Gezamenlijke behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van een aantal gemeenten in het westelijk deel van Midden-Limburg (30358); het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Ambt Montfort en Roerdalen (30359); het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Roermond en Swalmen (30360)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 1805-1817

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

26-09-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 38, pagina 1805-1817

12-09-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30359Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 30360Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 30358Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten, met de door de Voorzitter ter zake zake gedane voorstellen (dinsdag 12 september 2006)Pagina 1854-1854
Presentie en opening (dinsdag 12 september 2006)Pagina 1785-1785
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Tijdelijke instellingswet Raad voor strafrechtstoepassing en jeugdbescherming (30161)Pagina 1804-1805
Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van een aantal gemeenten in het westelijk deel van Midden-Limburg (30358); het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Ambt Montfort en Roerdalen (30359); het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Roermond en Swalmen (30360)Pagina 1835-1852
Behandeling van een hele reeks wetsvoorstellen, waaronder het wetvoorstel Uitvoering van verordening (EG) Nr. 1435/2003 van de Raad van de Europese Unie van 22 juli 2003 betreffende het statuut voor een Europese Coöperatieve Vennootschap (SCE) (Uitvoeringswet verordening Europese coöperatieve vennootschap) (30382)Pagina 1785-1786
Lijst van besluiten (dinsdag 12 september 2006)Pagina 1854-1854
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met het treffen van een regeling inzake het verhoor van afgeschermde getuigen en enkele andere onderwerpen (afgeschermde getuigen) (29743)Pagina 1817-1835
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met het treffen van een regeling inzake het verhoor van afgeschermde getuigen en enkele andere onderwerpen (afgeschermde getuigen) (29743)Pagina 1787-1798
Behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van naasten (28781)Pagina 1798-1804
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van naasten (28781)Pagina 1852-1854
Gezamenlijke behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van een aantal gemeenten in het westelijk deel van Midden-Limburg (30358); het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Ambt Montfort en Roerdalen (30359); het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Roermond en Swalmen (30360)Pagina 1805-1817
Stemming over het wetsvoorstel Het creëren van een wettelijke basis in de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren voor de implementatie van Europese regelgeving inzake de bescherming van dieren tijdens vervoer en daarmee samenhangende activiteiten (30401)Pagina 1804-1804

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 85 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de gezamenlijke behandeling van:het wetsvoorstel
Gemeentelijke herindeling van een aantal gemeenten in het westelijk deel van
Midden-Limburg (30358);het wetsvoorstel Samenvoeging
van de gemeenten Ambt Montfort en Roerdalen (30359);het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Roermond en Swalmen (30360).De voorzitter:Ik heet minister Remkes van harte welkom in onze Kamer. Alvorens de beraadslaging
te openen, deel ik mee dat de aanvankelijk voorziene dinerpauze van een uur
in samenspraak met de woordvoerders tot een halfuur is bekort ten behoeve
van de mensen op de tribune die uit Limburg komen en die, net als de woordvoerders
uit die streek, op een redelijk christelijk tijdstip thuis willen komen. Ik
neem aan dat de minister zich hierin heeft kunnen vinden.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Tan (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De leden van de PvdA-fractie hebben in het voorlopig
verslag al duidelijk gemaakt, met enige bezorgdheid kennis te hebben genomen
van de herindelingsvoorstellen voor gemeenten in het westelijke deel van Midden-Limburg.
Vooral de positie van de centrumgemeente Roermond roept bij ons tal van vragen
op. In de motie-Castricum uit 1990 werd de problematiek aldaar erkend, maar
toch lijkt er sindsdien geen concrete oplossing te zijn gevonden ondanks dat
er veel is gepraat. Ook de zorgen van de gemeente Swalmen verdienen naar de
mening van mijn fractie serieuze aandacht. De minister heeft met de memorie
van antwoord van 1 september jongstleden de twijfels van mijn fractie
nauwelijks kunnen wegnemen. Dat komt gedeeltelijk door het naar haar mening
ontbreken van gerichte antwoorden op enkele expliciete vragen, maar ook door
inschattingen die in haar ogen onnavolgbaar zijn. Allereerst gaat de minister op het beleidskader in met de duidelijke uitspraak
dat de versterking van de centrumfunctie van Roermond niet het leidende motief
voor de samenvoeging is geweest. Wat onze fractie betreft, had de versterking
van de centrumfunctie veel meer prioriteit verdiend. Dan had het totaalbeeld
van deze drie wetsvoorstellen er ongetwijfeld heel anders uitgezien. Kennelijk
heeft het draagvlakcriterium, meestal een zeer belangrijk criterium, evenmin
de doorslag gegeven, want dat is onder de betrokkenen zeer beperkt. Swalmen
verzet zich en Roermond is teleurgesteld in de uitkomst in breder verband.
Er is kennelijk voor gekozen, de wensen van andere gemeenten in Midden-Limburg
zwaarder te laten wegen dan die van de twee gemeenten waarover het wetsvoorstel
met nummer 30360 gaat. Wij vragen ons af of daarmee de stelling van de minister
dat dit wetsvoorstel niet het sluitstuk is van de twee andere wetsvoorstellen,
niet in de lucht komt te hangen. Kennelijk is het draagvlak voor de samenvoeging
van Ambt Montfort en Roerdalen en de herindeling van westelijk Midden-Limburg
doorslaggevend geweest voor het voorstel tot samenvoeging van de gemeenten
Roermond en Swalmen. De mededeling dat met dit wetsvoorstel de versterking
van de bestuurskracht van de gemeente Swalmen wordt beoogd, wekt ook onze
bevreemding. Wil de minister toelichten hoe dit zich verhoudt tot de uitslag
dat de bestuurskracht van Swalmen volgens de bestuurskrachtmonitor van de
provincie Limburg positief was?Met het oog op de duurzaamheid van deze herindeling baseert de minister
zich op de combinatie met goede, niet-vrijblijvende regionale samenwerking
als flankerend beleid. In de memorie van antwoord komt de minister onder het
kopje "centrumfunctie" op de samenwerking terug en wel in samenhang
met de bestuurlijke drukte. Daarbij stelt de minister dat er sinds de motie-Castricum
van 1990 aan de problematiek van Roermond wel aandacht is besteed, maar dat
de uitkomsten minder ver gaan dan Roermond had gewenst.In de Tweede Kamer hebben meerdere fracties kritiek geuit op de veronachtzaming
van de centrumstad. De minister geeft toe dat voorzieningen in een centrumstad
een zuigende werking op de omliggende regio hebben en dat dit ook voor Roermond
geldt. Nu verwijst hij naar niet-vrijblijvende samenwerking en een bestuursovereenkomst
daaromtrent. Dat komt mijn fractie als een doekje voor het bloeden voor, te
meer daar Roermond niet aan die overeenkomst deelneemt. Roermond acht die
namelijk ontoereikend voor het oplossen van de stedelijke herstructureringsopgave
vanwege juist dat vrijblijvende karakter. Dat is volgens mijn fractie veelzeggend.
De enige daadwerkelijke verbetering in de situatie is het verminderen van
het aantal samenwerkingspartners met zeven gemeenten. Dat kan inderdaad een
gunstig effect op de bestuurlijke drukte en dus op de financiële lasten
hebben. Desalniettemin blijft het een gegeven dat de voortgang in de samenwerking
tot nu toe zo teleurstellend is dat men kan spreken van een gegroeide cultuur
in de onderlinge verhoudingen die weinig positiefs voor de toekomst belooft.
Verwacht de minister nu dat er puur door het verminderen van het aantal met
zeven gemeenten ineens wel een vruchtbare samenwerking tot stand komt en wel
in een zodanig tempo dat de houdbaarheid van deze herindeling niet strekt
tot 2014, zoals de minister betoogt, maar tot 2030? Vormt dit niet een te
groot risico voor de concurrentiepo sitie van deze regio op
het vlak van de economie en de volkshuisvesting?Wij hebben het nu nog niet eens over de nadelen van intergemeentelijke
samenwerking voor het democratische gehalte van het bestuur, maar mijn fractie
deelt de mening van de collega's van de GroenLinks-fractie dat de functionele
samenwerking op inhoudelijke taakvelden de lokale gemeenteraad op afstand
zet. In de memorie van antwoord gaat de minister hier niet op in, net zo min
als op de vraag over de slechte samenwerkingsresultaten tot dusver.Op de vraag van mijn fractie hoe de grotere afstand tussen burger en bestuur
te compenseren, wijst de minister op binnengemeentelijke decentralisatie als
keuzemogelijkheid voor gemeentebesturen. Denkt de minister aan een constructie
waarbij Swalmen eerst bij Roermond wordt gevoegd om vervolgens de status van
deelgemeente te krijgen met een eigen deelgemeenteraad? Waarom is in dezen
de genoemde niet-vrijblijvende samenwerking ineens wel ontoereikend?Zoals altijd, hebben wij in deze Kamer slechts de keuze uit twee alternatieven:
instemmen of niet instemmen met een wetsvoorstel. Het zal na dit betoog wellicht
geen verbazing wekken dat de Partij van de Arbeid-fractie liever meer mogelijkheden
had gehad. Zij heeft ook nu weer een indringende discussie gevoerd over wat
de functie van de Eerste Kamer al dan niet moet behelzen ten aanzien van gemeentelijke
herindelingen. De discussie ging ook over de vraag of herindeling vooral van
onderop moet komen en wat van bovenop, van Den Haag, van toegevoegde waarde
moet zijn, of de Eerste Kamer zich vooral moet bezighouden met de toets op
de procedurele zorgvuldigheid bij het tot stand komen van de herindeling en
hoever de inhoudelijke beoordeling van het eindresultaat moet gaan, zo de
Eerste Kamer al als sluitstuk van de wettelijke besluitvorming de afweging
maakt.Wie is er nu uiteindelijk blij met het herindelingsvoorstel dat in de
drie wetsvoorstellen verankerd ligt? Wat betekent het voor de dynamiek in
de bestuurlijke ontwikkelingen op lokaal niveau in Limburg als Swalmen-Roermond
niet tot stand komt? Hoe moeten wij het werk van de provincie beoordelen dat
de minister heeft goedgekeurd toen hij de wetsvoorstellen naar de Tweede en
de Eerste Kamer stuurde? De PvdA-fractie en andere fracties, zoals de CDA-fractie,
maar ook de VVD-fractie en andere fracties hebben waarschijnlijk uiteenlopende
meningen over de politiek-inhoudelijke insteek. Alle fracties vinden draagvlak
belangrijk, maar weten tegelijkertijd dat bij herindeling draagvlak van alle
betrokkenen waarschijnlijk een utopie is. Er zullen altijd partijen blijven
die minder gelukkig zijn met voorstellen tot herindeling. Dan rijst de vraag
wat wij zwaarder moeten laten wegen. De minister heeft bestuurskracht genoemd
als een belangrijk criterium. Zoals uit onze inbreng blijkt, is de positie
van de centrumgemeente voor de Partij van de Arbeid een belangrijk criterium
bij de beoordeling van herindelingsvoorstellen. Wat dat betreft zijn wij procedureel
gezien teleurgesteld over de uitkomst van de voorbereiding in de provincie
Limburg. Gegeven het verschil in prioriteitstelling tussen de verschillende
criteria, kunnen wij het echter goed volgen. Daarom hebben wij op het eerste
gezicht niet zo veel procedurele kanttekeningen bij wat in de provincie heeft
plaatsgevonden. Onze aarzelingen zijn vooral gebaseerd op inhoudelijke afwegingen.
Wij hebben daarover een aantal vragen gesteld. Wij wachten de antwoorden van
de minister af en zullen op basis daarvan tot een eindoordeel komen over de
vraag of wij al dan niet met de wetsvoorstellen kunnen instemmen.De heer Van Raak (SP):Ik constateer dat mevrouw Tan en haar fractie worstelen met de materie.
Zij zegt procedureel te zijn teleurgesteld in de voorbereiding van de provincie
Limburg, maar ook dat zij geen procedurele bezwaren heeft. Dat snappen wij
niet.Mevrouw Tan (PvdA):Wij zijn teleurgesteld in de uitkomst van de procedure, vooral inhoudelijk
gezien. Wij willen echter niet, zoals wel vaker gebeurt, de fout maken dat
je ineens allerlei zaken gaat zoeken om de procedure onderuit te halen als
je het ergens inhoudelijk niet mee eens bent.De voorzitter:Het woord is aan de heer Pruiksma, die zijn maidenspeech zal houden.De heer Pruiksma (CDA):Voorzitter. Gemeentelijke herindelingen zijn nooit simpel. Waarschijnlijk
heeft heel Midden-Limburg met spanning uitgekeken naar vandaag, de dag waarop
het sluitstuk van de gemeentelijke herindeling in deze regio in dit huis wordt
behandeld. De spanning hangt onmiskenbaar samen met de emoties die worden
opgeroepen door de herindeling van de voor burgers meest herkenbare bestuurslaag,
de gemeente. Naar ons oordeel legt dit een zware hypotheek op de politieke
besluitvorming. De finale besluitvorming over gemeentelijke herindelingen
vindt weliswaar plaats in het parlement, maar betreft toch in de eerste plaats
dingen waarvan de "gemeentenaren" zelf elke dag plezier of last
ondervinden, zoals gemeentereiniging en reinigingspolitie. Daarom mag en moet
van de politiek maximale zorgvuldigheid worden verwacht.De wetsvoorstellen 30358 en 30359 kunnen zonder meer op onze instemming
rekenen. In beide gevallen is voldaan aan de voorwaarden die het CDA stelt
aan herindeling van bestaande gemeenten. Ons rest slechts om de nieuwe gemeenten
alle goeds te wensen voor de toekomst. Het is ronduit verheugend dat bestaande
gemeenten bereid zijn om de eigen beperkingen onder ogen te zien en daaraan
de consequentie te verbinden om over de eigen schaduw heen te springen als
het belang van de eigen burgers daartoe noopt.Bij de oordeelsvorming over de aan ons voorgelegde wetsvoorstellen over
de herindeling van gemeenten, neemt de CDA-fractie onveranderlijk het CDA-verkiezingsprogram
tot uitgangspunt. Het is een blijk van politieke en bestuurlijke consistentie
dat het hierbij niet uitmaakt of wordt gekeken in het verkiezingsprogram dat
op dit moment nog vigerend is of in het concept van het programma dat van
het CDA op 22 november, naar valt te hopen, opnieuw de grootste partij
zal maken. Beide stellen als eis aan gemeentelijke herindelingen dat de wens
om hiertoe over te gaan, strikt van onderop moet komen. De gemeenten moeten
zelf hun vinger opsteken als zij tot de conclusie zijn gekomen dat de bestaande
schaalgrootte onvoldoende is om optimaal te kunnen functioneren. De belemmeringen
die hen tot deze conclusie brengen, kunnen divers van aard zijn en bijvoorbeeld
de omvang en het niveau van het ambtelijk apparaat, ruimtelijke
ontwikkelingen of de richting waarin de sociaaleconomische ambities zich hebben
ontwikkeld, betreffen. Het is logisch dat dan naar gelijkgestemde zielen wordt
gezocht. De gemeente gebruikt dan eigen krachten en kwaliteit en laat zich
niet leiden door Calimero-achtige gedachten.Dit alles brengt met zich mee dat de CDA-fractie bij de beantwoording
van de vraag of in de gemeenten voldoende draagvlak voor de voorgestelde herindelingen
bestaat, het oog op de gemeenten zelf gericht houdt. De discussie moet nadrukkelijk
dus niet worden beperkt tot Binnenhof of provinciehuis. Het gaat hierbij niet
om decimalen achter de komma maar om de hoofdlijnen die uit onderzoek, enquêtes,
quickscans en vooral ook gesprekken met bestuurders en gemeentenaren tot uitdrukking
zijn gekomen.Uit de beschikbare stukken was reeds duidelijk dat in Roermond en Swalmen
de handen niet op elkaar kunnen worden gekregen voor een fusie tussen deze
beide gemeenten. Omdat gedwongen huwelijken bovengemiddeld in echtscheiding
eindigen, moet de vraag wat hiervan de oorzaak is, niet worden vermeden. Tijdens
mijn werkbezoek aan Midden-Limburg werd ik geconfronteerd met cijfers die
uitwijzen dat in Swalmen 73% van de bevolking gekeerd is tegen een
samengaan met Roermond. In een gesprek met burgemeester Denie heeft deze mij
bevestigd dat raad en college tegen samengaan met Roermond zijn gekant. De
variant die door Swalmen wel wordt gewenst, moet onbesproken blijven omdat
de verlangde bruid, de gemeente Beesel, geen deel van de onderhavige planvorming
uitmaakt.In Roermond werd mij bevestigd dat wetsvoorstel 30360 lang niet ver genoeg
gaat en dat zelfs niet van een minimale variant kan worden gesproken. In Roermond
gaan de gedachten uit naar de kortebandstad, waarmee ook de kernen Linne,
Melick en Beesel bij Roermond worden gevoegd, als minimale variant. Voor deze
kernen geldt echter dat zij ofwel niet in het plangebied liggen, ofwel in
andere opnieuw in te richten gemeenten liggen. Het eerste geldt voor Beesel,
het laatste voor Linne en Melick. Uit gesprekken met andere bestuurders in
de regio bleek mij tevens dat verschillen in bestuurscultuur als een hinderpaal
werden beschouwd. In het voorlopig verslag hebben wij daarover nieuwsgierige
vragen gesteld. In de memorie van antwoord, die wel erg laat is verschenen,
werd hierop helaas slechts een standaardantwoord gegeven. Dat lijkt een gemiste
kans om de helderheid te scheppen op basis waarvan ambitie en realiteitszin
met elkaar kunnen worden verbonden.Vervolgens kan men de vraag stellen of andere gronden aanwezig zijn om
een fusie tussen Swalmen en Roermond te rechtvaardigen. Naar ons oordeel zijn
deze er niet. Swalmen is een groene gemeente die onderdeel uitmaakt van de
ehs, de ecologische hoofdstructuur. Roermond is stedelijk gebied met een behoefte
aan bouwlocaties voor woningen en industriële bedrijvigheid. Niemand
zal betwisten dat Roermond bovendien met echte grotestadproblematiek kampt.
Elke sociaaleconomische vergelijking tussen Roermond en Swalmen gaat mank.
Overigens blijkt nergens dat rekening is gehouden met een algemeen herindelingsbeleid
in de provincie Limburg: zo groot als nodig en zo klein als mogelijk.In de memorie van antwoord heeft de minister gereageerd op het verzoek
van CDA, Partij van de Arbeid, SP en D66 om een nadere toelichting te geven
op de beoordeling van de beleidscriteria die de meetlat vormen voor herindelingen.
Het gaat daarbij om draagvlak, bestuurskracht, duurzaamheid in de oplossing
van knelpunten, interne samenhang, regionale samenhang en planologische ruimtebehoefte.
In dit geval valt het nodige af te dingen op de duurzaamheid omdat de memorie
van antwoord voorbijgaat aan het feit dat de ligging van Swalmen binnen de
ehs strikte beperkingen stelt aan de planologie. In Swalmen kunnen op dit
moment nog circa vijfhonderd huizen worden gebouwd. Op pagina 3 van de memorie
van antwoord staat dat Swalmen na 2014 de bouwlocatie voor Roermond zal kunnen
zijn. Dat dient, op zijn zachtst gezegd, te worden betwijfeld. Ik wil niet
onvermeld laten dat bestuurders van Roermond mij hebben verzekerd dat de fusiedatum
van 1 januari 2007 voor Roermond het startsein zal zijn voor een nieuwe
herindelingsdiscussie in Limburg. Ook dat gegeven doet afbreuk aan het criterium
van de duurzaamheid. Ook de interne samenhang kan slechts met enige verbeelding
aanwezig worden geacht. Zoals eerder betoogd is Swalmen ehs-groen en loopt
Roermond tegen zijn bouwgrens aan. Samenhang valt daarin niet te vinden. Het
belangrijkste is en blijft echter dat het CDA-verkiezingsprogram in welke
uitgave dan ook het criterium "draagvlak" als uitgangspunt neemt.
Daarvan is overduidelijk in Swalmen geen sprake. Men wil vandaag niets met
Roermond en morgen en overmorgen ook niet. Daar is geen woord Frans bij en
dat respecteren wij.Roermond wil deze variant van de fusie ook niet, omdat die geen reële
oplossing biedt voor de problemen waar Roermond voor staat. Dat Roermond zich
niet zal verzetten tegen inlijving van Swalmen ligt voor de hand, want alle
kleine beetjes helpen. Het is echter in geen enkel opzicht een oplossing die
Roermond voor ogen staat. Daarin hebben ze in Roermond gewoon gelijk. Iets
meer coöperatie zou waarschijnlijk de herindelingsmachinerie beter hebben
gesmeerd en geolied, maar dat is een constatering achteraf.De vraag die hier wezenlijk van belang is, is de vraag of wij als medewetgever
meewerken aan de opheffing van het eigen gemeentebestuur in Swalmen. Vaststaat
dat raad, college en burger aldaar opheffing niet willen. Ook staat vast dat
in die gemeente niet zodanige structurele knelpunten zich voordoen dat die
desondanks opheffing zouden rechtvaardigen. Dan resteert de vraag of bovenlokale,
zeer zwaarwegende belangen desondanks deze opheffing opleggen, bijvoorbeeld
het harnas waarin Roermond zegt te verkeren.Het CDA hier ziet evenals de geestverwanten aan de overzijde niet zodanige
belemmeringen voor Roermond dat die slechts door opheffing van Swalmen kunnen
worden weggenomen. Instrumenten als grenscorrectie, bovenlokale afspraken
en samenwerking en verregaande differentiatie, die in het nieuwe CDA-conceptprogramma
prominent voorkomen, of andere aan de Limburgse creativiteit ontsproten instrumenten
zouden eerst kunnen worden beproefd.Wij concluderen dat er onvoldoende redenen zijn om Swalmen te ontdoen
van zijn eigen bestuur. Een eigen bestuur is een intrinsieke waarde, omdat
daar de afstand tussen burger en bestuur kleiner is, de invloed van lokale
gemeenschappen meer onverdund doorwerkt op gemeentelijk beleid en de betrokkenheid
van de burger groter is. Het is niet voor niets dat het ook door Nederland
ondertekende Europees Handvest inzake lokale autonomie op dat
nabije bestuur zeer de nadruk legt. De conclusie moet zijn dat wij grote bezwaren
zien in aanvaarding van dit wetsvoorstel, nu niet wordt voldaan aan het draagvlakcriterium.
Steun van onderop is er niet, althans onvoldoende. Het gevolg daarvan is dat
mijn fractie het voornemen heeft om tegen wetsvoorstel 30360 te stemmen. Wij
zullen het antwoord van de minister daarom met meer dan gewone belangstelling
afwachten. Ik zeg erbij, om verwarring te voorkomen in het debat, dat draagvlak
in onze optiek niet een gelegenheidsargument is dat naar believen kan worden
ingevuld. Draagvlak op het terrein van gemeentelijke herindeling betekent
in onze visie niet alleen aan gemeenten en hun inwoners vragen wat hun mening
is over een voorgelegd plan, maar ook luisteren naar hun antwoord en daar
vervolgens naar handelen.De voorzitter:Mijnheer Pruiksma, van harte gefeliciteerd met uw maidenspeech. Het betreft
een onderwerp dat ogenschijnlijk niet met uw expertise van doen heeft, gelet
op uw jarenlange ervaring met de rechtspraak in belastingzaken. In de rechtspraak
echter, zo hebt u zelf eens gesteld, moeten rechters of raadsheren, omdat
ons belastingrecht zo ingewikkeld is, over zo veel deskundigheid beschikken
dat zij zich daarom ook andere onderwerpen snel eigen moeten kunnen maken
en kunnen maken. U hebt, denk ik, uw eigen stelling vandaag bewezen.Uw wortels liggen in het fiscale recht. U bent jarenlang belastinginspecteur
geweest en nog steeds volgt u de ontwikkelingen op dat terrein met diverse
bijdragen aan het Fiscaal Weekblad FED en het Belastingblad. Uw jarenlange
ervaring en deskundigheid als belastingjurist hebben uiteindelijk geleid tot
uw huidige functie: coördinerend vicepresident en sectorvoorzitter van
de Belastingkamer van het gerechtshof in het hoge noorden, in Leeuwarden.
U begon als gerechtsauditeur bij hetzelfde hof en bent achtereenvolgens rechter
geweest bij de arrondissementsrechtbank en vicepresident van het hof. Daarnaast
bent u lid van de commissie die zich bezighoudt met het aantrekken van leden
van de rechterlijke macht en bent u plaatsvervangend voorzitter van het Centraal
Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg. Ook binnen uw politieke activiteiten
komt uw deskundigheid in de rechtspraak tot haar recht in uw lidmaatschap
van de commissie van beroep van het CDA.Sinds 1978 bent u politiek actief, eerst voor de ARP en sinds 1980 voor
het CDA. Drie zittingsperioden bent u lid geweest van de provinciale staten
van Fryslân. Ik hoop dat ik dit laatste goed heb uitgesproken, want
ik kom uit Limburg zoals u weet. In mei 2005 bent u lid van deze Kamer geworden
na het overlijden van onze oud-collega Alis Koekkoek. In onze Kamer toont
u zich, als ik het zo zeggen mag – nu wordt het gevaarlijk – een
typische Fries: recht door zee, direct en vasthoudend. Die eigenschappen,
gecombineerd met uw deskundigheid en ervaring, maken u hier welkom. Daarom
wens ik u graag van ganser harte alle succes toe met uw werkzaamheden in de
Eerste Kamer.Ik geef de leden gelegenheid om de heer Pruiksma te feliciteren.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Met gemeentelijke herindelingen kun je verschillende kanten
op en je kunt er verschillende typen gemeenten mee creëren. Bij alle
voorstellen staan natuurlijk centraal de twee aspecten van enerzijds de noodzakelijke,
door herindeling te realiseren, bestuurskracht en anderzijds het voor een
goede afloop van het proces toch ook wel zeer wenselijke draagvlak voor de
operatie in de betrokken gemeenten. Vooral dat eerste aspect kan gemakkelijk
verschillende beoordelingen opleveren en mede daardoor worden onze herindelingen
niet consequent in één richting aangewend. Soms wordt omliggend
platteland toegevoegd aan stedelijk grondgebied, waarbij voldoende bestuurskracht
in de regel wel verondersteld kan worden, maar het draagvlak in de betrokken
dorpen meestal te wensen overlaat. Soms worden grote plattelandsgemeenten
gevormd om de steden heen, die dan dus betrekkelijk klein blijven. Ook hierbij
moet voldoende bestuurskracht tot stand kunnen komen en in de plattelandsgemeenten
wordt hiervoor veel gemakkelijker draagvlak gevonden. Voor de steden met hun
centrumvoorzieningen is zo'n keuze over het algemeen minder aantrekkelijk,
maar het draagvlak voor die centrumvoorzieningen moet toch, zelfs bij veel
grotere stadsgemeenten, uiteindelijk in goede samenwerking met de regio tot
stand komen. Die bereidheid moet er wel wezen.Wij hebben in dit land niet echt gekozen voor één van deze
beide benaderingen. Wij gaan daar dus pragmatisch mee om; afhankelijk van
de situatie kunnen beide voorkomen in nieuwe herindelingen, maar omdat draagvlak
toch als bijna onmisbaar wordt gezien, zal doorgaans gemakkelijker een keuze
voor grote plattelandsgemeenten ontstaan. In het algemeen, zeg ik daar voor
de duidelijkheid maar bij, heeft dat ook mijn voorkeur. Stadsgemeenten en
landgemeenten hebben met een verschillende problematiek te doen. Laat ieder,
in goede harmonie en hier en daar gestuurd door de provincies, zijn eigen
belangen maar behartigen. Als wij dat als algemeen uitgangspunt zouden hanteren,
blijft er eigenlijk maar één vraag over, namelijk: waar wordt
de ondergrens bereikt? Waar wordt een centrumstadje zo klein dat stad en platteland
in redelijkheid niet gescheiden kunnen blijven? Verder blijft het natuurlijk
altijd mogelijk dat de stad extra grondgebied nodig heeft, voor woondoeleinden
of voor bedrijfsontwikkelingen, maar dan blijft het uitgangspunt dat ook binnen
die opgerekte grenzen er nog steeds sprake is van een stedelijke gemeente.Bij de vandaag voorliggende voorstellen is bij twee van de drie voorstellen
gekozen voor het type "grotere plattelandsgemeente". Of daarbij
een in alle opzichten gelukkige keuze is gemaakt, laat ik in het midden. Bij
de gemeente Maasgouw, die aan twee kanten van de Maas komt te liggen, kan
men zonder twijfel vraagtekens plaatsen. Het is onze taak niet om dat te doen
bij de keuzes die in de provincie gemaakt zijn en die aan de voorwaarden voldoen.
Met andere woorden, voor Maasgouw, Leudal en de nieuwe gemeente Roerdalen
lijkt het niet passend om de gevoerde discussie nog eens over te doen. Er
is draagvlak bij de gemeenten en ervan uitgaande dat de nieuwe gemeenten ook
sterk genoeg worden, ligt daar wat ons betreft geen probleem. Anders ligt het met het laatste wetsvoorstel, de samenvoeging van Roermond
en Swalmen. Hier wordt ineens een plattelandsgemeente samengevoegd met een
stedelijke centrumgemeente. Hier blijkt in de op te heffen gemeente Swalmen
geen draagvlak voor de voorgestelde operatie te bestaan en hier lijkt het
grondgebied van Swalmen ook niet nodig voor uitbreiding van het stedelijke
gebied van Roermond. De minister zegt zelf in zijn memorie van antwoord: "Hieruit
blijkt dat de versterking van de centrumfunctie van Roermond niet het leidende
motief is geweest bij het provinciale voorstel voor deze samenvoeging."
Waarom dan wel dit voorstel? Daarvan zegt de minister: "De samenvoeging
is met name een antwoord op de bestuurskracht problematiek van de gemeente
Swalmen." Met andere woorden, er moest nu eenmaal iets met Swalmen gebeuren.
Daar kun je ook vraagtekens bij zetten. Waarom moest dit eigenlijk, minister?Verder geeft de minister nog aan dat alternatieve partners voor Swalmen
blijkbaar niet aanwezig waren, want Beesel is anders, naar het noorden, georiënteerd
en het had geen belangstelling voor samenvoeging. Welnu, dat laatste lijkt
intussen wat anders te liggen en er lijkt ook een goede verklaring te zijn
voor de eerdere afhoudende opstelling van Beesel. Beesel wil namelijk niet
meegetrokken worden in een samenvoeging met Roermond, maar het is, nu, heel
wel bereid om een fusie met Swalmen te bekijken. Er blijkt dus wel degelijk
een alternatief mogelijk als je iets verder wilt kijken en niet alleen maar
let op het bij de huidige voorstellen betrokken gebied.Met alle respect voor de keuzes van de provincie en van de minister lijkt
hier dan toch veel te zeggen voor het uitgangspunt "beter ten halve gekeerd
dan ten hele gedwaald". De samenvoeging van Swalmen met Roermond is van
een ander soort dan de samenvoegingen in beide andere wetsvoorstellen. Deze
samenvoeging wordt door Roermond mokkend aanvaard en door Swalmen heftig bestreden.
Deze samenvoeging levert Roermond niets op en geeft wellicht aan Swalmen een
bestuurskrachtig gemeentebestuur, maar dan wel een op afstand: in de stad.
Er leek geen alternatief te zijn, maar dat lijkt er nu wel degelijk te zijn.
Mijn conclusie zou wezen dat dit wetsvoorstel uit misverstanden is geboren
en niet tot de beste oplossing leidt. Dan zijn uitstel en heroverweging beter.
Met Swalmen moet misschien wel wat gebeuren, maar laat het provinciebestuur
daar eerst nog maar op studeren. Roermond moet tot niet-vrijblijvende samenwerking
met zijn nieuwe buren zien te komen. Daarbij heeft de provincie misschien
een taak.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. De afgelopen weken hebben alle politieke partijen hun verkiezingsprogram­ma's
gepresenteerd. Daarin hebben zij beloften gedaan aan hun kiezers. Deze beloften
gelden natuurlijk niet vanaf de verkiezingen van 22 november. Die gelden
nu al. Wij hebben onze kiezers beloofd: "Gemeentelijke herindelingen
horen niet van bovenaf te worden opgelegd, zoals nu vaak gebeurt, maar moeten
de steun hebben van de bevolking." In het programma van de PvdA lees
ik helder en duidelijk: "Gemeentelijke herindelingen worden niet door
Den Haag verordonneerd, maar zijn primair een keuze van de gemeenten zelf."
Lees in deze zin voor Den Haag: wij. Wat de PvdA hier zegt, is mooi. De heer
Pruiksma wees op de zinsnede hierover in het CDA-verkiezingsprogramma. Daarin
staat: "Gemeentelijke herindelingen zijn alleen acceptabel als de gemeenten
dat zelf noodzakelijk achten." Dat is nog mooier. De heer Pruiksma laat
hier een verrassend nieuw geluid van het CDA horen.Herindelingen zijn een keus van gemeenten zelf, zegt de Partij van de
Arbeid. Mevrouw Tan zei met betrekking tot Roermond en Swalmen dat er onvoldoende
draagvlak is. Zij spreekt over veel gepraat en weinig oplossingen. Herindelingen
zijn alleen acceptabel als de gemeenten die zelf noodzakelijk achten, zegt
het CDA. Wij zijn natuurlijk heel blij met deze late bekering van het CDA
en wij weten dat late bekeringen de meest dierbare zijn.De burgers van Swalmen kunnen opgelucht ademhalen, als de PvdA en het
CDA hun verkiezingsprogramma's tenminste serieus nemen. Dan zullen de fracties
van de PvdA en het CDA in deze Kamer met ons tegen de voorgestelde samenvoeging
met Roermond stemmen, maar nogmaals, dan moeten zij zich houden aan de belofte
van hun partij en die toch ook geldt voor de inwoners van Limburg.Mevrouw Tan (PvdA):Voorzitter. De heer Van Raak citeerde uit het conceptverkiezingsprogramma
van de PvdA. Daarover moet het partijcongres nog oordelen en daarover zal
dus nog de nodige discussie plaatsvinden. De heer Van Raak citeerde ook wat
hier onder anderen door mij is gezegd. Ik verzoek hem mijn totale inbreng
in aanmerking te nemen en om niet enkele plukjes uit een betoog te halen.
Hij moet die afzonderlijke plukjes dus niet in een nieuw verband aan de orde
stellen en dan conclusies trekken.De heer Van Raak (SP):Ik begrijp dat mevrouw Tan een amendement op het conceptprogramma van
de Partij van de Arbeid zal voorstellen.Mevrouw Tan (PvdA):Dit lijkt mij niet de plaats om te spreken over de manier waarop in de
verschillende partijen met de teksten van de verkiezingsprogramma's wordt
omgegaan. Laten wij de discussie hier onderling voeren en goed naar elkaar
luisteren. Ik vind ook dat wij elkaars overwegingen in de goede context in
aanmerking moeten nemen en daarbij de andere belangrijke criteria voor de
afwegingen moeten betrekken.De heer Van Raak (SP):Dat zal ik zeker doen, maar ik moet wel constateren dat mevrouw Tan hier
een ander geluid laat horen, dan de Partij van de Arbeid met haar conceptverkiezingsprogramma.
Wij zullen zien hoe dat afloopt.Mevrouw Tan (PvdA):Laten wij de discussie voeren zoals die vandaag voor de besluitvorming
dient plaats te vinden en niet allerlei oneigenlijke partijdiscussies deze
zaal binnenbrengen.De heer Van Raak (SP):Dat zal ik niet doen, maar ik constateer wel dat het vooral een partijdiscussie
van de Partij van de Arbeid is en niet zozeer een discussie tussen ons.De voorzitter:Mijnheer Van Raak, wij spreken over hetgeen geagendeerd is in deze Kamer.De heer Van Raak (SP):Dat ga ik ook doen.Ik ben erg blij met de openheid die het CDA en de Partij van de Arbeid
op dit gebied in hun conceptpartijprogramma's hebben gegeven. Van de VVD weet
ik het nog niet. In de programmakrant van deze partij heb ik nog niets kunnen
vinden over gemeentelijke herindelingen. Misschien kan de woordvoerder van
de VVD daar straks enig licht op werpen.Om te beginnen willen wij de minister een compliment geven omdat hij de
vandaag te behandelen herindelingen niet in één wet, maar apart
aan de Eerste Kamer heeft aangeboden. Daar heeft deze Kamer in het verleden
om verzocht omdat zij geen recht van amendement heeft en bij bezwaar tegen
een herindeling ook alle andere herindelingen zou moeten afkeuren. Dat hoeft
vandaag dus niet. Dat kwam de minister in de Tweede Kamer nog op kritiek te
staan. Dat vonden wij jammer en dat getuigt ook van weinig invoelingsvermogen
met de positie van deze helft van de Staten-Generaal. Wij hebben echter ook
kritiek op de minister. De beantwoording van de door ons schriftelijk gestelde
vragen is niet aan de maat. Wij zullen die vragen dan ook plenair opnieuw
stellen en willen nu betere antwoorden.Deze gemeentelijke herindelingen hebben veel emoties losgemaakt in Limburg.
Het dagblad De Limburger kopte in juni met "keiharde strijd om de macht
in Midden-Limburg". Wij kregen brieven van gemeenteraden, die weer werden
tegengesproken door fracties en weer werden genuanceerd door burgemeesters
en andersom. Herindelingen gaan altijd gepaard met emoties, en strijd. Maar
dit proces van gemeentelijke herindelingen in Limburg laat toch ook zien dat
er erg weinig regie is gevoerd. Zoals bij vele herindelingen het geval is,
ontbrak een duidelijke visie op de inrichting van het lokale bestuur. Het
verliep allemaal wel heel erg pragmatisch.Wij vroegen de minister welke voorstellen voor gemeentelijke herindeling
deze Kamer de komende vijf jaar nog tegemoet kan zien. De minister antwoordde
dat hij dat niet weet, omdat herindelingen door de provincies in gang worden
gezet. Maar hij stelt in dezelfde memorie van antwoord aan deze Kamer dat
de voorgestelde herindelingen "geenszins het sluitstuk zijn van de bestuurlijke
inrichting van Midden-Limburg". Er wordt in Nederland volop heringedeeld,
maar daarbij lijkt niet sprake van een eenduidige visie op de toekomst van
het lokale bestuur. Gedeputeerde staten van Noord-Holland bijvoorbeeld vinden
dat gemeenten moeten worden samengevoegd tot ze minstens 30.000 inwoners hebben.
In dat geval staat ons nog erg veel werk te wachten. Graag horen wij niet
alleen de visies van de provincies, maar toch ook die van de minister.Niet alleen de politieke partijen hebben in hun verkiezingsprogramma's
beloften gedaan over de gemeentelijke herindelingen, ook dit kabinet heeft
dat gedaan. In het beleidskader gemeentelijke herindelingen worden zes criteria
genoemd: draagvlak, bestuurskracht, duurzaamheid, interne samenhang, regionale
samenhang en planologischeruimtebehoefte. Bij de voorgestelde samenvoeging
tot de nieuwe gemeenten Roerdalen, Leudal en Maasgouw kunnen bij elk van deze
criteria vraagtekens worden geplaatst, maar door de bank genomen kan mijn
fractie met deze voorstellen leven.Onze aandacht richten wij vandaag primair op de voorgestelde samenvoeging
van Roermond en Swalmen. Wij vragen ons af of de minister hier voldoende recht
doet aan zijn eigen criteria. De twee belangrijkste criteria, zo stelde de
minister bij eerdere herindelingen, zijn het draagvlak en de bestuurskracht
van de gemeenten. Wij moeten deze criteria niet ál te rigoureus nemen,
zo zegt hij dan altijd, maar een goede afweging maken tussen de wensen van
de burgers en de noden van het bestuur. Dat heb ik geprobeerd te doen, maar
in het geval van Roermond en Swalmen lukt het mij niet om die goede afweging
terug te vinden.Het draagvlak voor de voorgestelde samenvoeging is uiterst klein, niet
alleen in Swalmen, maar ook in de gemeente Roermond. Deze stad heeft in het
proces van herindeling speciale aandacht gevraagd voor wat zij haar "meer
dan gemiddelde centrumfunctie" noemt ten opzichte van gemeenten met een
vergelijkbaar inwonertal. Roermond heeft te maken met grootstedelijke problemen
maar blijft ook na de samenvoeging met Swalmen een relatief kleine stad. De
provinciale staten van Limburg lijken ook te beseffen dat deze herindeling
de problemen van Roermond niet zal verlichten en pleiten nu al voor verdere
niet vrijblijvende samenwerking met de omliggende gemeenten. Je zou kunnen
zeggen dat de provincie Limburg een vooruitziende blik heeft, maar ook dat
zij haar eigen voorstel dus onvoldoende vindt. Wij vinden het in ieder geval
moeilijk om een voorstel goed te keuren waarvan de initiatiefnemers zeggen
dat het niet voldoende is.De voorgestelde samenvoeging van Roermond en Swalmen kan niet rekenen
op de steun van de gemeenten. In dat geval moet de minister bijzondere redenen
hebben om de herindeling toch te willen doorvoeren. Volgens zijn eigen afweging
zou een gebrek aan draagvlak moeten worden gecompenseerd door een winst aan
bestuurskracht. Dat lijkt hier evenmin het geval. Uit een bestuurskrachtmonitor
blijkt dat Swalmen het bestuurlijk niet slecht doet en op sommige punten zelfs
beter dan Roermond. Wij zouden eigenlijk kunnen stellen dat Roermond op dit
gebied wordt samengevoegd met Swalmen en niet andersom. De minister heeft
tijdens eerdere debatten in deze Kamer gezegd dat de criteria van draagvlak
en bestuurskracht wat hem betreft doorslaggevend zijn. Kan hij uitleggen waarom
wij op basis van deze criteria moeten instemmen met de samenvoeging van Roermond
en Swalmen?Ook als wij deze herindeling beoordelen op de andere criteria is dit voorstel
niet overtuigend. Laten wij beginnen met de interne samenhang. Elke inwoner
van Swalmen zal de minister kunnen uitleggen dat Roermond en Swalmen onvergelijkbare
gemeenschappen zijn. Dat twee gemeenten dicht bij elkaar liggen, wil immers
nog niet zeggen dat zij ook als vanzelf een samenhang hebben. Dat geldt evengoed
voor andere gemeenten rondom Roermond. Blijkbaar is dit geen reden om deze
gemeenten dan maar met Roermond samen te voegen. Kan de minister aangeven
wat de interne samenhang is tussen de stad Roermond en het landelijke Swalmen?Dat brengt mij bij het criterium van regionale samenhang. Laten wij een
voorbeeld geven: de werkgelegenheid. Ongeveer een derde van de werkzame beroepsbevolking
van Swalmen werkt in Roermond, zo is mij verteld, maar dat geldt ook voor
bijvoorbeeld Ambt Montfort. Sterker nog, bijna de helft van de werkzame inwoners
van Roerdalen werk in Roermond. Wij zien op basis van dit voorbeeld nog niet
zo snel waarom de regionale samenhang met Swalmen groter is dan met Ambt Montfort
of Roerdalen of met andere gemeenten. Kan de minister ons ook
op dit gebied wat meer inzicht bieden?Een interessant criterium is verder de planologischeruimtebehoefte. Er
is al op gewezen door de heer Pruiksma. De minister stelt in de memorie van
antwoord aan deze Kamer dat Roermond door de samenvoeging met Swalmen voldoende
ruimte heeft voor de bouw van woningen tot 2030. De gemeente Roermond geeft
echter zelf aan dat dit niet het geval is.De heer Thissen (GroenLinks):De heer Van Raak geeft een interessante redenering ten beste over de regionale
samenhang en over de "te genieten functionaliteit" voor inwoners
uit de regio van de stedelijke voorzieningen in Roermond, onder andere werk.
Vindt hij dan niet dat het voorstel voor de herindeling rond Roermond eigenlijk
veel grootschaliger moet zijn en staat zijn redenering dan niet op gespannen
voet met zijn eigen verkiezingsprogramma?De heer Van Raak (SP):Het zou natuurlijk prachtig zijn als de bestuurlijke verhoudingen in Midden-Limburg
zo kunnen zijn dat er ruimte is voor Roermond om samen met omliggende gemeenten
een gemeente te vormen, maar dat is niet zaligmakend. Er hoeft niet per se
samengevoegd te worden. De provincie spreekt nu al van de noodzaak van een
niet vrijblijvende samenwerking. Dat is een heel goede mogelijkheid om de
situatie van Roermond te verbeteren.De heer Thissen (GroenLinks):De noodzaak tot een niet vrijblijvende samenwerking moet wel democratisch
gelegitimeerd kunnen worden door alle burgers in dat niet vrijblijvende samenwerkingsgebied
de mogelijkheid te geven te beslissen welke voorzieningen voor hen het beste
zijn. Ontsnapt de heer Van Raak nou aan de conclusie die hij in zijn hoofd
heeft? Ik ken hem als een slim mens. Beweert hij nou dat herindeling niet
de weg is of durft hij ook naar de overkant van de rivier te springen en te
erkennen dat dit eigenlijk betekent dat je moet herindelen?De heer Van Raak (SP):Wij gaan niet herindelen tegen de wil van de gemeente en tegen de wil
van de bevolking.De heer Thissen (GroenLinks):Dan laat u een democratisch tekort voor burgers intact.De heer Van Raak (SP):Ik zie niet wat het democratisch tekort is als ik zeg dat ik niet wil
herindelen tegen de wil van de gemeente en tegen de wil van de burgers.De heer Thissen (GroenLinks):De heer Van Raak citeert de provincie Limburg, die zegt dat na de herindeling
Midden-Limburg aan Roermond en de omliggende nieuwe gemeenten een samenwerking
wordt opgelegd. Deze samenwerking stelt de burgers in dat samenwerkingsgebied
niet in staat om beslissingen te nemen over de voorzieningen die Roermond
voor de hele regio in stand moet houden, want zij stemmen niet voor de gemeenteraad
in Roermond, maar voor de gemeenteraad in hun eigen gemeente. Dat is het democratisch
tekort. De SP kan voor dat serieuze verhaal niet vluchten.De heer Van Raak (SP):Ik snap werkelijk niet wat de heer Thissen bedoelt. Volgens mij zijn er
twee dingen. Het eerste is samenvoeging. Die gebeurt in dit geval tegen de
wil van de gemeenteraad en de bevolking in. Het andere is dat er op sommige
gebieden wel een heel grote relatie of samenwerking is tussen Roermond en
de omliggende gemeenten. Ik snap niet wat daar ondemocratisch aan is als Roermond
en die gemeenten op bepaalde gebieden goed gaan samenwerken. Ik kan nu niet
achter het spreekgestoelte bepalen op welk gebied dat wel nodig is en op welk
gebied niet. Dat is ook helemaal mijn taak niet en dat is ook niet de taak
van de heer Thissen.Voorzitter. Wij hadden het over de ruimtebehoefte van Roermond. De minister
heeft gezegd dat Roermond tot 2030 voort kan, terwijl Roermond beweert dat
niet te kunnen nazeggen. Bovendien staat het gebruik van het huidige grondgebied
van Swalmen haaks op het provinciale beleid om woningen te concentreren in
stedelijk gebied. Swalmen is immers geen stedelijk gebied. Is de minister
ervan overtuigd dat de samenvoeging met Swalmen op de langere termijn een
oplossing biedt voor de ruimtelijke problemen van Roermond? Wat weet hij wat
Roermond niet weet? Moeten wij hieruit begrijpen dat Swalmen door de samenvoeging
met Roermond is voorbestemd een stedelijk gebied te worden? In dat geval worden
de ergste nachtmerries van de inwoners van Swalmen werkelijkheid.Onder het criterium van duurzaamheid heeft de provincie Limburg zelf een
bommetje gelegd door nu al te zeggen dat verdere, niet-vrijblijvende samenwerking
van de nieuwe gemeente Roermond met de omliggende gemeenten nodig is. Kan
de minister aangeven waarom, mede uit het oogpunt van duurzaamheid, de voorgestelde
herindeling beter is dan een samenvoeging van Swalmen en Beesel? Beide gemeenten
hebben hiertoe al hun bereidheid getoond. Wij moeten vandaag niet opnieuw
de grenzen van Midden-Limburg trekken, maar wij gaan wel over de vraag of
dit proces van gemeentelijke herindeling voldoet aan de criteria die de minister
heeft gesteld. Wat is de meerwaarde van de voorgestelde herindeling? Ziet
de minister mogelijkheden voor niet-vrijblijvende samenwerking, los van deze
samenvoeging van Roermond en Swalmen? Kan dergelijke niet-vrijblijvende samenwerking
de voorgestelde herindeling overbodig maken?De minister hoort het: wij zijn nog niet zo ver dat wij kunnen instemmen
met de samenvoeging van Roermond en Swalmen. Ik vraag mij ook af of dat kan,
maar ik acht de minister tot veel in staat. Wij willen ervan overtuigd worden
dat deze herindeling voldoet aan de door de minister zelf opgestelde criteria.
Dat moet toch lukken. De fracties van CDA en vooral PvdA vragen wij om goed
te kijken naar de eigen verkiezingsprogramma's. De heer Pruiksma heeft dat
uitgebreid gedaan. Mevrouw Tan nodig ik daartoe uit. Wij zijn blij dat de
mening van de bevolking de doorslag lijkt te geven bij deze gemeentelijke
herindeling, hoewel wij dat nog even moeten afwachten. Dat uitgangspunt de
SP-fractie in deze Kamer en in de Tweede Kamer altijd als hoofdlijn gehanteerd.De heer Thissen (GroenLinks):Voorzitter. Ik spreek vandaag uiteraard namens de fractie van GroenLinks.
Sinds de motie-Castricum uit 1990 heb ik een veertiental jaren
raadservaring en, na 1994, tot 2002 bestuurlijke ervaring opgebouwd in de
stad Roermond en in die regio. Ik zal het verhaal dus af en toe larderen met
ervaringen uit mijn eigen verleden als het van belang is voor de toekomst
van die regio.Ik begin met de memorie van antwoord van de minister. Als wij niet gehouden
zouden zijn aan fatale termijnen van de Kieswet, dan had ik de commissie vorige
week voorgesteld om nadere inbreng te leveren. Op een aantal essentiële
vragen, in ieder geval van mijn fractie, is geen of onvoldoende antwoord gegeven.
Helaas gelden die fatale termijnen. Volgende week is het Prinsjesdag. Dan
komen de Kamers bij elkaar, zij het in een bijzondere zitting. Het gaat niet
aan om onder toeziend oog van het staatshoofd te stemmen, laat staan hoofdelijk,
over de herindeling van Roermond, hoewel die natuurlijk van prominent belang
is, zoals iedereen uit mijn verleden zal kunnen concluderen.Eigenlijk zou de Eerste Kamer geen rol moeten hebben in herindelingsbesluiten
en herindelingsdebatten, maar zolang zij die rol heeft, moet zij die serieus
nemen. Wij hebben te maken met een drietal herindelingsvoorstellen, waarvan
provinciale staten al hebben gezegd dat het niet de meest optimale voorstellen
zijn. Vervolgens is het pakket naar de minister gestuurd. De minister deelt
de opvatting van het provinciale bestuur, maar heeft het naar de Tweede Kamer
gestuurd. De Tweede Kamer was verdeeld en heeft erop gewezen dat de ontstaansgeschiedenis
ervan is te typeren als broddelwerk. Een van de regeringsfracties heeft zelfs
een motie ingediend: de motie-Van Beek. Die motie dreigde gesteund te worden
door een meerderheid van de Tweede Kamer totdat het weekeind van Bos losbarstte,
waarna de PvdA-fractie haar steun aan de motie heeft ingetrokken. Vervolgens
heeft de Tweede Kamer gestemd over de drie herindelingsvoorstellen.Als de Eerste Kamer haar rol nu niet waarmaakt, dan vind ik dat zij zelf
het bewijs levert geen bestaansrecht meer te hebben. Wij mogen niet de laatste
schakel zijn in een keten van broddelwerk. Wij zeggen dat deze drie herindelingsvoorstellen
de regio geen toekomstperspectief bieden. Ik denk dan aan publieke dienstverlening
aan de burgers, want daar gaat het om. Dan zou de Eerste Kamer ook het lef
moeten hebben om tegen deze minister te zeggen dat hij de voorstellen terugkrijgt.
Hij moet er maar voor zorgen dat er een beter pakket voorstellen komt. Dat
is in het belang van de burgers in de regio en van de bestuurlijke opdracht
die beide centrumgemeenten, Weert en Roermond, hebben. De minister moet de
regio Midden-Limburg een kansrijk toekomstperspectief bieden.Ik roep mijn collega's dan ook op om na het antwoord in eerste termijn
van de minister na te denken over de vraag wat wij met de drie herindelingsvoorstellen
gaan doen. Wij prijzen de minister, omdat het drie herindelingsvoorstellen
zijn geworden. Wij bekritiseren hem, omdat het er niet vier zijn geworden.
Het is uitermate vreemd dat er een voorstel ligt voor het gebied ten westen
van de Maas dat gaat over het vormen van twee gemeenten met één
gemeente ten oosten van de Maas, te weten Maasbracht. Het is werkelijk een
gotspe dat er een gemeente Maasgouw wordt gemaakt met één gemeente
ten oosten van de Maas, bestaande uit Maasbracht, Brachterbeek en Linne. De
bewoners van die drie dorpskernen zijn voor alle functionele taken in de publieke
dienstverlening aangewezen op de centrumstad Roermond. Als de minister fair
was geweest, had hij dat herindelingsvoorstel gesplitst. Dan hadden wij vandaag
kunnen spreken over vier herindelingsvoorstellen. Dan was het voor mijn fractie
gemakkelijker geweest om voor het herindelingsvoorstel ten westen van de Maas
te stemmen.Als er een meerderheid van deze Kamer voor te vinden zou zijn, hadden
wij de minister opdracht kunnen geven om de drie andere herindelingsvoorstellen
terug te nemen. Dan had hij, na in conclaaf te zijn gegaan met het provinciale
bestuur, terug kunnen komen met een veel beter herindelingsvoorstel voor het
oosten van Midden-Limburg. Wat zijn voor hem de overwegingen geweest om de
vorming van de nieuwe gemeenten Maasgouw en Leudal in één voorstel
te vervatten? De vraag die vandaag van belang is, is wie het broddelwerk doorbreekt.
Zijn wij als Eerste Kamer ook doorspekt van pragmatisme of durven wij onze
rol waar te maken? Proberen wij in laatste instantie de voorstellen te waarderen
op hun merites? Zeggen wij ten slotte dat dit de oplossing niet is?Ik begon met te zeggen dat de Tweede Kamer in juni 1990 werd geconfronteerd
met een motie van de heer Castricum. Het is natuurlijk uitermate gedateerd
om te komen met een motie uit 1990. Het geeft echter wel aan dat verschillende
opeenvolgende herindelingsvoorstellen niet hebben geleid tot duurzame bestuurlijke
oplossingen voor dit gebied. Als deze Kamer akkoord gaat met deze herindelingsvoorstellen,
dan voorspel ik dat wij binnen nu en vijf jaar opnieuw een herindelingsronde
over Midden-Limburg krijgen. Dat wil zeggen, als wij nog bestaan, dus als
het verkiezingsprogramma van GroenLinks niet wordt bewaarheid. Iedere bestuurder
in Midden-Limburg zegt dat dit niet de oplossing is voor de bestuurlijke problematiek
voor dit gebied. Er zal dus weer een nieuwe herindelingsronde nodig zijn.
Dat werd in 1990 ook voorspeld. Daarom kon de motie-Castricum ook op zo'n
brede steun rekenen in de Tweede Kamer. Dan is toch de vraag interessant wat
er nu gedaan is aan de uitvoering van deze motie. Die vroeg namelijk om gezien
in het licht van de versterking van de centrumpositie van Roermond met het
provinciaal bestuur rond de tafel te gaan zitten om in het kader van een nieuw
op te stellen streekplan Noord- en Midden-Limburg die versterkte positie van
Roermond daadwerkelijk te vertalen en om de Kamer over de uitkomsten van dat
overleg te informeren. Wat is er toen gebeurd? Eigenlijk moet ik, zestien
jaar terugkijkend, waarvan een flink aantal jaren actief als raadslid en bestuurder
van de stad Roermond, concluderen dat het alleen maar stilte was en dat er
gelegenheidsoplossingen waren; stadsgewest, streekgewest, fusie van stadsgewest
en streekgewest tot Gewest Midden-Limburg, later doorfuseren met Noord-Limburg,
intergemeentelijke samenwerking, maar nog altijd vrijblijvend, federatiestad,
regiofonds! Lege hulzen, valse worsten! In het ergste geval leidde dat zelfs
tot het tegen elkaar uitspelen van plattelandsgemeenten en dorpskernen en
de centrumstad Roermond.Dat allemaal heeft zich mogen voltrekken! Ik spreek in eerste instantie
de minister hierop aan. Hij had zijn verantwoordelijkheid moeten nemen en
had verder moeten kijken. Hij had als startpunt de motie-Castricum moeten
nemen en de vorige herindelingsronde Midden-Limburg en had moeten bezien wat
het provinciaal bestuur heeft gedaan om naar de Tweede Kamer of een van zijn
voorgangers te luisteren. Hij had dan de conclusie moeten trekken
dat het te weinig heeft gedaan. Er is te weinig substantieel gebeurd om de
regio Midden-Limburg die bestuurskracht te geven die die regio noodzakelijk
acht en die die regio ook nodig heeft. Toen hij dit voorstel had gekregen,
had hij het provinciaal bestuur naar Den Haag moeten roepen of had hij naar
Maastricht moeten gaan om eens een hartig woordje met het provinciaal bestuur
te spreken omdat dit geen goed voorstel is en geen soelaas biedt, zodat wij
binnen vijf jaar weer moeten praten over de herindeling van Midden-Limburg.
Dat had hij niet moeten willen, hij had eindelijk eens een duurzame oplossing
moeten willen, gezien in het licht van de regionale en stedelijke noden in
dat gebied. Hij had dan ook moeten pleiten voor een voorstel voor zowel de
beide centrumgemeenten in Midden-Limburg, Weert en Roermond. Nu spreek ik
verder niet meer over Weert. Dat heb ik nu twee keer genoemd. Daar kan de
burgemeester van Weert dus blij mee zijn. Ik zal mij beperken tot de herindelingsvoorstellen
die hier voorliggen.Roermond maakte ooit een visie op de regio, een visie die zelfs mij als
GroenLinks-bestuurder tot de conclusie moest brengen dat die overeenkomstig
ons eigen programma was en overeenkomstig de eigen criteria van de minister,
zoals draagvlak, regionale samenhang, bestuurskracht, evenwicht met omliggende
groen- en natuurgebieden, enz. Een sterke stad voor een sterke regio! Roermond
moest dat doen in opdracht van de provincie Limburg. Die wilde in eerste instantie
niet zelf een visie formuleren op wat voor sterke steden die sterke regio
nodig had. Een klein voorbeeld uit mijn eigen verleden. Ik weet dat wij toen
in het college van B en W de dilemma's voelden: als wij nu geen sterktezwakteanalyse
maken van Roermond en directe omgeving, als wij geen zoekgebied aanwijzen,
dan zal het provinciaal bestuur niet met een voorstel komen om de bestuurskracht
van Roermond te versterken. Wij maakten dus een sterktezwakteanalyse en wij
wisten dat wij het moment waarop wij een zoekgebied zouden aanwijzen ruzie
zouden krijgen met al onze buren. En als je ruzie krijgt met je buren is dat
voor een provinciaal bestuur het argument om te zeggen dat er geen draagvlak
is voor de samenwerking met Roermond. Naar aanleiding van de nota Sterke stad
voor sterker bestuur heeft de provincie Limburg de stad Roermond in de steek
gelaten. Ten leste komt het nu met het voorstel Roermond-Swalmen, waarvan
menig woordvoerder hier al terecht heeft gezegd dat het geen soelaas biedt
aan Roermond, noch aan Swalmen. Er is geen draagvlak voor onder de Swalmense
burgers, want die willen liever elders, terwijl Roermond zegt hevig teleurgesteld
te zijn omdat het geen perspectief biedt voor Roermond. Roermond zou eigenlijk
een veel grootschaliger herindelingsvoorstel willen.Wat is nu het probleem? Dat is dat de provincie Limburg niet erkent wat
de specifieke stedelijke problematiek is van Roermond als gevolg van opeenvolgende
streekplannen Noord- en Midden-Limburg, waarmee Roermond de opvangfunctie
heeft gekregen, de opdracht heeft gekregen voor de sociale volkshuisvesting,
een taak die Roermond zeer nadrukkelijk en enthousiast heeft uitgedragen en
ook heeft gerealiseerd, als gevolg waarvan eind jaren zestig, de jaren zeventig
en tachtig, een enorme suburbanisatie heeft plaatsgevonden vanuit Roermond.
Een trek van de middengroepen naar de regiogemeenten omdat er in Roermond
geen woningbouw werd gerealiseerd voor hun portemonnee. Die moest immers met
name in de sfeer van de sociale volkshuisvesting haar inspanningen leveren!
Op spreekbeurten heb ik vaak gezegd dat de middengroepen van Roermond in de
buitenwijken van Roermond zijn gaan wonen, maar dat die buitenwijken wel zelfstandige
gemeenten zijn.Ik kom hiermee op het punt van het democratisch tekort. In de interruptie
met de heer Van Raak zei ik hem te kennen als een slim mens, maar op het eind
begon ik daar toch iets aan te twijfelen omdat hij mij volgens mij bewust
niet wilde begrijpen. Als je het hebt over regionale samenhang en functionele
samenhang in het verkeer tussen burgers van een regio en de stedelijke voorzieningen,
dan moet je de burgers ook mee laten beslissen over de aard, de toegang, de
hoeveelheid, de kwaliteit en de duurzaamheid van die voorzieningen en over
de garantie op continuïteit van die voorzieningen. Dat geldt voor de
uitvoering van de sociale zekerheid, voor arbeidsmarktbeleid, onderwijs, educatie,
welzijn, voor sociale en culturele instellingen, zelfs voor inrichtingen van
winkelgebieden en over bestemmingsplannen. Dat geldt zelfs ook voor bijvoorbeeld
specifieke recreatieve mogelijkheden, zoals het natuurlandschapspark Meinweg
en de Maasplassen. Burgers hebben het recht om mee te beslissen over hoe die
eruit moeten zien. Zij moeten er gebruik van maken en zijn er soms zelfs afhankelijk
van. Als de minister zegt dat er een niet vrijblijvende samenwerking moet
zijn nadat dit broddelwerk herindelingsvoorstel wordt aangenomen, erkent hij
op de eerste plaats al dat dit geen voorstel is – in ieder geval niet
deugdelijk is omdat er flankerend beleid voor nodig is – en zegt hij
tevens impliciet dat die samenwerking moet worden opgelegd door de provincie.
Dat houdt in dat je weer een getrapte bestuursvorm krijgt. Het kan toch niet
de bedoeling zijn dat wij in dit land weer getrapte bestuursvormen gaan maken,
een vierde bestuurslaag, terwijl de minister in zijn eigen nota over het middenbestuur
zegt dat dit niet kan als het geen democratische legitimatie heeft en er geen
rechtstreeks stemrecht is van de burgers waarover die niet vrijblijvende samenwerking
gaat? Het is zo klaar als een klontje. Heb dan het lef om te zeggen dat het
zo niet mag maar dat het anders moet! En doe het dan ook anders!In toenemende mate komen er door decentralisatie-impulsen steeds grotere
taken en verantwoordelijkheden op de schouders van gemeenten. Het principe
van bestuurskracht wordt van steeds groter belang. Het gaat om goede dienstverlening
voor burgers. Het gaat dan niet aan om hier een soort tegenstelling te bieden
tussen plattelandstad en centrumstad, het gaat om een visie op centrumsteden
in dit land – dat zijn er zo'n 85 – en om de vraag hoe die nu
bestuurlijk robuust en voorzien van voldoende tools de dienstverlening in
een regio ter hand kunnen nemen. Of de minister neemt dan de nota van de VNG
tot uitgangspunt – De wil tot verschil; zo'n 85 gemeenten in dit land
doen heel veel dingen meer en anders dan de overige 350 gemeenten –
of hij zegt dat het herindelingsproces van bovenaf moet worden ingezet. Dat
klinkt misschien als vloeken in de kerk van de Staten-Generaal, maar in Denemarken
heeft men dat zo gedaan. Men heeft daar de vraag gesteld: Wie is in staat
om de beste dienstverlening voor de burgers te organiseren en te realiseren,
op het gebied van onderwijs, sociale zekerheid, zorg, welzijn, sociale en
culturele voorzieningen? De gemeenten, zeiden daar toen alle
Deense parlementariërs in koor, de gemeenten. De Deense regering heeft
het aangedurfd om het middenbestuur in te dikken. Er zijn enkele regionale
besturen gekomen, het aantal gemeenten is fors teruggebracht maar de bestuurskracht
van de overblijvende gemeenten is wel zodanig versterkt dat de dienstverlening
aan de burgers daarmee werd gefaciliteerd. Daar gaat het toch om? Het gaat
niet om grotere gemeenten als zodanig, het gaat om het garanderen van een
ultieme en excellente dienstverlening aan burgers. Dat kan alleen met robuuste
en bestuurskrachtige gemeenten, maar daaraan voldoen de thans voorliggende
drie wetsvoorstellen gewoon niet. Dat is althans de conclusie van mijn fractie.Over de specifieke rol van het CDA binnen het provinciaal bestuur van
Limburg als het gaat om hun appreciatie van de stedelijke gemeenten kan ik
heel lang praten. Ik weet niet of mij ooit de tijd gegund wordt om daar memoires
over te schrijven, maar degenen die er wat meer over willen weten, kunnen
mij daar straks er in de wandelgangen op aanspreken, want ik kan daar echt
heel mooie voorbeelden van geven. Ik zou het CDA in deze Eerste Kamer ertoe
willen oproepen om toch wat correctiewerk ten opzichte van hun broeders en
zusters in het Limburgse tot stand te brengen. De heer Pruiksma had in zijn
maidenspeech een fantastisch verhaal. Ik feliciteer hem daarmee, maar het
zou goed zijn als hij daar ook de conclusies uit trok. Als hij vindt dat de
samenvoeging van Roermond en Swalmen niet kan omdat daarvoor in Swalmen geen
draagvlak onder de burgers bestaat en Roermond teleurgesteld is, moet hij
consequent zijn. Dan moet hij niet alleen in deze Kamer tegen dat specifieke
voorstel zijn, want daarmee zou hij Roermond onrecht aandoen. Dat kan niet,
Roermond is en blijft een bisschopsstad, dat moet hem zelfs als Fries aanspreken.
Hij moet een toekomst voor Roermond mogelijk maken, dus het herindelingsvoorstel
met betrekking tot Ambt Montfort en Roerdalen aan de minister teruggeven en
zelfs het lef hebben om Maasbracht en Linne uit het andere voorstel te halen.
We hebben immers geen recht op amendement. Immers, als Roermond zijn bestuurlijke
ambities, taken en verantwoordelijkheden moet blijven waarmaken voor die 125.000
inwoners in die grote regio, die voor alles op Roermond zijn aangewezen, moeten
nu geen onomkeerbare stappen worden gezet in de andere herindelingsvoorstellen.
Daarmee zouden lef en visie worden getoond. Ik dicht die het CDA graag toe,
maar ik heb ze bij het CDA in Limburg node gemist, tot op heden.Ik kom tot een afronding. Mijn fractie zou het liefst zien dat de minister
met alle voorstellen onder de hand morgen de trein naar Maastricht nam en
met de gedeputeerden afspraken ging maken over hoe het anders moet, omdat
de Eerste Kamer dat zo wil. Het allerbeste zou zijn als wij daar in Den Haag
niet meer over gingen, maar zolang dat het geval is, hebben wij te toetsen
op deugdelijkheid en zorgvuldigheid. Dat wordt in onderhavige voorstellen
echt gemist. Een reis naar Maastricht is voor niemand een straf, maar het
is voor de minister een uitdaging en opdracht om voor de regio Midden-Limburg
meer te doen dan hij in deze voorstellen heeft gedaan.Hierbij laat ik het in eerste termijn. Ik ben zeer benieuwd naar de antwoorden.
Ik zal in tweede termijn bekendmaken wat mijn fractie met de onderhavige voorstellen
doet.De heer Engels (D66):Voorzitter. De drie voorliggende wetsvoorstellen vormen de uitkomsten
van een lang proces. Een proces waarbij de procedurele spelregels van de Wet
arhi en de uitgangspunten van het landelijke beleidskader herindeling door
de verschillende betrokken organen goed in het oog zijn gehouden. Wij hebben
de indruk dat op dit punt in zijn algemeenheid van een voldoende zorgvuldig
proces gesproken kan worden. Dat wil echter niet zeggen dat de voorstellen
ook het optimale antwoord zijn op de vraag naar een opschaling van gemeenten
in Midden-Limburg. Het dossier bevat de nodige aanknopingspunten voor de vaststelling
dat uit het oogpunt van inhoud en kwaliteit, varianten denkbaar zijn die de
toets van het beleidskader ook kunnen doorstaan en zelfs het eindresultaat
aantrekkelijker hadden kunnen maken.Intussen realiseert mijn fractie zich terdege dat deze voorstellen in
deze fase van het proces een zekere politieke, bestuurlijke en deels ook wel
een maatschappelijke realiteit vertegenwoordigen. De betrokken gemeentebesturen
en het provinciebestuur hebben in het kader van het aan deze wetsvoorstellen
ten grondslag liggende herindelingsvoorstel een lange en indringende procedure
doorlopen en de Tweede Kamer heeft in meerderheid haar goedkeuring aan de
voorstellen gehecht. De voorbereidingen voor de inrichting van de nieuwe fusiegemeenten
zijn in volle gang. Er moeten, met andere woorden, zwaarwegende argumenten
zijn om in deze Kamer alsnog een streep te halen door een of meer van de voorstellen.
Mijn fractie is zich in dat licht bewust van het feit dat de Eerste Kamer
zich in de eindfase van herindelingsvoorstellen enigszins terughoudend opstelt
en deze als het ware min of meer marginaal toetst. Tegelijkertijd moeten wij
in dit huis wel serieus naar het eindresultaat kijken. Om die reden willen
wij graag op een aantal punten nog eens de dialoog met de minister zoeken.In de eerste plaats een meer procesmatig probleem. Graag zouden wij van
de minister vernemen hoe de wetgever nu precies te werk moet gaan bij de toetsing
aan het geldende beleidskader. Ten aanzien van de huidige voorstellen kan
men, op zichzelf genomen, heel goed tot het oordeel komen dat de bestuurskracht
van de betrokken gemeenten wordt versterkt en dat er op een enkele uitzondering
na voldoende draagvlak is bij de betrokken bestuursorganen. Bijvoorbeeld op
grond van een invalshoek als stedelijke bestuurskracht kan men zich echter
toch afvragen in hoeverre de centrumgemeenten Weert en Roermond en de daarbij
behorende stedelijke regio met deze voorstellen daadwerkelijk over een gunstiger
toekomstperspectief beschikken. Kan nu echt met zekerheid worden vastgesteld
dat zij in de komende periode beter hun bestuurlijke en maatschappelijke opgaven
kunnen vervullen?Ook op grond van een invalshoek als de in bestuurlijk opzicht nieuw beoogde
regionale samenhang kan men de vraag stellen in hoeverre in ruimtelijk-economisch
opzicht de meest logische bestuurlijke verbindingen zijn gemaakt. Dat brengt
ons tot de vraag of het niet meer in de rede zou liggen dat de regering bij
de beoordeling van provinciale voorstellen in de context van het beleidskader
actiever naar de uitkomsten van dit type altijd ingewikkelde en moeizame besluiten
kijkt. Nu hebben we immers gezien dat in de Tweede Kamer niet alleen
is gekeken naar de inhoudelijke kant van de wijzigingsvoorstellen, maar dat
medebepalend was dat een herindeling niet op een achternamiddag even overhoop
zou worden gehaald. Anders gezegd: moet de wetgever zich naar het oordeel
van de minister beperken tot de vraag of de uitkomsten van het lokaal-regionale
proces acceptabel zijn, of moet de wetgever met een verhoogde ambitie en op
grond van zijn eindverantwoordelijkheid voor de bestuurlijke organisatie van
Nederland als geheel naar die uitkomsten kijken?In de tweede plaats de inhoud van de voorliggende wetsvoorstellen in algemene
zin. Wie zich een beeld probeert te vormen van de vele herindelingsprocessen
van de afgelopen jaren, stuit niet zelden op de tegenstelling stedelijk en
landelijk bestuur. In de meeste gevallen gaat het daarbij niet alleen om bestuurlijke
en ruimtelijk-economische verschillen van inzicht. Vrijwel onontkoombaar spelen
op dat punt bestuurspsychologische aspecten, ook wel emotionele aspecten genoemd.
Het dossier bevat elementen en beelden die aanleiding geven voor de veronderstelling
dat dit ook het geval is in Midden-Limburg. In zijn algemeenheid vragen wij
de minister of die tegenstelling van negatieve invloed is geweest op het proces.
Meer concreet: hebben de fusiepartners elkaar gevonden, dan wel zijn deze
bij elkaar gebracht vanuit het motief dat men een stedelijke annexatie wilde
voorkomen, c.q. stedelijke schaalvergroting wilde beperken?In de derde plaats de inhoud van de voorstellen als zodanig. Ik wil wel
meteen vooropstellen dat mijn fractie, hoewel zij varianten denkbaar acht,
thans instemt met de twee eerste voorstellen over het westelijk deel en Ambt
Montfort/Roerdalen. Gelet op mijn eerder gemaakte opmerkingen zou mijn fractie,
verder kijkend dan de grenzen van deze arhi-procedure en met het oog gericht
op de toekomst, nog wel geïnteresseerd zijn in de visie van de minister
op de optie van een mogelijke fusie van Weert en Nederweert. Aanzienlijk moeilijker
ligt voor D66 de samenvoeging van Roermond en Swalmen – en ik heb intussen
gemerkt dat wij niet de enigen zijn. Dit onderdeel is ontegenzeggelijk het
zwakke punt in de gehele operatie. De in de memorie van antwoord verwoorde
argumentatie van de regering voor deze fusie kan die waarneming niet wegnemen.
Zowel op zichzelf genomen als in samenhang bezien, is dit bestuurlijke antwoord
op de stedelijke problematiek van Roermond en de bestuurskrachtproblematiek
van Swalmen nogal wonderlijk en strikt genomen ook door geen van beide partners
tot uitgangspunt genomen.Ik loop even de beleidscriteria langs. In termen van onderlinge samenhang
en planologische ruimtebehoefte kan men moeilijk van een slechte oplossing
spreken; ook niet van een optimale, maar in ieder geval niet van een slechte.
Daar ligt echter ook niet zozeer het probleem, maar dat er in termen van draagvlak
geen betere varianten zouden zijn omdat door zowel Roermond als Swalmen aangedragen
varianten geen instemming kregen bij omliggende gemeenten en de provincie,
komt ons als een tamelijk dunne argumentatie voor. Deze redenering bevestigt
veeleer het beeld van een oplossing als sluitstuk, omdat niemand Roermond
en Swalmen als fusiepartner wilde. Bovendien is voor D66 het element "draagvlak"
niet beperkt tot bestuurlijk draagvlak, maar is ook het maatschappelijk draagvlak
nadrukkelijk in dit begrip verweven. Gelet op het huidige partijstandpunt
weegt mijn fractie het verzet van de bevolking van Swalmen zeer zwaar. Ik
zal hier niet spreken over het conceptverkiezingsprogramma en al helemaal
niet over de rol die dit zou kunnen spelen om D66 de grootste partij te laten
worden. Overigens vond mijn fractie het argument dat beide gemeenten overtuigd
zijn van de noodzaak tot fusie, maar slechts over de vorm daarvan geen overeenstemming
konden bereiken, van een welhaast adembenemende schoonheid.De verwijzing naar de provinciale motie inzake niet-vrijblijvende samenwerking
in het stedelijke gebied Roermond als instrument voor een duurzame oplossing
overtuigt al evenmin. Onder verwijzing naar de eerder in dit huis met de minister
gevoerde discussie in het kader van de Wgr-plus mag toch wel worden vastgesteld
dat intergemeentelijke samenwerking nuttig kan zijn voor een aantal bovenlokale
beheers- en uitvoeringstaken, maar uiteindelijk geen antwoord is op beleidsinhoudelijke
vraagstukken van regionaal bestuur. De problemen van slagvaardigheid, democratische
legitimatie en politieke controle worden met dergelijke constructies niet
opgelost. Daar had de heer Thissen een punt. Bovendien wordt vaak beweerd
dat dergelijke samenwerkingsconstructies in feite opschaling indiceren. Men
erkent daarmee in andere woorden dat de voorliggende oplossing niet goed is.
Van betekenis is niet in de laatste plaats dat de voorgestelde samenwerking
blijkbaar niet door alle partners als het goede antwoord wordt gezien. Daarmee
lijkt de als een doekje voor het bloeden bedachte samenwerkingsfiguur, die
wellicht eerder levensvatbaar bleek, in de huidige context tot mislukken gedoemd.Mijn fractie meent met andere woorden dat de fusie van Roermond en Swalmen
niet steunt op voldoende overtuigende argumenten. Wat zou overigens het gevolg
zijn als deze samenvoeging niet door zou gaan? Niemand zal betwisten dat Roermond
in dat geval met lege handen staat. Velen zullen beamen dat de toekomst van
Swalmen in termen van bestuurskracht in dat geval zorgelijk zal blijken. Daarmee
zouden ook de samenhang en het evenwicht binnen het geheel van de voorstellen
allerminst verbeteren. Wij menen, mede gelet op de discussie in de Tweede
Kamer, dat het nu te laat is om in deze procedure weer vanuit een nulsituatie
naar Roermond, en dan vooral naar de regionale functie daarvan te kijken.
In de beide nu nog voorliggende opties, wel of geen fusie met Swalmen, blijft
een antwoord op de stedelijke en regionale problematiek van Roermond in wezen
uit.Het schrappen van de fusie veroorzaakt wel, zeker in de nieuwe setting,
op termijn een bestuurskrachtprobleem voor Swalmen. Mede in verband met de
gerechtvaardigde wens om het aantal en de omvang van de regionale samenwerkingsrelaties
enigszins terug te brengen blijft mijn fractie denken richting Beesel.De heer Thissen (GroenLinks):U zei dat het misschien te laat is. Maar wanneer ben je nog op tijd om
voor dat gedeelte van Midden-Limburg met een beter herindelingsvoorstel te
komen? Als U Swalmen bij Beesel voegt, wat doet u dan met Roermond? Ik vraag
dat, omdat u erkent dat de regionale functie van Roermond versterkt moet worden.De heer Engels (D66):Het ligt volgens mijn fractie niet op de weg van de Eerste Kamer om in
die discussie een voorzet te geven. Wij willen niet terug naar de nul situatie, omdat de voorliggende varianten, met uitzondering van
die voor Roermond en Swalmen, kunnen rekenen op voldoende bestuurlijk en maatschappelijk
draagvlak. Het maatschappelijk draagvlak kennen wij een preponderante positie
toe in dit soort processen en ik kan dan ook niet zeggen: in dit geval is
het draagvlak niet echt van belang.De heer Thissen (GroenLinks):U minimaliseert de functie van de Eerste Kamer door te zeggen dat wij
moeten volgen omdat het voorstel gedragen wordt door de provincie. Om consequent
te zijn, moet u dan ook de provincie volgen in de discussie over Swalmen en
Roermond. Het is van tweeën één: of de Eerste Kamer toetst
en stuurt de minister met drie herindelingsvoorstellen terug naar de provincie
of de Eerste Kamer kiest voor een bescheiden rol en volgt de provincie en
de meerderheid van de Tweede Kamer. Het is heel raar om tussen deze twee een
middenpositie in te willen nemen.De heer Engels (D66):De invalshoek van mijn fractie is anders dan die van de fractie van GroenLinks.
Wij vinden namelijk dat de Eerste Kamer hier een terughoudende rol past en
zich eigenlijk zou moeten beperken tot een marginale beoordeling. Voor die
beoordeling baseren wij ons op het uitgangspunt dat het maatschappelijk draagvlak
zwaar moet tellen. Ik vraag de minister nu hoe dat maatschappelijk draagvlak
in zijn afweging vorm krijgt. Voor ons is in ieder geval duidelijk dat in
de eerste twee gevallen op een acceptabele manier kan worden getoetst aan
de uitgangspunten van het beleidskader herindeling. In die gevallen is er
geen probleem op het gebied van bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak.
Dat probleem is er wel bij het derde wetsvoorstel en dat is de reden dat mijn
fractie grote aarzelingen heeft. Ik begrijp dus uw kritiek, maar op basis
van de uitgangspunten van mijn fractie kan ik niet anders dan deze weging
maken van de drie wetsvoorstellen.Voorzitter. Mijn fractie heeft sterk de indruk dat de afwijzing van Swalmen
door Beesel, zoals beschreven in de memorie van antwoord, tot dusver vooral
is ingegeven door angst voor een uiteindelijke samenvoeging met Roermond.
Nu echter is geaccepteerd dat alle andere omringende gemeenten van Roermond
onderling zijn gefuseerd zonder grondgebied af te staan aan Roermond, zou
het merkwaardig zijn als fusiebesprekingen tussen Swalmen en Beesel een samenvoeging
met Roermond als einduitkomst zouden hebben. Die angst is volgens ons niet
gerechtvaardigd en dat betekent dat het een reële optie zou moeten zijn.Dat de maatschappelijke oriëntatie in een dergelijke fusiegemeente
zich zowel richting Venlo als Roermond voordoet, lijkt ons geen wezenlijk
probleem. Dat komt vaker voor, bijvoorbeeld in de gemeente Tynaarlo tussen
Groningen en Assen. De minister en ik kennen deze gemeente vrij goed. Hoewel
wij begrijpen dat de minister de redenering van de provincie goed kan volgen
om Beesel buiten deze procedure te laten, zouden wij graag horen of in termen
van toekomstperspectief een dergelijke optie toch niet denkbaar en zelfs aantrekkelijk
zou kunnen zijn.Deze eerste termijn afrondend stel ik vast dat de fractie van D66 kan
instemmen met de voorstellen 30358 en 30359, maar voorshands niet met voorstel
30360 inzake Roermond en Swalmen. Voor ons eindoordeel wachten wij echter
graag de reactie van de minister af.De heer Luijten (VVD):Voorzitter. Wij behandelen vandaag drie wetsvoorstellen die te maken hebben
met een herindelingsproces waarbij elf gemeenten uit Midden-Limburg zijn betrokken.
De voorbereiding van deze behandeling is gedaan door mijn fractiegenoot Jan
van Heukelum. Hij is het afgelopen weekend helaas met spoed in het ziekenhuis
opgenomen en heeft mij daarom gevraagd om de behandeling over te nemen. Dat
doe ik natuurlijk graag, niet alleen omdat de voorbereiding door hem is afgerond,
maar ook omdat het hem op dit moment een stuk beter gaat. Collega Van Heukelum
vroeg mij u allen te groeten.Bij de behandeling van de voorliggende wetsvoorstellen in de Tweede Kamer
heeft mijn partijgenoot Van Beek, vanwege de samenhang tussen de voorstellen,
zijn misnoegen uitgesproken over het feit dat deze herindelingsvoorstellen
in drie wetsvoorstellen zijn neergelegd in plaats van in één
voorstel. De minister antwoordde hierop in de Tweede Kamer af en toe ook de
Eerste Kamer te vriend te moeten houden. Hoezo: af en toe?Het is waar dat de Eerste Kamer er bij herhaling op heeft aangedrongen
om meerdere herindelingen in een regio in meerdere afzonderlijke wetsvoorstellen
in te dienen. De minister heeft met het indienen van deze wetsvoorstellen
de wens van de Eerste Kamer gehonoreerd en meerdere fracties hebben in het
voorlopig voorstel hun erkentelijkheid hiervoor uitgesproken. Het is echter
zeer de vraag of de zaak daardoor gemakkelijker is geworden. Kun je het echt
maken om tegen een van de voorliggende wetsvoorstellen – dat zou dan
waarschijnlijk het voorstel voor de samenvoeging van Roermond en Swalmen zijn –
te stemmen en voor beide anderen? Als wij dat zouden doen, veroordelen wij
Roermond namelijk voor vele jaren tot de huidige grenzen en het is zeer de
vraag of dat in het belang van Roermond en de regio is.Samen met mijn fractiegenoot Van Heukelum heb ik namens de VVD-fractie
herhaaldelijk gepleit voor een zeer terughoudende houding in dit huis ten
aanzien van voorstellen tot gemeentelijke herindelingen. Collega's hebben
hierover al gesproken. Als de Tweede Kamer in navolging van provinciale staten
de voorstellen heeft aanvaard, dan rest naar de mening van mijn fractie voor
de Eerste Kamer slechts een marginale toetsing. Als het aan ons ligt, mag
over een herindeling binnen één provincie, binnen die provincie
besloten worden. Daarmee antwoord ik meteen op de vraag van de heer Van Raak.
Dat onderwerp staat nu echter niet op de agenda, net zomin als het verkiezingsprogramma
van de SP of dat van het CDA.Ik zal mij namens mijn fractie daarom tot een marginale toetsing beperken.
Ik maak een enkele opmerking over de positie van Roermond als centrumgemeente
en ik stel een enkele vraag over de positie van centrumgemeenten in het algemeen.
Ik ben het met de woordvoerder van GroenLinks eens dat een marginale toetsing
op zijn plaats is, zolang er niet selectief gewinkeld wordt. Overigens erken
ik dat winkelen altijd selectief is; dat hebben wij van D66 kunnen horen.Vandaag is het precies zes jaar geleden dat wij in deze Kamer de herindelingen
Sittard-Geleen en Venlo hebben behandeld. Het provinciaal bestuur van Limburg
beoogde met deze herindelingen de centrumpositie van Venlo in Noord-Limburg
te versterken, evenals die van Sittard en Geleen in de westelijke
mijnstreek. In de voorliggende wetsvoorstellen staat echter niets over het
versterken van de centrumpositie van Roermond in Midden-Limburg. Swalmen wordt
weliswaar toegevoegd aan Roermond, maar niet om de centrumpositie van Roermond
te versterken. Volgens de minister heeft Swalmen als zelfstandige gemeente
op de langere termijn geen toekomst. Is de minister van mening dat Roermond
zijn snel groeiende centrumpositie in de regio in voldoende mate kan continueren?Bij de behandeling van de herindelingsvoorstellen voor Venlo, zes jaar
geleden, heeft collega Van Heukelum namens mijn fractie gesteld: "Het
heeft mijn fractie buitengewoon bevreemd dat in de voorstellen van het provinciaal
bestuur en in vervolg daarop van de regering geen enkel woord wordt gewijd
aan de centrumpositie van Roermond in Midden-Limburg." Collega Van Heukelum
refereerde vervolgens aan de motie-Van Castricum, die in 1990 in de Tweede
Kamer is aangenomen, waarin de regering wordt verzocht, in overleg te treden
met het provinciaal bestuur van Limburg over de wijze waarop de positie van
Roermond wordt versterkt. Het minste wat wij bij de voorliggende wetsvoorstellen
hadden mogen verwachten, is toch wel dat zowel het provinciaal bestuur als
de regering de nodige aandacht aan de positie van Roermond had besteed. Waarom
is indertijd wel gepleit voor het versterken van de centrumpositie van de
gemeente Venlo en Sittard-Geleen en wordt hetzelfde niet gedaan voor Roermond?
Waarom is er geen aandacht voor het versterken van de Midden-Limburgse centrumgemeente
Weert? Wat is de visie van het provinciaal bestuur van Limburg op de positie
van de centrumsteden? Is daarop een visie? Is de minister daarmee bekend?
Wat is de visie van de minister op de positie van centrumsteden in een bepaalde
regio?Zoals gezegd wil mijn fractie voorstellen tot gemeentelijke herindeling
slechts marginaal toetsen. Zij acht het niet de taak van de Eerste Kamer om
nog eens op handen en voeten door de desbetreffende regio te gaan om alle
mogelijke varianten nog eens onder de loep te nemen. Natuurlijk zijn er nog
andere mogelijkheden voor de herinrichting van de desbetreffende regio, maar
het is niet aan deze Kamer om die te beoordelen. De Eerste Kamer moet de wetsvoorstellen
beoordelen zoals de Tweede Kamer deze heeft voorgelegd. De Tweede Kamer heeft
de voorstellen van het provinciaal bestuur van Limburg bij meerderheid aanvaard.
Getrouw haar uitgangspunt zal mijn fractie dat ook doen.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Uit de betogen van voorgaande sprekers concludeer ik dat sommige
leden wensen dat de Eerste Kamer niet over gemeentelijke herindelingen zou
gaan. Zolang de Grondwet niet veranderd is, zal de Eerste Kamer zich als medewetgever
niet kunnen onttrekken aan haar verantwoordelijkheid, hoe die ook wordt verstaan
en hoe daaraan ook wordt vormgegeven.Zoals uit het voorlopig verslag en deze middag is gebleken, concentreert
de aandacht van de Kamer zich met name op de samenvoeging van de gemeenten
Roermond en Swalmen. De andere wetsvoorstellen stuiten niet op bezwaren, ook
niet bij de fractie van de SGP en de ChristenUnie. Het herindelingsvoorstel
onder Kamerstuk nr. 30360 lijkt het meest omstreden. De SGP- en ChristenUnie-fracties
richten zich daarom met name daarop.In de memorie van antwoord staat dat de versterking van de centrumfunctie
van Roermond niet het leidende motief is geweest bij het provinciale voorstel
voor de samenvoeging met Swalmen. Dat wordt door menigeen als een tekortkoming
in het voorstel beschouwd. Als wij het goed begrijpen, is de opheffing van
de zelfstandige gemeente Swalmen in hoofdzaak op twee argumenten gebaseerd.
Ten eerste wordt voor ruimtelijke ontwikkelingen na 2014 gedacht aan het gebied
van de stadsregio Roermond en aan de mogelijkheden op het grondgebied van
Swalmen om woningen te bouwen tot 2030. Ten tweede geldt de ontoereikende
bestuurskracht van de gemeente Swalmen met plusminus 8500 inwoners als argument.Het alternatief voor een samenvoeging van Swalmen en Roermond, een fusie
tussen de gemeenten Swalmen en Beesel, wordt door de regering afgewezen op
grond van een gesprek dat de minister in het voorjaar van 2005 met het gemeentebestuur
van Beesel heeft gevoerd. Het gemeentebestuur heeft de minister toen duidelijk
gemaakt, aldus de memorie van antwoord, geen heil te zien in de samenvoeging
met Swalmen. Het inhoudelijke argument dat hiervoor werd aangevoerd, was dat
Beesel zowel bestuurlijk als maatschappelijk primair georiënteerd is
op Venlo, gelegen in de regio Noord-Limburg. Uit latere gegevens die ons bereikten
blijkt echter dat enerzijds de raad en het college van Swalmen tegen de samenvoeging
met Roermond zijn en dat anderzijds de raad en het college van de gemeente
Beesel voor een samenvoeging met Swalmen zijn. Die verandering is kennelijk
opgetreden na de vorming van raad en college na de gemeenteraadsverkiezingen
van maart 2006; in het coalitieakkoord heeft het college van Beesel het voornemen
opgenomen om met de gemeente Swalmen fusiegesprekken aan te gaan, mogelijk
mede uit vrees, op termijn door Venlo opgeslokt te worden. Bovendien zou Roermond
de samenvoeging met Swalmen – nog steeds – als ontoereikend beschouwen.
Onze fracties geven in de gegeven omstandigheden op termijn de voorkeur aan
dit alternatief, een gemeente met ruim 20.000 inwoners. Wil de regering beargumenteren
waarom dit alternatief thans, na de gemeenteraadsverkiezingen van 2006, geen
goede kans van slagen heeft? Voldoet een fusie tussen Swalmen en Beesel niet
aan de uitgangspunten die het kabinet hanteert bij gemeentelijke herindelingen?
Zijn de argumenten voor een samengaan van Swalmen en Beesel niet gelijk aan
de argumenten die gehanteerd worden om een andere herindeling in Midden-Limburg,
namelijk de samenvoeging van Ambt Montfort en Roerdalen, te verdedigen?Wij ontvangen graag een antwoord op deze alvorens wij te overtuigen zijn
van een absolute voorkeur voor het door de regering aangeprezen voorstel.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-1805-1817.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl