer Van der Ham (D66):Het is een vrij heldere vraag.De heer Cramer (ChristenUnie):Dat is wel uw poging, maar ik begrijp niet wat u bedoelt met de vraag
of ik intensivering van agrarisch natuurbeheer wil.De heer Van der Ham (D66):In de Natuurbalans zien wij dat agrarisch natuurbeheer niet voldoende
opschiet. Het gaat niet hard genoeg. Ik begrijp niet helemaal wat de heer
Cramer bedoelt als hij spreekt over de inkomenssteun aan boeren die buffers
moeten aanleggen, et cetera. Gelooft hij nog steeds in agrarisch natuurbeheer
en in het feit dat het verder moet worden uitgebouwd of vindt hij dat wij
het daarvan niet op de eerste plaats moeten hebben?De heer Cramer (ChristenUnie):Ik denk dat agrarisch natuurbeheer een heel grote bijdrage kan leveren,
ook aan het onderhoud van het landschap. Daar moet echter wel een normaal
inkomen tegenover staan. Dat heb ik al vaker gezegd. Gisteravond hebben wij
ook nog gediscussieerd over de spanning die dit oplevert. Als bijvoorbeeld
het weidevogelbeheer onvoldoende bijdraagt aan de inkomstenderving van de
boer, en helemaal als dit wegvalt, zegt hij: dag, het schiet niet op zo, ik
heb er alleen de nadelen van en de normale bedrijfsuitoefening ten opzichte
van mijn concurrenten staat onder druk. Als de intensivering van het agrarisch
natuurbeheer twee doelen dient, namelijk een goed inkomen en goed natuurbeheer
op een agrarische wijze, dan ben ik daar glad voor.De heer Van der Ham (D66):Is de heer Cramer het eens met de analyse van veel natuurorganisaties
dat agrarisch natuurbeheer nooit zo'n stabiele factor zal zijn als aankoop,
omdat er altijd een ander belang is, een economisch belang dat met allerlei
conjunctuurschommelingen te maken heeft, zoals graan- en melkprijzen?De heer Cramer (ChristenUnie):Nee, die analyse deel ik niet. Ik denk dat alle organisaties, ook de organisaties
voor natuurbeheer en -bescherming, ermee worstelen of zij voldoende middelen,
tijd en geld kunnen vrijmaken voor 100% kwalitatief onderhoud van hun
parken. Wij hebben hier discussies gevoerd over Staatsbosbeheer, over Natuurmonumenten
en wat al niet, en over onderhoud dat onder druk staat omdat de hoeveelheid
terreinen toeneemt. Wij moeten elkaar niet voor het lapje houden. Dit staat
altijd onder spanning en dat zal voor een bedrijf ook zo zijn. Het gaat mij
erom dat een ondernemer een vergoeding krijgt voor deze maatschappelijke diensten
als hij er niet zijn normale inkomen uit kan halen. De heer Waalkens heeft
dat mooi gezegd. Dan is er meer ruimte om dat goed te doen. Dan kun je iets
afdwingen en staat er kwaliteit van de natuur tegenover.De heer Polderman (SP):Ik sluit daarop aan. Het gaat, evenals in het debat dat de heer Cramer
met de heer Waalkens voerde, over de maatschappelijke diensten door bedrijven
die tegen een Natura 2000-gebied aanliggen en daardoor worden belemmerd in
hun bedrijfsvoering. Ze zouden dit optimaal, op grond van economische motieven,
wellicht anders doen dan ze nu kunnen doen. Kan een maatschappelijke dienst
ook normale landbouw zijn? Met andere woorden: kun je ervoor zorgen dat boeren
gewoon worden beloond door iets aan de prijs te doen, door een minimumprijs
vast te stellen, zoals ik ook heb gezegd in het debat met de heer Waalkens?
Die mensen worden inderdaad belemmerd en wat is een betere maatschappelijke
dienst dan een landbouwbedrijf zoals wij dat graag zouden willen?De heer Cramer (ChristenUnie):Ik was het niet helemaal oneens met de heer Polderman. Ik had wat moeite
met het antwoord van de heer Waalkens, die daarvan heel ferm afstand nam.
Anderzijds voeren wij hier wel de discussie over de WTO-onderhandelingen,
de marktprijzen en de prijsvorming van de producten. Dan zit je al heel dicht
tegen het geven van marktondersteuning aan. Ik weet niet of ik al zo ver ben
dat ik dat zou accepteren, hoewel ik de opvatting dat een consument bereid
moet zijn daarvoor een normale prijs te betalen volledig met de heer Polderman
deel. Ik vind het raar dat wij er prat op gaan, dat de consumenten er trots
op zijn, dat de voedselprijzen, gecorrigeerd met de inflatie, sinds vlak na
de oorlog op sommige onderdelen nauwelijks zijn gestegen. Dat is toch raar?
Wij kunnen wel trots zijn dat wij dat hebben bereikt, maar ik ben het eens
met de opmerking van een van de Kamerleden dat er een druk op de markt is
gelegd om zo efficiënt mogelijk te produceren. Daaruit is allerlei versnelde
productie voortgekomen. Kijk maar naar mijn pleidooi voor de combinatiekip,
dat daarbij aansluit.De heer Atsma (CDA):Gisteravond laat, of liever gezegd vannacht, heeft de CDA-fractie gezegd
een en andermaal vast te houden aan de ehs en verder aan niets. Ik ben blij met het pleidooi van de heer Cramer voor sterkere en veerkrachtiger
landbouwbedrijven, die hun toekomstperspectief moeten blijven behouden. Hij
sprak zojuist over "bij ons in Flevoland" en daar kom ik even op terug. "Bij
ons in Flevoland" zitten ongeveer 2000 boeren. "Bij ons in Flevoland" ligt
een megaplan, namelijk het creëren van een robuuste verbindingszone tussen
Oostvaarderswold en de Veluwe. Dat leidt tot veel onrust en onduidelijkheid.
Zouden wij niet moeten overwegen, gezien de huidige tijd en context die gisteravond
weer aan de orde zijn gekomen, hier een pas op de plaats te maken? Niemand
in Flevoland wordt blij van die grote robuuste verbindingszone en de ondernemers
in de agrarische sector al helemaal niet.De heer Cramer (ChristenUnie):Weet u wat zo grappig is? Ik was wethouder in Zeewolde toen wij de discussie
over Oostvaarderswold voerden. Onze gemeenteraad verzocht mij daarover niet
te praten; ik moest maar achter een boom gaan staan zodat ik kon denken dat
men mij niet zou zien. Dat is misschien een enigszins badinerende opmerking
over de gemeenteraad, maar het typeert wel de houding. Het college mocht er
niet over meepraten. Men was namelijk bang dat iedere consequentie ging over
het grondgebied van Zeewolde. Maar weet u wat nu zo grappig was? Meer dan
de helft van de boeren daar hebben hun grond voor rood verkocht of in theorie
al verkocht aan de gemeente Almere. Ik heb daar niemand over gehoord. Nu de
discussie gaat over grond voor groen en over grond voor Oostvaarderswold is
de wereld te klein.Mijn pleidooi begin dit jaar ging erover dat een boer die wijkt voor groen,
eigenlijk wijkt voor rood. Daar zou een normale prijs tegenover moeten staan.
Ik heb met de boeren uit dat gebied gesproken en die deden dat volstrekt.
Zij maken zich geen zorgen over de gedachte dat zij moeten wijken voor groen,
maar wel over hun eventuele nieuwe toekomst. De overheid moet hier een nadrukkelijke
rol spelen. De Dienst Landelijk Gebied koopt bedrijven aan en moet ervoor
zorgen dat er ruimte komt voor de boeren. Niemand hoort mij zeggen dat wij
dan geen aandacht voor de natuur moeten hebben.De heer Atsma (CDA):Ik houd mijn vraag staande. Is de heer Cramer van mening dat de hier bedachte
robuuste verbindingszone in de huidige context, inclusief de discussie over
de honger in de wereld, in heroverweging moet worden genomen? Flevoland is
immers een productieland bij uitstek?De voorzitter:Ik verzoek u af te ronden.De heer Cramer (ChristenUnie):De heer Atsma koppelt nu opnieuw de honger in de wereld aan enkele hectares
die wij ontnemen aan de productie. Ik verwijs hem naar de buitengewoon behartigenswaardige
woorden van oud-minister Veerman van het CDA, die heeft gezegd dat dit niet
de discussie mag zijn. Wij spreken over enkele procenten, terwijl het probleem
van het voeden van de wereld vele malen groter is. Ik heb al vaker gezegd
dat wij in Nederland niet de illusie moeten hebben dat wij de hongerproblematiek
van de wereld hier kunnen oplossen. Wij kunnen een bijdrage leveren en ik
ben het eens met het pleidooi van de heer Atsma over de export van onze kennis.
Dat is briljant en daarin ik ondersteun hem graag. Wij moeten echter niet
de illusie hebben dat wij het hongerprobleem kunnen oplossen. Dat is niet
zo.De voorzitter:Ik heb de heer Cramer gevraagd af te ronden en dat is het dan. Ik stel
de leden voor dat zowel mevrouw Van Gent als de heer Van der Ham haar/zijn
betoog voor de lunchpauze houdt. Na de lunchpauze gaan wij verder. Ik geef
het woord aan mevrouw Van Gent.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Voorzitter. Ik zou willen beginnen met een opmerking over de minister.
Dit is inmiddels haar tweede begroting. Ik zou de minister als volgt willen
typeren. Zij is de minister van traditionele boeren, burgers met eigen verantwoordelijkheid
en buitenlui die niet te veel mogen klagen over de achteruitgang van de natuur.
Je zou het als volgt kunnen samenvatten: she rules the countryside. Graag
maakt mijn fractie een kleine tussenbalans op. Mijn fractie heeft twee criteria
aan de hand waarvan zij het functioneren van deze minister wil bespreken.
Ten eerste haar houding jegens de Kamer en de samenleving en ten tweede natuurlijk
de inhoudelijke invulling van het ambt.Ik begin bij het begin. De rechte rug van de minister begint mijn fractie
zo langzamerhand te irriteren. Ik heb het over de rechte rug, maar nog beter
zou ik kunnen zeggen dat zij de rug regelmatig naar de Kamer keert. Ik heb
het daarbij over aangenomen moties die vervolgens niet worden uitgevoerd door
de minister. Ik noem in dat verband de moties over de legbatterij, de drukjacht
en gentech. Vorige week werd het helemaal bont. Toen kreeg de minister de
hele Kamer tegen zich, toen het ging over de locatiekeuze voor de Voedsel
en Waren Autoriteit. Ook aan die discussie lag een motie ten grondslag. Ik
zou willen zeggen dat de minister dat niet te vaak moet doen. Deze moties
belanden bij haar in het ronde archief in plaats van dat zij gewoon worden
uitgevoerd, wat toch volstrekt normaal is bij door de Kamer aangenomen moties.
Ik dring erop aan dat zij hiermee ophoudt. Heeft zij goede voornemens voor
het nieuwe jaar geformuleerd? Als de minister hiermee te lang doorgaat, zal
zij langzaam maar zeker in de problemen komen. Dan is het niet alleen meer
de oppositie die de minister zegt dat dit niet zo kan, maar dan gaat ook de
coalitie morren. De minister kan dan natuurlijk wel inpakken.Over de inhoud van het beleid heb ik ook enkele punten. Ik kom dan ook
meteen op de begroting. De minister blijft in de ogen van mijn fractie een
heilig geloof houden in samenwerking met de marktpartijen. Ik heb het over
de veetransporten. Blijkt uit de mislukking van de afspraken over diertransport
niet dat de aanpak heeft gefaald? Hoever moet het komen tot deze minister
vindt dat de markt niet meer werkt? Slechts 90 van de in totaal 900 transporteurs
zijn aangesloten bij de regeling Dierwaardig Vervoer. Dat lijkt mij eerlijk
gezegd geen goed nieuws. De ministers lijkt wel tot inkeer te komen; zij verplicht
wederom de controle aan de klep bij het inladen van vee. Het is eigenlijk
triest dat een dergelijke preventieve maatregel nodig is om de transporteurs
op de knieën te dwingen. Voor mijn fractie is dit echter niet voldoende.
Zij heeft de minister al eerder gevraagd of zij de transportsector een systeem
voor gps-controle aan boord wil opleggen en dit wil koppelen aan een centrale database. Is de minister bereid dit alsnog te doen? Je kunt wel
een beroep op de sector blijven doen, maar als de sector niet thuis geeft
zijn stevige maatregelen nodig.Veel veetransporten gaan naar het buitenland. Dat is een verschijnsel
waaraan GroenLinks graag een einde wil maken. De internationale dimensie aan
veetransporten zorgt ook voor veel overtredingen van Nederlandse transporteurs.
In 2007 zijn in Nederland 352 overtredingen geconstateerd. Dat is natuurlijk
veel te veel. Ik vraag de minister om in navolging van het samenwerkingsprotocol
met Italië – waarbij informatie van Nederlandse transporteurs die
overtredingen begaan in Italië beschikbaar komt voor de Nederlandse toezichthouder –
samenwerkingsprotocollen te sluiten met andere belangrijke doorvoerlanden
zoals Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk en Spanje. Dit kan een goed voornemen
zijn voor het nieuwe jaar; ik kan de minister er wel bij helpen. Ik had graag
dat de minister dit voor 1 februari 2009 heeft geregeld. Zij heeft dan
nog een paar maanden de tijd om er werk van te maken. Ik overweeg op dit punt
ook een motie in tweede termijn.De agrarische sector heeft een enorm klimaatprobleem. Mijn fractie zag
dat onlangs nog bevestigd in een rapportage van het Centrum voor Landbouw
en Milieu. Daaruit blijkt dat 15% tot 20% van de totale uitstoot
van schadelijke broeikasgassen in Nederland wordt veroorzaakt door de landbouw.
De minister zegt voor duurzaamheid te staan, maar in plaats van dat zij echt
gaat voor een dier- en milieuvriendelijke landbouw, doet zij aan greenwashing
en presenteert zij luchtwassers en integrale stallen als milieuvriendelijke
zaken. Wat doet de minister met de aanbevelingen van de Bioraad om een schijf
van zes in te voeren om duurzaamheid in de landbouw te meten? GroenLinks kiest
voor een bronaanpak en is van mening dat het aantal landbouwdieren in Nederland
zal moeten worden verminderd. In Europa wordt stilaan een pleidooi gehouden
om biologische producten fiscaal te bevoordelen. Hoe staat minister Verburg
tegenover het houden van een proef? Graag hoor ik een reactie.Ik zou de minister van landbouw graag aanspreken als de minister van biologische
landbouw, natuur en voedselkwaliteit. Dat zou nog eens een mooie andere benaming
zijn, maar zo ver is het nog lang niet. Zij kan het natuurlijk wel worden,
maar dan zal zij een aantal stappen moeten zetten. Bijvoorbeeld door de overstap
naar biologische landbouw te stimuleren of door belastingmaatregelen te nemen,
zodat biologische producten goedkoper worden en producten uit de bio-industrie
duurder worden.GroenLinks is niet alleen voorstander van biologische landbouw omdat dit
beter is voor mens, dier en milieu. Zij is ook van mening dat boeren een eerlijke
prijs voor hun producten behoren te krijgen en belangrijke vormgevers zijn
van ons cultuurlandschap. Onze ambitie is duidelijk: GroenLinks wil dat in
2020 25% van het totale Nederlandse landbouwareaal biologisch is. De
minister kiest ervoor het budget voor biologische landbouw te verlagen van
ruim 6 mln. in 2007 naar 2,9 mln. in 2012. Ik heb inmiddels een amendement
ingediend om het budget voor biologische landbouw structureel te verhogen
tot ruim 11 mln. in 2012. Dit gaat dan ten koste van intensieve veehouderij,
traditionele akkerbouw en melkveehouderij.De minister is "the queen of the traditional countryside". Graag zou GroenLinks
zien dat zij ook de koningin van de boerderijwinkels wordt en daarmee de leefbaarheid
op het platteland stimuleert. Vaak komen boeren die iets willen bijverdienen
met een boerderijwinkel, in de knel door gemeentelijke regelgeving. Wil de
minister voor hen in de bres springen en ervoor zorgen dat allerlei belemmerende,
vaak lokale, regelgeving hen niet meer in de weg zit?Een ander belangrijk onderwerp is consumentenbewustzijn. Wij kennen natuurlijk
allemaal de promotiecampagne voor kip en vlees. Gisteren hebben wij het er
ook al over gehad. Ik zei toen al: kip, het meest gesubsidieerde stukje vlees.
Wij zouden dat graag anders zien. Is de minister bereid in Europees verband
een promotiecampagne te initiëren teneinde het consumeren van vlees en
vis te verminderen en deze producten een of meerdere dagen niet te eten? Ik
zie het helemaal voor me: Verburg kookt vegetarisch en er is vast wel een
publieke omroep die de minister daarvoor zendtijd wil geven.Nederland staat vrijwel alleen in Europa met zijn pleidooi voor het toelaten
van allerlei genetisch gemanipuleerde soorten. Een Kamermeerderheid vraagt
om het toelaten van genetisch gemanipuleerde soorten op zijn minst wat minder
enthousiast uit te dragen. GroenLinks is niet enthousiast over het genetisch
manipuleren van soorten. Het verbouwen van genetisch gemanipuleerde gewassen
vormt een grote bedreiging voor de biodiversiteit. Het stuifmeel van een akker
met genetisch gemanipuleerde gewassen kan namelijk overwaaien naar akkers
met biologische gewassen; akkers die soms honderden kilometers verder weg
liggen. Het gevaar is dat dit stuifmeel de genen van deze biologische gewassen
aantast. Aangezien gemanipuleerde gewassen vaak geen natuurlijke vijanden
hebben, kunnen ze andere gewassen overwoekeren, waardoor het evenwicht dreigt
te worden verstoord. Ik overweeg een motie op dit punt in te dienen met het
verzoek om, na afronding van de huidige onderzoeksprogramma's, het budget
voor genetische manipulatie toe te voegen aan het budget voor traditionele
veredeling.De Natuurbalans laat ons zien dat het slecht is gesteld met de natuur
in Nederland.De voorzitter:Ik wil mij niet bemoeien met uw tijd, maar u hebt nog een minuut.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dan wil ik tot slot nog twee vragen stellen, al wil ik ook nog zeggen
dat ik de indruk had dat het lichtje al na drie zinnen begon te knipperen.De voorzitter:Uw indruk en de feiten corresponderen niet met elkaar. Het is echter niet
ter zake doende. Ik verzoek u uw verhaal af te ronden.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Mijn eerste vraag betreft het onderwerp speculatie met landbouwgronden.
Is de minister bereid een kadastraal overzicht te sturen waarin zijn opgenomen
de stijging van de grondprijzen gedurende de afgelopen twintig jaar en wie
de verschillende locaties in eigendom heeft?Tot slot het wandelen. Ik ben het helemaal met mevrouw Jacobi eens dat
er meer ommetjes moeten worden gemaakt. GroenLinks is initiatiefnemer geweest
van het wandeloffensief. Hoe zit het met de knelpunten die de waterschappen
steeds signaleren? Zij willen de oevers graag openstellen,
maar hebben daarbij last van regelgeving. Zou de minister daar eens nauwkeurig
naar willen kijken en ons daar in 2009 over kunnen rapporteren?Mevrouw Thieme (PvdD):Mevrouw Van Gent vindt in ons een medestander als het gaat om het stimuleren
van de biologische landbouw, met name van de veehouderij. Ik mis in haar betoog
een visie op de brief die de minister onlangs heeft gestuurd, waarin staat
dat zij de stimulering van de verbouw van plantaardige hoogwaardige eiwitten
in Europa, dus ook in Nederland, te duur vindt. Mevrouw Van Gent zei dat zij
erg voor een meer vegetarisch dieet is. Vindt zij dat daarin veel meer energie
moet worden gestoken?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Wij hebben u daarin altijd gesteund en dat blijft zo.De heer Polderman (SP):Mevrouw Van Gent geeft een typering van de minister als the queen van
de traditionele countryside. Dat vind ik een groot compliment aan de minister.
Was het echter maar zo. Mevrouw Van Gent is het toch met mij eens dat op het
punt van de schaalvergroting en de industrialisering van de landbouw ons probleem
met de minister juist is, dat zij erbij staat en ernaar kijkt? Ik neem aan
dat zij daar toch wel kritisch over was. Was deze minister maar the queen
van de traditionele countryside. Is mevrouw Van Gent dat met mij eens?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Het was ook enigszins cynisch bedoeld, maar misschien is het cynisme de
heer Polderman ontgaan. Ik ben blij dat hij mij die vraag stelt, zodat ik
het kan zeggen. In zijn betoog, waar ik instemmend bij knikte, verwoordde
hij dat steeds meer boeren omvallen, dat wij echt op een verkeerde weg zitten
en dat het allemaal met de mantel der liefde wordt bedekt. Men gaat op de
traditionele wijze voort. Wij kiezen niet voor echte oplossingen, voor een
andere manier van boeren, en voor het geven van een grotere rol aan de boeren
in groene en blauwe diensten. Ik ben het helemaal met de heer Polderman eens
dat wij pittig moeten investeren in een, zeg maar, soort van conversie van
het platteland.Laat ik ten slotte ook gezegd hebben dat ik het prachtig zou vinden als
Veenhuizen op de werelderfgoedlijst van Unesco komt.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. De motie over Veenhuizen zal mede getekend worden door de
fractie van D66. Niet door mij, maar door de heer Pechtold, die een persoonlijke
band heeft met Veenhuizen."Leven van het land, geven om natuur" is het credo van deze minister.
Het is een schitterend credo, maar geven deze minister en haar ministerie
wel voldoende om natuur? Zij constateert zelf dat de natuur van hoge kwaliteit
zou moeten zijn en dat dat vraagt om geld en om veel inzet van veel partijen.
Wij hebben de afgelopen weken veel gepraat over de stand van de natuur en
de achterstanden in de ehs. Er moet dus nog veel gebeuren.Ik wil het in mijn korte termijn vandaag vooral hebben over natuur en
recreatie om de stad, een punt dat wij vaak bij begrotingsbehandelingen naar
voren brengen. De professionele recreatiebeheerders zijn belangrijke samenwerkingspartners
van de overheid bij de ontwikkeling van natuurgebieden met recreatieve functies
rond steden. Om de verdere ontwikkeling en het beheer van natuur en recreatie
om de stad te waarborgen, is een aantal maatregelen nodig. De stedeling heeft
veel groen nodig voor onder andere gezondheid en ontspanning. Natuur in en
om de stad heeft ook een belangrijke functie voor het vestigingsklimaat voor
bedrijven en draagt bij aan een betere concurrentiepositie voor regio's als
de Randstad, maar ook voor andere verstedelijkte gebieden in Nederland. Helaas
trekt de regering er maar beperkt geld voor uit. De bedragen in de begroting
van LNV voor recreatie staan in schril contrast met de ambities. De komende
jaren gaat het bedrag zelfs omlaag van 40 mln. naar ongeveer 35 mln. Volgend
jaar gaat het over 1 mln. Ik heb een amendement ingediend om dat in ieder
geval weer op het peil van dit jaar te trekken en ik zal een motie indienen,
die hopelijk wordt gesteund door een meerderheid van de Kamer, om de hele
bezuiniging van de komende jaren terug te draaien.De realisatie van bestaande groenprogramma's rond de steden stagneert.
De realisatie van de strategische groenprojecten in de afgelopen 20 jaar is
slechts 30% van de beoogde 18.000 ha. D66 wil dat er op korte termijn
een ontsnipperingsprogramma komt voor natuur bij de stad, als gemeenschappelijke
ambitie van de ministers van LNV en Verkeer en Waterstaat, met bijdragen van
de grote steden. D66 wil ook dat achterstanden in de inrichting van reeds
gerealiseerde natuur bij de stad op korte termijn worden weggewerkt. Wij hebben
daarvoor een amendement ingediend voor 2 mln. Wij willen dat de realisatie
van groen in en om de stad, waarvoor in de LNV-begroting 8 mln. is gereserveerd,
wordt gekoppeld aan groen óm de stad. Wij willen groene corridors vanuit
de stad naar buiten en vice versa. Verbind stadsparken, groenstroken, lanen
en ommelanden met elkaar. Er moet voorrang worden gegeven aan de groen-blauwe
dooradering in stedelijke netwerken, in de vorm van wandel- en fietspaden
langs sloten, houtwallen en heggen. Hiervoor zouden de overschotten in de
LNV-begroting voor 2008 kunnen worden ingezet. Ook wil ik dat bij het IBO
Natuur in 2009 specifiek onderzoek wordt gedaan naar de toereikendheid van
de gelden voor groen in en om de stad. Op dat punt wil ik een toezegging.Ik kom bij het dierenwelzijn. 5% diervriendelijke stallen in 2011
is de ambitie van de minister. Dat vinden wij wel erg mager. Ik zit nu zes
jaar in de Kamer. Zes jaar geleden werd al gesproken over de "comfort class"-stallen:
het was fantastisch, toekomstmuziek. Volgens mij staat er nog steeds maar
een stal ergens. Dat gaat niet snel genoeg. Ik hoop dat de minister er meer
vaart en kracht achter zet. Ik hoor graag hoe zij bijvoorbeeld de dierenwelzijnsinvesteringsaftrek
wil inzetten om dergelijke stallen, dergelijke investeringen van boeren extra
te stimuleren. Ik heb er diverse keren om gevraagd; er wordt in de begroting
ook wat gedaan met fiscale middelen. Graag hoor ik een nadere uiteenzetting
op dit punt.Het slot van mijn bijdrage in eerste termijn gaat over innovatie. De minister
voert een inhoudelijke regie over een krachtig kennissysteem dat Nederland
en ook de wereld al veel goeds heeft gebracht. D66 wil de kracht van het groene
kennissysteem verder uitnutten naar een mondiale verduurzaming van de landbouw.
Wat dat betreft is Wageningen wereldberoemd. Dat heeft ook
Kofi Annan beaamd tijdens de jaaropening van de universiteit. Het verdient
om die positie verder uit te bouwen. Ik vraag de minister om dit actief te
stimuleren en samen met haar collega Koenders op te pakken.Ondanks de lovende woorden van de voormalige secretaris-generaal van de
VN maken wij ons grote zorgen. De groene arbeidsmarkt schreeuwt om opgeleid
personeel, van greenport tot Food Valley en op alle niveaus. Alleen daalt
de instroom van groen onderwijs, zeker op mbo- en hbo-niveau. De minister
constateert dat overigens ook zelf. Op korte termijn komen wij daardoor in
de problemen. Wat gaat de minister hieraan doen? Het kan en mag niet dat de
Nederlandse innovatiekracht onder druk komt te staan. Het mag ook niet, zoals
ik onlangs bij het AO innovatie heb gezegd, dat door allerlei regelgeving
en dogmatische debatten bijvoorbeeld gentechontwikkeling en nanotechnologie
in Nederland bijna niet van de grond komen. Ik vind dat de minister van LNV
samen met haar collega van Economische Zaken ervoor moet zorgen dat wij daarin
leidend worden in de wereld. Wij moeten niet bang zijn, maar juist de dilemma's
die dergelijke nieuwe technologieën in zich hebben bij de kop pakken.
Wij moeten ervoor zorgen dat wij dat met goede criteria kunnen doen en dat
wij daarin leidend worden in de wereld.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Ik ken D66 als een partij die met ons de natuurdoelstellingen hoog in
het vaandel heeft staan. Maar ik maak mij bij D66 toch een beetje zorgen over
de verblindheid wellicht wat betreft innovatie en wetenschap. Er zijn zorgen
over de gmo's. Wanneer neemt D66 die zorgen zo serieus dat zij geen risico's
wil lopen met de biodiversiteit op lange termijn en even pas op de plaats
maakt? Meer vragen wij niet.De heer Van der Ham (D66):Dat is een heel goede vraag. Wij zien natuurlijk ook dat er zorgen zijn
en dat er vraagtekens bij te plaatsen zijn. Alleen vinden wij dat je enorme
kansen laat liggen als je het alleen maar bij die zorgen laat en verder niet
op die dilemma's ingaat. Bijvoorbeeld op het gebied van de biobrandstoffen
zijn er heel veel dilemma's. Wat de voedselproductie betreft, staan wij precies
aan dezelfde kant. Maar juist doordat Nederland wereldwijd het initiatief
heeft genomen door Cramercriteria op te stellen, kunnen wij in de toekomst
misschien op een schonere en verantwoorde manier aan de gang gaan met dergelijke
nieuwe technologieën. Vorige week heb ik bij de behandeling van de begroting
van Verkeer en Waterstaat gesproken over elektrische auto's, waar wij voorstander
van zijn. Er moeten goede criteria worden opgesteld voor de batterijen die
daarvoor gebruikt worden, want wij moeten geen grote gifberg creëren.
Bij ggo's moeten wij ervoor zorgen dat er goede richtlijnen komen, zodat er
op een zorgvuldige manier mee kan worden omgegaan. De keuzevrijheid van consumenten
moet behouden blijven. Laten wij niet overal paniek zaaien. Er zijn grote
kansen, ook voor de voedselvoorziening, ook voor duurzaamheid. Niet elke ggo-toepassing
geeft alleen maar problemen. D66 is op dit punt wat nieuwsgieriger dan de
Partij voor de Dieren.Mevrouw Ouwehand (PvdD):Ik ben uiterst nieuwsgierig en constateer dat er een verblindingseffect
optreedt bij D66. Wat D66 wil toelaten, staat haaks op de eigen doelstellingen.
Genetisch gemanipuleerde soja voor veevoer leidt tot allerlei problemen, zoals
ontbossing en dierenleed. De heer Van der Ham zegt altijd maar ja. Ik denk
dat hij op dit punt een heroverweging moet plegen.De heer Van der Ham (D66):Wij zijn heel kritisch over soja uit het buitenland. Vorig jaar hebben
wij er uitgebreid over gedebatteerd rond Stop Fout Vlees. Dat wil niet zeggen
dat je de hele discussie over ggo's niet wilt voeren. Wij zijn het vaak met
de Partij van de Dieren eens over landbouw en dierenwelzijn, maar over ggo's
denken wij toch iets zakelijker.De heer Waalkens (PvdA):Samen met collega's heb ik een amendement ingediend om geld uit te trekken
voor klassieke veredeling. Ik ben het heel erg eens met het betoog over gewogen
kansen van genetische modificatie, maar in het amendement proberen wij ook
de klassieke veredeling een kans te geven, met name gericht op resistentie
tegen phytophthora. Kunnen wij op uw steun rekenen?De heer Van der Ham (D66):Ik heb het amendement nog niet gezien, maar als de dekking goed is, vinden
wij het zeker sympathiek. Wellicht zullen wij er zelfs voorstemmen.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.25 uur tot 14.05 uur geschorst.De voorzitter:Op de tafel van de griffier ligt een lijst van ingekomen stukken. Op die
lijst staan voorstellen voor de behandeling van deze stukken. Als aan het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is gemaakt, neem ik aan dat
daarmee wordt ingestemd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20082009-3141-3169.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl