Interpellatie-M.B. Vos, gericht tot de minister-president, over zijn rol bij de besluitvorming over de HSL
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 3044-3054

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-12-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 37, pagina 3044-3054

11-12-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 11 december 1996)Pagina 3010-3012
Voortzetting behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met decentralisatie van huisvestings- en bestedingsbeslissingen en vervallen van het economisch claimrecht (24666)Pagina 3054-3068
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 1997 (25000 XII); wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 1995 (slotwet) (24857); wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Infrastructuurfonds voor het jaar 1997 (25000 A); en nog drie andere wetsvoorstellenPagina 2979-3010
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs in verband met decentralisatie van huisvestings- en bestedingsbeslissingen en vervallen van het economisch claimrecht (24666)Pagina 3031-3044
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 1997 (25000 XII); wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 1995 (slotwet) (24857); wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Infrastructuurfonds voor het jaar 1997 (25000 A); en nog drie andere wetsvoorstellenPagina 3012-3031
Interpellatie-M.B. Vos, gericht tot de minister-president, over zijn rol bij de besluitvorming over de HSLPagina 3044-3054
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 11 december 1996)Pagina 3068-3069
Presentie en opening (woensdag 11 december 1996)Pagina 2979-2979

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 61 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de interpellatie-M.B. Vos, gericht
tot de minister-president, over zijn rol bij de besluitvorming over
de HSL.Tot het houden van deze interpellatie is verlof verleend in de vergadering
van heden.(De vragen zijn opgenomen aan het eind van deze weekeditie.)3Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Gisteren bij de toelichting op de interpellatievragen heb
ik al gezegd dat er opnieuw een bedenkelijk hoofdstuk aan het HSL-dossier
is toegevoegd. Na de beschamende vertoning die het HSL-debat in de eerste
termijn was, zijn er deze week afspraken gemaakt tussen het
kabinet en de voorzitters van de regeringsfracties over de verdere gang van
zaken. Kort gezegd, komen deze afspraken – zo valt op te maken uit uitspraken
in de pers – op het volgende neer. Het kabinet krijgt zijn zin, er komt
een HSL door het Groene Hart en er komt geen cent extra voor aanpassingen.
Conclusie: Partij van de Arbeid en D66 zijn terug in hun hok gejaagd en in
het Torentje is de druk op deze partijen maximaal opgevoerd.De fractievoorzitter van de PvdA sprak gisteren in dit verband over twee
treinen die op hetzelfde spoor regelrecht tegen elkaar aan zouden knallen.
Het eind daarvan zou volgens hem zijn, dat het kabinet het onaanvaardbaar
zou uitspreken over de wens van de Kamermeerderheid inzake de Bosvariant.
Dat wilde hij voorkomen. Los van het feit dat de beeldspraak mank gaat –
Kamer en kabinet zaten namelijk op een volledig verschillend spoor –
zegt de heer Wallage dus dat hij uit angst voor het machtswoord alsnog met
het kabinetsvoorstel heeft ingestemd. Ik constateer dat hij weliswaar een
botsing heeft voorkomen met het kabinet, maar dat zijn eigen fractie nu ontspoord
is, in ieder geval in de ogen van al die burgers en organisaties die tegen
het tracé door het Groene Hart zijn.Ik vind deze gang van zaken een beschamende vertoning voor de politiek.
De inhoud lijkt niet van belang, het coalitiebelang is het enige wat telt.
Een normaal debat op basis van argumenten wordt hier in de Kamer onmogelijk
gemaakt en de Kamer is buitenspel gezet. Zeker in een situatie waarin veel
verwachtingen zijn gewekt door met name de Partij van de Arbeid en D66, is
het onverteerbaar dat wij op deze manier dit debat bij voorbaat al hebben
beëindigd. Na de onbegrijpelijke en niet uit te leggen draai rond de
nachtvluchten op Beek, presteert de PvdA het opnieuw haar eigen overtuiging
ogenschijnlijk moeiteloos in te ruilen. En dat alles wederom onder regie van
de PvdA-minister-president. Ik heb mij de afgelopen 24 uur vaak afgevraagd
waar die ferme fractievoorzitters zijn gebleven die onlangs nog riepen dat
het kabinet wel even moest nadenken voordat het met een machtswoord zou komen
en dat het goed moest nadenken voordat het de wens van een brede meerderheid
in de Kamer en de maatschappij naast zich neer zou leggen. Ik constateer dat
het kabinet in zoverre goed heeft nagedacht en in ieder geval zijn zin heeft
gekregen, maar dat de collega's Wallage en Wolffensperger het spoor bijster
zijn geraakt.Ik constateer ook dat het kabinet blijkbaar weinig vertrouwen had in zijn
eigen argumenten, want het heeft het niet aangedurfd om op basis van die argumenten
hier naar de Kamer terug te komen en dat debat met de Kamer te voeren. Neen,
de minister-president en het kabinet hebben achter gesloten deuren een compromis
gesloten en daarmee bij voorbaat een crisis uitgesloten. Wij hadden een andere
voorstelling van de coördinerende rol van deze minister-president op
het gebied van milieu. Als dit dualisme is, dan weet ik ook niet meer wat
daaronder verstaan moet worden. Ik herinner de minister-president aan zijn
eigen opvatting, dat dualisme inhoudt dat parlement en regering in een open
debat tot overeenstemming proberen te komen. Welnu, dan is hier toch wel iets
anders aan de hand geweest. Een open gedachtewisseling in de Kamer is bij
voorbaat al onmogelijk gemaakt. En de zaken zijn al vastgespijkerd. Deze gang
van zaken vertoont alle kenmerken van het tegendeel. Na een dualistische start
heeft de minister-president, toen alle treinen dreigden te ontsporen, ingegrepen.
En de samenleving is weer een illusie armer als het gaat om de betrouwbaarheid
van de politiek.Ik sta hier nu om van de minister-president op twee hoofdpunten helderheid
te verkrijgen. Vindt de minister-president de procedure die hij heeft gekozen,
te rijmen met zijn opvattingen over dualisme? Wat heeft zich nu afgespeeld
in de gesprekken die de minister-president heeft gevoerd met de voorzitters
van de regeringsfracties? Heeft de minister-president het machtswoord daar
gebruikt of heeft hij gezegd het te zullen gebruiken wanneer zij niet tegemoet
zouden komen aan de wens van het kabinet, namelijk een tracé door het
Groene Hart?Minister Kok:Mijnheer de voorzitter! Ik dank mevrouw Vos voor de gemaakte opmerkingen.
Ik zal die van een antwoord voorzien. Ik zal, gelet op de inhoud van de interpellatie
en het aangegeven onderwerp, mij in hoofdzaak beperken tot de rol van het
kabinet of van de minister-president bij de besluitvorming over de HSL, ook
in de achterliggende periode. Ik verwijs kortheidshalve naar de gedachtewisseling
die in twee ronden een week of vier, vijf geleden in de Kamer heeft plaatsgevonden.
Daarna gaven de ministers van V en W en VROM te kennen dat zij op basis van
het door de Kamer naar voren gebrachte, nader in het kabinet wilden spreken
over de vraag hoe wij verder moesten gaan. Ik verwijs verder naar het vragenuur
van verleden week, waarin enkele fracties van de gelegenheid gebruik hebben
gemaakt om van hun ongenoegen blijk te geven in de richting van het kabinet,
omdat de minister-president op de vrijdag daaraan voorafgaande zo openhartig
had medegedeeld dat in de periode die voor ons lag, niet alleen het kabinet
voor zichzelf zou nadenken, maar ook enig politiek overleg zou voeren.Waarom dat politiek overleg? Ik verwijs, sprekend over het onderwerp monisme
en dualisme, naar het regeerakkoord, waarin op bladzijde 22 is gezegd dat
het besluit tot aanleg van de hogesnelheidslijn wordt bevestigd met inbegrip
van de tracékeuze. Daarmee was de kous natuurlijk niet af. Nadat die
afspraken waren gemaakt bij de vorming van het kabinet, is er een aantal inzichten
gekomen die meegewogen zijn door dit kabinet bij het beantwoorden van de vraag
welke tracékeuze naar onze mening, gehoord al die nieuwe informatie,
de beste is. Het feit dat bij de vorming van het kabinet deze duidelijke tracékeuze
is gemaakt, was en bleef voor ons een buitengewoon belangrijk, ook politiek
gegeven. Ik hoef uiteraard bij dit interpellatiedebat niet in te gaan op alle
inhoudelijke merites, maar ik noem toch heel snel een paar elementen.De aansluiting van Nederland bij een hoogwaardig hogesnelheidsnetwerk
in Europa is van eminente economische en ecologische betekenis. Denkt u maar
aan de ontlasting van Schiphol wat betreft het vliegverkeer op de middellange
afstanden en aan de wijze waarop de besluiten over de uitbreiding van Schiphol
door het vorige kabinet zijn gerelateerd aan de voornemens om snel en adequaat
tot een hogesnelheidsvoorziening te komen. Tijd is ook hier
geld. Dat betekent dat toen de Kamer voor een aantal gezichtspunten zorgde
die nadere afweging nodig maakten, ik met volle overtuiging met collega's
in het kabinet heb gezegd dat wij hier zelf over moeten nadenken en dat er
enige politieke contacten over moesten plaatsvinden, ook vanwege het regeringsakkoord
en het gewicht van de zaak. Dat heeft geleid tot het overleg in het Torentje
van verleden week woensdag, daags na het vragenuur, waarin collega Dijkstal
een aantal vragen heeft beantwoord. Dat was een eerste oriënterende bespreking.Twee dagen later is in het kabinet een verkennende gedachtewisseling gevoerd
die aan beperkingen onderhevig was. Ik wijs in het bijzonder op de afwezigheid
van de minister van Verkeer en Waterstaat. Dat ikzelf door ziekte ontbrak,
was van minder grote politieke betekenis. Dat heeft ertoe geleid dat afgelopen
maandagochtend tussen de meest betrokken bewindslieden overleg heeft plaatsgevonden,
buiten aanwezigheid van de fractievoorzitters, over de vraag welke mogelijkheden
wij zien in de nu ontstane situatie om niet alleen een krachtige inhoudelijke
verdeling voor de eerdere tracékeuze te geven, maar ook een aantal
knelpunten op te lossen die deels betrekking hebben op het territoir tussen
Schiphol en Rotterdam en deels op de situatie bezuiden Rotterdam, waarover
een aantal belangrijke verlangens vanuit de Kamer, soms van delen van de Kamer
en soms van de gehele Kamer, naar voren zijn gebracht. Dat heeft tot een positiebepaling
in de kring van de betrokken bewindslieden geleid.Daarover heeft maandagmiddag een gesprek plaatsgevonden met de fractievoorzitters,
met de bedoeling om in dat gesprek toelichting te geven op de gedachten die
in het kabinet bestonden, uiteraard met de bedoeling om op dit zeer aangelegen
punt na te gaan of er in de kring van regeringsfracties op voldoende steun
zou kunnen worden gerekend wanneer het kabinet voorstellen aan de Kamer zou
doen. Er is dus geen sprake geweest van een "deal"; wij hebben dit niet zo
met elkaar afgesproken. Er is natuurlijk wel afgesproken dat het voor het
kabinet van belang was om tijdig inzicht te hebben in het antwoord op de vraag
of hetgeen door het kabinet werd overwogen, ook in voldoende mate op politieke
steun kon rekenen, met inachtneming van het feit dat aanstaande maandag in
deze Kamer een openbare gedachtewisseling hierover zal plaatsvinden. Hierbij
hebben alle fracties in de Kamer de gelegenheid om hun zienswijze op de aan
de orde zijnde voorstellen te geven.Voorzitter! Ik begrijp heel goed dat mevrouw Vos van een coördinerend
minister-president die via het hooggeprezen dualisme garant wil staan voor
spetterende debatten, een andere gedragslijn had verwacht. Het spijt mij dat
ik haar in dit opzicht teleur moet stellen. Ik meen overigens wel dat het
tot de verantwoordelijkheid van de minister-president en van het gehele kabinet
moet worden gerekend om bij een kwestie als deze op een zeer aangelegen moment
een uiterste poging te ondernemen om te zien of en, zo ja, op welke wijze
de hoofdlijn van de in het regeerakkoord vastgelegde principekeuze alsnog –
na de gebleken meningsverschillen – in coalitieverband kan worden gerealiseerd.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de minister-president voor zijn antwoord. Het klonk
heel legitiem en heel rustig. Het klonk alsof er niets aan de hand is. Ik
kan echter niet anders dan vaststellen dat ik op een aantal vragen geen antwoord
heb gekregen. Ik ben dan ook gedwongen – maar dat gebeurt wel meer als
je deel uitmaakt van een oppositiepartij – om naar de bekende weg te
vragen, dus naar de antwoorden die ik niet heb gekregen.De minister-president komt toch met het regeerakkoord op de proppen. Hij
zegt in feite dat de tracékeuze daarin al is vastgelegd. Aan de ene
kant is daarmee de kous niet af, maar aan de andere kant wordt dit wel heel
duidelijk op tafel gelegd. Aan het eind van zijn betoog zegt de minister-president
dan ook dat hij toch moest doen waar hij als minister-president verantwoordelijk
voor is, namelijk de in het regeerakkoord vastgelegde tracékeuze verdedigen.
Dit roept bij mij de vraag op wat de inspraak in de PKB-procedure dan heeft
voorgesteld. Waarom heeft het kabinet de procedure nog gevolgd; alleen omdat
die verplicht was? Het wist blijkbaar al bij voorbaat wat het wilde. Ondanks
al het maatschappelijk verzet is die keuze doorgedrukt. Het kan toch niet
dat alleen door het opnemen van een dergelijke keuze in een regeerakkoord
de race in feite al gelopen is? Op dit punt krijg ik toch graag meer helderheid
van de minister-president.De minister-president heeft gezegd dat er rustig overleg is gevoerd met
de fractievoorzitters, waarbij is gevraagd of er politieke steun is voor dit
voorstel. Ik kan dit niet rijmen met de woorden van de heer Wallage, die wel
degelijk heeft gesproken over twee treinen die zouden botsen. Kortom: een
dreigende kabinetscrisis. Ik kan niet anders dan concluderen dat het machtswoord
wel "boven de markt heeft gehangen". Graag een verduidelijking van de minister-president
op dit punt.Blijkbaar gelooft de minister-president toch niet in zijn eigen inhoudelijke
argumenten. Waarom is dit niet overgelaten aan het debat in de Kamer? Waarom
is het toch tot een compromis met de fractievoorzitters gekomen? Ik vraag
dit temeer omdat de minister-president heeft gezegd dat er geen sprake van
was dat er met het machtswoord is gedreigd.In het regeerakkoord staan mooie woorden over dualisme en over het samengaan
van milieu en economie. Er zou niet meer van hetzelfde mogen komen. Na een
aantal besluiten over grote projecten moet ik vaststellen dat er wel degelijk
sprake is geweest van grote druk van het kabinet op regeringsfracties. Er
komt toch meer van hetzelfde. Dit kabinet handelt doodgewoon op dezelfde wijze
als vorige kabinetten. Bij zijn aantreden heeft de minister-president dit
in feite ook gezegd.De heer Leers (CDA):Voorzitter! Hoewel ik vanavond eigenlijk verplichtingen had in Tilburg,
ben ik door een samenloop van omstandigheden toch in de gelegenheid om deel
te nemen aan dit interpellatiedebatje.Laat ik beginnen met de minister-president te feliciteren. Het kabinet
heeft zijn zin gekregen: het tracé van de hogesnelheidslijn wordt aange legd door het Groene Hart. Maar met dit besluit heeft de regeringscoalitie
een nogal beschadigde politieke reputatie opgelopen en is de geur van machtspolitiek
om het paarse kabinet sterker geworden. Deze typering in het hoofdcommentaar
van NRC Handelsblad van vanavond slaat wat mij betreft de spijker op de kop.Voorzitter! Vijf weken geleden werd op verzoek van de regering de behandeling
in de Kamer geschorst omdat men zich wilde beraden. Dat is uiteraard legitiem.
Tot drie keer toe heeft men uitstel van verdere behandeling gevraagd. Gisteren
kwam er pas een officiële brief die geen enkel nieuw gezichtspunt heeft
opgeleverd. Die brief had ook op 4 november op de deurmat kunnen vallen. De
conclusie kan dan ook geen andere zijn dan dat het kabinet het parlementaire
debat heeft ontweken. Eerst moesten PvdA en D66 over de streep worden getrokken
en pas daarna kon er een brief uitgaan naar de Kamer met de reactie van het
kabinet in tweede termijn. Ik vind dit raar van een kabinet dat zo overtuigd
is van zijn eigen gelijk en overal propageert een kabinet van de burgers te
zijn. Ik kan u verzekeren, mijnheer Kok, dat er al heel wat teleurgestelde
burgers hebben gereageerd op deze schijnvertoning.Ook de rol die de regeringsfracties hebben gespeeld, vind ik uitermate
bedenkelijk. Zij houden zelfs niet eens meer de schijn op dat de uiteindelijke
oordeelsvorming volgende week maandag in het Kamerdebat zal plaatsvinden.
Want voordat de brief van het kabinet gisteren naar de Kamer in haar geheel
was verzonden, spraken de heren Wallage en Wolffensperger zich al uit voor
de lijn door het Groene Hart. De beslissing is dus al genomen. En hoewel de
heer Wallage ons afgelopen week in de Kamer op een vraag van de heer Schutte
nadrukkelijk verzekerde dat hier in de Kamer de uiteindelijke besluitvorming
zou plaatsvinden, verdedigde hij gisterenavond voor NOVA al de ommezwaai van
de PvdA, door te zeggen dat voor hem de politiek ook de kunst van het gezamenlijk
haalbare is, en niet die van het eigen gelijk aan de zijlijn. Ik zou haast
zeggen: mag ik even een teiltje?Gezamenlijk haalbaar? In het persbericht van de PvdA en D66 van gisteren
komt men tot de conclusie dat het geen enkele zin meer heeft om de tegenstellingen
die er bestaan, te laten uitlopen tot een onoplosbaar conflict, en daarom
legden de heren Wallage en Wolffensperger, in plaats van het "gezamenlijk
haalbaar" te hanteren, hun vlaggetje al om, nog voordat er een woord in de
Kamer over was gesproken. De heer Wolffensperger zei gisteren in NOVA dat
er geen deal is gesloten. Er zou wel gepraat zijn, en daarbij zou het gemeenschappelijke
belang van alle partijen geweest zijn te voorkomen dat de HSL door middel
van een machtswoord door de Kamer zou moeten worden geloodst. De vraag is
dan wat daar dan gebeurd is. Waarover is gepraat? Behalve deze vragen heb
ik nog de volgende.Ik ben het eens met hetgeen mevrouw Vos zei over het regeerakkoord. Het
is mij niet duidelijk of er nu harde afspraken zijn gemaakt over de tracékeuze.
Ik vraag het nog een keer aan de minister-president: is het binnen de coalitie
niet mogelijk gebleken om tot andere besluitvorming te komen; is dat min of
meer in de ban gedaan? Waarom heeft het kabinet zich niets gelegen laten liggen
aan een tweederde meerderheid in de Kamer? Dat was een politieke meerderheid
die ook kon rekenen op de steun van een groot aantal grote maatschappelijke
organisaties als de ANWB, de stichting Natuur en milieu en de land- en tuinbouworganisaties.
Mijn derde vraag is de volgende. Als wij nu kijken naar de manier waarop grote
projecten door de Kamer geloodst moeten worden, zoals recentelijk bij Beek
het geval was en nu weer bij de HSL, kan de minister-president dan nog volhouden
dat dit "paars op zijn best" is? Er valt alleen maar consensus te bereiken –
en dat blijkt wel weer – met tunnels en het afkopen van de onderlinge
meningsverschillen. Wat betekent dit, als wij kijken naar de eigen agenda
van de minister-president voor het jaar 2000, met nog zoveel grote projecten
voor de boeg?Ten slotte heb ik een vraag aan de heren Wallage en Wolffensperger. Onder
welke verschrikkelijke druk en enorme toezeggingen vanuit het kabinet zijn
zij beiden, na ampel beraad van ruim vijf weken, overstag gegaan? Welke informatie
missen wij dan waaruit blijkt dat het, zoals de fracties zelf schrijven in
hun persbericht, een onoplosbaar conflict is geworden? Wat missen wij dan?
Of missen wij slechts dat ene woord: onaanvaardbaar?De heer Wallage (PvdA):Voorzitter! Ik heb op een eerdere vraag van de heer Schutte in deze Kamer
gezegd, dat ik vind dat de eindafweging na een zich in vele rondes voortslepend
debat uiteindelijk in deze Kamer moest plaatsvinden. Dat vond ik toen en dat
vind ik vandaag. Dat staat echter niet in de weg dat op het moment dat tussen
twee regeringsfracties en het kabinet een ernstig verschil van opvatting is
gerezen, uiteraard wordt geprobeerd, zeker gezien de tekst van het regeerakkoord,
voor dat probleem een oplossing te vinden.Ik moet zeggen dat dit niet gelukt is. Wij hadden het kabinet heel graag
overtuigd van de oplossing die wij ook vandaag nog het beste vinden. Wij hebben
altijd gezegd dat wij het kabinetsvoorstel een enorme verbetering vonden ten
opzichte van vorige plannen – dat heb ik in mijn eerste reactie op de
ondertunnelingsvariant ook gezegd – maar dat wij voor een veel betere
oplossing, een voorkeur, hebben. Ik vind dat je, alle emoties daargelaten,
voor zo'n voorkeur, een betere oplossing, moet staan. Daarvoor moet je pleiten.
Je moet proberen te overtuigen. Voor een regeringspartij geldt dan wel dat
je de regering ook moet overtuigen. Dat is ons niet gelukt.Om de vraag te beantwoorden die mevrouw Vos heeft gesteld, heb ik vast
moeten stellen dat het voor het kabinet zwaarder woog dat het met de tracékeuze
geen risico in de tijd wilde nemen, terwijl het voor ons zwaarder woog dat
de Bosvariant naar onze mening een beter toekomstperspectief had dan een overigens
goed in het milieu ingepaste ondertunnelingsvariant. Mijn collega, de heer
Van Heemst, noemde het een keuze tussen een voldoende en een ruim voldoende.
Natuurlijk kan een regeringspartij het debat hier in de zaal laten uitmonden
in een situatie waarin het kabinet, dat je niet hebt overtuigd – dat
hebben wij in onze gesprekken zelf vastgesteld – moet vaststellen dat
het die variant niet kan uitvoeren. Wij hadden het op dat onaanvaardbaar in
de zaal kunnen laten aankomen. Ik geloof niet dat iemand in
deze zaal vervolgens verwacht zou hebben dat de fractie van de Partij van
de Arbeid – ik neem aan dat voor de fractie van D66 ruimschoots hetzelfde
geldt – dit kabinet dan ten val zou hebben gebracht over de keuze tussen
een voldoende en een ruim voldoende. Niemand zou dat hebben verwacht.Interessant is dat de verwijten die nu door de zaal gaan, slaan op de
uitkomst en niet in de eerste plaats op het proces. Laten de critici van vandaag
zichzelf eens eerlijk de volgende vraag stellen. Als uit de grondige gesprekken
tussen regeringspartijen en kabinet de conclusie was getrokken dat het kabinet
zich wel had laten overtuigen en als het kabinet hier aan de vooravond van
het afrondende debat van maandag het voorstel had gedaan om alsnog voor de
Bosvariant te kiezen, zouden dan diezelfde woorden zoals vertoning, beschamende
vertoning, bedenkelijke rol en al die dingen die nu met zoveel pathos worden
gezegd, zijn gezegd? Nee! Dan zou volgens mij gezegd zijn: wat goed dat het
kabinet naar de Kamer en vooral naar de twee regeringspartijen die hun nek
hebben uitgestoken, heeft geluisterd! Alle emoties en alle scherpte hebben
dus iets te maken met het feit dat – en dat vind ik het verdrietige –
het ons niet is gelukt het kabinet op dit punt te overtuigen. Daar ligt de
kern van de zaak.Mevrouw Vos (GroenLinks):De heer Wallage zegt dat deze ophef er bij een andere uitkomst niet was
geweest. De kern van de zaak is dat het in het overleg met de regering voor
de heer Wallage blijkbaar duidelijk is geworden dat de regering het onaanvaardbaar
zou uitspreken als de Partij van de Arbeid of D66 zou doorzetten. Dat is het
punt waarop ik de heer Wallage en de heer Kok aanspreek. Mijn vraag is dan
ook: heeft de heer Kok dat inderdaad boven de markt laten hangen? Is het voor
de heer Wallage zo duidelijk geweest dat hij dat onaanvaardbaar zou gaan uitspreken?
En heeft de heer Wallage op basis daarvan met het compromis ingestemd?De heer Wallage (PvdA):Het antwoord op de vraag of het kabinet ons in de beslotenheid van dat
overleg heeft gezegd: "Als jullie dat doorzetten, treden wij af", is het antwoord
"nee". U vraagt naar mijn inschatting van het verloop van dat gesprek. Mijn
inschatting – daar neem ik ook de politieke verantwoordelijkheid voor;
dat heb ik ook in mijn eigen fractie gedaan – is dat het kabinet niet
overtuigd was van de logica van onze argumenten. Men vond de risico's van
de Bosvariant in de tijd, in de planprocedures en in het feit dat men niet
in deze regeerperiode tot een afronding kon komen, zo zwaar dat men niet bereid
was en – dat is mijn inschatting – ook niet bereid zou zijn om
die variant uit te voeren. Je discussieert niet met het mes op tafel. De termen
"onder dwang" en "door de knieën" kunnen in het rollenspel in deze zaal
natuurlijk makkelijk worden gebruikt, maar in alle gesprekken die wij hebben
gevoerd, heb ik mij heel erg geconcentreerd op de inhoud. Voor onze fractie
is het zure en vreugdeloze van de afloop dat wij inhoudelijk het kabinet niet
hebben kunnen overtuigen en dat het kabinet in de gesprekken oprecht van mening
was dat, hoewel merites van de Bosvariant werden onderkend, een aantal risico's
zwaarder moesten werden gewogen. Dan sta je tegenover elkaar, in dit geval
twee regeringspartijen tegenover het kabinet. Dan moet een regeringspartij –
dat hoeft de oppositie nooit te doen – zich uiteindelijk de vraag stellen
of de afloop van het debat zodanig mag zijn dat het kabinet een "onaanvaardbaar"
in de zaal uitspreekt en wij dan vervolgens zeggen dat dit ons geen crisis
waard is. Mogen dit soort projecten eindigen in het absolute machtswoord?
Misschien was dat bevredigender geweest voor oppositiepartijen in deze zaal
en misschien was de afloop van het debat – als ik het zo mag zeggen –
dan iets minder katterig geweest, maar de uitkomst zou dezelfde zijn geweest.Wij hebben de verantwoordelijkheid genomen voor het feit dat wij liever
verdergaande verbeteringen aan een overigens al verbeterde ondertunnelde variant
voor onze rekening nemen, dan dit debat te laten eindigen in een situatie
waarin een groot infrastructureel project met uitsluitend het absolute machtswoord
zou kunnen worden afgerond. Dat is de afweging en die hebben wij in volledig
bewustzijn gemaakt.Mevrouw Vos (GroenLinks):Als ik u zo hoor, hebt u toch een andere interpretatie van de gesprekken
dan de interpretatie die de heer Kok zojuist heeft gegeven. De heer Kok heeft
gezegd: wij hebben gekeken of er politieke steun was voor het voorstel van
het kabinet. U zegt nu heel duidelijk: als wij vast hadden gehouden aan onze
voorkeur, had het op niets anders kunnen uitlopen dan op een machtswoord van
het kabinet. Dan moet dat vanuit het kabinet toch wel degelijk in uw richting
duidelijk zijn gemaakt? Dat wil ik hier gewoon op tafel hebben en daar moet
helderheid over komen.De heer Wallage (PvdA):U haalt twee dingen door elkaar. Het eerste is de inschatting van wat
er gebeurd zou zijn als wij niet tot elkaar zouden zijn gekomen. Mijn overtuiging
en inschatting op basis van de gesprekken is: omdat wij het kabinet niet hebben
kunnen overtuigen, zou het ook niet de uitvoering van die variant ter hand
hebben genomen. Ook als je geen machtswoorden uitspreekt en als er geen sprake
is van het soort gerinkel van de glazen waar u op duidt, dan nog kun je volgens
mij de goede politiek-bestuurlijke inschatting maken dat men niet bereid zou
zijn om het uit te voeren omdat men inhoudelijk niet overtuigd was. Dat is
de ene kant. De tweede kant is correct omschreven door de minister-president:
gegeven die situatie heeft het kabinet vervolgens bekeken of het nog verdere
verbeteringen aan het al eerder door ons als een voldoende bijdrage gekenschetste
A1-variant zou kunnen toevoegen die het de drie regeringspartijen mogelijk
zouden maken om verdergaande steun aan de plannen te geven. Dat proces heeft
zich voltrokken. Voor ons is daarbij de eindafweging dat grote infrastructurele
projecten, als het enigszins kan, door een meerderheid in deze Kamer moeten
worden gesteund. Ik teken daarbij aan dat ik tot op de dag van vandaag, tot
op dit moment, een vreugdeloos gevoel heb over het feit dat wij de meerwaarde
kennelijk niet overtuigend bij het kabinet hebben kunnen overbrengen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik vind dat de PvdA-fractie en de heer Wallage nu erg op safe hebben gespeeld.
De vraag blijft waarom u, als het kabinet geen machtswoord of iets in die
richting heeft uitgespro ken, niet gewoon hebt gezegd: wij
gaan naar de Kamer, wij gaan debatteren, wij doen daar een laatste poging
om het kabinet toch naar onze kant te krijgen en dan zien wij wel welk eindoordeel
wij uiteindelijk vellen. Waarom hebt u niet voor die koers gekozen en waarom
bent u toch bij voorbaat al voor dat compromis gegaan, de rest van de Kamer
daarmee buitenspel zettend?De heer Wallage (PvdA):Omdat ik bijna zeker weet dat als de einduitkomst zou zijn geweest dat
het kabinet het onaanvaardbaar over de aanvaarding van de motie had uitgesproken,
vervolgens exact dezelfde emotie en commotie zou zijn ontstaan, namelijk over
de vraag waarom, in dit geval, de Partij van de Arbeid niet gewoon aan haar
opvattingen vasthoudt. Mevrouw Vos moet maar van mij aannemen dat in de normale
verhoudingen tussen een regeringspartij en een kabinet tot het uiterste is
geprobeerd om elkaar te overtuigen. Dat is de kern van de zaak. Wij hadden
een variant die voor een belangrijk deel onder het Groene Hart door ging,
mede door de druk die de fractie van de Partij van de Arbeid heeft uitgeoefend.
Wij hadden graag de beste oplossing gehad. Wij hebben de sterk verbeterde,
goede oplossing voor onze rekening genomen.De voorzitter:En nu de heer Leers!De heer Leers (CDA):Ja, voorzitter, als de heer Wallage nog even een momentje heeft, wil ik
hem een vraag stellen.De heer Wallage (PvdA):Ik hoefde niet naar Tilburg!De heer Leers (CDA):Wij beiden niet. Wat mij bijzonder intrigeert is de vraag waarom de fractie
van de Partij van de Arbeid het zo hoog heeft gespeeld. Ik heb gaandeweg het
debat een toename gezien in de liefde voor de Bosvariant. In het begin was
de heer Van Heemst nog zeer tevreden met het kabinetsvoorstel, maar gaandeweg
is men dat gaan oprekken. Dan vraagt men zich toch af waarom de PvdA dit doet,
zeker omdat nu de variant niet waargemaakt kan worden, de betrouwbaarheid
op tafel komt te liggen. Ik vraag mij ook het volgende af. Als de heer Wallage
zo overtuigd is van het feit dat het de beste variant is en dat er hier in
de Kamer een tweederde meerderheid voor te vinden is en dat er een grote maatschappelijke
groepering elders is die ervoor te vinden is, waarom wil het kabinet dan niet
luisteren?De heer Wallage (PvdA):De emoties zijn geleidelijk aan en over en weer hoger opgelopen. Dat is
wel vast te stellen. Ik wijs erop dat vanaf de allereerste keer dat de fractievoorzitter
van de Partij van de Arbeid zich publiekelijk over de Bosvariant heeft uitgelaten,
dit altijd is gebeurd in de terminologie dat de partij een voorkeur heeft.
Dat is in het hele debat zo geweest. Als de heer Leers daarover twijfelt,
nodig ik hem uit een citaat met het tegendeel aan te dragen. Geen enkel lid
van mijn fractie heeft ooit gezegd dat het voorstel van het kabinet onaanvaardbaar
zou zijn of dat wij daar niet mee zouden kunnen leven. Wij hebben ons wel
voor het betere ingezet. De vraag van de heer Leers is relevant. Moet men
vasthouden aan een beter idee in een oplopend conflict met het kabinet, terwijl
de eerste stap, de ondertunneling, al heel mooi gevonden wordt? Het is waar.
Wij hadden de dag na de ondertunneling kunnen zeggen dat het weliswaar niet
het allermooiste is wat er is, maar dat het zo'n verbetering is met de trein
die dwars en bovengronds door het Groene Hart gaat, dat wij ervoor tekenen.
Dat hadden wij kunnen zeggen. Wij hebben echter gewoon een opvatting, namelijk
dat er een betere oplossing is. Wij hebben ons voor dat betere ingezet. Het
is ons alleen niet gelukt een partij die essentieel is voor uitvoeren van
zo'n groot infrastructureel werk, namelijk het kabinet, van dat gelijk te
overtuigen. Wij hebben dat in volle openbaarheid gedaan. Wij hebben het debat
na debat geprobeerd. Aan het einde daarvan, ook in grondige gesprekken tussen
coalitiepartners en het kabinet, hebben wij moeten vaststellen dat het kabinet
in deze periode voorrang heeft gegeven aan aanleg van deze goede variant en
niet het risico heeft willen lopen die in de ogen van het kabinet vastzit
aan de betere variant. Ik vind zelf dat men zich altijd moet inzetten voor
het nog betere, ook al is het goede al een hele stap.De heer Leers (CDA):Ik heb goed geluisterd naar de heer Wallage. Ik begrijp dus daaruit als
conclusie dat de invloed van de Partij van de Arbeid en D66 samen uiteindelijk
niet zo groot is als die van de VVD.De heer Wallage (PvdA):Het is ons vak om een beetje te politiseren, over en weer. Dat begrijp
ik ook wel. In dit geval doet de heer Leers een beetje onrecht aan het feit
dat het kabinet waarmee wij het gesprek voerden, een integraal kabinet is.
Het is een kabinet dat echt een opvatting heeft en waarin de partijpolitieke
dimensies veel minder zwaar spelen dan de vraag of de Bosvariant haalbaar
is en of het risico acceptabel is. Wij vonden het acceptabel en het kabinet
niet. Dat had veel minder te maken met partijpolitiek dan de heer Leers suggereert.
Ik hoop ook dat wij bij dit soort tracéafwegingen over wat de beste
oplossing is, de "verpolitieking" een beetje binnen de perken weten te houden.De heer Leers (CDA):Mij rest nog een vraag. Heeft de VVD in de discussie het onaanvaardbaar
uitgesproken?De heer Wallage (PvdA):Nee. Ik denk dat de VVD-fractie voor zichzelf moet spreken in dit debat,
maar het is in ieder geval zo dat vanaf het allereerste begin de voorkeuren
duidelijk waren en dat de argumenten over en weer zijn gewisseld. Ik moet
zeggen dat het overgrote deel van deze argumenten hier in de volle openbaarheid
zijn gewisseld.De heer Leers (CDA):U geeft geen antwoord. Nu weet ik nog niet of de VVD-fractie "nee" heeft
gezegd tegen uw poging om samen met D66 het kabinet te overtuigen inzake de
Bosvariant.De heer Wallage (PvdA):Nee. Als u bedoelt dat het kabinet in mijn aanwezigheid benaderd is door
de VVD-fractie met de mededeling "als je toegeeft aan die eis, dan dit of
dat", is het antwoord neen. Wel is het zo dat in dit geval de voorkeur van
de ene fractie van de coalitiepartners vastzat op de in het regeerakkoord
gemaakte keuze en dat die van de twee andere regeringsfracties uitging naar
de andere oplossing, om redenen die u genoegzaam bekend zijn. In dat opzicht
hebben wij meer openheid in het publieke debat betracht dan bij menige politieke
discussie in de afgelopen decennia.De heer Wolffensperger (D66):Voorzitter! In de gesprekken die ik heb gevoerd met de heren Kok en Dijkstal,
is nimmer op mij een bijna ondraagbare pressie uitgeoefend om een ander standpunt
in te nemen dan ik voor juist of verdedigbaar hield. Evenmin kun je volhouden
dat er over de HSL niet een open debat gevoerd zou zijn. Dat open debat heeft
hier in twee termijnen plaatsgevonden en heeft geleid tot een patstelling.
De heer Leers wijst mij erop dat het één termijn was, maar de
Kamer had nog een tweede termijn. Dank voor de correctie, mijnheer Leers.Voorzitter! Laat ik tegen degenen die krokodillentranen huilen over de
vermeende teloorgang van het dualisme, zeggen: wat is dualisme eigenlijk?
Dualisme is dat het kabinet en de coalitiefracties in onafhankelijkheid een
eigen standpunt te bepalen. Nimmer in de historie van de hogesnelheidslijn
heeft zich een moment voorgedaan waarin mijn fractie niet zelfstandig en in
vrijheid een beslissing heeft kunnen nemen. Ons oordeel in het debat was gebaseerd
op de volgende premissen. Wij willen die hogesnelheidslijn (de argumenten
zal ik u besparen; die kan mevrouw Versnel beter weergeven dan ik). Wij willen
die lijn over een nieuw spoor. Wij hebben een voorkeur voor de gebundelde
variant, maar wij menen dat de variant A1, die door het kabinet aanmerkelijk
verbeterd is, een mogelijk alternatief is. Wij hebben vanaf het begin openlijk
gezegd dat als onze keuze, de gebundelde variant, geen meerderheid zou halen,
wij niet om die reden een PKB met de andere variant zouden blokkeren. Wij
willen immers die trein.Voorzitter! Na die twee termijnen is er een patstelling ontstaan. Die
patstelling heeft geleid tot het overleg dat de minister-president heeft geschetst
en datgene wat ik maandag, toen ik het laatste gesprek met de minister-president
verliet, heb gezegd, dat ik bereid was om op grond van de gewisselde argumenten
in mijn fractie nog een keer over ons standpunt te praten; dat standpunt te
heroverwegen, zo men wil. Bij die uiteindelijk afweging in de fractie hebben
drie elementen een rol gespeeld. Het eerste was nadere informatie over de
precieze merites van die twee varianten; nader, omdat door de keuze van het
kabinet voor de A1-variant er over de Bosvariant nog wel wat vragen te beantwoorden
waren, en omdat er nieuwe cijfers over beide varianten waren. Het tweede element
werd gevormd door de verbeteringen die het kabinet in de door haar gekozen
variant, de A1, nog meende te kunnen aanbrengen. Het derde element dat in
onze heroverweging is betrokken, is dat wij meenden dat een discussie over
een zo gigantisch project als de hogesnelheidslijn niet mag eindigen door
een machtswoord van het kabinet. Ik zeg er meteen bij: nee, ik ben niet bedreigd
met machtswoorden. Het was mijn taxatie dat, gezien de patstelling waarin
het kabinet en de Kamer terecht waren gekomen, er geen andere mogelijkheid
meer zou zijn voor het kabinet dan het hanteren van het machtswoord. Die taxatie
neem ik voor mijn rekening. Die heb ik aan mijn fractie voorgelegd en ze heeft
daar meegewogen.Ik sluit af, voorzitter. Die combinatie van factoren heeft mijn fractie
opnieuw afgewogen. Waar dat exact toe leidt, zal men maandag horen, maar als
men uit de publiciteit heeft vernomen dat mijn fractie bereid is geweest haar
standpunt te heroverwegen, zal ik dat niet ontkennen. Mijn eindconclusie is
dat het evenwicht tussen de twee lijnen waarover ik sprak – voorkeur
voor de Bosvariant, maar de A1-variant niet onacceptabel – door hetgeen
het kabinet heeft toegevoegd aan de A1-variant zodanig is bijgebogen dat voor
ons langzamerhand beide varianten als gelijkwaardig ware te beschouwen.De heer Leers (CDA):Het lijkt mij goed het debat van maandag nu niet te voeren. Ik zal maandag
wel terugkomen op de discussie over de inhoud. Het lijkt mij wel goed nu al
te zeggen dat de nadere informatie ook in dit debat in tweede termijn gegeven
had kunnen worden. Overigens moet je een loep gebruiken om de verbeteringen
te kunnen zien.Ik herinner mij nog de gang van zaken rond de Betuwelijn. Toen was de
partij van de heer Wolffensperger er als een van de eerste bij om in het verkiezingsprogramma
allerlei veranderingen te beloven. Achteraf is daar niet veel van terechtgekomen,
maar goed. Over een jaar staan wij weer voor verkiezingen. Gaat de heer Wolffensperger
in zijn nieuwe verkiezingsprogramma allerlei beloftes opnemen inzake de HSL
die over een paar jaar in uitvoering moeten komen, of zegt hij: wij laten
het hierbij; dit is het ontwerp dat wij te allen tijde zullen verdedigen?De heer Wolffensperger (D66):Die vraag is helder te beantwoorden. De opmerking over nadere informatie
moet u uiteraard aan het kabinet richten. Ik heb die brief niet geschreven.Maar nu uw verwijzing naar de Betuwelijn. Wij hebben in dat kader exact
datgene gedaan wat wij de kiezers in ons programma en daarna in de formatie
hebben beloofd. Dat was: wij vinden dat die lijn op vijf punten – die
hadden wij aangeduid – verbetering behoeft. Welnu op elk van die vijf
punten is een verbetering aan het concept van de Betuwelijn aangebracht. Laten
wij duidelijk onder ogen zien, mijnheer Leers, dat, of u het leuk vindt of
niet, zonder de rol van D66 in de formatie er een andere Betuwelijn was gekomen
dan die welke in december van het jaar ervoor werd beoogd. Het is uitsluitend
de belofte van D66 aan de kiezers geweest die gemaakt heeft dat de Betuwelijn
voor een substantieel bedrag is verbeterd en dat die vijf knelpunten zijn
opgelost.Nu het tweede deel van uw vraag. Dat is wat anders dan wanneer je als
regeringspartij mee verantwoording neemt voor een beslissing die wij nu nemen,
niet onder dwang, maar na afweging in vrijheid van de argumenten die wij maandag
zullen verdedigen. Als ik als regeringspartij zo'n beslissing neem, zal ik
die uiteraard ook in een volgende verkiezing of wanneer dan ook verdedigen.
Dat is toch simpel. mijnheer Leers?De heer Leers (CDA):Wat de Betuwelijn betreft, raad ik de heer Wolffensperger aan eens naar
Giessenlanden te gaan. Daar staat een heel groot bord met daarop: VVD en D66:
kiezersbedrog. Gaat u maar eens kijken.De heer Wolffensperger (D66):Wil mijnheer Leers dan nog eens nalezen of Giessenlanden ook hoorde tot
de punten die wij, zoals wij de kiezers hadden beloofd, zouden verbeteren?
Wij hebben niet beloofd dat wij de hele Betuwelijn onder de grond zouden stoppen.
Wij zijn altijd vrij realistisch geweest in onze benadering,
anders dan je van andere fracties wel eens kunt zeggen.De voorzitter:Mag ik even tussenbeide komen? Wij zouden het niet hebben over de substantie
van de problematiek rond de HSL, laat staat over de substantie van de problematiek
rond de Betuwelijn.Mevrouw Vos (GroenLinks):De heer Wolffensperger gaf net zijn opvatting over dualisme, namelijk
dat je als fractie tot een eigen oordeel komt. In het regeerakkoord staat
een iets andere definitie, namelijk dat het kabinet in open debat met de Kamer
tot een uiteindelijke besluitvorming komt. Dat is nu net wat hier niet is
gebeurd. De heer Wolffensperger heeft na het gesprek met kabinet al zijn oordeel
gevormd. Dat is absoluut niet in de Kamer gebeurd. Dat is even een andere
gang van zaken.De heer Wolffensperger (D66):Ik zie dat niet zo. Ik wil er even formeel op ingaan. Het kabinet heeft
ons een brief gestuurd met daarin een tweetal punten, een vergelijking die
wij nog niet hadden en een aantal verbeteringen aan het tracé dat de
voorkeur van het kabinet had. Ik heb de bereidheid uitgesproken om in mijn
fractie na te gaan of dat zou leiden tot een heroverweging van ons standpunt.
Dat is gebeurd op basis van de informatie die ik overigens op dinsdagochtend
wat eerder had over wat er in die brief zou staan. Daartoe strekte het overleg
van maandag immers. Op grond van die informatie heb ik in vrijheid het standpunt
bepaald met mijn fractie dat wij maandag zullen innemen. Er is toch niets
schandelijks of onoorbaars aan dat een fractie vijf dagen voor de finale van
een debat, dat al in twee termijnen – volgens de heer Leers was dat
anderhalve termijn – is gevoerd, haar standpunt definitief opmaakt,
daarbij alle elementen betrekt die sindsdien zijn opgekomen, daarbij ook het
feit betrekt dat het debat in een patstelling was geraakt die een rol speelde
bij de eindafweging? Sterker nog, ik vertel het u in alle openheid en eerlijkheid
hier en ik meen ook dat wij in alle openheid allemaal hetzelfde zeggen.Mevrouw Vos (GroenLinks):De heer Wolffensperger zegt dat er nieuwe argumenten op tafel zijn gekomen.
Wat zijn die nieuwe argumenten? Is niet het enige argument, dat hijzelf ook
al naar voren bracht, dat er een patstelling was en dat het op een machtswoord
uit zou lopen? Is dat niet het enige argument waarvoor D66 uiteindelijk is
gezwicht?De heer Wolffensperger (D66):Ik heb zojuist in mijn eerste bijdrage al gezegd dat er, in onderlinge
samenhang, drie soorten argumenten zijn geweest. Dat waren a. de geactualiseerde
en toegespitste vergelijking tussen de twee varianten, b. de verbeteringen
die het kabinet wilde aanbrengen aan het door het kabinet geprefereerde A1-tracé.
Pas in de derde plaats was dat de patstelling, die ik niet ontkend heb. Ik
heb dit zojuist uitgewerkt door te zeggen dat het kabinet naar mijn taxatie
straks geen andere mogelijkheid meer zou resten dan die patstelling door middel
van een machtswoord op te lossen. Dat heeft inderdaad meegespeeld, maar zeker
niet als enig argument. Ik heb er even later in mijn betoog aan toegevoegd,
dat door de verbeteringen aan het tracé – en dat zijn misschien
geen verbeteringen van honderden miljoenen, maar het zijn toch verbeteringen –
de gelijkwaardigheid van beide tracés die in het betoog van mijn fractie
al ter discussie stond, nog verder werd vergroot. Wij hebben immers nooit
gezegd dat het ene tracé onaanvaardbaar is en het andere prachtig.
Voor ons maakte dat de keuze iets makkelijker.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! Die verbeteringen zijn volgens mij heel marginaal, maar daar
gaat het nu niet om. De heer Wolffensperger zegt: er was een patstelling en
er zou een machtswoord komen. Mijn indruk kan niet anders zijn, dan dat dit
de doorslaggevende reden is geweest. Ik wil hem in dat verband het volgende
punt voorleggen. Hij heeft ooit gezegd: een kabinet kan maar één
keer met een machtswoord komen. Is die ene keer er nu geweest of is de stand
nog nul, wat u betreft?De heer Wolffensperger (D66):Ik ben blij dat u mij daaraan herinnert, want ik neem geen woord terug
van wat ik daarover vier weken geleden heb gezegd toen die vraag in alle simpelheid
werd gesteld. Men zei toen tegen ons dat wij het het kabinet nogal makkelijk
hadden gemaakt, omdat wij bij voorbaat hadden gezegd dat een machtswoord voor
ons geen reden zou zijn om tegen het kabinet in te gaan. Ik heb dat toen beaamd
en beargumenteerd. Toen heb ik al laten merken dat ik vond dat het kabinet
een dergelijke project niet door middel van een machtswoord zou moeten realiseren.
Ik heb dienovereenkomstig gehandeld door in het vervolgtraject een route uit
te stippelen waar het machtswoord niet in voorkwam. Ik heb u in alle eerlijkheid
toegegeven dat ik te midden van andere argumenten de mogelijkheid van dat
machtswoord wilde vermijden. Ik achtte dat schadelijk voor die HSL, schadelijk
voor het kabinet en schadelijk voor deze coalitie. Dat heeft inderdaad een
rol gespeeld in de afweging, maar het was niet de enige rol en het was niet
doorslaggevend.Minister Kok:Mijnheer de voorzitter! U heeft zojuist tijdens het debat de aandacht
gevestigd op het feit dat het thans niet over de inhoud maar over het proces
moet gaan. Dat moest al gelden voor de HSL en dus zeker voor andere projecten.
Ik zal mij aan die aanwijzing houden, maar het wordt mij toch door enkele
opmerkingen die gemaakt zijn, moeilijk gemaakt.Het woord Betuwelijn viel. Ik heb daar de les uit geleerd dat datgene
wat door het vorige kabinet voor die Betuwelijn gereed was gemaakt, inderdaad
na de vorming van het nieuwe kabinet, ook op grond van de daarin gemaakte
afspraken, nog eens grondig over moest. Ik sta voluit achter de aanpassingen
die zijn gerealiseerd, en die zijn niet gering. Er is een relatie tussen die
ervaring en de taxatie die het kabinet heeft gemaakt rondom de aanleg van
de HSL. Dit kabinet is van mening dat onze ambtsvoorgangers een goede keuze
hebben gemaakt door het A1-tracé als hoofdkeuze aan te merken. De drie
partijen hebben in het regeerakkoord herbevestigd dat zij op de aangegeven
lijn door wilden gaan. Zij deden dat in de wetenschap dat er nieuwe informatie
zou komen. Zojuist heb ik al gezegd dat daarmee de kous niet af was. Er zijn
gezichtspunten ter tafel gekomen die verband houden met alternatieve mogelijkheden
en die binnen het kabinet tot een zeer consciëntieuze
nadere afweging hebben geleid.Voor het moment waarop voorstellen aan de Kamer werden gedaan en ook nadat
vier, vijf weken geleden de debatten hier hadden plaatsgevonden, telde voor
het kabinet bij het maken van de afweging heel sterk de vraag: welke risico's
worden hier genomen met het oog op de tijd? Anders gezegd: zijn de alternatieven
die ter tafel zijn gebracht zodanig beter dat wij ons het risico van nieuwe
vertragingen respectievelijk nieuwe verdagingen respectievelijk heroverwegingen
kunnen permitteren en de besluitvorming tot na komende verkiezingen kunnen
uitstellen? Het antwoord daarop was: nee. Het kabinet vond het, tenzij er
zeer zwaarwegende redenen zouden zijn om van de hoofdkeus die het kabinet
had gemaakt af te stappen, niet verantwoord het risico te lopen van verregaande
vertraging. Die vertraging zou zowel voor de economie als voor de ecologie
schadelijk zijn.Waarom is zij schadelijk voor de economie? Wij kunnen wel blijven praten
over de wenselijkheid van de moderne Nederlandse infrastructuur, maar er moet
ook wel eens wat gebeuren, anders praten we maar en praten we maar, terwijl
Nederland almaar verder volloopt.Waarom is de vertraging schadelijk voor de ecologie? Op dit punt maak
ik een lichte kanttekening bij de gemaakte opmerking over het spanningsveld
tussen economie en ecologie. De vertraging is schadelijk voor de ecologie,
omdat het tijdig en adequaat aanleggen van de HSL – je kunt verschillend
denken over wat voldoende adequaat is – een factor van niet mis te verstane
betekenis is voor het ontlasten van het toch al volgroeiende Schiphol door
treinreizen in plaats van vluchten op de middellange afstand. Dat is expressis
verbis, met zoveel woorden, in de toelichting en de redengeving rondom de
besluitvorming inzake de uitbreiding van Schiphol aangegeven.Zo gezien is er ook een relatie met de ecologie. Tijd is geld; men moet
voldoende tempo maken, maar dat houdt ook in dat men voldoende en tijdig rekening
moet houden met de randvoorwaarden voor het milieu. Daar komt nog iets bij.Het kabinet heeft tijdens zijn afwegingen en voordat de voorstellen aan
de Kamer werd voorgelegd, zeer zorgvuldig nagegaan of er, gelet op het feit
dat de A1-keus voor ons vooropstond, mogelijkheden waren om te voorkomen dat
dit tracé op de essentiële en vitale plaatsen door het Groene
Hart zou gaan. Kennelijk is het gebruik van deze woorden er niet uit te krijgen.
Men spreekt van: door het Groene Hart. Nee, op de vitale plaatsen van dit
tracé gaat de lijn onder het Groene Hart en dus niet erdoor. Zij gaat
eronder. Het aanleggen van de lijn onder het Groene Hart is ook met een hoge
financiële prijs belegd, juist om de essentiële waarde van het Groene
Hart te sparen.Nu gun ik eenieder het recht om ondanks het feit dat het kabinet een risicoanalyse
heeft gemaakt, met ons van mening te blijven verschillen. Ik sprak over het
gevoel van urgentie. Ik heb ook aangegeven: deze kabinetsperiode is kort en
wij willen dit project werkelijk tot realisatie brengen. Ik heb gewezen op
de afweging die we maakten ten aanzien van de kwaliteitsimpuls en dat we de
lijn via een tunnel onder het Groene Hart door willen laten gaan. Het is ook
gebleken dat verschil van mening mogelijk is. Iedereen die vraagt: waar was
het open debat, mag ik eraan herinneren dat dat open debat hier tot tweemaal
toe zeer langdurig is gevoerd. Zowel van minister Jorritsma als minister De
Boer zal de Kamer gehoord hebben dat dit voor ons een buitengewoon aangelegen
kwestie was. Zij zal ook gehoord hebben waarom dit zo was en waarom de door
ons gemaakte keuzen voor ons van vitaal en essentieel belang zijn.En dan kom ik op de relatie met het regeerakkoord. Ik heb het regeerakkoord
niet aangevoerd om te zeggen: kijk eens, we hadden het al opgeschreven, het
moet A1 zijn, punt uit, er wordt verder niet meer over gesproken. Op het moment
dat blijkt dat in het parlementaire debat een cruciaal probleem ontstaat,
vraag ik ten minste begrip voor het feit dat de regering, respectievelijk
de minister-president, met een blik in het regeerakkoord zegt: hier is sprake
van een patstelling betrekking hebbend op een cruciaal onderdeel, waarover
wij bij de start van het kabinet duidelijk een route hebben geprobeerd te
bepalen. Dat is uiteraard van het begin van af aan de inzet van het kabinet
geweest. Gegeven die voorkeur, die wij nimmer onder stoelen of banken hebben
gestoken, hebben wij bezien hoe wij het met aanpassingen in het tracé
en met het wegwerken van knelpunten mede mogelijk konden maken om voldoende
steun voor de hoofdlijn van het kabinet te organiseren. Ik betwist dat de
aanpassingen van nul en generlei betekenis zijn, maar dat debat volgt maandag.In die zin hebben wij met volop geloof in eigen argumenten met de Kamer
gedebatteerd. Thans leggen wij een nadere argumentatie voor de tracékeuze
aan de Kamer voor, met daarbij een aantal aanpassingen, in de volle overtuiging
dat dit, alles afwegend, de beste keus is, die ons in voldoende tempo brengt
bij een economisch en ecologisch belangrijk doel.Mevrouw Vos (GroenLinks):De minister-president komt nu toch met dat regeerakkoord. Hij zegt dat
kabinet en Kamer het niet eens waren en dat het kabinet vervolgens in het
regeerakkoord heeft gekeken – daarin staat de mening van het kabinet –
dus dat moest het worden.Minister Kok:Ik vraag mevrouw Vos vriendelijk om de Handelingen nog eens goed na te
lezen, want zo heb ik het niet gezegd. Ik heb gezegd dat wij om een aantal
intrinsieke redenen een krachtige voorkeur hebben, vanuit een risicoanalyse,
vanuit een kwaliteitsverbetering en lessen trekkend uit ervaringen in het
verleden, voor de keuze van het kabinet. De ontstane patstelling in het parlement
is voor ons aanleiding, gelet op het feit dat dit een onderwerp is dat in
het regeerakkoord is besproken, om in coalitietermen te investeren in het
proberen te vinden van een vorm van overeenstemming. De rechtvaardiging voor
de time-out en de rechtvaardiging voor het binnen die time-out ook werkelijk
organiseren van politiek overleg, ligt inderdaad in die verwijzing naar het
regeerakkoord.Dat brengt mij bij de opmerking over het machtswoord. Ik kan slechts bevestigen
datgene wat door de fractievoorzitters van de PvdA en D66 is gezegd. Het was
iedereen bekend, hier in de Kamer en in het verdere overleg, dat dit voor
ons een buitengewoon aangelegen kwestie is. De inzet van het kabinet was erop
gericht om het daarheen te leiden dat wij zouden proberen
een draagvlak te organiseren voor een opstelling die wel voldoende gedragen
zou kunnen worden, zonder dat die grote woorden zouden behoeven te worden
gesproken. Ik zeg het de heer Wolffensperger na: daar moet je zuinig mee zijn.Mevrouw Vos (GroenLinks):Hoe kan het dan toch zijn dat zowel de heer Wallage als de heer Wolffensperger
hebben gezegd dat het, wanneer zij aan hun standpunt zouden hebben vastgehouden,
tot een clash zou zijn gekomen. Dan was er een crisis gekomen en dan was er
een machtswoord gekomen. Hoe kunnen zij dat denken als de minister-president
dat niet op de een of andere manier heeft duidelijk gemaakt?Minister Kok:Ik denk dat zij heel goed hebben ingeschat hoezeer het kabinet aan deze
aangelegen kwestie hecht.Mevrouw Vos (GroenLinks):Had u gedaan waar zij bang voor waren als het tot een patstelling was
gekomen? Had u dan het machtswoord uitgesproken?Minister Kok:Nu wordt mij om een antwoord gevraagd op een hypothetische vraag.Mevrouw Vos (GroenLinks):Dat vind ik wel erg flauw. Het gaat mij erom wat er precies is gebeurd.
Klopt datgene wat de fractievoorzitters hier zeggen met de werkelijkheid?
Was het duidelijk dat u bereid zou zijn om het machtswoord uit te spreken?
Ik vind dat essentiële informatie.Minister Kok:U vindt dat essentiële informatie, maar ik kan niet verdergaan dan
wat ik al zei. Ik heb precies aangegeven wat de momenten zijn geweest van
politieke contacten over deze zaak. Ik begin met het vragenuurtje van vorige
week dinsdag. Toen geraakten uw fractie en anderen in een staat van opwinding.
Op de persconferentie van de vrijdag daarvoor had ik in een vlaag van wel
heel grote openhartigheid gezegd dat het kabinet hier niet alleen over zou
nadenken, maar dat er zelfs ook politieke contacten over zouden zijn. U bent
toen als een speer met uw collega's naar het vragenuur gegaan. Hoe bestaat
het? Wat is hier aan de hand, zeg? Het kabinet heeft een ernstige kwestie
en gaat daar nota bene met de regeringsfracties over spreken! Dat is allemaal
uitgelegd door de collega. Ik heb dat al, onder verwijzing naar het regeerakkoord,
kort aangegeven. Woensdagmiddag komt het oriënterend overleg met de fractievoorzitters
in het wekelijkse overleg in het Torentje. Op vrijdag is er een nader verkennend
gesprek in het kabinet, zoals gezegd zonder de eerstverantwoordelijke, minister
Jorritsma en mijzelf. Dit leidt tot de afspraak om op maandagochtend in een
overleg tussen de eerstbetrokken ministers te kijken wat de mogelijkheden
zijn, uiteraard in relatie tot handhaving van de A1-keuze, om tot oplossing
van een aantal pijnpunten in het tracé te komen. Het is buiten de orde
van dit debat om daarover inhoudelijk te spreken, maar ze zijn naar mijn mening
relevant. Vervolgens wordt aan de fractievoorzitters een beeld voorgelegd
van de lijn die het kabinet zou kunnen neerleggen in een brief. Wij vragen
daarbij aan te geven of dat naar hun inschatting tot een voldoende mate van
politieke ondersteuning van de hoofdkeuze van het kabinet zou kunnen leiden.
Daar komt het begrip "machtswoord" dus niet in voor, anders dan dat ook in
die gesprekken wel is gebleken dat het op tafel leggen van machtswoorden rondom
een onderwerp als dit buitengewoon schadelijk is. Zie wat daarover door de
fracties, en door mijzelf, zojuist is gezegd.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik constateer dat de fractievoorzitters blijkbaar een beetje hebben overdreven
toen zij zeiden: we moesten wel, want anders was het machtswoord gekomen.Ik heb nog een vraag over het dualisme. In het regeerakkoord heeft u heel
nadrukkelijk gezegd, in een open debat met de Kamer tot overeenstemming te
willen komen. Volgens u is dat dualisme. Ik constateer dat wat er nu is gebeurd,
namelijk het bereiken van overeenstemming, buiten deze Kamer tot stand is
gekomen, in dat gesprek met de fractievoorzitters.Minister Kok:In uw schriftelijke vragen heeft u dat citaat opgenomen. Daarin verwijst
u naar de regeringsverklaring, wat correct is. Daaruit sprak de inzet van
het kabinet om de open afwegingen zoveel mogelijk naar vermogen in de Kamer
te maken. Het regeerakkoord betreft een aantal politieke afspraken, die soms
qua uitvoering nadere invulling vragen, soms door veranderende omstandigheden
tot nieuwe inzichten leiden. Op dit punt heb ik aangegeven, wat de zwaarwegende
overwegingen voor het kabinet waren om ook in relatie tot het regeerakkoord
hier om een time-out met een politieke invulling te vragen. Voor het overige
ben ik er echt van overtuigd dat als maandag de inhoudelijke gedachtewisseling
hier plaats zal vinden, zal blijken dat dit een debat vol substantie zal zijn,
omdat hierbij precies al datgene aan de orde zal zijn wat de één
betekenisvol vindt, en de ander niet. Dat is immers een beetje het spel in
het leven. Als dat nodig is, wordt dat debat plenair afgerond.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik kan niet anders dan constateren dat de overeenstemming volgens datzelfde
regeerakkoord hier had moeten plaatsvinden, en dat u daaraan niet tegemoetkomt.
De overeenkomst was namelijk in feite al bereikt.Minister Kok:U maakt een grote denkfout. In dit regeerakkoord staat niet dat de besluitvorming
over de tracékeuze in de Kamer moet plaatsvinden; hier staat dat de
drie partijen die het regeerakkoord hebben gemaakt, voor een bepaald tracé
kiezen. Vervolgens komen er nieuwe feiten en ontwikkelingen die – maar
ik ga mijzelf herhalen – leiden tot nadere afwegingen en de patstelling
in de Kamer. De verwijzing naar het regeerakkoord is voor ons een extra rechtvaardiging
om in het dan plaatsvindende politiek overleg nadrukkelijk te proberen met
de drie fracties tot een voldoende mate van draagvlak voor een gezamenlijke
lijn te komen. U kunt dat betreuren, omdat u vanaf het begin alles open en
plenair had willen hebben. Dat is uw goede recht. Het is mijn goede recht
om te proberen op een buitengewoon aangelegen punt de eenvormigheid en de
gelijkluidendheid in de coalitie te herstellen. Dat is het belang van de zaak.
We worden er in dit land niet beter van door processen over dit soort ingrijpende
infrastructuurkeuzes zodanig te laten voortgaan dat er nooit wat gebeurt.
We blijven praten, studeren, nog eens praten, nog eens kijken,
nog eens doen, en maar vollopen! En maar klagen over Schiphol dat vastloopt!
En maar klagen dat er geen middellangeafstandsmogelijkheden per trein zijn,
in plaats van per vliegtuig. Het is nooit goed, of het deugt niet!De heer Leers (CDA):U zegt dat de fracties gehouden zijn aan de afspraak in het regeerakkoord.
Vanuit uw positie kan ik mij dat voorstellen, maar het gaat hierbij om een
PKB. De PKB 1 was op dat moment gereed. Er was een keuze gemaakt, de kabinetsvoorkeur.
U weet ook dat er dan nog de PKB 2 en de PKB 3 komen. Die PKB 2 houdt met
name in maatschappelijk overleg en inspraak. Als u zegt dat u zich gebonden
heeft aan de PKB 1 en dus daarmee aan de uitkomst, dan is de gehele inspraak
dus overbodig en stelt die niets meer voor.Minister Kok:Als dit uw korte samenvatting is van het voorafgaande heeft u dat weinig
bekwaam gedaan.De heer Leers (CDA):Die onbekwaamheid is niet aan mij te wijten maar kennelijk aan uw uitleg.
Ik kan namelijk niet anders concluderen.Minister Kok:Neen, het was uw samenvatting, niet de mijne.De heer Leers (CDA):Die gaf ik op basis van uw uitleg.Minister Kok:Neen. Ik heb aangegeven waarom de A1-tracékeuze voor ons een buitengewoon
belangrijke kwestie was. Ik zal niet steeds naar de verdienstelijke voorbereiding
van het vorige kabinet verwijzen, want dat wordt pijnlijk. Dit kabinet heeft
bij zijn aantreden, gesteund door de afspraken tussen de drie fracties, die
keuze duidelijk gemaakt. Vervolgens komen er een aantal belangrijke nieuwe
gezichtspunten op tafel. Een nieuw gezichtspunt is de alternatieve tracékeuze
in het randstadgebied. Daar wordt door het kabinet bijgelegd de vraag of wij
ons nog risico's ten aanzien van verdere vertragingen kunnen permitteren.
Kortom, wat zijn de voordelen van die eventuele alternatieve keuze, wat zijn
de nadelen van de vertragingen en wat zijn de nadelen van het op elkaar stapelen
van de nieuwe procedures? Dat wordt aangevuld met een zeer beduidende kwalitatieve
keuze die de A1-tracékeuze ook kwalitatief versterkt. Sommigen blijven
zeggen: door het Groene Hart. Ik zeg: substantieel onder het Groene Hart.
Dat is dus iets wezenlijks anders, waar het precies dat kwetsbare deel betreft
waarover de grootste weerstanden bestonden. Als het kabinet daartoe niet had
besloten, dan zou het land te klein geweest zijn waar het de kritiek daarover
betreft.Dat alles bij elkaar vormden de overwegingen voor het kabinet om in lijn
met het regeerakkoord vast te houden aan zijn voorkeur. Dan ontstaat een patstelling
in het parlementaire debat. Dan is een bijzondere reden om in de time-out
die dan ontstaat ook het politieke overleg in coalitieverband te organiseren,
gelegen in het feit dat dit niet een blanco thema is wat betreft regeerakkoordformuleringen,
maar een ook in het regeerakkoord expliciet aan de orde gesteld punt. Dat
is de samenvatting. Dat is dus niet het aan je laars lappen van voorgaande
procedures, maar het is wel de politieke argumentatie voor het feit dat wanneer
het kabinet een time-out nodig heeft, het een andersoortige politieke component
in de vorm van coalitieoverleg inbouwt. Voor het overige zou het kabinet natuurlijk
altijd die vrijheid hebben. Van welke signatuur een coalitie is, het heeft
altijd die vrijheid. De fractie van de heer Leers heeft daar in het verleden
ook ervaringen mee.De heer Leers (CDA):Ik waardeer de uitleg zeer, maar dan blijft overeind dat kennelijk de
coalitiepartijen een totaal andere interpretatie hadden van datgene wat daarover
is afgesproken. Er is genoeg gewisseld hier in de Kamer over de stevigheid
van de afspraken in het regeerakkoord. Partij van de Arbeid en D66 vonden
dat de opening daarin ruimer was, terwijl de VVD vond dat het vastgetimmerd
was. Daarover was dus een groot verschil van mening binnen de coalitie.Minister Kok:Die twee kleine regeltjes in het regeerakkoord mochten en mogen fracties
in de Kamer, dus ook regeringsfracties, niet afhouden van het formuleren van
een eigen standpunt in de richting van een andere voorkeur. Dat is helder.
Als dat argument van het regeerakkoord zo overheersend zou zijn, dan kunt
u vragen waarom dat in de eerdere debatten niet op die wijze en op die toonhoogte
een rol heeft gespeeld. Natuurlijk is de formulering in het regeerakkoord
geen sta-in-de-weg voor het formuleren van een eigen voorkeur op grond van
duidelijk legitieme opvattingen en afwegingen. Daartegenover heeft het kabinet,
niet in de eerste plaats met de verwijzing naar het regeerakkoord maar om
de redenen die ik aangaf, vastgehouden aan de eigen voorkeur. Dan ontstaat
de patstelling voor de time-out. Dan zeg ik: de politieke component daarbinnen
in de vorm van het coalitieoverleg vindt mede rechtvaardiging in het feit
dat het hier niet om een blanco onderwerp gaat.Voorzitter! De heer Leers heeft nog gevraagd wat een en ander nu verder
betekent voor de infrastructuur etc. Het antwoord daarop zou tot een beschouwing
leiden die de substantie betreft, terwijl wij hier nu spreken over de rol
van de minister-president in de afgelopen dagen. Hoewel ik popel om op die
vraag in te gaan, neem ik de vrijheid, voorzitter, u te vragen er mee in te
stemmen dat ik afzie van het beantwoorden van die vraag.De voorzitter:Als u aan dat antwoord zou beginnen, zou ik u verzoeken ervan af te zien.Minister Kok:Dank u wel. Dan ben ik hiermee aan het eind gekomen van mijn bijdrage.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Namens de Kamer dank ik de regering voor de verstrekte inlichtingen die
zelfs iets verdergingen dan uitsluitend de procedurele zaken rond dit dossier,
maar wellicht bekort dat de discussie op maandag aanstaande.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-3044-3054.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl