Voortzetting van de behandeling van het voorstel van Rijkswet Wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap (23594, R1496)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 314-321

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-09-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 6, pagina 314-321

28-09-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23594Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van artikel 40 van de Wet financiering volksverzekeringen (24096) het wetsvoorstel Wijziging van de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen in verband met aanvulling van de Boeken 3, 6 en 8 van het Burgerlijk Wetboek met regels betreffende de aansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen en verontreiniging van lucht, water of bodem (24177);het wetsvoorstel Wijziging van de Wet van 28 oktober 1987 (Stb. 484), houdende regelen inzake de bescherming van oorspronkelijke topografieën van halfgeleiderprodukten (24208)Pagina 305-305
Vragen van De Hoop Scheffer aan de minister van Defensie over berichten in de pers inzake het opstellen van een lijst van gewonde Bosniërs door DutchbatPagina 322-328
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van Rijkswet Wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap (23594, R1496)Pagina 314-321
Regeling van werkzaamhedenPagina 321-322
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Huurprijzenwet woonruimte in verband met dure woonvoorzieningen voor gehandicapten (24076)Pagina 305-314
6de vergadering; 28 september 1995Pagina 305-305

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 277 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: 
 
 het voorstel van Rijkswet Wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap
(23594, R1496).
 
 
 
 
 
 (Zie vergadering van 19 september 1995.)
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging hervat.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Schmitz:
 
 Voorzitter! Ik heb begrepen dat er gisteren tijdens de regeling van werkzaamheden,
maar ook tijdens de procedurevergadering van de vaste commissie voor Justitie
een debat is geweest over de behandeling van dit wetsvoorstel. Het betreft
de tweede tranche van de Rijkswet op het Nederlanderschap. Aan de orde was
de vraag of niet gewacht zou moeten worden op behandeling van de eerste tranche
in de Eerste Kamer. Het wetsvoorstel daarover is naar de Eerste Kamer gezonden.
 
 Voorzitter! Ik begrijp dat de Kamer hierover nader wil spreken en u heeft
het onderwerp zelf ook op de agenda geplaatst. Ik ben blij dat ik nu in de
gelegenheid ben om tegenover een enkel kamerlid de vragen en opmerkingen te
beantwoorden die in eerste termijn zijn gemaakt.
 
 Ik wil nog wel meer argumenten geven om duidelijk te maken dat de behandeling
hier zinvol is, maar het is natuurlijk aan de Kamer om te bepalen hoe zij
de behandeling verder gestalte wil geven. In ieder geval wil ik melden dat
het wetsvoorstel over de eerste tranche dat thans in de Eerste Kamer aan de
orde is, als het meest springende punt heeft: de acceptatie van een meervoudige
nationaliteit. Dat onderwerp heeft bij de behandeling hier ook veel discussie
opgeleverd. Het voorstel waarmee de Kamer akkoord is gegaan, ligt thans bij
de Eerste Kamer. Het thans aan de orde zijnde voorstel betreffende de tweede
tranche bevat op dat punt geen enkel nieuw element.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Voorzitter! Betekent dit volgens de staatssecretaris dat dit wetsvoorstel
in het Staatsblad zou kunnen komen, terwijl het wetsvoorstel betreffende de
eerste tranche verworpen of ingetrokken kan worden?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Schmitz:
 
 Dat is een moeilijke vraag. Dit wetsvoorstel moet natuurlijk ook naar
de Eerste Kamer worden gezonden. Ik geef toe dat wij een moeilijkheid hebben
als de Eerste Kamer het voorstel zou verwerpen en wij met dit voorstel verder
zouden moeten. Dat zou zeker leiden tot aanpassing. Daar heeft u gelijk in.
In heb begrepen dat in de eerste termijn verschillende punten besproken zijn.
Ik denk nu aan de kwestie van de inburgeringstoets. Ik wil de Kamer in ieder
geval vragen om, hoe zij de behandeling ook wil afronden, de tijd wellicht
ook te gebruiken om over de inburgeringstoets te praten. Het lijkt mij dat
wij de tijd dan zo nuttig mogelijk besteden.
 
 Voorzitter! Ik stel het op prijs dat ik in de gelegenheid ben gesteld
om te reageren op de eerste termijn van de Kamer. Ik wil dat ook graag doen.
In de eerste plaats maak ik wat algemene opmerkingen. Het belangrijkste discussiepunt
in eerste termijn was uitdrukkelijk artikel 6. Daarin gaat het om het optierecht
voor een aantal groepen van personen. Eigenlijk spreken wij daar over twee
duidelijk van elkaar te onderscheiden groepen. In de eerste plaats zijn dat
de personen die in Nederland geboren zijn. Dan gaat het vooral om artikel
6, lid 1, de onderdelen a en b. In de tweede plaats zijn dat de personen die
langdurig legaal verblijf hebben gehad in Nederland. Dit betreft artikel 6,
lid 1, de onderdelen d, e en f. Degenen die in Nederland geboren zijn en die
dus vallen onder artikel 6, lid 1, de onderdelen a en b, hebben al vele jaren
het recht om een optie uit te brengen, ongeacht de vraag of zij op het moment
van hun geboorte een geldige verblijfsstatus bezaten. De heer Schutte heeft
in eerste termijn terecht opgemerkt, ook bij interruptie, dat bij de geboorte
nog niet aan de orde is of er sprake is van een geldige verblijfsstatus. In
dit wetsvoorstel worden de eisen voor de twee groepen die onder de onderdelen
a en b vallen, in zoverre aangescherpt dat zij althans tussen hun geboorte
en de optie een permanente status verkregen moeten hebben en dat jegens hen
natuurlijk geen vermoedens van gevaar voor de openbare orde en veiligheid
bestaan. Het uitgangspunt is geboorte in Nederland, ongeacht de omstandigheden
bij die geboorte. Internationaal gezien, is dat overigens heel gebruikelijk.
Dat is ook een belangrijke reden om de nationaliteit van het geboorteland
op een bijzondere wijze te verkrijgen.
 
 De personen die met name in de onderdelen e en f aan de orde zijn, zijn
de personen die hier langdurig en legaal verblijven. Zij krijgen ook het optierecht.
In onderdeel e gaat het om personen die in Nederland getogen zijn. Daarin
wordt de leeftijd van 4 jaar genoemd. Voor die personen kan ervan worden uitgegaan
dat zij volgens de gewone regels in aanmerking komen voor gewone naturalisatie.
Zij verblijven langdurig in Nederland; zij bezitten een legale status; zij
zitten eigenlijk al hier vanaf een leeftijd voor de leerplicht. Je mag dus
aannemen dat zij de Nederlandse taal beheersen en dat zij hier volledig ingeburgerd
zijn. Indien wij deze personen de gewone naturalisatieweg laten volgen, zal
de naturalisatie zonder enige twijfel verleend worden.
 
 Schrappen van dat onderdeel, zoals in het amendement van de heer Verhagen
wordt voorgesteld, leidt er alleen toe dat de naturalisatie-instanties meer
werk zullen hebben. Ik herinner mij dat de heer Schutte nadrukkelijk gevraagd
heeft wat de ratio van dit wetsvoorstel is. Gaat het inhoudelijk om meer rechten
of betekent het minder werk voor bevoegde instanties? Ik moet daarop antwoorden
dat het in feite een soort mix is. Zowel in onderdeel e als in onderdeel f
hebben wij te maken met een verruiming van de optiemogelijkheden. Dat geldt
overigens niet voor de procedure, zoals de heer Schutte terecht heeft gesignaleerd.
Die wordt namelijk aangescherpt. Verder is het uitdrukkelijk de bedoeling
dat hierdoor het werk dat hierachter zit voor de aangewezen instanties, wordt
beperkt. Dat is volgens mij een voordeel dat wij toch ook moeten meenemen.
 
 Schrapping van onderdeel e, zoals de heer Verhagen heeft voorgesteld,
zou tot het volgende leiden. Men kan zich dat het beste voorstellen aan de
hand van een voorbeeld. Stel dat een vader en moeder zich met een jong kind
van een halfjaar, één jaar of twee jaar in ons land vestigen
en er komen vervolgens nog meer kinderen. Schrapping van onderdeel e zou ertoe
leiden dat het eerste kind niet voor het optierecht in aanmerking zou komen,
terwijl de jongere broertjes of zusjes daar wel automatisch voor in aanmerking
komen. Ik denk dat dat niet goed te verklaren is in verband
met datgene wat ook met deze wet wordt bedoeld, namelijk één
nationaliteit voor de verschillende gezinsleden. Het kan wel via een omweg,
maar volgens mij is dat niet erg logisch.
 
 
 
 
 
 De heer Verhagen (CDA):
 
 Voorzitter! Dat was, zoals de staatssecretaris uit mijn betoog heeft begrepen,
ook geenszins mijn bedoeling. De gedachte die bij mij aanleiding gaf om dit
amendement in te dienen, was er eerder op gericht om een naar mijn mening
in het wetsvoorstel voorkomende doublure te voorkomen. Onder e vallen namelijk
ook diegenen die hier geboren zijn. Nu de staatssecretaris een duidelijk onderscheid
maakt met betrekking tot de categorie vallend onder onderdeel e en die vallend
onder onderdeel a, zal ik mij ter zake nader bezinnen, met name wat betreft
de consequenties voor onderdeel a die zij schetste. Het is zeker niet mijn
bedoeling om deze categorie uit te sluiten van die mogelijkheid. Het idee
dat deze mensen hier volledig zijn ingeburgerd, omdat ze hier naar school
zijn geweest, is namelijk de basis van dit wetsvoorstel.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Schmitz:
 
 Dank u zeer.
 
 Bij onderdeel f gaat het over de mensen die hier al heel lang zijn en
die de leeftijd van 65 jaar hebben bereikt. Op dat punt hebben wij geprobeerd
om het CDA tegemoet te komen. De amendementen van het CDA zijn wat dat betreft
overigens zeer consequent, want al in het eerste voorlopig verslag van 12
april 1994 werden door het CDA suggesties gedaan die nu ook weer naar voren
zijn gebracht. Dat houdt echter wel in dat ik een aantal argumenten daartegen
ten dele herhaal. Dat zal de heer Verhagen begrijpen. Vervolgens kan hij zijn
afweging maken.
 
 In onderdeel f wordt voorgesteld om een optierecht te geven aan vreemdelingen
die bij het bereiken van de leeftijd van 65 jaar gedurende een onafgebroken
periode van ten minste vijftien jaar toelating en hoofdverblijf in het Koninkrijk
hebben gehad. Het voorstel betreft ouderen die niet voldoende waren ingeburgerd
om in een eerder stadium genaturaliseerd te worden, maar die wel voornemens
zijn om na hun pensionering hier te blijven. Wij hebben de leeftijd van 65
jaar gewoon overgenomen – ik weet overigens dat er bepaalde ontwikkelingen
zijn wat betreft de VUT-leeftijd – omdat dit nog altijd de officiële
pensioenleeftijd is. Wij hebben die leeftijd overgenomen, omdat wij aannemen
dat de mensen dan zullen besluiten waar zij hun oude dag zullen doorbrengen.
Ze kunnen teruggaan naar het land van herkomst, maar ze kunnen ook in het
land blijven waar veel van hun kinderen en kleinkinderen verblijven. Hun wordt
dan gelegenheid gegeven om, ondanks het ontbreken van taalvaardigheid –
anders hadden ze de weg van naturalisatie eerder kunnen volgen – de
nationaliteit te verkrijgen die hun kinderen vaak ook al bezitten.
 
 De termijn van vijftien jaar wordt geacht voldoende garantie te bieden
dat betrokkenen door dat lange verblijf een duurzame band met Nederland hebben
verworven. Met die vijftien jaar wordt aansluiting gezocht bij het vreemdelingenrecht,
omdat het na vijftien jaar praktisch onmogelijk is om een toegelaten vreemdeling
nog te verwijderen. De heer Verhagen heeft voorgesteld om de termijn op te
hogen naar 25 jaar. Ik vind dat geen echt zware zaak. Kijkende naar zijn motivatie
daarvoor, kom ik echter tot de conclusie dat het er alleen maar om gaat de
termijn langer te maken en als het ware nog een termijn in te bouwen. De groep
ouderen die hier een gezin hebben gesticht en zich hier hebben gevestigd –
zij zijn hier al heel lang en ze willen hier ook blijven – worden daar
echter niet door getroffen. Deze mensen kunnen naar mijn mening heel wel leven
met een termijn van 25 jaar. Voor een andere groep kan het wel nadelig zijn.
Het gaat dan vaak om een alleenstaande ouder die op latere leeftijd door de
kinderen naar Nederland wordt gehaald om een verzorgde oude dag te krijgen.
Die zouden tien jaar langer moeten wachten op de verkrijging van de nationaliteit.
 
 De heer Verhagen heeft dus 25 jaar voorgesteld, maar de heer Rabbae heeft
een termijn van tien jaar voorgesteld in zijn amendement. De heer Rabbae kan
hier niet zijn, maar ik zal zijn opmerkingen uitvoerig beantwoorden. Dan kan
hij een en ander in de Handelingen teruglezen. De regering zit dus prachtig
in het midden met die termijn van vijftien jaar. Dat alleen al zou moeten
overtuigen. Ik heb wel meer bezwaren tegen het amendement van de heer Rabbae
op dat punt. Hij heeft daarvoor overigens ook aansluiting gezocht bij het
vreemdelingenrecht, met name bij de eisen voor de vestigingsvergunning. Aan
het verkrijgen van het Nederlanderschap mogen zware eisen worden gesteld,
zwaardere dan aan het verlenen van een vestigingsvergunning. Dat heeft de
heer Kosto ook al eens duidelijk gemaakt. Ik vind ook dat de gevolgen van
die optie verder strekken dan die van de vestigingsvergunning. Vandaar dat
ik de aanneming van het amendement van de Rabbae niet zou toejuichen. Ik vind
echt dat wij die verzwaring bij het zo belangrijke feit van het verkrijgen
van de nationaliteit mogen vragen.
 
 Ik wil nog even terugkomen op die vijftien jaar. Ik heb gezegd dat dat
eigenlijk de termijn is – ook in het vreemdelingenrecht – waarna
je de mensen nauwelijks meer kunt verwijderen. Daar staan enige uitzonderingen
tegenover, maar dan moet men in het kader van de openbare orde wel heel zware
zaken hebben gepleegd en een veroordeling hebben van ten minste 26 maanden
onvoorwaardelijke gevangenisstraf. Dan zou men nog kunnen worden verwijderd,
met name als er handel in het kader van verdovende middelen aan de orde is.
Pas na twintig jaar verblijf is ongewenstverklaring en ontzegging van voortgezet
verblijf op grond van inbreuk op de openbare orde niet meer mogelijk.
 
 De mogelijkheid van een optie voor 65-plussers is mede ingegeven om de
naturalisatie-instanties te ontlasten. Overigens bestaat er een optiemogelijkheid
en die belet een 65-jarige niet om naturalisatie aan te vragen, waarbij hij
dan gebruik kan maken van de beleidsmaatregel dat personen die na hun 50ste
Nederland binnenkomen op een coulante wijze op hun inburgering worden getoetst.
 
 Met de heer Schutte ben ik van mening dat in een aantal gevallen van twijfel
over de aanwezigheid van voorwaarden, optievestiging niet gegeven zou kunnen
worden en dat je dan de gewone weg van naturalisatie moet bewandelen. Daarom
hebben wij de criteria zo zorgvuldig mogelijk opgesteld.
 
 
 
 
 
 De heer Verhagen (CDA):
 
 Is op dit moment voor 65-jarigen door de coulante houden
met betrekking tot de inburgeringstoets, al eigenlijk niet een vorm van optie
geïntroduceerd? Zo ja, wat is dan de zin van deze wetswijziging?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Schmitz:
 
 Men moet, als men op zijn 50ste hier is binnengekomen, de gewone weg van
naturalisatie, met alle procedures die daarbij horen, bewandelen. Als men
op oudere leeftijd komt, is het niet zo dat er geen sprake hoeft te zijn van
inburgering, maar het wordt wel op een iets coulantere wijze bekeken. Ik denk
ook dat het goed is om, als wij over de inburgeringstoets praten, dat aspect
naar voren te halen en te bekijken wat dan precies de vereisten zijn. Het
optierecht was vroeger een soort verklaring dat men het Nederlanderschap wil.
Nu moeten wij daar een bevestiging op geven. Dat stellen wij ook voor deze
categorie voor.
 
 Voorzitter! Een amendement van de heer Apostolou gaat over artikel 6,
lid 4. Dat artikel heeft betrekking op de termijn waarbinnen de instantie
een beslissing moet nemen over de optieverklaring. Ik vind het amendement
zeer sympathiek, want ik vind in zijn algemeenheid dat van de overheid gevraagd
mag worden – het is echter mooie taal en ik weet dat de werkelijkheid
vaak harder is – zich aan termijnen te houden, zeker aan termijnen die
in de wet gesteld zijn. Wij hebben ons in dit geval aangesloten bij de regels
van de Algemene wet bestuursrecht. Wij hebben daarbij gekozen voor een termijn
van 13 weken, te verlengen tot 26 weken; een halfjaar dus. Ik meen dat de
beslissing die de autoriteit met betrekking tot die optieverklaring moet kunnen
nemen binnen dat halfjaar, ook echt binnen die termijn moet kunnen worden
genomen.
 
 Wij kunnen ons ook bij de Algemene wet bestuursrecht aansluiten als de
termijn wordt overschreden. Ik kom nog terug op het amendement van de heer
Apostolou. Als de overheid de termijn zou overschrijden, sluiten wij ons aan
bij de Algemene wet bestuursrecht en is wel degelijk beroep mogelijk. De opterende
persoon kan dan een bezwaarschrift indienen en in beroep gaan bij de administratieve
rechter. Daarmee zal de instantie alsnog gedwongen worden tot snelle actie
en bovendien wordt die instantie dan veroordeelt tot de proceskosten. In die
zin is er dus een beroepsmogelijk en is actie mogelijk in de richting van
de overheid die nalatig zou zijn.
 
 Het amendement van de heer Apostolou komt in feite neer op een fictieve
verlening. Overschrijdt de overheid de termijn, dan zou automatisch de optie
verleend zijn. Ik vind het een sympathiek amendement om de druk op de ketel
te houden, maar ik meen dat de consequenties van fictieve verlening zo groot
zijn dat ik daar eigenlijk liever geen gehoor aan wil geven. Er zitten namelijk
een paar nadelen aan. Fictieve verlening wijkt namelijk af van de regels in
de Algemene wet bestuursrecht, want dit administratieve recht wordt alleen
maar bij heel grote uitzonderingen verleend. Daarnaast is er bij de optie
ook de kwestie van de precieze vaststelling van de voor- en achternaam. Ik
geef toe dat dit bezwaar via bepaalde formuleringen te ondervangen is.
 
 Belangrijk is dat wij in dit voorstel de kinderen een duidelijke rechtspositie
bieden. Ik ben daar ook zeer gelukkig mee. Kinderen boven 12 jaar moeten gehoord
worden en kinderen ouder dan 16 moeten ermee instemmen. Voor de behandeling
van de aanvraag gelden termijnen waarbinnen niet alleen feiten moeten vastgesteld,
maar ook afwegingen moeten worden gemaakt, mede in het kader van de openbare
orde. Bij een fictieve verlening komen wij in de problemen met het horen van
minderjarigen en vooral met het instemmingsrecht van kinderen ouder dan 16.
Dan blijven de betrokkenen in onzekerheid. Ik zie een aantal grote nadelen
aan een fictieve verlening. Ik kan mij wel voorstellen dat wij twee jaar na
inwerkingtreding van deze wet beoordelen of de overheid zich in het algemeen
aan de termijnen heeft gehouden. Het kan zijn dat dan blijkt dat een aanscherping
nodig is. Ik wil echter nu het amendement niet omarmen.
 
 
 
 
 
 De heer Apostolou (PvdA):
 
 Mijn amendement richt zicht op het feit dat het om een optie gaat. Een
optie betreft een eenzijdige daad van de aanvrager. De eisen worden verzwaard
door het toevoegen van een bevestiging. Ik vind het te ver gaan als er ten
aanzien van de optie geprocedeerd kan worden. Dit kan namelijk op grond van
de Algemene wet bestuursrecht als er binnen de termijn van 26 weken geen reactie
is gekomen. Daarmee wordt het principe van de optie geweld aan gedaan.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Schmitz:
 
 Voorzitter! Het is ook niet de bedoeling dat wij weer in de oude situatie
terechtkomen. Wij verruimen de mogelijkheden en scherpen de procedure aan
met een bevestiging. Deze verzwaring moet worden geplaatst in het kader van
het belangrijke feit dat men een nationaliteit verkrijgt. Ik verwijs hierbij
naar de eerste tranche. Wij moeten hier zorgvuldig mee omgaan. Wij stellen
alleszins redelijke termijnen. Ik ben mij ervan bewust dat wij nog niet weten
op welke wijze de betrokken instantie hiermee omgaat. Daarom denk ik erover
om na twee jaar na te gaan of men zich aan die termijn heeft kunnen houden.
Wij moeten niet te gemakkelijk overgaan tot een fictieve verlening, waar vaak
onzekerheden uit voort kunnen komen. Bovendien brengen wij daarmee de verbetering
van de rechtspositie van kinderen in gevaar.
 
 
 
 
 
 De heer Apostolou (PvdA):
 
 Ik denk dat dit bezwaar ondervangen kan worden. Er kan tevoren worden
vastgelegd dat de kinderen ermee instemmen. Dan is dat al duidelijk voordat
de verklaring wordt afgelegd en worden wij niet met verrassingen geconfronteerd.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Schmitz:
 
 De overheid moet zich daarvan vergewissen. Kinderen ouder dan 12 jaar
moeten worden gehoord. Het is voor mij geen halszaak, maar ik vind een fictieve
verlening niet fraai in dit geheel. Ik ben er niet voor, af te wijken van
de bepalingen in de Algemene wet bestuursrecht. In het algemeen ben ik ervoor,
eerst af te wachten of de overheid zich aan de termijnen houdt en als het
tegendeel blijkt, passende maatregelen te nemen. Ik doe dit liever dan het
creëren van allerlei schijnzekerheden. Ik verzet mij niet zwaar tegen
dit amendement, maar ik vind het geen verbetering.
 
 
 
 
 
 De heer Apostolou (PvdA):
 
 Ik heb begrepen dat mijn voorstel geen unicum is. Dit gebeurt ook bij
andere wetten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Schmitz:
 
 Wij stellen wel termijnen, maar er is geen sprake van een
fictieve verlening. Ik kom hierop nog terug bij de beantwoording van de vraag
wat er gebeurt wanneer mensen niet op tijd betaald hebben. Ook op dat punt
sluiten wij aan bij de Algemene wet bestuursrecht.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Voorzitter! Ik heb op dit punt in eerste termijn naar voren gebracht dat
ik het amendement van de heer Apostolou interessant vond, omdat het die fictieve
verlening mogelijk maakt. Als de overheid zich niet aan de verplichting heeft
gehouden om binnen de gestelde termijn te reageren, dan wordt hierdoor het
nadeel bij de overheid gelegd.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het is niet de bedoeling dat u uw betoog herhaalt, maar dat u een interruptie
plaatst.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Precies, maar nu ik de bezwaren hoor die de staatssecretaris naar voren
brengt, wil ik graag een vraag stellen. Wat voor mogelijkheden heeft de centrale
overheid, als geconstateerd wordt dat bijvoorbeeld een bepaalde gemeente steeds
die termijnen niet haalt, die gemeente tot de orde te roepen?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Schmitz:
 
 Voorzitter! Ik zou hier wat over moeten doordenken. Het lijkt mij in ieder
geval dat wij als rijksoverheid de instanties die betrokken zijn bij het verlenen
van naturalisatie – dus onze immigratiedienst, maar ook de gemeenten –
alleszins moeten bewaken. Als wij signalen zouden krijgen dat een gemeente
op dat punt onvoldoende tegemoetkomt aan het werk dat voor haar gesteld is,
zullen wij daar met die gemeente over moeten praten. Ik kan niet meteen een
sanctie uit de lucht plukken. Daarom stel ik ook voor om het op deze wijze
te doen. Zou na twee jaar blijken dat er een algemene "verslonzing" is bij
de gemeente, dan zouden wij alsnog kunnen optreden. Ik kom echter uit de gemeente,
dus de heer Dittrich mag van mij verwachten dat ik goede hoop heb dat gemeenten
dit voortreffelijk zullen uitvoeren. Ik zou echter niet nu al die fictieve
verlening die het gevolg zou zijn van de aanneming van het amendement, in
de wet opgenomen willen hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 Volgens mij komen wij allemaal uit de gemeente, terwijl wij aan dit debat
meedoen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Schmitz:
 
 Ik heb er jaren gewerkt en dat geldt niet voor iedereen hier.
 
 
 
 
 
 De heer Dittrich (D66):
 
 We kunnen echter wel constateren dat er nu allerlei knelpunten zijn. De
ombudsman heeft er in het rapport op gewezen dat de procedures lang duren.
Ik ben blij dat u zegt dat er, als in de praktijk blijkt dat dit niet werkt,
in elk geval gesprekken zullen plaatsvinden en dat er dan misschien nog iets
anders gebeurt.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik moet een opmerking maken over het karakter van interrupties. Een interruptie
is niet bedoeld om een beschouwing te geven. Daarvoor heeft u een tweede of
eventueel een volgende termijn. Een interruptie is ook niet bedoeld om conclusies
te trekken. Wij kunnen anders geen interrupties meer toestaan. Ik verzoek
de leden zich tot het karakter van een interruptie te beperken.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Schmitz:
 
 Voorzitter! De heer Schutte heeft gevraagd wat er gebeurt als men in gebreke
blijft bij het betalen van de optiegelden. De AWB zegt hierover ook het een
en ander. In de AWB wordt gezegd dat wij termijnen mogen stellen voor de betaling.
Het ligt in het voornemen om binnenkort een nieuw Besluit naturalisatiegelden
in werking te laten treden. Dat zal mij binnenkort worden voorgelegd. Wij
stellen ons voor daar ook een termijn van een halfjaar te stellen. Zou men
niet betalen, dan schort de periode van 13 respectievelijk 26 weken op. Deze
treedt dan pas weer in werking als men de betaling heeft verricht.
 
 Meerderen van u, met name de heer Verhagen, hebben gevraagd naar het aspect
van de openbare orde en het antecedentenonderzoek. Hierover is in het verslag
ook al het een en ander gezegd. Er worden in de eerste plaats gegevens opgevraagd
bij de Justitiële documentatiedienst. Voor mensen die niet in Nederland
geboren zijn, wordt het strafblad bijgehouden door de dienst in Almelo. Voor
personen die wel in Nederland geboren zijn, wordt het in beginsel bijgehouden
door de rechtbank van het arrondissement waarbinnen die persoon is geboren.
Er wordt overigens op dit moment gewerkt aan een centrale justitiële
documentatiedienst in Almelo.
 
 Daarnaast worden ook gegevens opgevraagd bij de Herkenningsdienst, meestal
via de vreemdelingendienst, om voor alle te naturaliseren gezinsleden vanaf
16 jaar aan te geven of er vanuit strafrechtelijk oogpunt bedenkingen zijn.
 
 De heer Verhagen heeft gevraagd of hierbij ook de BVD wordt ingeschakeld.
Dat vindt niet standaard plaats maar alleen als de gegevens van de Herkenningsdienst
van de politie of van de Justitiële documentatiedienst daar aanleiding
toe geven.
 
 De heer Apostolou heeft gevraagd hoe het op de Antillen en Aruba ging.
In geval van naturalisatie wordt advies gegeven door de politie en door de
procureur-generaal met betrekking tot de openbare orde. Wij willen bij het
optierecht dezelfde procedure voeren. Het advies wordt vermeld in een staat
van inlichtingen die bij onze immigratiedienst terechtkomt, dus een zelfde
procedure als bij naturalisatie.
 
 De heer Apostolou heeft gevraagd naar de wijziging van het Besluit inlichtingen
justitiële documentatie. Die wijziging is thans in voorbereiding. Er
wordt naar gestreefd om haar per 1 januari a.s. te doen intreden.
 
 Hij heeft ook gevraagd naar de inhoud van de algemene maatregel van bestuur.
Ik neem aan dat hij doelde op de algemene maatregel van rijksbestuur. Hierbij
kunnen nadere voorschriften worden gesteld betreffende de wijze van in ontvangst
nemen van de verklaringen en de verzoeken, de bevestigingen van de opties,
kortom, alle administratieve zaken die daarbij aan de orde zijn. Die zaken
kunnen dus nader worden geregeld en ik ben ook voornemens, dat te doen. De
Algemene raad van rijksbestuur zal dat nader uitwerken. Ik stel mij dus voor
daarin de vorm, het formulier van de optie, de bevestiging precies neer te
leggen en vast te stellen.
 
 De heer Dittrich heeft gevraagd naar de fiscale aftrekbaarheid van kosten
van levensonderhoud in geval van bigamie. Hij heeft gevraagd of bigamie een
beletsel vormt voor de verkrijging van het Nederlanderschap door middel van
optie. Zoals bekend, is bigamie een weigeringsgrond voor naturalisatie. Dat
is nu niet anders bij de optie. Het bigaam of polygaam gehuwd
zijn van een vreemdeling hoeft niet bij voorbaat in strijd te zijn met de
openbare orde als het eigen recht van een vreemdeling dat toestaat, maar wij
kennen dat in Nederland niet. Een bigame vreemdeling die Nederlander wil worden,
kan daarvoor dan niet in aanmerking komen. Dat ligt overigens vast in jurisprudentie.
 
 De heer Apostolou heeft gevraagd op welke wijze de informatie zoals bedoeld
in het Besluit justitiële documentatie en de bezwaren bij de consulaten
bekend kan worden. De desbetreffende autoriteiten in het buitenland zullen
wij informeren. Men zal ook van de lokale autoriteiten vragen om een bewijs
van het gedrag over te leggen. Een dergelijke mogelijkheid, die wij in Nederland
wel kennen, bestaat overigens in een aantal landen niet. Een en ander geldt
met nadruk voor de periode dat de betrokken persoon in Nederland heeft gewoond.
Die informatie zal doorgaans via Buitenlandse Zaken aan Justitie worden gevraagd,
waarmee zal worden samengewerkt.
 
 De heer Verhagen heeft gevraagd naar de regeling over het ingezetenschap.
Ik verwijs daarvoor naar een brief die nog zal worden gezonden. Vorige week
is in de ministerraad afgesproken dat er op korte termijn een brief aan de
Kamer zal worden gezonden. Aanstaande vrijdag zal hierover in de rijksministerraad
worden gesproken, ook naar aanleiding van de vragen die zijn gesteld door
mevrouw Bijleveld en de heer Te Veldhuis. De brief zal door minister Voorhoeve
in samenwerking met Justitie worden opgesteld en zal de ministerraad eerst
passeren.
 
 
 
 
 
 De heer Verhagen (CDA):
 
 Voorzitter! Ik begrijp dat hiermee het justitiële aspect is afgesloten.
Ik heb gevraagd wat er gebeurt met een inmiddels meerderjarige vreemdeling
die gedurende zijn 15de tot 18de jaar crimineel gedrag heeft vertoond. Wordt
hij op grond van artikel 6, lid 3, geweigerd? Ik noem nog een voorbeeld. Bij
illegale Marokkanen is het duidelijk, maar legale Marokkanen die problemen
hebben veroorzaakt in bepaalde regio's van ons land konden uitgezet worden.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ook voor u geldt dat u niet hoeft te herhalen wat u reeds in eerste termijn
hebt gezegd. De vraag is helder.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Schmitz:
 
 Voorzitter! De vraag is inderdaad helder. Hetzelfde geldt bij naturalisatie;
er is sprake van een soort glijdende schaal. Een en ander wordt afgezet tegen
de zwaarte van het delict, waarna een beoordeling zal plaatsvinden.
 
 De heer Dittrich heeft gevraagd of de naturalisatieprocedure wordt bespoedigd
na de inwerkingtreding van de nieuwe rijkswet. Voorzitter! Ik zal binnenkort
een overzicht aan de Kamer doen toekomen.
 
 De heer Rabbae heeft in het algemeen, dus niet specifiek over 16- of 17-jarigen,
gevraagd of je bij problemen inzake de openbare orde van vermoedens uitgaat
of van vaststaande feiten. Ik meen dat dit helder moet zijn: dat moeten vaststaande
feiten zijn. Iemand moet veroordeeld zijn voor een delict. Het is ook mogelijk
dat hij verdacht wordt van het plegen van een delict, maar dan moet worden
gewacht op de uitspraak van de rechter en wordt zo'n beslissing aangehouden.
 
 De heer Rabbae heeft ook gevraagd naar de termijn waarna oud-Nederlanders
kunnen opteren. Was die niet zes jaar? Er wordt immers een jaar hoofdverblijf
genoemd en vijf jaar verblijf. Dat lijkt mij een misverstand. Oud-Nederlanders
krijgen een vergunning tot verblijf zonder enige beperking. Dat houdt in dat
hun onmiddellijk verblijf voor onbepaalde tijd wordt toegestaan. Zij kunnen
dus daadwerkelijk opteren een jaar nadat zij zich weer in Nederland hebben
gevestigd.
 
 Dan ga ik in op de inburgering. Zoals ik in het begin al zei, hoop ik
dat wij hierover op korte termijn nader kunnen spreken. Bij brief van 25 augustus
heb ik de Kamer een exemplaar van de toets toegezonden. Dat had ik beloofd.
Deze toets is ontwikkeld door het Landelijk studie- en ontwikkelingscentrum
voor volwasseneneducatie. Ik heb al eerder kenbaar gemaakt dat het hierbij
gaat om een objectieve, landelijke, uniforme toets waarin aandacht zal worden
besteed aan taalbeheersing, staatsinrichting en kennis van de Nederlandse
samenleving. In mijn ogen zijn dat zaken waarover je bij een inburgering kennis
mag verwachten.
 
 Bij de behandeling van de eerste tranche heb ik de Kamer toegezegd, dat
ik haar de toets zou toesturen en dat wij kunnen overleggen over de datum
van invoering. Dat is ook duidelijk. Ik heb er niet alleen geen bezwaar tegen,
ik zou het uitstekend vinden als wij ons daarover op korte termijn kunnen
buigen in een algemeen overleg. Hieraan voeg ik echter toe, dat het om een
objectieve toets gaat. Wij zouden die toets uittesten op autochtonen en allochtonen.
Dat is gebeurd. Ik meen dan ook dat wij als individuen aan zo'n toets, die
door deskundigen is opgesteld en die is getest, niet alle ins en outs kunnen
toevoegen. Het lijkt mij wel goed, die in een algemeen overleg te beoordelen.
Dan kan worden bezien of de toets tegemoetkomt aan de verwachting van de Kamer
en of hij de zwaarte heeft die past bij de inburgering die nodig is voor een
zaak zoals het verkrijgen van de nationaliteit.
 
 De heer Rabbae of de heer Apostolou heeft gevraagd of het LAO al benaderd
is. Dat is gebeurd. Ik heb aangeboden om daarover van gedachten te wisselen,
maar daarop heeft men nog niet officieel gereageerd. Ik heb wel gehoord dat
men dat op korte termijn wil doen.
 
 De heer Apostolou heeft gevraagd of geen vertraging bij de naturalisatie
kan ontstaan door te gaan praten over de inburgering. Ik meen zelf dat dit
niet het geval moet zijn. In de herziene naturalisatieprocedure heeft de gemeente
een duidelijke voorlichtende taak. Dat is helder. Het is dan ook de bedoeling,
dat zo'n aanvrager uitdrukkelijk door de gemeente op de hoogte wordt gesteld
van alle voorwaarden die hieraan zijn verbonden. Hij wordt door haar doorverwezen
naar een instelling voor volwasseneneducatie.
 
 Bij organisaties voor volwasseneneducatie die daarmee te maken hebben,
hebben wij een peiling verricht. Er is duidelijk grote belangstelling voor.
Ik heb begrepen dat inmiddels 67 instellingen positief hebben gereageerd en
daaraan willen meedoen. Op die wijze hopen wij hieraan verder invulling te
geven nadat wij daarover met elkaar van gedachten hebben kunnen wisselen.
 
 De heer Apostolou heeft gevraagd hoe de voorlichting over de eerste en
tweede tranche wordt gegeven omdat het allemaal vrij ingewikkeld is, vooral
voor Nederlanders die in het buitenland wonen. Zowel bij de eerste tranche
als bij de tweede tranche van wijziging is al heel wat voorlichting gegeven.
Er is gemeld waarover in Nederland wordt gesproken en welk voorstel op dit
 moment in Nederland in de Kamers in bespreking is. Alle Nederlandse
diplomatieke en consulaire vertegenwoordigingen beschikken over een uitgebreide
voorlichtingstekst met de wetsvoorstellen. Deze wordt ook ter beschikking
gesteld aan degenen die daarvoor belangstelling hebben. Door medewerkers van
de Nederlandse vertegenwoordiging in het buitenland worden voor de daar woonachtige
Nederlanders lezingen gegeven. Van deze mogelijkheid wordt vaak gebruik gemaakt.
Daarnaast wordt vrijwel dagelijks, door het ministerie van Buitenlandse Zaken
en door de Nederlandse vertegenwoordiging, op allerlei wijzen, telefonisch
en schriftelijk, informatie aan belangstellenden aangeboden. Kennelijk bestaat
hiervoor onder de oud-Nederlanders grote belangstelling. Er is ook wel enige
ongerustheid ontstaan toen hier een krantebericht verscheen waaruit bleek
dat de Eerste Kamer niet enthousiast is. Laat ik die formulering gebruiken.
Men heeft toen weer aan de telefoon gehangen met de vraag of het toch wel
doorging, want men wilde daar dolgraag voor in aanmerking komen. Mijnheer
Korthals, u bent volstrekt consistent geweest in al die jaren en ik kan u
dat dus niet verwijten, maar zo zie je dat dit ook voor oud-Nederlanders,
maar ook voor anderen veel te maken heeft met het feit dat men zo graag die
culturele en emotionele band houdt, ook al is men ten volle ingeburgerd en
geïntegreerd in een nieuwe samenleving. Wat dat betreft, vind ik dat
wij de gevoelens van oud-Nederlanders heel goed kunnen leggen naast de gevoelens
van vreemdelingen die uit zo'n land komen, want de emoties en bindingen zijn
eigenlijk gelijksoortig.
 
 Voorzitter! Ik denk dat het goed is dat ik tot slot nog even de amendementen
op een rij zet, zodat de Kamer ongeveer weet welk oordeel ik daarover heb,
maar ik heb doorgaans al tijdens mijn verhaal de argumenten gegeven. In de
eerste plaats zijn daar het amendement van de Verhagen op stuk nr. 19 over
de verandering van vijftien jaar in 25 jaar en het amendement van de heer
Rabbae op stuk nr. 21 over de verandering in tien jaar. Ik heb de heer Verhagen
mijn argumenten gegeven en ik vraag hem om daar nog eens over na te denken.
Ik zal me er zeker niet tegen verzetten, want het is een kleine groep, maar
ik vind de termijn van vijftien jaar een heel wijze. Een termijn van tien
jaar wil ik echt ontraden en voor het andere amendement laat ik het oordeel
graag over aan de Kamer.
 
 Het amendement van de heer Verhagen op stuk nr. 18 gaat over het schrappen
van de onderdelen a en e: door overlapping zouden zij eigenlijk wat overbodig
zijn. Daarover heb ik mijn argumenten gegeven en de heer Verhagen heeft zojuist
gezegd dat hij daarover nog eens wil nadenken.
 
 Het amendement op stuk nr. 20 van de heer Verhagen gaat over het schrappen
van de onderdelen b en c in artikel 8, lid 4, die handelen over de statenlozen
en de vluchtelingen, en stelt dat je veel beter ook voor die categorieën
de termijn van vijf jaar, geldend bij naturalisatie, kunt hanteren, omdat
drie jaar een erg lichte termijn is. In dat kader gaat het dus over de verdragsverplichtingen.
Daarover heeft de heer Verhagen ook in de verslagen het een en ander aan de
orde gesteld. Ik meen echt dat wij niet voldoende royaal en inhoudelijk tegemoetkomen
aan die verdragsverplichtingen als wij die termijn op vijf jaar blijven stellen,
want de verdragsverplichting zegt uitdrukkelijk dat we de positie voor de
statenlozen en vluchtelingen moeten vergemakkelijken. Die term wordt uitdrukkelijk
gebezigd. Als wij de gewone naturalisatieperiode zouden nemen, voldoen wij
volgens mij niet aan die vergemakkelijking. Vandaar dat ik het amendement
van de heer Verhagen op dat punt geen verbetering vind. Ik zou het jammer
vinden als wij die categorie hier zouden schrappen, omdat ik denk dat wij
dan niet echt ten volle tegemoet komen aan de verdragsverplichtingen.
 
 Over het amendement van de heer Apostolou over de fictieve verlening,
waarvan ik nu niet het nummer weet, hebben wij zojuist gediscussieerd. Ik
heb uitdrukkelijk mijn argumenten gegeven waarom ik in dit stadium van het
wetsvoorstel en van de behandeling zo'n amendement niet zou toejuichen.
 
 Concluderend: er ligt een aantal amendementen. Ik heb mijn argumenten
gegeven waarom ik die niet omarm. Van de andere kant laat ik het oordeel graag
aan de Kamer over. Het wetsvoorstel is mij zeer dierbaar. De amendementen
hebben voors en tegens; ik heb een aantal tegens gegeven en ik laat het oordeel
graag over aan de Kamer.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Wij zijn gekomen aan het eind van de eerste termijn. Normaal is het Voorzitterzo
dat wij verder gaan met de tweede termijn, maar gelet op de discussie van
gisteren en eergisteren, stel ik voor om de tweede termijn
op een nader te bepalen tijdstip te doen plaatsvinden. Ik geloof dat ik op
dit moment niet verder kan gaan. De vaste commissie voor Justitie komt nog
bijeen om zich erover te beraden wanneer er eventueel een overleg plaatsvindt.
Dat moeten wij afwachten. Ik geef de commissie in overweging om van dat overleg,
vanwege deze interventie, een stenografisch verslag te doen maken. Dat lijkt
mij correct. Het zal dus het karakter van een wetgevingsoverleg krijgen als
het gaat om de inburgeringsnotitie.
 
 Ik geef de commissie ook in overweging te bezien of er technische punten
zijn die in dat overleg aan de orde kunnen komen. Er zijn bijvoorbeeld zojuist
vragen gesteld over de termijnen. Ik treed er niet in welke conclusie daaraan
moet worden verbonden, maar daaronder waren ook vragen van informatieve aard.
 
 De tussentijd kan verder benut worden om vragen van technische aard tot
opheldering te brengen. In het debat in tweede termijn kan dan de politieke
afronding plaatsvinden.
 
 
 
 
 
 Overeenkomstig het voorstel van de voorzitter wordt besloten.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 12.00 uur tot 13.00 uur geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan, dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-6-314-321.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl