Aan de orde is de voortzetting van het verantwoordingsdebat over de jaarverslagen over het jaar 2008 en de rapporten van de Algemene Rekenkamer bij de jaarverslagen (31924) en de Verantwoordingsbrief 2008 (31951)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 6941-7022

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-06-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 89, pagina 6941-7022

28-05-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31924Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 31951Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Aan de orde is de behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Tracéwet, Spoedwet wegverbreding en de Wet ruimtelijke ordening met het oog op de verbetering van de beroepsprocedure (31546); - het wetsvoorstel Wijziging van de Ziektewet om in geval van ziekte in de vijf jaren na aanvang van de dienstbetrekking ziekengeld uit te keren aan langdurig zieke oudere werknemers indien voorafgaand aan de dienstbetrekking sprake was van werkloosheid van ten minste 52 weken (Tijdelijke wet compensatieregeling loonkosten bij ziekte van oudere en voormalig langdurig werklozen) (31869)Pagina 6917-6917
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 28 mei 2009)Pagina 7022-7023
Aan de orde is de behandeling van: - de subsidiariteitstoets van het voorstel voor een kaderbesluit van de Raad ter bestrijding van seksueel misbruik, seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie, en tot intrekking van Kaderbesluit 2004/68/JBZ (COM(2009)135def) (31908); - de subsidiariteitstoets van het voorstel voor een kaderbesluit van de Raad inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers, en tot intrekking van Kaderbesluit 2002/629/JBZ (COM(2009)136) (31909); - de subsidiariteitstoets van een voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad over het bestrijden van te late betalingen in commerciële transacties (herschikking) (COM (2009)126def) (31917).Pagina 6917-6917
Presentie en opening (donderdag 28 mei 2009)Pagina 6917-6917
Regeling van werkzaamheden (donderdag 28 mei 2009)Pagina 6940-6941
Aan de orde is de voortzetting van het verantwoordingsdebat over de jaarverslagen over het jaar 2008 en de rapporten van de Algemene Rekenkamer bij de jaarverslagen (31924) en de Verantwoordingsbrief 2008 (31951)Pagina 6941-7022
Aan de orde is het verantwoordingsdebat over de jaarverslagen over het jaar 2008 en de rapporten van de Algemene Rekenkamer bij de jaarverslagen (31924) en de Verantwoordingsbrief 2008 (31951)Pagina 6918-6940
Noot: Bijlage 1 (lijst met uitspraken van het Tweede Kamerlid Wilders en anderen, en de vindplaatsen)Pagina 7024-7024

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 437 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van het verantwoordingsdebat
over de jaarverslagen over het jaar 2008 en de rapporten van de Algemene Rekenkamer
bij de jaarverslagen (31924) en de Verantwoordingsbrief 2008
(31951).Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. Verantwoordingsdag is inmiddels bijna net zo Hollands als
het weer, want ook dit jaar werd er weer flink gemopperd op de informatie
van het kabinet en ook op dat punt is er nu eigenlijk een traditie ontstaan.
Ik geef direct toe dat het zoeken blijft hoe wij deze dag goed kunnen invullen.
Aan de hoeveelheid papier ligt het niet. Ik geloof dat mevrouw Verdonk wel
alles heeft meegenomen om dat te laten zien. Ook dit jaar liggen er weer stapels.
Er is veel materiaal waarop het kabinet kan worden afgerekend. Zoals ik twee
jaar geleden heb gevraagd, ligt er nu ook een verklaring op hoofdlijnen, de
verantwoordingsbrief. Op zich is dat positief. Het kabinet heeft gezocht naar
een manier om de voortgang transparant te maken. Er zijn vanmorgen veel schertsende
opmerkingen gemaakt over het kleurtjesschema van dit kabinet en eerlijk gezegd
begrijp ik dat ook wel een beetje. In dat groene bos zie je af en toe de prioriteiten
niet meer.Toen wij twee jaar geleden spraken over een verantwoordingsbrief ging
het ons natuurlijk vooral om focus aan te brengen in de prioriteiten en om
een politiek debat op hoofdlijnen te kunnen voeren. Het kabinet heeft terecht
laten zien waar het op schema ligt, maar ik zou het kabinet en eigenlijk ook
de Kamer willen vragen om te kijken hoe wij volgend jaar nog meer focus in
de brief kunnen aanbrengen. Wat mij betreft, speelt de Kamer daar ook zelf
een rol in. Zoals ik twee jaar geleden al heb voorgesteld, zouden wij aan
het begin van een politiek jaar kunnen aangeven op welke punten wij het kabinet
specifiek willen volgen, over welke onderwerpen wij specifieke verantwoording
willen hebben. Zo kan de brief dan ook tot een echt politiek debat leiden.
Uiteindelijk zijn wij hier nu toch voor een inhoudelijke beoordeling van de
tussenevaluatie van dit kabinet, een kabinet dat verantwoordelijkheid neemt
in tijden van crisis.Voorzitter. Aan dat oordeel hoef ik niet al te veel woorden vuil te maken.
Dit kabinet ligt op koers, doet wat het moet doen nu wij in zwaar weer zitten
en het moet nu haast maken met de uitvoering van het crisispakket. Langs die
drie punten wil ik mijn bijdrage ordenen.Het kabinet ligt op koers. Natuurlijk vindt mijn fractie dat, zult u denken,
maar gelukkig, wij hebben ook nog het keurmerk van de Rekenkamer. Laat ik
duidelijk zijn, er zijn punten die echt beter kunnen. Maar neemt u mij niet
kwalijk dat ik vooral mijn zegeningen tel. Nog geen drie jaar geleden zat
er een heel ander kabinet, een rechts kabinet dat hard wilde ingrijpen in
de sociale zekerheid, een kabinet dat pas met een akkoord kwam met de sociale
partners nadat dat door acties was afgedwongen en een kabinet dat uiteindelijk
ook over zijn zogenaamde daadkracht is gestruikeld. De PvdA zei toen dat het
anders moest en wij zijn het ook anders gaan doen, wij hebben verantwoordelijkheid
genomen, uit volle overtuiging en met resultaat, want dit kabinet heeft de
koers verlegd.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voorzitter. Er is al heel veel mist door al die stukken die er al liggen
en waar mevrouw Hamer terecht op wees. Er is al heel veel mist omdat het kabinet
wel een goede methodologie heeft gekozen maar helemaal niet begrijpt wat het
ermee moet doen, maar nu gaat mevrouw Hamer nog verder door terug te grijpen
naar vorige kabinetten. Kunnen wij het hebben over verantwoording 2008? Zij
heeft in de pers alweer nieuwe ideeën gelanceerd, maar dat is helemaal
niet belangrijk, wij hebben het over verantwoording 2008 of niet?Mevrouw Hamer (PvdA):Ja, daar hebben wij het over en als u mijn bijdrage blijft volgen, zult
u heel veel opmerkingen horen over het kabinetsbeleid, maar u kunt het mij
niet kwalijk nemen dat ik nog even doorga met mijn zegeningen te tellen. Juist
in deze moeilijke tijd kunnen mensen rekenen op de zekerheid van een goed
sociaal vangnet en meer dan ooit wordt er geïnvesteerd in werkgelegenheid
en opleiding. Die omslag is waargemaakt. Zo heeft het kabinet fikse maatregelen
genomen om mensen aan de slag te krijgen en te houden. Daardoor zijn er heel
veel mensen uit de bijstand, veel ouderen, vrouwen en allochtonen, aan het
werk gekomen. Ik verwijs toch nog eens naar de lage werkloosheidscijfers van
september vorig jaar.Natuurlijk, er is nu een crisis en mensen dreigen hun werk te verliezen,
maar het kabinet zet alles op alles om ze aan het werk te houden. Eerst via
de werktijdverkorting, nu via de deeltijd-WW, mobiliteitscentra en scholing.
Als mensen echt buiten de boot vallen, kunnen zij rekenen op dat goede sociale
vangnet. Dan worden mensen ook niet afgeschreven.De heer Pechtold (D66):Voordat dit praatje doorgaat dat vooral met de economie heeft te maken
en niet met het kabinetsbeleid, wil ik teruggaan naar de algemene inleiding
van mevrouw Hamer. Ik waardeer het dat zij zich toch wat kritisch heeft uitgelaten
over het deel verantwoording van Algemene Zaken. Zij zei, naar ik meen, dat
je door het groen het bos niet meer ziet.Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, ik zei dat je door het groene bos de prioriteiten niet meer kunt
zien.De heer Pechtold (D66):Ik kreeg de indruk dat mevrouw Hamer door de groene smiley's van AZ de
harde cijfers van Bos niet meer kon zien.Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, dat zei ik niet.De heer Pechtold (D66):Dat is een strijd die wij ook niet al te veel moeten blootleggen.Ik neem mij de kritiek van mevrouw Hamer ook ter harte. Ik heb geprobeerd
om dit ook met de heer Van Geel te bespreken. Als wij nu leren van verantwoorden
en daar ook vandaag weer van willen leren, zou je dan de verantwoording over
het beleidsprogramma van 100 dagen niet moeten koppelen aan het verslag van
de Algemene Rekenkamer over de begrotingsposten? Zou je niet op een gegeven
moment in die 74 doelen moeten kunnen zien waar er twee aan elkaar zitten,
opdat de Kamer ook niet in de abstracties van de gestolen fietsen en het Midden-Oosten
blijft hangen, maar precies per begrotingshoofdstuk kan zien waar een en een
aan elkaar zijn gekoppeld?Mevrouw Hamer (PvdA):Volgens mij gaat het over meer doelen dan gestolen fietsen en het Midden-Oosten.
Er staan bijvoorbeeld ook interessante gegevens in over schoolverlaters.Ik heb in dit debat al een paar maal geprobeerd om voorstellen te doen
voor een werkwijze om dit debat tot een politiek debat te maken. Ik weet niet
hoe het de heer Pechtold vergaat vandaag, maar ik heb de indruk dat het debat
toch niet echt op gang komt.De heer Pechtold (D66):... omdat u nog niet geweest bent.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik zal mijn best te doen om hierin verandering te brengen en ik ben ervan
overtuigd dat de heer Pechtold mij daarbij zal helpen. Ik heb een paar jaar
geleden voorgesteld om twee dingen te doen. Wij hadden toen nog geen verantwoordingsbrief.
De heer Pechtold en ik hebben ons daar samen druk om gemaakt en nu ligt er
een verantwoordingsbrief. Die brief geeft echter nog te weinig aanleiding
tot een discussie op de politieke hoofdlijnen. Dat blijkt ook vandaag. Daarom
heb ik een voorstel gedaan, want wij kunnen wel allemaal naar het kabinet
blijven kijken, maar wij gaan over onze eigen Verantwoordingsdag. Mijn voorstel
is dat wij bij de algemene politieke beschouwingen zeggen: wij hebben nu het
beleid van dit jaar gezien en wij willen dat het kabinet op bijvoorbeeld deze
drie punten een duidelijke verantwoording aflegt. Dat zou een middel kunnen
zijn.De heer Pechtold voegt daar nog iets aan toe. Hij zegt dat wij ons op
de rest moeten focussen naar aanleiding van de bevindingen van de Algemene
Rekenkamer. Ik vind dit een interessante gedachte. Misschien kan de vaste
commissie voor Financiën dit voorbereiden en daar nog eens goed naar
kijken.De heer Pechtold (D66):Ik nodig mevrouw Hamer uit om mee te gaan in mijn idee, namelijk om het
kabinet te vragen om te reageren op de suggestie dat er een koppeling moet
zijn tussen de verantwoording, dat stuk met die groene smiley's, en de harde
begrotingsposten waarover de Rekenkamer rapporteert. Verder vraag ik haar
mening over het volgende. Wij hebben nu einddoelen voor 2011. Zouden wij,
om Verantwoordingsdag 2009 volgend jaar tot een groter succes te maken, niet
ook de tussenstappen moeten kunnen zien? Dus niet alleen, even voor het gemak,
hoeveel gestolen fietsen in 2011, maar ook: waar staan wij dan in 2009, 2010
en 2011?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik hoor graag hoe het kabinet denkt over die eerste suggestie, die relatie
met de Rekenkamer. Ik ben daarnaast van mening dat wij ons vooral tot onze
eigen verantwoordelijkheden moeten beperken. Als de vaste commissie voor Financiën
dit een goed idee vindt, het niet leidt tot nog meer papier, want ik wil het
mevrouw Verdonk echt niet aandoen dat zij volgende keer nog meer moet sjouwen,
maar wel tot een beter en helder inzicht, doe ik mee met de heer Pechtold.
Ik vraag u dan wel om met mij mee te denken over de prioriteitstelling over
een bepaald jaar. De Kamer kan daar namelijk ook verantwoordelijkheid in nemen.
Natuurlijk willen we, bijvoorbeeld, precies weten wat het kabinet in het komende
jaar gaat doen aan de werkgelegenheid. Ik kan ook bedenken wat u wilt: u wilt
dat daarbij extra wordt gefocust op de kenniseconomie en onderwijs.
Laten wij straks gewoon bij de algemene beschouwingen vaststellen dat we het
kabinet bij de verantwoording in het jaar daarop op dergelijke punten willen
beoordelen; zo krijgen we een beetje focus in het debat.De voorzitter:Voordat mevrouw Hamer verdergaat met haar betoog, verzoek ik de leden
hun gesprekken zo veel mogelijk buiten te doen plaatsvinden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat de twee kabinetsleden
steeds meer ontspannen achterover gaan hangen. Er gebeurt namelijk iets geks:
de commissies van Financiën zijn er al tien jaar mee bezig, de Rekenkamer
gaf er advies na advies over, we weten precies wat er moet gebeuren, maar
de regering komt haar verplichtingen niet na. En mevrouw Hamer gaat in het
gelegenheidsgezelschapje "coalitie plus D66" besluiten om maar weer een nieuwe
procedure in het leven te roepen, waardoor de Kamer weer een jaar kan gaan
zitten vergaderen over hoe de zaak kan worden verbeterd. Het kabinet komt
zijn verplichtingen niet na; daarover moet mevrouw Hamer oordelen.Mevrouw Hamer (PvdA):Mevrouw Halsema, dat is een verkeerde voorstelling van zaken. Ik doe geen
nieuw procedurevoorstel, ik doe ook niets af aan de huidige procedure, ik
vraag alleen om meer politieke focus. De heer Vendrik en ik hebben hierover
twee jaar geleden ook al een uitgebreid debat gevoerd en waren het daarover
eens. Vandaar dat de verantwoordingsbrief kwam, want die hadden we toen nog
niet. Maar ik vind dit een principekwestie. Wij gaan over de orde alhier.
Ik heb al gezegd dat het met sommige doelen niet goed gaat. Ik heb ook schertsend
gezegd dat ik best begrijp dat mensen iets zeggen over het kleurenschema.
Maar de verantwoordelijkheid ligt hier. Wij gaan over ons eigen debat, mevrouw
Halsema.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Exact, mevrouw Hamer. Weet u wat daarvoor zou moeten gebeuren? Tegen de
regering zou nu moeten worden gezegd dat de manier waarop de Rekenkamer de
pas is afgesneden en men zichzelf een 8 plus heeft gegeven, op volstrekt oncontroleerbare
doelstellingen waarbij niet eens de maatschappelijke effecten van het eigen
beleid zijn gemeten, een schande is. Dat die parlementaire controle op dit
moment niet plaatsvindt, komt doordat drie coalitiepartijen dat niet nodig
vinden. Dat is op dit moment het probleem!Mevrouw Hamer (PvdA):Dit is echt een verkeerde analyse van de situatie. Wij beschikken over
alle verschillende rapporten van de departementen. Sinds twee jaar is er de
verantwoordingsbrief. Wij wilden destijds een brief op hoofdlijnen. Het kabinet
heeft daar nu invulling aan gegeven; eigenlijk heeft het in die zin meer gedaan
dat wij destijds vroegen. Nu kunnen we zien dat deze werkwijze niet heeft
geleid tot wat wij wilden met dit debat, namelijk een politiek debat op hoofdlijnen.
Het enige wat ik nu doe, is voorstellen om het debat weer naar de hoofdlijnen
te krijgen. Wat de heer Van Geel heeft gezegd, vind ik belangrijk. De heer
Slob moet nog komen. Wij staan geen van drieën te verdedigen dat de procedure
zo geweldig is. De heer Van Geel wilde dat Kamer en kabinet samen gingen zoeken
naar de juiste invulling. Eigenlijk vind ik het zonde dat we nu alweer voor
de zoveelste keer op Verantwoordingsdag vooral bezig zijn met het hoe en niet
met het wat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Precies! En nu zou u tegen het kabinet moeten zeggen dat de manier waarop
het zich verantwoordt, gewoon niet kan. Wat is er aan de hand in vergelijking
met vorig jaar? Terwijl de eisen van de Kamer helderder zijn – dat ben
ik met u eens – zegt de Algemene Rekenkamer dat de informatie is verslechterd,
de controleerbaarheid is verslechterd, de Kamer het lastiger heeft. De regering
moet daarop worden aangesproken. Dan moet niet de Kamer opnieuw zijn verantwoordelijk
gaan nemen. Ja, alleen door tegen de regering te zeggen dat dit niet kan.
Vooral dat het niet kan dat het kabinet zichzelf op de borst slaat, terwijl
de maatschappelijke effecten van zijn beleid niet zichtbaar zijn.Mevrouw Hamer (PvdA):U haalt nu politieke conclusies en procedurele conclusies door elkaar,
want ik kan heel goed beoordelen wat het kabinet met dat kleurenschema allemaal
zegt. Dus ik laat het aan u als u dat niet kunt beoordelen. Ik laat ook aan
u de woorden dat het anders is dan wat er maatschappelijk allemaal in beeld
is. Waar het om gaat, is dat wij procedures hebben vastgesteld – daarover
is de Rekenkamer ook helemaal niet zo negatief – voor al die deelrapporten
die er liggen van de departementen. Vanaf het begin zijn wij ernaar op zoek
geweest om over de paraplu, het algemene kabinetsbeleid, een goede verantwoording
te krijgen. Ik ga het kabinet helemaal niet toespreken op de manier waarop
u dat doet. Het kabinet heeft namelijk een poging gedaan om dat inzichtelijk
te maken. Het is vandaag aan ons en dit is de plek om te zeggen dat wij die
poging waarderen, maar het nog niet inzichtelijk genoeg vinden. Daarvoor heb
ik twee jaar geleden een voorstel gedaan. Ik heb dat vorig jaar herhaald en
ik doe dat nu weer. Ik ben heel blij dat de heer Pechtold die suggestie opneemt
en ik hoop eerlijk gezegd dat anderen dat ook zullen doen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Laat ik dan tot slot mevrouw Hamer even bij haar beoordeling helpen. Daar
waar je wel kunt vaststellen hoe het gaat, gaat het niet goed. Op sociaal
terrein gaat het niet goed met de kinderopvang, gaat het niet goed met Wajong'ers.
200.000 langdurig werklozen worden naar de achtergrond geschoven. Zo kan ik
wel even doorgaan.Op groen terrein – ook u aan het hart gelegen – gaat het niet
goed met Schoon en Zuinig. Met het openbaar vervoer gaat het niet goed. Met
dierenwelzijn gaat het niet goed.Wat goed gaat, is de vrede in het Midden-Oosten, maar dat is het dan wel
zo ongeveer, althans, volgens het kabinet.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat is precies het probleem dat ik eerlijk gezegd met dit kleurenschema
heb en met de stukjes die eronder staan. U noemt de kinderopvang. Ik denk
echt dat u niet kunt volhouden dat het niet goed gaat met de kinderopvang.
Er is nog nooit zoveel kinderopvang geweest. Wat er niet goed gaat –
en dat gaat mij aan het hart – is de samenvoeging van
aparte voorzieningen voor kinderen tussen nul en vier jaar. Maar u weet dat
er nog steeds een wetsvoorstel van mij op de plank ligt. Dit moet dus ook
beter. Maar u kunt niet over de hele linie zeggen dat het met de kinderopvang
niet goed gaat. Dat is ook precies de beperking van dit schema.De heer Rutte (VVD):Zouden wij het niet heel praktisch kunnen doen, even ontdaan van alle
politieke kanten? De heer Pechtold doet een heel praktisch voorstel: waarom
koppelen wij de verantwoording voortaan niet aan de begrotingshoofdstukken?
Dat is eigenlijk de kern van wat hij zei. Dan zijn er twee mogelijkheden:
wij gaan dat in de Kamer met de commissie voor Financiën uitwerken –
en dat zou misschien via u kunnen – of wij vragen het kabinet –
ook misschien in samenspraak met de Rekenkamer – om te bezien of dat
een begaanbare weg is, en wij verzoeken het kabinet om ons daarover snel te
rapporteren. Dat voorkomt in ieder geval het punt van mevrouw Halsema dat
ik ook voel, dat wij anders als Kamer gaan bedenken hoe die verantwoording
eruit moet zien, terwijl het misschien toch beter is als de uitvoering van
die ideeën uiteindelijk bij het kabinet ligt.De voorzitter:Voordat mevrouw Hamer antwoord geeft, wijs ik u erop dat u beiden de commissie
voor Financiën noemt maar waarschijnlijk de commissie voor de Rijksuitgaven
bedoelt, want die gaat hierover.Mevrouw Hamer (PvdA):Daarvoor excuus. Laten wij het allebei doen. Mijn punt is dat ik vind
dat de uiteindelijke verantwoordelijkheid wel hier in de Kamer ligt. Wij gaan
over deze dag. Wij moeten er ook over gaan welke informatie wij willen. Maar
ik vind het prima – want het helpt natuurlijk als wij ook weten of het
kabinet het mogelijk acht wat wij willen – als wij een parallel traject
volgen: wij vragen aan het kabinet of dat kan en hoe het zou kunnen, en de
commissie voor de Rijksuitgaven bekijkt ook of dat een begaanbare weg is.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Het koppelen aan de begroting is een voorstel dat ik heb gedaan. Wat ziet
u als voordelen om de verantwoording direct te koppelen aan de begroting?Mevrouw Hamer (PvdA):Gaat u mij nu vragen wat u zelf als voordelen ziet?Mevrouw Verdonk (Verdonk):Nee, ik heb een aantal voordelen genoemd, maar ik wil graag weten wat
u als voordelen ziet.Mevrouw Hamer (PvdA):Het voorstel werd mij net gedaan, ik heb het niet zelf gedaan. Ik deed
het voorstel om politieke focus aan te brengen. De heer Pechtold en de heer
Rutte doen mij hier een voorstel. Daarop wil ik positief ingaan. Dat vind
ik belangrijk. Ik vind dat alle partijen in deze Kamer – niemand uitgezonderd –
moeten komen tot een goede invulling van Verantwoordingsdag.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Laat ik het dan maar voorzeggen. Bent u het met mij eens dat wij in geval
van een koppeling aan de begroting heel duidelijk doel, kosten en de prestatie
kunnen zien en wij vervolgens heel helder kunnen besluiten of wij voor het
jaar erop weer geld ter beschikking stellen voor het project?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik weet niet of dat op die manier kan. Daarom zeg ik ook dat ik de handschoen
opneem. De heer Rutte doet er nog een voorstel bij en ik had al de handschoen
van de heer Pechtold opgenomen. Laat de commissie voor de Rijksuitgaven bezien
of dit kan en of het zinvol is. Nogmaals, ik wil niet nog meer papier. Volgens
mij is dat ook de klacht van de Rekenkamer: zo langzamerhand verdwijnen alle
oordelen in het papier. Ik wil juist toegaan naar politieke oordelen.Ik wil nog iets zeggen, want ik vond dat ook mevrouw Kant iets te gemakkelijk
sprak over wat er de afgelopen jaren is gebeurd. Laat ik één
voorbeeld nemen. Wij hebben in de Kamer heel wat keren gesproken over de begroting
van Defensie. Wij hebben hiervoor zelfs gele kaarten uitgedeeld. Wij zien
nu dat het beter gaat. Ik vind dan ook dat wij wel moeten oppassen dat wij
onszelf niet kleiner maken dan nodig is. Wij hebben een aantal keren juist
op basis van informatie dingen boven tafel gekregen. Ik geef direct toe dat
het een lang zoekproces is. Het is begonnen bij mijn partijgenoot Van Zijl
en wij zijn er nog niet uit. Wij gaan dus net zolang door tot het goed is.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik ben het eens met de focus van mevrouw Hamer, maar wij zijn nu al tien
jaar bezig om focussen aan te brengen en nog steeds gaat het om 74 doelstellingen.
Mevrouw Hamer, bent u het met mij eens dat het kabinet er alles aan doet om
ervoor te zorgen dat het niet afrekenbaar is door het leveren van veel papier
en door te komen met verhalen over bijvoorbeeld inburgering in de trant van:
wij hadden die doelstelling, maar wij halen haar niet; jammer, wij hebben
nu rood maar volgend jaar stellen wij de doelstelling neerwaarts bij en halen
wij weer groen, hoezee! Bent u het met mij eens dat dit niet de juiste manier
van verantwoorden is?Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, dat ben ik niet met u eens. Net als mevrouw Halsema haalt u de zaken
door elkaar. U hebt het nu over een politieke discussie over de Wet inburgering,
die ik overigens graag met u wil voeren. Ik kan u zo uitleggen waarom de doelstelling
neerwaarts is bijgesteld. Dat had namelijk te maken met deze draak van een
wet.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Het kabinet is er nu al twee jaar.Mevrouw Hamer (PvdA):Ja, en ook al vier wetswijzigingen verder. Ik heb begrepen dat u er geen
van de keren bij bent geweest, maar dat terzijde. Volgens mij wil uw voorstel
helemaal niet zeggen dat een en ander duidelijker wordt. Daarom wil ik graag
weten wat het betekent. Nogmaals, ik blijf bij de toezegging die ik aan de
heer Pechtold en aan de heer Rutte heb gedaan.De voorzitter:De gesprekken die de leden in de zaal voeren zijn erg storend voor de
leden die het debat willen voeren; zij kunnen zich lastig concentreren. Als
u het debat niet wilt volgen, wil ik u verzoeken niet in deze zaal aanwezig
te zijn.Mevrouw Kant (SP):Het is nu twee uur in de middag en ik vind het bijzonder
treurig om te moeten vaststellen dat de meerderheid van de Kamer het grootste
deel van de tijd gebruikt om het te hebben over het debat. Er wordt gedebatteerd
over de vorm van het debat, over de vraag of wij dit wel of niet zo moeten
doen en hoe wij het anders moeten doen. Laten wij de tijd gebruiken om het
over de inhoud te hebben. Laten wij de tijd gebruiken om het te hebben over
de vraag welke nieuwe koers er moet komen; daar heb ik mijn spreektijd grotendeels
voor gebruikt en daar zou de politieke inhoud over moeten gaan. Wij moeten
ons niet laten leiden door de pakken papier die het kabinet ons stuurt, wij
moeten ons laten leiden door de maatschappelijke werkelijkheid en door de
voorstellen die wij als fracties in dit kader hebben en door onze vragen aan
het kabinet. Zo zou een debat moeten gaan en zo wil ik het vanaf nu ook graag
voeren, mevrouw Hamer. Daarom heb ik een vraag aan u die over iets heel anders
gaat dan over het gesteggel en het gedoe rondom het verantwoordingsdebat.Mevrouw Hamer (PvdA):Mag ik één opmerking maken?Mevrouw Kant (SP):Mag ik eerst mijn vraag stellen?De voorzitter:Mevrouw Hamer, u mag reageren.Mevrouw Hamer (PvdA):Mevrouw Kant, mag ik u erop wijzen dat u vanochtend begonnen bent over
de vorm van het verantwoordingsdebat? U hebt geconcludeerd dat het niet meer
nodig was. Ongeveer alle interrupties tegen u – ik heb het bijgehouden –
zijn over dit onderwerp gegaan. Ik had een heel korte tekst. Ik reageer netjes,
want zo hoort dat; op vragen geef ik antwoord. Gaat u nu niet net doen alsof
ik tot twee uur dit debat heb zitten ophouden.Mevrouw Kant (SP):Als u goed opgelet hebt, heb ik in een paar minuten duidelijk gemaakt
waarom het onzinnig is om op deze manier debatten te voeren. Ik heb een paar
voorbeelden gebruikt. Vervolgens heb ik de rest van mijn spreektijd gebruikt
om aan te geven dat ik denk dat het kabinet niet op de juiste koers zit. Ik
heb voorstellen gedaan over wat die andere koers zou moeten zijn. Weet u wat
ik nou zo leuk had gevonden: als u daarop had geïnterrumpeerd. Ik had
het leuk gevonden als u met mij daarover het debat was aangegaan. Aangezien
u dat niet hebt gedaan, doe ik het nu met u. Ik heb hier een artikel voor
me liggen uit het NRC Handelsblad. Daarin constateert u dat de overheid weer
een hart moet krijgen. U zegt dat we daarmee beginnen door definitief afscheid
te nemen van het neoliberalisme. Die zin is mij uit het hart gegrepen, mevrouw
Hamer. Ik ben bijzonder benieuwd te horen van wat in het neoliberalisme u
afscheid wilt nemen en vooral ook hoe snel.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat wil ik heel snel doen. Ik kom zo in mijn tekst nog op dit punt terug.
Ik wil vooral afstand nemen van de hele cultuur van de snelle winsten, de
bonussen en het gebrek aan toezicht. Volgens mij zijn dat een heleboel dingen
die u ook wilt. Dat is ook de reden dat ik u niet heb hoeven interrumperen.
U zei een heleboel dingen waarmee ik het op zichzelf eens ben. Alleen, tja,
er is bij u ook altijd een ongelofelijke stroom aan gemopper en daar had ik
vanochtend niet zo'n zin in.(gelach)Mevrouw Kant (SP):Wat is dat nou voor flauwekul? U zegt net heel vriendelijk – daar
ben ik heel blij mee – en oprecht – dat mag ik toch aannemen –
dat u mij niet ondervraagd hebt, omdat u het met het grote deel van mijn betoog
eens bent. Dat vind ik geweldig! Dat is het nieuws van de dag.Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, nee, alleen het stuk dat over het neoliberalisme ging. U moet het
wel bij mijn woorden laten.Mevrouw Kant (SP):Ik heb heel veel voorstellen gedaan, inderdaad over het punt dat de buurt
de schaal van de toekomst moet zijn, dat er een einde moet komen aan de bureaucratie
in de publieke sector en dat er geen marktwerking in de publieke sector moet
zijn. Daarover wil ik graag met u in debat. Mijn vraag aan u is dan ook welke
punten van het neoliberalisme nu moeten eindigen. Komt u toch met concrete
voorstellen wanneer we dat gaan doen en hoe.Mevrouw Hamer (PvdA):We moeten dat zo snel mogelijk doen, heb ik u al gezegd. Ik heb ook al
gezegd wat ik van het neoliberalisme wil afschaffen, dus dat ga ik niet herhalen.
Er is inderdaad een groot verschil tussen u en mij. Dat geef ik direct toe.
Als u een voorstel doet dat ik of zelf heb gedaan of waar ik het helemaal
mee eens ben, ga ik niet lachen of rare dingen zeggen. Ik zeg dan dat ik het
ermee eens ben of ik zeg niets, en dan kunt u ervan uitgaan dat ik het ermee
eens ben. U vindt het echter nodig om alles belachelijk te maken, zelfs voorstellen
waar u het mee eens bent, heb ik van de week gezien. Dat is gewoon het verschil
tussen u en mij.Mevrouw Kant (SP):Ik stel gewoon een vraag ... Ik vraag gewoon wat van het neoliberalisme
u wilt afschaffen. U komt dan alleen met iets over bonussen, maar het gaat
natuurlijk om veel meer! Het gaat om de marktwerking in de publieke sector,
het gaat om de macht van de aandeelhouders. Komt u dan eens met een plan,
dan kunnen we het daarover hebben. Dan lach ik u echt niet uit hoor, helemaal
niet! Ik omarm het, als u met dat plan komt.Mevrouw Hamer (PvdA):Oké. Dan spreken we dat in ieder geval af. Dat is dan al een stuk
beter dan zoals het ging bij het "2x4-model". Ik heb u net al gezegd dat wij
vooral de cultuur van de snelle winsten willen afschaffen, van het gebrek
aan toezicht, van de bonussen. Ik heb overigens nu al vier debatten lang,
sinds het over de kredietcrisis gaat, daarvoor voorstellen gedaan. In juni
hebben we een debat dat sec erover gaat. Ik raad u aan om dan wellicht ook
eens mijn bijdrage te lezen. Dan kunnen we best met elkaar stappen zetten.De voorzitter:U vervolgt uw betoog.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik hoor nu dat er vanuit de bankjes geroepen wordt, maar ik heb van de
voorzitter geleerd dat ik maar niet moet luisteren.De voorzitter:Dat lijkt mij heel verstandig.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. Ik ben gebleven bij het buiten de boot vallen van mensen door
de werkloosheid en dat zij kunnen rekenen op een goed sociaal vangnet.
Deze coalitie schrijft hen niet af. Ook daar zit een omslag in het beleid.
Bijvoorbeeld in het geval van de Wajong gaat het erom dat je kijkt naar wat
deze jongeren nog wel kunnen en hoe wij hen daarbij kunnen helpen. Het gaat
er niet om, te kijken naar wat ze niet kunnen en hoe ze langs de kant blijven
staan, zoals in het verleden gebeurde. Dát is de cultuuromslag die
is gemaakt. Het gaat om meedoen in plaats van om langs de kant staan. Wij
geven mensen die echt wat van hun leven willen maken weer kansen. Ook de kwetsbaren
op de arbeidsmarkt worden meer en meer aan de slag geholpen, doordat de overheid
hen zelf in dienst neemt of doordat er bij aanbestedingen werk van wordt gemaakt.Er is echter een nog veel grotere omslag geweest. Ik constateerde vorig
jaar tijdens ditzelfde verantwoordingsdebat al dat we afscheid moesten nemen
van het neoliberale model, dat we een einde moesten maken aan het tijdperk
waarin het gaat om snelle winst en hoge bonussen en niet meer om de mensen
in de bedrijven. Als de crisis iets heeft aangetoond, is het wel het failliet
van die neoliberale denkwijze. Het kabinet doet wat het moet doen, nu we in
zwaar weer zitten.De heer Pechtold (D66):Als ze het hebben over het neoliberalisme denk ik echt niet dat ze altijd
naar het midden kijken waar Rutte en Pechtold zitten. Nu u echter dat verhaal
van de SP, die mantra, overneemt, vraag ik: wat bedoelt u met neoliberaal?
Bedoelt u staatssecretaris Bos die in Paars I of II zat? Bedoelt u Wim Kok
die van de week nog op de tribune zat bij Shell toen de bonussen door de aandeelhouders
werden teruggefloten? Bedoelt u De Waal die zegt: "met pijn in het hart"?
Volgens mij waren het heel veel sociaaldemocraten die de afgelopen jaren hebben
meegedaan. Het lijkt mij dus verstandig dat u iets minder doet alsof u er
helemaal niets mee te maken hebt.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb uw kant niet opgekeken, maar ik constateer dat u zich blijkbaar
heel erg aangesproken voelt. In het paarse kabinet zijn inderdaad –
dat heb ik al een paar keer gezegd – dingen gebeurd waarvan wij achteraf
zeggen dat wij die niet hadden moeten doen. Uw partij was overigens ook lid
van dat kabinet. Ik heb het natuurlijk over een veel breder iets. Laten wij
nu niet doen alsof wij hier in Nederland het neoliberalisme hebben gemaakt.
Laten wij niet doen alsof dat niet een hele maatschappelijke ontwikkeling
is geweest die natuurlijk ook beïnvloed is vanuit Amerika en Europa.
Wat wij nu doen, horen politici ook te doen: als je ziet dat dingen de verkeerde
weg op zijn gegaan, moet je ze bijstellen, aanpassen en kijken hoe je ze verbetert.
Daar heb ik het over.De heer Pechtold (D66):Ik sla aan op de abstracte term "neoliberalisme" die elke keer maar de
zaal wordt ingegooid in de verwachting dat iemand zich die wel aantrekt. Natuurlijk
zijn er dingen fout gegaan. Markt, marktmeester, dat zijn de zaken van het
liberalisme. Maar u doet nu of er ergens iemand zit die wij verder niet benoemen
en die daar verantwoordelijk voor is. Het is een systeem waarbinnen mensen
ook fouten hebben gemaakt, waarin het systeem delen van het toezicht nog niet
goed geregeld had. Dat dienen wij te veranderen. Wij dienen echter niet te
doen alsof het iets is wat wij nu afschaffen en waarin wij nu een nieuwe koers
gaan varen. Ik sla aan omdat uw sociaaldemocraten er meer dan alleen zaten
en toekeken.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik had het over – en ik kijk nog even naar mijn precieze woorden –
het neoliberale model. Ik heb niemand aangesproken. Dat u zich hier nu staat
op te winden, laat ik echt helemaal bij uzelf. Dat is uw eigen opwinding.De heer Pechtold (D66):Waar hebben wij het dan over? Als wij het over de bonussen hebben ...Mevrouw Hamer (PvdA):Ik dacht dat u een aantal boeken had gelezen in de vakantie.De heer Pechtold (D66):Elke dag.Mevrouw Hamer (PvdA):Er is ongelofelijk veel over geschreven. Het is een heel systeem van Amerika
tot China tot Japan tot weet ik veel waar. Kom op zeg!De heer Pechtold (D66):Ik weet niet welk boek ik daarvoor moet lezen. Het gaat mij om ...Mevrouw Hamer (PvdA):Lees er een paar.De heer Pechtold (D66):U had het zojuist over dat neoliberalisme. lk wil gewoon man en paard.
Ik wil horen wat u vindt van Kok die bij Shell die bonussen van 1,4 mld. goedkeurt
en er beteuterd bij zit te kijken wanneer de aandeelhouders ingrijpen. Ik
ondersteun dat ingrijpen overigens van harte en heb daar begrip voor. U moet
dan echter niet abstract doen alsof u daar helemaal niets mee te maken hebt.
Of sprak u Kok aan? Dan moet u niet de zaal inkijken.Mevrouw Hamer (PvdA):Als ik naar iemand keek dan was het naar mevrouw Kant. Hier maakt u echt
uw eigen schuldvraag en therapie van. Dat moet u niet doen. Ik had het over
een neoliberaal model en het failliet van deze denkwijze. Het spijt me, maar
dat is inmiddels heel erg bekend in de wereld.Mevrouw Kant (SP):Het is toch wel een bijzonder moment als een aantal grote partijen, die
inderdaad allemaal medeverantwoordelijkheid dragen voor dat neoliberale beleid,
met elkaar de strijd aangaan over de schuldvraag. Ik wil het echt nog wel
een keer uitleggen hoor, mijnheer Pechtold, wat het neoliberaal model dan
is, maar dat weet u zelf ook wel want u stond aan de wieg ervan. Het is niet
zo gek dat u als door een wesp gestoken naar voren loopt, want u bent met
uw partij een van de grondleggers. De PvdA die ook in Paars zat, heeft er
ook inderdaad hard aan meegewerkt, dat is waar. Het siert mevrouw Hamer dat
zij erkent dat er toen fouten zijn gemaakt. Dat vind ik interessant en nou
wil ik wel heel graag weten wat zij vindt dat in het paarse kabinet fout was
op het vlak van het doorgeslagen liberale beleid.Mevrouw Hamer (PvdA):Wij moeten hier preciezer over zijn. Ik ben er wel voor om het uit te
diepen in het debat in juni. In de paarse periode is het geloof in de markt
en in bepaalde onderdelen van dat systeem te groot geweest. Wij hebben met
elkaar niet kunnen overzien wat de effecten zouden zijn, de effecten op het
gedrag en de effecten van het systeem. Daar moeten wij van
leren en dat moeten wij nu anders doen. Mijn partij staat bekend als een partij
die voortdurend in discussie hierover is. Komend najaar gaan wij op dat punt
weer een traject volgen. Dat hebben wij verleden jaar ook gedaan. Over dit
soort dingen moet je blijven nadenken. Iedereen die suggereert dat hij alwetend
is, mevrouw Kant, zou zichzelf de vraag moeten stellen hoe alwetend hij werkelijk
is.Mevrouw Kant (SP):Dit klinkt heel goed en daar gaan wij zeker over doordebatteren in dat
debat op 10 juni over de sociaaleconomische orde. Ik zou het echter fijn
vinden als u nog iets concreter wilt worden. Vindt u dat er in de publieke
sector te veel marktwerking is gekomen? Moeten wij dat dus veranderen? Vindt
u dat de macht van de aandeelhouders is doorgeslagen en dat er dus meer zeggenschap
moet komen voor werknemers? Komt u eens met een paar concrete voorstellen.Mevrouw Hamer (PvdA):U herhaalt nu net de zin die ik voorgelezen heb. Die is in ieder geval
blijven plakken, constateer ik. Ik zei net namelijk dat de macht van de aandeelhouders
terug moet en dat er meer zeggenschap moet komen. Dit is de derde keer dat
ik dat hier in deze Kamer zeg. Ik ga nu echter niet zomaar in het wilde weg
een discussie voeren over daar wel en daar niet. Daar is dit debat ook niet
voor. Ik loop daar niet voor weg, maar ik vind dat je dit soort debatten zorgvuldig
moet voeren. Daar moeten wij ook echt – ik heb u daarin gesteund –
een dag de tijd voor nemen en wij moeten goed kijken waar wij het over hebben.
Uw partij en mijn partij zijn het op een aantal punten echt eens, maar de
grote stappen, snel thuis, waarmee u soms – maar is misschien niet uw
bedoeling; dat ga ik in juni horen – alles over één kam
scheert, die wil ik niet zetten.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Misschien dat wij een studieclub kunnen beginnen over dit onderwerp. Vandaag
gaat het echter over de doelen en de prestaties van dit kabinet en de kosten
die het beleid van dit kabinet teweeg hebben gebracht. Het gaat om de verantwoording
2008. Het zou mij ontzettend veel waard zijn – dit is een oproep aan
alle Kamerleden – als wij ons vandaag tot die discussie beperken. Het
is namelijk het kabinet dat vandaag verantwoording moet afleggen. Met dit
soort discussies schieten wij geen stap op.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik neem aan dat u dit zegt tegen degenen die mij hebben geïnterrumpeerd,
want ik gaf gewoon antwoord.Voorzitter. Dit kabinet doet wat het moet doen nu wij in zwaar weer zitten.
Wij hadden eerlijk gezegd de laatste CBS-krimpcijfers niet nodig om te beseffen
dat de crisis heel erg diep is. Zij is niet van vandaag of morgen, het is
geen najaarsgriepje en het gaat ook niet zo maar over. Het is een akelige
ziekte met allerlei onverwachte verschijnselen, waarvan wij waarschijnlijk
nog jaren last zullen hebben. Bovendien is zij wereldwijd. Een epidemie die
geduldig, maar adequaat bestreden zal moeten worden. Om de beeldspraak maar
even door te zetten: dat vraagt om verstandige dokters, om mensen die van
wanten weten en die niet zomaar wat doen. Dat betekent dus ook dat wij niet
in paniek moeten raken en bij de eerste schram, zoals de heer Rutte wil, het
hele been maar meteen gaan afzetten. Dat betekent dat wij met de juiste middelen
aan een duurzaam herstel moeten werken. Dat is precies wat dit kabinet doet.Het kabinet doet het al wat langer. Al in september is met de btw-verlaging
de basis gelegd om de koopkracht op peil te houden. Daarna heeft de minister
van Financiën daadkracht getoond door banken overeind te houden, niet
voor die banken zelf, maar wel voor onze spaarcenten. Dit voorjaar hebben
wij een crisispakket samengesteld dat houvast en vooruitgang biedt. Houvast,
omdat juist in deze tijden mensen de zekerheid willen van goede sociale voorzieningen.
Vooruitgang, omdat wij ook een perspectief willen bieden hoe wij sterker en
duurzamer uit deze crisis kunnen komen. Dat is sociaal en sterk.Dit kabinet zoekt de juiste balans tussen het doen van essentiële
investeringen op dit moment en later zorgen dat het huishoudboekje weer op
orde komt, nu investeren en later terugverdienen, sociaal en solide. En ja,
op korte termijn betekent dat dat het tekort fors oploopt, maar ik zou dat
liever een investering willen noemen. Dat is een duidelijke keuze. Anders
dan in 2003 toen er werd bezuinigd toen het tegenzat, heeft dit kabinet de
begrotingsregels aangepast en juist besloten om in tijden van crisis de mensen
te helpen. Dat is een moedig besluit, want in het geval van bijvoorbeeld de
Werkloosheidswet betekent dat dat er 10 mld. extra wordt uitgetrokken om deze
voorziening op peil te houden. Dat betekent dat de mensen in het land er zeker
van zijn dat ze een uitkering hebben als ze zonder werk komen te zitten en
dat er niet wordt getornd aan de hoogte of de duur daarvan.Het kabinet moet nu haast maken met de uitvoering van het crisispakket.
Ik zei het al: de crisis gaat snel en hij grijpt om zich heen. Daarom vindt
mijn fractie het zaak dat het voorjaarspakket nu zo snel mogelijk wordt uitgevoerd.
Het kabinet moet dus een tandje bijzetten. Mensen moeten weer het vertrouwen
krijgen om hun geld uit te geven. Ze zullen dat vooral doen als ze weten dat
ook het kabinet investeert. Daarom moet het kabinet de komende tijd alle tijd
en energie gebruiken om ervoor te zorgen dat de investeringen daadwerkelijk
op hun plek terechtkomen. De Kamer kan daarbij helpen.Gelukkig is op een aantal punten al actie ondernomen. Zo is de regeling
voor onderzoekers en ingenieurs uitgebreid, zodat ook deze mensen in deze
periode aan het werk blijven en de innovatie kan doorgaan. Inmiddels ligt
er ook een actieplan voor de woningmarkt, maar we moeten nu verder. De economie
vraagt om actie en ambitie en wij gaan ervan uit dat het kabinet dat waarmaakt.
Dat geldt zeker voor de doelen voor de meest kwetsbaren op de arbeidsmarkt.Ik kom bij het verantwoordingsverslag. Natuurlijk maakt de crisis de inzet
om 200.000 mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt aan het werk te helpen,
ingewikkelder. De ambitie om juist deze mensen – vaak mensen met een
arbeidshandicap – toch aan het werk te helpen, mogen we echter niet
uit het oog verliezen. Ik wil dus heel graag van het kabinet weten hoe het
met al die maatregelen die we al rond september hebben genomen, juist ook
verder gaat werken aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Ook wil ik graag
weten of de deeltijd-WW, waarover zo lang is gesproken, nu terechtkomt bij
de mensen die hem nodig hebben. Dat zijn de mensen dicht bij het bedrijf.
Ik wil ook graag weten of de problemen die daarover bestonden met de vakbeweging
zijn opgelost en of het budget op orde is.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben heel blij dat mevrouw Hamer opnieuw de benarde positie van de 200.000
langdurig werklozen benadrukt en met GroenLinks van mening is dat het kabinet
daarvoor veel meer ambitie moet tonen. Mevrouw Hamer en ik weten ook dat minister
Donner die ambities al eind vorig jaar overboord heeft gezet. Mijn fractie
komt zo meteen met een voorstel. Dat voorstel is niet helemaal nieuw –
België kent het – maar het lijkt ons op dit moment het goede voorstel
om vooral de genoemde groep te helpen. Ik doel op een versnelde invoering
van de dienstencheque. Daarmee kunnen vooral langdurig werklozen extra geld
verdienen en werkervaring opdoen in de dienstverlening, en wordt bovendien
de niet-materiële consumptie gestimuleerd.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik zal het voorstel van mevrouw Halsema afwachten. Ik kan daar natuurlijk
niet een, twee, drie op reageren. Het systeem kan op zichzelf sympathiek zijn.
Het wordt bijvoorbeeld in Frankrijk gebruikt. Ik weet echter ook dat daar
ongelooflijk veel bureaucratie is en dat de mensen die het systeem eigenlijk
willen gebruiken, dat niet doen omdat er dan toch geld van hun uitkering wordt
afgetrokken. Ik kijk dus graag naar de invulling van het voorstel.Het is misschien wonderlijk vanuit mijn positie, maar ik wil het een klein
beetje opnemen voor minister Donner. Hij heeft niet gezegd dat hij de ambitie
heeft losgelaten. Hij heeft gezegd dat we reëel moeten zijn. We hadden
een ambitie van 200.000 mensen en de arbeidsmarkt verslechtert. Dat kan ik
op zichzelf begrijpen. Ik houd er sowieso niet zo van om mensen op te hangen
aan een precies getal dat je op een x-moment hebt vastgesteld. Ik vind wel
het idee belangrijk dat onder de ambitie ligt. We willen iets doen voor al
die mensen die echt aan het werk willen, maar nu nog in de bakken zitten en
niet aan het werk komen omdat ze bijvoorbeeld een arbeidshandicap hebben,
net iets anders zijn dan anderen of net iets anders functioneren op de arbeidsmarkt.
Toen we aan dit kabinet begonnen, was onze grote ambitie om voor die mensen
iets te doen. Ik zal het kabinet niet ophangen aan het getal, maar ik wil
echt dat die ambitie overeind wordt gehouden. Het is namelijk juist voor die
groep mensen zo ongelooflijk belangrijk om wel aan de slag te kunnen, dat
ik daarvoor tot mijn laatste snik zal blijven vechten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Nogmaals, ik ben blij dat u dit zo nadrukkelijk zegt. Ik kan me niet herinneren
dat het CDA daar evenveel waarde aan hecht. De dienstencheque werkt overigens
heel goed in België, met veel minder bureaucratie. Misschien kunt u daar
ook eens naar kijken. Ik ben wel benieuwd welke concrete voorstellen u gaat
doen om ervoor te zorgen dat deze mensen wel aan het werk komen.Mevrouw Hamer (PvdA):Wij hebben een voorstel gedaan. Ik heb het verantwoordingsdebat van vorig
jaar er nog eens op nagelezen. Toen verwees ik u naar de zaterdag volgend
op dat debat, omdat wij die zaterdag een plan hebben gepresenteerd over de
onderkant van de arbeidsmarkt. U zei toen terecht dat u dat plan niet kende,
maar inmiddels hebt u een jaar de tijd gehad om dat plan te kunnen lezen.
Daar staan heel veel voorstellen in, ook hoe je mensen op het niveau van de
gemeenten kunt helpen. Inmiddels zijn er regelingen gekomen om deze mensen
verder te helpen. Ik wijs op de wijziging van de Wajong-wetgeving om mensen
sneller te kunnen helpen. Dus er zijn al dingen in gang gezet. Over de regelingen
praten wij morgen. Als u nog een betere regeling hebt, kunt u die dan voorleggen.
Ik ga nu niet zitten hakketakken over regelingen; het gaat mij om de ambitie
om deze mensen niet los te laten. Dan valt er met mij over elke regeling die
daarbij helpt te praten.Voorzitter. Ik heb nog een vraag toe te voegen over de deeltijd-WW. Eerder
deze week heb ik gevraagd of het kabinet de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt,
waarbij wij zien dat er in de traditionele mannenberoepen werk over is en
in de traditionele vrouwenberoepen juist een tekort aan werk is, gaat benutten
om arbeid en zorg eerlijk te verdelen. Over het hoofd van beide aanwezige
bewindslieden heen wil ik aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
vragen of de brief die hij heeft toegezegd in het overleg rondom zijn emancipatieplannen
snel komt. Daarin onderzoekt hij welke belemmeringen mensen ondervinden als
zij volgens een vierdaagse werkweek – anders gezegd, het 2x4-model –
werken. Ook wil ik hem vragen om snel duidelijk te maken hoe wij de mannen
en vrouwen kunnen helpen die hun werkweek graag op die manier willen indelen.
Juist in deze tijd zou dat georganiseerd moeten worden, omdat de arbeidsmarkt
daar voor het eerst de kansen voor geeft. Ik wijs in dit verband op het Manifest
Papa Plus. Ik hoop daar antwoord op te krijgen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik neem aan dat u zo ook nog iets over de vierdaagse werkweek gaat zeggen.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat heb ik net gedaan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik neem aan dat u van nu af aan ook het vaderschapsverlof zult steunen.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb net iets over de vierdaagse werkweek gezegd toen ik naar die brief
vroeg. Ik weet dat er een Kamerdebat wordt gehouden over het vaderschapsverlof.
Dus ik wil mij vandaag niet in dat debat begeven. U bent daar met mijn woordvoerders
druk over bezig.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Met alle respect, over de vierdaagse werkweek hebt u alleen om een brief
gevraagd, terwijl ik hier echt een gepassioneerde verdediging had verwacht.
Mijn steun hebt u en de steun van de SP-fractie. Dus ik snap niet waarom die
verdediging nu niet komt. Wat het vaderschapsverlof betreft, vind ik niet
dat u zich daar zo van af kunt maken. Het spijt me zeer. We zijn inderdaad
eindeloos aan het onderhandelen op een steeds minimaler voorstel, omdat de
PvdA ons weigert steun te geven voor het oorspronkelijke voorstel. Dus als
u het van groot belang vindt dat emancipatie zich doorzet, de economische
zelfstandigheid van vrouwen groter wordt, de verhouding tussen arbeid en zorg
beter geregeld wordt, kom dan ook een keer over de brug en zeg niet dat u
ambities hebt terwijl u verder niets doet.Mevrouw Hamer (PvdA):Het spijt me, maar het eerste voorstel dat u hebt gedaan was gewoon niet
uitvoerbaar. Wij kunnen allemaal ambities hebben, maar het moet ook wel kunnen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Met alle respect ...De voorzitter:Niet door elkaar heen praten. Mevrouw Hamer geeft haar antwoord en daarna
krijgt u weer een kans.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb net gezegd dat het debat daarover komt. Ik wil mijn woordvoerder
niet voor de voeten lopen. Wij zijn voor het vaderschap en dat zijn wij al
jaren, maar wij moeten een vorm vinden waarin het kan. Eerlijk gezegd, is
dat niet helemaal hetzelfde. Mevrouw Halsema vergelijkt nu appels met peren.
Ik spreek over het invoeren van het 2x4-model. Ik zeg dat zo omdat iedereen
ontzettend schrikt als ik het een vierdaagse werkweek noem, maar als je twee
keer vier dagen werkt, werk je toch echt vier dagen. Maar goed, ik merkte
dat mijn coalitiepartners daar wat zenuwachtig van werden. Daarom noem ik
dit het 2x4-model. Dat is toch echt wat anders dan een verlofregeling. Het
kabinet was al verder dan ik dacht. Op verzoek van mevrouw Karabulut van de
SP heeft de minister voor Onderwijs, die ook over emancipatie gaat, een brief
toegezegd. Zij heeft in het emancipatieoverleg namelijk gepleit voor een 32-urige
werkweek voor alle sectoren. Ik vraag nu gewoon om die brief, want dan kan
het daarmee een beetje lekker opschieten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het vaderschapsverlof, zoals dat door GroenLinks is geïntroduceerd,
is een letterlijke uitwerking van het PvdA-voorstel in het Plan van de Man.
Nu zeggen dat het onuitvoerbaar is, is dus een ongelooflijke flauwe vlucht
naar voren.Ik denk dat het heel erg goed zou zijn om nu wel degelijk over een vierdaagse
werkweek te debatteren. Ik hoop dan ook dat mevrouw Hamer dat doorzet en dat
zij zich niet laat ontmoedigen door al te zeer voor de hand liggende, traditionele
opvattingen van de christelijke partijen waarmee de PvdA regeert.Mevrouw Hamer (PvdA):Zoals bekend, laat ik mij op het emancipatieterrein nergens ooit door
ontmoedigen. De minister van Onderwijs heeft een brief toegezegd. Deze minister
van emancipatie heeft buitengewoon welwillend gereageerd op het verzoek van
mevrouw Karabulut, die werd gesteund door mevrouw Timmer en, naar ik meen,
ook door mevrouw Van Gent. Als ik dit wil bespoedigen, moet ik niet iets opnieuw
gaan doen. Dan moet ik gewoon vragen of die brief er nu snel kan komen. Dan
kunnen wij daarmee verder. Er is dus geen sprake van ontmoediging. Ik wil
alleen snel zaken kunnen doen.Ik vind het ontzettend aardig dat mevrouw Halsema verwijst naar het Plan
van de Man. Ik neem aan dat zij ook weet hoe het eruit ziet. Het is één
A4-tje. Daarop staat niet meer en niet minder dan dat de PvdA voor de uitbreiding
van het vaderschapsverlof is. De PvdA is daar ook voor, maar dat moet wel
worden geregeld op een manier die kan. De woordvoerders van GroenLinks en
de PvdA zijn daar druk mee bezig. Geef hun de kans, zou ik zeggen.De heer Rutte (VVD):Mevrouw Hamer praat zeker niet te snel, maar ik vond toch dat die vierdaagse
werkweek wat snel passeerde. Ik begrijp heel goed waarom de coalitiepartner
van de PvdA daar, zoals mevrouw Hamer het zei, toch wat nerveus op reageerde.
Eerlijk gezegd, waren wij ook nogal verbaasd over dit voorstel. Ik heb het
uit de kranten moeten halen, maar ik heb begrepen dat de PvdA heeft voorgesteld
om in Nederland een vierdaagse werkweek min of meer verplicht te stellen.
Mevrouw Halsema heeft mevrouw Hamer al een paar keer geprobeerd uit te dagen,
maar dat lukte niet, want zij ging er niet op in. Ik daag haar opnieuw uit.
Even geen brief vragen aan het kabinet. Vertelt u ons nou eens, mevrouw Hamer,
wat uw plannen zijn.Mevrouw Hamer (PvdA):In een televisieprogramma heb ik op de vraag wat een vrouwvriendelijke
maatregel zou zijn, geantwoord met "het invoeren van de vierdaagse werkweek".
Overigens was dat een ontzettend aardig programma, want het ging over liefde
en werk en over hoe ik beide combineerde; wat kan er mooier zijn? In de traditionele
mannen- en vrouwenberoepen doen zich nu verschillende ontwikkelingen voor.
Ik heb daarbij verwezen naar de heel oude plannen van Joke Smit. Eerlijk gezegd,
dacht ik dat de heer Rutte een van de weinigen was die dit wel hadden begrepen.
Daarbij gaat het natuurlijk om de herverdeling van arbeid en zorg. Ik wil
graag dat iedereen het goed snapt en daarom zeg ik er nu iedere keer bij dat
het gaat om het 2x4-model. Dat betekent dat de man in het huidige traditionele
model een dag minder gaat werken en dat de vrouw meestal, gelet op het aantal
dagen dat zij nu werkt, een dagje meer gaat werken. Ik heb het woord "verplichting"
niet in de mond genomen. Dat zal men mij ook niet in de mond horen nemen.
Uiteindelijk moeten de mensen dit immers zelf doen. In alle kranten heeft
gestaan dat ik slechts vroeg om het wegnemen van belemmeringen. Dat is alles.De heer Rutte (VVD):Ik had de indruk dat u iets verplichtends wilde opleggen. Dan zou ik zeggen
dat die hardwerkende persoon ook 20% van het salaris moet inleveren.
Nee, dan gaat er een dag af bij die man en dan komt er bij de vrouw een bij.
Nu is het mooie van Nederland dat mensen dit zelf kunnen beslissen. Waarom
heb ik u daarvoor nodig?Mevrouw Hamer (PvdA):Daarom vraag ik om het wegnemen van de belemmeringen, niet meer en niet
minder. Die belemmeringen zijn er. Er is een prachtig manifest van Papa Plus.
Het komt dus niet eens van de vrouwen, maar van de mannen. Ik zal het u straks
geven. In dat manifest staan allemaal voorbeelden van mensen die in hun eigen
bedrijf tegen barrières oplopen. Ik wil graag dat de minister van emancipatie
die belemmeringen wegneemt. Wat u er in uw fantasie allemaal bij hebt gedacht,
laat ik bij u. Ik heb inmiddels gezien dat mijn eigen minister een stapje
verder was en al een brief had toegezegd. Dat kan mij soms ook overkomen.
Dus gaan wij nu, hupsakee, snel door wanneer wij die brief hebben ontvangen.De heer Rutte (VVD):Wij zitten in een economische crisis, dus laten wij de staat niet nog
groter maken. Klein en krachtig moet hij zijn. Laat dit nu op het niveau van
de bedrijven. Het nu weer weghalen van belemmeringen gaat te ver. Wij hebben,
verdorie, wel andere dingen te doen.Mevrouw Hamer (PvdA):Dan had u geen minister van emancipatie moeten benoemen.
De minister is ervoor om het emancipatiebeleid te bevorderen. Ik raad u aan
...De heer Rutte (VVD):Het is uw minister van emancipatie, hoor.Mevrouw Hamer (PvdA):Zei u dat hij een goede minister is?De heer Rutte (VVD):Het is úw minister.Mevrouw Hamer (PvdA):Ook die van u, want hij maakt deel uit van dit kabinet. Volgens mij doet
hij dat heel goed. U doet er nu lacherig over, maar ik zie hier een kans.
Er zijn veel vaders die graag een dag minder willen werken, maar die te horen
krijgen dat dit niet de cultuur van het bedrijf is en dat zij het werk niet
in minder dagen kunnen doen. Inmiddels weten wij uit veel onderzoeken dat
dit wel mogelijk is. Ik heb het niet over het inleveren van salaris gehad.
Als een gezinsinkomen van gemiddeld 7,5 dag naar 8 dagen gaat, dan is dat
altijd meer. Er is in de zorg veel behoefte aan verpleegsters. Als zij allemaal
een halve dag meer werken, zou het hele tekort in de zorg zijn opgelost. Dat
moet wel kunnen. Daar hebben wij kinderopvang en dit soort dingen voor nodig.
Ik leg niemand iets verplicht op, maar als je dit kunt stimuleren, moet je
het doen. Ik hoor graag wat de belemmeringen zijn en wat wij daartegen kunnen
doen. Ik heb inmiddels begrepen dat de rust in de coalitiepartijen is neergedaald
en dat dit een bekend voorstel bleek te zijn.De heer Rutte (VVD):Ik moet toegeven dat de heer Van Geel er tot nu toe pips bij zat, maar
nu komt de kleur terug in zijn gezicht. Dat is u dus gelukt.Mevrouw Hamer (PvdA):Die papadag sprak hem volgens mij wel aan.De heer Rutte (VVD):Dit is toch een geweldige kans voor uw partij om te laten zien dat zij
de samenleving niet op de Haagse tekentafel wil vormgeven. Houd op met dit
soort detailvoorstellen. Laat het aan de bedrijven, de organisaties en de
mensen zelf over en laten wij hier de crisis bestrijden.Mevrouw Hamer (PvdA):Als wij dat met alle onderwerpen doen, dan krijgen wij het land van Mark.
Dan doet de overheid geen barst en laat zij het aan de mensen over. Dan maakt
zij zich alleen druk over wie er tegen elkaar schelden. Dat is niet mijn land.Voorzitter. Ik verwacht nu snel een plan van aanpak voor de jeugdwerkloosheid,
bij voorkeur deze week nog. Juist bij jongeren vallen de zwaarste klappen.
Gaat het kabinet jongeren volgen wanneer zij deze zomer van school komen?
Gaat het kabinet concrete afspraken maken met de sectoren over extra capaciteit,
juist voor de jongeren? Ik weet dat er plannen in voorbereiding zijn. Wij
hebben ook gezien dat de heer De Boer weer is ingeschakeld. Ik hoop echt dat
dit plan deze week loskomt.De heer Pechtold (D66):Op welke jongeren wilt u zich precies richten?Mevrouw Hamer (PvdA):Eigenlijk op iedereen die een baan nodig heeft. Daar gaat de jeugdwerkloosheid
over.De heer Pechtold (D66):In vorige crises was er altijd een deel van de jongeren in de problemen.
In een economische crisis is er altijd een moment dat jongeren geen baan hebben.
Bij de hogere opleidingen doen ze er soms een jaartje bij. Bij de lagere opleidingen
heb je inderdaad het probleem dat men een tijd geen baan heeft. Zodra de economie
aantrekt in een normale conjunctuur, zie je vervolgens dat de groep "gewone"
werklozen – ik heb het dus niet over de moeilijke groep – vrij
snel aan de bak komt. De 50-plussers volgen pas veel later. Zou het kabinetsbeleid
zich niet veel meer moeten richten op de 50.000 à 60.000 "moeilijke"
jongeren die slecht aan de bak komen, of er nu een crisis is of niet? Zouden
wij niet veel meer op die groep moeten focussen, in plaats van dat wij achter
een economische conjunctuur aanhollen?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik denk dat het allebei moet. Ik heb zojuist een hartstochtelijk pleidooi
gehouden om de ambitie voor mensen met een arbeidshandicap niet te verliezen,
en hen ook in deze crisistijd extra te helpen. Ik duid hen maar even breed
zo aan, maar het gaat over heel verschillende mensen. Er is niet altijd sprake
van een lichamelijke handicap, het kan ook zijn dat men autistisch is of wat
dan ook. Dit pleidooi sluit aan bij de jongeren die u bedoelt. Het is overigens
niet aan leeftijd gebonden. Er is echter ook nog een andere kant. Er zijn
jongeren die van school komen, bijvoorbeeld van een roc, die aan het werk
kunnen. Ik heb begrepen dat de werkgevers hebben gezegd: als je ons de goede
tools geeft, willen wij er best iets aan doen. Dat is het plan voor de jeugdwerkloosheid.
Ook dat moeten wij oppakken. De jongeren die hun eigen weg vinden, vinden
hun weg wel. Er zijn ook jongeren die zeggen: ik zie dat de arbeidsmarkt verslechtert,
ik was het misschien niet van plan, maar ik heb nu een mbo-opleiding op niveau
1 en 2 en ik ga doorleren. Dat is ook heel goed; laten wij het vooral stimuleren.
In het crisispakket hebben wij daarvoor ruimte gemaakt. Het gaat erom dat
wij in deze periode jongeren niet in de kou laten staan, want dat is de les
van de jaren tachtig: als wij nu niets doen, komen zij ook later niet meer
aan het werk. Wij hebben nu nog te maken met kinderen van die generatie, die
nog steeds niet aan het werk komen.De heer Pechtold (D66):De jaren tachtig zijn een schrikbeeld. Zouden wij het gevoel hebben dat
nu de jaren tachtig zich herhalen, dan ben ik het met u eens. Wij kunnen elk
uur maar één keer besteden en elke euro maar één
keer uitgeven. Daarom vraag ik u om niet alleen te kijken naar de algemene
jeugdwerkloosheid, maar te bezien waarop wij kunnen focussen. Als het aan
mij ligt, focussen wij op de groep die eigenlijk conjunctuuronafhankelijk
altijd in de problemen zit. Dat zijn de jongeren met een handicap en de Wajong'ers.
Laten wij minder onze emoties betrekken op de jeugdwerkloosheid. Die loopt
soms even op wanneer de economische conjunctuur in een dip zit, maar de jongeren
die het betreft hebben als eersten een baan zodra het beter gaat. Laten wij
hen ertoe aanzetten om wat langer op school te blijven, een extra cursus te
volgen of een extra jaar aan hun opleiding toe te voegen. Laten wij de aandacht
voor de zwakken in deze tijd van crisis niet laten verminderen, doordat wij
ons opeens op een paar honderdduizend jongeren moeten richten.Mevrouw Hamer (PvdA):U herhaalt nu wat ik op verschillende manieren heb gezegd. Laten wij het
er maar op houden dat wij het in termen van het kleurenschema voor 80%
met elkaar eens zijn. Waar ik nog niet helemaal van overtuigd ben –
maar misschien kunt u mij daar in het vervolg nog van overtuigen – is
wie ik nu precies moet laten schieten.Voorzitter. Dit alles heeft grote urgentie. Vraag het maar aan de mensen
die bang zijn, hun baan te verliezen. De afspraken uit het crisispakket moeten
dus liever vandaag dan morgen worden uitgewerkt. Wij moeten echter niet doen
alsof wij er zijn met alleen de investeringen. Er moet inderdaad meer gebeuren;
wij moeten het probleem bij de wortel aanpakken. Wij moeten dus ook het graaien
bij banken en bedrijven, maar vooral in de publieke sector aanpakken. Wij
moeten er dus ook voor zorgen dat de bedrijfscultuur zich weer richt op langetermijnsoliditeit
in plaats van op korte en snelle winst. Ook die agenda, die in het bijgestelde
regeerakkoord zit, moet nu met spoed worden opgepakt. Ik ben eerlijk gezegd
ook wel nieuwsgierig geworden door het artikel in NRC Handelsblad, hoe met
name de minister-president aankijkt tegen deze morele agenda, die wij in het
crisispakket hebben vastgelegd. Van beide bewindslieden zou ik vandaag graag
willen weten hoe wij dit verder brengen.De investeringen zijn van belang, de morele agenda is van belang en de
langetermijnagenda is van belang. Ik denk dat het kabinet er naartoe moet
werken dat wij sterker en beter uit deze crisis komen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil nog een opmerking maken over de zzp'ers die even langs kwamen.
Ik vond dat in het artikel van de premier een aantal goede voorstellen zat,
bijvoorbeeld ten aanzien van zzp'ers. Het lijkt erop dat hij op korte termijn
hun pensioenrechten en sociale rechten wil versterken. De fractie van GroenLinks
wil daarover vandaag een motie indienen. Kan ik op uw steun rekenen?Mevrouw Hamer (PvdA):U vraagt mij nu een paar keer om iets te doen wat ik intrinsiek steun.
Dat weet u van mij. Zeker vandaag nu u een bloes draagt met rozen, ben ik
tot veel bereid. Ik moet echter wel weten wat in die motie staat. Als u mij
straks de motie laat zien, ga ik die beoordelen.Wij hebben nu veel over de crisis gesproken en over de plannen van het
kabinet. Naar mijn gevoel ligt er ook nog wel een andere opdracht. Wij horen
veel gemopper van mensen in het land en dat gemopper moeten wij serieus nemen.
Mensen ergeren zich aan asociaal of intimiderend gedrag op straat, aan vuilniszakken
die over balkons worden gekieperd en aan het gescheld in de tram of de bus.
Mensen zijn boos omdat overlastgevers niet worden opgepakt. Dat is terecht.Politiek, zeker hier in Den Haag, gaat soms te veel over deadlines en
abstracte doelen waaraan beleid wordt opgehangen. Het kabinet moet ervoor
oppassen dat het in de kleurenschema's en projecten het zicht op de echte
harde problemen niet kwijtraakt. Ik ben bang dat het weinig mensen iets zegt
dat beleidsdoel 52 op rood staat. Eerlijk gezegd vind ik dat het kabinet nog
te weinig uitstraalt dat het daar echt mee zit. Beleidsdoel 52 is wel het
doel dat gaat over fysieke verloedering en ernstige sociale overlast. Dat
is dus een van de doelen die echt niet op achterstand kan blijven staan. Mijn fractie wil dan ook dat dit snel wordt opgepakt. Dat gaat verder
dan criminaliteitsbestrijding en veiligheid alleen. Het gaat er ook over dat
de overheid weer een hart moet krijgen en moet werken aan een betrokken samenleving.
Die betrokken samenleving begint ermee dat wij die betrokkenheid ook zelf
uitstralen en dat wij een herwaardering geven aan goede publieke voorzieningen.
Dat begint met conciërges die school weer een gezicht geven, bij straatcoaches
en wijkagenten die het verschil maken tussen onmacht en veiligheid en bij
het terugbrengen van de wijkverpleegkundigen waardoor de zorg weer in de buurt
is en mensen een aanspreekpunt hebben. Gelukkig heb ik gezien dat met name
op het punt van de straatcoaches, de wijkagenten en de wijkverpleegkundigen
het kabinet de handschoen die ik bij de algemene politieke beschouwingen in
moties heb neergelegd, heeft opgepakt. Wij zullen, willen wij beleidsdoel
52 op groen krijgen, nog meer moeten doen. Ik wil graag dat wij ons met zijn
allen schrap zetten tegen degenen die ons daarbij in de weg lopen.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Natuurlijk is preventie altijd nodig. Dat is ook goed. Op dit moment zitten
wij echter met een grote groep jongens, vooral Marokkaanse jongens, die over
het algemeen de dader zijn van de overlast en de verloedering in de wijken.
Alleen in de wijk Overvecht in Utrecht lopen er al 300 rond. Die groep wordt
steeds groter. Daar helpt preventie niet echt tegen en het hart ook niet.
Welke maatregelen moet het kabinet volgens u nemen om ervoor te zorgen dat
er een einde komt aan de overlast van die jongens?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik denk dat ik daar precies volg wat de heer Van Geel vanmorgen heeft
gezegd. Hij heeft geloof ik tien mogelijkheden genoemd die burgemeesters en
de politie nu hebben. Dat begint met veel meer mogelijkheden om achter de
voordeur te komen. Het gaat om het kunnen gebruiken van een avondklok en het
veel sneller kunnen oppakken van mensen. Op dat gebied is heel veel gedaan.
Volgens mij moeten wij niet vandaag met nog meer extra regelingen komen. Het
moet nu worden gedaan. Ik vind dat de minister van BZK daar met de burgemeesters
echt een heel goed gesprek over moet hebben.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Een heel goed gesprek. Zelfs burgemeester Cohen is er nu achter dat je
het niet redt met kopjes thee. Eindelijk, wat een gemiste kansen al die jaren.
Dit kabinet zegt over het doel waarover u sprak, beleidsdoel 52, dat de inspanningen
maximaal zijn en dat er nieuwe tussenstappen zijn geformuleerd, maar dat het
onzeker blijft of dit leidt tot de gewenste afname in percentages eind 2010.
Wat wilt u nu? Geen gesprek met de gemeente of weet ik wat, maar wat wilt
u nu dat dit kabinet gaat doen voor de mensen in die buurten en in die wijken
die geen leven hebben, die hun huis worden uitgepest en die niet eens voor
hun seksuele geaardheid mogen uitkomen?Mevrouw Hamer (PvdA):Het kabinet moet doen wat tot zijn mogelijkheden behoort. Misschien dat
het hem heel goed zou staan, maar ik zie minister-president Balkenende nog
niet met een pet op het land ingaan om al die jongens op te pakken. Dus dat
zullen uiteindelijk toch die burgemeesters en die politieagenten moeten doen.
Zij hebben nu mogelijkheden zat. Wij hebben echt ongeveer alles
bedacht wat je zou kunnen bedenken. Dat moet nu gewoon gaan gebeuren. Ik ben
het met u eens dat het te vaag is wat er staat. Dat is precies waarop wij
het kabinet aanspreken.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Toch nog iets scherper, met de grote zorgen van het CDA en uw hart. Het
schiet allemaal niet op. U bent coalitiepartner en u zegt steeds dat u met
uw hart wilt zorgen voor de mensen in het land. Ik neem aan dat u dan ook
wilt zorgen voor al die mensen die nu worden geterroriseerd in die buurten
en wijken, mensen die niet meer veilig over straat kunnen, kinderen die niet
meer veilig kunnen spelen, vrouwen die worden uitgescholden voor hoer of erger.
Wat eist u nu dat het kabinet gaat doen? Want u hebt zoveel hart voor mensen.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik eis dat het kabinet in overleg gaat met degenen die daarvoor de verantwoordelijkheid
hebben dat er maatregelen worden genomen. Ik zal straks de vraag aan u stellen
wat u dan nog voor nieuwe dingen wilt verzinnen, want alles is al verzonnen.
Men moet het nu gewoon gaan doen. Ik dacht dat u daarvan was. Op dit punt
vindt u mij aan uw zijde.De heer Wilders (PVV):Met dit soort antwoorden van mevrouw Hamer aan mevrouw Verdonk worden
de mensen niet boos op de problemen, maar worden zij boos op de PvdA. Zij
ergeren zich aan de PvdA dat u met losse flodders hier durft te staan en durft
te zeggen dat de doelstelling van het kabinet niet klopt. Vervolgens stuurt
u de minister naar de burgemeester om een kopje thee te drinken. Laat ik u
twee voorbeelden geven waarmee u ook de PvdA-kiezer in de moeilijke wijken
in Amsterdam, Rotterdam en Gouda zou kunnen helpen en waarvoor wij hier verantwoordelijkheid
kunnen dragen. U zou kunnen instemmen met een wet op minimumstraffen. U zou
ervoor kunnen zorgen dat als tuig – helaas vaak Marokkaans tuig –
als het over de schreef gaat minimaal een jaar, of twee jaar, uit de wijk
de gevangenis in gaat. Daar gaan wij hier over. Daar zou u voor kunnen zijn.
Daarmee zou u uw kiezers, die met bosjes weglopen, kunnen helpen.Het tweede wat u zou kunnen doen, is zeggen: als je je aan de regels houdt,
hier in Nederland, in onze steden, ben je welkom en ben je gelijk aan iedereen.
Maar als je dat niet doet, als je je niet aan onze regels houdt, als je een
steen door de ruit van een politieauto gooit, als je een oud vrouwtje overvalt,
als je een chauffeur een mes op zijn nek zet, als je een homo in elkaar slaat,
dan pakken we je op en we knikkeren je het land uit. Dat is taal die uw kiezer
in die wijken wil horen. Zolang u die twee handschoenen niet oppakt, bent
u aan het luchtfietsen en moet u niet verbaasd zijn als u dadelijk op vijftien
zetels staat.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat zal u denk ik eerlijk gezegd een rotzorg zijn, dus ik begrijp eigenlijk
niet waarom u mij dit elke keer komt vertellen. Doe uw voordeel ermee, zou
ik zeggen. Wat ik niet ga doen is met uw taal meepraten. Ik heb eens nagezocht
wat u de laatste tijd allemaal hebt gezegd. U wilt voetbalsupporters in de
benen schieten. U wilt het leger inzetten tegen probleemjongeren in Gouda.
U denkt dat rassenrellen positief kunnen uitwerken. U wilt niet-westerse allochtonen,
ook de mensen die het gewoon goed doen, een assimilatiecontract laten tekenen.
U wilt Nederlandse burgers zonder enige vorm van proces laten opsluiten. U
schreeuwt om de vrijheid van meningsuiting, maar die geldt niet voor de mensen
met een ander geloof. Dat is niet mijn taal. Dat is niet mijn inhoud en daarin
ga ik ook niet met u mee.(geroffel op de bankjes)De heer Wilders (PVV):Even tijd voor het gebruikelijke geroffel aan de linkerkant. De helft
van wat u zegt, is onzin, maar daar komen wij later nog wel over te spreken.
Ik heb u nu twee concrete voorstellen gedaan. In plaats van te zeggen wat
u allemaal niet wilt, horen wij – zoals wij dat al tientallen jaren
horen van de PvdA – dat u, los van al die vliegtuigen vol Marokkanen
naar Nederland helemaal niets wilt. Dus zeg nu eens wat u wel wilt. Ik doe
u twee concrete voorstellen: de wet op de minimumstraffen, waardoor tuig dat
over de schreef gaat minstens een jaar de gevangenis in gaat – en bij
recidive drie, vier of vijf jaar – en allochtonen met een enkelvoudige
of dubbele nationaliteit die onze burgers, onze agenten aanpakken, mishandelen
of beledigen het land uit zetten. Half Nederland – ik durf te wedden
meer dan de helft van Nederland – hunkert naar dit soort maatregelen,
twee heldere en effectieve maatregelen. Waarom bent u het daar niet mee eens?
Waarom bent u daartegen? Waarom bent u verbaasd dat mensen niet alleen boos
zijn op die Marokkanen en anderen, maar ook op u en op uw Partij van de Arbeid?
U laat het volstrekt na om op te komen voor de belangen van de kiezers in
de wijken waar de Partij van de Arbeid vroeger groot was.Mevrouw Hamer (PvdA):U begint weer steeds harder te schreeuwen. Ik merk dat u zelf niet meer
weet wat u hebt gezegd. Ik zal u daarom even helpen. Het bericht over het
met scherp schieten stond in Het Parool van 29 mei 2007. Tijdens dat
interview hebt u het volgende gezegd; ik verzin het niet, dus zegt u niet
dat het niet waar is. "De politie moet bij ernstige rellen en na een duidelijke
waarschuwing met scherp kunnen schieten op relschoppers. Dit zou bij voorkeur
moeten gebeuren in het been." Het bericht over de rassenrellen stond in de
Volkskrant van 9 oktober 2004. "Mocht het ooit tot rassenrellen komen,
wat ik dus echt niet wil, dan hoeft daarvan niet bij voorbaat een negatieve
werking uit te gaan." Dat heeft u dus ook gewoon gezegd. In een interview
op 3 januari 2008 met DPA zei u: "Veel fundamentele problemen in Nederland,
zoals de infrastructuur, de files en de verzorgingsstaat, kun je rechtstreeks
toeschrijven aan migranten." Volgens mij hebben wij niet eens zo veel migranten
dat wij heel Nederland vol kunnen zetten met files, maar u zei het wel. De
uitspraak over het leger dat moest worden ingezet in Gouda is gedaan tijdens
het Kamerdebat van 25 september. Ik geef toe ...Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voorzitter, mag ik een punt van orde maken? Ik heb geen behoefte aan een
verantwoordigingsdebat over de PVV, maar aan een verantwoordingsdebat over
het beleid van het kabinet.Mevrouw Hamer (PvdA):Goed, mevrouw Verdonk, maar mijnheer Wilders stelde hier zojuist dat ik
uitspraken van hem noem die hij niet heeft gedaan. Ik vind daarom dat ik het
recht heb om te bewijzen dat ik de uitspraken niet verzin,
maar dat hij ze echt heeft gedaan. Ik maak daarom mijn lijstje af. Daarna
zal ik proberen de heer Wilders een antwoord te geven. Ik weet bij voorbaat
al dat hij dat antwoord niks zal vinden, maar dat maakt niet uit.De uitspraak over het leger dat moest worden ingezet in Gouda is inderdaad
niet van de heer Wilders, maar van zijn collega, de heer Brinkman ...Mevrouw Halsema (GroenLinks):Misschien is het omwille van de tijd handiger om het lijstje met uitspraken
en vindplaatsen te verspreiden. Ik vind het jammer voor mevrouw Hamer dat
het zo afgaat.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat is goed, dan doen we dat, als de voorzitter dat ook goed vindt. Op
die manier kan iedereen het nalezen. Ik wil ook graag dat wij dit in de Handelingen
kunnen terugvinden, want het lijkt mij ook voor de lezers en de kiezers die
naar dit debat kijken van belang dat zij dit kunnen naslaan.De voorzitter:Ik zal deze lijst in de bijlage bij de Handelingen van deze vergadering
laten opnemen.(De bijlage is opgenomen aan het eind van deze editie)1Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb in ieder geval mijns inziens met deze vier voorbeelden aangetoond
dat de andere twee uitspraken ook gewoon uit een krant of uit een programma
komen. Soms zijn ze zelfs tijdens een debat gedaan, of staan zij in een motie.
Het laatste is het geval met de uitspraak over het mensen berechten zonder
proces. Dat staat in een motie van de heer Brinkman.Ik kom op het voorstel van de heer Wilders. Hij stelt: pak het tuig beet
en gooi het over de grens als het een dubbel paspoort heeft en iets verkeerds
heeft gedaan. Wij leven in Nederland in een rechtsstaat. Daaraan hecht ik
zeer. Uiteindelijk geven rechters straffen. Inderdaad, wij bepalen in de Kamer
de context van die straffen. Om iedereen die een dubbel paspoort heeft over
de hele linie tuig te noemen, kan echter echt niet. Er is helemaal geen reden
om al deze mensen een straf te geven of om ze het land uit te zetten. Met
het algemene karakter van de voorstellen van de heer Wilders kan ik daarom
echt niets. Mijn partijgenote mevrouw Kuiken voert debatten met de heer Brinkman.
Soms steunt zij diens voorstellen. Maar met de algemeenheid waarmee de heer
Wilders vandaag zijn voorstellen doet, kan ik niets. Hij doet zijn voorstellen
alleen omdat hij weet dat ik er op deze manier niet op kan reageren. Dat doe
ik dus ook niet.De heer Wilders (PVV):Bent u klaar met niets zeggen?Mevrouw Hamer (PvdA):U zegt ook helemaal niets.De heer Wilders (PVV):Ik zeg heel veel. Ik stel u zelfs een vraag.Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, nee ...De voorzitter:Het woord is aan de heer Wilders, mevrouw Hamer.De heer Wilders (PVV):Ik stel u vragen, en u kriegelt daar weer wat achter het spreekgestoelte
naar beneden. U komt niet met een antwoord, niet met het begin van een antwoord.
Ik heb niet gezegd dat iedereen met een dubbele nationaliteit tuig is. Dat
zal ik ook nooit zeggen. Ik heb gezegd dat als men tuig is – doordat
men bij de politie stenen door de ruiten gooit, homofielen in elkaar slaat
of een buschauffeur het mes op de keel zet – en men heeft een dubbele
nationaliteit, dan moeten wij ze de Nederlandse nationaliteit afpakken en
het land uitzetten. Wat in hemelsnaam hebt u daarop tegen?Mevrouw Hamer (PvdA):In dit land geven wij mensen straf en zetten wij mensen in de gevangenis
door ze een proces te laten volgen. U praat in termen van men en iedereen,
en u geeft heel algemene voorbeelden. Daarom kan ik er niets mee. Noem eens
een concreet voorbeeld van iemand. Wij zitten hier niet in de rechtbank, mijnheer
Wilders, al vindt u dat heel vervelend. U vindt het heel vervelend dat er
in Nederland processen worden gevoerd.De heer Wilders (PVV):Ik krijg geen antwoord.Mevrouw Hamer (PvdA):U krijgt wel antwoord, maar het is niet uw antwoord.De heer Wilders (PVV):Nee, het is een heel dom ...Mevrouw Hamer (PvdA):Met deze algemeenheden ...De voorzitter:Mevrouw Hamer, het woord is aan de heer Wilders.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik was nog bezig met antwoord geven.De voorzitter:U gaf de ruimte aan de heer Wilders om u een vraag te stellen.De heer Wilders (PVV):Laat ik in ieder geval zeggen dat het een heel dom antwoord is. Het was
wel een antwoord, maar een heel dom antwoord. Misschien mag ik één
heel concreet voorbeeld noemen. U vraagt om een voorbeeld, ik geef u een voorbeeld.
Denk aan degene die in het verleden een steen door een politieruit heeft gegooid
of aan degene die een mes op de keel van een buschauffeur heeft gezet. Beide
zaken zijn in Gouda gebeurd. Of denk aan iemand die voor de derde keer een
homofiel helemaal in elkaar slaat, in Amsterdam of waar dan ook, 's avonds
laat. Dat is een heel concreet voorbeeld. Stel dat zo iemand, misschien is
hij zelfs recidivist, wordt opgepakt en dat hij een dubbele nationaliteit
heeft. Wij gaan over de strafmaat, wij kunnen minimumstraffen invoeren. Wat
is erop tegen om zo iemand na de eerste keer een jaar de gevangenis in te
sturen en na de tweede keer het land uit te knikkeren? Wat is daarop tegen
in dat concrete geval? U vroeg een concreet geval, u krijgt een concreet geval
en dan hoop ik ook een concreet antwoord van u te krijgen.Mevrouw Hamer (PvdA):In Nederland hebben wij de regel dat het simpele feit dat iemand een dubbele
nationaliteit heeft op zich geen reden is om hem het land uit te zetten. Ik
ben het echter zeer met u eens dat zo'n persoon moet worden opgepakt en gestraft.
Over hardere straffen heeft mevrouw Kuiken heel veel debatten met uw collega
gevoerd.De heer Wilders (PVV):Mevrouw Kuiken wil taakstraffen ...De voorzitter:Mevrouw Hamer heeft het woord.Mevrouw Hamer (PvdA):Mevrouw Kuiken wil niet alleen maar taakstraffen en dat weet u ook wel.De heer Wilders (PVV):Dit systeem werkt dus niet. Wij hebben deze week nog gezien dat mensen
die zich op een foute, criminele manier gedragen jegens de politie, ondanks
een strafeis van het Openbaar Ministerie geen dubbele straf krijgen, maar
een taakstraf. Dus de straffen die u wilt – ik hoop dat u ze wilt, zoals
u zegt – komen er helemaal niet. Ga met mijn fractie mee. Mijn collega
De Roon heeft hierover een initiatiefwetsvoorstel ingediend. Als dat tuig
nog een keer over de schreef gaat, moet het minstens een jaar de bak ingaan.
Wij kunnen dat in een wet neerzetten. Als zij dat nog een keer doen, gaan
ze het land uit. Als u dat niet doet – ik kan het niet genoeg herhalen,
mevrouw Hamer – is de Partij van de Arbeid wel aan het schreeuwen en
aan het roepen, maar is zij in wezen een heel bange partij.De voorzitter:Ik denk dat dit punt nader aan de orde zal komen in de debatten die over
dit onderwerp gaan. Ik geef het woord nog één keer aan mevrouw
Hamer en vraag haar daarna, haar betoog te vervolgen.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik denk niet, mijnheer Wilders, dat wij veel verder komen als ik u een
bange man noem en u mij een bange vrouw. Daar gaat het uiteindelijk ook niet
om; dat is niet waar de mensen mee bezig zijn. Laten wij vandaag afspreken
dat wij daarmee ophouden en laten wij serieus kijken naar wat er aan de hand
is. Natuurlijk zullen wij kijken naar waar u mee komt. Ik zeg u wel dat wij
binnen de eis blijven die de rechtsstaat nu stelt. Het simpele feit van een
dubbele nationaliteit is geen reden om iemand het land uit te zetten. Ik ben
het echter zeer met u eens dat wij heel goed moeten kijken – met deze
oproep ben ik ook begonnen – of wij daar waar de straffen niet effectief
zijn, ze wel effectief kunnen maken. Mijn stelling is dat de gemeenten, de
burgemeester en de korpsbeheerders inmiddels ongelooflijk veel mogelijkheden
hebben. Ze moeten een en ander nu gaan uitvoeren. Als blijkt dat er nog iets
moet gebeuren, staan wij daar altijd voor open. Dat is echter wat anders dan
mensen het land uitzetten.Ik was gebleven bij de betrokken samenleving. Bij de betrokken samenleving
gaat het ook om een cultuuromslag, namelijk een cultuurslag op het gebied
van elkaar helpen en ingrijpen waar het nodig is. Dat geldt voor jongeren
die overlast veroorzaken, maar ook voor ouderen die vereenzamen en voor mensen
die in schulden verstrikt raken of in armoede leven. Het moet gedaan zijn
met de cultuur van "je zoekt het zelf maar uit". Dus kloppen wij aan bij mensen,
kijken wij achter de voordeur, spreken wij ouders aan op het gedrag van hun
kinderen, helpen wij ze bij het opvoeden en maken wij werk van schuldhulpverlening
en zouden wij inderdaad meer werk moeten maken van de eenzaamheid die achter
de voordeuren schuilgaat. Immers, ook daar zit heel veel onvrede en ongeluk.
Inderdaad, wij zijn er nog lang niet, maar het begin van de cultuuromslag
van vrijblijvendheid naar betrokkenheid is gemaakt. Die betrokken samenleving
betekent dat wij ons inzetten voor een gezamenlijke toekomst. We zijn hier
met zijn allen en we zullen het met elkaar moeten rooien. Dat kunnen we alleen
als er duidelijkheid is over de basis van de Nederlandse rechtstaat en de
Nederlandse waarden. Daarbij is goed burgerschap essentieel. Dat gaat om meer
dan een handvest. Het begint al op school. Graag wil ik dan ook weten hoe
het met de burgerschapslessen op scholen staat, waartoe ik samen met mijn
collega's Dijsselbloem en Kraneveldt een paar jaar geleden een wetsvoorstel
indiende.Duidelijkheid betekent ook dat we de rechtstaat met hand en tand verdedigen
en dat dat zichtbaar is. In veel wijken waar overlast is, hebben we het al
mogelijk gemaakt dat politie en justitie hard kunnen ingrijpen en dat preventief
ingrijpen ook met dwang kan gebeuren. Er wordt alleen vaak nog niet voldoende
van die mogelijkheden gebruikgemaakt. Ook de overheid dient echter het voorbeeld
te geven voor een betrokken samenleving. Dat kan alleen wanneer we ook onze
eigen prestaties, onze eigen dienstverlening en onze eigen instituties streng
onder handen durven nemen. De overheid zal ook moeten presteren, nog beter
en transparanter dan ze nu doet en vooral nog menselijker dan ze nu doet.
Burgers moeten niet het gevoel hebben van het kastje naar de muur te worden
gestuurd, of zich op een wachtlijst terugvinden terwijl zij direct hulp voor
hun kinderen nodig hebben. Wij vroegen daarom bij de algemene beschouwingen
aan de minister-president om snel tot ontkokering van het jeugdbeleid te komen.
We hebben gevraagd om een verregaand experiment daartoe met de grote steden
en dat vast te leggen in een convenant. Ik kreeg die toezegging ook van de
minister-president, maar nu hebben we een brief ontvangen van het kabinet,
waarin staat dat het allemaal is vastgelopen. U begrijpt, voorzitter, dat
heeft mij verbaasd. Ik ben het gaan uitzoeken.De voorzitter:Wilt u gaan afronden?Mevrouw Hamer (PvdA):Jawel.Het blijkt vast te lopen op de verkokering op de departementen. Daar kunnen
minister Rouvoet en de steden dus niets aan doen. Ik spreek daarom vandaag
de minister-president, als leider van het kabinet, er nogmaals op aan: wilt
u alstublieft zeker stellen dat de verkokering doorbroken wordt? Wij moeten
namelijk ook kritisch zijn naar onszelf.Voorzitter, ik sluit af door even naar u te kijken, en via u eigenlijk
naar mevrouw Verbeet. In uw rapport over de parlementaire zelfreflectie doet
u belangrijke voorstellen voor een eigen onderzoeksagenda voor de Kamer. Dat
betreft toekomstverkenningen waarbij de Kamer een of enkele onderwerpen per
jaar die in de nabije toekomst van belang kunnen worden op de agenda zet.
Dat sluit behoorlijk aan bij de voorstellen die ik eerder heb gedaan voor
de Commissie Toekomst. Het gaat echter in uw voorstellen ook nog om iets anders.
U stelt ook voor, uitvoeringsonderzoeken te doen waarin de Kamer in een relatief
korte tijd de uitvoering van een wet of een beleidsvoornemen onder de loep
kan nemen, vooral in de publieke sector. Dat kan een gericht onderzoek zijn
naar de uitvoering van de Wet inburgering, of naar de zorgzwaarte in de verpleegzorg
of naar het functioneren van Bureau Jeugdzorg; ik noem maar een paar voorbeelden.
We hoeven dit niet vandaag in te vullen, maar ik hecht zeer aan u, aan de
voorstellen van de parlementaire zelfreflectie. Ik hoop van
harte dat we vandaag kunnen afspreken dat die nieuwe onderzoeksagenda van
de Kamer in gang gezet kan worden, en dat het een belangrijke verzwaring kan
betekenen van de rol van de Kamer als controleur en daarmee in feite ook een
versterking is van het proces van verantwoording waarover wij het vandaag
hebben.Voorzitter, de Kamer kan initiatieven nemen en haar rol versterken. Ik
heb gezegd dat dit kabinet op koers is en doet wat het moet doen, maar het
kan nog wel een tandje sneller. Laten we dat oppakken en met ambitie, passie
en hartstocht op ons nemen.De voorzitter:Dank u wel. Wat uw opmerkingen over de parlementaire zelfreflectie betreft,
op 8 juni zal daarover het notaoverleg plaatsvinden. Ik denk dat uw fractie
dan zeker deze voorstellen zal doen.Ik geef het woord aan de heer Wilders namens de fractie van de PVV.Voorzitter: Ten HoopenDe heer Wilders (PVV):Voorzitter. Ze was verkracht. Maar ze was niet kwaad. De journaliste die
op zoek ging naar de taliban in Afghanistan zag haar nieuwsgierigheid omgezet
in een wrede, meervoudige verkrachting. Maar waar dat bij anderen leidt tot
woede of verdriet, toont deze journaliste vooral begrip. Ze zegt: er was ook
respect voor mij. En ze kreeg nog thee met koekjes ook.Ik begin met deze gebeurtenis omdat die tekenend is voor het morele verval
van onze elite. Die is zo verblind door haar eigen ideologie dat zij bereid
is weg te kijken van de waarheid. Verkrachting? Nou, ik wil wel nuances aanbrengen
in het verhaal, de taliban bestaan heus niet uit monsters, zo zegt de journaliste.
Liever de werkelijkheid ontkennen dan die onder ogen zien.Onze elite, of het nu gaat om politici, om journalisten, om rechters,
om ambtenaren of om subsidieslurpers, is volledig de weg kwijt. Elk gevoel
voor realiteit is verdwenen. Elk gezond verstand wordt overboord gezet om
de werkelijkheid te ontkennen. Niet alleen deze helaas verkrachte journaliste
lijdt aan het Stockholmsyndroom, maar de hele Nederlandse elite. Ze praten
alles goed, ze relativeren alles weg. Goed en kwaad, logica en gezond verstand,
het is één grote grijze streep geworden zonder begin of eind.
Het enige morele ijkpunt dat ze nog hebben, is: als het moslims maar niet
irriteert. Want dan zijn ze er wel tegen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben van u gewend dat u geen enkele ethische begrenzing kent als u uw
eigen gelijk wilt halen, maar ik wil u toch laten weten hoezeer het mij tegen
de borst stuit dat u het verhaal van een verkrachte vrouw, die zich hier niet
kan verdedigen, die haar eigen verkrachting bekendmaakt, gebruikt voor uw
eigen arbitraire politieke gelijk. Schaam u!De heer Wilders (PVV):Nog geen millimeter. Voorzitter. Je zou verwachten ...Mevrouw Halsema (GroenLinks):Weet u, u diskwalificeert uzelf hiermee volledig. Verkrachting gebruikt
u niet voor zo'n onbenullig, dom politiek verhaal!De heer Wilders (PVV):Voorzitter. Je zou verwachten: een vrouw wordt meermalen verkracht en
vindt dat vreselijk. Maar de journaliste is niet kwaad, want de moslim in
kwestie toonde ook respect. Je zou verwachten: de misdaad is nog steeds fors
en er wordt in dit land hard ingegrepen. Maar dit kabinet sluit gevangenissen
en bezuinigt op politie omdat het een andere realiteit wenst te zien. Je zou
verwachten: er is een explosieve stijging van het aantal asielzoekers, dus
het asielbeleid wordt strenger. Maar in dit land wil men asielzoekers twee-onder-een-kapwoningen
geven, terwijl de bejaarden een luierdag krijgen. Je zou verwachten dat de
politie in Gouda keihard optreedt tegen moslimkolonisten. Maar als de tegels
naar de politiewagen vliegen, herbenoemt de PvdA-kliek deze realiteit gewoon
tot baldadigheid. Probleem opgelost en van de rechters krijgt het tuig dat
de politie aanvalt, geen dubbele straf maar een taakstraf.De heer Pechtold (D66):Kunt u mij het bruggetje uitleggen tussen verkrachting en de mensen die
hiernaartoe komen? Ik denk dat u probeert iets via de islam te trekken, maar
kunt u mij vertellen waar in de islam of in de Koran verkrachting als iets
goeds wordt neergezet?De heer Wilders (PVV):Nee hoor, ik wil het gebruiken als voorbeeld voor het morele verval in
Nederland, voor het feit dat wij alles wat fout is goedpraten, dat wij het
daar niet over mogen hebben, dat de fractievoorzitter van GroenLinks bijna
Spaans benauwd aan de interruptiemicrofoon staat omdat zij het voorbeeld ongepast
vindt. En het is gebeurd, het is tekenend, zoals heel veel andere dingen die
gebeuren en waar links een ander etiket opplakt, er niet naar kijkt of het
gewoon buiten de orde verklaart. Mevrouw Halsema kan hier 100 keer gaan staan,
maar ik zal het 100 keer herhalen.De heer Pechtold (D66):Het gaat natuurlijk om het voorbeeld. U had ook het voorbeeld van vandaag
kunnen gebruiken, van een moslimvrouw in Abu Ghraib die door Amerikaanse militairen
is verkracht. Nee, u pakt een voorbeeld van de taliban, u linkt dat aan de
islam en maakt een meer dan kort bruggetje – ik zie het overigens niet –
naar Nederland en immigratie. Ik ontdoe het expres van de emoties, die ik
ook voel. Ik vraag u hoe u dat kunt hard maken en waarom u de islam, verkrachting
en immigratie op één lijn kunt zetten.De heer Wilders (PVV):Ik zet de verkrachting en de islam niet per saldo op een lijn. Ik zeg
dat een vrouw door een taliban is verkracht en dat daar in plaats van woede,
respect voor komt. Daarmee toon ik aan dat een aantal mensen uit de elite
die ik benoem, de andere kant op kijkt, de problemen negeert en alles vergoelijkt
of er niet over wil praten, zoals GroenLinks vandaag. Daar verzet ik mij tegen
en dat is de link.De heer Pechtold (D66):U wentelt zich in uw eigen gelijk. Wetenschappelijk toont u niets aan,
juridisch toont u niets aan en zelfs in uw argumentatie ontbreekt iedere poging
om ons mee te nemen in uw denkbeelden. U schoffeert en u zet op een vreselijke
wijze zaken in het licht. Ik ben heel blij dat mensen daar – of dat
nu rationeel of emotioneel is – afstand van nemen. Dat zal altijd moeten
gebeuren.De heer Wilders (PVV):Ik heb gezegd wat ik heb gezegd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Wilders valt mij bij herhaling aan. Laat ik voor de duidelijkheid
een ding zeggen. Ik ontneem u het woord niet, mijnheer Wilders. U mag zeggen
wat u wilt, maar u moet eens tegen kritiek leren kunnen. Ik vind het stuitend
wat u zegt, maar het is ook heel verhelderend. Wat u namelijk zegt, is dat
in de samenleving die u voorstaat, een vrouw die verkracht is en daar publieke
kond van doet, ook nog eens publiek op het schavot wordt gezet. Dat is uw
samenleving.De heer Wilders (PVV):Nee, in mijn samenleving wordt een vrouw die verkracht wordt, boos. U
zou als vrouw en u zou als GroenLinks de eerste moeten zijn die aan mijn kant
staat. Als een vrouw verkrachting niet verafschuwt, niet boos wordt, maar
dat goed gaat praten, dan is er iets goed mis in dit land. Dat stel ik aan
de orde en dat zal ik aan de orde blijven stellen.De heer Slob (ChristenUnie):De heer Wilders gebruikt het voorbeeld van deze verkrachte vrouw als een
voorbeeld van moreel verval. Mag ik het eens omkeren? Is het geen voorbeeld
van moreel verval dat u zelf dit voorbeeld gebruikt en deze vrouw, die iets
verschrikkelijks is overkomen – daar doe ik geen gram vanaf, want het
is natuurlijk afgrijselijk wat haar is overkomen – en die daar wel openlijk
over heeft gesproken, op deze wijze gebruikt en haar eigenlijk nog een extra
klap geeft?De heer Wilders (PVV):Het antwoord daarop is nee. Ik heb net beschreven met welk doel ik dat
doe. Ik ben overigens ook niet de eerste. In het dagblad Trouw, waarin die
vrouw eerder dat interview had gegeven, is zij door verschillende columnisten
om diezelfde reden fors bekritiseerd. Ik doe dat dus niet als eerste, maar
ik vind het wel een heel belangrijk punt. Iedereen die hier nu staat om mij
aan te vallen over het gebruik van dit voorbeeld, doet precies wat mijn punt
is. U valt mij aan om het gebruik van dit voorbeeld. Met andere woorden, u
wilt er niet over praten, negeert het en valt de boodschapper aan, terwijl
degene die aangevallen zou moeten worden, degene is die die vrouw heeft verkracht.
Ik vind het onbegrijpelijk dat zij dat, met de rest van de elite in Nederland,
vergoelijkt, de andere kant op kijkt en daar begrip voor heeft. Ik weet niet
hoe het met u zit, mijnheer Slob, maar wij van de PVV-fractie hebben nooit
een millimeter begrip voor iemand die een vrouw verkracht.De heer Slob (ChristenUnie):Ik vind het heel stuitend dat u doet alsof wij dat hier in de Kamer wel
zouden hebben. Het is misschien wel de meest verwerpelijke daad die je je
kunt voorstellen. U spreekt ook over aanvallen, maar het enige wat ik doe
is u vragen of u, als u moreel verval aan wilt pakken, ook eens wilt kijken
naar de eigen woorden die u gebruikt, en zeker naar de wijze waarop u omgaat
met iemand die zoiets verschrikkelijks heeft meegemaakt.De heer Wilders (PVV):Daar heb ik al antwoord op gegeven. Dat is complete onzin.De heer Van Geel (CDA):Deze bestuurlijke, politieke en maatschappelijke elite waar de heer Wilders
het over heeft, heeft in deze Kamer en in het kabinet in meerderheid besloten
dat wij onze jongens en meisjes vragen om in Uruzgan tegen de taliban te vechten.
Wij vinden het belangrijk dat er tegen de taliban gevochten wordt en dat wij
iets doen tegen hetgeen daar gebeurt. Kunt u mij dan uitleggen waarom u vindt
dat wij hen terug moeten trekken?De heer Wilders (PVV):Wij hebben als PVV altijd iedere aanwezigheid van Nederlandse militairen
in Afghanistan gesteund, tot de laatste verlenging. Dat had niets te maken
met het feit dat wij vinden dat de internationale gemeenschap daar niet present
moet zijn. Wij vinden absoluut dat de internationale gemeenschap door moet
vechten in Afghanistan, bij voorkeur in NAVO-verband, tegen de taliban. Wij
vonden alleen dat, nadat Nederland daar een aantal jaren actief is geweest,
en na daarvoor actief te zijn geweest in Al-Muthanna en Irak, een ander land
aan de beurt is. Het heeft er dus niets mee te maken dat wij zouden vinden
dat de taliban niet moet worden aangepakt. Daar zijn wij nog steeds heel erg
voor, maar laat na al die inspanningen van de Nederlandse militairen een ander
land maar een steentje bijdragen. Het barst van de landen in Europa en binnen
de NAVO die daar nauwelijks, of alleen in veilige gebieden in Noord-Afghanistan,
actief zijn geweest.De heer Van Geel (CDA):Dat is een mooi verhaal. Wij vinden ook dat het een gezamenlijke verantwoordelijkheid
binnen de NAVO is. Wij lopen niet weg van de afspraken die gemaakt zijn. Het
simpele feit dat een collega van de heer Wilders zegt dat we de militairen
daar maar moeten weghalen om in Gouda op te treden, geeft echter precies aan
dat de werkelijke problematiek in Afghanistan de PVV blijkbaar minder interesseert.
Dat moet ik hier helaas vaststellen. Het is een mooi verhaal, maar de heer
Wilders neemt niet de verantwoordelijkheid voor de bestaande problemen. We
moeten zorgen dat wat daar gebeurt, wordt aangepakt. We moeten iets doen aan
de verschrikkelijke zaken die de heer Wilders voorstelt en we moeten niet
weglopen met een verhaal over buschauffeurs in Gouda. Dat is slap.De heer Wilders (PVV):Ook dit is echt complete onzin. Wij hebben het besluit om niet in te stemmen
met de verlenging namelijk al veel eerder genomen dan het moment waarop we
riepen dat de militairen maar naar Gouda moeten om daar orde op zaken te stellen.
De politie kan het in Gouda blijkbaar niet, omdat er een slappe korpschef
zit of een wellicht nog slappere burgemeester. Zet het leger dus maar in als
het moet. Natuurlijk vinden wij echter nog steeds – ik kan het niet
vaak genoeg herhalen – dat de internationale gemeenschap tegen de taliban
en alle andere terroristische strijders moet knokken. Dat moeten we doen.
Nederland heeft dat in Irak en in Afghanistan gedaan. Het is heel redelijk
om nu een keer te zeggen dat een ander land het van ons mag overnemen. Dat
is wat ik zeg; niet meer en niet minder.Mevrouw Hamer (PvdA):Misschien had de heer Wilders het voorbeeld niet gebruikt als hij wist
hoe het is afgelopen met deze talibanleider. Die is namelijk gewoon vermoord.
Het hele verhaal van de heer Wilders gaat hier dus de mist in, want ik weet
niet welke hardere maatregel je nog moet treffen dan iemand vermoorden.De heer Wilders (PVV):Daar gaat het mij helemaal niet om.Mevrouw Hamer (PvdA):Nee, waar het u over gaat – en dat is het trieste – is dat
u niet de talibanleider veroordeelt, maar de vrouw. En daar moet u zelf thuis
maar eens rustig over nadenken.De heer Wilders (PVV):Nee, ik ga nergens thuis rustig over nadenken.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat zou ik u toch eens willen aanraden. Dan had u misschien dit voorbeeld
niet genoemd. Ik weet toevallig ook hoe die vrouw erop heeft gereageerd. Dat
ga ik hier niet gebruiken, want dan zou ik mijn gelijk naar u halen en die
vrouw ook misbruiken. U moet echter heel goed nadenken over wie u nu eigenlijk
veroordeelt. Dat is in dit geval de vrouw en die was een slachtoffer. En de
man is vermoord.De heer Wilders (PVV):Wat ik niet begrijp, is dat die vrouw zich niet als slachtoffer gedraagt
en dat zij begrip heeft voor de taliban. Ze heeft begrip voor de taliban en
zegt dat ze het beeld wil nuanceren: ze hebben ook respect voor mij gehad,
ik kreeg ook thee met koekjes en het verhaal is genuanceerder dan u denkt
van een platte verkrachting. Ik verzet mij daartegen! Ik zal het nog sterker
zeggen. Ik zal het opnemen voor iedere vrouw die waar dan ook ter wereld,
door wie dan ook wordt verkracht. De dader is de schuldige. En op het moment
dat ze het goedpraten, zal ik het ook noemen, want dat vind ik onbegrijpelijk.Mevrouw Hamer (PvdA):U neemt het in dit geval echter niet op voor die vrouw, want u valt haar
aan en u veroordeelt haar. Deze vrouw heeft gezegd dat er mensen omheen waren
die haar hebben opgevangen, en daar mag zij eigenlijk alleen maar dankbaar
voor zijn. Als je zoiets overkomt, is het goed dat er andere mensen zijn die
je helpen, los van wie of wat ze zijn. U maakt er echter een heel ander verhaal
van. U doet alsof ze het leuk vond om kopjes thee te drinken met die talibanleider.
Dat heeft ze helemaal niet gezegd. U maakt hier nu een show over het hoofd
van een individuele vrouw, die slachtoffer is. Ik raad u toch aan om er thuis
nog eens over na te denken.De heer Wilders (PVV):Nog geen seconde.Mevrouw Kant (SP):Nee, nadenken is iets wat u niet altijd gegeven is, en in dit geval ook
niet. Ik vind het nogal wat dat u uw moraal aan iedereen denkt te kunnen opleggen
en op basis daarvan een ander denkt te kunnen veroordelen. U hebt nu uw oordeel
over deze vrouw. Niemand hier en niemand in Nederland zal verkrachting goedpraten.
Niemand. Iedereen zal het opnemen voor vrouwen die waar ook ter wereld verkracht
worden, en de daders willen veroordelen. Iedereen; tenminste, iedereen met
een beetje normaal moreel besef. U, wij, iedereen. U gebruikt nu echter een
vrouw die het is overkomen voor uw politieke gewin en dat is immoreel. Wie
bent u, mijnheer Wilders, om te kunnen oordelen over hoe die vrouw vertelt
wat haar is overkomen? Hebt u zich wel eens verdiept in wat er psychisch-emotioneel
gebeurt met vrouwen die een verkrachting hebben meegemaakt? Als u dat gedaan
had, dan wist u dat het iets doet met vrouwen en dat er helaas veel vrouwen
zijn die zichzelf daar de schuld van geven. Die vrouwen zijn slachtoffer,
hun is iets ergs overkomen. Vrouwen raken daarvan in de war en hebben dat
soort rare gedachten. Zij denken: ach, misschien had ik daar niet moeten zijn,
dan was het me niet gebeurd; misschien had ik dat contact niet moeten leggen,
dan was het niet gebeurd; ik ben ook zelf schuldig. Dat is een psychisch proces
dat heel vaak bij vrouwen op gang komt die zoiets overkomt. Ik weet niet of
dat in dit geval zo is. U weet het ook niet, maar u denkt daarover te kunnen
oordelen. Mijnheer Wilders, wilt u nooit meer oordelen over hoe mensen moeten
reageren op het kwaad dat hun is aangedaan? Dat beoordelen mensen zelf wel.De heer Wilders (PVV):Nee, dat beoordeel ik ook, of u nu vijf keer aan de interruptiemicrofoon
gaat staan of niet. Daar is ook niets immoreels aan. Ik vind het verkeerd
dat als iemand wordt verkracht, het op een gegeven moment genuanceerd wordt.
Het is een teken. Dat is het punt dat ik heb gemaakt. Ik zal dat iedere keer
opnieuw doen als zoiets gebeurt. Verkrachting verdient geen enkele nuancering.
Het feit dat het wordt genuanceerd, is kwalijk. Dat noem ik en dat zal ik
blijven noemen.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Natuurlijk gaat de heer Wilders over zijn eigen betoog, maar ik vraag
mij toch iets af. Ik kan de redenering achter dit voorbeeld uitstekend volgen.
Dat gaat over de elite. Nou, we hebben vandaag ook weer zo'n elitedag in Nederland:
de wolken van de elite, de mist van de elite. Alleen vraag ik mij af waarom
de heer Wilders dit voorbeeld neemt, zo'n keihard voorbeeld dat vooral door
veel vrouwen hier in de Kamer als keihard wordt ervaren. Waarom dit voorbeeld?
Dit leidt af van het punt dat hij eigenlijk wil maken.De heer Wilders (PVV):Nee hoor, ik geloof dat het punt nooit zo helder is geweest als nu.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Volgens mij onderschat de heer Wilders zichzelf, want hij had een uitstekend
betoog. Laat ik het zo zeggen: ik vind het ontzettend jammer dat zo'n voorbeeld
de aandacht afleidt van de goede punten die hij daarna wilde maken.De heer Wilders (PVV):Nou, dat is heel sympathiek, maar ik heb die sympathie niet echt nodig,
want mijn punt wordt hiermee alleen maar duidelijker. Alle reacties hier in
de Kamer, van iedereen die aan de interruptiemicrofoon staat – en iedereen
heeft dat goede recht – tonen precies aan: we willen het er liever niet
over hebben, het komt een beetje verkeerd uit, het is schande dat je dat gebruikt,
praat er maar niet over. Voor mij is dat reden temeer om er wel over te praten.Voorzitter. Als het goed is, vervolg ik mijn betoog. Je zou verwachten
dat Somalische piraten die onze schepen aanvallen onder vuur worden genomen,
maar in plaats daarvan halen we ze naar Nederland en geven we ze gratis computercursussen.Je zou verwachten dat een linkse politicus opkomt voor vrouwenrechten,
maar mevrouw Arib, collega van de PvdA-fractie, geeft als advies aan Marokkaanse
vrouwen over hoe om te gaan met dominerende mannen: ga de strijd niet aan,
die verlies je toch.Je zou verwachten dat nu we weten dat de schade van die multicul minstens
100 mld. bedraagt, de sluizen voor de massa-immigratie nu wel dicht gaan,
maar nee hoor, dit kabinet vestigt een nieuw record met 140.000 nieuwe vreemdelingen;
een groep zo groot als de stad Amersfoort en wel in één jaar.Je zou verwachten dat Boris Dittrich op zijn minst aangifte doet als hij
in de Albert Heijn met een mes wordt bedreigd door een nieuwe Nederlander
en te horen krijgt: vuile homo. Maar hij zwijgt, want de realiteit van die
massa-immigratie doet blijkbaar meer pijn dan welk Marokkaans mes dan ook.Je zou verwachten dat het zeer progressieve Utrecht opkomt voor de gelijkheid
van man en vrouw, maar in plaats daarvan subsidieert het gescheiden loketten,
net als vroeger in Zuid-Afrika.Je zou verwachten dat in het PvdA-bolwerk Rotterdam niet getornd wordt
aan de resultaten van de emancipatie. Maar toch, er zijn plannen voor apartheidsvoorstellingen
in het theater met speciale plaatsen voor moslima's.Als er op een islamcongres, zoals een paar weken geleden in Nederland
gebeurde, wordt geroepen "islam zal de overhand krijgen" en als daar wordt
gezegd "islam staat niet voor vrede maar voor overgave" en als daar klinkt
dat de democratie moet verdwijnen en er in Nederland shariarechtbanken, zoals
letterlijk is gezegd tijdens dat congres, moeten komen, dan zou je verwachten
dat de Nederlandse regering daar keihard afstand van neemt, maar het kabinet
zwijgt op zo'n moment. Je zou als logisch denkend mens toch verwachten dat,
als blijkt dat al die miljoenen die naar de Vogelaarwijken gaan niet werken –
ik citeer uit een onderzoek – "omdat vooralsnog niet kan worden geconcludeerd
dat investeringen in barbecues, buurtcomités en buurtregisseurs maatschappelijk
zinvol zijn geweest", de stekker eruit gaat? Maar nee, er gebeurt helemaal
niets. Het kabinet houdt zijn roze bril op.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Overigens was dat onderzoek met die negatieve uitkomsten een onderzoek
van GroenLinks.De heer Wilders (PVV):Dat maakt het inderdaad iets minder betrouwbaar.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Deze is u gegund.Nu u zich opwerpt als hoeder van de vrouwenrechten – ik moet zeggen
dat ik mij daar als vrouw tot dusver weinig veilig bij voel – vraag
ik mij af wanneer u Saudi-Arabië binnenvalt.De heer Wilders (PVV):Ik val niemand binnen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wanneer stelt u voor om een grootscheepse boycot tegen Saudi-Arabië
in te stellen?De heer Wilders (PVV):Dat heb ik al heel lang geleden voorgesteld.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daar heb ik u al jaren niet meer over gehoord. Saudi-Arabië is namelijk
het land waarin de sharia op staatsniveau is ingevoerd. Vrouwen worden daar
systematisch gediscrimineerd en kennen er geen enkele vrijheid. Ik hoor u
daar nooit over. Ik hoor u namelijk helemaal niet over landen die ook economische
macht hebben. Ik hoor u eigenlijk alleen maar selectief oreren over mensen
die veel minder macht hebben.De heer Wilders (PVV):Mevrouw Halsema is echt abuis, want ik heb het daar in de Kamer vaak over
gehad. Ik heb er vaak over gesproken, in het binnenland en in het buitenland,
in dit parlement, maar ook in andere parlementen en elders. In dit Nederlandse
parlement zijn denk ik weinig betere vrienden van Israël en Amerika te
vinden dan de PVV. Op meer punten, en vooral op één belangrijk
punt, heb ik altijd kritiek gehad op de Verenigde Staten, en dat zal ik ook
altijd blijven hebben, en dat is dat zij een dubbele agenda hanteren als het
gaat om de aanpak van Saudi-Arabië en andere landen. Saudi-Arabië
is, samen met Iran en Pakistan, een van de drie landen die niet alleen regionaal
maar ook geopolitiek de grootste bedreiging vormen. Nog los van de mensenrechten
in dat land, van het geven van steun aan wahabitische stichtingen in Nederland,
Canada en de hele wereld, waar de mensen worden volgepropt met een gevaarlijke
extremistische ideologie, vind ik dat dit land steviger moet worden aangepakt,
ook, mevrouw Halsema, als dat betekent dat het een economische prijs heeft.
Dan zijn wij het toch ergens over eens.Voorzitter. Je zou verwachten dat Ronald Plasterk, ooit een vrijzinnig
columnist, opkomt voor vrouwenrechten. Maar onder hem als minister van OCW
vinden inburgeringscursussen plaats op basis van sekseapartheid: mannen in
het ene lokaal, vrouwen in het andere lokaal. De eerste boodschap die wij
geven is: wij buigen voor jullie woestijnideologie.Je zou verwachten dat Brussel nu eindelijk eens doorheeft dat immigratie
een ramp is. Maar nee hoor, een heuse denktank van de Europese Commissie komt
tot de conclusie dat Nederland te weinig Marokkanen heeft. Voorzitter, waar
zouden wij zijn zonder Europa?Je zou verwachten dat Wouter Bos, de minister van Financiën, nu wel
begrijpt dat wij genoeg problemen hebben, maar hij zegt tegen de Nederlanders:
wen er maar aan, het hoort erbij; het hoort erbij dat de islam in Nederland
wortel schiet. Daarom gaat hij maar door met het halen van vliegtuigen vol
met mensen, vaak uit moslimlanden, die niet kunnen lezen of schrijven. Wouter
zegt: dit land kan zo veel analfabeter.Tijdens de algemene beschouwingen in september sprak ik over de twee Nederlanden.
Aan de ene kant de elite, waar ik het steeds over heb, met zijn zogenaamde
idealen van de multiculturele samenleving, hoge belastingen, klimaat, islamisering,
Brusselse superstaat, ontwikkelingssamenwerking, Antillen... Ik hou er maar
over op, want de rillingen gaan mij over de rug. Onze hele grachtengordelelite
is in een volledige staat van ontkenning. Alles wat heilig zou moeten zijn,
is vloeibaar. Over alles mag worden gepraat. Niets is meer onbespreekbaar.
Of het gaat over gelijkheid van man en vrouw – ik gaf net voorbeelden –
respect voor homo's, opkomen voor het Nederlands belang, opkomen voor democratie,
verzetten tegen sharia: alles mag voor stuntprijzen worden meegenomen.Ik zeg het nog maar een keer: de islam is naar onze mening een totalitaire
ideologie en daarom een bedreiging voor de vrijheid. Wat het kabinet doet,
kunnen wij ons niet permitteren: zwijgen, naar het plafond kijken en zwichten.
Ik zal nooit zwichten, niet voor honderdduizend doodsbedreigingen, niet voor
Al Qaida, niet voor de minister van Justitie en al helemaal
niet voor het politieke showproces dat mij te wachten staat. Tegenover die
buigende elite staat het Nederland van de mensen die de rekening moeten betalen,
letterlijk en figuurlijk. Zij zijn iedere dag opnieuw het slachtoffer van
straatterroristen. Zij zijn het slachtoffer van de nog steeds naar bonussen
graaiende bankiers. Het kabinet mocht die banken wel redden, maar de vraag
is wat het kabinet doet voor deze gewone mensen. Deze mensen verlangen naar
een sociaal Nederland. Zij worden eigenlijk nooit door de politieke elite
gehoord, maar ronduit uitgelachen. Voor die mensen staat de Partij voor de
Vrijheid.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik begrijp de overgang niet helemaal. Moet ik nu concluderen dat de economische
crisis ook door moslims is veroorzaakt?De heer Wilders (PVV):De economische crisis heeft veel oorzaken. Ik zal zeker niet zeggen dat
die door moslims is veroorzaakt. Ik heb het bedrag van 100 mld. genoemd dat
immigratie ons land heeft gekost. Het CPB heeft het een aantal jaren berekend.
In andere landen is daar onderzoek naar gedaan. Ik zou graag willen dat de
economische effecten van immigratie in ons land worden onderzocht.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik moest even lachen, want het begint steeds meer op de Tegenpartij te
lijken. Die partij zei dat de milieuvervuiling door migranten was veroorzaakt.
Even voor mijn duidelijkheid: u zegt dus eigenlijk dat de bankencrisis, waar
de economische recessie in eerste instantie uit voortgekomen is, rechtstreeks
verbonden is met migranten.De heer Wilders (PVV):Nee, dat heb ik niet gezegd. Dat soort onzin zal ik ook niet verkondigen.Over de punten die ik net noemde, wordt geen verantwoording afgelegd.
Het kabinet legt zich neer bij die twee Nederlanden. Nog erger, dit kabinet
kiest consequent partij voor het Nederland van de elite en niet voor het Nederland
van de gewone mensen. Wie zich afvraagt hoe het komt dat nog maar een op de
acht Nederlanders vertrouwen heeft in de politiek, moet kijken naar die twee
Nederlanden. Dat is fundamentelere kritiek dan de 82% van de doelen
die bereikt schijnen te zijn of de 74 doelstellingen die al dan niet gehaald
zijn. Die holle cijfers en al die patserige powerpointpresentaties kunnen
niet verbloemen dat achter de papieren realiteit van die glad pratende bestuurskundedoctorandussen
met designerbrillen een Nederland schuilgaat dat zich vertrapt en vernederd
voelt. Dat is een Nederland dat weet dat het belazerd wordt door een elite
die alles goed vindt, zolang de miljoenen maar naar de VPRO, de kunstmaffia
en de ontwikkelingshulp stromen.Het Nederlandse volk is bezig te ontwaken uit een lange linkse nachtmerrie.
Deze elite loopt op haar laatste benen. Er tekent zich in Nederland een regenboogcoalitie
af die dwars door alle lagen van de bevolking klaar staat om op te komen voor
het vertrouwde Nederland. Verandering hangt in de lucht. Ons land hunkert
ernaar om een nieuwe toekomst binnen te stappen. Er wordt door dit kabinet
totaal geen verantwoording afgelegd over wat de massa-immigratie betekent
voor onze economie. Het CPB komt uit op een schade van 100 mln. In Denemarken
is becijferd dat het € 300.000 per moslimimmigrant kost. Een rapport
in Frankrijk stelt dat de economische groei van Frankrijk met twee derde gereduceerd
wordt door de massa-immigratie. De Zweedse econoom Lars Janson schat de schade
voor Zweden op 27 mld. dollar. Ook in Noorwegen is het onderzocht. Daar waarschuwen
werkgevers dat de opbrengsten van de oliewinning straks helemaal opgaan aan
de kosten van de massa-immigratie. Ik vraag het kabinet om daar verantwoording
over af te leggen. Veel andere landen hebben het al gedaan en het is niet
te veel gevraagd. Onderzoek dat eens. Breng de kosten van de massa-immigratie
in beeld, maar dan zonder al die linkse roze wolken. Veel mensen in Nederland
willen dat weten.Wanneer gaan wij eens praten over aanpakken? Wanneer stopt de afdeling
pappen en nathouden? Wanneer komt er een einde aan dit kabinet van uitstel
en afstel? Wanneer wordt de boodschap van Nederland ook eens gehoord in het
grachtengordelpaleis dat het hoofdkantoor van de Partij van de Arbeid is?Ik zie heus wel dat niet ieder probleem meteen kan worden opgelost. De
nachtmerrie van links kan niet in een paar jaar worden hersteld, dat weet
ik ook wel, maar wij kunnen in ieder geval een start maken. De volgende generaties
moeten, wat mij betreft, kunnen zeggen, en dat is echt ontzettend belangrijk:
op dat moment is de eerste stap gezet naar herstel, toen zijn wij begonnen
met terugvechten, daar is links gestikt in zijn eigen leugens.Ik zei het al, niet ieder probleem, niet alle ellende van links kan in
een dag worden opgelost. Wij kunnen wel de problemen aanpakken, wij kunnen
wel een begin maken. Wij zouden vandaag nog een begin kunnen maken. Laat ik
een aantal voorbeelden noemen.Het probleem: de zorg aan onze bejaarden en zieken holt achteruit. De
aanpak: minder managers, meer handen aan het bed en meer geld naar de zorg.Het probleem: Marokkanen gooien met stenen naar onze politie. Oplossing:
oppakken, aanpakken en uitzetten.Het probleem: onze economie krimpt nog sneller dan de VVD in de peilingen.
Aanpak: stop met de linkse hobby's als ontwikkelingshulp, Vogelaarwijken en
de publieke omroep en geef de Nederlanders hun eigen geld terug, herstel de
vraag en kom met een lastenverlichting.Het probleem: Brussel krijgt steeds meer te zeggen over ons. Oplossing:
de macht terug naar Nederland en de eurocraten in de WW.Het probleem: de burgers in Nederland worden in toenemende mate bedreigd
en beroofd. Aanpak: voer minimum straffen in, hoge minimum straffen opdat
criminelen altijd fors worden gestraft.Het probleem: dit kabinet breekt record na record als het gaat om de massa-immigratie.
Aanpak: geen Oost-Europeanen meer toelaten en de grenzen dicht voor immigranten
uit moslimlanden, nu!Het probleem: wij smijten met miljarden en nog steeds verandert het weer
niet. Aanpak: aanvaard nu eens dat die kans klein is en geef die miljarden
ergens anders aan uit.Het probleem: de JSF. Welk compromis er ook wordt gesloten, uiteindelijk
kost de JSF ons klauwen met geld en de Partij van de Arbeid draait en draait
en draait. Aanpak: nog jarenlang doorgaan met de F16.Het probleem: Rotterdam, de tweede stad van Nederland, heeft in 2012 een
allochtone meerderheid. Aanpak: remigratie, remigratie en remigratie. Wat
erin kan, kan er immers ook weer uit.Het probleem: de miljarden die wij uitgeven voor ontwikkelingshulp gaan
ten koste van andere uitgaven en lossen helemaal niets op. Aanpak: geen cent
naar die oplichterij.De heer Pechtold (D66):Sommige dingen klinken wat onwaarachtig. Die aanpak in Rotterdam, hoe
wil de heer Wilders dat gaan doen?De heer Wilders (PVV):Via de bestaande Remigratiewet.De heer Pechtold (D66):Dit betekent dat een x-aantal Rotterdammers op basis van hun herkomst
worden aangewezen om niet alleen Rotterdam, maar ook het land uit te gaan?De heer Wilders (PVV):Zoals de Remigratiewet nu geldt, zouden wij kunnen bevorderen dat mensen
daar op vrijwillige basis gebruik van maken. Daar is niets mis mee. Volgens
mij maakte de heer Pechtold zelfs deel uit van het kabinet dat die wet heeft
gemaakt.De heer Pechtold (D66):De reden is dus dat 50% van de mensen uit Rotterdam ooit uit een
ander land naar Nederland is gekomen, hun voorouders, ouders, vader of grootvader.
Bij al die andere dingen kan ik mij wel iets voorstellen zoals het langer
doorvliegen met de F16, maar hierbij kan ik mij niets voorstellen. Kan de
heer Wilders dit kort uitwerken?De heer Wilders (PVV):Het is heel simpel. Autochtonen kun je niet laten remigreren, want die
komen uit Nederland. Je kunt onder de aandacht van de mensen brengen dat wij
een Remigratiewet hebben en dat zij daar gebruik van kunnen maken. Zo simpel
is het.De heer Pechtold (D66):Dus wij geven gewoon een premie aan een x-aantal Rotterdammers om naar
Marokko of Turkije te gaan tot wij weer onder de 50% zitten en dat
is dan de oplossing van het probleem?De heer Wilders (PVV):Die wet bestaat al. Ik verzin die niet hier.De heer Pechtold (D66):Ik vraag wat de heer Wilders wil. Het probleem is dat hij als iets stoers
en stevigs zegt, maar de argumentatie iets verder moet gaan of er intellectueel
moet worden doorgedacht, er nogal eens iets haakt bij hem. Ik vraag hem om
dit voorbeeld uit te werken om erachter te komen wat hij nu precies bedoelt.
Een aantal Rotterdammers krijgt dus een brief met de vraag of het niet leuk
zou zijn om naar het land van hun grootvader te gaan en de mededeling dat
daar een premie op staat. Wij doen dat totdat wij onder de 50% zitten.
Is het bij 49% voldoende of moeten wij naar 40% of 30%?De heer Wilders (PVV):Het hoeft niet alleen naar het land van de grootvaders. Het kan ook zijn
dat mensen naar hun eigen land gaan. Niet iedereen is hier geboren. Wij hebben
verschillende generaties allochtonen, zoals u weet. Het mag van mij doorgaan
met 49%, want anders kunnen wij de wet na drie weken weer opnieuw in
werking laten treden. Wat ik niet acceptabel vind en wat volgens mij vooralsnog
half Rotterdam niet acceptabel vindt – in 2012 is dat minder dan half
Rotterdam – is dat onze steden in meerderheid allochtoon worden. Dat
kan nooit de bedoeling zijn. Het is nu al het geval bij mensen onder de 21
jaar: 53% in Amsterdam, 51% in Rotterdam, rond de 46%
in Den Haag en rond de 38% in Utrecht. Dat zijn de jongeren. Het gaat
allemaal over de 50% heen of die kant op. Ik vind dat niet prettig.
Ik wil niet in een Nederland wonen waar de steden in meerderheid uit allochtonen
bestaan. Daar is niets mis mee; vraag het op straat aan tien mensen en acht
mensen zijn het met mij eens.De heer Pechtold (D66):U zegt "omdat ik het niet prettig vind". Wat is dan de problematiek daarvan?
U doet suggesties en maakt bruggetjes, maar vervolgens maakt u het niet af.
Ik vind het zo belangrijk dat u uw xenofobe ideeën ook afmaakt, ook daadwerkelijk
durft te zeggen wat u bedoelt te zeggen.De heer Wilders (PVV):Ik heb geen xenofobe ideeën. De PVV heeft geen xenofobe ideeën.
U mag zeggen wat u wilt, ook als dat heel domme dingen zijn. Dat staat u helemaal
vrij.De heer Pechtold (D66):Dat laat ik graag aan u over.De heer Wilders (PVV):Ik zeg dus: u mag zeggen wat u wilt, ook als dat heel domme dingen zijn.
Ik herhaal dat graag nog een keer, maar ik heb het antwoord gegeven dat ik
u heb gegeven.Voorzitter. Het probleem is dat de islam doet alsof het een godsdienst
is en profiteert van alle vrijheden in aanpak. Benoem het nu een keer tot
wat het is, namelijk meer een ideologie dan een religie. Ik had het al over
de buurtcomités. Ik zie dat ik op mijn tijd moet letten, dus ik moet
hier en daar wat overslaan.De conclusie van mijn fractie en van mijzelf is dat er eigenlijk maar één
oplossing is: snel nieuwe verkiezingen, snel een nieuwe Tweede Kamer en snel
een nieuw kabinet. Het zal de minister-president niet verbazen dat ik daar
mijn tekst mee afrond. Mijnheer Balkenende en mijnheer Bos, u kunt beiden
best een leuk betoog houden – ik heb ervan genoten – over het
uit elkaar gaan van Jan Smit en Yolanthe, maar echt goed leiding geven aan
dit land kunt u niet. Ik zou zeggen: pak uw biezen, vertrek en kom nooit meer
terug.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Het overkomt ons waarschijnlijk allemaal wel eens dat wij
van tijd tot tijd worden geconfronteerd met overheidscampagnes. Dat overkwam
mij dit weekend met de campagne Blijf Positief. Ik had er eerlijk gezegd nog
nooit van gehoord, maar het is een campagne die in 2007 is gestart door het
ministerie van SZW met als doel om burgers meer grip te laten krijgen op hun
eigen financiën. "Blijf positief" slaat dan, zo heb ik begrepen, op het
banksaldo. Burgers krijgen tips om op een verantwoorde manier met hun financiën
om te gaan en schulden te voorkomen. Juist in deze economische tijd lijkt
mij dat geen overbodige luxe."Blijf positief" valt niet mee in deze tijden. De cijfers – denk
aan de economische groei, de werkloosheid, de staatsschuld –
spreken wat dat betreft voor zich, zeker in vergelijking met de cijfers waarover
wij vorig jaar spraken. De redenen daarvoor zijn bekend, maar daarmee zijn
de cijfers niet minder indrukwekkend. Vooral het feit dat mensen hun baan
en daarmee hun zekerheid verliezen, is een pijnlijke zaak. In de vele debatten
die wij de afgelopen maanden over de financieel-economische crisis hebben
gevoerd, heeft mijn fractie waardering uitgesproken voor de wijze waarop het
kabinet heeft gereageerd op de sterk gewijzigde economische situatie in de
afgelopen maanden. Niet overspannen, maar rustig en doelgericht is gezocht
naar antwoorden op de crises waarmee wij te maken kregen, uitmondend in een
crisispakket dat naar onze mening de toets der kritiek goed heeft doorstaan.
Nu moeten de voorgenomen maatregelen wel met gezwinde spoed in de uitvoering
gaan. Wij weten dat al een deel in werking is gezet als het om uitvoering
gaat, maar er moet ook nog heel wat gebeuren. Kan het kabinet aangeven hoever
het daarmee is? Hoe staat het bijvoorbeeld met de crisis- en herstelwet en
met de voorgenomen plannen om scholen te renoveren en nieuw te bouwen, de
morele agenda en noem maar op?Nu er concrete maatregelen zijn genomen of voorgenomen, lijkt de tijd
aangebroken voor een meer fundamentele bezinning op de oorzaken van de crisis.
Wij hopen hierover binnenkort op initiatief van de SP-fractie een breder debat
te voeren. Laat ik er nu alvast het volgende over zeggen. De schuldvraag lijkt
bij het systeem of bij de mens te worden gelegd. De ChristenUnie zoekt de
oorzaak echter op een ander niveau. Het moreel kapitaal is zoek in de samenleving,
zo stelt ons Eerste Kamerlid Roel Kuiper in een recentelijk verschenen boek.
Met dat morele kapitaal doelt hij op het belang van sociale verbanden, die
ons vertrouwen geven. Ik zeg het hem na. Dit vertrouwen is verstoord geraakt
doordat de afgelopen jaren het kiezende en kopende individu de norm was en
collectieve instituties onder druk kwamen te staan. Inmiddels kijkt de samenleving
weer naar die instituties, als mogelijke beschermers van gemeenschappelijke
en individuele belangen. Dit vereist een heroriëntatie op de maatschappij
en op deze instituties. Een samenleving als morele gemeenschap bestaat bij
de gratie van het vermogen van mensen om er te zijn voor elkaar, elkaar beloften
te doen en een verbond met elkaar aan te gaan. Zo ontstaan vitale gemeenschappen.
In de zoektocht naar een nieuwe ordening moet dit streven voorop staan, wat
de ChristenUnie betreft. Dat vraagt wel om een nadere concretisering en daar
moeten wij het over twee weken maar eens over hebben. Het gaat dan om onderwerpen
als duurzaamheid, topinkomens, maatschappelijk verantwoord ondernemen, het
handvest burgerschap en noem maar op. Sommige woordvoerders hebben daarvan
in hun bijdragen voorbeelden gegeven.De heer Pechtold (D66):Het is een initiatief van de Kamer en daarmee erg belangrijk. Maar wij
zijn dit weekend getuige geweest van een onverkwikkelijk meningsverschil tussen
de heren in vak-K, waar systeem en mens naast elkaar zitten, zoals u het zojuist
uitdrukte. Uw vicepremier deed er vanochtend nog een schepje bovenop door
te zeggen dat het allemaal maar een hype was. Mijn stelling is dat wij in
de top van het kabinet toch wel één lijn moeten hebben, om uit
de crisis te kunnen komen. De analyse moet toch op zijn minst worden gedeeld.
Gaat u oliemannetje spelen of gaat u partij kiezen? Bent u het op zijn minst
met mij eens dat de heren in vak-K hun verdere analyses misschien moeten staken
en een keuze moeten maken?De heer Slob (ChristenUnie):Ik wil maar één ding, namelijk dat wij hier met elkaar inhoudelijk
verder over spreken. Daarom heb ik mij van harte aangesloten bij het initiatief
dat mijn collega Kant heeft genomen om daarvoor eens wat ruimer de tijd te
nemen in de Kamer. Uiteraard gaan wij dan ook in gesprek met het kabinet.
Het gaat dan om fundamentele vragen als: wat zijn de oorzaken van wat er in
de afgelopen maanden echt fundamenteel fout is gegaan? Liggen die bij de mens
of bij het systeem? Laten wij dat maar eens als uitgangspunt nemen om er verder
over te spreken. De ChristenUnie heeft daarover zeker opvattingen.De heer Pechtold (D66):Terecht hoor ik mevrouw Halsema nu opmerken: een systeem, dat zijn mensen!
Mensen organiseren iets en kunnen zich niet verschuilen achter een systeem.
Dat u de Kamer roemt, is fantastisch, maar wij roemen niet onszelf. Ik heb
een probleem met het kabinet, waarvan de twee leiders doen alsof het verkiezingstijd
is – dat is bij hen al twee jaar lang het geval en wij krijgen straks
nog de gemeenteraadsverkiezingen, daarna die voor provinciale staten en dan
hopelijk nog een keer de echte verkiezingstijd – wanneer zij zeggen:
dit soort elementaire verschillen in denken moeten kunnen bestaan. Onzin.
Ik wil een kabinet dat één analyse geeft. Ik hoop dat u mij
daarin steunt en dat wij de heren ertoe dwingen om straks in eerste termijn
met een verhaal te komen en niet op elkaars stukken te reageren, onder het
mom van: dat mag hij zeggen, want hij is christendemocraat, maar ik ben sociaaldemocraat.
Neen, zij zitten samen in de regering en moeten één verhaal
hebben. Uw vicepremier moet zich daarin niet nog een derde rol laten aanmeten.
Hij moet ervoor zorgen dat die twee heren daar naast elkaar in vak-K het samen
gaan oplossen.De heer Slob (ChristenUnie):En de heer Pechtold moet volgens mij zijn mogelijkheden gebruiken om gewoon
inhoudelijk te spreken. Ik weet dat die rol u heel goed ligt: een beetje stoken,
proberen verschillen wat op te blazen en op die manier een beetje reuring
veroorzaken. Dat hoort allemaal bij uw rol en u doet dat soms echt heel erg
goed, soms ook wat minder. Maar als het om dit fundamentele punt gaat, denk
ik dat wij met elkaar een goede afspraak hebben gemaakt. Laten wij er tijd
voor nemen. Laten wij er een debat van maken waar wij als fractievoorzitters
aan mee zullen doen. Laten wij dat oppakken en dan met elkaar verder spreken.
Ik heb er een klein aanzetje voor gegeven. Ook in andere debatten die wij
hebben gevoerd, heb ik uiteraard geprobeerd verder te kijken dan alleen de
maatregelen die genomen moesten worden. Wat het woord systeem betreft: u weet
dat wij dit ook wel eens gelijkstellen aan het woord structuur. Zit het in
structuren? Zit het in mensen? Laten wij het daarover met elkaar hebben.De heer Pechtold (D66):Ik neem dit kabinet kwalijk dat toen er een Europees rapport lag waarin
Europees toezicht werd bepleit, minister Bos dat als eerste uit zijn handen
liet vallen. Dat is wel degelijk een oplossing die het kabinet had kunnen
pakken. Nu verwijst u alleen naar wat de Kamer gaat doen. Ik
zou willen dat wij het kabinet nu eens scherp krijgen en dat het dat Europees
toezicht gaat regelen, zo als De Larosière voorschreef. Het kabinet
zet niet alleen niet in op het wenselijke. Het laat zelfs het haalbare vallen.De heer Slob (ChristenUnie):Ik heb niet zoveel toe te voegen aan wat ik net heb gezegd. Ik vind dat
wij onze eigen verantwoordelijkheid moeten nemen. Als wij dat doen, spreken
wij uiteraard ook met het kabinet. Dat zal als het goed is in een debat zijn
dat wij met het kabinet gaan voeren.Als wij naar het doel van deze Verantwoordingsdag kijken, staat wat ons
betreft het verkrijgen van vertrouwen centraal, het vertrouwen dat de goede
dingen op een goede manier zijn uitgevoerd. Concreet gezegd is de vraag of
het kabinet doet wat het heeft beloofd en of het effectief is. Er is traditioneel,
ook nu weer, heel veel discussie over de vraag of wij het kabinet wel goed
controleren, ook op grond van het materiaal dat het ons aanbiedt over de resultaten
van waar het mee bezig is. Ik heb niet zo veel behoefte om op dit punt nog
heel veel toe te voegen aan wat er in de afgelopen uren al over is gezegd.
Wij moeten ervoor oppassen dat het debat niet alleen daarover gaat.Wij waarderen het als positief dat dit kabinet – dat is daarvoor
nog nooit eerder gebeurd – zich zelf ook verantwoordt voor de uitvoering
van het coalitieakkoord. In de jaren hiervoor kreeg de Kamer alleen de jaarverslagen
en de rapporten van de Algemene Rekenkamer daarover. Het kabinet verantwoordt
zich. Dat is dus een extraatje dat wij krijgen. Uiteraard kan iedere fractie
dat zelf wegen, haar eigen beoordeling geven van hetgeen zij de afgelopen
maanden heeft zien passeren en bepalen hoe dat zich verhoudt tot gemaakte
afspraken. Het probleem bij de beoordeling van het kabinet – ik sluit
mij aan de oplossingsrichtingen die al zijn genoemd met betrekking tot de
aansluiting van het beleidprogramma bij de begroting – vind ik dat op
het moment dat iets in uitvoering is, dat nog niets zegt over de kwaliteit
van de uitvoering en de vraag of je daarmee daadwerkelijk bereikt wat je hebt
beoogd. Daar zou ik toch wat meer verdieping in willen hebben, maar laten
wij dat verder bespreken in de commissie voor de Rijksuitgaven.De toenemende aandacht voor de verantwoording heeft wel gewerkt. Mevrouw
Hamer heeft er een voorbeeld van genoemd. Wij hebben een aantal jaren gesproken
over de wijze waarop Defensie met zijn begroting bezig was. Er liep een bezwaarprocedure.
De Algemene Rekenkamer heeft die nu geschrapt. Ook de druk vanuit de Kamer
heeft daarbij geholpen. Graag nu wel aandacht voor de departementen waar dat
nog niet het geval is.Mijn fractie is tevreden over de wijze waarop het kabinet in algemene
zin met de gemaakte afspraken in coalitieakkoord aan het werk is gegaan. Ook
uit een zelfgemaakte inventarisatie blijkt dat er inmiddels veel op de schop
is genomen, maar wij zijn er nog niet. Van achterover leunen, kan geen sprake
zijn. Ik heb overigens niet de indruk dat het kabinet dat van plan was. Graag
houden wij de bewindspersonen scherp en moedigen wij hen aan om de afgesproken
doelstellingen in beeld te houden. In dat licht moet mijn volgende vragen
en opmerkingen worden geduid. Ik heb me gezien mijn beperkte spreektijd beperkt
tot de onderwerpen duurzaamheid en zorg voor wat kwetsbaar is. Allereerst ga ik in op duurzaamheid. Ik heb vaker gezegd dat wij tevreden
zijn met de aandacht die het kabinet wil geven aan duurzaamheid. Dat was hard
nodig. Ook in de debatten over de financieel-economische crisis is het belang
van inzetten op duurzaamheid door velen, ook door ons, onderstreept. Ik heb
geen twijfels over de inzet van het kabinet op dit punt. Er staat ook al het
een en ander op de rails. Het is wel goed om halverwege de rit onder ogen
te zien dat wij nog een heel lange weg hebben af te leggen, zeker ook vanwege
de hoge doelen die wij ons gesteld hebben die zelfs over deze kabinetsperiode
heengaan. Ik ga ervan uit dat het kabinet zich daarvan bewust is en dat wij
voor de komende twee jaar een verhoogde inzet op de uitvoering zullen zien.Het moet mij wel van het hart dat wij het betreuren dat duurzaamheid niet
als een zwaarwegend criterium is meegenomen bij alle inkopen van het Rijk.
De regel bleek helaas niet op te gaan toen The Royal Bank of Scotland als
nieuwe huisbankier van de Nederlandse Staat werd uitverkoren. Dat is een bank
die niet bepaald bekend staat om zijn maatschappelijk verantwoorde activiteiten.
Criteria op het terrein van maatschappelijk verantwoord ondernemen hebben
geen rol gespeeld bij de keuze voor The Royal Bank of Scotland, bekent ook
het kabinet in antwoord op schriftelijke vragen van mijn fractie. Wij betreuren
dit omdat het hier gaat om een voorbeeldfunctie van de overheid. Nu het Rijk
een goede klant is geworden – wij spreken over 66 miljoen betalingstransacties
op jaarbasis, dat is niet niets – moet wat ons betreft het kabinet zijn
positie kunnen aanwenden om maatschappelijk verantwoord ondernemen onder de
aandacht te brengen bij deze bank en deze ertoe bewegen hier meer werk van
te maken. Kan het kabinet dat doen en daar straks uiting aan geven?Versterking van het openbaar vervoer is onlosmakelijk met duurzaamheid
verbonden. Ook op dit gebied zijn wij blij met de afgesproken groeiambitie
van 5%. Die is ongekend. De ChristenUnie hamert al heel lang op het
belang van extra investeringen in het spoor, zoals extra stations en nieuwe
inhaalsporen. Dat zal de belangstelling voor, en de kwaliteit van het openbaar
vervoer alleen maar versterken. Maar in de verantwoordingsstukken valt ons
op dat voor autowegen wél nagenoeg het bedrag is uitgegeven dat ervoor
is begroot. Veel projecten zijn sneller in uitvoering gekomen. Dat is op zich
prima. Maar voor het spoor is per saldo veel minder uitgegeven dan is begroot.
Een groot gedeelte van de onderbesteding zit bij de post aanleg. Daartoe behoren
onder meer alle nationale sleutelprojecten, maar ook de aanleg van kleine
stations, iets waarvoor mijn fractie al verscheidene malen aandacht heeft
gevraagd. Ook de aanpak van het spoor tussen Utrecht en Arnhem en tussen Amsterdam
en Almere is vertraagd. Het laatstgenoemde traject is zelfs een Randstad Urgentproject.
Wat gaat het kabinet hieraan doen? Kan het zeggen wat er in de afgelopen maanden
aan spoor is opgeleverd? Is het kabinet bereid er bij het spoor een tandje
bij te zetten, met name bij de door mij zojuist genoemde projecten? Wij houden
namelijk de hoge doelstelling graag in beeld.Met het crisisakkoord is besloten om tijdelijk geen nieuwe gronden aan
te kopen voor de ecologische hoofdstructuur. Hierover hebben wij een aantal
weken geleden gedebatteerd. Dit betekent natuurlijk niet dat wij niet kunnen
doorgaan met de inrichting en de realisatie van de ehs. Provincies hebben
hiervoor geld gekregen en er ligt nog genoeg inrichtingswerk
te wachten. Volgens ons kan dit ook bijdragen aan het draagvlak voor de ehs.
Tot nu toe werd er namelijk wel erg veel aangekocht, maar bleef de inrichting
achter. Ik hoor graag de toezegging dat het kabinet hierop gaat inzetten,
in samenwerking met de provincies.In economisch zware tijden zijn het vaak de zwakkeren in de samenleving
die het eerst de negatieve gevolgen ondervinden; werkloosheid, geen baanperspectief
voor arbeidsgehandicapten, ouderen die hun pensioen zien verdampen. In 2008
leek het nog de goede kant op te gaan. De werkloosheid daalde snel en wij
zagen echt spectaculaire cijfers langskomen. Dit gold echter niet voor de
cijfers over arbeidsgehandicapten. Zelfs in het "gouden jaar" 2008 kwamen
er nauwelijks meer oude en jonge arbeidsgehandicapten aan de slag. Wat zegt
dit over de arbeidsmarkt? Staat die wel open voor mensen met een beperking?
Er moet, zo denken wij, een mentaliteitsslag plaatsvinden op de arbeidsmarkt.
Het moet normaal worden dat mensen met en zonder beperking naast elkaar werken
in een bedrijf. Daarvoor is meer nodig dan alleen een subsidiemaatregel, hoe
belangrijk die ook is. Erkent het kabinet het belang van een mentaliteitsverandering
en, zo ja, hoe gaat het die dan bewerkstelligen?Ik vraag in dit verband ook aandacht voor de uitwerking van een motie
die ik samen met mijn collega's Van Geel, Hamer en Van der Vlies heb ingediend
tijdens het debat over het crisisakkoord van 26 maart jongstleden In
deze motie vragen wij de regering, te bevorderen dat in het kader van de aanpak
van jeugdwerkloosheid bijzondere aandacht wordt gegeven aan de Wajong'ers
en de doelgroep van de Wet investeren in jongeren (WIJ). Mijns inziens is
dit hetzelfde punt dat de heer Pechtold aan de orde stelde in een interruptie
tijdens het betoog van mevrouw Hamer. Hoe staat het met de uitvoering van
deze motie? Die moet niet op de plank blijven liggen. Dat geldt voor iedere
motie, maar voor deze in het bijzonder.Een heel ander onderwerp waarvoor ik aandacht wil vragen is de Pre-implantatie
Genetische Diagnostiek, ook wel PGD genoemd. Daarover hebben wij vorig jaar
behoorlijk uitgebreid gedebatteerd. Ik zie de heer Rutte al knikken; hij heeft
zich daarmee toen persoonlijk beziggehouden. In de jaarverslagen wordt uitgebreid
ingegaan op de PGD. Het blijft echter nog wat onduidelijk hoe uitvoering wordt
gegeven aan een coalitieafspraak om onderzoek naar behandelingsmogelijkheden
met gebruikmaking van volwassen stamcellen, krachtig te stimuleren. Wij kennen
allemaal de verheugende berichten over de successen die hiermee recent zijn
geboekt. Ik noem de resultaten van het Hubrecht Instituut in Utrecht. Daar
is men erin geslaagd om darmweefsel uit volwassen stamcellen te kweken. Ik
krijg graag meer duidelijkheid over deze afspraken en hoe die worden uitgevoerd.Ik vraag ook aandacht voor de gemaakte afspraken om palliatieve zorg te
verbeteren en te versterken. Wij vinden het fijn om te lezen dat het aantal
zorgplaatsen voor palliatieve zorg met 14% is gestegen. Er is voor
geknokt om juist op dit punt resultaten te bereiken. 14% is een behoorlijk
grote stijging. Wij lezen dat het kabinet voornemens is om de subsidieregeling
palliatieve terminale zorg verder aan te passen. Ik vraag het kabinet om erop
in te zetten dat het aanbod van deze zorgplaatsen verder wordt uitgebreid
en dat de toegankelijkheid voldoende wordt gewaarborgd.Door de invoering van verschillende maatregelen ligt het kabinet toch
op koers met betrekking tot de doelstelling om het aantal mantelzorgers en
vrijwilligers substantieel uit te breiden. Dat doet ons deugd, want wij hadden
daar zorgen over, die ik bij de algemene politieke beschouwingen nog heb geuit.
De aandacht die wij hieraan hebben geschonken, heeft dus iets opgeleverd,
denk ik. Zoals men weet, is bij de algemene politieke beschouwingen van september
ook een aantal aanvullende maatregelen in gang gezet, onder andere de vrijwilligersverzekering.
Misschien hebben deze hieraan eveneens een zetje gegeven.De heer Pechtold (D66):Ik dacht dat de heer Slob nog wel wat langer zou stilstaan bij het vorige
punt, dat van de medisch-ethische agenda. Deze vormt geen apart doel onder
de 74 doelen, maar als de heer Slob een kleur, zo'n smiley, zou moeten geven
aan deze agenda, wordt het dan rood of groen als het aan de ChristenUnie ligt?De heer Slob (ChristenUnie):Hierover hebben wij een groot aantal afspraken gemaakt, waaruit ik drie
punten heb gelicht. Met zeer veel vreugde constateer ik dat er uiteindelijk
een stevige groei plaatsvindt in het aantal zorgplaatsen in de palliatieve
zorg. Uit de kleurdoos van het kabinet hoort daarbij volgens mij de kleur
groen. Een ander onderwerp dat ik even naar voren wil halen betreft de opvang
van tienermoeders. Zoals de heer Pechtold weet, heeft de ChristenUnie zich
heel sterk gemaakt voor deze opvang, die wij ontzettend belangrijk vinden.
Dat was niet eenvoudig. Wij hebben hierin bij de behandeling van de begroting
van VWS met steun van de coalitiegenoten via amendementen uiteindelijk resultaat
kunnen boeken. Ook daaraan geef ik dus de kleur groen. Ik vond het zelfs erg
plezierig om te merken dat de minister-president in zijn verantwoordingsbrief,
waarin hij een aantal voorbeelden geeft maar niet zo veel, de tienermoeders
apart noemt. Dit is in een gezonde wisselwerking tussen Kamer en kabinet tot
stand kunnen komen.Als het gaat om de palliatieve zorg en de tienermoeders, moeten wij echter
niet denken dat wij er zijn. De inzet moet onverminderd hoog zijn. Het is
mij nog wat onduidelijk wat er op dit moment concreet gebeurt op het gebied
van de volwassen stamcellen en het stimuleren van onderzoek daarnaar. Daarvoor
deel ik dus nog maar geen kleur uit. Het staat op de agenda en wij hebben
er afspraken over gemaakt. Ik krijg graag een reactie van het kabinet op dit
punt.De heer Pechtold (D66):Ik stel tevreden vast dat de ChristenUnie groen geeft als het gaat om
de medisch-ethische agenda. In het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie
werd gesproken over terugdraaien van de abortuswet en terugdraaien van de
euthanasiewet. Ik weet nog dat wij het hadden over het onder de abortuswet
brengen van de overtijdbehandeling. Al die zaken hoor ik de heer Slob niet
meer noemen. De komende twee jaar kabbelt het dus rustig voort. Dat er hier
en daar nog een subsidietje wordt gegeven, vind ik prima. Ik denk ook dat
palliatieve zorg prima is, maar niet als alternatief voor euthanasie. Ook
daarop zet de heer Slob niet door. Die hele medisch-ethische agenda laat
hij dus rusten. Daarmee zetten wij samen de agenda op groen.De heer Slob (ChristenUnie):Je valt toch altijd even stil bij de wijze waarop de heer Pechtold probeert
om zijn eigen agenda te ontrollen. Dat doet hij nu op een niet heel frisse
manier. Als ik vijftien minuten krijg om het volledige kabinetsbeleid te beoordelen,
begrijpt iedereen natuurlijk dat ik niet de volledige medisch-ethische agenda
ga behandelen. Ik heb daaruit dus een keuze gemaakt. Er zijn zaken waarvan
ik zeg dat het goed is dat ze gebeurd zijn, hoewel er nog meer moet gebeuren,
en zaken waarvan ik zeg dat wij nog een tandje bij zouden willen zetten.Over de hele kwestie van de overtijdbehandeling heeft de Kamer een brief
gekregen. Deze zal nog nader aan de orde worden gesteld. Wij zijn zeer tevreden
over de wijze waarop deze afspraak uiteindelijk verder in regelgeving wordt
omgezet. Daarmee wordt namelijk uitvoering gegeven aan de gemaakte afspraak.Uiteindelijk moet ik het kabinet nu niet op basis van ons volledige verkiezingsprogramma
beoordelen, maar op basis van de afspraken die wij met elkaar hebben gemaakt.
Dat is voor een coalitiepartij een faire manier van omgaan met het kabinet.
Ik weet dat de partij van de heer Pechtold daarmee misschien wel eens moeite
had in het verleden, maar zo ga je met elkaar om. Ik overvraag dus niet. Ik
ga geen dingen aan het kabinet vragen terwijl wij een misschien wat beperktere
afspraak hebben gemaakt aangezien het een afspraak voor maar vier jaar betrof.De heer Pechtold (D66):De heer Slob overvraagt zeker niet. Ik gaf hem alle ruimte. Ik vroeg welke
kleur hij aan de medisch-ethische agenda van dit kabinet geeft. Vervolgens
heeft hij een paar voorbeelden gekozen, waaraan hij de kleur groen geeft.
Ik mag vaststellen dat zaken waarvoor hij gepleit heeft in zijn verkiezingsprogramma,
zoals het terugdraaien van abortus en euthanasie, maar ook zaken die hij in
het coalitieprogramma heeft gekregen zoals het onder de abortuswet brengen
van de overtijdbehandeling, allemaal doorkabbelen. Daarover hoef ik me dus
geen zorgen te maken, want als de ChristenUnie nu nog met wetgeving wil beginnen,
dan haalt zij het daarmee niet meer voor half 2011. Dat is dus prima. De heer
Slob keert zich ervan af. Hij houdt tegenover zijn achterban zijn verhaal
staande, maar het kabinet houdt wat mij betreft de poot stijf. Dat is ook
wat ik verwacht had van de staatssecretaris van Volksgezondheid. Zij heeft
die uitspraak ook gedaan. Ik ben blij dat de PvdA deze medisch-ethische agenda
wat dat betreft op een goede manier bewaakt.De heer Slob (ChristenUnie):De heer Pechtold gaat door met zijn, in mijn ogen wat onfrisse manier
van reageren. Het is echter zijn goed recht om zijn eigen woorden te kiezen.
Over de overtijdbehandeling zijn er afspraken gemaakt die de juridische borging
volgens mij afdoende regelen. Hiervoor is dus geen aparte wetgeving nodig,
dat kan ook op een andere wijze. Ik begrijp echter dat de heer Pechtold de
brief niet eens gelezen heeft.Ten aanzien van onze problemen met euthanasie en abortus merk ik op dat
wij vonden en nog steeds vinden dat je niet altijd direct de meest vergaande
alternatieven moet bedenken. Er zijn ook andere mogelijkheden om mensen die
in problemen verkeren te helpen. Daarom hebben wij in de Kamer keer op keer
aangedrongen op palliatieve zorg. Wij kregen geen voet aan de grond. Het leek
er even van te komen. Het kabinet-Balkenende II nam een passage op in het
coalitieakkoord met dank aan minister Zalm, zoals wij allemaal weten. Een
en ander is echter niet uitgevoerd. Ik constateer dat er nu iets verandert
en ik ben blij dat er een groei is van het aantal plaatsen voor palliatieve
zorg. Ik tel mijn zegeningen, een voor een. Dit is een heel goede als je kijkt
naar wat er de afgelopen jaren geknokt is om dit te realiseren. Dat geldt
ook voor de tienermoeders. Het was haast onmogelijk om geld te krijgen voor
de speciale opvanghuizen van tienermoeders. Wij hebben ervoor geknokt en uiteindelijk
is het gelukt om huizen die zelfs op het punt stonden om gesloten te worden
omdat er geen geld meer was, open te laten. Ik zeg wel tegen het kabinet:
ga door, want er is nog veel meer nood op dat terrein.De heer Rutte (VVD):Ik denk dat de heer Pechtold wel een punt heeft. Misschien mag ik het
volgende onderstrepen en aan de heer Slob voorleggen, want het gaat nu wat
verloren in het debat. Palliatieve zorg? Tot je dienst, het is heel goed dat
er palliatieve zorg is en dat eraan gewerkt wordt. Echter, de kernvraag is –
hierover ging volgens mij de discussie met de heer Pechtold – of palliatieve
zorg een alternatief mag worden voor euthanasie. Hiervan zal mijn fractie
zeggen: nee, ze moeten naast elkaar bestaan; mensen moeten hierin een keuze
hebben.De heer Slob (ChristenUnie):De heer Rutte zegt: palliatieve zorg is goed, tot uw dienst. Ik constateer
echter wel dat er in al die jaren dat de VVD in de regering zat – even
los van de poging van de heer Zalm om het in het coalitieakkoord op te nemen,
wat wij zeer hebben gewaardeerd – helemaal niets mee gebeurd is. Nu
gebeurt er wel iets mee. Hoe belangrijk heeft de VVD het dan gevonden in de
afgelopen jaren? Ik ben blij dat mensen die in de stervensfase verkeren, gebruik
kunnen maken van goede zorg. Als er echt alternatieven zijn – wij hebben
dit ook gezien in andere landen waar hiernaar onderzoek is gedaan –
heeft dit ook een effect heeft op de wens om te sterven. Als je een goed alternatief
hebt en gebruik kunt maken van deze zorg, pak je dat ook. Gelukkig komen hiertoe
steeds meer mogelijkheden.De heer Rutte (VVD):Ik denk dat geen zinnig mens tegen palliatieve zorg is. Als het vorige
kabinet er te weinig aan gedaan heeft, had het er misschien meer aan moeten
doen. Laten wij het er echter met elkaar over eens zijn dat het belangrijk
is dat deze zorg er is. De zorg die bij mijn partij bestond toen de ChristenUnie
toetrad tot de coalitie was dat palliatieve zorg in toenemende mate een alternatief
zou worden voor euthanasie, gegeven de standpunten van de partij van de heer
Slob ten aanzien van euthanasie. Deze zijn zeer te respecteren, maar het zijn
niet mijn standpunten. Wij stellen met elkaar vast dat palliatieve zorg bestaat
naast euthanasie en niet in de plaats ervan komt. Dat was wel een zorg van
veel partijen toen de ChristenUnie tot het kabinet toetrad.De heer Slob (ChristenUnie):Wij strijden niet tegen wetten, maar proberen in de Kamer, met name op
deze punten, burgers een breed aanbod te geven en in te zetten op wat de afgelopen
jaren de ontbrekende schakels zijn geweest in de zorg die jonge
zwangere vrouwen nodig hebben en in de zorg die mensen nodig hebben die in
de stervensfase verkeren. Nogmaals, wij zien een ontwikkeling – ik constateer
dit ook op basis van de verslagen die wij gekregen hebben – die hiervoor
nog nooit heeft plaatsgevonden. Daar ben ik dankbaar voor, al ligt ons perspectief
verder weg. Wij zullen stap voor stap verder moeten kunnen komen.Ik ga afsluiten. Ik ben mijn bijdrage begonnen met de campagne Blijf Positief.
Ik gaf al aan dat positief blijven in een tijd van economische en financiële
crisis niet altijd even makkelijk is, niet voor burgers en ook niet voor de
overheid. Juist in zo'n tijd mag je van de overheid verwachten dat er leiding
wordt gegeven, dat doelgericht en met overtuiging wordt gewerkt, dat burgers
kunnen vertrouwen op een overheid die de samenleving ordent en onderhoudt.
Zoals ook de Bijbelse opdracht luidt: de overheid staat in dienst van God
ten goede van de mensen. Dat is een grote en verantwoordelijke opdracht, ook
voor dit kabinet. Daarom moet men niet weglopen, maar juist de hand aan de
schop slaan en aan het werk gaan. Bij het invullen van deze grote verantwoordelijkheid
wenst de fractie van de ChristenUnie het kabinet Gods onmisbare zegen toe.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Zoals al gebeurde in eerdere verantwoordingsdebatten, dreigt
ook dit te ontaarden in een nogal richtingloos debat, waarbij vooruitgekeken
wordt, teruggekeken wordt, en het over alles en niets gaat. Laat ik maar als
eerste duidelijk maken dat dit in gang is gezet door een kabinet dat van zijn
eigen Verantwoordingsdag vooral een ontduikingsdag maakt, door vage prestatiemetingen
te verwarren met openbare controle.Ik wil in mijn inbreng twee zaken aan de orde stellen. Als eerste maak
ik een aantal opmerkingen naar aanleiding van het artikel van de premier in
NRC Handelsblad. Laat ik direct ronduit zeggen dat de fractie van GroenLinks
waardering voor het initiatief heeft, waardering voor de pogingen om het debat
opnieuw te ideologiseren en daardoor ook het politieke primaat te versterken.
Wij vinden ook dat er een aantal goede voorstellen in het artikel worden gedaan.
Ik noemde al de versterking van de positie van de zzp'ers, maar wat mijn fractie
ook heel erg aanspreekt, en waarover ik zo dadelijk wellicht een motie zal
indienen, is de introductie van een midterm leerrecht, waarbij mensen de mogelijkheid
wordt geboden om halverwege hun leven een aantal jaren terug naar school te
gaan. Het tweede punt dat ik aan de orde stel, is de beoordeling van de verantwoording
door het kabinet.Als eerste spreek ik over de verhouding tussen markt, staat en burger.
Ik ben het eens met iedereen die zegt dat er alle aanleiding is, gezien de
grote economische crisis, om de verhouding tussen markt en burger opnieuw
en indringend aan de orde te stellen. Ik moet wel bekennen dat zeker met de
pavlovreactie van de Socialistische Partij op dit punt het dreigt te ontaarden
in een afrekening met Paars. Daar vind ik het onderwerp eerlijk gezegd te
belangrijk voor. Ik vind dat de premier gelijk heeft: niet altijd is de markt
slecht. Het moet niet te makkelijk worden gezegd. Zeker in het Europese, traditionele,
Rijnlandse model heeft de markt altijd redelijk goed gefunctioneerd. Maar –
het is in de Kamer al een aantal keer opgemerkt – ook in Nederland en
Europa rukt de Angelsaksische economie snel op: een vechteconomie met een
eenzijdige nadruk op winsten, economische groei en productiviteit. Dat dreigt
andere waarden te verdringen die wij in Europa en in Nederland altijd heel
belangrijk hebben gevonden, zoals arbeidsparticipatie, onderlinge samenwerking,
ontspannenheid of een beter verdeling tussen arbeid en zorg.Ik vind wel vind dat de premier doorslaat in zijn verdediging van de markt.
Ik ben het eerlijk gezegd eens met Marcel van Dam eens, hoewel ik het meestal
liever met hem oneens ben. Hij schrijft in de krant van vandaag dat de premier
wel vindt dat de markt deugden produceert zoals tolerantie en sociaal gevoel,
maar dat hebzucht en graaicultuur, ook elementen van de markt, opeens niet
bij de markt horen, maar het effect zijn van menselijk falen. Laat ik maar
als eerste zeggen dat ik de tegenstelling tussen marktfalen en menselijk falen
nogal onzinnig vind. Het functioneren van markten is mensenwerk, marktfalen
is menselijk falen. Ik ben het meer eens met minister Bos, die zegt dat er
naast individuele fouten ook systeemfouten zijn gemaakt. Ik denk dat dat inderdaad
het probleem is. Als je kijkt naar de oorzaken van de huidige crisis, kun
je zeggen dat die veroorzaakt is door individueel, immoreel gedrag van bijvoorbeeld
bankdirecteuren en managers, maar dat er ook sprake is van een tekort aan
regulering van de markt. Dit geldt niet alleen voor de financiële markten.
Er is ook een tekort in het afdwingen van moreel gedrag op de markt. Ik zei
het al bij interruptie: bij het ontbreken van politieke regulering, hebben
de afgelopen decennia free riders volop hun gang kunnen gaan, niet gehinderd,
bijvoorbeeld op de financiële markten, door effectief toezicht of effectieve
controle, maar ook onvoldoende gehinderd door politici en wetgevers die geen
harde, ethische, sociale en groene grenzen stelden aan de ongebreidelde groei.De premier lijkt hiervoor een blinde vlek te hebben. Dat is eigenlijk
mijn belangrijkste punt van kritiek op zijn betoog. Hij heeft er een blinde
vlek voor dat er een grote politieke verantwoordelijkheid is voor de ongebreidelde
groei van de afgelopen jaren die onvoldoende gehinderd werd door bijvoorbeeld
ethische grenzen. Er mogen geen winsten gemaakt worden over de ruggen van
kinderen, slaven of uitgebuite arbeiders. Dat lijkt mij een norm die wij in
Europa en Nederland altijd moeten handhaven. De premier geeft zich daarvan
onvoldoende rekenschap. Sterker nog, wat voor moreel signaal geef je af als
politicus als je weigert de dalai lama uit te nodigen omdat China één
wenkbrauw fronst? Wat zeg je dan eigenlijk over de verhouding tussen economie
en mensenrechten?De politiek moet harde sociale grenzen bewaken: eerlijke lonen, medezeggenschap
van werknemers en een redelijke verhouding tussen arbeid en zorg. De premier
zal het met mij eens zijn dat deze de afgelopen jaren in Europa maar ook in
Nederland onder druk staan. Het gaat om groene, ecologische grenzen waarbij
ongebreidelde economische groei nooit – en dat zeg ik ook maar eens
in de richting van de VVD – grote schade mag toebrengen aan ons klimaat,
onze natuurlijke leefomgeving of aan dieren. Het zou absurd zijn om te zeggen
dat je van de markt af wil en een volstrekt ander systeem wil, zoals de SP
lijkt te suggereren, waarbij dit systeem onuitgewerkt blijft.De heer Rutte (VVD):Zou het dan niet prachtig zijn als je een economie zou kunnen bouwen waarbij
de aanpak van een aantal grote problemen met de ecologie en de economische
groei hand in hand gaan? Misschien is het mogelijk om een economie te bouwen
waarbij de economische groei hoger zal liggen, sneller zal gaan en meer welvaart
met zich mee zal brengen, juist omdat wij in staat zijn die combinatie te
maken. Daar hoor ik u zo weinig over. Ik krijg altijd zo'n gevoel bij u dat
het allemaal zo somber moet, dat wij juist moeten consuminderen. Gelukkig
bracht u het boekje uit over al die schoenen, maar los daarvan is het altijd
wat minder. Ik daag u uit: schets nou eens een perspectief waarin het mogelijk
is om groen en groei hand in hand te laten gaan en Nederland een vooraanstaande
plek in de wereld te geven.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat doe ik met alle liefde. Als u ons verkiezingsprogramma en mijn boek
leest – ik wacht eerlijk gezegd met smart op het uwe – dan zult
u zien dat GroenLinks op dat punt als enige partij echt een uitgewerkt programma
heeft, dat bijvoorbeeld ook werkgelegenheid oplevert. In mijn boek meld ik
bijvoorbeeld dat groene groei kan leiden tot meer werkgelegenheid en dat er
dan ook sprake kan zijn van gróte economische groei. Dat kan echter
nooit helemaal pijnloos zijn en dat is precies de makkelijke weg die u kiest.
U wilt namelijk nooit grenzen stellen aan vervuiling. U zegt eigenlijk: eerst
gaan wij enorm vervuilen, vervolgens gaan wij dat een beetje met staatsmiddelen
repareren, maar kom niet aan het bedrijfsleven. U bent een beetje als die
Amerikaanse politicus die na de ramp met de Exxon Valdez op de Alaskaanse
kust zei: het geeft niet dat er 20.000 kilometer kust vervuild is, duizenden
dieren dood zijn en het ecosysteem verwoest is, want het gaat namelijk heel
goed met de economische groei en dit repareren we later wel.De heer Rutte (VVD):Ik ken u als een intelligente politica ...Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dank u wel.De heer Rutte (VVD):Ik kijk ook met bewondering hoe u uw betoog opbouwt maar dan vervalt u
toch weer in dit soort clichés en beelden. Als u daarin blijkbaar een
houvast vindt, moet u daar vooral mee doorgaan. Het heeft echter zo weinig
met de realiteit te maken. Ik heb eerder vandaag in het debat met mevrouw
Thieme – misschien kunt u daar eens op reageren – gezegd dat het
mooi zou zijn als wij een systeem zouden kunnen ontwikkelen waarbij bedrijven
die het goed doen als norm worden genomen en bedrijven die daarvan afwijken
moeten betalen. Dit kan dan in de plaats komen van het idiote systeem dat
wij nu hebben waarbij wij alle CO2-rechten gaan veilen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Nog even en ik kan uw naam waarschijnlijk onder een motie zetten om de
belastingen verder te vergroenen. Dat is namelijk het middel daarvoor en dat
bepleiten wij al jaren. GroenLinks doet al jaren buitengewoon rechtvaardige
en groene voorstellen. Zorg dat het bedrijfsleven veel minder kosten heeft
aan arbeid, want wij willen graag dat de bedrijven veel mensen in dienst hebben
tegen goede nettolonen. Zet daar tegenover dat bedrijven die een hoge uitstoot
hebben en het grondwater en de lucht vervuilen, daar eens een eerlijke prijs
voor betalen. Wij pleiten al jaren voor groene belastingen. Daar hebben wij
nog nooit een meerderheid voor kunnen vinden, maar eerlijk gezegd begint die
nu te gloren. Ik wil daar graag een motie over indienen als u die steunt.Voorzitter. Wij willen ook niet van de markt af. Wij zijn wel voorstanders,
altijd geweest, van het Rijnlandse model van geleide markteconomie. Overigens
begrijp ik helemaal niet waarom de premier nu komt met een Rijndeltamodel
en wat de variant daarvan is. Het lijkt een krampachtige poging om een ander
woord te verzinnen.Wij maken ons zorgen over het oprukken van de Angelsaksische economie.
Daar staan wij niet alleen in. Minister Bos heeft bij herhaling hier in de
Kamer en bij lezingen gewaarschuwd voor de opkomst van een Angelsaskische
vechteconomie, in Europa en in Nederland. Ik kan u de vindplaatsen zo geven.
Wij hebben dit kabinet bij aantreden beschouwd als een kabinet dat sociale
en groene correcties wilde gaan aanbrengen op een economie die te veel Angelsaksisch
wordt. Het kabinet leek zich ook te realiseren dat de markt goede dingen produceert,
maar ook ongelijkheid en schade aan onze leefomgeving, en dat die moeten worden
gecorrigeerd.Wij zijn nu ruim twee jaar verder en ik kijk nu naar de beleidsverantwoording
van het afgelopen jaar. Ik begrijp eerlijk gezegd echt niet waar die 8 plus
vandaan komt. Het lijkt vooral de leerling die zijn eigen werkstuk aan het
beoordelen is. Ik zat het te lezen en toen moest ik toch ook even denken aan
de kalkoen en de kerstdis, maar ik weet hoe gevoelig dat ligt. Daar zal ik
dan ook niet opnieuw over beginnen. Maar wat is er nu, na twee jaar, op sociaal
vlak aan de hand? Op alle wezenlijke onderdelen blijkt het beleid onvoldoende
van de grond te zijn gekomen. Ik noem ze hier nog eens. Ik zou graag van het
kabinet op elk punt dat ik noem een beleidsconclusie horen om het anders te
gaan doen.Er zou een goed sluitend systeem van kinderopvang komen. Dat is niet gelukt.
Verder staat in de stukken dat er een toename is van de onverzekerden in de
zorg met 50.000. Je zou denken: als je dat ziet, schrik je je een ongeluk,
want dan is er toch iets heel ergs aan de hand. Het gekke is echter dat het
kabinet op geen enkel moment zegt dat dit moet leiden tot ander beleid. Wij
schrokken zo dat wij maar zijn gaan bellen met het CBS of dit eigenlijk wel
klopt. Het bleek niet te kloppen. Het gaat niet om 50.000 onverzekerden, het
gaat om 50.000 wanbetalers. Dat zijn overigens wel mensen met een risico op
onverzekerdheid. Moet je nagaan, het kabinet heeft zijn eigen feiten niet
eens op orde en is zich dus helemaal niet bewust van de maatschappelijke effecten
van zijn eigen beleid of verbindt daar helemaal geen conclusies aan! Ik vind
dat eerlijk gezegd schokkend.Op sociaal vlak is er sprake van een afname van het aantal orgaandonaties.
Dat kan geen beleidsdoel zijn. De wachtlijsten in de jeugdzorg is onveranderd
lang. Er zijn 200.000 langdurig werklozen. Dat aantal zou verkleind worden,
maar het kabinet laat ze nu eigenlijk barsten. Ik heb een voorstel rond laten
gaan voor een dienstencheque. Dat staat ook op onze site. Omwille van de tijd
zal ik er nu niet over uitwijden, maar ik wil er wel een uitgebreide reactie
op. Er is verder sprake van een toename van het aantal Wajong'ers en er is
een groeiende groep werkende armen.Dit zijn, ook zonder economische crisis, toch geen beleidsresultaten waar
een kabinet dat zich ten doel stelt om de maatschappelijke ongelijkheid te
verminderen, trots op kan zijn? Daar kun je toch geen 8 plus voor geven?Ik kom nu op het groene vlak. Ik dacht dat dit kabinet als eerste kabinet
ook de mening was toegedaan dat het noodzakelijk was om groene correcties
aan te brengen. Het programma Schoon en Zuinig komt echter niet uit de verf.
Dat was volgens mij de voornaamste ambitie van minister Cramer. Wij werden
altijd doorverwezen naar het programma Schoon en Zuinig: niet ongeduldig zijn,
de minister komt met een programma Schoon en Zuinig en dan gaat het goed.
Het komt echter niet uit de verf. Minister Cramer dreigt gewoon te mislukken
als dit zo doorgaat. Ik tel daarbij op: achterblijvend onderhoud en aanleg
van rail, de groei van het aantal reizigers over het spoor blijft achter,
uitstel van de kilometerheffing, uitstel van de handhaving van de normen rond
luchtkwaliteit en afschaffing van de vliegtaks. Waar blijft de spoedwet Wind
op zee? De ecologische hoofdstructuur is vertraagd en het beleid op het punt
van dierenwelzijn komt niet uit de verf. Zelfs de duurzame aankoop die het
kabinet in eigen beheer heeft, namelijk in de publieke sector, bij de ministeries,
komt niet van de grond. Het kabinet slaagt er dus zelfs niet in om zijn eigen
ambtenaren iets duurzamer te laten zijn. Hoe kan het zichzelf dan een 8 plus
geven voor het groene beleid? Eigenlijk gaat het gewoon helemaal niet goed.
Ik wil graag op al deze onderdelen een beleidsconclusie, een verantwoording,
zoals het hoort.Het kabinet krijgt dus twee keer een 4,5 en dan ben ik nog best ruimhartig.
Ik vind zelffelicitatie dus niet op haar plaats. De verantwoordingsbrief van
het kabinet is eigenlijk een zuiver propagandistisch stuk. Mij stoort dat
het kabinet de Algemene Rekenkamer passeert met een propagandistisch stuk,
maar vooral dat het geen enkele ambitie lijkt te hebben om de maatschappelijke
effecten van het eigen beleid te controleren. Daar zou het toch om moeten
gaan? Het kabinet zou nu toch gewoon moeten kunnen vaststellen hoeveel minder
armen we hebben, of het beter gaat met kinderen in armoede en of het beter
gaat met gezinnen die gebruikmaken van de kinderopvang? Het kabinet stelt
vast dat er een monitoringinstrument is gestart en zegt het daarmee goed gedaan
te hebben. Dat is broddelwerk en eerlijk gezegd moest ik een beetje denken
aan de Miss Universeverkiezingen toen ik het las. Ik dacht af en toen dat
het kabinet de verantwoording verwart met de Miss Universeverkiezingen. Daarbij
krijg je vragen als: en wat denkt u te gaan bereiken? De kandidate antwoordt
daarop: nou, vrede in het Midden-Oosten. En hoe denkt u dat dan te gaan bereiken?
Nou, gewoon, mooi zijn! Ik zou tot slot tegen de premier willen zeggen: mooi
zijn is niet genoeg.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Deze week vroeg een oud-senator mij: kunt u de premier tijdens
het debat vragen waar het zoet blijft? Mijn antwoord was dat we het zoet al
hebben gehad bij de feestbegrotingen. Wat er nog aan zoet in het vat zat,
is inmiddels verzuurd. We hebben slechte ervaringen met het afleggen van verantwoording
door dit kabinet. Ik heb het niet alleen over de oorlog in Irak en het onderzoek
daarnaar. Ik heb het over wegkijken van niet behaalde resultaten en vluchten
in bespiegelingen van morgen. Als ik de prestaties bekijk, begrijp ik dat
ook wel. Ook bij deze verantwoordingsbrief is het beste deel namelijk weer
wat het kabinet nog niet heeft gedaan.Al tijdens het debat waarin de premier zijn prospectus presenteerde, diende
ik een motie in om de kabinetsdoelen meetbaar en afrekenbaar te maken. De
premier deed dit destijds luchtigjes af met: niet alles is meetbaar en de
begrotingen komen nog. Dat was twee jaar geleden. Ondanks herhaald aandringen
moeten de Kamer en de Nederlandse bevolking het tot vandaag echter doen zonder
nulmetingen, goed gedefinieerde tussenstappen en helder omschreven einddoelen.
Het kabinet beoordeelt zichzelf op basis van inspanning en niet op basis van
resultaat, en geeft zichzelf een 8,2. Voor vlijt geef ik het kabinet inderdaad
een 8, maar niemand kan het controleren. Het Bureau Onderzoek en Rijksuitgaven
kon de stand van zaken naar eigen zeggen niet verifiëren. De Algemene
Rekenkamer hekelt het kabinet omdat er onvoldoende informatie was. Ook de
Tweede Kamer kan het niet controleren, laat staan Floris Wouterlood en al
die anderen uit de prospectus die het kabinet achter zijn 100 dagentouringcar
heeft gespannen. Dan komt het cijfer 8,2 wel in een ander daglicht te staan.
Is daarom niet het motto dat de slager zijn eigen vlees niet mag keuren?Ik kan natuurlijk op alle slakken zout leggen en zeggen dat de premier
na zeven jaar nog steeds zijn normen- en waardenmantra niet concreet kan maken,
dat vrede in het Midden-Oosten überhaupt geen reële doelstelling
is voor een Nederland kabinet voor een periode van vier jaar en dat de foutmarge
bij het aantal gestolen fietsen ongeveer even groot is als de afname. Ik kies
ervoor om vandaag drie prioriteiten uit de zeven kilo papier te halen. Mijn
drie prioriteiten zijn: slim, schoon en solide.Ik begin met slim.De heer Slob (ChristenUnie):Ik heb toch nog even een vraag.De heer Pechtold (D66):Over de fietsen!De heer Slob (ChristenUnie):Nee, niet over de fietsen! Het is op zichzelf prima als er minder gestolen
worden, maar daar wil ik de heer Pechtold nu niet mee lastigvallen. D66 heeft
zelf ook in een kabinet gezeten en de heer Pechtold ook persoonlijk. Dat kabinet
kwam helemaal nooit met verantwoordingsstukken. Dat stuurde alleen maar de
jaarverslagen en daar kwam dan ook nog een rapport van de Algemene Rekenkamer
bij. Dan is dit toch eigenlijk al winst? We hebben ook nog een stuk van het
kabinet dat wij er gewoon bij kunnen gebruiken. Voor de rest gaan we zelf
aan het werk en komen we met onze vragen over van alles en nog wat.De heer Pechtold (D66):Hoe komt u daar nou bij? Er was verantwoording zat! Ik weet nog wel dat
ik de portefeuille Andere Overheid had. Ieder halfjaar had ik een levendig
debat met de Kamer over de voortgang van het terugdringen van de administratieve
lasten. Dat hadden we toen in een format – collega Zalm voor de bedrijven
en ik voor de burgers – waarmee we vooruitgang boekten. Als ik nu naar
de administratieve lasten kijk, zie ik dat zij alleen maar weer toenemen sinds
Balkenende II. Het was iets wat niet alleen prima afrekenbaar
was maar er ook toe leidde dat de Kamer precies kon controleren waar het zat.
Dat leverde goede debatten op en resultaat!De heer Slob (ChristenUnie):Nee, u moet niet wegvluchten in de reguliere verantwoording over allerlei
onderwerpen die in de loop van een begrotingsjaar aan de orde komen. Het gaat
er nu even om hoe wij het verantwoordingsdebat gebruiken. In de tijd dat de
heer Pechtold in het kabinet zat, hadden we alleen maar de jaarverslagen en
de verslagen van de Algemene Rekenkamer. Op basis daarvan voerden we een debat.
Nu heeft de heer Pechtold ontzettend veel kritiek op het kabinet, maar het
doet in ieder geval meer dan de kabinetten waar D66 in zat, die helemaal geen
verantwoording aflegden van de stand van zaken en de voortgang van hun coalitieakkoord.
Verwijt de pot niet een beetje de ketel?De heer Pechtold (D66):Laat ik twee dingen vaststellen. De verslagen van de Algemene Rekenkamer
waren in die tijd niet zo slecht als ze nu zijn. Bovendien, wil ik het in
tegenstelling tot de heer Slob geen vooruitgang noemen dat ik 74 rode en groene
smileys krijg waar geen enkel meetbaar iets achter zit. Ik vind het namelijk
zand in de ogen in plaats van een document waar ik wat aan heb.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Ik snap echt niet dat de heer Pechtold zich daar zo druk om
maakt. Als hij helemaal niets vindt, kan hij het stuk aan de kant leggen en
zich concentreren op de jaarverslagen en de rapporten van de Algemene Rekenkamer,
waarin voldoende houvast zit. Hij kan zich ook concentreren op zijn eigen
beoordelingen die van tijd tot tijd misschien ook nog wel werken. Dan kan
hij met het kabinet in debat gaan in plaats van zo veel stampij te gaan maken
over een stuk werk van het kabinet dat in ieder geval al veel meer dan ooit
een kabinet heeft gedaan waarvan D66 deel uitmaakte. Ik vind dat toch een
beetje beschamend.De heer Pechtold (D66):Als je voor 3,5 mln. het land ingaat en allemaal mensen – ik geloof
dat het vooral familieleden waren van de organisatie- en adviesbureaus –
naar de Utrechtse Jaarbeurs haalt om dit te presenteren en daar miljoenen
gemeenschapsgeld aangeeft, vind ik dat vanuit een oogpunt van democratische
vernieuwing een poging waard. Bij dat debat heb ik gezegd wel eens te willen
zien hoe dat gaat. Ik heb een motie ingediend met al die afrekenbare doelen,
al die nummertjes die ik hier binnen de seconde moest voorlezen. Vanaf dat
moment probeer ik hier iets afrekenbaar te maken. Ik heb het kabinet gestimuleerd
er wat mee te doen, maar het is een lachwekkend verhaal met smileys geworden.
Ik was heel blij dat de heer Slob zojuist heeft gezegd dat bijvoorbeeld de
medisch-ethische agenda op schema ligt. Dat is voor mij iets waarvan ik denk
dat wij dat samen dan hebben afgerekend. Over al die andere dingen, de werklozen,
de kinderopvang, de duurzame inkoop van de ministeries en dergelijke, wil
ik gewoon veel betere en concretere informatie.Ik had drie thema's, namelijk slim, schoon en solide. Ik begon met slim,
want wat zien we bij onze kenniseconomie, ons onderwijs en onze innovatieagenda?
Het kabinet spreekt over groen, maar de cijfers kleuren rood. Ik heb daarvoor
getuigen, drie resultaten uit het rapport over de kennisinvesteringsagenda
over 2008, de prestaties in het basisonderwijs op het gebied van rekenen,
natuuronderwijs en lezen ten opzichte van andere landen. De uitgangspositie
in 2006 was de zesde plaats voor rekenen, de tiende voor natuuronderwijs en
de tweede voor lezen. De doelstelling is om in 2015 in de top vijf te komen,
maar wat is de stand van zaken anno 2009? We zijn gedaald naar de negende,
de zeventiende en de twaalfde plaats. Lager op de ranking in plaats van hoger.
Dat zijn wel heel bijzondere tussenstappen. Of moet ik aannemen dat minister
Plasterk een aanloopje neemt: eerst naar achteren om dan naar voren te komen?
De uitgangspositie voor het percentage van de beroepsbevolking dat deelneemt
aan bij- en omscholing was 17 in 2006. De doelstelling voor 2016 is 35%.
En waar staan we vandaag? Op nog geen 17%, namelijk 16,5%. Omlaag
dus, terwijl we een verdubbeling zouden moeten hebben. Het percentage van
het nationaal inkomen dat wordt besteed aan publiek onderzoek en ontwikkeling:
uitgangspositie 0,75%, doelstelling 1%. Waar staan wij nu? 0,6%.
Ook omlaag, niet omhoog. "Daarmee is Nederland het enige land in de EU dat
de afgelopen tien jaar geen groei van het onderzoeksbudget heeft gekend ten
opzichte van de economische welstand", aldus niet ik, maar de president van
de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen deze week. Men kon het
lezen.De noodklok wordt geluid over onze innovatieambities door het Innovatieplatform
zelf. Gelanceerd als paradepaard van de premier, maar al jaren zielloos beheerd.
Morgen zal blijken of met de Voorjaarsnota alsnog de sprong voorwaarts komt.
D66 vindt dat de kennisinvesteringsagenda onverkort mag worden uitgevoerd.Na slim, nu schoon, mijn tweede prioriteit.Dit kabinet beheert de groene agenda met misplaatste nonchalance. Organisatorisch
en financieel is deze niet op orde. Inzet en resultaat zijn onder de maat.
Het Planbureau voor de Leefomgeving concludeert dat het werkprogramma Schoon
en Zuinig onvoldoende maatregelen bevat om de doelen voor klimaat en energie
van dat programma te halen. Middellange termijndoelen en langetermijndoelen
voor geluidhinder, oppervlaktewater en stikstofdepositie op natuur worden
met het huidige beleid niet gehaald. Ook als wij naar de kleurenfoto van het
Planbureau voor de Leefomgeving kijken, zien wij vooral rode stippen en niet
de smileys van het kabinet. Doelstellingen voor hernieuwbare energie, energiebesparing
en de uitstoot van broeikasgasemissies verdwijnen achter de horizon. Bij de
doelen die wel op koers liggen kun je je afvragen of dat zo is dankzij de
recessie of dankzij het beleid. Dat er zo nu en dan minder files zijn en de
uitstoot daardoor minder groot is, heeft niets te maken met de inzet van de
ministers Eurlings en Cramer, maar wel met de recessie. Zonder structurele
hervorming zullen de positieve effecten in ieder geval niet blijvend zijn.
Dat is wel zeker. Dus, een energietransitie door een verplicht aandeel in
duurzaam, meer Europese samenwerking, meer natuurbehoud en kilometerbeprijzing.Slim en schoon. Mijn derde prioriteit: solide.Ook bij Financiën kleuren de cijfers rood, diep rood. Toch weet de
minister van Financiën zichzelf altijd weer een smiley te geven. In september
presenteerde het kabinet nog een begroting van hier en heden, waarbij het
voorzichtig ramen was losgelaten, met in 2011 een overschot van 1%
en een verbetering van de houdbaarheid met een derde. Niets
aan de hand, dacht minister Bos, ondanks alle waarschuwingen. 1,25%
in september. En wat hoorden wij? De Nederlandse economie kan wel tegen een
stootje. In februari een krimp van 3,5%. Bos toen: de randen van de
somberheid worden opgezocht. Maar het kan nog erger: in het eerste kwartaal
een krimp van 4,5%. "Daar schrik ik van", aldus de premier. "Een dreun",
aldus Bos. In plaats van de laagste staatsschuld sinds Napoleon, hebben wij
nu de hoogste ooit. Het beeld doemt op van konijnen in de koplamp: elke keer
opgeschrikt door weer slechtere cijfers. Ik neem aan dat de minister hierop
in eerste termijn wil reflecteren.85 mld. voor de banken en wij zijn er nog niet. Icesave blijkt duurder.
Wij gokken op een 75%-winstkans van ING, terwijl de werkloosheid in
Californië en Florida blijft stijgen en de huizenprijzen daar steeds
lager worden. Een ongedekt optimisme, want de risico's worden niet onderkend.Het is nog te begrijpen dat het kabinet in deze crisis niet elke keer
direct het rechte pad vindt, maar de kosten en de risico's lopen op en daarom
klinkt mijn aanklacht steeds luider: waar blijven de hervormingen? De AOW-beslissing
blijft doorgeschoven naar het najaar. De overdraagbare heffingskorting blijft
intact. De huizenmarkt blijft dichtgemetseld. De enige flexibiliteit op de
arbeidsmarkt is van baan naar ontslag."Regeren is vooruitschuiven", het officiële kabinetsmotto. De oogst
van het afgelopen jaar: kilometerbeprijzing, vliegtaks, JSF-banen, ontslagrecht
en zelfs een museum krijgt het kabinet niet opgericht. Wat nou, delivery?
Vooruitschuiven, door de gespletenheid binnen de coalitie, deze week zo pijnlijk
geïllustreerd door de controverse tussen de premier en de vicepremier.
Wie fundamenteel van mening verschilt over de oorzaak van de crisis kan moeilijk
een eendrachtige oplossing formuleren. Dat is geen hype, zeg ik tegen vicepremier
Rouvoet, dat is de kern. In het verleden behaalde resultaten zijn geen garantie
voor de toekomst. Maar gezien de score van dit kabinet in de afgelopen jaren
heb ik er weinig vertrouwen in dat er nog resultaten komen.Uit alles wat hier vandaag is gezegd, blijkt een afkeer van het afleggen
van verantwoording. Maar waarom? Waarom geen transparante relatie tussen burgers
en Kamer? Dat zorgt voor betrokkenheid. Die helderheid is verder nodig voor
een democratische cultuur. Vooruitschuiven, falen onbenoemd laten, moeilijke
vragen ontwijken: dat leidt tot desinteresse.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik luister altijd met veel interesse naar u. Dat weet u.De heer Pechtold (D66):Ja!Mevrouw Hamer (PvdA):Ik hoor u vaak zeggen dat het allemaal te lang duurt en dat het kabinet
maar niet op gang komt. Ik heb dan ook met nog meer interesse het interview
gelezen dat NRC Handelsblad u heeft afgenomen. Ik heb begrepen dat er veel
tijd voor nodig was en dat u tussen de gesprekken door de nodige tijd voor
reflectie had. Eerlijk gezegd dacht ik dat u nu wel eens zou ophouden met
dat verhaal over dat het allemaal niet snel genoeg gaat. Wat is immers de
titel van uw eigen interview? Die titel luidt: "Gun mij nog wat tijd." Ik
gun u die tijd graag, maar waarom moppert u dan toch de hele tijd op het kabinet?De heer Pechtold (D66):Ik sta hier niet om verantwoording af te leggen. Ik leg twee keer per
jaar verantwoording af op het congres van mijn partij. Mijn partijgenoten
kijken dan naar mijn meetbare doelstellingen, bijvoorbeeld de 100 nieuwe leden
per week. Dat is een meetbaar en afrekenbaar doel: zoiets zou u ook eens met
het kabinet moeten afspreken.In het interview heb ik beschreven wat er gebeurt als je tweeënhalf
jaar geleden met je partij op één zetel staat. Dan heb je niet
opeens een blauwdruk voor de oplossing van alle problemen. Dat neemt overigens
niet weg dat wij fantastische ideeën hebben voor de arbeidsmarkt, de
woningmarkt, het onderwijs, kennis en schoon en duurzaam. Ik wil dat mijn
partij een alternatief biedt voor het beleid van dit kabinet en kan gaan zorgen
voor ambitie en leiderschap. Hoe wij dat precies gaan doen, moeten wij verder
in kaart brengen. Ik ben geen hyperige of hijgerige politicus, maar ik wil
wel dat het kabinet komt met een prospectus voor de toekomst van ons land,
een prospectus waarop het vervolgens afgerekend kan worden.Mevrouw Hamer (PvdA):Het charmante aan het interview was ...De heer Pechtold (D66):De foto!Mevrouw Hamer (PvdA):De foto's waren inderdaad heel leuk.Het charmante aan het interview was dat u erkende dat u in het begin van
uw carrière en tijdens uw ministerschap wel een hyperige politicus
was. U zegt daar achteraf ook spijt van te hebben. Het was verder ook wel
aardig dat u de commissie-Davids, een commissie waarover u aanvankelijk heel
erg boos was, op uw conto bijschrijft. Ik zou heel flauw kunnen zijn en u
draaien kunnen verwijten, maar dat is natuurlijk helemaal niet zo.De heer Pechtold (D66):Dit snap ik niet.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik zal het nog een keer uitleggen. Als je eerst tegen iets bent en vervolgens
claimt dat je het zelf hebt gerealiseerd, dan kun je dat draaien noemen. Dat
was ongeveer de kern van wat ik zei.De heer Pechtold (D66):Dat kwam u zeker bekend voor?Mevrouw Hamer (PvdA):Ik noem gewoon op wat ik allemaal zo charmant aan het interview vond.U zegt aan het begin van het interview dat u begonnen bent om naast het
kabinet oppositie te voeren. In het artikel komt u daar via een salto mortale
weer op terug, want eerst wilt u het wel en dan wilt u het weer niet. Op het
laatst weet u het zelf niet meer. Het is niet erg. Neem gerust de tijd. Het
is verder ook hartstikke leuk dat het goed gaat met uw partij. Daar hebben
wij ook allemaal belang bij. Ik heb mij echter wel afgevraagd waar uw dringende
behoefte vandaan om het kabinet morgen al allemaal dingen te laten doen, terwijl
u zelf nog geen begin hebt gemaakt met een inhoudelijk programma. Echt: zelfs
geen begin.De heer Pechtold (D66):Nou, nou, nou. U begon zo charmant en dan verwacht je iets vileins, maar
dit ...Mevrouw Hamer. Toen dit kabinet twee jaar geleden met zijn werk begon,
maakte ik mij zorgen over de ChristenUnie. Ik dacht: daar gaan voor ons belangrijke
wetgeving en vrijzinnigheden. Wij hebben zojuist gezien dat er met die agenda
helemaal niets is gebeurd. Ik hoopte verder dat de hervormingen van de kabinetten-Balkenende
met VVD en D66 doorgezet zouden worden. U weet het vast nog wel: wij hadden
bijna een miljoen mensen in de WAO. Verder hebben wij iets gedaan aan de zorg
en de prepensioenen. Wij hebben het eerste deel van de hypotheekrenteaftrek
aangepakt, waardoor tweede huizen niet langer aftrekbaar zijn.Het was mijn hoop dat die hervormingen doorgezet zouden worden. Ik hoopte
dat wij de arbeidsmarkt voor de volgende generatie zo zouden hervormen dat
ook onze kinderen kansen hebben in de 21ste eeuw. Ik hoopte dat wij de huizenmarkt
zouden gaan hervormen. Dat alles heeft mij toen gebracht tot de uitspraak
dat ik oppositie naast het kabinet wilde voeren. Ik schop niet overal maar
zwart-wit tegenaan onder het mom van "ik zit nu in de oppositie dus ik ben
het nergens mee eens". Vanaf het eerste moment dat die prospectus uitkwam,
heb ik inderdaad geprobeerd om de doelen afrekenbaar te maken. Dat heb ik
vandaag ook gedaan. U probeert mij nu op een interview afrekenbaar te maken.
Prachtig, maar laten wij gezamenlijk nu eens proberen om het kabinet tot zijn
doelen te krijgen. Het wilde toch wat gaan doen aan die banen? Het gebeurt
niet. Het wilde toch wat gaan doen aan de pensioenleeftijd? Waar wachten wij
op? Wij wilden toch wat met die vliegtaks? Wij wilden toch wat met die kilometerbeprijzing?
Hebt u die vliegtuigen nu al gekocht? Wij weten het allemaal niet. Dat verwacht
ik van het kabinet op Verantwoordingsdag.Mevrouw Hamer (PvdA):U spreekt volgens mij de verkeerde aan. Er zijn inderdaad een heleboel
dingen die ik niet wil en die gelukkig ook niet gebeuren, en die u wel wilt.
U wilt het ontslagrecht versoepelen. U wilt eigenlijk helemaal niet met cao's
werken, zo heb ik begrepen uit uw Netsparlezing. U wilt lonen naar productiviteit.
Ik hoop dat u weet wat u daarmee voorstelt. U wilt de pensioenleeftijd verhogen
tot 67 zonder rekening te houden met zware beroepen. Dat heb ik allemaal uit
de Netsparlezing, die ik dus ook gelezen heb. Ik stel u gewoon een simpele
vraag. Als je jezelf nu wat meer tijd gunt, waarom maak je dan elke keer die
show dat een ander het niet snel genoeg doet?De heer Pechtold (D66):Ik ben aan de ene kant geroerd dat er een uitgebreide studie is gemaakt.
Ik openbaarde dat ik met kerst boeken had gelezen over economie. Ik ben heel
blij dat mijn Netsparlezing en interviews ... Ik kan u ook de Van Randwijklezing
in Vlissingen aanbevelen; die zal ik u opsturen. Het interview in Playboy
zal misschien nog niet op uw netvlies zijn gekomen.Mevrouw Hamer (PvdA):Ook met foto's?De heer Pechtold (D66):Nee, daar waren wij absoluut niet tevreden mee. Het nietje zat op de verkeerde
plek! Ik ben blij dat u een studie hebt gedaan naar datgene waarmee ik bezig
ben. In alle ernst: ik heb mijn rol in de oppositie vanaf twee jaar geleden
serieus genomen. Dat zou u moeten waarderen. Dit is niet mijn kabinet, maar
het is ook geen kabinet waarvan ik zeg dat het hel en verdoemenis is en dat
het nergens voor deugt. Ik wil dat dit kabinet in de nog resterende periode
bezig gaat met de belangrijke thema's in de crisis. Dan heb ik het over de
hervorming van de arbeidsmarkt, de hervorming van de woningmarkt, over investeren
in onderwijs en kennis en ervoor zorgen dat duurzaamheid, klimaat en energie
een andere toekomst hebben dan de afgelopen jaren. Daar ben ik mee bezig.
"Gun mij nog wat tijd" slaat ook op het allesomvattende thema van democratie,
transparantie en verantwoording. Dat heb ik neergezet in dat NRC-interview.
Niet de standpuntjes over AOW en kinderopvang, maar hoe wij ervoor zorgen
dat wij onze democratie, de relatie tot burgers, zo houden dat zij transparant
is en dat mensen zich erin herkennen, dat zij zien dat Den Haag de plek is
waar niet alleen problemen worden besproken, maar ook opgelost. Als ik dan
kijk naar 100 dagen het land in en twee jaar verder, zie ik dat het een aardige
poging was, dat het miljoenen heeft gekost en dat wij er op Verantwoordingsdag
geen bal aan hebben.Mevrouw Hamer (PvdA):De vraag blijft gewoon de vraag die ik u stelde. U hebt een heel interview
en allerlei gesprekken nodig om tot de conclusie te komen dat u meer tijd
nodig hebt om na te denken over de democratie, iets waarvoor uw partij was
opgericht. Ik probeer u nu niet te vangen op dat interview. Ik probeer het
nog aardig in te leiden door te zeggen dat u een charmante houding hebt. U
hebt echter tot nu toe twee jaar lang, vanaf dag ene, een grijze plaat gedraaid,
namelijk dat het niet snel genoeg ging. Het ging niet snel genoeg bij de 100
dagen, het ging niet snel genoeg na de 100 dagen, het ging niet snel genoeg
tussendoor, het gaat nu weer niet snel genoeg, de crisis werd niet snel genoeg
aangepakt, alles was niet snel genoeg. Neemt u het mij dan niet kwalijk dat
ik dat allemaal nogal op een hoge toon gezegd vind als u uiteindelijk zelf
slechts met de boodschap komt dat u nog wat meer tijd gegund moet worden.
Wat u uzelf gunt, gun dat ook een ander, zou ik zeggen.De heer Pechtold (D66):Ik vind dat meer politici zo nu en dan reflectie moeten tonen. Ik ben
blij dat ik in dat interview een stukje oprechte twijfel heb neergezet. Liever
oprechte twijfel dan constant opportunistisch gedraai.De heer Slob (ChristenUnie):Reflectie is denk ik hartstikke goed. Dat moeten wij denk ik wat vaker
doen. Maar wij moeten wel recht doen aan feiten. Wat mij opvalt is, dat u
voor de zoveelste keer zegt: de hele huizenmarkt zit op slot. U doelt dan
ongetwijfeld op het feit dat de hypotheekrenteaftrek niet ter discussie mag
staan. Maar dat was volgens mij ook in de kabinetsperiode dat D66 in de regering
zat het geval, dus dat is een redelijke constante. Wat u er niet bij zegt
is dat in het kader van het crisisakkoord, met name rond volkshuishuisvesting,
een aantal aanvullende maatregelen is genomen dat het een en ander kan gaan
betekenen. Het tweede voorbeeld dat ik wil noemen betreft energie. Daar bent
u ook heel kritisch over, maar u zegt er niet bij dat het uw eigen minister
Brinkhorst was die de energiebedrijven in de uitverkoop heeft gedaan, waarmee
wij nu zo veel problemen hebben. U moet wel recht doen aan feiten. Voor de
rest gun ik u uw rol vanuit de oppositie. Dat doet u af en toe heel leuk,
maar nogmaals, houd de feiten in de gaten.De heer Pechtold (D66):Ik heb hier een onafhankelijk rapport over de realisatie van de milieudoelen.
Het staat op rood, en daarover maak ik mij zorgen. Ik geef aan dat wij plannen
hebben om ervoor te zorgen dat het groener en duurzamer wordt. Ik wil graag
dat er wat gebeurt. U zit in de regering. Als u de splitsingswet zo slecht
vindt dan doet u er toch iets aan? Ik vind het van groot belang voor de consument
dat er gesplitst wordt. Wij letten heel goed op bij al of niet verkopen of
het gesplitste bedrijven zijn. De debatten daarover voeren wij hier. Als u
denkt dat u de komende eeuw energiebedrijven in Nederland nog zo overeind
kunt houden, maak dan een wet, u zit toch in de regering! U draait er helemaal
niets van terug. Wat de hypotheekrenteaftrek betreft: ja, ik ben er trots
op dat wij in een kabinet, waar wij verdorie met CDA en VVD in zaten, de eerste
delen van de hypotheekrenteaftrek al hebben gemoderniseerd. Toen hebben wij
ervoor gezorgd dat de tweede huizen maar niet zomaar allemaal voor 52%
aftrekbaar blijven. Wij hebben er ook voor gezorgd dat de overwaarde van al
die andere dingen niet aftrekbaar blijft. De starter kan hier in de Randstad
nog steeds geen goede huurwoning of koopwoning bereiken. Daarvoor is er een
goede mix nodig van het aanpassen van huursubsidie, hypotheekrenteaftrek,
overdrachtsbelastingen en grondprijzen. Daar gaat het mij om bij de woningmarkt,
maar er is nog niet eens sprake van een start in het denken bij dit kabinet.Voorzitter. Mijn conclusie is dat uit alles vandaag een afkeer blijkt
voor verantwoording. Waarom eigenlijk? Waarom geen transparante relatie met
burgers en met de Kamer? Dat zorgt voor betrokkenheid. Die helderheid is nodig
in een democratische cultuur. Vooruitschuiven, falen, onbenoemd laten, moeilijke
vragen ontwijken, dat alles leidt tot desinteresse. Onbegrepen mokt het kabinet:
het systeem faalt, de mens faalt, maar wij doen het toch zo fantastisch. Dan
zeg ik tegen het kabinet: werp de onzekerheid van u af en benut de laatste
twee jaar om ambitie te tonen. Zeg tegen Nederland: dit is ons plan, doet
u mee, burgers en bedrijven? Wij gaan u kansen geven. Grijpt u ze? Zo'n ambitie
zou inspireren. Verantwoording daarover committeert, ook de oppositie. Als
het kabinet nu zijn kennisdoelstelling helder herformuleert, vindt het mij
weer naast zich. Twee heldere stappen in twee jaar naar de slimme economie
van de toekomst. Twee meetbare stappen in twee jaar naar de schone energie
van de toekomst. Twee zichtbare stappen in twee jaar naar de solide begroting
van de toekomst. Toon leiderschap: zichtbaar. Toon ambitie: afrekenbaar.Mevrouw Thieme (PvdD):Voorzitter. Je zult maar verantwoording moeten afleggen voor een beleid
dat niet te verantwoorden is. Dan is het fijn dat de meerderheid van de jury
gevormd wordt door je vrienden, althans door de mensen met wie je voor de
duur van deze kabinetsperiode hebt afgesproken dat het je vrienden zullen
zijn en dat ze je fouten zullen dekken, op voorwaarde dat jij hun fouten zult
dekken. Zolang je je daaraan houdt, heb je van een oppositie niets te vrezen.
En de kiezer? Die is kort van memorie.Maar wij weten allemaal dat de echte verantwoording volgende week donderdag
plaatsvindt. Weliswaar onder de naam Europese verkiezingen, maar het gaat
natuurlijk gewoon om nationale verkiezingen. Er is niet één
kandidaat bij die een andere nationaliteit heeft dan de Nederlandse. Lokale
verkiezingen dus, onder de vlag van Europese verkiezingen. Dan kunnen de kiezers
meteen ook aangeven wat zij ervan vinden dat de Europese grondwet tegen hun
wil toch onder een andere naam door dit kabinet is doorgedrukt. Kiezers hebben
genoeg van de schijnvertoning van politici die doen of er niets aan de hand
is en kiezen voor "business as usual", terwijl de wereld in brand staat. De
wereld kampt met een financiële crisis, een klimaatcrisis, een energiecrisis,
een biodiversiteitscrisis, een fosfaatcrisis, een zoetwatercrisis, een voedselcrisis
en tal van dierziektecrises. Maar het kabinet kiest voor business als usual.
Dat herhaal ik nog maar eens. Het wil zo snel mogelijk terugkeren naar de
doodlopende weg die ons naar al deze crises heeft geleid. Als de onzichtbare
hand van Adam Smith de crisis niet oplost, dan moeten wij maar doen alsof
er niets aan de hand is.Het verbod op short selling zal per 1 juni worden opgeheven. Er kan
dan weer volop worden gespeculeerd op koersdalingen. Na ons de zondvloed.
Anders dan de ezels stoten wij ons met overgave voortdurend aan een en dezelfde
steen. Onze hebzucht heeft ons zodanig verblind dat wij niet anders meer kunnen
dan te denken in termen van graaigedrag, speculatie en het onder het kleed
vegen van onze grootste problemen.Minister Cramer meldt trots dat zij geld beschikbaar stelt voor twee proefprojecten
om CO2 onder de grond op te slaan. Met dit project is ongeveer
60 mln. gemoeid. Veeg maar onder het kleed. Letterlijk. Niet de oorzaken worden
weggenomen, maar de symptomen van verkeerd beleid worden weggepoetst.Onomstotelijk staat vast dat de veehouderij een van de grootste veroorzakers
van het broeikaseffect is. Maar de veehouderij wordt door dit kabinet niet
gesaneerd, maar gesubsidieerd. Onze kleinkinderen zullen, als zij daartoe
tenminste de kans krijgen, met verbazing terugkijken op een tijdperk waarin
politici wisten dat vlees het meest milieubelastende onderdeel van ons voedselpakket
is en waarin berekend was dat de kosten van het totale klimaatbeleid met 50%
omlaag kunnen als de overheid dierlijke producten zou ontmoedigen en wordt
ingezet op alternatieven voor vlees, maar politici deze wetenschap niet gebruikten
om het gebruik van vlees te ontmoedigen maar juist alles deden om de consumptie
van dierlijke eiwitten te bevorderen. Dit alles is in strijd met de adviezen
van de Wereldgezondheidsorganisatie, in strijd met de adviezen van de FAO
en in strijd met de adviezen van het Planbureau voor de Leefomgeving.Heel veel kiezers zouden in zo'n krankzinnige beleidskeuze aanleiding
kunnen zien om op 4 juni keihard "nee" te zeggen tegen de partijen die
dit beleid mogelijk maken en steunen.Nog zo'n succesnummer waarop het kabinet trots is, is de snellere besluitvorming
ten aanzien van infrastructuur. Het kabinet streeft er naar dat de besluitvorming
over infrastructuurprojecten in 2010 de helft minder tijd zal kosten. Onder
aanvoering van de heer Elverding wil het kabinet daartoe beschermende controlemechanismen
ten aanzien van geluid en luchtkwaliteit schrappen. En dat niet alleen. De
milieubeweging wordt drastisch in haar subsidies gekort. Aldus wordt zij monddood
gemaakt zodat zij de belangen van dieren, natuur en milieu niet meer fatsoenlijk
kan behartigen tegen het Elverdingdenken. Geweldig. Dat is nog een krachtig
argument voor kiezers om op 4 juni met overtuiging "nee" te zeggen
tegen de partijen die een dergelijk beleid mogelijk maken en steunen.De minister-president schrijft in zijn brief dat het economisch zwaar
weer gevolgen heeft voor een aantal doelstellingen. Wanneer ik naar de zes
pijlers kijk, moet ik helaas constateren dat alleen bij de in onze ogen belangrijkste
pijlers, die over duurzaamheid gaan, de volgende opmerking wordt geplaatst:
"Verder zal de recessie de realisatie van de doelen in deze pijlers mogelijk
negatief beïnvloeden." Het kabinet accepteert dit gewoon. Het benadert
het kostbaarste dat wij hebben als een luxe die wij ons niet meer zouden kunnen
veroorloven. Veroorloven zou niet een begrip moeten zijn dat slechts wordt
geijkt aan geld, maar dat vooral wordt geijkt aan kostbare waarden als schone
lucht, een stabiel klimaat, een schone bodem en schoon water. Het zijn juist
deze kostbare waarden die worden ingezet als wisselgeld. Juist wat wij ons
niet kunnen veroorloven, wordt geofferd op het altaar van de economie. Na
ons de zondvloed. Wij zullen moeten leren leven met het wassende water, stelt
de minister van VROM, die niet alleen het CO2onder het kleed wil
vegen, maar ook de oorzaken van de klimaatverandering en van de stijgende
zeespiegel niet durft aan te pakken. Je hoort haar denken: als voorspellingen
zo erg zijn, dan helpt daar toch geen lieve moeder meer aan.De zeeën zijn zo goed als leeggevist. Het Nederlandse visserijbeleid
faalt. Vangstquota zijn maar liefst gemiddeld 42% tot 57% hoger
dan verantwoord is. Het kabinet doet echter alsof zijn neus bloedt en verwijst
vragen en kritiek steevast door naar Brussel. De Nederlandse visserij zet
in op duurzaamheid en treft dus geen blaam. De Algemene Rekenkamer trapt daar
niet in. Waarom zou bijvoorbeeld sanering van slechts 15% van de kottervisserijvloot
voldoende zijn? Waarom neemt het kabinet zomaar aan dat vissers met meer geld
als vanzelf investeren in duurzame vismethoden? Al met al is duidelijk dat
het kabinet dit jaar op dit dossier wederom de boot is ingegaan. Ik hoor hierop
graag een reactie.Minister Bos zei deze week dat hij vindt dat 70% van het geld uit
de EU anders zou moeten worden besteed. Volgens hem hoeft de totale EU-begroting
niet omlaag, maar moet een bedrag van ongeveer 90 mld. beter worden besteed
aan onderwijs, ontwikkeling, duurzame energie en een schoner klimaat. Hulde
voor zo'n standpunt. Maar wat is het meer dan verkiezingsretoriek als voor
het budget waarvoor de minister wél zelf verantwoordelijk is, dergelijke
keuzes niet worden gemaakt? Ik hoor hierop graag een reactie.Uit de jaarverslagen blijkt dat het kabinet de benen uit het lijf loopt
om de massieve landbouwsubsidies uit Europa ten goede te laten komen aan de
gangbare agrarische sector en in belangrijke mate ook aan de bio-industrie,
waarin 500 miljoen dieren lijden en sterven na een kort en ellendig leven.
Van elke euro uit het budget van Europa wordt ruim € 0,40 uitgegeven
aan landbouwsubsidies, geld waarmee overschotten aan vlees, melk en boter
worden gedumpt in ontwikkelingslanden, waarmee lokale economieën worden
verstoord en honger, armoede en vluchtelingenstromen op gang worden gebracht.
Ik hoor hierop graag een reactie.In het regeerakkoord is voor het eerst het woord dierenwelzijn opgenomen
als doelstelling. Dat gaf mijn partij en alle mensen hoop die zich al jarenlang
inzetten voor deze kwetsbare groep. Wij kregen hoop dat er eindelijk iets
zou veranderen voor de 500 miljoen dieren in de bio-industrie, de miljoenen
dieren die jaarlijks worden gedood door hobbyjagers, de honderdduizenden dieren
die voor dierproeven worden gebruikt, de tienduizenden gezelschapsdieren die
worden verwaarloosd en de talloze dieren die met uitsterven worden bedreigd.
Het bleek tot nu toe ijdele hoop te zijn. Het kabinet gedraagt zich als een
slager die op zijn ruit schildert: uw dieren zijn bij ons in goede handen.Het is totaal niet duidelijk hoeveel geld van de 7 mln. die het kabinet
zegt uit te geven aan dierenwelzijn, daadwerkelijk ten goede komt aan dieren.
Ook is tot op de dag van vandaag niet duidelijk wat de doelstelling van 5%
integraal duurzame en diervriendelijke stallen daadwerkelijk inhoudt. Er is
na twee jaar nog steeds geen monitoringinstrument. De Kamer kan op dit punt
gewoonweg niet controleren. De vragen die ik vorig jaar tijdens gehaktdag
stelde over dit onderwerp, bleven onbeantwoord omdat minister Bos stelde geen
inzicht te hebben in een dergelijk onderwerp, dat de vragen te specifiek zouden
zijn en dat minister Verburg niet paraat was voor de beantwoording ervan.
Gaat het dit jaar weer zo? Gaat Verantwoordingsdag opnieuw alleen over geld
en over de stokpaardjes van de minister-president en de vicepremier die het,
business as usual, alleen over de traditionele, vaak heel specifieke mensenonderwerpen
van de korte termijn kunnen hebben? De grote kwesties rondom klimaatverandering
en de criminele uitbuiting van natuur en dieren laten zij over aan vakministers.
Wanneer legt de minister-president verantwoording af over hetgeen wij in moreel
opzicht schuldig zijn aan elkaar, aan dieren, natuur en milieu? Waar de banken
en de verzekeraars vrijwel onvoorwaardelijk op steun van dit kabinet mochten
rekenen in de vorm van duizelingwekkende bedragen als beloning voor hun, zonder
uitzondering, slechte gedrag, laat het kabinet Econcern, het vlaggenschip
van duurzame economie, schipbreuk lijden. Gisteren schreef minister Bos aan
deze Kamer dat er binnen zijn departement een speciaal team is gevormd dat
de situatie nauwlettend volgt, nu er sprake is van uitstel van betaling. Dat
zijn mooie woorden, maar die mochten niet baten voor de personeelsleden van
Econcern.Waar de overheid met twee benen in onoverzichtelijke situaties van banken
en verzekeraars stapte, is het bedrag van 150 mln. voor het zeer overzichtelijke
probleem van Econcern een brug te ver. De dag nadat Brabant tegen de overname
van Essent door RWE had gestemd, stonden zowel Essent als RWE bij Econcern
op de stoep met belangstelling voor overname. Er moest immers een bewijs van
goed gedrag worden geleverd, a license to produce. De dag nadat Brabant de
overname alsnog goedkeurde, hadden Essent en RWE opeens geen interesse meer.
Dit cynische beleid jaagt kiezers weg van de politiek. Dat laat kiezers hun
vertrouwen verliezen in politici. Zij verzuimen immers om het probleem van
het graaigedrag aan te pakken en kiezen voor een verrotte financiële
sector in plaats van voor investeren in duurzaamheid.De regering staart zich blind op de kleinste crisis van de crises die
ons treffen. Deze crisis zal moeten worden aangewend voor een radicale koerswending.
Wij zijn van mening dat een essentieel onderdeel daarvan is dat er een eind
moet komen aan de bio-industrie.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Het is goed dat wij vandaag in het tiende debat van deze soort
de beleidsvoornemens voor 2008 vergelijken met het daadwerkelijk gerealiseerde
beleid in dat jaar. Heeft het kabinet de door hem gestelde doelen behaald?
Zijn de beloften waargemaakt? Dat soort vragen moeten we regelmatig stellen
om alert te blijven.Ook deze keer heeft mijn fractie geworsteld met de invulling van het verantwoordingsdebat.
Hoe krijg je binnen tien minuten een halve meter verantwoordingsrapporten
besproken? En lukt het ons, zoals minister Bos vorige week al aangaf, de verleiding
te weerstaan om van een debat over verantwoording een debat over de actualiteit
van de dag te maken? Ik zal dat proberen.Dit jaar zei de minister-president vol trots dat het dit kabinet gelukt
is om 99% van de door hem gestelde doelstellingen te meten. Lag de
realisatie van doelen vorig jaar, 44%, op koers, nu zit het kabinet
op 82%. Toch is er bij dit opgewekte verhaal een aantal kanttekeningen
te maken. Het is bijvoorbeeld opvallend dat de Algemene Rekenkamer zegt dat
zij er geen idee van heeft of het kabinet daarmee een juiste voorstelling
van zaken geeft. De claim bestrijden kan zij ook niet. Als de Algemene Rekenkamer
dat al niet kan, heeft de Tweede Kamer te maken met - ik citeer de president
van de Algemene Rekenkamer - een ernstige aantasting van het budgetrecht van
het parlement. De Kamer kan met het budgetrecht artikelen in begrotingen van
afzonderlijke ministeries wijzigen. Het probleem is echter dat de beleidsdoelen
van het kabinet vaak worden uitgewerkt door enkele ministeries. Bovendien
geeft de verantwoordingsbrief wel inzicht in de geleverde prestaties en genomen
maatregelen, maar wordt er weinig inzicht geboden in de effecten. Zien de
bewindslieden aanknopingspunten om de Kamer op beide punten tegemoet te komen?Een tweede complicatie bij de bespreking van de stukken van 2008 betreft
het feit dat we ons in de grootste economische crisis bevinden sinds de jaren
dertig van de vorige eeuw. Dat heeft natuurlijk grote consequenties voor de
financiële verslaglegging over het jaar 2008, maar natuurlijk ook voor
de eerstvolgende begrotingsjaren. Bovendien werd afgelopen vrijdag duidelijk
dat we niet meer moeten rekenen met een krimp van het bbp van 3,5%,
maar met een krimp van 5%. Terecht wordt gevraagd in hoeverre de gepresenteerde
cijfers over 2008 nog van waarde zijn om te beoordelen of het kabinet zijn
doelstellingen voor deze regeerperiode gaat realiseren. Ik geef concrete voorbeelden:
hoe ziet het kabinet de realisatie van de doelstelling voor zich om meer zelfstandige
ondernemers met personeel en snelle groeiers in Nederland te krijgen in 2011?
Hoe realistisch is de verhoging van de arbeidsparticipatie van 70%
naar 80% in 2016? Niet erg realistisch, denk ik, gezien de grote daling
van het aantal vacatures de laatste maanden. Waarom stelt het kabinet dan
toch dat deze, en andere economisch gerelateerde doelstellingen op schema
liggen? Moet er niet een schepje bovenop? Hoe staat het precies met de herstelagenda
die we onlangs bespraken? Ik krijg hier graag een reactie op.Uiteraard is het geboden en goed dat er wordt nagedacht over de oorzaken
van de economische crisis. De minister-president deed dit in een artikel in
NRC Handelsblad van 19 mei jongstleden. Minister Bos nam daarvan op een
essentieel onderdeel afstand. Dat kan natuurlijk niet zonder schade voor het
kabinet. Zeker in verkiezingstijd is er een zekere ruimte, maar het centrale
zenuwgestel van de actuele politiek moet daarbij worden ontzien. Het kabinet
spreekt immers met één mond. De brief van gisteren sust en dekt
toe, maar is dit toch niet een helder voorbeeld van "eens maar nooit weer"?Als we vervolgens letten op de uitwerking van de beleidsdoelstellingen,
dan erkent mijn fractie dat er een aantal stappen voorwaarts is gemaakt is.
Ik denk aan de duidelijke inzet van minister Verhagen voor geloofsvervolgden
waar ook ter wereld. Ik denk ook aan het verbeteren en versterken van palliatieve
zorg. Daar moeten we vooral mee doorgaan. En ik denk bijvoorbeeld aan de professionele
inzet van ons leger in Afghanistan. Een kanttekening is daarbij wel op zijn
plaats: als we onze krijgsmacht ook in de toekomst professioneel willen houden,
moeten we daar wel in willen investeren. En daar mag nog wel heel wat meer
gebeuren.Niet op koers ligt de doelstelling van de bereikbaarheid over weg en water
in het wegennetwerk en de binnenvaart. Nu de spoedwet beschikbaar is, kan
dit snel anders zijn. Ook hopen we nu toch eindelijk met het kabinet, dat
al over de helft van zijn zittingsduur is, van gedachten te kunnen wisselen
over een visie op het gezin. Wat betreft de doelstellingen op het gebied van
de kinderopvang: er moet gesaneerd worden, maar het kabinet saneert precies
aan de verkeerde kant, namelijk aan de kant van de gastouderopvang in plaats
van aan de kant van de kinderopvang. Een ombuiging in dat beleid is dringend
nodig.Bij veel van de doelstellingen die door het kabinet worden aangemerkt
als op koers liggend, de zogenaamde groene blokjes, plaatst mijn fractie toch
vraagtekens. In noem enkele voorbeelden. Hoe kan het kabinet beweren dat Europa
zich meer richt op terreinen waar het meerwaarde levert en zich niet begeeft
op terreinen waar lidstaten het beter zelf kunnen regelen? Brussel trekt juist
steeds meer nationale zaken naar zich toe, ik denk alleen al aan wat wij hier
volgende week bespreken in de antidiscriminatierichtlijn.En wat te denken van de groene blokjes bij de beleidsdoelstellingen 11
en 12 over de kwaliteit van het onderwijs? Over de kwaliteit van het onderwijs
woedt op dit moment juist een debat, waardoor het merkwaardig is om zulke
stellige uitspraken te doen.Hoe kan het kabinet de invoering van een gedifferentieerde kilometerprijs
naar tijd, plaats en milieukenmerken op koers beschouwen, gezien de recent
vermelde vertraagde invoering daarvan?Het kabinet merkt zelf al op dat een uitbreiding van het aantal vrijwilligers
en van het aantal mantelzorgers in 2011 er niet in zit. Integendeel, het aantal
vrijwilligers en mantelzorgers wordt minder en daardoor wordt de doelstelling
op dit punt dus ook naar beneden bijgesteld. Welke context bedoelt de regering
als zij toch stelt bij deze doelstelling dat het beleid en de uitwerking ervan
op koers ligt?De doelstelling om 500 extra wijkagenten aan te stellen, ligt volgens
het kabinet op koers. Daar staat echter tegenover dat er ook deze kabinetsperiode
weer bezuinigd zal gaan worden op het politieapparaat. Wij blijven over die
uitwerking echt bezorgd, in het licht van de stand van zaken bij doelstelling
52. Het is duidelijk dat agressie, sociale verloedering op
straat en dergelijke moeten worden ingetoomd. Wij ergeren ons daaraan immers
blauw.De aanpak van overmatig alcoholgebruik door jongeren beperkt zich volgens
het kabinet strikt genomen tot een wetgevingstraject voor hokken en keten.
Mijn fractie ontkent niet dat er op dit terrein waardevolle stappen worden
gezet, maar vindt de strikte invulling van deze beleidsdoelstelling onder
de maat. Wij vragen het kabinet om op dit thema meer ambitie te tonen. Ik
krijg graag op elk van deze als voorbeeld aangedragen punten een reactie.Ten slotte wil ik enkele evaluerende opmerkingen maken over de voor mijn
fractie meest wezenlijke punten. Begin 2008 zijn er verschillende, langverwachte,
debatten gehouden over de medisch-ethische thema's. Daar hadden wij naar uitgekeken!
Het resultaat van die debatten vindt mijn fractie echter teleurstellend. Zo
heeft de kwestie van de embryoselectie ons diep geraakt, evenals de uitkomsten
van de evaluatiedebatten over abortus en euthanasie. Wij ontkomen niet aan
de conclusie dat het kabinet bij de medische ethiek blijft hinken op twee
gedachten. Enerzijds is er de beschermwaardigheid van het leven, anderzijds
de autonomie van de mens. Op papier, in het coalitieakkoord, is er weliswaar
een evenwicht geformuleerd, maar in de praktijk blijkt de autonomie van de
mens nog steeds eenzijdig de doorslag te geven. Het gegeven dat de heren Rutte
van de VVD en Pechtold van D66 zich zojuist tevreden betoonden over de stand
van zaken na die debatten op deze voor ons zo belangrijke punten, is voor
de SGP-fractie temeer aanleiding om daar kritisch over te blijven. Wij nemen
ons dus voor om een kentering op deze voor ons wezenlijke thema's te bevorderen
en daar zal onze inzet op gericht blijven.De heer Pechtold (D66):Nu ik de heren Van der Vlies en Slob zo bij elkaar heb, zeg ik het volgende.
Voor ons, vrijzinnig liberalen was dat een punt van zorg bij de start van
dit kabinet. Daarom ben ik zeer geïnteresseerd in uw misschien wat scherpere
oordeel op dit punt. Denkt u dat er de komende twee jaar überhaupt iets
kan gebeuren, gezien ook de trajecten die wetgeving nu eenmaal nodig heeft?
Dan heb ik het over de overtijdbehandeling en over het überhaupt aanpakken
van dit type wetgeving. Ik stel verheugd vast dat de hele medische agenda
die wij in de jaren negentig hebben opgebouwd, niet wordt veranderd. Na dit
kabinet bekijken wij of verdere modernisering mogelijk is. Ik ben echter heel
geïnteresseerd in hoe u hiertegen aankijkt, vooral in relatie tot de
broeders van de ChristenUnie.De heer Van der Vlies (SGP):Ons verwachtingsbeeld was iets anders dan het uwe. Wij hebben daar in
het verleden met elkaar over gediscussieerd, ook in debatten als deze. Ons
verwachtingsbeeld was behoorlijk gespannen, in de zin van: wie weet wat er
allemaal gaat komen? Tot nu toe blijft het resultaat achter bij wat wij hadden
gehoopt. Laat daar geen misverstand over bestaan. Komt er in de resterende
tijd nog iets van terecht? Ik blijf de coalitie en het kabinet daartoe stimuleren.
Als u mij vraagt wat mijn perceptie is van de realiseringskans, dan moet ik
zeggen dat ik daar inderdaad steeds somberder over wordt.De heer Slob (ChristenUnie):Ik ken u als iemand die zijn beoordelingen niet laat afhangen van wat
bijvoorbeeld de heren Rutte of Pechtold vinden. U kunt ook zelfstandig een
oordeel vellen. Gegeven wat de realiteit was een aantal jaren geleden en wat
er nu op dit terrein gebeurt – dan denk ik bijvoorbeeld aan de palliatieve
zorg, de opvang voor tienermoeders en de discussie over de overtijdbehandeling –
hoe beoordeelt u dat dan, ook in vergelijking met wat u de afgelopen jaren
op dat terrein hebt zien gebeuren of beter gezegd: niet hebt zien gebeuren?De heer Van der Vlies (SGP):Daar kan ik heel helder over zijn. De inzet van de SGP-fractie is sinds
jaar en dag geweest om aandacht te vragen voor de palliatieve zorg. Daarin
zijn wij vele jaren gezamenlijk opgetrokken. Wij hebben dat op de agenda gekregen.
Er is aandacht voor gekomen. Op dat punt is een en ander uitgebreid, geïntensiveerd
en in de opleidingen neergeslagen. Dat is heel erg goed. Dat dit kabinet daar
nog een schepje bovenop heeft gedaan, is prima. Daar zult u mij niet over
horen. Sterker: er mag van mij nog meer gebeuren op dat terrein. U herinnert
zich dat ik over tienermoeders ooit een amendement heb ingediend. Dat werd
weggestemd. Het ging toen om 10 mln. Het jaar daarop hebt u het via de coalitie
weten te realiseren. Dat is prima. Ik zie echter nog niet dat de praktijk
in de abortusklinieken daardoor verandert. Het is dus goed dat de eerder genoemde
zaken gebeuren, maar nu nog de praktijk in de abortusklinieken. Over het recht
voor de vrouw is vorig jaar heel principieel gediscussieerd. Daar heb ik ook
inhoudelijke herinneringen aan. Het recht voor de vrouw – dat heeft
staatssecretaris Bussemaker uitdrukkelijk gestipuleerd – moest onaangetast
blijven, terwijl ik er steeds voor heb gepleit dat niet het recht van de vrouw
altijd domineert – ik hoop dat u het daarover met mij eens bent –
maar dat het altijd moet gaan om een samenspraak met de behandelend arts,
wat toch het compromis in de Wet afbreking zwangerschap was. De behandelend
arts moet daarin zijn eigen afweging kunnen maken. Die ruimte biedt de wet.
Dat wil ik op zijn minst graag zo houden. Ik zou zelfs stappen terug willen
zetten. Daar laat ik geen misverstand over bestaan. Wat dat betreft heb ik
ook altijd met instemming gekeken naar het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie,
want daar staat dat ook in.De heer Slob (ChristenUnie):Het is goed dat de heer Van der Vlies deze aanvulling geeft, want hij
bleef enigszins hangen in "het glas is half leeg". Mag ik zijn woorden zo
samenvatten dat hij zegt: wij willen op dat terrein veel en veel meer, maar
ik constateer met dankbaarheid dat er op een aantal gebieden nu ontwikkelingen
plaatsvinden die daarvoor nog niet plaatsvonden. De heer Van der Vlies heeft
daar zelf voor gevochten en hij zal dat als een meerwaarde zien van wat er
in deze periode gebeurt.De heer Van der Vlies (SGP):Het is prima dat de palliatieve zorg, die al aan de orde was, is uitgebreid.
Het thema "tienermoeders" is sinds een jaar of wat nieuw. Ik heb dat thema
indertijd zelf ook aan de orde gesteld, maar een oplossing was toen niet mogelijk
vanwege financiële perikelen. Later is dat wel gerealiseerd en ik erken
dat dit prima is. Maar de praktijk in de abortusklinieken is ook door de participatie
van de ChristenUnie in deze coalitie helaas nog niet veranderd. Dat blijf
ik aan de orde stellen.Voorzitter. Mijn laatste opmerking betreft een ander immaterieel thema,
waarover mijn fractie gedurende het jaar 2008 steeds grotere zorgen heeft
gekregen en dat betreft het homo-emancipatiebeleid van dit kabinet. Geen geweld
tegen en discriminatie van homo's, dat begrijpen wij volstrekt en daar staan
wij ook helemaal achter. Maar het verbinden van consequenties van de ethische
beoordeling ervan, bijvoorbeeld in het onderwijs, moet mogelijk blijven. Het
functioneren van gewetensbezwaarde trouwambtenaren is tijdens deze kabinetsperiode
eerder moeilijker dan gemakkelijker geworden, en er wordt de laatste weken
stevig gemorreld aan de fundamenten van de vrijheid van onderwijs. Dat moet
snel afgelopen zijn. Ik vraag de minister-president om een heldere, niet mis
te verstane reactie daarop.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het zal u niet verbazen dat wij op dit punt van mening verschillen. U
zegt zo stellig: geen discriminatie van homo's. U vindt echter wel dat homo's
in het bijzonder onderwijs ontslagen moeten kunnen worden op het moment dat
zij zichtbaar uitkomen voor hun homoseksualiteit.De heer Van der Vlies (SGP):De wet geeft het schoolbestuur inderdaad het recht op een eigen te voeren
personeelsbeleid. Ik ken de enkelefeitconstructie. Er moet dus meer dan dat
enkele feit aan de orde zijn, wil een beslissing in de zin die u zojuist suggereert
genomen kunnen zijn en houdbaar blijven in een eventuele toetsing door de
Commissie Gelijke Behandeling. Dat recht is er en moet er wat mij betreft
blijven. U bent geen vreemde eend in deze bijt, u weet dat er veel discussie
over is. Ik verweer mij daar echt tegen. Ik hoop dat u mij daarin zult steunen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Nee, absoluut niet, hoe graag ik u ook op allerlei momenten zou willen
steunen. Ik moet zeggen dat ik hier veel moeite mee heb, want u kunt dan niet
staande houden dat u tegen discriminatie van homoseksuelen bent. U vindt namelijk
wel dat het bijzonder onderwijs het recht moet houden dat mensen, zodra zij
openlijk uitkomen voor hun homoseksualiteit, mogen worden ontslagen, en dat
is discriminatie.De heer Van der Vlies (SGP):Dat laatste betwist ik. Die discussie is gevoerd bij de behandeling van
de Algemene wet gelijke behandeling. Ik herinner mij dat heel scherp. Daarover
is het laatste woord nog niet gesproken. Ik ben het dus niet met u eens.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voorzitter. Dit kabinet heeft het absurde aantal van 2822 bladzijden nodig
om verantwoording af te leggen over een jaar beleid. Dat heeft maar één
doel: de Kamer misleiden en verbergen hoe ineffectief de overheid is. Effectieve
controle van het beleid wordt onmogelijk gemaakt. Ik krijg één
week de tijd om meer dan 4000 bladzijden door te spitten en slechts vijf minuten
spreektijd, ongehoord, terwijl het gaat over 40% van ons bruto nationaal
product dat door de overheid bij burgers en bedrijven wordt weggehaald zonder
deugdelijke verantwoording.De Rekenkamer beoordeelt op drie elementen. Het oordeel over het financieel
verslag van het Rijk is zorgelijk. Het oordeel over de bedrijfsvoering van
de ministeries luidt: het lijkt redelijk op orde. Over de beleidsinformatie
concludeert mevrouw Stuiveling op 20 mei jongstleden: de stand van zaken
is dat u meer beleidsinformatie hebt gekregen dan vorig jaar, maar u hebt
er minder aan. Die woorden kan Trots op Nederland alleen maar onderschrijven.Ik wijd enige woorden aan de kredietcrisis. Ondanks de sussende en ontkennende
woorden van de minister van Financiën en de premier op Prinsjesdag, heeft
de kredietcrisis toch keihard toegeslagen in het land. Bedrijven vallen om,
de bouw stagneert, de autobranche en de transportsector vallen stil, de export
zakt weg en de werkloosheid schiet omhoog. De bv Nederland staat zwaar onder
druk.Het kabinet heeft in 2008 ingegrepen bij Fortis/ABN AMRO. Dat was een
zogenaamde systeembank die niet mocht omvallen. Daarom werd hij door de regering
overgenomen voor 16,8 mld. Ook moest er een belang worden genomen in RFS van
6,5 mld. en kwam er een overbruggingskrediet voor Fortis van 44,3 mld. Samen
is dat 67,6 mld. Het einde is nog niet in zicht; de volgende aanvraag voor
miljardensteun van ABN AMRO hangt namelijk al in de lucht. De minister van
Financiën kan natuurlijk alleen nog maar akkoord gaan. Nergens lees ik
echter wat de effectiviteit van de genomen overheidsmaatregelen is. ABN AMRO
bestaat nog. En verder? Het begrotingstekort is met bijna 80 mld. toegenomen.
De kredietverlening aan ondernemers is zeer moeizaam geworden en bankmedewerkers
worden met duizenden tegelijk naar huis gestuurd. Ik hoor hierop graag een
reactie.Ik geef een paar sprekende voorbeelden van de wijze van verantwoorden
van dit kabinet. Ik begin met het vreemdelingenbeleid. De doelstelling van
dit kabinet is een gereglementeerde en beheerste toelating tot verblijf. De
praktijk is echter als volgt. De asielinstroom 2007 kwam uit op 9700 personen.
Begroot voor 2008 waren er 10.500 en de realisatie 2008 bedroeg 15.300 personen.
Dat is ongeveer 50% meer dan begroot.Dan noem ik de gezinsvorming en de gezinshereniging. Begroot daarvoor
waren bijna 14.000 personen en de realisatie kwam uit op bijna 27.000 personen.
Dat is dus bijna een verdubbeling. In geld betekent dat, dat er 558 mln. begroot
was terwijl de realisatie 776 mln. bedroeg. Dat is ruim 30% meer. Over
bijsturing wordt geen informatie gegeven. De conclusie luidt dan dat dit falend
en ineffectief beleid is.Ik kom op de inburgering. De doelstelling van het kabinet was om meer
mensen hun inburgering te laten afronden met een hoger niveau. Het aantal
deelnemers aan de inburgeringsexamens – dat is nu de praktijk –
was in 2008 begroot op 42.000 personen. De realisatie is echter nog geen 8500
personen. Het aantal geslaagden was begroot op 28.000 en de realisatie bedroeg
7000, dus slechts 25% van het begrote aantal. Over bijsturing wordt
geen informatie gegeven. De conclusie is dat er sprake is van falend en ineffectief
beleid.Ik kom op de criminaliteit. De doelstellingen van dit kabinet voor de
periode van 2002 tot 2010 – dat is voor de helderheid – zijn 19%
minder geweldsdelicten, 25% minder criminaliteit tegen ondernemingen,
15% meer opgehelderde delicten en 0% minder recidive. De praktijk
is echter dat er geen cijfers staan; het kabinet volstaat met de opmerking
dat de Tweede Kamer separaat zal worden geïnformeerd. Er staat bij de
punten 1-3 dat dit gebeurt door middel van een evaluatieonderzoek, maardat is uitgesteld. Over punt 4 wordt niet jaarlijks gerapporteerd.
De conclusie is dat er weer geen informatie wordt gegeven over de bijsturing.
Er is ook op dit punt sprake van falend en ineffectief beleid.Trots op Nederland wil naar echt effectief beleid. Een beleid waarbij
doelstellingen, resultaten en kosten helder zichtbaar zijn en waarop het kabinet
afgerekend kan worden. Wij moeten af van die gehaktdag. Natuurlijk moet de
regering verantwoording afleggen, maar dat moet gebeuren op de derde dinsdag
in september. Dan kan het parlement al dan niet zijn goedkeuring geven over
het afgelopen jaar. Op basis van deze uitkomsten kan vervolgens aan de regering
een nieuwe begroting worden toevertrouwd. Nu is die begroting steeds weer
een ongedekte cheque. Verantwoordingsdag blijft een ondoorzichtige mist. Trots
op Nederland wil een transparante procedure. Er moet een rapport komen van
maximaal tien bladzijden per ministerie en per afzonderlijk onderwerp. Dit
zou de huidige 2822 bladzijden meteen terugbrengen tot rond de 200. Dan gaat
het over hoofdlijnen. In deze rapporten moet alleen een lijst staan van doelstellingen,
geboekte resultaten, daartoe ingezette middelen, cijfers over het maatschappelijk
rendement en vooral ook een evaluatie.Tot slot wil ik mijn collega's oproepen om een eind te maken aan deze
schijnverantwoording. Men moet stoppen met deze gehaktdag. Dit verantwoordingsdebat
moet worden samengevoegd met de begrotingsbehandeling. Dat is veel effectiever.De vergadering wordt van 17.30 uur tot 19.00 uur geschorst.Minister Balkenende:Mijnheer de voorzitter. Wij staan vandaag stil bij de verantwoording over
het beleid van 2008. Alvorens op de inbreng van uw Kamer in te gaan, hecht
ik eraan om een opmerking te maken over de inbreng van de heer Wilders. De
heer Wilders had kritiek op een verkrachte vrouw om een punt te maken van
moreel verval. Ik vond deze vergelijking uiterst pijnlijk en smakeloos. Pijnlijk
en smakeloos, omdat hij hier een slachtoffer van verkrachting zonder meer
wegzette op een beschamende manier. Deze mevrouw is nu opnieuw slachtoffer
geworden, omdat zij zich hier niet tegenover de heer Wilders heeft kunnen
weren. Het is gebleken dat de heer Wilders moeite heeft met het openlijk toegeven
van eigen fouten, maar ik heb het vermoeden dat hij zich diep in zijn hart
ook schaamt voor deze misplaatste vergelijking.De heer Wilders (PVV):Voor geen millimeter, mijnheer de president, voor geen millimeter. Ik
heb het punt gemaakt en ik zal het morgen weer maken. Uw reactie is tekenend
en bevestigt het feit dat ik de vergelijking had moeten maken, want net als
de rest van de elite hier gaat u precies datgene doen wat ik verwerpelijk
vind, dat is de andere kant opkijken. Het morele verval van iemand die helaas
verkracht is goed praten, is tekenend voor de situatie van de elite waar u
ook bij hoort. U kunt bezwaar maken tot u een ons weegt. Doet u dat vooral,
want dat zegt meer over u dan over mij.Minister Balkenende:Voorzitter. Aan wat ik heb gezegd, heb ik niets toe te voegen. Mijnheer de voorzitter. Dit debat draait in de kern om twee vragen: doet
het kabinet wat het belooft en liggen wij op koers? Dat zijn belangrijke vragen
die niet alleen een serieus antwoord verdienen, maar ook een serieus debat.
Ik dank de Kamer voor de inbreng in eerste termijn. Daarin klonk steun door,
maar er zijn ook kritische opmerkingen gemaakt, zoals dat hoort in een verantwoordingsdebat.De eerste termijn van het kabinet ziet er als volgt uit. Ik zal zo meteen
enkele opmerkingen maken over het algemene beeld over 2008. Vervolgens beantwoord
ik de vragen over de algemene beleidsverantwoording, het aanvullend akkoord
en de economie. Dan volgt een aantal beleidsmatige onderdelen, geclusterd
in grofweg: duurzaamheid, arbeidsmarktbeleid en een aantal maatschappelijke
vraagstukken, inclusief veiligheid. Vervolgens zal de minister van Financiën
ingaan op onder meer de financiële verantwoording en het financieel beheer
van het Rijk.Voordat ik begin, hecht ik eraan om kort iets te zeggen over het belang
en het karakter van Verantwoordingsdag zelf. Ik wil hier klip en klaar stellen
dat het kabinet er groot belang aan hecht om open en realistisch verantwoording
af te leggen aan de samenleving. Dat doen wij, naar goed democratisch gebruik,
in deze Kamer. Die noodzaak tot verantwoording ligt feitelijk ook besloten
in het beleidsprogramma Samen werken, samen leven. Daarmee heeft het kabinet
zijn ambities immers zeer inzichtelijk en meer afrekenbaar dan ooit neergelegd
in 74 beleidsdoelen en 10 projecten. Het kabinet hecht dus grote waarde aan
dit debat. Misschien is Verantwoordingsdag nog niet de democratische hoogtijdag
die Prinsjesdag wel is, maar de democratie verdient het dat Kamer en kabinet
gezamenlijk vasthouden aan de ambitie om van Verantwoordingsdag een tweede
hoogtepunt te maken in parlementaire jaar.Met deze insteek heeft het kabinet u ook dit jaar de verantwoordingsstukken
toegestuurd: het gebruikelijke financiële jaarverslag en de departementale
jaarverslagen, maar ook voor de tweede keer de algemene verantwoordingsbrief.
Die brengt de voortgang op het beleidsprogramma in beeld. Vorig jaar, in de
eerste brief, had het kabinet er drie hoofdthema's uitgelicht. Dat vond uw
Kamer wat beperkt. U vroeg om een integraal overzicht van alle 74 doelen en
de 10 projecten. Daarin heeft het kabinet nu voorzien.Met deze brief willen wij een extra dimensie aan het debat toevoegen:
niet alleen financiële verantwoording, maar ook een beleidsmatige toets
op meetbare resultaten en effecten. Zoals u weet, laten wij ons hierbij inspireren
door de zogeheten deliverymethode die eerder in het Verenigd Koninkrijk onder
premier Blair is ontwikkeld: leveren dus in goed Nederlands.De ontwikkeling van deze systematiek voor de Nederlandse situatie is werk
in uitvoering. Vorig jaar kon over ruim de helft van alle kabinetsdoelen nog
weinig worden gezegd bij gebrek aan objectieve en betrouwbare criteria. Die
zijn er dit jaar wel voor bijna alle kabinetsdoelen. Ik beschouw dat als een
belangrijke stap vooruit en ik ben ingenomen met het feit dat ook de Algemene
Rekenkamer die opvatting deelt.Is het systeem daarmee perfect? Nee, maar het is wel een volgende stap
in de goede richting. Het is goed om hier nog eens vast te stellen dat Verantwoordingsdag
een relatief jonge traditie is in dit huis. We doen het pas sinds 2000 en
op weg naar een moderne financiële huishouding zijn verschillende
zaken nog volop in ontwikkeling. Dat geldt voor de verantwoordingsbrief van
het kabinet en voor de zes ministeries die experimenteren met een heel nieuwe
manier van begroten en verantwoorden. Het geldt ook voor de Algemene Rekenkamer
die werkt met een nieuw instrument om de bedrijfsvoering van de Rijksdienst
beter in beeld te brengen. Volgend jaar is een evaluatie van het verantwoordingsproces
voorzien, waar ongetwijfeld verbeterpunten uitkomen. Maar tot die tijd geldt
voor mij het adagium dat we het betere niet de vijand van het goede moeten
laten worden. Verantwoorden is belangrijk in een democratie en dan past het
niet, zoals sommigen wel doen, daar een karikatuur van te maken. Dat doet
geen recht aan onze gezamenlijke democratische opdracht naar de samenleving
toe.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Na deze algemene inleiding van de minister-president ...Minister Balkenende:Ik ben nog niet klaar, hoor!De heer Pechtold (D66):Nee, maar u was toch al een heel eind op streek en de sfeer is in ieder
geval wel duidelijk. Herkent u zich nu in het beeld van die 82 groene smileys?
Herkent u zich in het beeld dat het zo heel erg goed gaat? Wat zegt u dan
als ik naar het eigen persbericht van de Algemene Rekenkamer verwijs, waarin
wordt gezegd dat de informatie niet altijd op orde is en dat de Kamer problemen
heeft om goed te controleren? Hoe verklaart u die discrepantie?Minister Balkenende:Ik kom daar straks nog uitgebreider op terug, maar ik zal er nu een paar
opmerkingen over maken. Dan hebben we daar maar gelijk helderheid over.In de eerste plaats gaat het om 74 doelen. In de brief die wij naar de
Kamer hebben gestuurd, zeggen we dat in 82% van de gevallen sprake
is van de kleur groen. Ik heb gehoord, ook in het debat van vandaag, dat wij
onszelf een 8,2 zouden hebben gegeven. Laat ik dat misverstand wegnemen; wij
hebben onszelf geen 8,2 gegeven. We hebben 74 doelen, waarvan 82% op
streek ligt wat betreft de voortgang in het jaar 2008. Is daarmee de garantie
geboden dat volgend jaar of aan het einde van de kabinetsperiode alles groen
zal zijn? Nee, die is er niet. We zijn ons bewust van de risico's. We hebben
niet voor niets gezegd dat we met een sterk veranderende economische werkelijkheid
te maken hebben en dat dit ook een bedreiging kan vormen voor de realisatie
van de doelen. We zijn daar gewoon eerlijk in geweest.Ik kom er straks nog even terug en zal een paar voorbeelden noemen, waarin
de Rekenkamer los van ons een beschouwing heeft gemaakt. Ik zal ook aangeven
hoe wij zelf tot een oordeel zijn gekomen. Wel maakt de Rekenkamer gebruik
van gegevens die ook wij hebben benut. De gegevens die in de verantwoordingsbrief
liggen, zijn natuurlijk ook terug te vinden in de beleidsverslagen en de jaarverslagen.
Die zijn wel onderdeel geweest van bijvoorbeeld de rechtmatigheidstoets van
de Rekenkamer.Aan het begin van de kabinetsperiode hebben wij de 74 doelen aangegeven.
Vorig jaar heeft de Kamer zelf gezegd dat wij die doelen moesten aangegeven
en daarover verantwoording moesten afleggen. Er is ook een brief naar de Kamer
gegaan, dat de onderliggende informatie via internet kan worden geraadpleegd.
We zijn daar niet geheimzinnig over; we hebben aangegeven langs welke lijnen
we zijn gekomen tot onze criteria en onze weging daarvan. Om die reden is
het proces ook transparant. Eerst was de kritiek dat de Rekenkamer niet wist
wat erachter zat. De Kamer heeft gevraagd aan te geven wat er aan onderliggend
materiaal is. Dat hebben we ook gedaan.De heer Pechtold (D66):Ik ken de geschiedenis. Na de 100 dagentoer zei ik dat het afrekenbaar
moest zijn. U zag dat toen nog niet zitten. De geschiedenis loopt tot en met
gisteren toen mijn fractiegenoot Koşer Kaya vorige week zei die achtergrondinformatie
te willen hebben. Nu kunnen we op een website die doorklik zien. Ik vraag
toch iets meer reflectie op een persbericht van een instituut als de Rekenkamer,
dat als kop heeft "Tweede Kamer kan maar beperkt controleren". Wat zegt u
dat?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Slechter dan vorig jaar!De heer Pechtold (D66):Slechter dan vorig jaar, inderdaad. Het is onze primaire taak. We willen
wegblijven van Hyves en van ondefinieerbare meningen. We willen hier kunnen
debatteren op basis van cijfers die gecontroleerd zijn door een instituut
als de Algemene Rekenkamer. Wat zegt u dan als u zo'n artikel leest? Het is
een beschaafd instituut; van een ander instituut zou dat een veel zwaardere
kop zijn geworden. Beperkt controleerbaar, slechter dan vorig jaar. Hoe verhoudt
zich dat dan tot het beeld waarvan u 82% op groen zet?Minister Balkenende:Voorzitter. Het is goed om een onderscheid te maken tussen de stukken
die de Rekenkamer beoordeelt aan de hand van de rechtmatigheids- en doelmatigheidscriteria
en de verantwoordingsbrief. Met de Kamer is afgesproken dat de verantwoordingsbrief
een politiek document zou zijn. Daarin zou op hoofdlijnen worden ingegaan
op hetgeen is gerealiseerd met het beleid. Vorig jaar hebben wij de opvatting
gedeeld dat het goed is dat juist de doelen van het kabinet, de beleidsdoelen,
worden verantwoord. Daarmee is de verantwoordingsbrief een politiek document.Over het volgende verschil ik toch wat van opvatting met de Rekenkamer.
De gegevens waarop wij ons baseren zijn in de stukken terug te vinden. Dat
is een onderdeel van de rechtmatigheidstoets.De heer Pechtold (D66):De Rekenkamer heeft het niet over de verantwoordingsbrief, maar over de
andere stukken. Hij heeft het niet alleen over de brief met de 74 goede dingen,
maar juist een oordeel uitgesproken over de andere stukken, over de beleidsinformatie.Minister Balkenende:Ik dacht dat de heer Pechtold mij aansprak op de verantwoordingsbrief,
excuus daarvoor.De minister van Financiën zal ingaan op het meer algemene oordeel
van de Rekenkamer over het verschaffen van inzicht. Ik heb mij nu met name
geconcentreerd op de verantwoordingsbrief en op de geluiden die de Rekenkamer
daarover heeft laten horen.De heer Pechtold (D66):Ik vind het prima dat de minister van Financiën daar ook een deel
van pakt, maar deze minister is de premier. De Kamer vraagt al twee jaar om Verantwoordingsdag beter vorm te geven, opdat zaken beter afrekenbaar
en meetbaar zijn. Als de Rekenkamer dan deze conclusie trekt, vind ik dat
de minister-president daarover best een uitspraak kan doen. Het zou hem sieren
als hij zei "ik trek mij die kritiek aan en ik wil met Prinsjesdag laten zien
dat wij een systematiek hebben waar de Rekenkamer zich in kan vinden en waarbij
de doelen meetbaar zijn."Minister Balkenende:Ik heb gezegd dat de minister van Financiën zal ingaan op dit algemene
oordeel, maar ik zal er ook zelf op ingaan.Het rechtmatigheidsoordeel van de Rekenkamer is gewoon goed. Dat loopt
gewoon goed. Dat wordt ook naar voren gebracht. Er worden ook zorgpunten genoemd
inzake de rechtmatigheid en de doelmatigheid. De heer Pechtold doelt hierbij
op de staat van de beleidsinformatie. Ik heb eens eerder aangegeven, ook in
een interview, dat wij op sommige onderdelen afhankelijk zijn van informatie
van anderen. Op sommige terreinen is er een eigen verantwoordelijkheid van
provincies en gemeenten en dat zeggen wij ook nadrukkelijk. Niet alle informatie
die van ons wordt gevraagd, ligt op ons niveau. Deze kan immers evenzeer te
maken hebben met medeoverheden. Als dat soort argumenten aan de orde is, is
er sprake van een ordeningsdiscussie. Een rijksoverheid kan niet verantwoordelijk
zijn voor alles.Ik stel voor dat de minister van Financiën ingaat op de overige punten.
Ik dacht dat ik was bevraagd over de verantwoordingsbrief.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Nou, dan even naar de verantwoordingsbrief, naar de rode en de groene
hokjes. Ongeveer twintig jaar geleden was ik nog leidinggevende en toen gebruikten
wij die ook al. Die kunnen heel goed werken. Alleen hadden wij toen wel de
keiharde afspraak dat het groen is als een doel voor 100% is gerealiseerd
en dat alles wat daaronder zit, rood is. Geldt dat ook voor de beleidsbrief?Minister Balkenende:Dat geldt voor de criteria die wij voor de verschillende doelen hebben
gehanteerd. Dat wordt ook gemeld in de brief. Het is ook te zien dat bij sommige
doelen en projecten de kleur rood wordt aangegeven. Dat zal later in dit debat
ook aan de orde komen. Daarbij wordt ook uitgelegd waarom de kleur rood is.
Bij Schoon en Zuinig zijn een aantal zaken goed, maar een aantal doelen wordt
niet gehaald. Dat komt ongetwijfeld nog ter sprake. Dan is de kleur rood.
Wij hebben geprobeerd om dat zo integer, zo open en zo transparant mogelijk
te doen. In de informatie die de Kamer gisteren heeft ontvangen, is te lezen
hoe wij de zaak hebben opgepakt.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik check het nog één keer. Als de doelstelling voor 100%
is gerealiseerd, is de kleur groen. De rest is rood.Minister Balkenende:Ja.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Dan geef ik straks nog een paar voorbeelden.Minister Balkenende:Daar is dit debat ook voor, mevrouw Verdonk. Voorzitter. Een veel gehoord kritiekpunt is dat het kabinet met de delivery-
en verantwoordingsbrief de slager is die zijn eigen vlees keurt. Ik deel die
conclusie niet. Alle data zijn voor iedereen vrij beschikbaar op het internet.
Dat betrof een verzoek van deze Kamer. Informatie over de begin-, tussen-
en einddoelen. Het kabinet levert de informatie en het is aan de Kamer om
daar een politiek oordeel over te vellen. Ik wijs ook op de staat van de beleidsinformatie
van de Algemene Rekenkamer. Daarin geeft de Rekenkamer dit jaar, naast het
goedkeurende oordeel over de financiële jaarstukken van het Rijk, een
onafhankelijk oordeel op vier specifieke punten uit het beleidsprogramma.
De Algemene Rekenkamer onderzocht daarbij de kwaliteit en de bruikbaarheid
van de beschikbare beleidsinformatie. Het gaat om het gemeentelijk armoedebeleid,
de vernieuwing van de rijksdienst, de recreatie om de stad en de verbetering
van de bereikbaarheid over water. Het oordeel van de Rekenkamer over deze
vier doelstellingen loopt uiteen. Dat is bekend. Het kabinet trekt zich de
kritiek ook aan. Ook beleidsinformatie moet toetsbaar en meetbaar zijn. Wat
nu zo interessant is, is dat de conclusies van de Rekenkamer op de vier prioriteiten
die ik net noemde, parallel lopen aan de bevindingen van het kabinet. Als
het oordeel van de Rekenkamer kritisch is, staat de verantwoordingsbrief op
rood en als de Rekenkamer positief is, staat de verantwoordingsbrief op groen.
Ik zie het onafhankelijke oordeel van de Rekenkamer bij deze beleidsprioriteiten
daarom als een belangrijke steun in de rug voor de objectiviteit en meetbaarheid
van de deliverymethodiek. Deze methodiek maakt de algemene beleidsinformatie
meetbaarder dan ooit en dat is precies het doel. Want nogmaals: het kabinet
hecht aan een open en realistische verantwoording.Voorzitter. Ik vervolg met enkele woorden over het algemene beeld in 2008
en de doorwerking van de economische recessie. Het kabinet is halverwege en
twee hoofdconclusies stemmen mij tevreden. Ten eerste is dat het oordeel van
de Rekenkamer dat de rechtmatigheid van de overheidsuitgaven als vanouds zeer
hoog is en zelfs een 10 plus waard is. Ten tweede is dat 82% van alle
doelen uit het beleidsprogramma op schema ligt. Het kabinet ligt dus op koers.Ik zeg daar onmiddellijk bij dat wij ons realiseren dat de uitkomst van
de delivery uiteraard niet op alle fronten groen kleurt. Daarvoor zijn redenen
aan te geven, die wij de Kamer schriftelijk hebben gemeld. Die redenen zijn
echter voor het kabinet geen excuus om het er maar bij te laten zitten. Er
zal voor die doelen in 2009 een tandje bij moeten. Dat geldt des temeer, omdat
2008 een jaar was waarin zich een nieuwe economische werkelijkheid aandiende.
De ramingen van het CPB, waarop het kabinet zijn begroting baseerde, bleken
de omvang en de doorwerking van de kredietcrisis te hebben onderschat.De wereldeconomie en de Nederlandse economie kwamen in zwaar weer terecht.
De totale groei was met 2% weliswaar nog positief, maar de volgende
kwartaalcijfers verslechterden dusdanig snel dat ons land in het derde kwartaal
van 2008 officieel in een recessie belandde. De prognoses voor 2009 zijn helaas
niet rooskleurig. De wereldhandel krimpt, de binnenlandse particuliere consumptie
loopt terug en de bedrijfsinvesteringen blijven achter. Dit alles uit zich
vooral in een snel oplopende werkloosheid. De lichtpuntjes, zoals het lichte
herstel van het binnenlandse consumentenvertrouwen in de laatste twee maanden,
zijn nog zwak. Op dit moment kunnen wij helaas alleen een minder
snelle verslechtering van de economische indicatoren constateren. Dit alles
in de wetenschap dat de werkloosheid na-ijlt bij het economische herstel.
Het levert grote onzekerheid op voor mensen en bedrijven. Mensen moeten vrezen
voor hun baan en hun inkomenszekerheid. Bedrijven zien hun winsten achteruitgaan
en worden gedwongen om te reorganiseren.Juist in tijden van onzekerheid is het van het grootste belang dat de
overheid vasthoudt aan haar plannen en doelstellingen en die ook daadwerkelijk
uitvoert om het vertrouwen te versterken en om economisch herstel te bevorderen.
Maar het is ook nodig, omdat bij een tegenvallende conjunctuur het belang
van betere zorg, onderwijs, veiligheid en een duurzame economie onverminderd
groot is. Het beleidsprogramma en de delivery zijn ons juist in deze tijden
behulpzaam bij het zicht houden op maatschappelijke prioriteiten die niet
puur financieel-economisch zijn.Het kabinet houdt dus vast aan zijn doelstellingen en geeft in 2009 waar
mogelijk en nodig extra impulsen om die doelstellingen te halen. Ik geef twee
concrete voorbeelden. Ten eerste is de vermindering van de regeldruk voor
bedrijfsleven en burgers een goed voorbeeld van een doelstelling die het vertrouwen
versterkt en tegelijkertijd een bijdrage levert aan economisch herstel. De
vermindering van de regeldruk zullen wij in versneld tempo uitvoeren. Wij
kunnen het ons niet veroorloven om in slepende procedures te blijven steken
wanneer het werk in de bouw stilvalt en voor Nederland belangrijke investeringen
achterblijven. De Spoedwet wegverbreding, de Tracéwet en de crisis-
en herstelwet zijn erop gericht om extra meters te maken.Ten tweede geldt een vergelijkbare ambitie voor de doelstellingen op het
gebied van duurzaamheid. Ook daar kom ik later nog over te spreken. Hier liggen
vooral kansen op het gebied van energiebesparing en het bevorderen van duurzame
energie en innovatie. Denk bijvoorbeeld aan de aanleg van de daarvoor bestemde
infrastructuur, zoals het zogenaamde "stopcontact op zee", de impuls voor
windenergie buiten de kust.Uit deze twee voorbeelden blijkt dat het aanvullend beleidsakkoord Werken
aan toekomst een belangrijke versterking is van het kabinetsbeleid. Nu door
de economische onzekerheid ook de onzekerheid over het behalen van de doelstellingen
groeit, zet het kabinet alles op alles om in 2009 op koers te blijven. Het
stimuleringspakket van 6 mld., aangevuld met 2 mld. als gevolg van de besluitvorming
in 2008, en de stimuleringsbijdrage van 1,5 mld. van de medeoverheden is daarom
bewust gericht op de belangrijkste prioriteiten van het kabinet: het bevorderen
van werkgelegenheid, het voorkomen van jeugdwerkloosheid, het opbouwen van
een duurzame en innovatieve economie, het stimuleren van investeringen in
de bouw van nieuwe en betere wegen, scholen en ziekenhuizen en directe liquiditeitsverruiming
om ondernemerschap lucht te geven.Uiteraard is snelheid geboden. Het kabinet maakt dan ook haast met de
invulling en de uitvoering van het pakket. Dat kan de Kamer terugzien in de
ontwerpbegrotingen voor 2010. Wij doen alles om ervoor te zorgen dat groen
in de tweede helft van de kabinetsperiode de hoofdkleur blijft voor de uitvoering
van de kabinetsplannen. Tot zover mijn algemene beschouwing.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik moet bekennen dat ik hier toch een tikje gek van wordt. U zegt: het
gaat goed met groen, want wij hebben ambities, die ambities zien er zus en
zo uit, dus gaat het goed met groen. Dat is eigenlijk de cirkelredenering.
Ik heb nog even gekeken naar uw verantwoordingsbrief en ik wil u toch een
paar van uw eigen succesjes voorhouden, waarop u heel trots bent. U hebt het
over duurzame economische ontwikkeling bevorderen en armoedebestrijding met
kracht voortzetten; doelstelling 6. Het antwoord is: het project, de millenniumontwikkelingsdoelen,
is gestart en dus dichterbij. Ik noem er maar eentje. Vervolgens doelstelling
16: minder regels, minder instrumenten, minder loketten. Het antwoord: de
voortgang van dit beleidsdoel ligt op koers, want wij hebben een heldere ambitie
geformuleerd. Sorry, maar ben ik nu ... ? U weet wat Louis van Gaal ooit zei.
Ik noem er nog een: het aanbod van de publieke omroep is kwalitatief hoogwaardig,
want op 1 januari 2009 is de Mediawet 2008 in werking getreden. Het beleidsdoel
ligt op koers. Wat hebt u nu bereikt?Minister Balkenende:Ik vind de vraagstelling van mevrouw Halsema eerlijk gezegd erg cynisch.
Wij hebben 74 doelen gedefinieerd. Via de onderliggende informatie weet u
op welke punten wij de zaken gaan beoordelen, wat het doel is van de verschillende
beleidsaspecten, hoe wij de tussenstappen willen realiseren en welke elementen
in beeld komen. Dan leggen wij hier verantwoording af over wat er is gebeurd.
Natuurlijk moet dat bescheiden zijn. Ik kan bij de afzonderlijke onderdelen
gaan stilstaan. De millenniumontwikkelingsdoelen heeft Nederland natuurlijk
niet alleen in de hand. Ik constateer echter wel dat wij ernst maken met bijvoorbeeld
de 0,8. Ik merk Balkenendedat wij internationaal ernst maken om steeds aandacht
te vragen voor de millenniumontwikkelingsdoelen. Ik merk dat wij in Europees
verband steeds zeggen dat wij de financiële crisis niet los mogen zien
van thema's zoals het klimaat en de MDG's. Op die manier doen wij datgene
wat van ons mag worden verwacht.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het gaat er niet om dat u zo uw stinkende best doet. Dat geloof ik wel.
Ik geloof echt dat u elke ochtend vroeg opstaat, naar uw werk
gaat, ongelooflijk uw best doet om dit land beter te maken, meer samen te
werken en meer samen te dromen. Ik geloof echt dat u dat doet, maar het gaat
om resultaten. Laat ik dan even een VVD-"hang-up" nemen, zodat u mij niet
kunt verwijten dat ik in mijn eigen straatje praat: minder regels, minder
instrumenten, minder loketten. Het is dan toch niet gek dat de Kamer vervolgens
vraagt of u erin geslaagd bent om minder regels te creëren, minder instrumenten
in te zetten en minder loketten te hebben. Wat is uw antwoord? Het gaat goed,
want wij hebben zo ons best gedaan, wij hebben namelijk een ambitie geformuleerd.
Wat ervan terecht is gekomen, is nergens te vinden. Toch zegt u: wij hebben
het zo goed gedaan, ik ben elke ochtend vroeg opgestaan, naar mijn werk gegaan,
heb ontzettend mijn best gedaan en het is flauw als u dan nog iets te zeggen
hebt.Minister Balkenende:Ik vind het ook een beetje flauw zoals mevrouw Halsema nu formuleert.
Ten aanzien van de administratieve lasten hebben wij gezegd dat wij in deze
periode min 25% willen halen. Dat is een hard doel, waaraan wij vorig
jaar hebben gewerkt. U hebt ook gemerkt dat wij bij het aanvullend beleidspakket
hebben gezegd dat wij er een tandje extra bij doen omdat dat nodig is in het
kader van ondernemerschap. Dat betekent dat wij weten wat gedaan moet worden.
Het gaat ook om de zichtbaarheid van de verbeteringen. Het afschaffen van
de eerstedagmelding is daarvan een voorbeeld, maar er zijn nog veel meer zaken
te melden. Op basis van wat wij ons hebben voorgenomen, op basis van wat wij
vorig jaar hadden moeten doen – dit jaar zijn wij net zo druk daarmee
bezig, ik heb al gezegd dat wij een extra impuls geven – zijn wij druk
bezig om het doel van de min 25% te halen. Dat betekent niet dat je
het in één jaar hoeft te halen. Dat kan niet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U verantwoordt jaarlijks. Wanneer u zich niet verantwoordt – dat
doet u dit jaar dus niet, dat zegt u eigenlijk – moet u niet net doen
alsof u het toch goed hebt gedaan. Ik vind het heel verleidelijk om nu over
klimaat en groen te beginnen, omdat ik dat wel zo belangrijk vind en er op
dat terrein ook alleen maar mist wordt gecreëerd, maar laten wij het
maar even op dit punt houden. Op welke percentage staat u eigenlijk op dit
moment? Ik weet het niet. Weet u het wel?Minister Balkenende:Hebt u de onderliggende stukken bekeken? En wat vond u daar?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mist.Minister Balkenende:In een eerste deel van een kabinetsperiode hebben wij te maken met het
op de rails zetten van veranderingen tot wetgeving. Wij beginnen met zaken
in kaart te brengen. Dit betekent dat het percentage in het begin van de periode
natuurlijk veel lager is, omdat je dan nog in het proces zit van veranderen.
U mag het kabinet aan het einde van de rit afrekenen op het halen van de doelstelling
van 25%. Ik heb op dit moment geen percentage beschikbaar, maar ik
zal nog bezien wat ik daarover in tweede termijn kan melden. Het gaat er mij
om dat wij datgene doen wat nu nodig is om tot die 25% te komen. Halverwege
de rit hebben wij nog lang niet aan die 25% voldaan, omdat wij nu te
maken hebben met veranderingen in wetgeving. Wij zijn bezig met de voorbereiding
daarvan. Maar nogmaals, ik zal bezien of ik nadere informatie kan geven in
de volgende termijn.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Zou ik u dan eens mogen voorleggen dat wat u nu zegt volledig in strijd
is met het ongelooflijke hallelujaverhaal dat u in uw eigen brief hebt opgenomen?
"Het beleidsdoel ligt op koers, het gaat allemaal zó!" Eerlijk gezegd
zegt u nu: wij kunnen ons helemaal niet verantwoorden, dat kunnen wij pas
aan het einde van de rit. Ik wil met u wedden dat dit geldt voor het overgrote
deel van de doelstellingen waarvoor u nu een reclameverhaal ophangt, maar
waarover u eigenlijk helemaal niets zegt. Alles is vaag, er zijn geen resultaten
zichtbaar.Minister Balkenende:Bij de vermindering van de administratieve lasten gaat het om vermindering
van juridische verplichtingen. Die moeten worden voorbereid. De vraag is niet
wat wij in het eerste jaar al hebben bereikt. Wij hebben overigens wel iets
bereikt; daar zal ik nog nader op ingaan. Het gaat vooral om de vraag of wij
bezig zijn, de wetgeving zodanig te veranderen dat wij ons doel aan het einde
van de periode halen. Het is de vaste overtuiging van het kabinet dat wij
die 25% zullen halen, ook al omdat wij met betrekking tot het aanvullende
beleidspakket een tandje bijzetten.De heer Pechtold (D66):Dit kan niet. Onder uw tweede kabinet was er dezelfde ambitie van 25%.
Jaarlijks werd er met Actal verslag gedaan. Dit werd gecontroleerd. Vorig
jaar is dat ook gebeurd. De staatssecretarissen Heemskerk en De Jager maakten
toen geen beste beurt. Nu zegt hij: 25% aan het einde van de periode
erbij. Vorige week heeft diezelfde staatssecretaris De Jager nog met lijsttrekker
Van de Camp namens het CDA een enorme blauwe krokodil staan neerzetten, over
regelgeving in Europa. U zegt: straks in 2011 – ik hoop nog voor de
verkiezingen – mag u mij afrekenen op die 25%. Ik vind dit een
schoolvoorbeeld van een situatie waarin wij niet kunnen controleren. Ik vind
dat u gewoon in 2008, in 2009, in 2010 en in 2011, net als onder Balkenende
II gebeurde, moet laten zien hoe de lasten voor burgers en de administratieve
lasten voor bedrijven zich ontwikkelen. U moet niet zeggen tegen mevrouw Halsema:
wij zijn wetten aan het ontwikkelen. U kunt gewoon per jaar aangeven waar
u staat. Op zijn minst moet u geen groen tekentje zetten: zet het dan gewoon
op grijs: wij weten het niet.Minister Balkenende:Wat de administratieve Balkenendelasten betreft gaat het om twee dingen.
Wat realiseren wij in een jaar en wat ondernemen wij aan activiteiten om verdergaande
doelen te bereiken? Ik zal bezien of ik daarover nog nadere informatie kan
geven en kom er in tweede termijn op terug.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter, ik heb een vraag van de orde. Ik heb een volstrekt willekeurig
voorbeeld gegeven. Ik heb ook nog het voorbeeld van de publieke omroep gegeven
en het kwalitatief hoogwaardige aanbod daarvan. U zegt daarvan dat u op koers
ligt, maar eerlijk gezegd weet ik bij god niet hoe u het meet. Ook met de
armoedebestrijding gaat het volgens u goed, internationaal
gezien. Ik zou willen zien dat u de maatschappelijke effecten van al uw beleidsvoornemens
op alle doelstellingen meet en openbaar maakt. Ik vraag u, dit uit te breiden
naar de andere 73 doelstellingen.Minister Balkenende:Laat ik eerst in algemene zin ingaan op uw vraag hoe het zit met de maatschappelijke
effecten. Met de deliverymeting brengt het kabinet de voortgang van het beleidsprogramma
in beeld. Het sturen op maatschappelijke effecten, waar mevrouw Halsema over
spreekt, behoort zeker tot de ambitie van dit kabinet. Sterker nog, zij staan
voorop. Wij beogen immers veranderingen in de samenleving te bewerkstelligen,
maar wij weten ook dat de effecten van beleid tijd nodig hebben om zichtbaar
te worden. Ik wijs als voorbeeld op de totstandkoming van wet- en regelgeving.
Daarnaast moeten wij ons er allen van bewust zijn dat de effectiviteit van
beleid niet tot het monopolie van het kabinet behoort. Wij zijn in hoge mate
ook afhankelijk van de inzet van medeoverheden, bedrijven, burgers en maatschappelijke
instellingen en organisaties. Het kabinet houdt daar terdege rekening mee
in de deliverymethodiek, met de gekozen indicatoren en de tussenstappen tot
het einde van de kabinetsperiode. Maar het is slechts een instrument, dat
bovendien nog in ontwikkeling is. Wij staan uiteraard open voor suggesties
tot verbetering. Een mogelijke verbetering is overigens het scherper formuleren
van de doelen. Een deel is inputgestuurd, terwijl output per resultaat nodig
is.Ik kom even terug op de regeldruk. In 2008, is 8% gerealiseerd
van de vermindering van de administratieve lasten. Het beoogde doel in dat
jaar was 7%. Zoals ik eerder al heb gezegd, is het de bedoeling dat
wij uitkomen op 11,25% in 2011 met tussenstappen van 11% in
dit jaar en 17% in 2010. Dat is het schema. Het getal dat vorig jaar
is gerealiseerd is 8%. Daarnaast is het de vraag wat wij doen ten aanzien
van veranderingen in de regelgeving om het doel te bereiken. Daarover heb
ik gezegd dat er intensief aan wordt gewerkt. Het doel voor vorig jaar was
7%. Wij hebben 8% gehaald. Dan hebben wij dus voldaan aan hetgeen
wij ons hadden voorgenomen.Mevrouw Thieme (PvdD):Een andere doelstelling waarop dit kabinet niet kan worden afgerekend,
respectievelijk waarop de Tweede Kamer het niet kan controleren, betreft het
klimaat. Ik ben overigens wel van mening dat de minister vaker dan ooit het
woord "klimaat" in de mond neemt. Daarmee ben ik al erg blij, maar het blijft
bij alleen maar woorden. Dit kabinet heeft zes pijlers vastgesteld. Bij slechts
een daarvan is de volgende clausule opgenomen: "Verder zal de recessie de
realisatie van de doelstellingen in deze pijler mogelijk negatief beïnvloeden."
Dat gaat over de pijler Duurzaamheid. Hoe kan ik het kabinet volgen en controleren
wanneer het niet de garantie kan geven dat de doelstellingen gehaald zullen
worden? Waar kan ik het kabinet op afrekenen als het wordt open gelaten of
de beleidsdoelstellingen zullen kunnen worden gehaald?Minister Balkenende:Het veranderd economisch klimaat is ook voor tal van andere doelen relevant.
Daarop hebben wij nu al gewezen. Het gebruik dat van het openbaar vervoer
wordt gemaakt, is bijvoorbeeld lager geworden omdat er minder wordt gereisd.
Het doel om 200.000 mensen meer aan de slag te krijgen, heeft te maken met
de druk die wij vanuit de economische werkelijkheid ondervinden. Met andere
woorden: het gaat niet alleen om het thema duurzaamheid. Dat wil ik allereerst
graag gezegd hebben.Het kabinet heeft gezegd dat het zal vasthouden aan de gestelde doelen.
Wij weten dat er vaak een tandje bij zal moeten. Daarnaast is sprake van het
aanvullend beleidspakket. Wij hebben gezegd op meerdere terreinen meer willen
gaan doen. Dat hebben wij voor ogen gehad bij het vaststellen van het aanvullend
beleidspakket. Wij willen niet overgaan tot het verlagen van de doelen. Wij
zien wel dat er sprake is van risico's. Mevrouw Thieme heeft een voorbeeld
genoemd, maar er kunnen er meer worden genoemd.Mevrouw Thieme (PvdD):Waarom vraagt het kabinet in het bijzonder op het gebied van de duurzaamheid
de vrijheid om het aan de economische recessie over te laten of de klimaatdoelstellingen
kunnen worden gehaald? Dat hangt af van het al dan niet verminderen van de
recessie. Ik acht dat kwalijk. Bij geen van de andere pijlers wordt deze clausule
opgenomen. Het gebeurt alleen bij de duurzaamheid. Daar schrijft het kabinet:
"Verder zal de recessie de realisatie van de doelen in deze pijler mogelijk
negatief beïnvloeden." Het kabinet wil dus niet worden afgerekend op
deze doelstellingen. Het wordt overgelaten aan de economische situatie.Minister Balkenende:Het is goed om nog eens duidelijk te maken dat ik in punt 2 van mijn verantwoordingsbrief
aanduid op welke terreinen sprake kan zijn van druk vanuit de economische
werkelijkheid. Deze worden opgesomd bij de drie bullets op pagina II van de
brief. Dat geldt althans voor de versie van het stuk dat ik voor mij heb.
Daar staat dat wij ons bewust zijn van het feit dat de zware economische teruggang
invloed kan hebben op tal van beleidsdoelen. Wij zijn ons daarvan bewust.
Het is onjuist dat het maar met één onderdeel te maken zou hebben,
zoals mevrouw Thieme suggereert.De voorzitter:Mevrouw Thieme, voor de laatste maal.Mevrouw Thieme (PvdD):De minister-president dekt zich in. Over twee jaar kan hij zeggen: ik
heb u gewaarschuwd en ik heb gezegd dat de economische situatie zich zo kan
ontwikkelen dat de doelstellingen op het gebied van duurzaamheid niet kunnen
worden gehaald. Ik hoor niets van hem over extra maatregelen waardoor mensen
bijvoorbeeld vaker met het openbaar vervoer gaan reizen. Het openbaar vervoer
zou goedkoper kunnen worden gemaakt, waardoor het ook in deze tijden van zwaar
weer aantrekkelijker wordt om daarmee te gaan reizen. Laat de minister-president
dit ook als een kans zien om het gedrag van mensen te veranderen, waardoor
zij op een meer duurzame manier gaan reizen. Dat type maatregelen neemt het
kabinet niet. Ik hoor de minister-president zich alleen indekken, zodat hij
over twee jaar niet kan worden afgerekend op de klimaatdoelstellingen.Minister Balkenende:Ik vind dit jammer. Wij hebben juist voor deze systematiek gekozen om
duidelijk te stellen wat de doelen waren, hoe het zit met de tussentijdse
realisatie en of wij op schema liggen. Daarbij hoort een open en transparante
opstelling. Daarbij stellen wij dat wij plotseling te maken
hebben met een totaal andere werkelijkheid dan wij een jaar geleden voor mogelijk
hielden. Dat betekent dat je ook moet zeggen dat er bepaalde risico's zijn.
Dat hoort bij je transparant opstellen en heeft niets te maken met indekken.
Dat is het eerlijk zeggen hoe wij er op het ogenblik voorstaan en welke risico's
er zijn. Als ik in de brief schrijf waar de risico's liggen, laat ik daarmee
zien dat wij ons bewust zijn van de effecten van de slechte economie. Dat
heeft niets te maken met je indekken.Mevrouw Thieme (PvdD):Dat betekent dat duurzaamheid lager op de agenda komt te staan en dus
minder belangrijk is dan de andere pijlers. Voor die andere pijlers geeft
de minister-president wel de garantie af dat hij voor het bereiken van de
doelstellingen zal gaan.Minister Balkenende:Ik kom hierop straks terug, als ik zal spreken over duurzaamheid. Ik neem
dit misverstand echter graag weg. Wij zien dat bij Schoon en Zuinig rood staat.
Wij schrijven ook waarom er rood bij staat en dat voor een aantal zaken dit
jaar wel gedaan zal worden wat vorig jaar niet is gelukt. De verwachting is
dat het dan ook weer beter zal gaan. Laten wij geen stereotype beelden schetsen
over indekken en duurzaamheid waarvoor geen aandacht zou zijn. Dat is niet
onze intentie. Ik ben blij dat ik dit debat met mevrouw Thieme kan voeren,
want dat bewijst hoe goed het is dat wij deze systematiek hanteren. Het maakt
duidelijk hoe het ervoor staat, waar er een tandje bij moet en waar de risico's
liggen. Dat is het wezen van deze systematiek.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Dit is de avond van rood en groen. Ik wil de minister-president een persoonlijke
vraag stellen. Is hij kleurenblind?Minister Balkenende:Het antwoord is nee.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik vraag dit, omdat ik thuis een partner heb die wel kleurenblind is.
Hij ziet niet het verschil tussen rood en groen. Volgens mij zou dat de minister-president
vandaag fantastisch kunnen helpen, want het is natuurlijk prijsschieten voor
ons. De eerste voorbeelden zijn al aan de orde geweest, en ik heb een volgend
voorbeeld. Daarvoor begin ik weer bij de beleidsbrief. Ik wil het hebben over
het daadwerkelijk doen terugkeren van vreemdelingen. In de beleidsbrief staat
daarover: "Ook is een stijging waarneembaar van het aantal migranten dat met
ondersteuning van de Internationale Organisatie voor Migratie zelfstandig
uit Nederland is vertrokken." Wij spreken over 2008. Ik denk dan: oké,
dat is mooi. In de begroting stond een raming van het aantal mensen dat terug
zou gaan. In de realisatie is dat aantal hoger. Daar praten wij over. Edoch,
wat staat er in het beleidsartikel van het ministerie van Justitie? Voor 2008
is begroot dat 4400 mensen zelfstandig terug zouden gaan, maar er zijn er
2800 teruggekeerd. De minister-president stelde zojuist dat 100% realiseren
groen was en dat alle lagere percentages rood zouden zijn. Kan hij mij dit
verklaren?Minister Balkenende:Voorzitter, vindt u het goed als ik straks op dit punt terugkom? Ik kom
terug op tal van vragen die zijn gesteld, waarbij afzonderlijke antwoorden
horen. Het komt mijn betoog niet ten goede als ik daar nu elementen moet uithalen.
Mag ik aan mevrouw Verdonk vragen of het goed is dat ik op dit punt later
terugkom?Mevrouw Verdonk (Verdonk):De minister-president mag dat vragen en ik zal wachten.Minister Balkenende:Dank u zeer.Enkele woordvoerders hebben gerefereerd aan mijn artikel in NRC Handelsblad
dat als titel had: "Sterker uit de crisis met het Rijndeltamodel." Ik heb,
mede namens de minister van Financiën, de Kamer hierover gisteren nader
geïnformeerd. In het coalitieakkoord staat dat er nieuwe arrangementen
nodig zijn om een antwoord te geven op de dynamiek van deze en de komende
tijd. In het artikel staat een visie die daarop voortborduurt. Ideeën
daarover heb ik al eerder uiteengezet, bijvoorbeeld in een artikel in het
Financieele Dagblad in december 2008. Daarin ligt een beschouwing besloten
die zowel ingaat op het functioneren van financiële systemen en markten,
als op de rol van menselijk gedrag en eigen verantwoordelijkheid. De inhoud
van het artikel is vanzelfsprekend in lijn met het kabinetsbeleid. Het is
een bijdrage die ik als minister-president heb geleverd aan het debat over
de economische orde, een debat dat ook de Kamer wil voeren met het kabinet,
en naar ik hoop ook met de heer Rutte, die het blijkbaar is ontgaan dat het
kabinet dit debat al enige tijd voert. De uitgangspunten in de beschouwing
zijn de onderscheiden, maar desalniettemin samenhangende rollen van de markt,
de burgersamenleving en de overheid. Mijn analyse is dat die drie partijen
falen als de individuele verantwoordelijkheid van mensen uit beeld verdwijnt.
De beschouwing is naar mijn idee subtieler dan de versimpeling in de vraag
of de markt faalt of de mens. Ik citeer wat ik heb gezegd: "Natuurlijk is
de markt feilbaar." Vervolgens zei ik dat in de noodzaak van structuurbeleid
voor de lange termijn besloten ligt dat het noodzakelijk is om marktwerking
en markteconomie niet af te schrijven. Dat is de kern. Mevrouw Halsema gaf
in het debat aan dat zij deze analyse grotendeels deelt. Zij verwacht dat
iedereen wel inziet dat de markt beperkingen opgelegd moet krijgen. De heer
Van Geel merkte op dat dit wel degelijk gebeurt, maar dat voor een deel van
de beperkingen geldt dat het slechts verstandig is om die op te leggen indien
dat internationaal wordt gecoördineerd. Ik deel die analyses.In het aanvullend beleidsakkoord heeft het kabinet een agenda opgenomen
die betrekking heeft op het wegnemen van perfide prikkels voor de korte termijn,
beter toezicht en betere overheidscontrole. Concrete maatregelen in dat verband
zijn het versterken van het Europees toezicht, versnelde introductie van de
maatschappelijke onderneming en wettelijk verankerde governance eisen voor
bestuurders en toezichthouders. Dit kabinet heeft een ambitieuze inzet in
Europa en binnen de G20 ten aanzien van stevige internationaal gecoördineerde
aanpassingen op het terrein van financieel toezicht. Dat heeft mij bewogen
om dat stuk te schrijven. Dat heb ik gisteren al gezegd. De Kamer maakte een
paar opmerkingen. Dit stuk komt terug in het debat over de economische orde.
Mevrouw Kant heeft dat gevraagd en het lijkt mij goed dat wij dat debat voeren.
Dat zal namelijk betrekking hebben op fundamentele vragen als wie verantwoordelijk
is voor wat, hoe de verhouding is tussen de overheid, de burgersamenleving
en de markt, welke instrumenten te hanteren zijn, wat nationaal
domein is en wat internationaal domein is enzovoort.Mevrouw Kant (SP):Wij zullen dat debat zeker voeren. Laten wij vandaag een kleine opmaat
naar dat debat maken. In het artikel van de minister-president overheerst
sterk het doen van een beroep op de verantwoordelijkheid van mensen. Uit dat
artikel maak ik op dat de minister-president de gebeurtenissen vooral toeschrijft
aan menselijk falen. Daarvan schrok ik wel een beetje en ik begreep dat ook
de vicepremier dat deed. Hij zei in het programma Buitenhof namelijk dat hij
van mening is dat de analyse van de minister-president op dat punt tekort
schiet. Misschien hebben de minister-president en de vicepremier daarover
inmiddels met elkaar gesproken. Nu ik het artikel gelezen heb, vind ik echter
ook dat die analyse tekort schiet. De minister-president kan toch wel erkennen
dat er naast het menselijk falen een politiek falen en een systeemfalen zijn
waardoor mensen worden aangezet tot bepaald gedrag? De kunnen ertoe leiden
dat er omstandigheden ontstaan waardoor mensen zich op een bepaalde manier
gaan gedragen.Minister Balkenende:Ik begrijp de vraag van mevrouw Kant, maar ik denk dat wij recht moeten
doen aan dat artikel. Heb ik gezegd dat het systeem niet aan de orde is? Ik
schreef dat markten ook begrenzing nodig hebben. Tevens schreef ik over de
noodzaak van markt en moraal. Verder heb ik aangegeven dat de markt niet automatisch
bijdraagt aan een eerlijke verdeling van bijvoorbeeld de vruchten van de groei.
Dat alles staat in dat stuk. Ik pleit voor het Rijndeltamodel. Het gaat er
nu niet om of dat een goede term is. Ik kom daarop later in mijn betoog terug.
Op uw opmerking mag ik niet ingaan, want die moet u in de microfoon maken.
Hebt u hem?De heer Rutte (VVD):Wij willen weten wat het Rijndeltamodel is.Minister Balkenende:In mijn stuk staat dat wij niet kiezen voor de Angelsaksische variant,
maar dat wij veel meer oog hebben voor de Rijnlandse context. Om die reden
hechten wij ook aan contacten met sociale partners. Ik noem: geen onbegrensde
marktwerking, de verhouding markt en moraal naar voren brengen, de ordening
die nodig is en een model dat uitgaat van onder andere de verantwoordelijkheid
van werkgevers, werknemers en overheden. Het laatste dient zowel nationaal
als internationaal te gebeuren. De begrenzing van de marktwerking zit daar
al in. Het is dus niet alleen een kwestie van menselijk falen, hoe belangrijk
dat ook is, want er zitten ook structuurelementen in. Dat onderlijn ik graag,
ook in dit debat. Voor mij staat vast dat die marktwerking niet zomaar ontstaat.
Die wordt gevoed door gedrag, houding en mentaliteit. Hoe komt het dat sommige
bedrijven binnen de marktwerking nadrukkelijk kiezen voor maatschappelijk
verantwoord ondernemen, terwijl andere bedrijven veel meer oog hebben voor
winst op de korte termijn? Hoe komt het dat sommigen in de markt spreken over
het recht doen aan elementen van duurzaamheid, terwijl anderen zeggen dat
de overheid dat maar moet regelen? Er is dus ook een verschil in houding en
oriëntatie. Hoe komt het dat sommige banken heel goed door deze crisis
heen komen – zij hebben in het verleden niet al te grote risico's genomen –
terwijl andere banken heel anders bezig zijn geweest? Dat valt ook te verklaren
door het gedrag, de houding en de mentaliteit. Inderdaad, door menselijk falen.
Ik loop niet weg voor discussies over het systeem en de structuur, maar het
heeft ook te maken met datgene wat ik menselijk falen heb genoemd.Mevrouw Kant (SP):Het is heel belangrijk dat wij gezamenlijk die analyse maken, want ook
van wat de minister-president net als voorbeeld noemde, kan ik zeggen dat
het niet alleen gaat om menselijk falen maar ook om structuur. Laten we het
maar even invullen: het is de Rabobank die niet in de problemen is geweest.
En het verschil tussen de Rabobank en andere banken is dat de Rabobank geen
aandeelhouders heeft. Het geven van macht aan aandeelhouders is ook een vorm
van structuur. Het heeft wel degelijk alles met elkaar te maken. Uit het stuk
dat de minister-president heeft geschreven, proef ik wel heel erg een nadruk
op alleen het menselijk falen. Hij stelt mij vanavond al iets gerust door
te zeggen dat het wel degelijk ook gaat over structuren en politiek en over
het toezicht en de prikkels die je inbouwt. Het voorbeeld dat ik echter vanochtend
in mijn betoog noemde, is dat de minister-president het nodig vond in de politiek
van de afgelopen jaren om prikkels in te bouwen in de dingen die onder de
publieke zaak vallen, waarbij het economische belang voorop kwam te staan.
Ik noem de gehandicapteninstelling Philadelphia, waar men zich is gaan bezighouden
met vastgoed in plaats van met zorg voor patiënten. Ik noem een woningbouwcorporatie
die een cruiseschip heeft gekocht in plaats van te zorgen voor fatsoenlijke
huurwoningen. Er is een bepaalde moraal ontstaan die in mijn ogen wel degelijk
gekoppeld is aan de prikkels en structuur die ook door politiek handelen ingebracht
zijn in die sectoren.Minister Balkenende:Hierover kunnen wij veel breder speken bij het betreffende debat. Het
is mijn overtuiging dat marktprikkels zeer wel kunnen werken. Bijvoorbeeld
op het gebied van de gezondheidszorg ken ik, ook internationaal, voorbeelden
van gevallen waarin juist marktprikkels goed hebben gewerkt: betere prestaties
tegen een lagere prijs. Dat debat moeten we nog voeren. Het is heel goed om
de vraag aan de orde te stellen wat precies de systeemkenmerken zijn, zowel
wat betreft overheidsinterventies als hoe het maatschappelijk veld, de civil
society, en de markt opereert. Ik sta daar als volgt in.Marktwerking is feitelijk iets dat de consument ten goede behoort te komen,
omdat het heeft te maken met vraag en aanbod, een reële prijs en concurrentie.
Daar kunnen grote voordelen aan verbonden zijn. Dat systeem is echter niet
overal toepasbaar, omdat bijvoorbeeld de overheid andere doelen kan nastreven.
Er kunnen elementen een rol spelen bij de burgersamenleving, maar er kunnen
ook begrenzingen zijn. In het geval van woningcorporaties is het natuurlijk
altijd zo dat die er eerst en vooral zijn voor een maatschappelijk doel, namelijk
zorgen dat er woningen zijn voor diegenen die zich niet met eigen financiële
middelen een woning kunnen permitteren. Corporaties hebben dus een sociaal
doel. Dit is niet het enige, er is namelijk ook een verantwoordelijkheid voor
de maatschappelijke omgeving. Corporaties hebben hier juist veel aan gedaan.
Verder is het de vraag wat de eventuele taken zijn waarbij spanning zou kunnen
ontstaan met de gewonemarktwerking. Dat is een ordeningsdebat
en dat is buitengewoon complex. Het is goed dat we dat debat met elkaar zullen
voeren.Ik heb in mijn artikel slechts willen zeggen: wees je bewust van de rol
van de markt, de burgersamenleving en de overheid, ook de lijn daarin, de
betekenis van persoonlijke verantwoordelijkheid. Dat moet ook een kwestie
zijn van de verhouding met de moraal. Mijn boodschap was dat als ook de persoonlijke
verantwoordelijkheid faalt in het functioneren van de overheid, de burgersamenleving
en de markt, dat grote, nadelige gevolgen kan hebben. Ik heb de voorbeelden
daarvan in het artikel genoemd. Ik dacht dat het een tamelijk evenwichtige
benadering was; ik sta er uiteraard volledig achter. Ik ga graag met mevrouw
Kant het debat verder aan – het kan wellicht vanavond niet – en
wil daarbij ook stilstaan bij de vraag wat het betekent voor zowel de markt
als de civil society als de overheid.De voorzitter:Het woord is aan de heer Rutte.De heer Rutte (VVD):Afgelopen zondag ...Mevrouw Kant (SP):Sorry, voorzitter.De voorzitter:Dan graag kort, mevrouw Kant.Mevrouw Kant (SP):Afsluitend. Als opmaat voor dat aankomende debat wil ik wel graag door
deze minister-president gezegd hebben dat die moraal dus ook beïnvloed
kan worden door het systeem dat er is en de prikkels die ingebouwd worden.
Met zo algemeen verhaal als hij het nu vertelt, kan namelijk niemand het oneens
zijn. Het gaat altijd om een evenwicht tussen de markt en de maatschappelijke
belangen. Met zoals hij het nu verwoordt, is iedereen het natuurlijk eens.
Het gaat er echter om hoe het concreet wordt ingevuld en welke effecten dat
heeft op de verantwoordelijkheid van mensen en op die moraal.De voorzitter:Dat debat staat geagendeerd. U hebt twee keer ruim de tijd gehad om de
uitgangspunten neer te zetten. De minister-president heeft die breed neergezet.
Ik wil u vragen om dat debat te voeren wanneer het is geagendeerd. Op basis
van het artikel is een en ander hier gewisseld.Mevrouw Kant (SP):Zeker, voorzitter, en dat vond ik nog niet erg helder. Mag ik dan een
heel praktische vraag stellen?De voorzitter:Kort graag.Mevrouw Kant (SP):Het debat komt inderdaad nog, op 10 juni. Ik heb een praktische vraag.
Ik heb begrepen dat de minister-president nog een brief naar de Kamer zal
sturen. Misschien kan hij dan toch nog wat helderder uitleggen, voordat het
debat plaatsvindt, wat hij precies bedoelt met het Rijndeltamodel. Ik denk
namelijk dat het niet helemaal voor niets is dat hij het niet het Rijnlands
model noemt,Minister Balkenende:Misschien mag ik eerst nog even terugkomen op wat mevrouw Kant zo-even
zei over de verhouding tussen het systeem en menselijk, persoonlijk falen,
wanneer we het hebben over de financiële sector. Voor en deel is het
een kwestie van de regelingen, de structuur, het toezicht, de afspraken die
worden gemaakt. Dat zij structuurkenmerken. Een ander punt is waarom dat gedrag
op een gegeven moment fout gaat. Is dat alleen een kwestie van die structuur,
of heeft het ook te maken met een verkeerde houding en met de bonuscultuur?
Je kunt afspraken maken over het aanpakken van bonussen. Dat moet gebeuren,
ook internationaal en mondiaal. Onder bankiers kan echter de cultuur bestaan
van: men kan alle regels vaststellen die men wil, wij gaan door met die bonussystemen
maar dan op een andere manier. Daarmee geef ik aan dat het niet alleen gaat
om de structuur, maar in dit geval ook om persoonlijk falen. Daarom heb je
beide elementen nodig. Het gaat niet alleen om structuur; het heeft ook te
maken met de andere elementen die ik heb genoemd.Dan kom ik op de vraag waarom wij het "Rijndeltamodel" op deze manier
hebben genoemd. Ik wil een keer af van de discussie: Angelsaksisch of Rijnlands
model. Ik heb het Rijndeltamodel genoemd als typering van een innovatieve
omgeving en een ondernemende toekomstgeoriënteerde samenleving waarin
men oog heeft voor de maatschappelijke doelen die aan de orde zijn. Ik heb
het over een model waarin sprake is van wederzijdse verantwoordelijkheden
en waarin sprake kan zijn van ruimte voor zelfregulering en van overleg tussen
werkgevers, werknemers en overheid. Ik heb het er in mijn artikel over gehad
om dat model niet alleen op nationaal niveau naar voren te brengen maar ook
op internationaal niveau.Het is mijn overtuiging dat het debat over economische ordening absoluut
noodzakelijk is na wat zich vorig jaar internationaal heeft afgespeeld. Daarom
ben ik ook zo gelukkig met bijvoorbeeld bondskanselier Angela Merkel. Zij
zei dat wij een charter nodig hebben voor duurzaam economisch handelen. Dat
zijn allemaal voorbeelden die illustreren dat wij op een andere manier moeten
gaan denken over economische ordening. Dat is mijn poging geweest. Die discussie
moet nationaal worden gevoerd, maar ook internationaal. Ik ben blij dat u
ook dat debat met anderen wilt voeren.De heer Rutte (VVD):Deze "poging" heeft geleid tot een ongebruikelijk stevige reactie van
viceminister-president Bos afgelopen zondag in Buitenhof. Hij zei letterlijk
dat de minister-president "naïef" was. Ik citeer de heer Bos. Niet iedereen
heeft dat programma gezien. Wij voeren nu dit debat in het parlement. De heer
Pechtold heeft terecht eerder in het debat gezegd dat wij niet alleen praten
over filosofietjes van kabinetsleden, maar ook over de vraag of er een gedeelde
analyse is van de problemen waar Nederland mee te maken heeft en wat dat betekent
voor de te maken keuzes. Vanuit dat oogpunt vraag ik de heer Bos om toe te
lichten wat hij afgelopen zondag in Buitenhof heeft gezegd en om dat nu meteen
te doen, aangezien wij nu praten over het artikel van de heer Balkenende.De voorzitter:De minister-president heeft de agendapunten waar hij over spreekt, aangegeven.
De heer Bos komt straks nog aan het woord. De minister-president spreekt namens
het kabinet. Ik stel dus voor dat de minister-president op uw vraag reageert.
Natuurlijk kan de heer Bos daar straks ook op reageren.De heer Rutte (VVD):Dat vind ik jammer, want de minister-president begint nu
zelf over dat stuk. Wij moeten ons ook voorbereiden op het debat dat mevrouw
Kant heeft aangevraagd en dat over een paar weken plaatsvindt. Daar hoort
dit punt ook bij. Maar goed, als de heer Bos weigert te reageren, dan wil
ik de premier het volgende vragen.De voorzitter:Nee, wat u zegt, is niet gebeurd. De heer Bos heeft niet geweigerd.De heer Rutte (VVD):Hij zat nee te schudden.De voorzitter:Dat is iets anders. Ik heb echter voorgesteld dat de minister-president
wordt aangesproken op het kabinetsbeleid.De heer Rutte (VVD):Goed. Dan wil ik aan de minister-president vragen: heeft dit artikel ook
de steun van de minister van Financiën?Minister Balkenende:Ten eerste heb ik dit stuk als premier geschreven. Ten tweede moet u denken
aan de discussie die ontstond, ook bij de aankondiging van dit artikel, over
"niet het marktfalen maar de persoonlijke verantwoordelijkheid". Het is misschien
wat kort door de bocht, maar daarbij hebben wij gezegd: niet het marktfalen.
Tegelijkertijd weet ik hoe de minister van Financiën denkt over ordeningsvragen.
Ik weet hoe wij samen zijn opgetrokken en optrekken in G20-verband en op de
Europese toppen. Dit is niet een kabinet dat alleen maar praat in termen van
"Staat" of "markt"; wij hebben evenzeer oog voor het maatschappelijk veld.
Wij zijn ook gezamenlijk opgetrokken bij het vaststellen van nieuwe spelregels
voor de financiële sector. Al die elementen zijn aan de orde geweest.
Daarom had ik niet zo veel behoefte om te reageren op een enkele uitlating.
Dat moet de heer Bos straks zelf maar doen. De brief die ik gisteren heb gestuurd,
hebben wij ook samen besproken. Dat is ook ons verhaal. Ik heb er helemaal
geen behoefte aan om deze zaak verder op te blazen. Het is goed geweest dat
wij een bijdrage hebben geleverd aan het ordeningsdebat. Het feit dat wij
gisteren deze brief naar voren hebben geschoven, geeft aan dat de minister
van Financiën en ik op dezelfde lijn zitten.De heer Rutte (VVD):Kom nou toch! Afgelopen zondag zei de minister van Financiën, de
viceminister-president, de leider van de een na grootste coalitiepartij: dit
is niet geschreven door de premier maar door de leider van het CDA. Hij zei
in Buitenhof afgelopen zondag: "niet als premier". Misschien hebt u wel getekend
als premier, maar zo heeft hij het in ieder geval niet ervaren. Hij zei ook:
de minister-president, als leider van het CDA, is naïef geweest terwijl
hij dit artikel schreef en heeft zich naïef uitgelaten over de analyse
van de problemen. Hoe kunt u dan hier zeggen dat het artikel ook de volledige
instemming van de minister van Financiën heeft?Minister Balkenende:De minister van Financiën moet straks maar even zelf aangeven wat
zijn bewoordingen waren.De heer Rutte (VVD):Is het "ja" of "nee"? Schreef u dit artikel namens het hele kabinet, "ja"
of "nee"? Zo simpel is de vraag.Minister Balkenende:Ik schrijf als minister-president. Iedereen kan best een keertje andere
bewoordingen gebruiken. Dat is niet het punt.De heer Rutte (VVD):Hij zei dat u naïef was. Dat zijn geen andere bewoordingen; dat is
u rechtstreeks aanvallen op de kern van uw betoog. Dat heeft niets te maken
met andere bewoordingen.De voorzitter:De minister-president heeft het woord.Minister Balkenende:Ik heb aangegeven dat wat in het artikel staat eigenlijk voortvloeit uit
de visie op ordening die is neergelegd in het coalitieakkoord. In ons beleidsprogramma
staat een visie op hoe wij aankijken tegen maatschappelijke ordening. Wij
hebben de afgelopen tijd samen opgetrokken in nationaal en in internationaal
verband. Ik weet hoe iedereen er in zit en wat de rol van het kabinet is.
Dan val ik niet over een woord. Het gaat mij om de resultaten. Als er onduidelijkheden
zijn, dan praten wij daarover. Dat is ook de reden waarom wij een brief hebben
geschreven. Kortom, ik heb helemaal geen behoefte om deze discussie op te
blazen. Het gaat om de inhoud van het verhaal en die ligt er.De heer Rutte (VVD):Ik stel dus vast dat dit kabinet bij monde van de minister-president met één
mond praat. Begrijp ik het goed dat het kabinet dit stuk van u geheel onderschrijft
en dat het blijkbaar normaal is dat de tweede man van het kabinet over dat
stuk, dat hij mede onderschrijft en dat mede namens hem is geschreven, zegt
dat de schrijver ervan naïef is. Dat vindt u dus normaal?Minister Balkenende:Iedereen gaat over zijn eigen woorden. Het artikel dat ik heb geschreven,
ligt in het verlengde van meerdere stukken die vanuit het kabinet naar voren
zijn gekomen. Ik constateer verder dat de minister van Financiën en ik
samen optrekken op deze terreinen. Voor het overige zal hij er zelf op ingaan.
Wij gaan door met de visie die wij steeds aangeven.De heer Van der Vlies (SGP):Ook ik heb geen enkele behoefte, de zaak op te blazen, maar ik vind toch
dat de minister-president de staatsrechtelijke aspecten wat onderbelicht houdt
en daarop onderkoeld reageert. Wij zullen het erover eens zijn dat de analyse
van de crisis natuurlijk een majeur beleidspunt is. In dat geheel wordt wel
eenheid van beleid gevergd. Mijn fractie had maandagochtend niet de indruk
dat de twee kopstukken uit het kabinet op één lijn zaten op
dit punt. Ik vond dat betreurenswaardig. Ik vind dat kwetsbaar. De brief van
gisteren heeft dat wat gesust, dat is prima, maar de minister-president heeft
zich ook uit te drukken over zijn verantwoordelijkheid voor eenheid van beleid,
met één mond spreken enzovoorts.Minister Balkenende:Wat zich zondag manifesteerde, was een te zwaar aanzetten van: de een
kiest voor het systeem en de ander voor het persoonlijk falen. Ik betreur
dat. Daar heb ik verder geen woorden aan vuil gemaakt, omdat ik weet hoe er
in dit kabinet wordt gesproken over de analyse. Het is niet het een of het
ander, en daarom vond ik het eigenlijk wel jammer, en dat is ook de reden
waarom ik geen voeding heb gegeven aan verdere discussies. Ik heb gewacht
op de reactie van de kant van de Kamer. Zij heeft ons om een
brief gevraagd. Die hebben wij geschreven. Ik heb hier nog eens een uiteenzetting
gegeven van hoe het feitelijk zit.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Ik vind toch dat de premier wegdraait van de feiten. Het kan
niet zijn dat hij tegen collega Rutte zegt: wij zeggen hetzelfde. Op de letterlijke
vraag van interviewer Trip: wat vindt u ervan, zegt Bos: ik denk dat ik het
niet met hem eens ben, en dan zeg ik dat als sociaaldemocraat tegenover een
christendemocraat. Dan gaat hij door over de mens: maar dat de mens gefaald
heeft, vind ik als analyse echt tekortschieten. Vervolgens gaat het nog een
stukje door. Trip zegt: wel een wezenlijk verschil van inzicht tussen premier
en vicepremier. Bos antwoordt: ja, maar dit is gelukkig geen kwestie van kabinetsbeleid.Zojuist zegt de premier: dit is kabinetsbeleid. De vicepremier zegt: dit
is geen kwestie van kabinetsbeleid. Hij zegt duidelijk: ik denk dat ik het
niet met hem eens ben en ik vind dat zijn analyse tekortschiet.Voorzitter. Er is zit geen woord, geen letter Chinees bij. Ik wil graag
dat de premier zegt dat wat zij de afgelopen week samen hebben gedaan, kennelijk
even een oprisping was, maar dat de vicepremier weer achter zijn beleid of
dat de premier achter zijn beleid staat, maar dat er één beleid
is. Hij kan niet wegdraaien als de feiten zo klip en klaar zijn.Minister Balkenende:Wat de heer Pechtold nu noemt, is gewoon bekend.De heer Pechtold (D66):Daarnet niet.Minister Balkenende:Jawel, want waarom heeft u een brief aan ons gevraagd? Dat was juist om
aan te geven hoe het nu zit. Ik heb gezegd dat ik ook weet hoe de heer Bos
tegen zaken aankijkt. Ik was niet gelukkig met het onderscheid tussen systeem
en persoonlijk falen. Dat heb ik aangegeven. Zo moeten de stukken niet gelezen
worden. Dat is ook de reden waarom ik er geen behoefte aan had om die zaak
zwaarder te maken dan het is. De Kamer heeft mij en de minister van Financiën
de kans geboden om nog eens aan te geven wat er feitelijk speelt. Dat is in
de brief neergelegd. Daarmee is wat mij betreft de kous af. Wat in het artikel
staat, ligt natuurlijk in het verlengde van wat in het Financieele Dagblad
stond, van wat er is gesteld in het artikel samen met mevrouw Merkel en van
wat wij naar voren hebben gebracht in Europees verband. Daarmee is het voor
mij geen zwaar punt. Ik heb er geen behoefte aan om het zwaarder te maken.
Ik hoop dat wij het daarmee kunnen beëindigen. Natuurlijk kunt u hierover
vragen stellen aan de minister van Financiën. Het enige verschil die
zondag was of het nu of-of is en dat is het natuurlijk niet. Ik heb dat graag
recht willen zetten.De heer Pechtold (D66):Ik vind het prima dat u het weer eens bent. De vraag is of de vicepremier
dat stuk had gelezen. En wat vindt u van de uitspraak van uw vicepremier dat
dit gelukkig geen kwestie van kabinetsbeleid is? Dat kan hij toch niet zeggen?
Ik zou het prettig vinden als wij in dit verkeer ook zeggen wanneer er een
fout is gemaakt, zodat wij iets kunnen afsluiten. Anders moet ik u met letterlijk
uitgetikte spreekteksten gaan lastigvallen. Als de vicepremier zegt dat uw
analyse tekort schiet, moet ik dan echt gaan vragen waar die dan tekort schiet?
Kunt u niet gewoon zeggen dat u het niet eens was, dat het bijgelegd is en
dat de lijn verwoord staat in de brief die de Kamer laatst heeft gekregen?Minister Balkenende:De minister van Financiën moet straks maar even ingaan op wat hem
heeft bewogen. Zondag speelde de vraag of het persoonlijk falen was, of het
systeem. Dat is de kern van de discussie geweest. In het artikel zeg ik helemaal
niet dat het systeem niet aan de orde is. Waarom heb ik het anders over het
Rijndeltamodel, over de verhouding tussen markt en moraal, of over een marktwerking
die niet vanzelf leidt tot een goede verdeling van de vruchten van groei?
Ik denk dat de minister van Financiën heeft gedoeld op de discussie die
ontstond, over of het een of het ander. Ik heb van de gelegenheid gebruik
gemaakt om in een brief aan de Kamer uiteen te zetten hoe het feitelijk zit.
Neem je het systeem en het persoonlijk falen samen, dan ligt dat in het verlengde
van wat al eerder naar voren is gebracht.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik kan niet wachten op het debat van 10 juni. Kan de minister-president
mij vertellen wat het Rijndeltamodel precies is?Minister Balkenende:Het Rijndeltamodel is een economisch model waarin de marktordening nadrukkelijk
een rol speelt. Het gaat bij het Rijndeltamodel om innovatief ondernemerschap
dat evenzeer te maken heeft met maatschappelijk verantwoord handelen. Het
is een model waarin overheid, werkgevers en werknemers zelf de samenwerking
zoeken, niet alleen nationaal maar ook internationaal. Er wordt in het model
gedacht in termen van sociale waarborg en langetermijnoriëntaties. Dat
type model staat mij voor ogen en dat heb ik naar voren laten komen in het
artikel.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil hier niet in een woordenstrijd vervallen. De minister-president
beschrijft het Rijnlandse model, maar hij heeft er een Balkenendeterm aan
gegeven.Minister Balkenende:Bij de concrete voorbeelden die ik heb genoemd, zitten ook weer nieuwe
elementen. Mevrouw Halsema heeft zelf gezegd dat zij het eens was met de aandacht
die ik heb voor de zzp'ers. Dat gold ook de dynamiek in iemand arbeidscarrière,
waarbij iemand even de tijd kan nemen voor leren. Dat zijn allemaal elementen
die daar wat mij betreft ook bij horen. Dat is iets anders dan de discussie
die wij in het verleden hebben gehad over het Rijnlands model.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik realiseer mij dat dit onderwerp wel uitgemolken is. Het artikel van
de minister-president bevatte echter twee voorstellen die interessant waren.
Ik hoop eigenlijk dat de heer Balkenende die voorstellen als premier heeft
gedaan en niet als CDA-leider. Zij gingen over de zzp'ers en de introductie
van een leerrecht, halverwege het leven. Als die voorstellen zijn gedaan door
de minister-president, neem ik aan dat wij voor Prinsjesdag voorstellen tegemoet
kunnen zien.Minister Balkenende:Het idee over een leerrecht raakt de overheid, de werkgevers en de werknemers.
In het artikel wilde ik een beeld geven van wat er gedaan kan worden.
Dat kan ook te maken hebben met de invulling van levensloop of arbeidsvoorwaardenoverleg.
Het hoeft dus niet te betekenen dat ik nu al met een concreet voorstel kom.
Het heeft te maken met een visie op maatschappelijke ordening. Ik zal het
punt echter wel aan de orde stellen in het overleg van het kabinet met werkgevers
en werknemers. Datzelfde geldt de vraag hoe wij omgaan met de zzp'ers. Wij
zullen met elkaar van gedachten moeten wisselen over wat hun plaats is. Als
je het hebt over ordening, moeten ook ideeën worden geventileerd kunnen
worden. Als je nu een voorstel doet, betekent dat niet altijd dat het volgende
week klaar moet zijn. Het heeft te maken met de vraag hoe je aankijkt tegen
ordening en wat de elementen daarin zijn. Ik heb dit nadrukkelijk beschouwd
als voorstellen die ook in het debat met de sociale partners kunnen worden
ingebracht, waaruit blijkt hoe wij aankijken tegen de ordening en de verantwoordelijkheden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vind dit toch een jammerlijke terugtocht van de minister-president.
Een dergelijk voorstel doe je niet om zo maar wat op te werpen. Je meent het
dan ook en je wilt wat. De minister-president heeft het over de introductie
van een leerrecht. Het gaat dan niet over een nieuw onderdeel in het overleg
tussen de sociale partners, maar om een wettelijke waarborg dat mensen gebruik
moeten kunnen maken van de mogelijkheid om halverwege even te stoppen en weer
te gaan leren. Ik vind het jammer dat de minister-president dat niet doorzet.
Het enige concrete onderdeel in zijn artikel is dan lucht geweest.Minister Balkenende:Voorzitter. Wij hadden het over leerrecht. Dan kan het gaan om iets wat
te maken heeft met het arbeidsvoorwaardenoverleg en met de rol van de overheid.
Over dit soort zaken bespreek je nu juist met het Rijndeltamodel. U zegt:
druk het even door. Maar het wezen van het Rijndeltamodel is nu juist dat
je praat over de vraag: wat zijn de nieuwe oriëntaties? Dat hoeft niet
te betekenen dat de overheid vandaag of morgen een nieuw wetsvoorstel indient.
Dat is niet aan de orde. Het gaat om het ontwikkelen van een visie en dat
wil ik graag.De heer Rutte (VVD):Of het artikel nu geschreven is als premier of als leider van het CDA,
in beide gevallen mag ik er toch van uitgaan dat minister Donner achter het
artikel staat.Minister Balkenende:Voorzitter. Ik heb dit artikel niet in het kabinet besproken. Ik heb het
niet eens met minister Donner besproken. Ik heb het wel aan de vicepremiers
gegeven, maar ik ken wel de opvattingen van minister Donner over de verhouding
tussen de werkgevers, de werknemers en de overheid. Ik ken de opvattingen
van de heer Donner over een meer flexibele organisatie van de arbeidsmarkt.
Ik ken de opvattingen van de heer Donner over het toerusten van mensen. Dat
betekent dat je veel meer oog moet hebben voor het begeleiden van werk naar
werk, dat je ervoor moet zorgen dat mensen investeren in hun eigen kracht
en dat je mensen niet afschrijft. Dat is mijn opvatting en dat is de opvatting
die de heer Donner in algemene zin heeft.De heer Rutte (VVD):Dan adviseer ik u toch om dit nog eens even met de heer Donner te bespreken.
Ik ben zo benieuwd. Ik wil graag weten hoe hij zal reageren op uw voorstel
met betrekking tot de zelfstandigen zonder personeel, op het voorstel om die
met pensioenopbouw en pensioenrechten op een meer eerlijke manier te benaderen.
Hebt u juist daarover met de heer Donner gesproken?Minister Balkenende:Niet over het artikel, maar ik heb wel vaak met de heer Donner gesproken
over de zzp'ers. Ik zie de realiteit en de grote omvang. Wij kunnen onze ogen
niet sluiten voor dit fenomeen. Dat mogen wij ook niet doen. Juist als je
ziet dat de arbeidsmarkt verandert, anders wordt ingericht met andere verantwoordelijkheden
voor de mensen, kun je niet voorbijgaan aan de realiteit van zzp'ers. Ik weet
dat de werknemers te maken hebben met werknemersorganisaties. Deze ontwikkeling
gaat steeds verder. Het is goed om je in het overleg en daarbuiten de vraag
te stellen: wat is de positie van de zzp'ers? Daarop heb ik willen wijzen.De heer Rutte (VVD):Dat deel van het artikel over de zzp'ers, over pensioenfondsen, pensioenrechten
et cetera geeft precies de opvatting van de VVD-fractie weer. Collega Blok
is hierover al een tijdlang in gesprek met minister Donner. Minister Donner
houdt wat wij willen tegen. Hij neemt met argumenten et cetera een andere
positie in. Ik kan dan ook niet anders dan u de vraag stellen: spreekt uw
kabinet met één mond? Het bleek al dat u en de vicepremier met
verschillende monden spreken, maar nu blijkt ons inmiddels dat u en de heer
Donner verschillende opvattingen hebben. Wat blijft er dus over van de eenheid
van kabinetsbeleid? Mag ik u verzoeken, mag ik er zelfs bij u op aandringen
om ernaar te streven dat de heer Donner zich achter u schaart? Dat u zegt:
ik ben de minister-president, dit heb ik zo opgeschreven en de eerstvolgende
keer dat de heer Blok u hierover bevraagt, antwoordt u in lijn met mijn artikel?Minister Balkenende:Ik meen dat ik het met mijn artikel met name heb gehad over de vraag hoe
zzp'ers gerepresenteerd zijn in het overleg.De heer Rutte (VVD):Wij hebben het over de pensioenfondsen en de pensioenrechten.Minister Balkenende:Juist, en mij gaat het om het volgende. Wij zien dat de organisatie van
de arbeid voor een deel anders is dan in het verleden naar voren is gekomen.
In het verleden hadden wij te maken met werkgevers en werknemers, met afspraken,
benoemingen en aanstellingen. Wij hebben nu te maken met een deel van de mensen
werk verrichten op eigen titel. Dan gaat het erom dat wij oog hebben voor
de positie van deze mensen. Dan wil ik graag nagaan hoe wij daaraan recht
kunnen doen. Die voorzet heb ik willen geven in het debat. Ik merk dat u ermee
bezig bent. Dit is een mooi aanknopingspunt voor het verdere gesprek met minister
Donner.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Dit is geen aanzet voor een debat. Dit is een artikel dat
geschreven is door de minister-president. Dus dit artikel behelst het kabinetsbeleid.
Ik mag toch aannemen dat de minister-president naast de CDA-ballonnen tijdens
de campagne niet nog meer ballonnen aan het oplaten is. Hij is premier en
als hij een artikel schrijft, geeft hij het beleid van dit kabinet weer.
Dat betekent dat ik er nu van uit moet gaan dat de eerstvolgende keer dat
mijn collega Blok met de heer Donner in gesprek is over de positie van zzp'ers
in relatie tot hun pensioen, de heer Donner zal antwoorden conform het artikel
van de minister-president. Daar mag ik toch op vertrouwen?Minister Balkenende:Voorzitter. De heer Rutte weet ook dat dit artikel te maken heeft met
visieontwikkeling, met het benoemen van een fenomeen op de arbeidsmarkt dat
anders is dan een tijd geleden. Daar hebben wij oplossingen voor te vinden.
Dat betekent niet dat wij er morgen al de oplossing voor hebben. Ik heb dit
naar voren willen brengen. Het komt ongetwijfeld terug.Dan wil ik het hebben over de effecten van de kredietcrisis op de reële
economie. Hebben wij die onderschat? Hadden wij die niet eerder moeten zien
aankomen? Wat betekent dit voor de begroting voor 2009?De minister van Financiën zal nader ingaan op de omvang van de kredietcrisis.
De omvang van die crisis en de doorwerking ervan op de economie is onderschat,
niet alleen door het CPB, maar door vrijwel alle prominente ramers: De Nederlandsche
Bank, het IMF, de ECB, de Europese Commissie en de OECD. Vanaf eind 2008 hebben
wij telkens de signalen gekregen dat de groei lager zou uitkomen dat op grond
van eerdere ramingen werd verwacht. Ondanks het feit dat wij daarmee rekening
hielden, viel in elke raming de neerwaartse bijstelling van de groei toch
tegen. De minister van Financiën zal daarop ingaan. Het kabinet kiest
als uitgangspunt van zijn begrotingsbeleid voor rust. Dat betekent niet extra
bezuinigingen ten tijde van recessie en niet meer uitgeven ten tijde van hoogconjunctuur,
uiteraard wel binnen de grenzen die het stabiliteits- en groeipact ons stelt.
Om financiële solidariteit te kunnen waarborgen, kiest het kabinet voor
houdbaarheidsmaatregelen op de middellange en lange termijn. Zo voorkomt het
kabinet dat eventueel economisch herstel in de kiem wordt gesmoord en dat
de rekening niet wordt doorgeschoven naar toekomstige generaties.Dit punt hangt ook enigszins samen met het aanvullend beleidsakkoord.
De vraag die in deze Kamer naar voren is gekomen, is wat al van het aanvullend
beleidsakkoord is gerealiseerd. De volgende onderdelen zijn binnen enkele
maanden door middel van de benodigde regelgeving gerealiseerd. Voor een deel
van de stimuleringsmaatregelen in de bouw is de schop reeds de grond in gegaan.
Wat betreft het onderhoud aan wegen, met name het onderhoud aan het zoab vanwege
vorstschade kunnen onder andere de volgende projecten worden genoemd: De A6
tussen Lelystad en Lelystad Noord, de A28 tussen Meppel en Hoogeveen en de
A1 nabij Eemnes. Het fiscale pakket, onder andere het afschaffen van de vliegtax
en de carryback is reeds in de Kamer besproken. Dertig bedrijven hebben reeds
van de carrybackregeling gebruik gemaakt. Deze versoepeling stelt bedrijven
in staat om hun verliezen over 2008 sneller te verrekenen met winst uit het
verleden. Dat geeft voor deze bedrijven een liquiditeitsimpuls van 200 mln.
De sloopregeling van oude auto's zal na het komend weekend actief worden.
De uitbreiding van de regeling van LNV voor luchtfilters zal ook komend weekend
plaatsvinden. Het landelijk dekkend netwerk is inmiddels gerealiseerd en dan
hebben we nog de deeltijd-WW voor het behoud van de solidariteit. Dit zijn
enkele elementen, waaruit blijkt dat een aanvullende beleidspakket nu al aan
de orde is.De heer Slob heeft gevraagd hoe het staat met de crisis- en herstelwet.
Het kabinet is bezig een crisis- en herstelwet te maken die gericht is op
de versnelling en de vereenvoudiging van planprocedures voor infrastructurele
en andere grote bouwwerken. Het gaat daarbij niet alleen om wegen en bouwwerken,
ook duurzame-energieprojecten, mobiliteit over het spoor en op het water en
waterveiligheid kunnen worden versneld. Deze worden nadrukkelijk meegenomen
in deze wet. De bedoeling van de wet is om door versnelling van projecten
het rendement voor groei, innovatie, duurzaamheid en werkgelegenheid toe te
laten nemen. Het versnellen en vereenvoudigen van procedures is nodig om projecten
in de fysieke omgeving eerder te kunnen uitvoeren. Met de voorbereiding van
het wetsvoorstel wordt tegelijkertijd de relatie bezien met vermindering van
de regeldruk, vermindering en versnelling van vergunningverlening en een meer
gebiedsgerichte toepassing van bouw- en milieuregelgeving. Ik verwacht de
afronding van het wetsvoorstel binnen het kabinet voor de zomer te realiseren
en aan de Raad van State toe te zenden. Dan komt de zaak terug en kunnen we
deze met de Kamer bespreken. Deze zaak heeft bij ons de hoogste urgentie.De heer Slob en mevrouw Halsema willen graag de toezegging van het kabinet
wat het gaat doen aan de achterstand van de aankoop en inrichting van gronden
voor de ehs. Het kabinet heeft zorgen over het tempo van de realisatie van
de ehs. De provincies hebben binnen het budget de vrijheid om zelf te bepalen
wanneer zij tussen 2007 en 2013 de overeengekomen prestaties leveren. De provincies
hoeven zich niet jaarlijks te verantwoorden over die prestaties. De heer Slob
sprak in het bijzonder over het belang van een spoedige inrichting van de
ehs. Het kabinet steunt hem daarin. De minister van LNV heeft eerder ook haar
zorg uitgesproken over het feit dat de inrichting achterloopt op het gewenste
schema. Zij is daarover in gesprek met de provincies. Zij zijn immers verantwoordelijk
voor de uitvoering en ik weet dat provincies zich terdege van deze opgave
bewust zijn. Ik wijs in dit kader bijvoorbeeld op de provincie Noord-Brabant
die meer inzet pleegt op het gericht aankopen van gronden, zodat ze aaneengesloten
en op de goede plek liggen. Daardoor kan ook de inrichting versneld ter hand
worden genomen. Over de voortgang van de ehs informeert de minister van LNV
de Kamer in september van dit jaar door middel van de tweede voortgangsrapportage
in het kader van het grote project Ecologische Hoofdstructuur. Zij zal de
Kamer daarbij gerichter kunnen informeren over de voortgang van de ehs.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Ik ben blij dat de inrichting en het ter hand nemen hoge prioriteit
krijgen van het kabinet, maar als wij daarover pas in september worden geïnformeerd,
loopt het in de tijd wel weer heel ver weg. Ik vraag de minister-president
te willen bevorderen dat de Kamer voor de zomer geïnformeerd wordt over
de afspraken met de provincies daarover, juist om die hoge druk erop te houden.
Dat is naar mijn mening heel erg belangrijk, ook voor het draagvlak voor de
ehs, die niet overal met heel veel warmte wordt ontvangen.Minister Balkenende:Ik kan niet precies de gevolgen overzien van de vraag van de heer Slob.
Hij spreekt zelfs over de zomer en ik sprak over september. Ik zal dit meenemen
naar het kabinet en zal de minister vragen de zaak te bespoedigen. Dan zal
moeten blijken of het technisch kan, maar dan heb ik het signaal in ieder
geval goed begrepen. Ik zeg in ieder geval toe dat ik dit in het kabinet aan
de orde zal stellen.Diverse leden hebben aandacht gevraagd voor duurzaamheid en de resultaten
van het programma Schoon en Zuinig. Het kabinet heeft bij zijn aantreden ambitieuze
doelstellingen geformuleerd op het gebied van klimaatbeleid op de korte termijn
en vooral ook op de langere termijn: 30% reductie van broeikasgassen
in 2020 ten opzichte van 1990, 20% hernieuwbare energie in 2020 en
in de periode 2011-2020 gemiddeld jaarlijks 2% energiebesparing. In
Schoon en Zuinig zijn tussentijdse doelstellingen op weg naar 2020 opgenomen.
De resultaten zijn goed, met uitzondering van enkele tegenvallers in 2008.
Ik loop het geheel van de resultaten en de extra maatregelen langs. Het doel
is en blijft om alle doelstellingen te halen op de korte en de lange termijn.De verwachting is dat de doelstelling inzake de broeikasgassen in 2011
zal worden gehaald, ook volgens het ECN en het Planbureau voor de Leefomgeving.
Daarbij moeten wij wel de invloed van de economische recessie in de gaten
houden. Bij duurzame energie zag het er eerst somber uit: slechts 7%
in 2020. Juist daarom heeft het kabinet tussentijds maatregelen genomen in
het aanvullende beleidsakkoord, om een schone en zuinige energievoorziening
voor de toekomst veilig te stellen: 500 megawatt extra voor windenergie op
zee en de SDE-regeling, de stimulering duurzame energieproductie, wordt ruim
gefinancierd door een opslag op het elektriciteitstarief. Zo wordt een langjarige
zekerheid gegeven over de beschikbaarheid van voldoende middelen om de ambitie
van 20% duurzame energie in 2020 te realiseren. Voor energiebesparing
blijft ook het tussendoel voor 2011 binnen bereik, mede door de effecten van
de energiebesparing in de bebouwde omgeving. Het stimuleringspakket voorziet
hier eveneens in. Isolatie van woonhuizen wordt financieel gestimuleerd.Het project Schoon en Zuinig heeft desondanks de kleur rood. Het kabinet
had vele kwantitatieve en kwalitatieve tussenstappen geformuleerd voor 2008.
Een aantal daarvan is ultimo 2008 niet gehaald, waaronder het convenant met
het IPO over het klimaat en het percentage biobrandstoffen in het wegverkeer.
Dat verklaart de kleur rood. Dat laat onverlet dat uit de verkenning Schoon
en Zuinig en uit het voortgangsrapport Realisatie milieudoelen van het PBL
blijkt dat de kabinetsdoelen voor 2011 kunnen worden gehaald, op alle onderdelen:
broeikasgassen, energiebesparing en duurzame energie.De doelen voor 2020 laten een meer wisselend beeld zien. De broeikasgasreductiedoelstelling
voor 2020 voor de binnenlandse sectoren kan worden gehaald. Voor het Europese
doel zijn vergaande afspraken in Kopenhagen nodig. Daar maakt dit kabinet
zich zeer hard voor. Wanneer in het voorjaar van 2010 blijkt dat doelen in
2020 niet worden gehaald, worden direct extra maatregelen genomen. Uitgangspunt
is en blijft het realiseren van de kabinetsambities op het terrein van de
reductie van broeikasgassen, de hoogte van de energiebesparing en het aandeel
duurzame energie in 2020. Aan de speerpunten van het kabinet valt niet te
tornen.Mevrouw Halsema stelde dat duurzaam inkopen door het Rijk niet van de
grond komt. De werkelijkheid is gelukkig positiever. Het Rijk wil 100%
duurzaam inkopen in 2010. Voor 80 productgroepen zijn duurzaamheidscriteria
opgesteld. De aanvankelijke doelstelling om in 2008 van 60 productgroepen
de criteria gereed te hebben, is niet gehaald. Echter, op het einde van het
eerste kwartaal in 2009 is die achterstand volledig ingelopen en zijn de criteria
voor alle 80 productgroepen gereedgekomen. Nu is het dus een kwestie van doen.
Aan de slag met duurzamer inkopen! Alles is er klaar voor.De heer Pechtold (D66):Ik vind het prima dat de premier zegt dat wij de doelen gaan halen, maar
ik wil graag wat meer toelichting van de minister op de reactie van het Planbureau
voor de Leefomgeving. In mijn termijn zei ik al dat het meeste op oranje of
op rood staat. De Rekenkamer zegt over het ministerie van VROM dat de verantwoording
daar problematisch is en dat de cultuur op het ministerie daartoe bijdraagt:
het verschil tussen ramingen en realisatie wordt amper toegelicht; het financieel
beheer van de lokale maatregelen inzake het Nationaal samenwerkingsprogramma
luchtkwaliteit is onder de maat.Dat zijn nogal stevige uitspraken. De minister wil toch de doelen van
2020, én die van 2011, halen. Dat zijn niet de minste. Het gaat om
de energiebesparing, het gaat om de broeikasemissie, het gaat om het oppervlaktewater.
Ik verwacht van de premier dat hij nu aankondigt dat er binnen een week of
twee een heel heldere brief ligt van de minister van VROM waarin staat hoe
dat gaat gebeuren, wat daarvoor nodig is en of dat lukt met de bestaande middelen.
Zowel de Rekenkamer als het Planbureau voor de Leefomgeving is snoeihard.
Het feit dat zij ook nog eens de cultuur op het ministerie als probleem neerzetten,
doet bij mij het ergste vrezen.Minister Balkenende:Wij hebben even een knip moeten maken tussen het financiële beheer
en de organisatie van het departement. De minister van Financiën zal
ingaan op het financiële beheer.Ik heb begrepen dat de Kamer met de vakministers zal overleggen over de
stukken. Het lijkt mij goed dat zij in eerste aanleg ook met de minister van
VROM spreekt over deze bevinding. Dit is een algemeen debat. Ik heb in mijn
bijdrage nou juist willen spreken over Schoon en Zuinig aan de hand van de
kritiek die hier is geuit. Daar ben ik net op ingegaan. Ik heb gezegd dat
wij de zaken scherp in de gaten houden. Wij weten hoe op ons wordt gelet.
Wij willen ook aan de doelstellingen voldoen. Het financieel beheer valt verder
onder de verantwoordelijkheid van de minister van Financiën. Ten slotte
kunt u hierover natuurlijk spreken met de vakminister.De heer Pechtold (D66):U kunt als premier en leider van een team niet zeggen: dat moet maar met
de vakminister. Het is namelijk een van de speerpunten van het kabinet en
bovendien hebt u het in een brief samen met Blair tot een persoonlijk speerpunt
gemaakt.Minister Balkenende:Dat klopt.De heer Pechtold (D66):Het feit dat deze cijfers nog hier en daar groen zijn heeft
vooral met de recessie te maken. In eerste termijn zei ik niet voor niets
dat de vermindering van het aantal files niets te maken heeft met het beleid
van minister Eurlings maar alles met de recessie. Daardoor rijden er immers
minder vrachtwagens in de spits.Als het echt uw persoonlijke speerpunt is, is mevrouw Cramer voor mij
als een fractievoorzitter die in debat is met de leider van het kabinet, niet
voldoende. Ik vraag u dan ook om de toezegging dat uw kabinet binnen twee
weken met een heldere brief komt over de manier waarop het zal worden geregeld.
In de verantwoordingsbrief is het nog allemaal "smiley, smiley", maar in dit
stuk is het al oranje/rood.Minister Balkenende:Hier geldt toch dat dit onderwerp besproken hoort te worden op het niveau
van de vakminister. Zij kan deze bevindingen dan namelijk toelichten. Ik doe
het graag in de goede volgorde. U kunt mij natuurlijk wel aanspreken op de
verantwoordingsbrief. Dat is ook de reden dat ik uitgebreid op het programma
Schoon en Zuinig ben ingegaan.U doelt in uw vraag ook op organisatorische aspecten en het financiële
beheer. Laten wij het dan in de goede volgorde doen. De minister van Financiën
zal straks ingaan op de elementen die te maken hebben met zijn verantwoordelijkheid.
Vervolgens kunt u er nog met de vakminister over spreken. Mij moet u aanspreken
op de vraag of het kabinet zijn doelen haalt. Ik heb daarop al geantwoord
dat ik weet hoezeer er wordt gelet op de doelen die in het coalitieakkoord
zijn opgenomen. Deze doelen nemen wij dan ook buitengewoon serieus, wat betekent
dat wij actie zullen ondernemen als er problemen dreigen. Een voorbeeld van
dergelijk ingrijpen is de SDE. Wij zagen dat het niet goed ging met dit onderdeel
van onze afspraken en daarom hebben wij extra maatregelen genomen om het doel
wel te kunnen halen.De heer Pechtold (D66):Dit is echt niet voldoende, zie wat er in de brief staat. Broeikasgasemissies
en Schoon en Zuinig: rood. Broeikasgasemissies als EU-doelstelling: rood.
Energiebesparing: rood. Hernieuwbare energie: rood. Ecologische kwaliteit
oppervlaktewater: rood. Depositie op natuur: rood. Als dit cijfers waren over
de economische crisis, had u als premier natuurlijk wel uw verantwoordelijkheid
genomen. Ik vind de milieucrisis echter minstens zo belangrijk. Beide crisissen
hebben zelfs heel veel met elkaar te maken.Ik vraag u verdorie toch alleen maar om mij binnen twee weken een brief
te sturen over hoe het kabinet het gaat aanpakken! Ik hoef toch zeker niet
op een vakminister te wachten. Als ik dat zou doen, weet ik wel hoe het gaat.
De Kamer vergadert nog vijf weken. Wij spreken de vakminister over twee weken.
En voordat de brief er is, is het zomer. Ik vraag u de Kamer binnen twee weken
een heldere brief te sturen, die wij vervolgens nog voor het zomerreces met
de vakminister kunnen bespreken. Dat moet u als leider van het kabinet toch
zeker wel kunnen toezeggen.Minister Balkenende:Ik doe het volgende. Ik zal na laten gaan wat de mogelijkheden zijn. U
vraagt namelijk om een brief binnen twee weken. Ik zeg in ieder geval toe
dat ik dit punt morgen in zal brengen in de ministerraad. Vervolgens stuur
ik u hierover een nader bericht.De voorzitter:Het is wel goed om even op te merken dat wij over twee weken een notaoverleg
hebben over Schoon en Zuinig. Daar kan het ook bij aansluiten.Minister Balkenende:Ik hoopte al dat deze elementen bij dat overleg betrokken zouden kunnen
worden. Maar goed, ik zal zien wat ik met de vraag van de heer Pechtold kan
doen.Voorzitter. Ik ga nu verder met het doel van het kabinet om 200.000 mensen
extra aan het werk te helpen. De heer Slob en mevrouw Hamer hebben hierover
vragen gesteld. Hoe gaat het kabinet het oppakken? En hoe staat het met de
positie van arbeidsgehandicapten op de arbeidsmarkt? Het kabinet wil de doelstelling
om 200.000 mensen op afstand van de arbeidsmarkt extra aan het werk te helpen
niet aanpassen als gevolg van de financiële crisis. Maar wel is duidelijk
dat de crisis het niet makkelijker maakt om deze doelstelling te halen. Daarom
is de doelstelling ook rood gekleurd.De doelstelling om de positie van arbeidsgehandicapten te verbeteren vereist
een mentaliteitsverandering bij werkgevers. Hierbij moet worden uitgegaan
van de participatiemogelijkheden van jongeren met een beperking. Het kabinet
is begonnen met een tweejarig programma om deze mentaliteitsverandering te
bewerkstelligen. Ook is het kabinet begonnen met de "Ik kan"-campagne en is
een kwalitatieve verkenning uitgevoerd naar dit onderwerp. In het onderzoeksrapport
worden attitudes rond de Wajong verkend. Het is onze inzet om de negatieve
gevolgen van de crisis zo veel mogelijk te beperken en daartoe gaat het kabinet
onder andere investeren in mobiliteitscentra, scholing, jeugdwerkloosheid
en schuldhulpverlening. Uiteraard kan dit onderwerp ook met de minister van
SZW worden besproken.De jeugdwerkloosheid is een punt dat daarmee samenhangt. Mevrouw Hamer
heeft gevraagd of het kabinet jongeren gaat volgen als zij deze zomer van
school komen. Het kabinet heeft al aangekondigd dat het in het kader van de
strijd tegen de jeugdwerkloosheid jongeren gaat volgen bij het schoolverlaten.
In dit zogenaamde School Ex-programma worden jongeren goed begeleid naar een
geschikte en aantrekkelijke vervolgopleiding, School Extension, of naar een
passende baan, School Exit. Per saldo moeten volgend jaar 10.000 extra jongeren
in het mbo worden vastgehouden.Mevrouw Kant heeft een vraag gesteld over de inkomensontwikkeling. Ondanks
alle beloften blijkt dat velen er wel degelijk op achteruit zijn gegaan. Hoewel
dit ten stelligste wordt ontkend, zo zegt mevrouw Kant, geldt dit voor vrijwel
alle groepen mensen met lage inkomens. Natuurlijk zijn het moeilijke tijden,
maar juist in crises moet je ervoor waken dat het de mensen zijn die niets
kunnen missen die de rekening betalen, aldus mevrouw Kant. Hoe gaat het kabinet
dit voorkomen? Pakt de bezuiniging op de zorgtoeslag niet juist verkeerd uit
voor de groep lage tot middeninkomens? Een nieuwe koers zou zijn, volgens
mevrouw Kant, om de ziektekostenpremies afhankelijk te maken van het inkomen.
Het kabinet zegt niet dat niemand erop achteruit is gegaan. Dergelijke garanties
kan het kabinet ook niet geven, ook niet voor de lage inkomens. Wel heeft
het kabinet bij het opstellen van de begroting voor 2008 getracht om lage
inkomens zo veel mogelijk te ontzien. Dat is ook zichtbaar in de koopkrachtplaatjes.
Bij de begroting voor 2008 was de koopkrachtontwikkeling van
alle sociale minima op nul of licht positief geraamd. Hogere inkomens ondervonden
nagenoeg allemaal een licht negatieve koopkrachtontwikkeling. Uiteindelijk
zijn over de hele linie de koopkrachtcijfers licht verslechterd. Deze verslechtering
is het saldo van een iets hogere loonstijging, een hogere inflatie en een
licht hogere indexatie van aanvullende pensioenen. Dat doet echter niets af
aan de verhoudingen tussen de verschillende groepen zoals die in de begroting
van 2008 zijn weergegeven. In het Centraal Economisch Plan is terug te vinden
dat ongeveer de helft van de huishoudens in 2008 erop vooruitging en dat de
helft van de huishoudens erop achteruitging, met een mediane koopkracht van
plus 0,1%.Over de bezuinigingen op de zorgtoeslag het volgende. Over de exacte invulling
van de zorgtoeslagmaatregel wordt binnen het kabinet nog gesproken. Daarover
zullen wij op Prinsjesdag meer naar voren brengen. Wel is terug te vinden
in het aanvullend beleidsakkoord dat deze bezuiniging koopkrachtevenwichtig
zal worden ingevuld. Het gaat ook niet om een maatregel die van de een op
de andere dag wordt ingevoerd, maar juist om een maatregel die op lange termijn
effect sorteert.Mevrouw Kant (SP):Over de term koopkrachtevenwichtig maak ik mij altijd zorgen bij dit kabinet,
omdat het er wat anders over denkt dan wij. U zegt nu terecht – dat
erkent u dus – dat het wat tegenvalt met de koopkracht. Vorig jaar zag
het ernaar uit dat die ongeveer rond de nul zou blijven, maar nu zijn in ieder
geval de lagere inkomens erop achteruitgegaan. Dat moet u nu dus erkennen.
Hoe gaan wij voorkomen dat dit in de toekomst weer gebeurt? U zegt dat u het
evenwichtig vindt als iedereen er in gelijke mate op achteruitgaat. Dat vind
ik dus niet evenwichtig, omdat er groepen mensen in Nederland zijn die al
zo op het minimum zitten dat zij niets meer kunnen missen. Ik zou willen dat
het kabinet aangeeft dat het die mensen beschermt en dat wij dus niet toestaan
dat wederom de mensen met de laagste inkomens erop achteruitgaan.Minister Balkenende:Ten eerste heb ik net gezegd dat ik geen garanties ga geven. Ten tweede
wordt voorafgaand aan een nieuw begrotingsjaar altijd aangegeven hoe de mediane
koopkracht is en hoe het zit met de verschillende groepen, dus de standaard
koopkrachtplaatjes. Daarin heeft het kabinet er heel bewust steeds op gelet
of het een redelijk en evenwichtig beeld is. Wat doet zich nu voor bij het
jaar 2008? In het jaar daarvoor hebben wij een algemeen beeld gegeven. Vervolgens
blijkt dat licht tegen te vallen. Ik heb net gezegd dat de verhoudingen tussen
de verschillende groepen die in de begroting voor 2008 zijn weergegeven, wel
gehandhaafd zijn. Nu zegt u dat u zou willen dat er een correctie plaatsvindt,
bijvoorbeeld dat mensen aan de onderkant er minder op achteruitgaan. Ik heb
net aangegeven dat het resultaat van datgene wat in 2007 is genoemd voor 2008,
grosso modo alleszins redelijk is. Over de koopkrachtontwikkelingen voor het
volgend jaar zal het kabinet in augustus spreken. Ongetwijfeld zullen wij
dan een debat hebben met de Kamer bij de algemene politieke beschouwingen
en bij de financiële beschouwingen bij de begroting van het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Dat is de algemene lijn. Verder dan
dat ga ik nog niet, want ik doe sowieso geen uitspraken over de koopkrachtontwikkelingen.Mevrouw Kant (SP):Dan is er dus een duidelijk verschil van mening over wat alleszins redelijk
is. Ik vind het namelijk niet alleszins redelijk dat mensen die al op het
laagste van het laagste zitten, nog zullen moeten inleveren en al ingeleverd
hebben. U kunt dus ook niet zeggen dat u ervoor gaat zorgen dat zij niet wederom
hoeven in te leveren. Dat vind ik nogal teleurstellend. Als iedereen erop
achteruitgaat, vind u dat blijkbaar evenwichtig. Dat vind ik niet, want voor
de een, die wat kan missen, is dat natuurlijk heel anders dan voor de ander,
die al op een heel laag inkomen zit en nu al heel veel moeite moet doen om
rond te komen. Ik had gehoopt dat een sociaal kabinet zou zeggen: er is een
crisis en dat is vervelend, het gaat ten koste van ons allemaal en wij gaan
de mensen beschermen die het niet meer kunnen missen.Minister Balkenende:De discussie over het algemene beeld van de koopkrachtontwikkelingen in
een tijd dat de economie zwaar tegenvalt zullen wij nog nader met elkaar voeren.
Dat zal gebeuren bij de algemene politieke beschouwingen. Ik ken uw standpunt
hierin. Ook ik vind dat wij altijd oog moeten hebben voor de mensen die het
het moeilijkst hebben. Het gaat om het algemene koopkrachtbeeld, maar ook
om bijzondere instrumenten, zoals bijvoorbeeld bijzondere bijstand, om maatwerk
te kunnen leveren. Het debat daarover moeten wij met elkaar aangaan. Het vraagstuk
is echter buitengewoon complex. U spreekt over mensen met de laagste inkomens,
maar wij kunnen het ook hebben over mensen die hun baan verliezen. Zij hebben
te maken met een heel grote terugval in inkomen. Ook daarmee hebben wij te
maken in deze tijd. Soms is het beeld ook grillig. Voor dit jaar gingen wij
uit van een bepaald koopkrachtbeeld. Dat is zelfs nog beter geworden, omdat
de inflatie lager is geworden. Met andere woorden: het is een heel complex
beeld. Ik heb in algemene zin nu geantwoord: het kabinet zal zich in augustus
weer richten op het koopkrachtbeeld voor het volgende jaar. Ik ken uw opvattingen
en wij zullen hierover dan opnieuw met elkaar spreken.Mevrouw Hamer heeft een vraag gesteld die als volgt luidt: hoe gaat het
kabinet de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt in de traditionele mannen- en
vrouwensector ook benutten om arbeid en zorg eerlijker te verdelen? Zij heeft
gezegd: ik verwacht dat het kabinet daarbij gaat kijken naar belemmeringen
die mensen ondervinden als zij volgens het 2x4-dagenmodel willen werken. Het
is volledig een eigen beslissing van partners hoeveel zij willen werken en
hoe zij werk en zorg onderling willen verdelen. De bestaande regelgeving staat
er niet aan in de weg dat mannen meer tijd vrij maken voor zorgtaken en dat
vrouwen meer gaan werken. Ook de voorzieningen, zoals de kinderopvang, zijn
daarnaar ingericht. Met de aanpassing in de fiscaliteit zijn ook eventuele
financiële belemmeringen weggenomen. Met de beleidsverkenning Verlof
en arbeidstijden heeft het kabinet een groot aantal voorstellen gedaan om
grotere flexibiliteit te krijgen in arbeidspatronen en gebruik van verlofregelingen.
De Stichting van de Arbeid heeft twee weken geleden haar standpunt hierover
bekend gemaakt. Op basis daarvan zal het kabinet een meer definitieve keuze
maken. Ik zeg u toe dat wij de Kamer zullen meedelen wanneer
het debat daarover in het kabinet heeft plaatsgevonden. Het zijn uiteindelijk
vooral ingesleten gewoonten en maatschappelijke opvattingen die in de weg
staan aan andere patronen.Mevrouw Hamer heeft gevraagd of de problemen met de vakbond over de deeltijd-WW
zijn opgelost en of het budget op orde is. De deeltijd-WW is in nauwe samenspraak
met de sociale partners tot stand gekomen. In het kader van de Stichting van
de Arbeid zijn de sociale partners op 21 april tot een aanbeveling over
deeltijd-WW gekomen. Deze aanbeveling bevestigt dat de invulling van deeltijd-WW
een zaak is van sociale partners onderling. Daarnaast is er een meldpunt deeltijd-WW
ingericht. Bij meningsverschillen op decentraal niveau kunnen werkgevers-
en werknemerspartijen hiervan melding doen. Het budget voor de regeling inzake
deeltijd-WW bedraagt 375 mln. De regeling staat in principe open tot 1 januari
2010.Mevrouw Halsema heeft een vraag gesteld over de dienstencheque ten aanzien
van de kleine baantjes. Het kabinet is op dit moment bezig met het uitwerken
van plannen om kleine baantjes te stimuleren. Daarover is de Kamer geïnformeerd
met de brief van de staatssecretaris van Financiën van 29 april
jongstleden. Het kabinet streeft ernaar, om op zo kort mogelijke termijn een
wetsvoorstel in te dienen, met de concrete invulling van die inzet. De regeling
voor dienstencheques zoals GroenLinks voorstelt, is voor het kabinet geen
optie. Deze regeling leidt tot een fors budgettair beslag. Daarnaast is er
ook "deadweight loss". Opdrachtgevers die zich voorheen op de witte markt
begaven, gaan gebruikmaken van de regeling. Tegenover de extra kosten staan
dan geen baten. Wegens de geringe effectiviteit en de hoge kosten achten het
Centraal Planbureau en de Raad voor Werk en Inkomen invoering van dienstencheques
niet wenselijk. Ook leidt het systeem tot veel administratieve lasten, terwijl
deze er in het kabinetsvoorstel niet zijn.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Na dit oordeel ben ik wel benieuwd met wat voor wetten u dan eigenlijk
gaat komen. Laat ik u vooral ook een andere vraag stellen. Het voorstel strekt
er juist toe om zwart werken te verminderen. Daarvoor kan het een heel effectief
middel zijn. Een aantal gemeenten is op dit moment al aan het experimenteren.
Als u het voorstel niet overneemt, vraag ik u in elk geval de pilotprojecten
actief te gaan ondersteunen en te bezien of deze kunnen worden uitgebreid.
Dan kunt u ook nagaan of een en ander gevolgen heeft voor de administratieve
lasten. Volgens mij valt dat mee.Minister Balkenende:Ik verwijs naar de brief die de staatssecretaris van Financiën de
Kamer op 29 april heeft gestuurd over de plannen met betrekking tot de
kleine baantjes. Ik zal mevrouw Halsema niet toezeggen dat wij de pilotprojecten
extra zullen gaan ondersteunen. Ik zal in het kabinet wel ter sprake brengen
dat zij hierop heeft gewezen. Wij kunnen in ieder geval in de gaten houden
hoe het zich op lokaal niveau aftekent. Het bezwaar van het kabinet is tweeërlei
en betreft de financiën zowel als de bureaucratie. Ik stel voor dat wij
bezien hoe de pilot projecten zich ontwikkelen. Dat lijkt mij fair.De voorzitter:Mevrouw Halsema, nog één maal.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De minister-president kan de vraag die daarop logischerwijze volgt natuurlijk
zien aankomen. Ik wil hierover dan wel snel bericht ontvangen. Wij doen dit
voorstel als een crisismaatregel. Wij proberen met een eenmalige injectie
de zaak vlot te trekken. Voor het overige is het kostenneutraal. Het is onjuist
dat het een zwaar budgettair beslag zou leggen. Wij hopen dat wij hiermee
op de korte termijn mensen die nu een uitkering hebben of in een uitkeringssituatie
terecht dreigen te komen, extra aan werk te kunnen helpen. Dat vinden wij
op dit moment belangrijk. Als het kabinet pilot projecten wil gaan onderzoeken
en wilt nagaan hoe deze werken, zou ik graag voor Prinsjesdag informatie willen
ontvangen over de conclusies die het kabinet hierover trekt.Minister Balkenende:Ik zal dit onderwerp in het kabinet inbrengen. Dat geldt ook voor andere
zaken. Daarom debatteren wij met elkaar. Ik zal de vraag van mevrouw Halsema
daar aan de orde stellen. Ik zal bezien of de betreffende bewindslieden dit
punt kunnen meenemen in de stukken die zij voor Prinsjesdag voorbereiden.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik begreep dat de minister-president het blokje arbeidsmarkt heeft afgerond.Minister Balkenende:Dat is juist.Mevrouw Hamer (PvdA):Ik heb hem ook gevraagd om vast te houden aan de ambitie die wij aan het
begin van deze kabinetsperiode hebben geformuleerd om de mensen aan de onderkant
van de arbeidsmarkt aan het werk te houden. Dat is wat anders dat dat ik hem
zou vragen om aan het getal vast te houden. Ik hoop dat het kabinet aan deze
ambitie zal vasthouden en alles op alles zal zetten om zo veel mogelijk mensen
uit deze groep aan het werk te krijgen. Ik verneem graag zijn reactie daarop.Minister Balkenende:Mevrouw Hamer snijdt dit punt zeer terecht aan. Juist degenen die het
het hardst nodig hebben, mogen rekenen op onze aandacht en zorg. Dat is onze
verantwoordelijkheid, de verantwoordelijkheid van gemeenten en ook de verantwoordelijkheid
van de sociale partners. Elk van die partijen zet zich hiervoor zo veel mogelijk
in. Op deze manier kan ik mevrouw Hamer hierop in algemene zin antwoorden.
Het is een ingewikkelde tijd. Het is heel terecht dat mevrouw Hamer aandacht
vraagt voor deze groep.Mevrouw Kant heeft een vraag gesteld over de stand van zaken ten aanzien
van de doelstelling met betrekking tot de wachtlijsten in de jeugdzorg. Zij
deed dit tegen de achtergrond van de recent bekend geworden cijfers. Het aanvankelijk
kabinetsvoornemen luidt dat eind 2011 geen wachtlijsten in de jeugdzorg meer
zullen bestaan. Met de provincies is afgesproken dat er gegeven de veronderstelde
groei al eind 2009 geen wachtlijsten meer zullen zijn. Met deze bestuurlijke
afspraak ligt het realiseren van de doelstelling op koers.Ik veronderstel dat mevrouw Kant vermoedelijk doelt op de wachtlijstcijfers
over het eerste kwartaal van 2009 die twee weken geleden bekend zijn geworden.
Uit deze cijfers bleek dat het tempo van de daling van de wachtlijsten lager
ligt dan gewenst. Daarom heeft minister Rouvoet direct een extra bestuurlijk
overleg gevoerd met de provincies en grootstedelijke regio's om deze
stevig aan te spreken op het nakomen van de gemaakte prestatieafspraken. Mede
op basis van dat gesprek heeft het kabinet geen reden om te veronderstellen
dat de realisatie van deze kabinetsdoelstelling in gevaar komt. Wij zijn ons
dus bewust van dit punt en er zijn afspraken over gemaakt. Toen de cijfers
bekend werden, is minister Rouvoet direct in actie gekomen.Mevrouw Hamer heeft mij gevraagd of ik haar zo snel mogelijk in een kabinetsbrief
kan laten weten hoe de schotten in de jeugdzorg wél kunnen worden doorbroken.
Minister heeft recent tijdens een overleg met de Kamer zijn brief toegelicht
over het convenant met de G4 ter uitvoering van de motie van mevrouw Hamer
en die van mevrouw Bouchibti over de ontkokering van het jeugdbeleid. Het
kabinet onderstreept dat het belangrijk is om de bekostiging van het jeugdbeleid,
en de zorg vanuit de AWBZ en de Zorgverzekeringswet zo veel mogelijk op elkaar
te laten aansluiten, zodat een integraal zorgaanbod voor jeugdigen en gezinnen
mogelijk is. Op verschillende plaatsen in het land worden op dit moment regionale
samenwerkingsafspraken gemaakt over een meer integrale inkoop van zorg, bijvoorbeeld
in het kader van het project voor het verbeteren van zorg en onderwijs op
de roc's in Rotterdam. Mede op basis van de ervaring met deze initiatieven
zal het kabinet nagaan hoe samenwerking kan worden verankerd.De heer Van der Vlies heeft een vraag gesteld over de aanpak van het overmatig
alcoholgebruik door jongeren. Hij merkt op dat de aanpak van dit overmatig
gebruik zich volgens het kabinet strikt genomen beperkt tot een wetgevingstraject
voor hokken en keten. Hij vindt de strikte invulling van deze beleidsdoelstelling
onder de maat en vraagt het kabinet om meer ambitie te tonen. Ik kan de fractie
van de SGP geruststellen. Het ambitieniveau van het kabinet op dit terrein
ligt zeker hoger. Het kabinet heeft in november 2007 een hoofdlijnenbrief
over alcoholbeleid naar de Kamer gestuurd. Daarin is een integraal pakket
maatregelen gepresenteerd, gericht op het voorkomen en aanpakken van schadelijk
alcoholgebruik, met name onder jongeren. Deze brief bevat zowel maatregelen
gericht op voorlichting, vroegsignalering en behandeling, als een aantal wettelijke
maatregelen om het alcoholgebruik onder jongeren tegen te gaan. De wettelijke
maatregelen zullen worden opgenomen in een wetsvoorstel voor de wijziging
van de Drank- en Horecawet, die inmiddels voor advies naar de Raad van State
is gestuurd. Ik verwacht dat dit wetsvoorstel medio dit jaar aan de Kamer
kan worden aangeboden.Mevrouw Kant stelt dat het falen van de marktwerking in de zorg pijnlijk
zichtbaar wordt in de gang van zaken bij de IJsselmeerziekenhuizen in Flevoland,
Orbis in Limburg, Meavita, Philadelphia en ga zo maar door. Zij vraagt hoe
het kabinet werkelijk kan denken dat nog meer marktwerking in de zorg het
antwoord is op de crisis in de zorg. Mevrouw Kant ziet maar een oorzaak voor
de recente problemen bij zorginstellingen, namelijk de marktwerking. Mijns
inziens trekt zij die conclusie iets te snel. Zo zijn de recente problemen
bij zorginstellingen eerder het gevolg van mismanagement bij de instellingen
die het betreft, dan dat er associatie is met marktwerking in de zorg. De
gereguleerde marktwerking heeft wel de transparantie vergroot. Daardoor worden
problemen meer en sneller zichtbaar. Gereguleerde marktwerking in de zorg
zorgt ervoor dat de patiënt weer meer centraal komt te staan en keuzevrijheid
heeft. De patiënt kan veranderen van verzekeraar of aanbieder als er
te weinig rekening met hem of haar wordt gehouden. Instellingen die dat vergeten,
of falen in hun bedrijfsvoering kunnen niet meer met een systeemmantel worden
afgedekt. Hetzelfde geldt overigens voor de banken die krediet aan een dergelijke
instelling verstrekken of een verzekeraar die contracten afsluit. Ook zij
voelen het effect van verkeerde beslissingen. Juist in een systeem van gereguleerde
marktwerking kijken veel meer mensen mee en is er sprake van veel meer onderlinge
afhankelijkheid en verantwoordelijkheid.Bij het beoordelen van de effecten van marktwerking spelen heel vaak de
negatieve uitzonderingen in het debat de hoofdrol. Natuurlijk moet ook naar
die effecten worden gekeken. Mevrouw Kant doet dat met enige regelmaat. Jammer
is wel dat zaken die voor de cliënten en de medewerkers in de zorg goed
uitpakken, en waarover iedereen enthousiast is, in het debat over de marktwerking
nooit worden genoemd. Ik noem het Oogziekenhuis in Rotterdam en de verschillende
poliklinieken binnen ziekenhuizen, zoals de mammapoli. Ook is er in de zorg
meer ruimte voor nieuwe toetreders ontstaan. Hierdoor zijn nieuwe initiatieven
ontstaan, zoals buurtzorg, die als goed voorbeeld in de zorg kunnen worden
gezien. Kortom, dit is geen zwart-witverhaal en wij gaan niet voorbij aan
de problemen die bestaan. Er zijn echter ook een aantal positieve kanten te
noemen. Die wil ik graag noemen naar aanleiding van de vraag van mevrouw Kant.Mevrouw Kant (SP):Ik waardeer het, dat de minister-president steeds zo netjes de vragen
voorleest die tijdens het debat aan hem zijn gesteld.Minister Balkenende:Goed hé!Mevrouw Kant (SP):Hij vergeet in dit geval echter de voorbeelden te noemen die ik heb genoemd.
Hij zegt dat ik altijd de slechte voorbeelden noem en hij noemt nu de voorbeelden
die in zijn ogen een positief gevolg zijn van de marktwerking. Hij heeft het
over het Oogziekenhuis, de mammapoli en buurtzorg. Dat zijn allemaal ontwikkelingen
in de zorg die helemaal niets te maken hebben met marktwerking. Dat zijn goede
initiatieven in de zorg. Daarvoor heb ik de markt niet nodig. Ook de mensen
die dergelijke goede initiatieven nemen hebben daarvoor de markt niet nodig.
Het zijn gewoon mensen die goede ideeën hebben. Die ideeën werken
zij in de zorg uit. Ik doelde op de negatieve effecten in de zorg. Laten wij
teruggaan naar dat artikel waarin ik het voorbeeld noemde van de Stichting
Philadelphia Zorg. De minister-president spreekt van mismanagement, maar dat
heeft wel degelijk te maken met de prikkels die het kabinet in die zorg heeft
ingebouwd. Binnen de Stichting Philadelphia Zorg was inderdaad sprake van
mismanagement. Men was daar op de markt gefocust – men hield zich bezig
met vastgoedprojecten met dure hotels – in plaats van dat het management
zich bezighield met het leveren van een goede kwaliteit van zorg aan patiënten.
Er is helemaal geen sprake van concurrentie om patiënten in de zorg.
Nee, de minister-president heeft ze daar met die marktwerking op economische
belangen gericht in plaats van op zorgbelangen.Minister Balkenende:Ik zei zojuist dat ik uiteraard ook een aantal schaduwzijden zie. Dat
men zich bij de Stichting Philadelphia Zorg oriënteerde
op geld, riskante activiteiten en men te maken kreeg met de provocerende effecten
daarvan, stemt tot nadenken. Ik begrijp de vraag van mevrouw Kant dan ook.
Ik wilde alleen zeggen dat het niet mogelijk is om voorbij te gaan aan de
zaken die niet goed zijn verlopen. Daarvan zijn meerdere voorbeelden te geven.
Mevrouw Kant heeft die genoemd. Ook heb ik aangegeven wat het wezen is van
marktoriëntatie in de zorg en dat daarvan positieve elementen te noemen
zijn: kostenbewust zijn en meerdere aanbieders. Dat soort elementen is eveneens
aan de orde. Op dat punt heeft het kabinet niet precies dezelfde gedachten
als mevrouw Kant. Dat neemt niet weg dat het kabinet daarmee zorgvuldig omgaat.
Wij hebben ook gezegd dat, als wij in de zorg meer marktwerking willen introduceren,
dit alleen mogelijk is op grond van een heel goede toetsing waarin alle elementen
een rol spelen. Een dergelijke toetsing zal noodzakelijk zijn om verdergaande
stappen te kunnen zetten. Er kan dus niet zo maar sprake zijn van ongeclausuleerde
marktwerking.Mevrouw Kant (SP):Dat wat de minister-president zegt, is wel terecht, maar de NZa heeft
een negatief advies uitgebracht over meer vrije prijsvorming, dus marktwerking,
in ziekenhuizen. Minister Klink wil die marktwerking in de zorg desondanks
echter wel doordrukken. Dat snap ik dus niet helemaal. Wij hebben een meningsverschil
over marktwerking in de zorg en de NZa adviseert op basis van een evaluatie
om dat niet te doen. Minister Klink doet dat echter toch.Minister Balkenende:Op dit punt refereer ik echt naar het overleg dat mevrouw Kant met minister
Klink heeft gevoerd. In dat debat heeft mevrouw Kant ongetwijfeld haar argumenten
naar voren gebracht. Ik treed nu niet in de afwegingen die de minister heeft
gemaakt.Mevrouw Kant (SP):Ik heb dat debat met minister Klink helemaal niet gevoerd. Misschien is
het de minister-president ontgaan dat ik de debatten over de zorg niet meer
voer. Dat doe ik soms nog wel, maar meestal niet. Ook in dit geval deed ik
dat niet. Ik spreek de minister-president aan op zijn woorden dat, als wij
verdere stappen zetten, dit zorgvuldig moet gebeuren op basis van een evaluatie.
Dan weten wij of dat al dan niet verantwoord is. Nu is er een evaluatie geweest.
Op basis daarvan is geadviseerd om geen marktwerking in de zorg toe te passen,
maar de minister van VWS doet dat wel. Daarover mag ik als fractievoorzitter
van de SP, een oppositiepartij, de leider van het kabinet toch wel een vraag
stellen?Minister Balkenende:Ik zal nu niet treden in de verantwoordelijkheid van de minister. Bovendien
heb ik niet tot in detail kennis genomen van de evaluatie van de NZa. Ik heb
de algemene lijn geschetst van de marktwerking in de zorg. Tevens heb ik gezegd
dat er mogelijkheden zijn, maar dat er ook op de schaduwzijde van marktwerking
moet worden gelet. Het debat over de consequenties van de evaluatie van de
NZa dient echt te worden gevoerd met de vakminister in plaats van met mij.De voorzitter:Ik stel voor dat de minister-president zijn betoog vervolgt.Mevrouw Kant (SP):Dat vind ik eigenlijk niet. Ik verwijs toch ook niet naar de woordvoerder
Gezondheidszorg van mijn fractie? Wij voeren een verantwoordingsdebat. Als
een van de doelstellingen kwaliteit van zorg is en het kabinet concludeert
dat marktwerking goed is om dat doel te bereiken, moet de minister-president
op mijn woorden kunnen reageren waaruit blijkt dat ik de uitkomst van die
marktwerking anders beoordeel. Als de minister-president dat niet kan, laat
hem dat dan maar schriftelijk doen, al houd ik daar er niet van om dat te
zeggen. Dan moet hij maar in gesprek gaan met ...Minister Balkenende:Nee, dat doe ik niet. Wij hebben duidelijke afspraken gemaakt over marktwerking
in de zorg. Die staan in het coalitieakkoord. Dit is iets wat wij buitengewoon
zorgvuldig bekijken. De minister van VWS heeft wat dat betreft de eerste verantwoordelijkheid.
Ik zal niet in zijn verantwoordelijkheid treden. Ik geef aan wat de algemene
benadering is, maar zeg nogmaals dat ik niet de verantwoordelijkheid van de
vakminister zal overnemen. Dat is niet aan de orde.Mevrouw Kant (SP):Ik vond het al zo mooi dat de minister-president sprak over een fatsoenlijke
evaluatie. Juist die algemene lijn die hij schetste, vond ik zo mooi. Ik dacht
juist dat het opschoot en dat wij die marktwerking in de ziekenhuiszorg mooi
tegen het licht konden houden. Als ik echter doorvraag, laat de minister-president
het een beetje afweten. Dat vind ik een beetje jammer.Minister Balkenende:Dit is een verantwoordingsdebat op hoofdlijnen. Dat gaat over de brief
die ik zelf heb gestuurd. Mevrouw Kant wil nu een debat voeren over een beleidsthema
waar de vakminister over gaat. Daarvoor is dit debat niet bestemd en ik zeg
nogmaals dat ik niet in de verantwoordelijkheid zal treden van minister Klink.Mevrouw Kant (SP):Nee, voorzitter, dat is heel goed, maar dan heb ik toch een punt van orde.
Ik geloof dat dit toch wel het ultieme bewijs is dat het volstrekt zinloos
is wat wij hier vandaag doen. Gaat het eens een keer ergens over, vraag ik
eens door over een verantwoording waar de resultaten van kwaliteit en zorg
anders zijn, is de minister-president niet eens in staat om antwoord te geven!
Wat zijn we hier in godsnaam aan het doen?Minister Balkenende:Dit is toch een wel heel merkwaardige opmerking. Wij praten hier over
verantwoording voor het jaar 2008. Dat is het doel van een verantwoordingsdebat.
Mevrouw Kant wil echter over een lopende discussie nu al, hier, bij dit debat,
uitspraken doen. Daar is dit debat niet voor bestemd. Ik ben ingegaan op haar
vraag over marktwerking en zorg. Ik heb daar een algemeen antwoord op gegeven.
We gaan nu echter niet hier praten over besluiten die te maken hebben met
datgene wat dit jaar pas aan de orde zou kunnen zijn. Daar is dit debat niet
voor bestemd. Ik begrijp daarom het oordeel van mevrouw Kant echt niet.De voorzitter:We gaan dit debat niet verder voeren. De zaken die hier geagendeerd zijn,
zijn hier geagendeerd. Ik heb u nu vier tot vijf keer uw vraag laten stellen,
mevrouw Kant. Ik stel voor dat u er in tweede termijn dan maar
op terugkomt. Ik stel voor dat de minister-president zijn betoog vervolgt.Minister Balkenende:Ik ben aangekomen bij een vraag van de heer Slob. Hij vraagt aandacht
voor de afspraak in het coalitieakkoord dat wij de chronisch zieken en gehandicapten
zo veel mogelijk ontzien. Hij meent dat hiervoor in de compensatieregeling
verplicht eigen risico en in de Wtcg nog het nodige zou kunnen gebeuren. Wat
de compensatieregeling verplicht eigen risico betreft, wijs ik graag op het
volgende. Voor de compensatie voor 2009 is de eerste verbetering doorgevoerd.
Met ingang van dit jaar hebben ook verzekerden die meerjarig hoge kosten of
medische specialistische zorg of ziekenhuiszorg hebben gehad, recht op compensatie.
Daarnaast werkt de minister van VWS eraan om in de toekomst het langdurig
gebruik van hulpmiddelen als criterium in de compensatieregeling verplicht
eigen risico op te nemen.De heer Van der Vlies heeft een vraag gesteld die betrekking heeft op
de medische ethiek. Hij zegt dat medische ethiek op twee gedachten hinkt.
Enerzijds is er de beschermwaardigheid van het leven, anderzijds de autonomie
van de mens. In de praktijk blijkt de autonomie van de mens nog steeds eenzijdig
de doorslag te geven. De SGP ziet graag een kentering op deze wezenlijke thema's.
De heer Van der Vlies meent dat in het kabinetsbeleid op medisch-ethisch terrein
eenzijdig de waarde van de autonomie van de mens leidend is. Deze opvatting
deelt het kabinet niet. In de beleidsbrief ethiek heeft het kabinet drie kernwaarden
voor het medisch-ethisch beleid geformuleerd, namelijk de autonomie van de
mens, de beschermwaardigheid van het leven en goede zorg. Bij de beantwoording
van medisch-ethische vraagstukken is het zoeken naar een evenwicht. Dat evenwicht
is in wetgeving vastgelegd, soms na lange politieke en maatschappelijke discussie.
Het is onmiskenbaar zo dat er daarbij door verschillende partijen verschillende
accenten worden gelegd. Ik kan begrijpen dat de heer Van der Vlies vanuit
zijn visie soms een ander accent zou willen leggen. Voor het kabinet geldt
dat bij verschillende weging van waarde het toch mogelijk is om tot concrete
beleidsvoornemens te komen. Het kabinet wil op deze manier de komende jaren
het medisch-ethisch beleid vormgeven.De heer Van der Vlies (SGP):Dank voor dit antwoord. Ik begrijp het natuurlijk allemaal, alleen: als
dan drie kernwaarden worden gegeven als uitgangspunt, dan staan die wel naast
elkaar. Dan kan het niet zo zijn dat vanwege het kabinet de stelling wordt
verdedigd dat uiteindelijk, als puntje bij paaltje komt, de beslissing van
betrokkene de doorslag geeft. Dat is uitdrukkelijk naar voren gekomen. Daar
heb ik mij in het AO al tegen verzet. Daarna is het altijd maar door blijven
komen. Vandaar dat ik het nog een keer aan de orde stel, terugkijkend op de
discussies in 2008.Minister Balkenende:Dat begrijp ik. Ik ken ook de opvattingen van de heer Van der Vlies op
dit punt heel goed. Ik respecteer ook zijn visie. Ik heb echter aangegeven
dat het voor het kabinet gaat om deze drie elementen. Wij proberen daar als
kabinet juist ook invulling aan te geven. Dan kan het dat wij weleens een
ander accent leggen dan hij. Dat kan. Ik heb aangegeven wat de algemene lijn
is. Het debat zullen wij uiteraard met de heer Van der Vlies voortzetten.
Ik hoop dat hij van ons wil aannemen dat het ons gaat om die drie elementen.
In de praktijk zal het dan wel kunnen gaan om een verschillende keuze. Dat
is ook zo. Ik geef aan hoe wij als kabinet hier inzitten.De heer Van der Vlies (SGP):En dus kan niet één motief heersen over de andere, omdat
ze alle drie moeten worden gewogen. Kan ik het punt van de minister-president
zo samenvatten?Minister Balkenende:Het gaat om deze drie elementen. Het kan best dat de heer Van der Vlies
een ander accent legt dan het kabinet. Uiteindelijk zijn wij echter verantwoordelijk
om te komen tot een bepaalde keuze. Wij houden daarbij rekening met deze drie
elementen. Zo moet ik het zeggen.De heer Slob heeft het kabinet gevraagd om erop in te zetten dat het aanbod
van zorgplaatsen voor palliatieve zorg verder wordt uitgebreid en dat de toegankelijkheid
van die zorg wordt gewaarborgd. Het kabinet heeft veel extra middelen beschikbaar
gesteld voor palliatieve zorg ten behoeve van een betere kwaliteit van zorg
en huisvesting. Dit heeft bijgedragen aan nieuwe initiatieven en een toename
van het aantal plaatsen. Het kabinet ontvangt vanuit het veld zeker geen geluiden
dat het aanbod niet voldoende is of dat er wachtlijsten zouden zijn ontstaan.
Het aantal plaatsen wordt dus al uitgebreid en er zijn signalen dat er problemen
zijn met de toegankelijkheid. Het kabinet heeft overigens geen directe invloed
op de creatie van het aanbod. Via de subsidieregeling Palliatief Terminale
Zorg, die in 2008 is opgehoogd tot 17,6 mln., ontvangen de hospices en bijna-thuishuizen
een tegemoetkoming in de huisvestingslasten en coördinatiekosten voor
vrijwilligers. Op dit moment is het ministerie van VWS in overleg met de veldpartijen
om de verdeling van de beschikbare middelen meer in overeenstemming te brengen
met de huisvestingslasten van hospices en bijna-thuishuizen. Hiermee wordt
een impuls gegeven aan de ontwikkeling en de totstandkoming van initiatieven
op het terrein van de palliatieve zorg.De heer Slob vroeg hoe het kabinet uitvoering geeft aan de coalitieafspraak
om onderzoek te doen naar de behandelingsmogelijkheden waarbij gebruik wordt
gemaakt van volwassen stamcellen en om deze krachtig te stimuleren. De staatssecretaris
van VWS heeft in september van vorig jaar ZonMW verzocht om het programma
Translationeel Adult Stamcelonderzoek in gang te zetten. Met dat programma
wordt invulling gegeven aan de afspraken in het coalitieakkoord waar de heer
Slob op doelt. De zogeheten "call for proposals" voor het programma is dit
voorjaar gesloten. Er bleek veel belangstelling bij onderzoeksinstellingen
te bestaan voor deelname aan dit programma. De programmacommissie is inmiddels
bezig met de eindselectie van projecten die voor subsidiëring in aanmerking
kunnen komen op basis van de ingediende en uitgewerkte onderzoeksvoorstellen.
De eerste concrete onderzoeksprojecten kunnen hopelijk nog dit jaar starten.
Kortom: er is duidelijk sprake van voortgang.De heer Van Geel stelde een vraag over de wijkaanpak. Hij vroeg of de
renovatie en het fysiek veranderen van een wijk niet veel effectiever zijn
en hoe het ondernemerschap in de wijken verder wordt ingevuld. Het kabinet
begrijpt de vraag van de heer Van Geel heel goed, maar er kunnen niet zo maar
conclusies worden getrokken uit het onderzoek van de Stichting
voor Economisch Onderzoek (SEO). Ik verwijs naar de brief aan de Kamer van
gisteren van de minister voor WWI en de staatssecretaris van EZ over de stand
van zaken in de wijkaanpak. De wijkaanpak van het kabinet richt zich op investeringen
in stenen en in mensen. Corporaties moeten dan ook vooral doorgaan met het
beleid waarin beide zaken hand in hand gaan. Wij weten dat de outcome-effecten
pas over jaren zichtbaar worden. Ook dat is eerder aan de Kamer meegedeeld.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil terugkomen op het vorige punt: de zorg. Als ik het wel heb, heb
ik u niets horen zeggen over de onverzekerden.Minister Balkenende:Nee, daar heb ik nog niet over gesproken. Vindt u het goed dat ik daar
in tweede termijn op terugkom? Ik weet op welke vraag u doelt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ja.Minister Balkenende:Mevrouw Hamer vroeg hoe het met de burgerschapslessen op scholen staat.
De wet inzake burgerschapsvorming is sinds begin 2006 van kracht. Vanaf dat
moment zijn scholen verplicht om actief burgerschap en sociale integratie
via hun onderwijsaanpak te bevorderen. De inspectie heeft in het recente onderwijsverslag
aangegeven dat inbedding van burgerschap in het onderwijs op scholen meer
tijd vergt dan drie jaar. De meeste scholen zijn zo ver dat de visie op burgerschap
is uitgewerkt in de leerpraktijk. Om verdere inbedding te stimuleren wordt
ondersteuning geboden onder ander via de Alliantie Scholenpanels Burgerschap.
Om de betrokkenheid van jongeren bij de samenwerking te versterken, is overigens
ook de maatschappelijke stage in het leven geroepen.De heer Van der Vlies stelde een vraag over homo-emancipatie. Hij zegt
daarover: dat is uitstekend, maar ik wil geen gemorrel aan de fundamenten
van de vrijheid van onderwijs. Het kabinet vindt het positief dat de SGP-fractie
achter het kabinetsbeleid staat inzake het tegengaan van geweld tegen en discriminatie
van homo's. De relatie die de heer Van der Vlies legt tussen het actuele debat
en het morrelen aan de fundamenten van de vrijheid van onderwijs deel ik niet.
De vrijheid van onderwijs staat niet ter discussie. Het kabinet heeft aan
scholen duidelijk gemaakt dat het enkele feit van homoseksueel zijn, inclusief
het hebben van een homoseksuele relatie, geen reden mag zijn voor het afwijzen
van leerkrachten en leerlingen. Het is aan de Commissie Gelijke Behandeling
om dit per geval te beoordelen. Ik verwijs overigens naar de antwoorden op
recentelijk gestelde Kamervragen over dit onderwerp, die de Kamer binnenkort
ontvangt. Het is bekend dat de regering advies heeft gevraagd aan de Raad
van State over de vraag of het mogelijk is om de artikelen uit de Algemene
wet gelijke behandeling waarin de enkelefeitconstructie voorkomt, aan te passen
aan de terminologie van de Europese richtlijn. Hierbij blijft de balans tussen
grondrecht en vrijheid van onderwijs, vrijheid van godsdienst en het antidiscriminatiebeginsel
behouden. Dit advies is inmiddels ontvangen en de reactie daarop is in voorbereiding.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben van die hele procedure op de hoogte, maar ik wil toch gewoon uw
mening weten. Het kabinet verdedigt namelijk altijd dat het enkele feit geen
reden kan zijn voor ontslag. Iemand is homoseksueel; daar kan hij niets aan
doen. Dat kan dus geen reden zijn voor ontslag. Zo is het tot dusver. Als
iemand uitkomt voor zijn homoseksualiteit, daar trots op is, melding van doet
en bijvoorbeeld meldt dat hij samenwoont, dan kan dat wel een reden zijn voor
ontslag. Die ruimte geeft de wet. Vindt u dat niet onrechtvaardig?Minister Balkenende:Ik begrijp de vraag van mevrouw Halsema heel goed. Dit onderwerp ligt
gevoelig en wordt verschillend beoordeeld. Uiteraard hebben wij hier bij de
vorming van het kabinet bij stilgestaan. Wij proberen daar zo zorgvuldig mogelijk
mee om te gaan. Ik begrijp de gevoelens van mevrouw Halsema op dit punt zeer
wel, maar tegelijkertijd hebben wij in het verleden afspraken hierover gemaakt.
Dat geldt inderdaad voor de enkelefeitconstructie en de gevolgen daarvan.
Ik heb aangegeven hoe dit beginsel werkt. Ik heb ook aangegeven wat de juridische
waarborgen zijn. Het kabinet heeft deze afspraken herbevestigd in het coalitieakkoord.
Dat is het vertrekpunt in het denken over deze onderwerpen. Ik heb zo-even
al de andere zaken genoemd die aan de orde zijn: de Algemene wet gelijke behandeling
en het advies van de Raad van State, waarop de Kamer een reactie zal krijgen.
Ik verdedig wat het kabinet hanteert bij dit moeilijke onderwerp. Voor het
overige zijn er, gegeven de gevoeligheid hiervan, vragen gesteld, waarop de
Kamer binnenkort de antwoorden zal ontvangen. Het lijkt mij het beste om hier
naar voren te brengen dat het niet om mijn opvatting gaat, maar om wat het
kabinet als kader hanteert bij dit lastige onderwerp.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voor een premier die zo sterk hecht aan morele versterking van de burgersamenleving,
het uitdragen van een duidelijke moraal, duidelijke normen en waarden, vind
ik het teleurstellend dat hij iedere keer enkel procedurele antwoorden geeft.
Ik ken de procedures. Ik ken de politieke gevoeligheden. Hij kan toch niet
rechtvaardigen dat iemand op een bijzondere school homo mag zijn zolang hij
dat maar verborgen houdt? Dat verdedigt zijn kabinet namelijk altijd uit hoofde
van politieke gevoeligheid. Dat kan toch niet? Je mag homo zijn zolang je
er niet over praat.Minister Balkenende:Ik ken de gevoeligheid van dit onderwerp. Ik ken ook de gesprekken die
wij hierover hebben gehad bij de kabinetsformatie. Ik sta hier voor het beleid
van een kabinet. U doet een appel op mij om verder te gaan, want dat is de
strekking van uw opmerking. Dat kan ik niet doen. Ik wil dat ook niet namens
het kabinet doen. Wij weten dat dit een lastig onderwerp is. Niet iedereen
zal hierover hetzelfde denken. Juist vanwege die complexiteit hecht ik aan
zorgvuldigheid. Ik kan dan niet verder gaan dan wat ik nu zeg. Ik geef de
procedure aan. De Kamer zal nog antwoord krijgen op de vragen. Het lijkt mij
zorgvuldig om dit op deze manier te doen. Het gaat niet om het persoonlijk
oordeel van een premier, maar om de vraag hoe het kabinet hier als zodanig
in zit, wetend dat het een gevoelig onderwerp is.De heer Van der Vlies (SGP):Er komen antwoorden op Kamervragen en er komt een regeringsstandpunt bij
het advies van de Raad van State. Ik wacht dat graag af. Bij
dit thema is de vrijheid van onderwijs in het geding. Als de enkelefeitconstructie
ter discussie staat, kan ik mij voorstellen dat men al snel stuit op het grondrecht
van de vrijheid van onderwijs, de vrijheid van godsdienst enzovoorts. Het
is juist dat karakter van dit probleem dat het zo complex maakt. Vandaar dat
ik dit aan de orde stelde. De minister-president kan wel zeggen dat de vrijheid
van onderwijs niet ter discussie komt te staan, omdat dit is afgesproken,
maar ik waarschuw hem ervoor dat dit heel snel het geval kan zijn als hieréén
steentje wordt losgepeuterd uit die balans.Minister Balkenende:Ik begrijp dat heel goed. Ik denk dat mevrouw Halsema er echt anders over
denkt dan u. Ik weet hoe gevoelig dat ligt. Om die reden wil ik juist hier
zorgvuldig met dit alles omgaan. Ik sla acht op de wijze waarop deze zaken
in het kabinet zijn besproken. Ik wijs nog op de beantwoording van vragen
die binnenkort de Kamer zal geworden.Voorzitter. Ik kom op het thema "veiligheid", waarvoor door de Kamer terecht
veel aandacht is gevraagd. Er is wel een en ander over te zeggen. Over een
brede linie zien wij verbetering optreden in de criminaliteitscijfers. Ik
noem de afname van het aantal geweldsdelicten met 14,5%, de daling
van het aantal vermogensdelicten met 20% en de vermindering van het
aantal gestolen fietsen met 110.000. Het gaat allemaal niet vanzelf. Daar
zijn voortdurend inspanningen voor nodig. Een aantal trajecten, zoals wetgeving,
kost nu eenmaal tijd. Andere maatregelen hebben sneller effect. Ik noem enkele
belangrijke inspanningen op dit terrein. De vestiging van een landelijk dekkend
netwerk van veiligheidshuizen blijkt een succesformule. Ik noem het van straat
halen via de ISD-maatregel van jaarlijks ongeveer 400 veelplegers. In 2008
zijn er 140 forensisch assistenten en 118 wijkagenten bijgekomen. Afgelopen
jaarwisseling is het snelrecht en het supersnelrecht succesvol toegepast.
Het wetsvoorstel inzake voetbalvandalisme en ernstige overlast, onlangs door
de Kamer behandeld, biedt mogelijkheden voor een gebiedsverbod of groepsverbod
voor overlastgevers. Wat het kabinet betreft, kan bij ernstige misdrijven
een taakstraf niet meer worden opgelegd zonder dat daaraan een vrijheidsstraf
is gekoppeld. Door internationale uitwisseling van DNA-gegevens zijn er inmiddels
bijna 500 matches met buitenlandse databases gerapporteerd. Daarmee worden
meer misdrijven opgelost. Er zijn echter ook knelpunten. Bij het terugdringen
van overlast en verloedering maken wij nog te weinig vorderingen. Meerdere
sprekers, zoals de heer Van Geel, mevrouw Hamer en de heer Wilders, hebben
terecht gewezen op het belang van deze kabinetsdoelstelling. Het gaat om lokaal
maatwerk. Het kabinet zorgt voor ondersteuning met wetgeving, geld en expertise.
Gemeenten hebben specifieke instrumenten gekregen bij de bestrijding van overlast.
Zo is de bestuurlijke boete als middel beschikbaar gekomen sinds begin van
dit jaar. De G4 kunnen vanaf begin dit jaar gebruikmaken van de bestuurlijke
strafbeschikking. Dit instrument is in de eerste maanden van het jaar ongeveer
250 keer per week toegepast. De heer Van Geel heeft gelijk: gemeenten maken
soms nog te weinig gebruik van de wettelijke mogelijkheden. Dat geldt voor
de bestuurlijke boetes, maar ook voor de mogelijkheden om panden te sluiten.
De ministers van BZK en Justitie komen binnenkort met handreikingen die de
gemeenten moeten helpen om de keuze tussen de bestuurlijke boete en de bestuurlijke
strafbeschikking te maken. Door de inzet van financiële middelen doet
het kabinet het nodige om deze beleidsdoelstelling dichterbij te brengen.
De zogenaamde Van Montfransgelden worden ingezet voor het terugdringen van
overlast en verloedering. Het gaat daarbij om een bedrag van 32 mln.Ik sta apart stil bij de aanpak van probleemjongeren. Het zijn veelal
Marokkaans-Nederlandse jongeren, die helaas een belangrijk aandeel hebben
in de overlast in de wijk. Begin dit jaar heeft het kabinet de beleidsbrief
over de aanpak aan de Kamer gestuurd. De gemeenten zijn eerstverantwoordelijk.
Door de minister van BZK wordt een praktijkteam ingezet dat de gemeenten adviseert
en ondersteunt. De inzet van straatcoaches en gezinsmanagers kan een belangrijke
aanvulling zijn op het optreden van politie en justitie. Door de gerichte
inzet van politie en straatcoaches zijn vier overlastgroepen in stadsdeel
Slotervaart van Amsterdam uit elkaar gevallen. Criminaliteitscijfers van het
politieteam August Allebéplein wijzen op een trendbreuk: minder diefstallen,
minder woninginbraken – bijna een halvering ten opzichte van 2007 –
en minder straatroven: een daling van twee derde ten opzichte van 2006.Voor de harde kern van probleemjongeren kan niet worden volstaan met bestuurlijke
en preventieve maatregelen. Daarvoor zijn keiharde maatregelen nodig, daarover
mag geen misverstand bestaan. Hier is het strafrecht aan zet. Het kabinet
deelt de zorgen die in de Kamer bestaan over de toename van het aantal gewelddadige
overvallen. Ik ben mij ervan zeer bewust dat het daarbij gaat om diep ingrijpende
gebeurtenissen die grote onrust veroorzaken bij ondernemers. Een taskforce
overvallen gaat aan het werk met het verbeteren van de informatievoorziening
ten behoeve van de opsporing van de daders, het stimuleren van preventieve
maatregelen voor ondernemers, het verbeteren van cameratoezicht en het uitwisselen
van effectieve praktijk. De minister van Economische Zaken trekt 24 mln. uit
voor praktische veiligheidsadvisering in de sector. Ondernemers krijgen vervolgens
50% subsidie op investeringen die voortvloeien uit deze adviezen. Het
kabinet doet er alles aan om de trend te keren. Ten opzichte van 2008 moet
het aantal overvallen in 2010 met tenminste 20% zijn gereduceerd.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Wat de minister-president zegt klinkt heel krachtdadig. Ik vraag mij af
hoe dat in verhouding staat tot de tekst van doelstelling 52, waarin staat
dat de inspanningen maximaal zijn en dat er nieuwe tussenstappen zijn geformuleerd
voor de resterende duur van de kabinetsperiode. Het blijft echter onzeker
of dit eind 2010 leidt tot de gewenste percentuele afname. In de tekst staat
dat het kabinet de tussendoelen niet weet en zich afvraagt wat voor resultaten
bereikt kunnen worden. Dat is heel wat anders dan wat de minister-president
nu zegt.Minister Balkenende:Ik geef aan wat wij doen. Ik deel de ernst van deze thematiek en ik begrijp
ook heel goed het signaal vanuit de Kamer. Daarin heeft de Kamer gewoon gelijk.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Dat is punt ene. De tweede vraag is wat de minister-president gaat doen.Minister Balkenende:Ik zei net dat wij bij dit lastige onderwerp niet alleen te maken hebben
met het Rijksbeleid, maar evenzeer met de aanpak op lokaal niveau. Ik heb
bewust gezegd dat een gerichte inzet op lokaal niveau het verschil kan maken.
Ik heb gewezen op wat er gebeurt in Amsterdam Slotervaart, waar je kunt zien
dat een harde aanpak werkt. In de brief schrijf ik dat het onzeker blijft
of het percentage gewenste afname in 2010 gehaald zal worden. Dat hang samen
met de afhankelijkheid van de activiteit op lokaal niveau. Dat zit erachter.
Men dient te weten dat het kabinet er alles aan zal doen. Het signaal vanuit
de Kamer is glashelder. Het kabinet beleeft het ook zo. Het is een inspanning
die het kabinet zich moet getroosten om ervoor te zorgen dat er goede resultaten
worden geboekt. Het kabinet heeft niet alles zelf in de hand. De Kamer moet
wel weten dat het kabinet dit signaal nadrukkelijk oppakt. Zij heeft daar
gewoon gelijk in.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Het doet me goed dat de minister-president dit zo serieus zegt. Ik mag
hem er wel aan herinneren dat wij al twee jaar over dit onderwerp debatteren
en dat wij nu eindelijk zover zijn dat wij mogen zeggen dat het gewoon Marokkaanse
jongens zijn die dit voor het aller-, allergrootste deel doen. Ik ben blij
dat de minister-president dat nu in ieder geval erkent. Dan kunnen wij gericht
maatregelen treffen. Ik ben wel heel benieuwd. Ik wil voorkomen dat wij volgend
jaar hier weer staan met vraagtekens in onze ogen en het weer niet weten.
Wat zijn die nieuwe tussenstappen? Zijn die gedefinieerd? Kan de minister-president
ons daarover ofwel vanavond ofwel zo snel mogelijk schriftelijk berichten?Minister Balkenende:Ik zal nagaan wat ik straks nog aan meer specifieke informatie kan verstrekken.
Anders zal ik eventueel een brief sturen. Natuurlijk hebben wij tussenstappen
gezet. U noemde het punt en wij moeten het probleem gewoon benoemen. Niet
voor niets heeft het kabinet een brief geschreven over Marokkaans-Nederlandse
jongeren en heeft het alle ellende die er is aangegeven. Dat gebeurt dus.Voorzitter. Ik ga vervolgens in op een aantal specifieke vragen. De heer
Van Geel vroeg in hoeverre rekening is gehouden met de spreiding bij het aanstellen
van forensische assistenten en wijkagenten. Er is gekozen voor een algemene
verdeling van het budget. Waar het nodig is, komen ze. De uitbreiding van
wijkagenten zal het eerst plaatsvinden in de wijken met de grootste problemen.
Het is aan het regionaal college van de politiekorpsen om te bepalen welke
wijken dat zijn.De heer Van Geel stelde voorts een vraag over de stand van zaken met betrekking
tot het afstandscriterium van de coffeeshops. Nu beschikken 85 van de 106
gemeenten met coffeeshops over een afstandscriterium. Dat criterium is vastgesteld
op 250 meter, tenzij kan worden aangetoond dat het aanhouden van die afstand
niet mogelijk is. In dat geval moet worden aangegeven welke andere drempelverhogende
maatregelen zijn genomen. Aan het eind van dit jaar wordt de balans opgemaakt.De leden Van Geel, Rutte en Kant vragen het kabinet om ervoor te zorgen
dat bezuinigingen op de politie niet ten koste gaan van blauw op straat. Er
komen hoe dan ook niet minder politiemensen. In de jaren na 2010 zal het aantal
nog stijgen. Pas vanaf 2014 is de groei eruit. Zoals de minister van BZK heeft
aangegeven: bezuinigen op de politie betekent nog niet dat er minder blauw
op straat komt. Door betere samenwerking kan meer efficiency worden bereikt.
Minder mensen achter het bureau betekent meer mensen op straat. De doelstelling
van 500 wijkagenten en 500 forensische assistenten wordt niet bedreigd door
de bezuinigingen.Mevrouw Kant (SP):Dat kunt u wel beweren, maar de politieorganisaties beweren iets anders,
namelijk dat de forse bezuinigingen die er mogelijk – wij kennen die
natuurlijk nog niet – aankomen, in hun ogen leiden tot de afname van
zo'n 1000 tot 1200 agenten. Dat betekent dus niet meer, maar minder agenten.Minister Balkenende:De gegevens waarop ik mijn uitspraken baseer, zeggen het volgende. Er
komen niet minder politiemensen. In 2010 zullen er ongeveer 52.500 politiemensen
zijn. In de jaren daarna zal het aantal nog stijgen, doordat er nu 6300 aspiranten
in opleiding zijn die de komende jaren volledig bij de regiokorpsen in dienst
treden. Pas vanaf 2014 is de groei er uit. Dat zeggen de cijfers waarover
ik beschik. Dat is punt ene. Dan punt twee.De voornemens van het kabinet zullen nog naar buiten gebracht moeten worden.
Hierover vindt nader overleg met de minister BZK plaats. Deze cijfers zijn
mij bekend. Ik wil nu nog niet vooruitlopen op het nader overleg dat de minister
van BZK zal hebben met de politiewereld.Mevrouw Kant (SP):Volgens mijn informatie zullen echter veel minder aspirant-agenten in
opleiding genomen worden vanwege de komende bezuinigingen. Ik hoop dat het
niet waar is, maar die garantie kunt u mij niet geven. Kunt u mij garanderen
dat de agenten die volgens de planning opgeleid mochten worden, ook opgeleid
kunnen worden? Kunt ook garanderen dat er niet minder agenten op straat komen?
U kunt wel mooi zeggen dat er minder agenten achter bureau hoeven te zitten,
maar dat hopen wij allemaal. Ik wil dat de bezuinigingen er niet toe leiden
dat minder agenten op straat komen.Minister Balkenende:De getallen hebben ik zonet gegeven. Ik heb gezegd wat het niveau in 2010
zal zijn en wat er daarna gaat gebeuren. Ik heb gezegd dat aspiranten instromen.
Ik heb ook gezegd dat op grond van deze cijfers in 2014 de groei eruit is.
Over de voornemens van het kabinet kan ik nu niets zeggen. Dat is iets voor
de Voorjaarsnota.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik wil nog duidelijkheid over het antwoord op de laatste vraag
van mevrouw Kant. Ik snap dat de minister-president de precieze cijfers niet
kent. Garandeert hij echter dat de komende jaren eerder meer agenten op straat
zullen zijn dan minder?Minister Balkenende:Ik heb aangegeven dat er sprake is van groei. De getallen die ik noemde,
zijn de getallen die ik nu ken. In 2010 zijn er 52.500 politiemensen. In de
jaren daarna zal dat aantal stijgen, omdat er mensen nog in opleiding zijn.
Dat is het verhaal. In 2014 zal de groei er uit zijn. Dat is wat ik u kan
melden, niet meer dan dat. De minister van BZK heeft terecht gezegd: wij moeten
nagaan hoe er in de politieorganisatie wordt gewerkt. Hoe kun
je effectiever opereren? Ik heb gezegd: als het even kan dan minder bureauwerk
en meer mensen op straat. Dat is een kwestie van organisatie en een kwestie
van overleg tussen de minister van BZK en het politieveld.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daarom formuleerde ik ook mijn vraag zoals ik dat deed. Ik sluit helemaal
niet uit dat de komende jaren bij de politie wel degelijk effectiviteitslagen
gemaakt kunnen worden. Wat ik heel belangrijk vind, is dat dat leidt tot vermindering
van bureaufuncties en tot vermeerdering van het aantal agenten op straat.
Als bezuinigingen er mogelijk toe leiden dat agenten weer minder op straat
zijn en er minder agenten op straat zijn, heb ik een probleem. De politieke
garantie die ik wil krijgen is of de minister-president garandeert dat agenten
de komende jaren meer op straat zullen zijn en er meer agenten op straat zullen
zijn, ongeacht de maatregelen die genomen worden?Minister Balkenende:Ik heb gezegd dat er hoe dan ook niet minder politiemensen komen. Ik heb
uitgelegd hoe het zit met de groei erna. Ook de minister van BZK heeft hetzelfde
gezegd: het bezuinigen op de politie betekent nog niet dat er minder blauw
op straat komt. Dat heeft de minister van BZK zelf aangegeven. De Kamer kent
ook haar inzet. Dat is wat ik de Kamer vanavond kan melden.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Dat is een mooi verhaal als je uitgaat van een sterkte van 100%,
maar op dit moment is de bezetting in heel veel politiekorpsen maar 70%
tot 80%. Je begint dus eigenlijk op min 5 en dan komen er nog eens
bezuinigingen overheen. Hoe kan de minister-president nu garanderen dat er
meer blauw op straat komt?Minister Balkenende:Ik heb aangegeven wat er op het ogenblik in de cijfers zit ten aanzien
van de vraag wat de politiesterkte is en welke mensen erbij komen. Ik heb
eveneens aangegeven dat de minister van BZK ook heeft gezegd dat er een verband
bestaat met de wijze waarop je het politiewerk organiseert, dat wil zeggen
met de samenwerking tussen korpsen en de verhouding tussen bureauwerk en werk
op straat. Dat zijn de algemene lijnen die de minister van BZK heeft aangegeven
en die ik hier herhaal. Overigens ben ik van mening dat de Kamer hier met
de minister van BZK zelf over moet spreken. Uiteindelijk gaat het erom dat
de Kamer meer blauw op straat wil en geen vermindering. Dat begrijp ik zeer
wel en ik heb aangegeven hoe de cijfers er op het ogenblik uitzien. Wat betreft
de financiële gevolgen die samenhangen met de ons beleidspakket zal de
Kamer in de Voorjaarsnota nader worden geïnformeerd. Daar ga ik uiteraard
nu niet op in.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voorzitter. Ik wil toch nog een keer over dat punt van de politie beginnen.
De minister-president zegt wel dat wij daarover met de minister van BZK moeten
spreken, maar de politie krijgt het al aan alle kanten voor haar kiezen in
Nederland. Ik ben van mening dat dit zeker een punt is dat de premier zich
moet aantrekken. Klopt het dat er reeds een taakstelling op de politie is
geweest van 100 mln. en dat die oploopt tot 190 mln. vanaf 2010 en dat met
een bezetting die nu al op 70% tot 80% is? Ik krijg hier graag
helderheid over.Minister Balkenende:Ik kan die cijfers nu niet geven. Ik kan ze niet bevestigen en ik ga er
ook niet op in. We spreken nu over de verantwoording over het afgelopen jaar.
Mevrouw Verdonk voert nu feitelijk een beleidsdebat over de vraag wat er zou
kunnen gebeuren en zij vraagt naar de cijfers. Dan heb ik ook nog het probleem
dat sommige gegevens uit de politieorganisatie naar voren zijn gekomen. Daar
kan ik geen uitspraak over doen. Wat het kabinet zelf aangeeft, is niet nu
aan de orde. Kortom, ik hoop dat mevrouw Verdonk wil wachten tot het moment
waarop wij nadere gegevens zullen geven. Ik heb het nu voor de derde keer
gezegd. Dat zal ook zijn in het kader van de discussie over de Voorjaarsnota.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Ik vind dit buitengewoon onbevredigend. Wij debatteren hier
met de minister-president. Er komen allerlei berichten uit het kabinet dat
er sprake zou zijn van bezuinigingen op de politie. Dat is prima als hij daar
nu verder niets over wil zeggen. De mensen zoeken zekerheid. Zij zien wel
dat het met de verloedering de verkeerde kant op gaat. Dat geeft de minister-president
ook zelf toe in het stuk dat wij vandaag van hem gepresenteerd hebben gekregen.
Het staat op rood. Ik vraag de minister-president om hier klip en klaar te
verklaren dat er niet minder blauw op straat zal komen in de komende jaren.
Kan de minister-president die garantie afgeven?Minister Balkenende:Ik heb gezegd, zoals de minister van BZK al heeft aangegeven, dat bezuinigen
op de politie niet betekent dat er minder blauw op straat komt. Dat is een
duidelijke uitspraak over de inzet van het kabinet. Wij weten dat de Kamer
erop let en ik heb ook in dit debat aangeven langs welke lijnen we hier recht
aan willen doen. Als ik het zo duidelijk hier zeg in het spoor van de minister
van BZK, geeft dat duidelijk aan wat het kabinet wil bereiken.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Ik heb het in mijn betoog onder andere gehad over het belang
van zekerheid. Een kabinet in crisistijd moet zekerheid bieden over zaken
waar het zelf over gaat. Dat zijn zaken als immigratie en veiligheid. Er zijn
allerlei geruchten. De minister van BZK spreekt over bezuinigingen die al
zijn ingevoerd en mogelijk worden ingevoerd. De mensen volgen dit debat. Er
is zo veel onzekerheid. Kan de minister-president Nederland toezeggen dat,
hoewel allerlei dingen moeten worden opgelost, het blauw op straat niet zal
afnemen maar eerder zal toenemen?Minister Balkenende:De inzet van het kabinet is dat ook al zou er sprake zijn van ombuigingen
bij de politie, dit niet zal leiden tot minder blauw op straat. Dat is onze
inzet. Ik zeg het klip en klaar.De heer Rutte (VVD):Het kabinet praat in zijn verantwoording steeds over inzet, over beleidsplannen
die wel of niet zijn ingediend et cetera. Het gaat ook om resultaten. Kunnen
wij de minister nu op één punt ook op het resultaat afrekenen?
Dus niet alleen op de inzet, maar ook op het resultaat? Wil de minister zich
daar in ieder geval sterk voor maken en aan Nederland toezeggen dat het blauw
op straat niet zal afnemen, maar eerder zal toenemen? Wil de
minister niet alleen de intentie uitspreken, maar een harde toezegging doen?
Mensen zitten daarop te wachten.Minister Balkenende:Ik heb al toegezegd dat wij er alles aan zullen doen om ervoor te zorgen
dat er niet minder blauw op straat komt. Ik kan hier niet zomaar onmogelijke
dingen garanderen. Ik geef nadrukkelijk aan dat wij ons ervan bewust zijn
dat de Kamer blauw op straat wil. Dat wil het kabinet ook en daar zal het
zich voor inzetten. Die toezegging doe ik dan ook hier.De heer Rutte vraagt zich af waarom wij cellen sluiten nu de criminaliteit
zeer fors is en de rechters te veel taakstraffen opleggen en te weinig onvoorwaardelijke
vrijheidsstraffen. Dat er een overschot is aan celcapaciteit hangt samen met
de objectieve daling van de criminaliteit. De staatssecretaris van Justitie
heeft de Kamer daar vorige week uitvoerig over ingelicht. Volgens de heer
Rutte speelt ook het rechterlijke straftoemetingsbeleid een rol bij het cellenoverschot.
Ik ga geen uitspraken doen over rechterlijke beslissingen. Hij heeft tevens
gevraagd naar het ontnemen van criminele winsten. Bij de Raad van State ligt
een wetsvoorstel voor dat het mogelijk maakt dat in meer gevallen beslag kan
worden gelegd op crimineel vermogen. Criminelen zullen door de omkering van
de bewijslast moeten aantonen waar hun inkomsten vandaan komen. Ik denk dat
dit tegemoetkomt aan datgene wat de heer Rutte wenst te bereiken.De heer Rutte (VVD):Ik wil hierover toch een vraag stellen, voorzitter. Ik vind dit erg belangrijk.Het gaat niet zozeer in algemene zin om het leegschudden van de criminelen,
maar vooral om het slachtoffer. Het slachtoffer staat nu vaak achteraan. Iedereen
heeft dan zijn geld gehad, maar het slachtoffer zelf moet vaak op dat geld
wachten. Voor je het weet, heeft de crimineel de zaak al ondergebracht in
Zwitserland of op een bankrekening elders. Daar gaat mijn punt over. Kan de
minister zich daar sterk voor maken? Wil hij aan de minister van Justitie
vragen of het wetsvoorstel waar deze minister nu over spreekt, ook daarop
betrekking heeft? Wil hij dat anders in ieder geval bevorderen?Minister Balkenende:De boodschap van de heer Rutte is helder. Het gaat om de positie van het
slachtoffer, ook in financiële zin. Ik zal dit punt uiteraard met de
minister van Justitie bespreken.De heer Rutte vroeg verder naar de berechting van 16- en 17-jarigen volgens
het volwassenenstrafrecht. Zoals hij weet, kan een rechter reeds nu op deze
jeugdigen volwassenenstrafrecht toepassen. Het kabinet ziet dus niet de noodzaak
tot een wetswijziging, want het kan al. Bovendien pleit de heer Rutte voor
het inzetten van ongeüniformeerde beveiligers ter bestrijding van winkelcriminaliteit.
De minister van Justitie heeft de Kamer gemeld dat een beleidsverruiming mogelijk
is, maar dat onbeperkte inzet niet wenselijk is. Hij zal de Kamer zo spoedig
mogelijk informeren over de toepassing van het verruimde beleid en de knelpunten
die zich daarbij voordoen. Ik kan de heer Rutte wel melden dat in overleg
met de branche wordt bekeken of het standaardaangifteformulier voor winkeldiefstallen
moet worden aangepast. Aangifte via internet is al mogelijk. Het kabinet zet fors in op de veiligheid. Aansprekende resultaten zijn
geboekt. Aan de knelpunten wordt hard gewerkt.Dan ga ik in op enkele vragen van mevrouw Thieme.Zij zegt dat het totaaloverzicht van dierenwelzijnsuitgaven in 2008 ontbreekt.
Binnenkort zal de Kamer dit overzicht van de minister van LNV ontvangen.Verder vroeg mevrouw Thieme wat de doelstelling 5% duurzame stallen
in 2011 betekent en waarom er nog geen monitoringinstrument is om deze doelstelling
te kunnen monitoren. Een streefwaarde van 5% betekent dat in 2011 ten
minste 5250 stallen integraal duurzaam moeten zijn. De verwachting is dat
dit een vliegwielfunctie heeft voor een verdergaande groei van duurzame stalconcepten.
Een monitoringinstrument, waar mevrouw Thieme om vroeg, is dit najaar gereed.Mevrouw Thieme (PvdD):Wat bedoelt de minister-president met binnenkort? Op welke termijn zal
het overzicht naar de Kamer worden gestuurd?Minister Balkenende:Daar heb ik nog geen exact tijdstip voor. Ik zal kijken of het nog voor
de zomer kan. Morgen zal ik dit melden aan de minister van LNV. Mogelijk heeft
de Kamer nog een overleg met de minister van LNV in het kader van de verantwoording.
Dan kan het ook aan de orde komen. Ik zeg toe dat ik dit punt morgen in de
ministerraad zal melden en zal vragen of het zo snel mogelijk kan worden gegeven.
Ik begrijp de vraag van mevrouw Thieme.Mevrouw Thieme heeft voorts gevraagd waarom maar 15% van de kottervloot
wordt gesaneerd, of dat wel voldoende is en waarom het kabinet denkt dat de
visserijsector uit zichzelf zal verduurzamen. De minister van LNV heeft met
haar beleid een substantiële reductie gerealiseerd van het aantal schepen
in 2007 en 2008, dit terwijl in 2005 al een sanering van vergelijkbare grootte
was uitgevoerd. De capaciteit van de visserij wordt daarmee in balans gebracht
met de biologische mogelijkheden.Mevrouw Thieme (PvdD):Wat dacht u eigenlijk zelf toen u hoorde dat er 47% tot 52%
meer wordt gevangen dan is toegestaan? Wat vindt u er nu als mens van dat
Nederlandse vissers dat doen? Wat zegt dat over het bewustzijn dat wij de
zeeën zo overbevissen dat ze bijna leeg zijn en dat er in feite sprake
is van een crisis in de biodiversiteit?Minister Balkenende:Deze percentages zijn natuurlijk heel veel hoger dan de afgesproken percentages.
Dat betekent dat wij niet op de goede weg zijn. Het is precies zoals u zegt:
er is sprake van overbevissing. In het verleden mocht vaak op bepaalde vissoorten
zelfs helemaal niet meer worden gevist. De percentages die u noemt, zijn inderdaad
buitengewoon hoog. Het kan op de langere termijn tot grote schade leiden.
Welke consequenties hieraan verbonden moeten worden, moet u met de minister
van LNV bespreken. Ik vind het erg hoge percentages, maar ik zeg dat met de
kanttekening dat ik geen specialist ben op dit terrein.Mevrouw Thieme (PvdD):Wat gaan wij hier nu aan doen? Wij kunnen de Europese weg bewandelen of
onze eigen verantwoordelijkheid nemen door zelf maatregelen te
nemen. Wij hebben immers een heel groot vissersbestand.Minister Balkenende:Ik begrijp waarom u dit zegt, maar wij schieten er niet zoveel mee op
als wij nationale maatregelen nemen en andere landen gaan gewoon op de oude
voet door. Wij moeten het level playing field hier dus zeker ook in de gaten
houden. Ik zei al dat ik geen specialist ben op dit terrein, maar ik weet
wel dat je dit probleem niet met eenzijdige maatregelen kunt oplossen die
niet door andere landen worden overgenomen.Mevrouw Thieme (PvdD):Op andere terreinen heeft Nederland wel vaker een voortrekkersrol vervult
door verder te gaan dan Europa ons voorschrijft. Wij kunnen toch zeker onze
ethische verantwoordelijkheid nemen voor het behoud van het ecosysteem? Moeten
wij met andere woorden niet een tandje bijzetten?Minister Balkenende:Het is een probleem dat wij wel harder kunnen gaan lopen, maar als andere
landen zich daar niets van aantrekken, is het wel de vraag of dat zo nuttig
is.Voorzitter. De terugkeer van vreemdelingen. De doelstelling luidt als
volgt: het daadwerkelijk doen terugkeren van vreemdelingen die geen rechtmatig
verblijf hebben. Het is dus geen kwantitatieve doelstelling. In de doelstelling
is met andere woorden niet vastgelegd hoeveel vreemdelingen Nederland moeten
verlaten dan wel hier rechtmatig mogen verblijven. Wel heeft het kabinet zich
vastgelegd op het vergroten van de effectiviteit van het terugkeerbeleid en
het gecontroleerde vertrek van vreemdelingen die geen rechtmatig verblijf
meer hebben. Daartoe zijn en worden in deze kabinetsperiode ruim twintig terugkeermaatregelen
getroffen. Deze maatregelen variëren van afspraken op bestuurlijk niveau
met lokale overheden tot overeenkomsten met andere landen.Er wordt echter vooral een concrete aanpak voorgestaan, zoals het geven
van prioriteit aan het uitzetten van criminele vreemdelingen, het aanpakken
van overlast veroorzakende illegale vreemdelingen (de zogenaamde veelplegers),
het toepassen van tbs, het toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen na
asiel en de pilot met ongewenstverklaringen van criminele EU-onderdanen. Daarnaast
beziet het kabinet de mogelijkheden om justitiële gegevens te verstrekken
op verzoek van het land van herkomst en het uitzetten zonder paspoort of laissez
passer.De relatie met de cijfers uit het jaarverslag. Op pagina 93 van het jaarverslag
van het ministerie van Justitie is een staatje opgenomen met het terugkeervolume
en de prestatiegegevens. Hieruit blijkt dat de totale vertrekrealisatie over
2008 4800 vreemdelingen hoger ligt dan begroot was voor 2008. Onderdeel van
dit totaal is de groep die zelfstandig is vertrokken. De realisatie hiervan
ligt 1600 vreemdelingen lager dan beoogd voor 2008. Dat neemt echter niet
weg dat van het aantal zelfstandig vertrokken vreemdelingen een groter deel
met ondersteuning van de IOM uit Nederland is vertrokken ten opzichte van
2007. Ook dat, mevrouw de voorzitter, staat in de verantwoordingsbrief. Het
is de laatste zin bij de toelichting op beleidsdoel 71.De voorzitter:U bedoelt waarschijnlijk: mijnheer de voorzitter. Maar het is u vergeven.Minister Balkenende:Ik bied u mijn welgemeende excuses aan. Het ging wat snel.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik kan mij wel voorstellen dat de minister-president helemaal de weg kwijt
is. Wat een verschrikkelijke redenering! Is dit de manier waarop u verantwoording
wilt afleggen: het daadwerkelijk doen terugkeren van vreemdelingen die geen
rechtmatig verblijf hebben. Dit zou geen kwantitatieve doelstelling zijn!
Maar daarna leest u wel allerlei rijtjes met cijfers op! Dat zijn toch zeker
kwantiteiten! Waar hebt u het over? Dit is gewoon een kwantitatieve doelstelling
en wat hier gebeurt, is dat er met allerlei feitjes en cijfertjes wordt gerommeld,
zodat de verantwoording helemaal nergens op lijkt. Zelfstandig vertrek vindt
over het algemeen plaats met hulp van de IOM. Maar wat zien wij verder? Je
ziet dat in uw beleidsbrief 2007 met 2008 wordt vergeleken, terwijl wij het
zouden hebben over de realisatie in 2008. In 2008 loopt de terugkeer echter
op. Hoezo geen kwantitatieve doelstelling? Natuurlijk is het wel een kwantitatieve
doelstelling. En dat zou u met al uw doelstellingen moeten doen. U moet ze
gewoon kwantificeren, want dan kunt u er ook op afgerekend worden.Minister Balkenende:Mevrouw Verdonk zegt het in alle duidelijkheid. Ik heb alleen gezegd dat
in de doelstelling niet is vastgelegd hoeveel vreemdelingen het land uit moeten
dan wel hier regelmatig mogen verblijven. Ik heb een aantal getallen genoemd
om aan te geven waar wij het precies over hebben. Ik ben met u van oordeel –
dat is ook de inzet van het kabinet – dat er juist heel veel werk moet
worden gemaakt van het terugkeerbeleid. Hoe vaak heb ik het in de landen waar
ik kom wel niet over de bekende terugkeersituatie? Je hebt namelijk ook de
medewerking van het land van herkomst nodig, dat weet u ook. U weet ook dat
wij overleg hebben met de medeoverheden om ervoor te zorgen dat zij zich ook
maximaal inzetten om dit soort zaken te doen. Ik heb inderdaad getallen genoemd,
bijvoorbeeld dat de realisatie over 2008 4800 vreemdelingen hoger is dan was
begroot. Zo liggen de cijfers. Daarover leggen wij verantwoording af. U kunt
ervan verzekerd zijn dat de minister en de staatssecretaris van Justitie er
alles aan doen om het terugkeerbeleid zo goed mogelijk vorm en inhoud te geven.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik kijk toch heel even terug. In 2004 gingen er 55.000 mensen terug. In
2005 gingen er bijna 50.000 mensen terug. In 2006 gingen er 55.000 mensen
terug. In 2007 gingen er 26.000 terug. In de begroting voor 2008 is het heel
slim op 22.000 gezet, in de hoop dat het misschien wat hoger uitkomt. Dat
klopt, want het komt op 26.000 uit. Dit is gewoon spelen met getallen. Dit
is gewoon de mist opwerpen waar wij hier met zijn allen zo'n hekel aan hebben.
U wilt gewoon niet worden afgerekend op deze getallen.Minister Balkenende:Het kabinet, dat geldt voor de bewindslieden en voor mij, wordt per definitie
afgerekend, al was het alleen door het commentaar dat mevrouw Verdonk nu geeft.Voorzitter. Hiermee ben ik gekomen aan het einde van de behandeling van
de onderwerpen die ik voor mijn rekening wilde nemen. Ik heb geprobeerd om
in te gaan op meer algemene vragen rondom de verantwoordingsbrief. Ik ben
ook ingegaan op de economische verwachting en de gevolgen die deze kan hebben
voor de doelstellingen. Ik ben vervolgens op een aantal verschillende beleidsonderwerpen
ingegaan. Dit was wat ik mij had voorgenomen om naar voren te brengen in mijn
eerste termijn.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Dat ben ik niet met u eens, want ik heb in ieder geval nog twee vragen.
Inzake de toelating van vreemdelingen is de doelstelling een gereglementeerde
en beheerste toelating tot verblijf. Bent u het met mij eens dat als er dan
een stijging is in 2008 van het aantal mensen dat binnenkomt van meer dan
50% – begroot was 10.500 en er zijn er 15.000 binnengekomen –
dat niets te maken heeft met een gereglementeerde en beheerste toelating?Minister Balkenende:Natuurlijk laat ik ook liever lagere getallen zien, maar u weet ook wat
de achtergronden zijn. Het hangt samen met de categoriale benadering ten aanzien
van Irak en Somalië. Met Irak zijn wij gestopt en je ziet ook gelijk
een daling. Dat geldt nu ook ten aanzien van Somalië. Het is te verwachten
dat ook dit in de loop van het jaar een ander getal zal zijn. Daarbij komt
dat ten aanzien van Irak en Somalië geldt dat dit feitelijk in een vorige
kabinetsperiode is besloten. Wij hebben daar een vervolg aan gegeven. Wat
dat betreft zien wij dat de cijfers anders worden.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Dan zegt u eigenlijk precies wat ik u wilde vragen. U hebt het categoriaal
beleid gewoon te lang laten doorlopen.Minister Balkenende:Je kunt ook zeggen: had een vorig kabinet het op deze manier moeten doen?
Ja, zo is het ook toch ook een keer.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Dit is weer zo'n ontzettende verschuilmop van de minister-president. Minister-president,
u bent nu al twee jaar lang minister-president van het kabinet-Balkenende
IV. Ik zou zeggen: ga eens wat doen.Minister Balkenende:Ik doe niet anders, voorzitter. Mag ik het hierbij laten?De voorzitter:Dank u wel. Ik schors de vergadering voor enkele ogenblikken. Daarna krijgt
de minister van Financiën het woord.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:De minister-president had zijn betoog afgerond, maar er is nog een nabrander
van de heer Pechtold.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Ik had nog een heel "kopje" verwacht, om in de gebruikelijke
termen te spreken, namelijk de kennisinvesteringsagenda. De premier beheert
die nu zeven jaar en er stond een groot stuk over in de krant van de voorzitter
van de KNAW. Ik heb hem een heel rijtje getallen genoemd over het basisonderwijs,
de beroepsbevolking en het gedeelte van het nationaal inkomen dat besteed
wordt aan onderzoek en ontwikkeling. Ik zou daarop graag een gedetailleerde
reactie willen hebben.Minister Balkenende:De heer Pechtold heeft verwezen naar de KIA, in relatie tot de doelstellingen
die wij hebben geformuleerd en wat er is verantwoord in de verantwoordingsbrief.
Het volgende doet zich nu voor. Wij hebben een aantal indicatoren opgenomen.
Die staan in de onderliggende stukken die men via internet heeft kunnen bekijken.
De heer Pechtold heeft de KIA en de opmerkingen van de heer Dijkgraaf daarnaast
gelegd. Hij refereert aan het innovatieplatform en geeft een oordeel over
de prestaties op het gebied van onderwijs, maar niet aan de hand van de criteria
die zijn opgenomen in onze stukken; hij legt ze naast de KIA. Dat begrijp
ik. Wij hebben vaak met elkaar over de KIA gesproken. Het onderwerp komt ook
regelmatig terug in debatten met mij, met minister Plasterk en met minister
Van der Hoeven. Ik ben hier om te verdedigen wat in de stukken staat. Dat
doet niets af aan de KIA, maar het zijn wel verschillende grootheden. Ik wil
er in tweede termijn nog wel op terugkomen, maar het gaat mij erom dat ik
hier de kleur groen verdedig en wat daarbij feitelijk speelt. De heer Pechtold
neemt andere grootheden en zegt: ik ben dus kritisch. Het zijn verschillende
indicatoren en dat maakt het lastig om de zaken zomaar te vergelijken. Daarom
ben ik er niet op ingegaan, maar ik wil best zien of ik dat in tweede termijn
kan doen.De heer Pechtold (D66):U hebt het aantal vrouwelijke hoogleraren en dat soort criteria genomen.
Ik zeg tegen u: het gaat ook om het basisonderwijs, de beroepsbevolking en
datgene wat besteed wordt aan onderzoek en ontwikkeling. Dat zijn nogal geen
indicatoren! Die staan keihard op rood. U bent zelf voorzitter van het kennisplatform.
Het zijn voor u herkenbare indicatoren. Ik vraag toch echt niet alleen naar
uw eigen groene balkjes, die wat arbitrair zijn gekozen. Ik vind dat u in
tweede termijn breder moet ingaan op de stand van de kennis. Als de voorzitter
van de KNAW zegt dat die heel problematisch is op dit moment, moet dit een
indicator zijn die voor u zeker de lampen op rood zet.Minister Balkenende:Met de KIA hebben wij niet alleen te maken met wat de overheid uitgeeft
aan kennis en onderzoek, maar evenzeer met wat de particuliere sector opbrengt.
U weet dat ook de private sector met betrekking tot R&D tekortschiet ten
opzichte van de gestelde doelen. U weet ook dat er de afgelopen jaren al behoorlijk
vooruitgang is geboekt ten aanzien van de uitgaven op dit terrein. Soms was
dat incidenteel; dat hing dan samen met de FES-middelen. U kent die discussie
en u weet ook dat wij aan het begin van deze kabinetsperiode extra middelen
hebben vrijgemaakt in de sfeer van het onderwijs. U weet ook dat wij bij het
aanvullende beleidspakket rekening hebben gehouden met de kenniscomponent.
Ik noem deze zaken, om ze te leggen naast de bevindingen van deze commissie.
Er speelt ook nog iets anders. U gaat nu uit van deze weging, maar ik ken
ook andere indicatoren, waaruit blijkt dat Het Nederlands universitair onderwijs
soms minder geld vraagt dan in andere landen gebeurt, maar als wij kijken
naar de resultaten, dan zijn die vaak weer erg goed. Er is dus nog veel meer
te zeggen over al dit soort indicatoren, en ik zal bezien wat
ik hierover in tweede termijn nog kan melden.De heer Pechtold (D66):Ik wil dan gedetailleerde informatie. Het kabinet wil met het basisonderwijs
naar het OESO-gemiddelde, en ik heb u zojuist de posities meegedeeld in Europa.
Die hollen omlaag: rekenen van de zesde naar de negende plaats; natuuronderwijs
van de tiende naar de zevende plaats; lezen van de tweede naar de twaalfde
plaats. Ik vind dat dit alarmerende cijfers zijn. Het bevalt mij helemaal
niet dat u er in tweede termijn op terugkomt, want dan wordt het alleen maar
laat. Ik vraag u, of u de ministers Plasterk en Van der Hoeven zover wilt
zien te krijgen dat zij uitgebreid ingaan op de cijfers die door u naar voren
zijn gebracht en op de KIA-cijfers, en dan het plaatje voor de toekomst te
schetsen.Minister Balkenende:Ook mevrouw Hamer heeft de OESO-gemiddelden naar voren gebracht in het
kader van het aanvullend beleidspakket. Wij hebben toen gesteld dat wij de
komende jaren te maken zullen hebben met behoorlijk zware financieel-economische
omstandigheden. Daardoor zullen wij niet alles kunnen bereiken. Om die reden
is in de gesprekken de vraag aan de orde gesteld wat wij op de wat langere
termijn kunnen doen aan de gemiddelden waarop de heer Pechtold doelt. Het
kabinet zal zich daarover buigen en vervolgens de Kamer informeren. Dat hebben
wij ons al voorgenomen. Met andere woorden: wij zullen ons hierover nader
beraden. Wij zullen de mogelijkheden en onmogelijkheden bekijken. Het is terecht
dat de heer Pechtold deze vraag stelt. Ik stel voor dat wij hem betrekken
bij de reactie die het kabinet aan de Kamer zal zenden als verlengstuk van
hetgeen in het aanvullend beleid aan bod zou kunnen komen.Minister Bos:Voorzitter. Via u dank ik de leden voor hun bijdragen in de eerste termijn.
Ik wil mijn bijdrage concentreren op een drietal onderwerpen. Het eerste daarvan
is het proces van verantwoording, de kritische opmerkingen die daarover –
ook door mijzelf – zijn gemaakt en de suggesties voor verbeteringen
die zijn gedaan. Het tweede deel van mijn betoog zal gaan over een aantal
onderwerpen rondom de recessie, recente groeicijfers en de vraag wat deze
betekenen voor de perspectieven voor de komende tijd. Het derde onderwerp
dat ik zal behandelen zijn de banken en financiële markten en wat dies
meer zij. Ten slotte zal ik nog ingaan op een aantal rijpe en groene losse
vragen.Ik wil eerst ingaan op de opmerkingen die zijn gemaakt over de Verantwoordingsdag,
de verantwoordingsdebatten en het verantwoordingsproces. Ik heb geconstateerd
dat de woorden die ik vorige week woensdag heb gesproken bij de aanbieding
van de stukken tot de nodige opwinding hebben geleid. Die kwam soms vanuit
de Kamer, maar soms ook van daarbuiten van anderen die er belang bij hebben.
Dat is allemaal prima.Ik meen dat het belangrijk is om te beginnen met het doen van de volgende
constateringen. Mijn opmerkingen gingen niet over verantwoording. Zij gingen
niet over enigerlei twijfel met betrekking tot de noodzaak dat het kabinet
zich verantwoordt voor wat met het belastinggeld is gedaan en of de gestelde
doelen zijn behaald. Mijn opmerkingen betroffen Verantwoordingsdag en de verantwoordingsdebatten.
Ik heb heel nadrukkelijk niet alleen de Kamer aangesproken maar ook het kabinet
zelf, omdat wij van mening zijn dat sprake is van een gezamenlijke verantwoordelijkheid
om er met elkaar het beste van te maken.De rol van de Algemene Rekenkamer staat dus niet ter discussie. De toetsing
op rechtmatigheid en doelmatigheid staat niet ter discussie. Dat begrotingen
goed moeten worden opgeschreven, dat jaarverslagen goed moeten worden opgeschreven
en dat deze allemaal hier ter discussie worden gesteld, ook dat staat helemaal
niet ter discussie. Ook het feit dat het kabinet zichzelf doelen mag stellen
en daarover verantwoording mag afleggen staat niet ter discussie, evenmin
als het feit dat de Kamer daaraan doelstellingen mag toevoegen of andere doelstellingen
voor in de plaats stellen. Daarover gaat het helemaal niet. Het ging wel over
het volgende.Het is misschien goed om nog eens in herinnering te roepen waarom Verantwoordingsdag
er ooit is gekomen. Meer dan tien jaar geleden was een aantal Kamerleden tot
de conclusie gekomen dat zij enerzijds prachtige debatten konden voeren waaruit
bijvoorbeeld naar voren kwam dat een bepaald extra aangewend zou moeten worden
voor een bepaalde taakstelling maar dat anderzijds niemand het daar ooit nog
over had wanneer enige tijd later werd nagegaan of het geld was terechtgekomen
waar dat was beoogd, laat staan het effect had gehad dat het beoogde te hebben.
Dat vond men onevenwichtig en disproportioneel. Daaruit kwam de gedachte voort
om niet alleen een grote dag in het parlementaire jaar te organiseren waarop
werd gediscussieerd over de plannen die er zijn, namelijk Prinsjesdag, maar
om daarnaast een minstens zo grote dag in het parlementaire jaar te organiseren
waarin werd gesproken over de vraag wat er van die plannen terecht was gekomen,
te weten de derde woensdag van mei.Er lag nog een tweede gedachte aan dat voorstel ten grondslag. Wellicht
is het goed om die gedachte hier nu ook te noemen. Natuurlijk leggen politici
continue en gedurende het hele jaar verantwoording af over wat zij doen, wat
er goed gaat en wat er minder goed gaat; daarop wees mevrouw Kant mijns inziens
terecht. Een van de gedachten die de bedenkers van Verantwoordingsdag hadden,
was de volgende. Als je het tijdens Prinsjesdag niet alleen zou willen hebben
over de plannen voor volgend jaar, maar ook zou willen terugkijken op wat
goed of fout is gegaan met de begroting van het vorige jaar, dan zou de aandacht
voor verantwoording het altijd afleggen tegen de aandacht voor de nieuwe plannen.
Als het allemaal op Prinsjesdag zou moeten gebeuren, zou het alleen maar gaan
over volgend jaar, en nooit over het afgelopen jaar. Daarom vonden de bedenkers
dat deze debatten ook in de tijd uit elkaar getrokken moesten worden, om ervoor
te zorgen dat verantwoording de aandacht zou krijgen die dit onderwerp verdiende.Als je dit realiseert, wat is dan voor mij de reden geweest om vorige
week woensdag hier een aantal opmerkingen te maken? Die opmerkingen komen
onder andere voort uit wellicht het kleinste probleem dat wij hier met elkaar
hebben, namelijk het puur logistieke element van Verantwoordingsdag. Hoe organiseren
wij de dag zelf? Wanneer bieden wij de stukken aan? Wanneer worden die stukken
publiek? Op welke manier en wanneer debatteren wij erover?
Deze vragen leiden elke keer tot erg veel discussie. Dit jaar betekende een
en ander zelfs dat ik officieel op woensdag de stukken in de Kamer kwam aanbieden,
terwijl zij de vrijdag ervoor al publiek waren gemaakt, aan de Kamer waren
gegeven en bij de pers bekend waren. In de dagen voorafgaand aan de aanbieding
hadden de stukken al aanleiding gegeven tot de nodige publiciteit. Dit is
vast en zeker allemaal om heel goede redenen gebeurd, maar het was in ieder
geval een factor die afbreuk deed aan de betekenis van deze Verantwoordingsdag,
de dag waarop het kabinet verantwoording aflegt en stukken aan de Kamer aanbiedt.De heer Rutte (VVD):Daartoe hebt u toch zelf besloten?Minister Bos:Zeker, maar dat heb ik mede gedaan omdat er een nadrukkelijke wens van
de meerderheid van de Kamer lag.De heer Rutte (VVD):Laten wij even scherp stellen dat het kabinet dit heeft bepaald. Het is
niet zo geweest dat minister Bos hierdoor werd overvallen door zijn eigen
premier.Minister Bos:Hierin heeft het kabinet eensgezind geopereerd, in nauw overleg met de
Tweede Kamer. Maar zoals de heer Rutte zeer waarschijnlijk weet, of anders
de vertegenwoordiger van zijn partij in het Presidium hem kan vertellen, is
er weer een lange discussie geweest over de vraag of dit weer gepaard moest
gaan met embargoregelingen en dergelijke zaken. Er was een initiële voorkeur
van het kabinet om het echt pas publiek te maken op Verantwoordingsdag, met
embargo's daaraan voorafgaand. De Kamer had redenen om dat niet te willen.
Daaruit kwam uiteindelijk dit. Ik spreek daarover nu verder geen oordeel uit,
want de wens van de Kamer om niet met een embargo te werken kan in veel opzichten
zeer legitiem zijn. Ik constateer echter wel dat een en ander uiteindelijk
wel afbreuk doet aan het moment dat wij zo zorgvuldig probeerden te creëren
op de woensdag van Verantwoordingsdag.Er zijn nog een aantal andere factoren geweest, niet alleen dit jaar,
maar ook de afgelopen jaren, die wellicht nog belangrijker waren. In de afgelopen
jaren is door veel deelnemers aan Verantwoordingsdag en de verantwoordingsdebatten
de klacht geuit dat het ons niet voldoende lukte om van Verantwoordingsdag
een groot politiek moment te maken, omdat de debatten te vaak gingen over
cijfers en de meer boekhoudkundige vragen. Is iets nu wel helemaal zus of
wel helemaal zo? Daarover ging het vaak, in plaats van over de grote politieke
vragen waarover het zou moeten gaan. Er is ook over geklaagd dat er in de
debatten nauwelijks werd teruggekeken, maar dat er eigenlijk vooral werd ingegaan
op de actualiteit van de dag.Er zijn ook klachten geweest dat het ons met elkaar niet vaak gelukt is
om een verstandige volgorde te vinden tussen het grote verantwoordingsdebat
zoals we dat vandaag voeren en bijvoorbeeld de deeldebatten die met departementale
woordvoerders in vaste commissies van de Kamer worden gevoerd. Ik roep in
herinnering dat we de afgelopen jaren ongeveer alles hebben geprobeerd op
dat punt, zoals beginnen met een groot verantwoordingsdebat en daarna debatten
in de vaste commissies en ook weer precies andersom, en dat dit allemaal ook
steeds weer tot ontevredenheid leidde. Dit is een van de redenen geweest dat
we de afgelopen jaren steeds met elkaar hebben gezocht naar vernieuwingen,
dat we steeds geprobeerd hebben om meer focus aan te brengen in de verslagen
en die anders te structureren. Ook is de verantwoordingsbrief gekomen, vorig
jaar met een keuze van drie thema's, dit jaar, op verzoek van de Kamer, met
de volle 74 doelstellingen. Het is dus continue in beweging geweest vanuit
een gezamenlijke wil om het beter te maken dan we het tot dan toe steeds hadden
ervaren.De vraag die we ook dit jaar, na deze ronde, weer met elkaar te beantwoorden
zullen hebben, is of het dan dit jaar beter is gegaan dan vorig jaar. Daarbij
speelt, in ieder geval volgens een aantal leden, ook de kritiek een rol die
de Algemene Rekenkamer dit jaar heeft geuit. Die kritiek luidde dat het kabinet
weliswaar meer informatie heeft gegeven, dat er weliswaar sprake is van meer
informatie, maar dat die informatie minder nuttig is, dat de Kamer er minder
aan heeft. Ik geloof dat daarover in het debat met de minister-president zojuist
al het een en ander is gezegd. Ik geloof dat het niet primair een opmerking
over de verantwoordingsbrief is geweest van de Algemene Rekenkamer. Naar mijn
beste inzicht slaat die opmerking van de Rekenkamer op het volgende.We hebben met elkaar afgesproken dat als het kabinet over bepaalde doelstellingen
of bepaalde prestaties niet exact verantwoording kan afleggen, er volgens
een soort van comply or explainprincipe verantwoording over die doelstellingen
of prestaties afgelegd moet worden. Dus als je niet kunt zeggen of je de doelstelling
hebt gehaald (comply), moet je in ieder geval uitleggen waarom dat niet zo
is (explain). Het is inderdaad waar – die constatering van de Rekenkamer
klopt – dat het aantal gevallen waarin gekozen is voor explain in plaats
van voor comply is gestegen. Misschien doelt de Rekenkamer op dat feit met
de mededeling dat er weliswaar meer informatie naar de Kamer is gegaan, maar
dat dit nog niet betekent dat de Kamer daarmee beter in staat is om de inspanning
van het kabinet te beoordelen.De vraag is dan vervolgens wel wat je moet met die constatering. Een minstens
zo valide constatering is namelijk dat, als dat betekent dat we alle doelstellingen
die het kabinet zich stelt meetbaar en op enigerlei wijze kwantificeerbaar
moeten maken, dit ook zou kunnen leiden tot een verschraling van de doelstellingen
die het kabinet zich stelt. Heel snel zal dan namelijk een aantal inspanningen
die meer van kwalitatieve aard zijn of die uitkomsten beogen die meer van
kwalitatieve aard zijn, moeilijker te beoordelen worden. Die zullen vervolgens
dus moeilijker hun plek verwerven in dit debat. Juist als we ook een politiek
debat willen voeren, zou dat een verschraling van het debat met zich meebrengen.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Begrijp ik nu goed dat de minister van Financiën zegt: oké,
als wij onze doelstelling niet bereikt hebben, dan hebben wij in ieder geval
uitleg gegeven waarom wij haar niet hebben bereikt? Kleurt hij dan, met die
uitleg, het vakje wel groen?Minister Bos:Nee, dat hoeft niet. Volgens mij heeft de minister-president dat allemaal
uitgelegd. Volgens mij is de kleur van het hokje grijs als je het niet kunt
uitleggen, als het niet meetbaar is.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Dat klopt niet, want ik geloof dat er maar één
vakje grijs is en de rest is groen of rood. De minister-president heeft mij
net echt tot tweemaal toe verteld dat als een vakje groen is, de doelstelling
100% is gerealiseerd en dat als het minder dan 100% is, het
vakje rood is. Als ik minister Bos nu goed beluister, is het zo dat als het
kabinet er niet aan is toegekomen om een doelstelling te realiseren, het heel
veel tekst nodig heeft om dat uit te leggen maar er wel een groen vierkantje
achter zet. Dat is in tegenspraak met wat de minister-president net zei.Minister Bos:Laat ik iets preciezer antwoord geven op de vraag die mevrouw Verdonk
stelt. De afspraak om volgens een comply or explainprincipe te werken, gaat
op voor doelstellingen en prestaties zoals die in alle departementale verslagen
en departementale begrotingen terug te vinden zijn. Dat is dus een grotere
groep doelstellingen en daaraan gelieerde prestaties. Als je op die punten
vergelijkt hoe het dit jaar is gegaan vergeleken met vorig jaar, zie je dat
inderdaad het aantal doelstellingen waarvan we hebben uitgelegd waarom we
niet in staat zijn om de complyroute te volgen, is gestegen. Overigens is
het aantal doelstellingen waarbij wij wel in staat waren om langs de weg van
comply te werken, ook gestegen. Het is dus waar: de Kamer heeft meer informatie
gekregen, waaronder informatie waar zij niet zo veel mee kan omdat het kabinet
die informatie niet concreter kan maken. Tegelijkertijd is dat voor een heleboel
andere doelstellingen wel beter gelukt dan vorig jaar. Het enige punt dat
ik wil maken, is het volgende. Als wij zouden wensen dat bij 100% van
de doelstellingen de prestatie meetbaar en kwantificeerbaar moet zijn –
ik weet overigens niet of de Algemene Rekenkamer het zo bedoelde – dan
kan dat leiden tot een verschraling van de doelstellingen waaraan de effectiviteit
van het kabinetsbeleid wordt gemeten en dus ook tot een verschraling van het
debat. Wij moeten ons afvragen of wij dat willen.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik kan ik mij goed voorstellen dat u die opmerking maakt. Alleen zou het
dan wel consequent zijn als u veel meer vakjes grijs had gekleurd. Grijs betekent
namelijk dat je de doelstellingen niet precies kunt kwantificeren. U doet
nu alsof dat maar bij één doelstelling zo is. Nu maakt u een
en ander weer groter en werpt u weer mist op. Wij hebben het hier over 74
doelstellingen. Die stonden keurig in uw regeerakkoord, in uw beleidsplan.
Daar hebt u 100 dagen over lopen praten en luisteren in het land. Die 74 doelstellingen
moet u realiseren in uw regeerperiode. Ik vraag het nog een keer. Groen betekent
dat de doelstelling 100% gerealiseerd is. Dat zei de minister-president
net. Alles wat daaronder zit, is rood. Is dat waar of niet waar?Minister Bos:Met alle respect, ik denk dat het misverstand nog precies hetzelfde is
als de vorige keer dat mevrouw Verdonk deze vraag stelde.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Omdat u geen antwoord geeft op mijn vraag.Minister Bos:Er is namelijk een veel groter aantal dan 74 doelstellingen. Dan praat
ik over alle doelstellingen die in de departementale begrotingen en de beleidsverslagen
zijn opgenomen. Een deelverzameling daarvan zijn de 74, waar wij collectief
verantwoording over afleggen en die ook in de verantwoordingsbrief van de
minister-president zijn opgenomen. Het comply or explainprincipe is voor de
totale groep afgesproken. Op meer dan één doelstelling is dus
de kleur grijs van toepassing als je de kleuren daarop zou toepassen. Die
zijn echter niet meetbaar en daar kunnen wij dus niet in die termen verantwoording
over afleggen.De voorzitter:Ik stel voor dat u uw verdere vragen in de tweede termijn stelt.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voorzitter, ik zal nog één korte vraag stellen.Dat betekent dus dat ongeveer de helft van al die andere doelstellingen,
die in de verslagen van de verschillende departementen staan, grijs gekleurd
moet zijn.Minister Bos:Ik kan u de precieze cijfers geven. In 2008 is 34% van de doelstellingen
gebaseerd op explain en 49% op comply. Slechts 18% van de prestaties
is gebaseerd op explain en 73% op comply. Dat zijn mooie cijfers. Die
zijn verbeterd ten opzichte van vorig jaar.Tijdens dit debat is door D66 en in de pers de afgelopen tijd door de
NIVRA-accountants de volgende suggestie gedaan. Zou het niet verstandig zijn
om het beoordelingsvermogen van de Algemene Rekenkamer ook te betrekken bij
de beoordelingen in de verant­woordingsbrief? Moet dus niet ook een oordeel
over begrotingsartikelen zoals dat nu wordt gegeven door de Algemene Rekenkamer,
worden gecombineerd met de oordelen over de beleidsdoelen zoals die in eerste
instantie worden gepresenteerd door het kabinet? Ik hoop dat ik daarmee ook
op een faire wijze de suggestie van de heer Pechtold weergeef. Als wij die
kant opgaan, wil ik niettemin voor het volgende waarschuwen. BosTen eerste,
als de Kamer meent dat een van de problemen van dit debat is dat het onvoldoende
politiek is of de afgelopen jaren onvoldoende politiek is geweest, dan is
het de vraag of het van deze suggestie politieker wordt. Ten tweede, het is
ook de vraag of wij door het combineren van het Algemene Rekenkamerachtige
oordeel over begrotingsartikelen met het type oordeel dat wij over beleidsdoelen
zouden willen geven, niet weer doelstellingen vooral heel kwantificeerbaar
en meetbaar proberen te maken en daarmee wellicht meer kwalitatieve dimensies
uit het oog verliezen. Dat zou ik een verarming vinden. Ten derde –
dat is misschien wel het moeilijkste argument in deze discussie – moeten
wij ons realiseren dat wij ons van sommige doelstellingen van het kabinetsbeleid
moeten afvragen of het ooit mogelijk is om een-op-een de relatie tussen onze
eigen inspanning en de maatschappelijke uitkomst daarvan exact te bepalen.
Bij sommige beleidsinspanningen is dat mogelijk, bij andere is het redelijk
om te veronderstellen dat wat het kabinet doet maar een van de factoren is
die uiteindelijk de maatschappelijke uitkomst bepalen. Het is dan ook redelijker
om het kabinet op de inspanning te beoordelen dan op de maatschappelijke uitkomst.
Mits dan tevoren met elkaar gedeeld is, daarover geen misverstand, lijkt ons
dat geen probleem.Ik kom op het vierde punt. Wat de Kamer ook vindt van de 74 doelen die
het kabinet zichzelf heeft gesteld, of dat beter, scherper of anders moet,
die politieke doelen overstijgen wel begrotingsartikelen. Zij zijn meer integraal
dan begrotingsartikelen. Bijvoorbeeld het terugbrengen van het aantal fietsdiefstallen,
hoe marginaal sommigen dat misschien ook vinden, is nooit te vangen in één
begrotingsartikel. Het terugdringen van de schooluitval of bepaalde indicatoren
rondom de volksgezondheid zijn nooit terug te brengen tot één
begrotingsartikel. Dat zijn integrale beleidsdoelstellingen waarbij allerlei
interventies die soms via verschillende begrotingen tot stand komen, een rol
moeten spelen. Een van de winstpunten in ieder geval voor het kabinet zelf
van de benadering van het debat over de vraag of het goed bezig is of niet,
is juist dat het probeert om niet te blijven hangen in departementale begrotingsartikelen,
met alle associaties die men daarbij kan hebben van verkokering en dergelijke.
Wij streven naar een meer geïntegreerde benadering langs de weg van bredere
politieke doelen. Wij hechten zeer aan dat oogmerk.Ik kom op het laatste argument, dat ook al door de minister-president
is genoemd. In de verantwoordingsbrief geeft het kabinet een aanzet tot hoe
het zelf de voortgang van een aantal voorgenomen prestaties ziet. Het uiteindelijk
oordeel daarover hoort niet door de Algemene Rekenkamer, maar door de Tweede
Kamer te worden gegeven. Dat is in zekere zin het belangrijkste oogmerk van
dit debat.De heer Pechtold (D66):Het is een reeks van argumenten. Voor een deel snap ik de overwegingen
van de minister van Financiën. Hij is het met mij eens dat wij proberen
om dit debat in die zin politiek te maken dat de controlerende taak van de
volksvertegenwoordiger optimaal kan worden uitgevoerd. Het is dan zoeken naar
de beste manier daarvoor. Over een paar dingen ben ik het gewoon niet met
de minister eens. Als hij zegt: reken ons af op inspanning en niet op resultaat,
dan wijs ik erop dat dit bij die 74 doelen nogal door elkaar loopt. Sommige
dingen zijn heel concreet geformuleerd: 100.000 fietsen. Ik zou echter best
eens achter de cijfers willen kijken, want als ik er dieper op inga, dan zie
ik dat de foutmarge even groot is als het gepresenteerde resultaat. Als Kamer
wil ik dan wel weten hoe wij daarmee om moeten gaan.De minister zou sommige dingen niet op rood of groen moeten willen zetten.
Het is te lachwekkend voor woorden om het vaak geciteerde Midden-Oosten op
groen te zetten, als inspanningen worden beschreven zoals wij gaan er zo vaak
naar toe, wij bellen en wij doen ons best.Ik zie de voorzitter op zijn horloge wijzen, maar de vicepremier heeft
vijf argumenten genoemd en ik probeer daarop kort te antwoorden.De voorzitter:U hoeft niet dezelfde tijd te nemen. U kunt gewoon aan uw vraag toekomen,
maar gaat u niet met mij in discussie maar met de minister.De heer Pechtold (D66):Ik zal proberen, het kort te houden.Voorzitter. Het is zoeken om Verantwoordingsdag nut te gegeven. Naast
de rapportcijfers die het kabinet zichzelf geeft, moet enige mate van controleerbaarheid
mogelijk zijn. Na aandringen van mijn fractie is er pas gisteren op de website
een verdiepingsslag achter de getallen gemaakt. Ik heb een motie voorbereid
waarin ik oproep om de commissie voor de Rijksuitgaven, samen met de Algemene
Rekenkamer, te vragen om na te gaan of er een systematiek is waardoor ook
de beleidsdoelen beter voor ons afrekenbaar zijn in het verantwoordingsdebat.
Ik hoop van harte dat die motie de steun van de minister kan krijgen, want
dat is een stap in de goede richting. Dat maakt ook dat hij niet als slager
zijn eigen vlees helemaal alleen moet keuren.Minister Bos:Niet wij keuren ons eigen vlees, maar u keurt dat, nu al. Wij geven verslag
van hoe wij denken dat de voortgang is. Het politieke oordeel daarover is
aan u. Het politieke oordeel hoort ook niet bij de Algemene Rekenkamer thuis,
maar is aan u. Het politieke oordeel gaat over beleidsdoelen die per definitie
breder zijn dan geïsoleerde begrotingsartikelen. Wij zien straks wel
welke motie er ligt.Na een periode van twee jaar, zitten wij ongeveer op de helft. Juist op
het gebied van beleidsverslagen, de wijze waarop daarvan verslag wordt gedaan
en hoe wij daarop beoordeeld worden, experimenteren wij bij een aantal departementen
al met meer gefocuste informatie teneinde de Kamer beter in staat te stellen
om te oordelen. Ik hoop niet dat daar nieuwe experimenten doorheen hoeven
te gaan. Pleidooi? Voor zover dat als zodanig is begrepen, hoop ik dat dit
een misverstand is. Mijn pleidooi is niet dat dit kabinet alleen hoeft te
worden afgerekend op inspanningen. Ik probeer alleen te zeggen dat het kabinet,
voor sommige zaken waarvoor het zich inspant, alleen maar afgerekend kan worden
op inspanningen. Voor andere zaken geldt dat het afgerekend kan worden op
uitkomsten die direct gerelateerd zijn aan de inspanningen. Dat is niet erg
als je daarover vooraf gezamenlijk duidelijkheid hebt. Ik denk dat de heer
Pechtold het met ons eens is als wij zeggen dat dit kabinet niet afgerekend
kan worden op vrede in het Midden-Oosten of niet. Laat staan dat het afgerekend
kan worden op de vraag of dat gerelateerd is aan de inspanningen die het kabinet
doet. Ik denk dat de heer Pechtold het ermee eens is dat het kabinet kan zeggen
dat het het belangrijk vindt om op dat punt een inspanning te doen. De Kamer
mag het kabinet ook afrekenen op het niet serieus uitvoeren van die taak als
dat aan de orde is. Het lijkt mij goed om daarover met elkaar een serieus
politiek debat te voeren. Zolang je dus weet wat je met elkaar bediscussieert,
wat je gezamenlijk wilt meten en aan welke maatstaf een en ander moet voldoen, is het mogelijk dat dit voor het ene beleidsveld van een
andere aard is dan voor het andere.De heer Pechtold (D66):Misschien was de opmerking over het keuren van het vlees niet de meest
geschikte tegenover een vegetariër. Twee jaar geleden pleitte ik er nog
voor om doelen afrekenbaar te maken. Op dat moment kreeg ik daarvoor nog helemaal
geen steun. Laat ik nu waardering uitspreken voor het feit dat wij binnen
twee jaar een stap verder zijn gekomen. Ik probeer binnen deze kabinetsperiode
nog een stap verder te komen door te controleren of een ietwat ridicule presentatie –
het gevoel daarover was dat het kabinet zich inspant en dat het dus goed gaat –
niet meer wordt gehouden. Ik adviseer de minister van Financiën om het
hier en daar wat minder kwetsbaar te maken door categorieën te benoemen
waaraan hij helemaal geen kleur geeft. Het moeten categorieën zijn waarvan
de minister zegt dat die niet op het punt van inspanning en evenmin op dat
van resultaat te kwantificeren zijn, maar dat die voor het kabinet desalniettemin
een speerpunt zijn.Minister Bos:Ik wacht af waar de heer Pechtold mee komt en waarover de Kamer zich zal
uitspreken.Ik reageer nog op twee suggesties van de Kamer. De GroenLinksfractie heeft
dit jaar weer aandacht gevraagd voor de motie-Vendrik over het leren van lessen
voor de toekomst. Wat dat betreft volgt zij een consistente lijn, want dat
deed zij vorig jaar ook. Het is niet nieuw dat het kabinet van mening is dat
het dat redelijk doet en dat de GroenLinksfractie meent dat daaraan meer is
te doen. In debatten zijn het afgelopen jaar bijvoorbeeld door de SP-fractie
suggesties op dat terrein gedaan. Ook is de suggestie gedaan om de verantwoordingsdebatten
en het afleggen van verantwoording om die reden weer op Prinsjesdag te laten
plaatsvinden. Dat is immers het moment waarop de plannen voor het nieuwe jaar
worden gepresenteerd. Dat is het moment waarop datgene wat je van plan bent
om te doen wellicht gerelateerd kan worden aan de wijze van het afleggen van
verantwoording en het leren van lessen uit het verleden. Dat is natuurlijk
allemaal mogelijk en dat zal vast en zeker terugkomen in alle evaluaties en
gesprekken die wij met elkaar voeren. Ik vraag alleen aandacht voor het feit
dat een van de oorspronkelijke doelstellingen van de Verantwoordingsdag was
dat die twee momenten uit elkaar worden getrokken. Anders is het gevaar dat,
als je die zaken op één moment met elkaar combineert, het binnen
de kortste tijd toch weer alleen maar over de plannen gaat in plaats van over
het afleggen van verantwoording. Daarvoor heb ik het afgelopen jaar ook aandacht
gevraagd toen die suggestie ook werd gedaan. Wij moeten ons realiseren dat,
als wij rond deze tijd verantwoording afleggen en weten dat wij pas in september
de plannen voor het volgende jaar presenteren, het trekken van geleerde lessen
gekoppeld aan voornemens voor nieuw beleid moeizaam zal verlopen, evenals
het koppelen daarvan aan het afleggen van verantwoording over het afgelopen
jaar.Mevrouw Hamer vroeg of het niet mogelijk is om uit te gaan van een kleinere
selectie aan thema's, die tijdig met elkaar te delen en ervoor te zorgen dat
wij daarover verantwoording afleggen. Dat zal het kabinet er niet van weerhouden
om zichzelf meer doelen te stellen en de eigen prestaties langs meerdere maatlatten
te leggen. Als rode draad voor het verantwoordingsdebat zou dat inderdaad
kunnen leiden tot meer focus. Wij moeten ons dan wel realiseren dat dit bijvoorbeeld
zou impliceren dat wij in september 2009, als wij de begroting 2010 bespreken,
zeggen wat de drie thema's zijn die wij in mei 2011 weer als leidraad nemen
op het moment dat wij terugkijken op de uitvoering van de begroting 2010.
Als wij met elkaar voor elkaar krijgen om gedurende die anderhalf jaar bijvoorbeeld
drie rode draden vast te houden waarvan wij in september 2009 al zeggen dat
wij zij in het bijzonder willen volgen, om er in mei 2011 op terug te kijken,
dan denk ik dat wij een heel ander type debat krijgen dan dat wij nu hebben.
Dat zal gelardeerd kunnen worden met hoorzittingen, onderzoeken en monitoring
gedurende het jaar. Het zou veel politieker kunnen zijn dan de debatten tot
nu toe zijn geweest. Het kabinet staat voor dat type suggesties zeer open,
maar vraagt dus wel geduld en vasthoudendheid van ons allemaal om de noodzakelijke
discipline daarbij te betrachten.Mevrouw Hamer (PvdA):Dat was ook ongeveer de strekking van mijn suggestie. Ik realiseer mij
dat je dan prioriteiten moet kiezen met een focus op de wat langere termijn.
Dat zullen dan in het algemeen gesproken de wat politieker getinte onderwerpen
zijn. Het moet volgens mij op die manier mogelijk zijn. Het was niet mijn
bedoeling om het hele kabinetsbeleid en de verantwoording daarover te beperken.
Ik had het vooral over de verantwoordingsbrief. Daarvoor heb ik twee jaar
geleden ook voorstellen gedaan. Toen heb ik dit voorstel al gedaan. Mijn grootste
zorg is dat wij nu dingen dubbelop aan het doen zijn, namelijk een departementale
verantwoording en de beleidsdoelen. Het debat van vandaag leert dat het ons
zou helpen als wij er een paar punten uit hadden gehaald.Minister Bos:Wij kunnen er ons veel bij voorstellen. Wij horen wel hoe de debatten
daarover, al of niet met de commissie voor de Rijksuitgaven, verder zullen
lopen. Zowel met betrekking tot de vraag hoe wij de Verantwoordingsdag aankleden
als over het type debat dat wij hebben, welke informatie wij de Kamer aanbieden
en wie daarover precies ondersteunende oordelen geeft, is er echt nog wel
het een en ander mogelijk vergeleken met hoe wij het dit jaar hebben gedaan.
Het kabinet staat open voor een discussie met de Kamer over hoe en wat.Ik wil het even hebben over de economie. Ik denk dat het terecht is dat
een aantal Kamerleden de vraag gesteld heeft, of het niet bij een verantwoordingsdebat
hoort dat het kabinet verantwoording aflegt over de vraag of het voldoende
tijdig heeft zien aankomen in wat voor soort situatie de economie terechtkwam
en voldoende tijdig beleid heeft heroverwogen, of aanvullend beleid heeft
overwogen. Net als de minister-president vraag ik aandacht voor het feit dat
wij consistent hebben gewerkt met cijfers over de economische ontwikkeling
die ons zijn aangereikt door onafhankelijke experts. Het kabinet heeft niet
zelf gespeculeerd of geanalyseerd. Het heeft continu gewerkt met cijfers zoals
die via het Centraal Planbureau, het IMF, OESO of anderen aangereikt werden.
Al die instituten, wereldwijd, lieten bijvoorbeeld in januari 2008 voor 2009
nog een groei zien van 2% voor de eurozone.Als je vergelijkt hoe de voorspellingen van dat moment tot vandaag gegaan
zijn, zie je bij alle instituten in de wereld hetzelfde: van de voorspelling
van een redelijke plus voor 2009 naar een diepe min. Het kabinet had het dus
mis met zijn voorspellingen, omdat bijna iedereen die het adviseerde het op
dat punt mis had. Het is spijtig om dat te constateren, maar het lijkt verstandig
dat politiek verantwoordelijken, zoals leden van het kabinet, zich niet zelf
bezig gaan houden met het voorspellen van economische groei en werkloosheidscijfers.
Dat zou ruimte geven om de voorspellingen naar eigen voordeel te manipuleren.
Het is goed dat er onafhankelijk cijfers van gezagsvolle instituten worden
gebruikt. Helaas moet worden geconstateerd dat die het allemaal mis hadden.Het is de vraag of het kabinet, dat wetende, eerder actie had moeten ondernemen.
Met de minister-president zeg ik dan dat het niet goed zou zijn als wij elke
keer dat er een nieuw cijfer verschijnt, ons beleid veranderen. Er is ook
veel te zeggen voor enige rust en voorspelbaarheid. Die zijn nu weer aan de
orde, nu wij eerder dit voorjaar het aanvullend beleidspakket hebben vastgesteld.Ten slotte heeft een aantal leden gevraagd wat wij moeten denken van de
economische groei voor dit en volgend jaar, gezien de recent gepubliceerde
eerste kwartaalcijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Misschien
is het goed om kort uit te leggen wat die cijfers wel en niet zeggen. Wij
hebben een paar weken geleden te horen gekregen dat de groei in het eerste
kwartaal, vergeleken met het vierde kwartaal van 2008, met 2,8% omlaag
was gegaan. Vergeleken met hetzelfde kwartaal een jaar eerder was de groei
4,5% lager. Het is goed dat wij ons realiseren dat groeicijfers voor
de economie over het algemeen gemiddelde jaarcijfers zijn. Dus als de groei
over 2009 min 3,5% is, is dat het cijfer voor het hele jaar. Door de
manier van berekenen kan het voorkomen dat in een bepaald jaar kwartaal na
kwartaal de economie groeit, maar het jaarcijfer toch negatief is. Dat kan
komen door het feit dat het jaar daarvoor sprake was van een enorme daling.
Het tegenovergestelde is ook mogelijk: het jaarcijfer kan positief zijn, terwijl
kwartaal op kwartaal de groei negatief is. Ik realiseer mij dat dat zeer verwarrend
is. Iedereen die daarin is geïnteresseerd, leggen wij graag uit hoe dit
werkt. Het is echter belangrijk om te beseffen hoe de berekening is, ook bij
het beoordelen van de cijfers die wij nu te horen hebben gekregen. Het voorgaande
kan bijvoorbeeld het volgende betekenen.Als in Nederland de economie in het eerste kwartaal met 2,8% is
gekrompen en in het tweede, derde en vierde kwartaal noch krimpt noch groeit,
dus stationair, op nul, blijft, weten wij nu al dat het jaarcijfer voor 2009
min 4% zal zijn. Het eerste kwartaal is afgesloten op min 2,8%
en de groeicijfers voor het tweede, derde en vierde kwartaal zouden uit kunnen
komen op het niveau dat het Centraal Planbureau met de laatste voorspelling
veronderstelde. Men dacht daar overigens ook nog dat de krimp in het eerste
kwartaal niet zo sterk zou zijn als nu het geval blijkt te zijn. Stel echter
dat de schatting van dat bureau alleen voor het eerste kwartaal verkeerd was
en dat de schatting voor het tweede, derde en vierde kwartaal dezelfde blijft.
Dan zouden wij in 2009 uitkomen op een krimp van min 5,2%. Wij moeten
ons dus goed realiseren dat door de manier van dit soort berekeningen nu al
valt te zeggen dat de oorspronkelijke ramingen, de ramingen van het Centraal
Planbureau waarmee wij tot nu toe gewerkt hebben, namelijk de ramingen die
zeggen dat in 2009 sprake zou zijn van een krimp van 3,5%, niet zullen
kloppen en dat die verder neerwaarts bijgesteld zullen worden. Waarschijnlijk
zullen wij af moeten gaan op de ramingen die het IMF al eerder deed en zullen
de nieuwe ramingen voor het jaarcijfer van de groei in 2009 eerder slechter
dan beter zijn dan de min 5%. De grote vraag die dat natuurlijk oproept,
is: wat betekent dat voor het kabinet? Het antwoord daarop is hetzelfde wat
de heer Van Geel in zijn bijdrage gaf: dit betekent voor het kabinet voorlopig
niets, want wij hebben net met elkaar een uitstekend pakket afgesproken. Op
grond daarvan hebben wij ons voorgenomen een verantwoorde stimulering te doen.
Daarmee hebben wij ons ook voorgenomen om vanaf 2011 al structurele ombuigingsmaatregelen
te nemen. Daarmee hebben wij ons ook voorgenomen om houdbaarheidsmaatregelen
te nemen teneinde de ontwikkeling van de schuld op de lange termijn te beheersen.
Dat is in het licht van datgene wat wij nu mogen veronderstellen voor de ontwikkeling
van de cijfers voor dit jaar zonder meer verstandig beleid.De heer Pechtold vroeg zich in dat licht af of het kabinet niet te positief
was over zijn eigen prestatie. Hij meende dat Financiën zichzelf een
groene smiley had gegeven bij het financieringstekort. Wij hebben ons geen
groene smiley gegeven, maar wij hebben een grote fout gemaakt met het verslag
van Financiën bij hoofdstuk IX-B. Daarin staan foutieve teksten als het
gaat om de doelstelling in 2008 en om de vraag of die wel of niet gehaald
zijn. Gelukkig is het desbetreffende beleidsartikel correct geformuleerd.
Wij zullen de Kamer de correcties die daarop betrekking hebben zo snel mogelijk
aanbieden.Voorzitter. Dan wil ik iets zeggen over de financiële markten en
de banken. De heer Van Geel vroeg of het niet verstandig zou zijn om te streven
naar een betere scheiding tussen de verschillende rollen die het kabinet heeft
bij het functioneren van een aantal financiële instellingen. Daarbij
valt te denken aan het aandeelhouderschap en het beleid. Soms zijn wij vertegenwoordiger
van de belastingbetaler. Wij moeten dus verschillende rollen spelen. In dat
licht is ook door de Kamer al de suggestie gedaan van een agentschap op afstand,
van waaruit de relaties tot de banken beheerd worden opdat er meer afstand
bestaat. We bestuderen dat serieus en betrekken daar ook de opinie van De
Nederlandsche Bank bij. Voor het debat over de Voorjaarsnota zullen wij de
Kamer daarover een afgeronde mening toezenden, zodat dit onderwerp in het
debat kan worden betrokken. Ik heb gezien dat deze discussie in de pers tussen
de heren De Nerée en Irrgang heeft plaatsgevonden. Het voegen van een
aparte entiteit tussen het kabinet en de banken heeft natuurlijk alleen maar
zin als dit het eenvoudiger maakt en het maakt het alleen maar eenvoudiger
als dat betekent dat wij dan inderdaad een aantal bemoeienissen met banken
op afstand zetten en hier met elkaar over minder zaken van gedachten wisselen,
omdat we dat toevertrouwen, mandateren aan zo'n op afstand geplaatste organisatie.
Maar dat is dus nogal wat, want het betekent bij wijze van spreken dat je
kapitaalinjecties overlaat aan zo'n agentschap en niet hier in het parlement
de minister van Financiën ter verantwoording roept. Ook het bonusbeleid
zou voortaan een zaak zijn van zo'n tussengeschakelde organisatie en geen
onderwerp van debat vormen tussen de Kamer en de minister van
Financiën. Daar kunnen we voor kiezen. Er zitten voordelen aan, maar
ook nadelen. Dat debat ga ik graag met de Kamer aan. Zoals gezegd, zullen
wij daarover de Kamer een brief sturen voor het debat over de Voorjaarsnota.De heer Pechtold meent dat er sprake was van ongekend optimisme, dat wij
gokken met ING gezien de ontwikkelingen op de huizenmarkt in Californië.
Wij hebben inmiddels ook in een brief gemeld dat de ontwikkelingen op de huizenmarkten
in Californië zich nog steeds afspelen binnen wat de base case is van
het scenario op basis waarvan wij onze transacties met ING hebben vormgegeven.
Zoals de Kamer weet, springt de belastingbetaler er bij de base case in het
gros van de gevallen uiteindelijk met winst uit en niet met verlies. Zoals
eerder afgesproken, zullen wij de Kamer daarover ook met regelmaat op de hoogte
houden.Ik kan mevrouw Kant bevestigen dat er wederom eisen zullen worden gesteld
aan het beleid op het gebied van bonussen en variabele beloningen, mocht er
sprake zijn van de noodzaak tot nieuwe kapitaalinjecties bij financiële
instellingen. Het is ook zeer waarschijnlijk dat die eisen strenger zullen
zijn dan de eisen die de afgelopen keren gesteld zijn. Ook dat is al eerder
in een brief aan de Kamer naar voren gebracht.Als banken of andere financiële instellingen meer kapitaal nodig
zouden hebben, betekent dit niet noodzakelijk dat dit kapitaal van de staat
moet zijn. In Amerika zien wij dat een aantal financiële instellingen
die vanuit de stresstests te horen hebben gekregen dat zij meer kapitaal nodig
hebben, in staat zijn dat van de markt, van private partijen te betrekken.
Daar zouden pensioenfondsen ook onderdeel van kunnen zijn. Zoals eerder hier
gemeld, is dat ook een onderwerp waarover wij met pensioenfondsen spreken.
Dat is echter niet allemaal zonder complicaties, omdat pensioenfondsen natuurlijk
ook zo hun eigen eisen hebben met betrekking tot rendement op beleggingen
en de vrijheid om hun eigen beleggingen te kiezen.Voorzitter. Ik zal nog ingaan op een aantal losse vragen.Mevrouw Thieme (PvdD):Voorzitter. Komt de vicepremier ook nog over mijn vraag over Econcern
te spreken?Minister Bos:Ja, dat is een van die losse vragen.De heer Van Geel heeft gevraagd hoe het kabinet reageert op de kritiek
van de Algemene Rekenkamer op de staatsbalans en vooral op het feit, dat een
aantal zaken die na balansdatum gebeurd zijn niet zijn opgenomen. Ook de bancaire
garantieregeling van 200 mld. is niet opgenomen. De reden dat wij dat niet
gedaan hebben, is in de eerste plaats dat de Kamer over onderdelen daarvan
al uitgebreid geïnformeerd is. In de tweede plaats heeft een aantal transacties
geen invloed op de vermogenspositie per 31 december. Dat is leidend voor
de staatsbalans. In de derde plaats gelden voor sommige keuzes om zaken al
dan niet op de staatsbalans op te nemen heel scherpe internationale regels
die wij moeten hanteren en die ons tegenhouden om naar willekeur of wens het
ene wel en het andere niet op te nemen. Dat was hier ook een reden voor de
keuze. Mocht er behoefte zijn aan meer technische duiding van die regels en
waarom de keuze zo is uitgevallen, dan verschaffen wij die informatie graag. De heer Slob en mevrouw Halsema hebben vragen gesteld over een aantal
zaken rondom het spoor. Er komen nog aparte verantwoordingsdebatten in de
vaste Kamercommissies, ook met de minister van Verkeer en Waterstaat. Ik kan
mij voorstellen dat zij er meer aan hebben als hij die vragen beantwoordt
dan wanneer ik, noodzakelijkerwijs, veel globaler op die vragen inga. Ik hoop
dat zij het debat daar plaats kunnen laten vinden.De heer Rutte vroeg zich af wat wij doen met de constatering van de Rekenkamer
dat het subsidiebeheer nogal wat te wensen overlaat. De Rekenkamer heeft daar
inderdaad kritische opmerkingen overgemaakt en dat doet hij terecht, al een
aantal jaren. Het kabinet heeft daarom nu een algemeen subsidiekader gemaakt.
Dat zal leiden tot een enorme vereenvoudiging van de administratie en verantwoording
inzake de subsidieverstrekking. Dat zal dus een enorme vermindering van administratieve
regeldruk met zich brengen. Dit is succesvol uitgetest, bijvoorbeeld bij universiteiten.
Vorige maand is dit kader naar de Kamer toegestuurd. De Rekenkamer is daar
positief over. Naar wij hopen, zal de Kamer dat ook zijn.De heer Rutte heeft een paar vragen gesteld dat heel specifiek op een
aantal departementen betrekking heeft. Hij heeft bijvoorbeeld gevraagd naar
de inhuur van externen door VROM. Deze onderwerpen zullen de komende twee
weken ongetwijfeld in de vaste Kamercommissies aan de orde komen. Ik hoop
dat hij mij toestaat dat ik daarnaar verwijs.De heer Van Geel heeft gevraagd naar het loyaliteitsdividend. Daarover
wordt met de Tweede Kamer gediscussieerd in de vaste commissie van Financiën.
De analyse die het kabinet heeft gemaakt, is dat de Nederlandse wetgeving
niet in de weg staat dat bedrijven loyale aandeelhouders belonen en dat er
uit dien hoofde geen reden is om daar nog specifieke faciliteiten voor te
creëren.Mevrouw Thieme vroeg naar het verbod op short selling. Vandaag heeft de
fractie van GroenLinks gevraagd waarom dit is opgeheven. Ik weet niet of dat
nog lukt voor twaalf uur vanavond, maar ik hoop hierover de Kamer zo snel
mogelijk een brief te kunnen sturen. Dat zal echt vandaag of morgen gebeuren.De heer Slob heeft gevraagd naar het verantwoord maatschappelijk ondernemen
door The Royal Bank of Scotland, de nieuwe thuisbankier van de overheid. Hij
kent het antwoord op deze vraag natuurlijk al een beetje, want de schriftelijke
vragen die de ChristenUnie schriftelijke hierover heeft gesteld, zijn al beantwoord.
Omdat de aanbestedingsprocedure is afgerond, hebben wij juridisch geen poot
om op te staan als wij extra eisen willen stellen. Deze bank heeft dit contract
immers al op bepaalde voorwaarden gewonnen. Ik heb er echter geen probleem
mee om toe te zeggen dat wij niettemin met deze bank in gesprek gaan om te
bezien waar wij op dit onderwerp toe kunnen komen, nog los van de vraag waar
wij juridisch toe in staat zijn.Mevrouw Thieme stelde nog een vraag over Econcern. Als het goed is, heeft
de minister van Economische Zaken daarover gisteren een brief naar de Tweede
Kamer gestuurd. Daarin heeft zij gezegd dat zij bereid is daarover aanstaande
woensdag in het geplande algemeen overleg met de Kamer van gedachten te wisselen.
Misschien is het wel zo doelmatig dat wij ons op dat overleg en op die brief
richten.Mevrouw Kant (SP):Het is natuurlijk onvermijdelijk dat ik toch even terugkom op de uitzending
van Buitenhof van afgelopen zondag. Daarin zei minister Bos dat hij vond dat
de analyse die de minister-president had gegeven over de sociaaleconomische
orde, tekortschiet. Kan de minister aangeven wat hij daarmee bedoelde? Wat
vond hij tekortschieten?Minister Bos:Ik heb in die uitzending letterlijk gezegd dat één zin uit
het artikel als analyse tekortschoot. Die ene zin in dat artikel was dat niet
de markt heeft gefaald, maar de mens. Ik denk dat de minister-president uitmuntend
heeft uitgelegd dat zijn artikel een bredere analyse bevatte dan datgene wat
in die ene zin werd samengevat.Hoewel wij uit verschillende ideologische richtingen komen en in analyses
misschien af en toe verschillende accenten leggen, vind ik toch wel het mooie
van dit verhaal dat wij wel in staat zijn tot een gemeenschappelijke een eensgezinde
aanpak van de crisis. Daar leggen wij ook hier graag verantwoording over af
en dat bevalt ons beiden zeer goed.Mevrouw Kant (SP):De vraag is of beide ministers ook gemeenschappelijk tot die noodzakelijke
nieuwe koers kunnen komen. Deze minister zei immers nadrukkelijk ook in dat
programma "dit is de sociaaldemocratie tegenover de christendemocratie". Dat
heeft hij letterlijk zo gezegd. Wat mij een beetje schokt, is dat hij ook
nog zei "en dit is geen kwestie van kabinetsbeleid". Waarom zei minister Bos
dat?Minister Bos:Dat verschil van inzicht is inderdaad geen kwestie van kabinetsbeleid.
Meer in het algemeen kun je natuurlijk zeggen dat er verschillen van inzicht
zijn tussen christendemocraten en sociaaldemocraten: accenten zullen dan ook
altijd anders worden gelegd.Ik heb inmiddels meermaals gezegd dat wij niet alleen kunnen vertrouwen
op meer regulering en meer toezicht. Wij hebben ook de verantwoordelijkheidsbeleving
van individuele mensen nodig om te zorgen dat je er komt met de hervorming
van instituties en meer en beter toezicht. De minister-president heeft vanavond
gezegd dat het niet alleen een kwestie is van wat individuele mensen doen,
maar ook van de omgeving waarin zij functioneren. Zoals gezegd: wij leggen
allemaal wel eens andere accenten, maar wat telt is dat wij tot dezelfde conclusie
zijn gekomen over de aanpak van de grote oorzaken van de crisis. Die oorzaken
pakken wij dan ook eensgezind aan.Mevrouw Kant (SP):Eensgezind: dat gaat alleen maar op voor deze crisis. Wij moeten het namelijk
ook over de toekomst hebben. Wat kunnen wij leren van de oorzaken van de crisis
en wat moeten wij aan het systeem veranderen om te voorkomen dat het weer
gebeurt? Dat was ook de essentie van het artikel van de minister-president
en uw reactie daarop in Buitenhof. Het is mooi dat u ondanks alle accentverschillen
eensgezind optreedt, maar de grote vraag is natuurlijk welke koers het kabinet
gaat varen. Als wij in algemeenheden blijven hangen, zijn wij het waarschijnlijk
ook heel snel met elkaar eens. Het gaat natuurlijk om de concrete invulling.
Hoe moet dat evenwicht eruit gaan zien tussen markt en overheid? Ik hoop dat
wij daarover in het volgende debat over deze kwestie concreet kunnen doorpraten.Minister Bos:Ik heb begrepen dat dit debat al is gepland.De heer Rutte (VVD):Wist de vicepremier toen hij zijn uitspraken in Buitenhof deed dat het
stuk was geschreven door de minister-president als minister-president en dat
daardoor de eenheid van het kabinetsbeleid aan de orde was?Minister Bos:Ik had het stuk gelezen, ik had de ondertekening gezien en ik had er met
de minister-president over gesproken. Als u naleest wat ik heb gezegd, zult
u zien dat ik mij heel nadrukkelijk op één zinsnede heb gericht
met mijn commentaar. Zoals gezegd zijn de minister-president en ik het over
de bredere analyse zeer eens, ook al leggen wij af en toe verschillende accenten.
En dat is wat telt.De heer Rutte (VVD):U was dus op de hoogte van het feit dat dit stuk was geschreven door de
premier als voorzitter van de ministerraad en dat het daarmee viel onder het
beleg van de eenheid van kabinetsbeleid. U hebt er zelfs nog voor de bewuste
uitzending met de minister-president over gesproken en toch koos u in de uitzending
van Buitenhof voor uw ongebruikelijk harde bewoordingen.Minister Bos:U kunt het allemaal nalezen. Mijn uitspraak over een tekortschietende
analyse betrof één concrete zinsnede. De minister-president
heeft vanavond uitgelegd dat zijn analyse en zijn artikel verder gingen dan
die ene zinsnede. Het artikel moet ook helemaal niet gelezen worden als een
artikel dat alleen maar over menselijk falen gaat en niet over marktfalen.
Daarover zijn wij het helemaal met elkaar eens.De heer Rutte (VVD):Ten eerste beantwoordt u mijn vraag niet of het niet merkwaardig is dat
u op deze manier bent omgegaan met het leerstuk van de eenheid van kabinetsbeleid.
U hebt uw kritiek namelijk geuit na overleg met de minister-president en in
de wetenschap dat dit stuk viel onder de eenheid van kabinetsbeleid. U hebt
op televisie heel scherp afstand genomen van wat de minister-president heeft
geschreven, met alle publiciteit van dien.Ten tweede hoor ik graag of u begrijpt waarom ik het gevoel heb dat u
gewonnen hebt. U hebt gewonnen, want de heer Balkenende heeft zojuist omstandig
staan uitleggen dat het niet alleen om mensen gaat, maar wel degelijk ook
om al die andere zaken. Hij heeft bijna uw woorden uit de uitzending van Buitenhof
gebruikt.Mag ik u ten slotte vragen om dit soort zaken achter de schermen af te
ronden, want dan kunnen wij ons hier met andere zaken bezighouden? Bent u
het nu wel of niet met mij eens dat u aan het langste eind hebt getrokken?Minister Bos:Het antwoord op de eerste vraag is nee, ik vind het niet merkwaardig.
Het antwoord op de tweede vraag, of ik het gewonnen heb, is dat ik hier niet
denk in termen van winnaars en verliezers. Als er winnaars zijn, zijn wij
het allebei, omdat wij moeten constateren dat wij het op de belangrijke punten
met elkaar eens zijn. Dat is wat telt.De heer Rutte (VVD):Uw gezicht spreekt boekdelen.Minister Bos:Dat was het, voorzitter.De voorzitter:Dank u wel. Mevrouw Thieme heeft nog een vraag.Mevrouw Thieme (PvdD):Ik heb in mijn bijdrage gerefereerd aan uitspraken van u afgelopen week
dat 70% van het EU-budget anders moet worden aangewend. De CDA-lijsttrekker
voor Europa, de heer Van de Camp, is niet zo blij dat u dat heeft gezegd.
Ik ben er wel blij mee, want ik vind ook dat er veel te veel geld wordt uitgegeven
aan landbouw. In welke hoedanigheid hebt u deze uitspraak gedaan? Was dat
als campaigner voor Europa, als partijleider of als minister?Minister Bos:Als partijleider op campagne.Mevrouw Thieme (PvdD):Als campaigner. Het staat namelijk helemaal niet in uw partijprogramma.
Ik zie wel dat het de laatste weken veel over groene dingen gaat en dat u
opeens ook uw steentje daaraan bijdraagt door te zeggen dat het EU-budget
nu aan duurzaamheid en onderwijs moet worden besteed. Het is dan raar dat
in het budget waarvoor u zelf verantwoordelijk bent, hier in Nederland, die
accenten niet zo worden gelegd. Voor landbouw is meer dan 2 mld. beschikbaar
en voor duurzaamheid maar 200 mln. Bent u dan ook voornemens om die accenten
hier ook anders te leggen?Minister Bos:De discussie die het Europees Parlement de komende jaren zal aangaan is
een discussie over de volgende Europese begroting en niet een discussie over
de huidige Europese begroting. Daarover is een aantal zaken vastgelegd. Daarover
heeft het kabinet ook afspraken gemaakt. Het Europees Parlement dat straks
gekozen wordt, zal een inzet plegen over de nieuwe Europese begroting. Daarover
heb ik als politiek leider op campagne een paar opmerkingen gemaakt.Mevrouw Thieme (PvdD):Mag ik hieruit concluderen dat u het eigenlijk gewoon niet eens bent met
het kabinetsbeleid op dit moment dat er 2 mld. wordt besteed aan landbouw
en slechts 200 mln. aan duurzaamheid en onderwijs?Minister Bos:Ik ben als minister van Financiën volledig gecommitteerd aan de inzet
van dit kabinet rondom de huidige begroting en ik voer alle afspraken die
daarover staan, ook in ons eigen coalitieakkoord, dus uit.De voorzitter:Ik dank u wel. Wij willen zo snel mogelijk doorgaan met de tweede termijn.
Met de woordvoerders wordt over het algemeen een derde van de spreektijd in
eerste termijn afgesproken, maar ik stel voor om die tot een maximum van vier,
vijf minuten te beperken. Op verzoek van enkele leden schors ik de vergadering
enkele minuten.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Ik sluit af met twee zinnen en één motie. De
eerste zin is deze: aan het einde van deze dag moet ik helaas constateren
dat de verantwoording niet zo veel zin heeft. Niet dat het debat helemaal
zinloos is, maar alle wezenlijke discussies die vandaag hebben plaatsgevonden
zouden ook zonder de hele pakken papier van het kabinet hebben plaatsgevonden.
Die papieren werkelijkheid is wel zinloos.De tweede opmerking die ik wil maken is dat ik mij erg verheug op het
komende debat over de sociaaleconomische orde. Het is mij nog steeds niet
helemaal duidelijk wat het toekomstbeeld en de nieuwe koers zijn waar het
kabinet mee komt, maar ik hoop dat wij daarover in dat debat flink kunnen
doordiscussiëren en dat het dan duidelijker wordt.Tot slot dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat politiekorpsen nu al kampen met tekorten aan agenten;verzoekt de regering, te voorkomen dat korpsen deze kabinetsperiode minder
agenten op straat kunnen brengen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Kant, Wilders, Pechtold, Thieme,
Halsema, Rutte, Verdonk en Van der Vlies.Zij krijgt nr. 2(31951).De heer Van Geel (CDA):Voorzitter. Ik dank de premier en de vicepremier voor de beantwoording
van de vragen. Van mijn kant een paar korte opmerkingen en één
motie. Ten aanzien van het verantwoordingsproces constateer ik van de zijde
van het kabinet opmerkingen als "work in progress" en: wij vinden het een
gezamenlijke verantwoordelijkheid om dat proces te verbeteren. Ik heb kennis
genomen van de inhoudelijk buitengewoon zinvolle opmerkingen van de premier
en de vicepremier over de doelstellingen om dit proces te verbeteren en van
de kanttekeningen die daarbij zijn te plaatsen. Niettemin vinden wij het een
poging waard om vanuit de gezamenlijke verantwoordelijkheid te bezien hoe
het proces beter kan. Ik loop nog niet vooruit op wat het dan precies zal
zijn. De vicepremier heeft een aantal zaken genoemd met betrekking tot de
positie van de Algemene Rekenkamer. Dat er een inspanning van ons gezamenlijk
zou moeten zijn om het proces nog verder te verbeteren in termen van work
in progress ondersteunen wij, met name om dat te doen via de commissie voor
de Rijksuitgaven. Daarom zullen wij ook steun geven aan een motie van de heer
Pechtold op dat punt, met de intentie die ik zojuist heb verwoord.Wij zijn buitengewoon tevreden over de openhartige formuleringen van de
kant van de minister-president over de zaken die samenhangen met overlast
en verloedering en over de erkenning dat wij op dat punt nog achterblijven.
Dit hangt mede en misschien wel vooral samen met huiver om de bestaande instrumenten
toe te passen. Om het belang van deze zaak te stipuleren, dien
ik mede namens de fracties van de PvdA en de ChristenUnie de volgende motie
in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het terugdringen van fysieke verloedering en ernstige
sociale overlast achterblijft bij de doelen;overwegende dat dit om een extra inspanning in deze kabinetsperiode vraagt;verzoekt de regering, de toegezegde beleidsmaatregelen aan de Kamer voor
te leggen om de fysieke verloedering en ernstige sociale overlast versneld
verder terug te dringen;verzoekt de regering voorts, apart in overleg te treden met burgemeesters
om het hun ter beschikking staande instrumentarium om fysieke verloedering
en ernstige overlast te voorkomen, adequaat en doeltreffend te gebruiken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Geel, Hamer en Slob. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 3(31951).De heer Van Geel (CDA):Voorzitter. Ik dank de minister-president ook voor zijn toezeggingen als
het gaat om blauw op straat. Ons standpunt daarover is volstrekt duidelijk.
Wij wachten af waar het kabinet mee komt. Het beoordelingskader voor waar
wij mee komen heb ik ook geformuleerd.Tot slot dank ik minister Bos voor zijn toezegging om de Kamer een brief
te zullen sturen over de positie en de verantwoordelijkheden die het kabinet
heeft als aandeelhouder, als toezichthouder en als beleidsbepaler, waarover
wij dan met elkaar kunnen discussiëren bij de bespreking van de Voorjaarsnota.
Ik zie met belangstelling onze discussie daarover tegemoet.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Ook ik dank het kabinet voor de beantwoording van de gestelde
vragen. Het kabinet ligt volgens zichzelf op koers. Nu Nederland nog. Dat
is zo'n beetje de rode draad in dit verantwoordingsdebat.Het is wel een bijzonder kabinet. Als de vicepremier het niet eens is
met de premier, wordt er gebeld. Als de vicepremier de premier dan niet overtuigt,
geeft hij deze nog een harde tik in het programma Buitenhof. Vervolgens kruipt
de premier terug in zijn schulp en zegt dat hij het alsnog eens is met zijn
vicepremier. Dat is merkwaardig. Het kabinet lijkt steeds meer op een vlot.
Het zinkt niet maar je hebt wel altijd natte voeten.Ik probeer dit debat nog een beetje concreet te maken en dien daartoe
een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het kabinetsdoel "een kwart minder verloedering en ernstige
overlast in 2010 ten opzichte van 2002" niet op koers ligt;constaterende dat de regering voornemens is, nog meer te bezuinigen op
de politie met als gevolg dat sprake zal zijn van capaciteitstekort, minder
blauw op straat en minder dienders om aangiften op te nemen en strafzaken
op te helderen;van mening dat juist meer politiecapaciteit nodig is om tot een reductie
van ernstige vormen van overlast en criminaliteit te komen;verzoekt de regering, geen bezuinigingsmaatregelen te nemen die ten koste
gaan van het totale aantal agenten, blauw op straat en de instroom van aspirant-politieagenten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Rutte. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 4(31951).De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Er zijn afspraken gemaakt om het verantwoordingsproces te
verbeteren, Ik meen dat dit dringend noodzakelijk is. Dit proces komt neer
op: ik vind jouw tekening mooi als je mijn tekening mooi vindt. Er worden
duimen opgestoken naar elkaar. Dat werkt natuurlijk niet. Wij moeten het over
echte cijfers hebben. Ik ben blij dat daarover afspraken zijn gemaakt.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. In mijn eerste termijn heb ik al gezegd dat het fenomeen verantwoordingsdebat
aan verbetering toe is. Het debat vandaag heeft dat opnieuw aangetoond. Het
kabinet en de Kamer zullen deze handschoen samen moeten opnemen. Er moet meer
focus in de prioriteiten komen. Wij kunnen daarmee een begin maken bij de
algemene politieke beschouwingen. In dit kader steun ik de suggestie van de
heer Pechtold om een directe link te leggen tussen de begroting en de verantwoordingsbrief.
Ik heb de motie die hij daarover dadelijk zal indienen daarom medeondertekend.Ik ga ervan uit dat mijn suggestie om een aantal prioritaire onderwerpen
te bepalen zal worden opgepakt, zoals de minister van Financiën zojuist
heeft gezegd. Op deze manier moeten wij kunnen voorkomen dat een debat ontstaat
over de methode. Dat hebben wij vandaag te veel gezien. Wij kunnen dan volgend
jaar hopelijk al onze energie steken in de politieke beoordeling van de inhoud.In de eerste termijn heeft de heer Wilders opnieuw een verdachtmaking
geuit gericht naar onze collega Khadija Arib. Zij zou vrouwen
die worden onderdrukt, adviseren om zich niet te verzetten. Voorzitter, ik
wil graag via u de heer Wilders het boek geven van Khadija Arib, een boek
dat gaat over de strijd van haar oma, haar moeder en van veel vrouwen. Ik
hoop dat hij uit dit boek zal leren hoe deze generatie vrouwen het eigen lot
in handen heeft genomen. Ik hoop dat hij daaruit zal leren hoe zij zich hebben
verzet. Ik hoop dat hij het daardoor voortaan niet meer in zijn hoofd zal
halen om vrouwen te misbruiken voor zijn eigen politieke agenda.Kabinet en Kamer zullen de komende tijd alle energie gebruiken om ervoor
te zorgen dat de verscheidene onderdelen van het crisispakket worden ingevoerd.
Daarom vraagt de samenleving op dit moment. Het kabinet moet dus een tandje
bijzetten. Die versnelling willen wij graag zien op een aantal terreinen.
Allereerst uiteraard op het terrein van de werkgelegenheid. Ik heb duidelijk
gemaakt dat de ambitie onverminderd groot moet zijn om 200.000 mensen toch
aan het werk te krijgen. Velen van hen hebben een arbeidshandicap. Ik ben
zeer blij met de toezegging van de minister-president dat wij, los van de
moeilijke situatie en van het concrete getal, alles op alles zullen zetten
om juist deze mensen in moeilijke tijden niet los te laten.Wij hebben in het kader van de arbeidsmarkt ook al vaak gesproken over
de positie van zzp'ers. Mijn collega Vos heeft daar verscheidene malen aandacht
voor gevraagd. Ik zal dan ook samen met mevrouw Halsema een motie indienen
waarin wordt gevraagd welke belemmeringen zzp'ers ondervinden en waarin vervolgens
wordt gevraagd om met voorstellen te komen om die belemmeringen weg te nemen.
Verder dank ik de minister-president voor de toezegging die hij heeft gedaan
over de aandacht voor de verdeling van arbeids- en zorgtaken en de rol van
het 2x4-model hierbij.Mensen vragen ook om een veilige leefomgeving. Wij vinden het zeer zorgelijk
dat het punt van de fysieke verloedering en de ernstige sociale overlast op
straat op rood staat. Daarom moet er nu op het punt van de sociale veiligheid
echt een schep bovenop en heb ik de motie gesteund die zojuist is voorgelezen
door de heer Van Geel en ook door de heer Slob is ondertekend. In die motie
verzoeken wij het kabinet, nu echt werk te maken van deze kwestie en in overleg
te treden met de burgemeesters over de mogelijkheden.Ook op het punt van de burgerschapsvorming mag het beleid best wat pittiger.
De minister-president deed verslag van wat er nu op de scholen gebeurt. Eerlijk
gezegd vond ik dat nogal mager. Ik verwacht echt van het kabinet dat het hiervan
meer werk zal maken. Wij zullen hierop uiteraard terugkomen in het overleg
met de minister van OCW, want hij is hiervoor de eerstaangewezene. Ik verwacht
echter dat de minister-president hiervoor zelf ook aandacht heeft, zeker gezien
zijn betrokkenheid bij het onderwerp normen en waarden.Verder willen wij dat de publieke dienstverlening wordt verbeterd, ook
omdat de publieke sector een bindmiddel is in de betrokken samenleving die
wij nastreven, een betrokken samenleving waarvoor ik vanochtend een pleidooi
heb gehouden. Dat geldt bijvoorbeeld voor het jeugdbeleid in de grote steden.
Dit punt heb ik al uitgebreid bij de algemene politieke beschouwingen gemaakt.
Het experiment om de jeugdhulpverlening te ontkokeren, moet er wat ons betreft
dus gewoon komen. Daarom dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat veel probleemjongeren en hun gezinnen meerdere vormen
van hulpverlening tegelijkertijd nodig hebben;overwegende dat de jeugdhulpverlening fors in effectiviteit kan winnen
wanneer verkokering wordt doorbroken en de verschillende wettelijke regelingen
(Wet JZ, Zvw en AWBZ) in samenhang worden gebracht;overwegende dat het daarbij naast preventief jeugdbeleid en jeugdzorg
ook gaat om de geestelijke gezondheidszorg (ggz) en de zorg voor licht verstandelijk
gehandicapte jongeren (LVG);verzoekt de regering om een experiment in de grote steden waarbij bestuurlijke
afspraken worden gemaakt voor vergaande ontkokering in de jeugdhulpverlening
en de Kamer daarover zo spoedig mogelijk te informeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Hamer, Van Geel en Slob. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 5(31951).Mevrouw Hamer (PvdA):Als het kabinet naast al zijn andere voornemens de urgenties oppakt die
ik net heb genoemd, ben ik er zeker van dat we beter uit deze crisis kunnen
komen en dat we een stap kunnen zetten naar een meer betrokken samenleving.De heer Wilders (PVV):Voorzitter. Het was weer een debat als vanouds met het kabinet, namelijk
helemaal niets. Het kabinet heeft geen enkele vraag van mij beantwoord, niet
een, dus ik kan het er ook niet voor bedanken. Wat mijn fractie betreft was
dit inderdaad de laatste gehaktdag. Het is een farce, het is een blamage.
Het kabinet komt met eigen doelstellingen die het ook nog eens een keer zelf
beoordeelt. Ik zou zeggen: ophouden ermee.Waar we ook mee moeten ophouden is met dit kabinet Balkenende/Bos. Dit
kabinet heeft echt geen idee – ik druk me nog heel voorzichtig uit –
van wat er leeft onder de bevolking. Het is een elite van technische bureaucraten
die lak heeft aan de kiezer en de burger. Belangrijke punten zoals forse minimumstraffen,
immigratiestop, islamisering, geen uitgaven aan linkse hobby's als ontwikkelingshulp,
Europa, noem maar op: het kabinet is doof en dendert door. Ik kan dus ook
niet anders dan de volgende motie indienen om het kabinet uit te nodigen –
laat ik het positief formuleren – om verkiezingen uit te schrijven en
op te stappen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het kabinet geen flauw benul heeft van wat er leeft onder
de bevolking;verzoekt het kabinet, op te stappen en nieuwe verkiezingen uit te schrijven,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Wilders en Verdonk. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 6(31951).De heer Wilders (PVV):Kijk eens aan voorzitter, wat bent u in een goede bui!De voorzitter:Dit heeft niets met mij te maken. Ik vraag het aan de Kamer. Op grond
daarvan doe ik de constatering.De heer Wilders (PVV):Ik heb ook nog een tweede motie. In mijn eerste termijn heb ik aangegeven
hoe belangrijk het is om aangetoond te hebben wat de kosten zijn van de massa-immigratie
die al decennialang over ons land wordt uitgestort. Ik heb gezegd dat ook
andere landen zoals Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Noorwegen
dat soort onderzoeken hebben gedaan, en dat Nederland het eerder heeft gedaan.
Het CPB kwam toen tot een voorzichtige schatting van 100 mld. Ik denk dat
het belangrijk is om nog een keer zo'n onderzoek te doen, een up-to-date onderzoek
naar de vraag wat het allemaal voor kosten in den brede met zich heeft meegebracht.
Vandaar dat ik de volgende motie indien.De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt de regering, een onderzoek in te stellen naar de hoogte van de
totale kosten die de massa-immigratie voor de Nederlandse samenleving met
zich heeft meegebracht,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Wilders, Verdonk en Rutte. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7(31951).Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil nog even terugkomen op de kwestie van eerder, over de ontvoerde
en verkrachte journaliste. Het verhaal kwam mij al vreemd voor, want ik heb
de zaak destijds ook gevolgd. Ik heb het nog eens even nagezocht en het is
helemaal niet waar. Zij vergoelijkt op geen enkel moment verkrachting. Of
u moet mij laten zien waar zij dat wel heeft gedaan. Het klopt niet.De heer Wilders (PVV):Het klopt zeker.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U hebt gelogen over haar. Wat zij zegt, is dat verschillende talibanleden
verschillend met haar omgingen en dat er ook respect voor haar was. De verkrachting
veroordeelt zij echter. Zij zegt ook dat zij opgelucht is dat de verkrachter
dood is.De heer Wilders (PVV):Zeker.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U hebt niet alleen deze vrouw misbruikt voor uw politieke agenda, u hebt
haar ook zwartgemaakt en dat is buitengewoon kwaadaardig.De heer Wilders (PVV):Opnieuw: dat is enorm grote onzin van de voorzitter van de GroenLinksfractie.
Ze heeft het verhaal genuanceerd zoals ik heb gezegd en daar is geen millimeter
aan af te doen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Echt: wat een slappe hap! Ik had van u beter verwacht. Kom maar met de
citaten. Laat me maar zien waar zij haar eigen verkrachting goedpraat! Wees
dan ook een vent en sta daar niet een beetje slap te ouwehoeren omdat u eigenlijk
geen verhaal hebt.De heer Wilders (PVV):U bent de enige hier met een slap verhaal. Ik zal het woord dat u net
gebruikte niet herhalen. De mevrouw in kwestie heeft in de krant de hele situatie
rondom haar kwalijke verkrachting gerelativeerd door ook te zeggen dat de
betrokken personen een menselijk gezicht hadden en dat er op een menselijke
manier met haar werd omgegaan. U kunt dat allemaal in de krant lezen. Als
u dat niet wilt zien, dan zegt dat meer over u dan over wie dan ook.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Ik wil beide bewindspersonen bedanken voor het beantwoorden
van de meeste vragen die ik heb gesteld. Ik stip nog kort vier punten aan.Ten eerste gaan wij gewoon door met Verantwoordingsdag, wat mijn fractie
betreft. Het is belangrijk dat wij zulke momenten creëren, dat wij het
kabinet vragen zich te verantwoorden, dat wij de jaarverslagen serieus nemen,
niet alleen in debatten als deze, maar ook in de commissies, en dat wij daar
ook de stukken van de Algemene Rekenkamer bij betrekken. Wij hebben wel samen
geconstateerd dat bij de informatie nog een verdere verbeterslag kan plaatsvinden.
Er wordt straks een motie ingediend waar mijn naam ook onderstaat, die hopelijk
dat proces verder bevordert. Het laatste wat wij moeten doen, is echter Verantwoordingsdag
afschaffen en dit soort momenten laten lopen.Ten tweede vond ik de beantwoording van de vragen over de positie van
de arbeidsgehandicapten wat vlak. Mede gelet op de cijfers die ons zijn aangereikt
in de verantwoordingsstukken, vinden wij de ontwikkeling op dit punt zorgelijk.
Het aantal werkende WAO'ers is in een jaar tijd met 3500 gedaald. Het aantal
werkende Wajong'ers is met 4500 gestegen. Per saldo zijn er dus maar
1000 extra arbeidsgehandicapten aan het werk gegaan in een jaar waarin de
werkgelegenheid juist nog behoorlijk goed was. Daarom hebben wij al enige
vrees voor wat dit voor dit kalenderjaar zal betekenen. Er zijn concrete maatregelen
nodig. Die worden ook al ingezet. Het heeft echter ook te maken met een mentaliteitskwestie
in bedrijven. Wij vragen hier heel nadrukkelijk de aandacht van het kabinet
voor en zullen daar ook verder over spreken met de minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid.Ten derde vind ik het een beetje jammer dat de minister van Financiën
het openbaar vervoer en het spoor een beetje als detail beschouwt en ons doorverwijst
naar minister Eurlings. Wij hebben dit punt juist in dit debat concreet aan
de orde gesteld om de volgende redenen. Allereerst vinden wij de 5%
groei van het ov een heel belangrijke doelstelling. Wel zijn wij daar het
afgelopen jaar heel dichtbij gekomen: 4,1%. Dat is een behoorlijke
groei gelet op het aantal reizigerskilometers dat is afgelegd, namelijk een
groei van 15,5 miljard naar 16,2 miljard. Daarnaast is er een onderbesteding
van de budgetten geweest van 600 mln. Dat is een kwart van het budget dat
voor aanleg was gereserveerd. Daar vraag ik de aandacht van de minister van
Financiën voor, want hij draagt daar mede verantwoordelijkheid voor.
Er is ook nog genoeg werk te doen aan de projecten. Die hoeven wij nu niet
allemaal door te spreken. Dat zullen wij met minister Eurlings doen.Ten vierde heb ik aandacht gevraagd voor The Royal Bank of Scotland, onze
nieuwe huisbankier. Allereerst heb ik dat gedaan met schriftelijke vragen.
Terecht zegt de minister van Financiën dat die zijn beantwoord en dat
dit nu onze nieuwe huisbankier is. Dat aanvaarden wij ook als een gegeven.
Wij vinden het echter wel een gemiste kans dat maatschappelijk verantwoord
ondernemen, dat wij onze eigen banken zo voor ogen houden, vooral ook in de
afgelopen maanden, geen criterium is geweest bij de selectie van onze eigen
huisbankier. In het Verenigd Koninkrijk is een enorme discussie gaande over
de banken. Het Britse parlement heeft de regering opdracht gegeven om criteria
te ontwikkelen voor de banken in het Verenigd Koninkrijk op dit punt. Ik waardeer
echter de toezegging van de minister van Financiën dat hij over maatschappelijk
verantwoord ondernemen in gesprek gaat met onze huisbankier. Wij hebben enig
recht van spreken; 66 miljoen banktransacties in een jaar is niet niks. Ik
vraag de minister om die positie te gebruiken, dat gesprek spoedig te voeren
en de Kamer over de resultaten daarvan te informeren. Ik had daar een motie
over voorbereid, maar zijn toezegging is ruimhartig genoeg. Met deze aanvulling
van mij hoef ik die motie niet in te dienen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik sluit mij bij de laatste opmerking van de heer Slob over
The Royal Bank of Scotland van harte aan, want dat is een buitengewoon verstandige
interventie.In de loop van de avond betrapte ik mijzelf bij herhaling en steeds vaker
op de vraag wie er nu eigenlijk in het kabinet is losgegaan met de kleurpotloden,
want iemand heeft zich helemaal uitgeleefd op groene, grijze en rode kleurpotloden.
Eigenlijk denk ik dat het de premier is geweest. Ik wil wel zeggen dat hij
niet goed binnen de lijntjes kan kleuren. Met name met de kleur groen heeft
hij de neiging om het gehele vlak te kleuren!Het was, eerlijk gezegd, toch een vrij zinloze exercitie dit jaar, omdat
de redenering van het kabinet bij herhaling is: wij hebben het goed gedaan
het afgelopen jaar, want wij hebben ons best gedaan. Dat schiet gewoon tekort.
Wij gaan nu weer een nieuwe periode in van reflectie op hoe Verantwoordingsdag
er uit moet zien. Er zullen nieuwe procedures verzonnen worden. Ik kan haast
niet anders dan mij daarbij neerleggen, maar ik zie er op dit moment weinig
heil in, omdat dit uiteindelijk niet een probleem is van tekortschietende
criteria of onheldere doelstellingen of onduidelijkheid in de formuleringen.
Nee, het is een ander probleem. Het is een probleem van een kabinet waarbij
het uiteindelijk ontbreekt aan de bereidheid om werkelijk kwetsbaar te laten
zien wat de goede en slechte resultaten zijn na een jaar. Het is ook het probleem
van coalitiepartijen die uiteindelijk de bereidheid missen om werkelijk het
kabinet democratisch te controleren. Daar helpt geen nieuwe Kamerreflectie
aan. Dat is een cultureel en een mentaal probleem en dat zullen kabinet en
coalitiepartijen moeten oplossen.Voorzitter. Tot slot drie moties. Als eerste een motie over het leerrecht.
Ik wil de vinger die de premier op dat punt gaf, vastgrijpen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het in het belang van individuen en de samenleving is
als mensen "een leven lang leren";constaterende dat de minister-president heeft geopperd, een midterm leerrecht
van twee jaar te creëren rond het 45ste levensjaar;verzoekt de regering, dit voorstel in overleg met de sociale partners
van een concrete uitwerking te voorzien en de Kamer daarover te informeren
voor Prinsjesdag,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Halsema, Pechtold en Thieme. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 8(31951).Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Zoals bekend, maakt mijn fractie zich al lang zorgen over
de kwetsbare rechtspositie van zzp'ers. Er is een amendement-Vendrik, ik dacht
ook van harte ondersteund door mevrouw Vos, dat, als ik het wel heb, in ieder
geval de pensioenrechten beter regelt, maar dat wordt slecht uitgevoerd. Mevrouw
Hamer kondigde al aan dat wij een motie hebben voorbereid die de omissies
die er nu zijn, moeten repareren.De HalsemaKamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het bestaande model van overleg en sociale zekerheid
nog onvoldoende rekening houdt met de 1 miljoen zelfstandigen zonder personeel
(zzp'ers);overwegende dat de minister-president zelf uitspreekt dat belemmeringen
voor zzp'ers voor voorzieningen als pensioenopbouw moeten worden weggenomen;constaterende dat zzp een (nieuwe) vorm van werknemend ondernemerschap
is;van mening dat wet- en regelgeving aangepast dient te worden op deze (nieuwe)
vorm van werkend ondernemerschap;verzoekt de regering, te onderzoeken welke belemmeringen zzp'ers ondervinden
en met voorstellen te komen om deze belemmeringen weg te nemen en de Kamer
daar voor Prinsjesdag over te informeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Halsema en Hamer. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 9(31951).Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Tot slot een motie over het spoor. Eerlijk gezegd, zinde het
mij maar half dat de minister van Financiën de beantwoording daarvan
doorschoof naar de vakminister. Ik vind het teleurstellend dat openbaar vervoer
eigenlijk het stiefkind aan het worden is van de infrastructurele ambities
van dit kabinet. Het doet er erg weinig aan, ondanks dat uitbreiding en versterking
van het openbaar vervoer economisch belangrijk is en belangrijk voor de werkgelegenheid,
maar vooral voor de verbetering van het klimaat.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de doelen ten aanzien van onderhoud en aanleg van het
spoor, alsook van de 5% reizigersgroei in het openbaar vervoer niet
worden gehaald;overwegende dat met versterking en uitbreiding van het openbaar vervoer
economische belangen, werkgelegenheids-, milieu- en klimaatbelangen zijn gemoeid;verzoekt de regering om voor Prinsjesdag extra maatregelen te treffen
ter bestrijding van de inmiddels ontstane achterstanden op het spoor en in
het openbaar vervoer en de Kamer hierover te berichten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Halsema, Kant, Thieme en Pechtold.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 10(31951).De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Ik ben zeer matig tevreden over deze Verantwoordingsdag. Ik
dank beide kabinetsleden weliswaar voor hun beantwoording, maar ik had verwacht
dat het kabinet deze mogelijkheid zou aangrijpen om echt met meetbare doelen
te komen in plaats van alleen met de eigen inspanningen die het vervolgens
ook nog zelf beoordeelt. Dat had ik zeker verwacht met het oog op het feit
dat wij vandaag ongeveer halverwege de kabinetsperiode zijn.Twee jaar geleden, toen die tour van 100 dagen werd gehouden, drong ik
er al op aan om ervoor te zorgen dat de doelstellingen meer meetbaar werden.
Dan zou de Kamer op Verantwoordingsdag echt kunnen controleren. Tot en met
vandaag blijven wij verbeteren en ook vandaag kwam de Kamer met voorstellen
voor verdere verbetering. Toch zie ik bij het kabinet nog weinig bereidheid
om daadwerkelijk tot verbetering te komen.Namens mijn fractie heb ik drie zaken naar voren gebracht waarvan zij
vindt dat dat de speerpunten zouden moeten zijn waarop het kabinet dient te
presteren. Het betreft de punten slim, schoon en solide. Die drie zaken komen
nog niet in de buurt van groen. Sterker nog, die zijn op dit moment echt rood.Ik heb de minister-president voorgehouden dat hij nu zeven jaar de beheerder
is van de Kennisinvesteringsagenda. Dat is toch een van de belangrijkste zaken,
ook gekoppeld aan crisis en economie. Toch moeten wij wat dat betreft zelfs
nu nog nagaan waar wij precies naar kijken.Wat het punt "schoon" betreft liet ik u het Planbureau voor de Leefomgeving
zien en de vreselijke rode balletjes die daar allemaal staan. Wat dat betreft
moet ik ook weer wachten tot het overleg op 15 juni. Ook moeten wij nog
zien of daarover een brief komt.Over het punt "solide" merk ik op dat dit kabinet al is gestart met het
opgeven van het behoedzaam begroten. Ik vind dat de crisis geen excuus mag
zijn voor het gedrag van het kabinet op dit terrein. Ik doel dan met name
op het gebrek aan hervormingen.Ik dien drie moties in. De eerste motie heeft tot doel om de realisatie
van doelstellingen beter te kunnen laten controleren.De PechtoldKamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het kabinet controleerbaar en afrekenbaar wil zijn op
de doelstellingen uit het Beleidsprogramma 2007-2011;overwegende dat de Algemene Rekenkamer en het Bureau Onderzoek en Rijksuitgaven
de voortgang op deze doelstellingen niet konden verifiëren;overwegende dat er een link moet zijn tussen de begroting en de verantwoordingsbrief;verzoekt de regering, in samenspraak met de commissie voor de Rijksuitgaven
en de Algemene Rekenkamer te komen met voorstellen om de realisatie van de
kabinetsdoelstellingen beter controleerbaar en afrekenbaar te maken en de
Kamer hier voor Prinsjesdag 2009 over te informeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Pechtold, Rutte, Van Geel, Hamer,
Slob, Thieme, Van der Vlies en Verdonk.Zij krijgt nr. 11(31951).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) concludeert
dat het werkprogramma Schoon en Zuinig onvoldoende maatregelen bevat om de
doelen voor klimaat en energie uit dat programma te halen;overwegende dat het werkprogramma Schoon en Zuinig pas in 2010 zal worden
geëvalueerd en mogelijk het beleid zal worden geïntensiveerd;overwegende dat op grond van de huidige kennis er al reden is om het beleid
verder aan te scherpen;verzoekt de regering, de door het PBL geïdentificeerde knelpunten
al bij de begroting 2010 te adresseren en met aanvullende maatregelen te komen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Pechtold, Thieme, Halsema en Kant.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 12(31951).De heer Pechtold (D66):Tot slot dien ik een motie in over de kennis. Het gaat dan met name over
de OESO en de wens van het kabinet om daar gemiddeld te scoren. Ik leg de
nadruk op het woord "gemiddeld". Vanwege die ambitie dien ik de volgende aanmoedigingsmotie
in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking
en Ontwikkeling (OESO) Nederland slechts "gemiddeld" scoort op onderwijsprestaties;constaterende dat de uitvoering van de Kennisinvesteringsagenda (KIA)
achterblijft;overwegende dat Nederland zich verbonden heeft aan de Lissabonagenda om
een concurrerende kenniseconomie te zijn in 2010;verzoekt de regering, bij de begroting 2010 concrete maatregelen voor
te stellen die de uitvoering van de KIA versnellen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Pechtold, Halsema en Rutte. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 13(31951).Mevrouw Thieme (PvdD):Voorzitter. Ik wil beide ministers bedanken voor hun beantwoording, hoewel
het nauwelijks een verantwoording was. Ik denk dat heel veel burgers zich
thuis hebben zitten te verbijten en teleurgesteld de televisie hebben uitgezet.
De boot is lek en het is pompen of verzuipen. Dit kabinet kiest echter voor
business as usual. Ik maak mij grote zorgen of de doelstellingen ten aanzien
van duurzaamheid wel worden gerealiseerd. Je hoort het kabinet eigenlijk zeggen
dat het afhangt van de economische omstandigheden of de doelstellingen gerealiseerd
kunnen worden. Dat lijkt mij een te afwachtende houding.Ik hoorde minister Bos deze week mooie sier maken door te spreken van
een EU-budget dat heel anders moet worden ingericht. In plaats van naar de
landbouw, zal 42 mld. veel meer naar duurzaamheid en onderwijs moeten. Je
hoort dat wel vaker rond de verkiezingen. Het lijkt wel de grüne Woche.
Dat was vijf jaar geleden ook zo; iedereen wilde diervriendelijk zijn en de
duurzaamste partij, hoewel daarover niets in hun partijprogramma's staat.
Als je kijkt naar de afgelopen vijf jaar, is zichtbaar dat geen van de fracties
hun beloften hebben waargemaakt. Ik vraag de minister en de vicepremier om
nu in ieder geval met betrekking tot zijn eigen budget een geste te maken
in de richting van een duurzame samenleving en duurzame innovatie. Ik hoop
dat het hem ernst is. Ik spreek natuurlijk over het Econcern, het geweldige
bedrijf dat in duurzaamheid investeert en op de rand van de afgrond staat.
De minister heeft de banken die slecht hebben gepresteerd altijd gesteund
met enorme bedragen. Ik vraag hem, omdat hij daarvoor ook medeverantwoordelijk
is, ook een lans te breken voor Econcern. Ik dien daarvoor de volgende moties
in.De ThiemeKamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de overheid banken en verzekeraars heeft voorzien van
miljardensteun zonder aanvullende voorwaarden op het gebied van duurzaamheid;constaterende dat Econcern als vlaggenschip van de duurzame tak van de
Nederlandse economie in zwaar weer verkeert als gevolg van de economische
crisis;overwegende dat Econcern geen schuld lijkt te hebben aan
de ontstane liquiditeitsproblemen en een belangrijke bijdrage levert aan de
opwekking van hernieuwbare energie;overwegende dat de investeringsbehoefte van Econcern van 150 mln. zeer
overzichtelijk is in relatie tot de steun aan banken en verzekeraars;verzoekt de regering, met spoed in overleg te treden met de bewindvoerder
van Econcern en al het mogelijke te doen om een faillissement van het in surseance
verkerende bedrijf te voorkomen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Thieme. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 14(31951).De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de overheid banken en verzekeraars heeft voorzien van
miljardensteun zonder aanvullende voorwaarden op het gebied van duurzaamheid;constaterende dat Econcern als vlaggenschip van de duurzame tak van de
Nederlandse economie in zwaar weer verkeert als gevolg van de economische
crisis;overwegende dat Econcern geen schuld lijkt te hebben aan de ontstane liquiditeitsproblemen
en een belangrijke bijdrage levert aan de opwekking van hernieuwbare energie;overwegende dat de investeringsbehoefte van Econcern van 150 mln. zeer
overzichtelijk is in relatie tot de steun aan banken en verzekeraars;verzoekt de regering, met spoed overheidsdeelname in Econcern te overwegen
op zodanige wijze dat het bedrijf de surseance kan opheffen en niet langer
voor zijn voortbestaan hoeft te vrezen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Thieme. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 15(31951).De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het kabinet in zijn verantwoordingsbrief heeft aangegeven
dat de doelstellingen in het kader van duurzaamheid (pijler drie) mogelijk
negatief worden beïnvloed door de economische recessie;overwegende dat zulks in het kader van de bestrijding van de klimaatverandering
ongewenst is;verzoekt de regering, zo nodig maatregelen te treffen waarmee de negatieve
effecten van de economische recessie op de duurzaamheidsdoelstellingen worden
gerepareerd,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Thieme, Halsema en Pechtold. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 16(31951).De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter. Ik wil de bewindslieden graag dankzeggen voor
hun beantwoording. Ook de SGP-fractie vindt dat de verantwoording als zodanig
gehandhaafd moet worden. Zij vormt een goed moment. Het proces van verantwoording
kan en moet echter nog worden verbeterd. Daarvoor zijn suggesties gedaan en
daarvoor is een motie ingediend. Die motie is mede door mij ondertekend. Bij
dat geheel gaat het natuurlijk om het kunnen volgen van de doelstellingen,
om de toetsbaarheid, de meetbaarheid en de eventuele verfijning van de instrumenten.
Daarbij wil mijn fractie zoeken naar een optimum van de parlementaire controle
en naar effectiviteit bij de sturing van het beleid; wij willen nagaan wat
daarvoor nodig is.Bij de immateriële thema's heb ik in tweede termijn nog drie kanttekeningen.
De minister-president heeft uitdrukkelijk gezegd dat drie kernwaarden bij
de benadering van de medisch-ethische thema's vigeren. Aan die drie kernwaarden
zal men vasthouden. Ik heb daaraan toegevoegd: dan toch wel zo dat zij evenwaardig
zijn.De tweede kanttekening betreft de projecten voor het stamcelonderzoek.
Die zullen nog dit jaar van start gaan. Dat is voor mij nieuw. Ik wist niet
dat deze projecten in dit stadium verkeerden. Ik vind dat positief.Verder vraag ik de minister-president dringend om het daarheen te leiden
dat als het kabinet een regeringsstandpunt formuleert over de enkelefeitconstructie
in de AWGB in een prudent evenwicht tussen de grondrechten zal worden voorzien.
Ik vraag hem ervoor te waken dat dat het geval zal zijn.Doelstelling 52 sprong er in het debat toch wel uit. Kort gezegd betreft
die de verloedering op straat en de sociale overlast. Mijn fractie vindt dat
het beleid op dat punt moet worden geïntensiveerd. Gelukkig wordt dat
vrij breed door de Kamer gesteund. De bestaande instrumenten moeten worden
benut en als het nodig is, zal aanvullend beleid, zoals trouwens met de becommentariëring
van doelstelling 52 wordt aangegeven, aan de orde zijn.Voorzitter. Ik wens het kabinet Gods zegen toe bij de uitwerking van een
en ander. Er moet namelijk nog veel gebeuren.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voorzitter. Ik zal eerst een motie betreffende het proces indienen en
vervolgens een politiek oordeel geven.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de controlerende functie van het parlement door de huidige
vorm van Verantwoordingsdag niet goed kan functioneren;overwegende dat een goed functionerende controlerende functie van het
parlement essentieel is voor een gezonde democratie;overwegende dat de verantwoording over afgelopen jaar (X - 1) relevant
is voor de beoordeling van de begroting over het lopende jaar (X);verzoekt de Kamer, af te zien van de voortzetting van Verantwoordingsdag
en deze voortaan samen te voegen met de begrotingsbehandeling, daarbij gebruikmakend
van de voorgestelde beperktere systematiek om zodoende de effectiviteit van
de overheidsfinanciën te bevorderen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Verdonk. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 17(31951).Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voorzitter. Dan geef ik nu een politiek oordeel over wat wij allemaal
hier vandaag hebben gedaan of eigenlijk niet hebben gedaan.Het kabinet begint te stellen dat 82% van de doelen is bereikt
en dat het op koers ligt. Ik heb uit het debat begrepen dat die conclusie
onjuist is. De indeling rood-groen klopt niet. Als ik de minister van Financiën
goed heb begrepen, moet ongeveer een derde van het rode en groene eigenlijk
grijs zijn en grijs is niet meer dan een inspanningsverplichting.Wat een draaierij met cijfers heb ik hier vanmiddag gehoord, wat een groot
aantal pagina's: 2822 pagina's! Een mist van woorden. En dan nog het ergste.
Wat op dit moment de burgers van Nederland heel erg bezighoudt, is de verloedering,
de overlast en het geterroriseer in wijken en buurten. Daar doet het kabinet
nu net helemaal niets aan.Voorzitter. Ik heb vandaag ervaren dat een Verantwoordingsdag maar een
kleur voor dit kabinet heeft opgeleverd en dat is rood.De voorzitter:Er zijn zestien moties ingediend. Op verzoek van het kabinet schors ik
de vergadering vijf minuten.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Minister Balkenende:Voorzitter. Ik zeg de leden van de Kamer dank voor hun inbreng in tweede
termijn. Ik zal eerst ingaan op de twee punten waarop ik nog zou terugkomen.
Daarna zal ik ingaan op de ingediende moties.Ik ben nog een antwoord schuldig aan mevrouw Halsema. Zij heeft gevraagd
of ik er niet van schrik dat het aantal onverzekerden is toegenomen. De cijfers
over het aantal onverzekerden en het aantal wanbetalers per 31 december
zijn in de tekst van het jaarverslag per abuis omgedraaid. Het aantal wanbetalers
is met 40.000 toegenomen tot 280.000 personen. Hoewel dit vervelend is, was
dit wel in lijn met de verwachtingen. Het wetsvoorstel dat de wanbetaling
structureel gaat aanpakken, is momenteel in behandeling in de Eerste Kamer.
Het aantal onverzekerden is juist afgenomen van 231.000 tot 171.280 personen.
Overigens neem ik ook maatregelen om het aantal onverzekerden terug te dringen.
Deze maatregelen staan in het plan van aanpak dat vorig jaar door de minister
van VWS naar de Kamer is gestuurd. De wetswijziging die nodig is om onverzekerden
op te sporen en te verzekeren ligt nu ter advisering bij de Raad van State.Mevrouw Verdonk stelde een vraag over doelstelling 52, de doelstelling
om te komen tot een kwart minder fysieke verloedering en ernstige sociale
overlast in 2010 ten opzichte van 2002. Zij vroeg welke tussenstappen zijn
geformuleerd. Deze doelstelling is gekwantificeerd uitgewerkt. Dat betekent
dat in 2009 een reductie van de overlast moet zijn bereikt van 5,8%
en een reductie van de verloedering van 5,2%. Voor 2010 is gepland
een reductie van de overlast van 11,7% en van de verloedering van 10,3%.
Dit zijn de tussenstappen waar mevrouw Verdonk op doelde. Aan de hand van
de jaarlijkse veiligheidsmonitor wordt de vinger aan de pols gehouden en worden
zo nodig extra maatregelen genomen. Dat is ook nodig, want deze doelstelling
is niet voor niets rood. In 2007 en in 2008 is veel noodzakelijk voorbereidend
werk gedaan om te kaders te formuleren waarmee de gemeenten aan het werk moeten.
Dat werk is nu nagenoeg gereed. Ik doel daarbij op de totstandkoming van het
Actieplan overlast en verloedering en op de totstandkoming van wetgeving bijvoorbeeld
inzake het voetbalvandalisme en ernstige overlast, maar ook op de doorzettingsmacht
van de burgermeester. Deze zaken zullen nu effectief op lokaal niveau moeten
worden ingezet. Ik ken de minister van BZK goed genoeg om te weten dat zij
de druk op de gemeenten hoog zal houden voor de rest van de kabinetsperiode.De leden van de Kamer zijn in tweede termijn ingegaan op de zin van het
houden van het verantwoordingsdebat. Hierover zijn verschillende opmerkingen
gemaakt. Ik denk dat het goed is dat hier over de zaken is gesproken. Natuurlijk
kan altijd overleg plaatsvinden met de vaste commissie voor de Rijksuitgaven
over de vraag hoe deze dag verder kan worden vervolmaakt. Dat is een zaak
van nader overleg. Dat blijkt ook uit de motie die vrij breed wordt ondersteund.
Wij zijn tot dat overleg graag bereid.Ik ga nu in op de ingediende moties.De eerste motie is van mevrouw Kant, maar ondertekend door de nodige collega's.
In deze motie wordt de regering verzocht te voorkomen dat korpsen deze kabinetsperiode
minder agenten op straat kunnen brengen. Ik dacht dat deze
motie overeenkomt met de inzet die ik heb geformuleerd. Ik laat daarom het
oordeel over deze motie aan de Kamer over.De tweede motie is ingediend door de heer Van Geel en meeondertekend door
mevrouw Hamer en de heer Slob. Hierin wordt de regering verzocht om in overleg
te treden met burgemeesters om de fysieke verloedering tegen te gaan. Deze
motie spreekt ons aan. Deze motie geeft aan hoe in deze Kamer over dit belangrijke
onderwerp wordt gedacht. Het oordeel over deze motie laten wij daarom ook
aan de Kamer over.De heer Rutte gaat in zijn motie eveneens in op de politie. Ik heb een
positief oordeel gegeven over de motie van mevrouw Kant. Het aannemen van
de motie van de heer Rutte wil ik echter ontraden, alleen al vanwege de overwegingen.
Hij spreekt uit dat de regering voornemens is nog meer te bezuinigen enzovoort.
Dat zal nog moeten blijken. Dat komt in de Voorjaarsnota aan de orde. Wij
hebben geen behoefte aan deze motie.Mevrouw Hamer heeft een motie ingediend over de jeugdhulpverlening, een
punt waar zij verschillende keren over heeft gesproken. Deze motie wordt overigens
coalitiebreed onderstreept, maar volgens mij gaat zij over iets wat breder
leeft. Wij staan bepaald niet afwijzend tegenover deze motie. Wij laten het
oordeel over deze motie aan de Kamer over.De heer Wilders heeft een motie ingediend waarin het kabinet wordt verzocht
op te stappen en nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Ik denk dat wij aan
deze wens tegemoet kunnen komen, maar dan wel in mei 2011. Het oordeel over
deze motie laat ik uiteraard aan de Kamer over. In zijn tweede motie vraagt
hij om een onderzoek naar de kosten van massa-immigratie. Ik ontraad de aanneming
van deze motie, mede omdat hiernaar al het nodige onderzoek is gedaan door
het CPB en de commissie-Blok.Mevrouw Halsema heeft een motie ingediend over het midterm leerrecht.
De uitvoering van deze motie vergt overleg met de sociale partners. Met het
oog daarop vraag ik mevrouw Halsema om deze motie aan te houden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil de motie best aanhouden, maar dat er overleg met de sociale partners
nodig is, staat nu juist in de motie. U mag eerst overleggen met de sociale
partners en vervolgens hoeft u pas voor Prinsjesdag met een voorstel te komen.Minister Balkenende:Juist omdat de sociale partners hierbij betrokken moeten worden, hebben
wij behoefte om met de sociale partners te overleggen. Ik zal de motie in
het kabinet aan de orde stellen en de minister van SZW vragen om contact op
te nemen met de sociale partners om te bezien hoe hieraan vorm en inhoud kan
worden gegeven. Ik zal u daarover vervolgens berichten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Oké. Dan houd ik de motie aan.De voorzitter:Op verzoek van mevrouw Halsema stel ik voor, haar motie (31951, nr. 8)
van de agenda af te voeren.Daartoe wordt besloten.Minister Balkenende:Mevrouw Halsema heeft een motie ingediend over de belemmeringen van zzp'ers.
Deze motie beschouw ik als een ondersteuning van ons beleid. In die zin is
de motie overbodig, wat niet wegneemt dat wij het een belangrijk onderwerp
vinden. De zaken die aan de orde worden gestelde in de motie, zullen wij sowieso
behandelen.Mevrouw Halsema heeft verder een motie ingediend over extra maatregelen
die betrekking hebben op het spoor en het openbaar vervoer. Deze motie ontraad
ik, omdat minister Eurlings hierover op 9 april een brief naar de Kamer
heeft gestuurd. Over deze brief zal nog worden overlegd met de Kamer en daarom
heb ik geen behoefte aan deze motie.De heer Pechtold heeft een motie ingediend die betrekking heeft op de
werkwijze van deze dag. Hij refereert in zijn motie aan de commissie voor
de Rijksuitgaven en de Algemene Rekenkamer. Het kabinet is altijd bereid om
met de Kamer te overleggen. Het is natuurlijk aan de Tweede Kamer zelf om
aan te geven wat zij wil. In de motie ligt besloten dat de Kamer met het kabinet
verder wil spreken over de invulling van deze dag. Ik wacht het oordeel van
de Kamer over deze motie af.De heer Pechtold heeft een motie ingediend, waarin de regering wordt verzocht
om de door het Planbureau voor de Leefomgeving geïnventariseerde knelpunten
al bij de begroting 2010 te adresseren en met aanvullende maatregelen te komen.
Ik ontraad de aanneming van deze motie, omdat op 15 juni in de Kamer
uitgebreid wordt gedebatteerd over het klimaat. De minister van VROM zal in
de komende weken een brief naar de Kamer sturen waarin zij aangeeft wat de
relatie is tussen de uitkomsten van het onderzoek van het Planbureau voor
de Leefomgeving en de monitor Schoon en Zuinig.De heer Pechtold heeft met mevrouw Halsema en de heer Rutte een motie
ingediend over de Kennisinvesteringsagenda. De regering wordt in deze motie
verzocht om in de begroting 2010 concrete maatregelen voor te stellen die
de uitvoering van de KIA versnellen. Ik ontraad de aanneming van deze motie.
In eerste termijn heb ik namelijk al toegezegd dat de ministers van OCW en
EZ bij de begroting 2010 met een brief zullen komen over het kabinetsstreven
om de ontwikkeling van onderwijs, innovatie en kennis in een nader af te spreken
tijdpad op ten minste het niveau van het OESO-gemiddelde te brengen. Daarbij
zal ingegaan worden op de door de heer Pechtold geschetste ontwikkelingen.
Tegen deze achtergrond ontraad ik de aanneming van deze motie.Mevrouw Thieme verzoekt de regering in haar motie met spoed in overleg
te treden met de bewindvoerder van Econcern en al het mogelijke te doen om
faillissement van het in surseance verkerende bedrijf te verkomen. Ik ontraad
de aanneming van deze motie. Ik verwijs daarvoor naar de brief die de minister
van Economische Zaken hierover gisteren naar de Kamer heeft gestuurd. Er vindt
hierover komende woensdag overleg plaats. Om dezelfde reden ontraad ik de
aanneming van haar tweede motie.Mevrouw Thieme heeft samen met mevrouw Halsema en de heer Pechtold een
motie ingediend, waarin de regering wordt verzocht om maatregelen te nemen
om de negatieve effecten van de economische crisis op de duurzaamheidsdoelstellingen
te repareren. Ik vind deze motie eigenlijk overbodig, want
in het stimuleringspakket neemt het kabinet al de nodige initiatieven.Ten slotte de motie van mevrouw Verdonk, waarin zij de Kamer verzoekt
om af te zien van voortzetting van de Verantwoordingsdag en dit debat voortaan
samen te voegen met de begrotingsbehandeling. Deze motie spoort met wat zij
in het debat naar voren heeft gebracht. Het oordeel over deze motie is uiteraard
aan de Kamer.De voorzitter:Het is ook een verzoek aan de Kamer.Minister Balkenende:Daarom zeg ik ook dat ik het oordeel aan de Kamer laat.Voorzitter. Daarmee ben ik gekomen aan het einde van mijn inbreng in tweede
termijn. Ik ben ingegaan op de ingediende moties en mij rest dan ook alleen
nog maar om de leden van de Kamer nogmaals te bedanken voor hun inbreng.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Daarmee zijn wij aan het einde gekomen van dit verantwoordingsdebat. Ik
dank de minister-president en de minister van Financiën. Een meerderheid
van de Kamer heeft verzocht, vanavond nog te stemmen over de motie op stuk
nr. 6 van de heer Wilders. Over de andere moties zullen wij aanstaande dinsdag
stemmen.Ik zie de heer Ulenbelt bij de interruptiemicrofoon. Mevrouw Kant is verontschuldigd
omdat zij weg moest. Daarom geef ik hem nog even het woord.De heer Ulenbelt (SP):Voorzitter. Ik wil graag weten uit welke partijen die meerderheid bestaat.
Ik zou de heer Wilders willen vragen of hij dit beschouwt als een motie van
wantrouwen.De voorzitter:De meerderheid wordt gevormd door de coalitiepartijen. Zij hebben dit
verzoek gedaan.De heer Wilders (PVV):Voor mij mag er op dinsdag over de motie worden gestemd, of maandag, zondag,
zaterdag, vrijdag of vandaag. Ik vind het allemaal prachtig. De motie zegt
wat zij zegt. Zij spreekt geen wantrouwen uit, maar materieel vraagt zij natuurlijk
wel om verkiezingen en om het vertrek van het kabinet, eerlijk is eerlijk.De voorzitter:Ik heb een voorstel gedaan aan de Kamer. De heer Ulenbelt heeft zijn antwoord
gekregen. Wij zullen over enkele ogenblikken stemmen.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Het woord is aan de heer Wilders.De heer Wilders (PVV):Voorzitter. Wat men ook van mijn motie vindt, ik vind dat de zaal vrij
leeg is. Ik vind ook dat dit eigenlijk niet kan en verzoek daarom om een hoofdelijke
stemming.De voorzitter:Dan zullen wij ons voorbereiden op een hoofdelijke stemmingDe heer Wilders (PVV):Voorzitter. Ik heb drie minuten geleden gevraagd om een hoofdelijke stemming.
Waarom wacht u met stemmen?De voorzitter:Er zijn nog mensen die de presentielijst moeten tekenen. Bovendien worden
de namen van de leden die afwezig zijn nu van de lijst geschrapt in verband
met het opnoemen van de namen voor de hoofdelijke stemming. Dat kan, want
ik heb de vergadering niet geschorst.De heer Wilders (PVV):Als een lid om een hoofdelijke stemming vraagt, wordt er toch gewoon meteen
gestemd?De voorzitter:Dat bereiden wij nu voor.De heer Wilders (PVV):U bereidt niets voor, u faciliteert mensen om de helft van de namen van
de lijst te halen. Het zou u sieren, als voorzitter van deze Kamer, om –
als u hebt aangekondigd te gaan stemmen – inderdaad te gaan stemmen
en niet een halfuur te wachten tot iedereen de afwezige leden van de lijst
heeft kunnen halen, zoals nu gebeurt.De voorzitter:Wij gaan zo starten.De heer Wilders (PVV):Ik vraag u dus om nu te gaan stemmen.De voorzitter:Leden mogen de gelegenheid krijgen om andere leden die er niet zijn, van
de lijst af te halen. Dat staat in het Reglement van Orde. Ik doe niet anders
dan het reglement toepassen. In die zin kan dat.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voorzitter. Waarom moeten die mensen van de lijst? Als zij geen antwoord
geven, weten wij dat zij er niet zijn, klaar. Ook wat mij betreft kunnen wij
dus beginnen.De voorzitter:Wij gaan zo starten.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Wij zijn nu weer een minuut verder. Ik heb een en ander even
met de ambtelijk secretaris van mijn fractie gecheckt. Aangezien er niet geschorst
is, vraag ik u: waar staat in de reglementen dat dit mogelijk is wat hier
nu gebeurt?De voorzitter:Ik heb helemaal niet geschorst.De heer Rutte (VVD):Daarom vraag ik u ook waarom u dit allemaal toestaat, want ik begrijp
van iemand die alles weet van de reglementen dat hierover niets geregeld is.De voorzitter:En dus is het niet verboden.De heer Rutte (VVD):Dat is niet wat u zojuist zei. Met alle respect – en u weet dat
ik u zeer waardeer – maar u zei zojuist dat de reglementen dit toelaten.
Daarmee wekt u ten minste de indruk dat expliciet vermeld staat dat dit bij
absentie van leden mogelijk is. Dat is toch een beetje een trucje.De voorzitter:Nee, dat vind ik niet. Het is inderdaad waar dat ik zei dat het volgens
de reglementen kon, maar het is niet verboden. Op zichzelf
genomen kan dit gewoon.De heer Van Haersma Buma (CDA):Als dit nog twee minuten kan duren, dan kunnen wij daarna een motie indienen
om kroketten te bestellen. Dan is het twaalf uur. Dus als u nog even kunt
doorgaan, gaan wij dat voor u regelen.De voorzitter:Neen, neen, wij gaan geen moties meer indienen. Wij hebben het debat afgesloten,
dus wij gaan nu stemmen.In stemming komt de motie-Wilders/Verdonk (31951, nr. 6).Vóór stemmen de leden: De Roon, Verdonk, Wilders, Agema,
Bosma, Brinkman, Tony van Dijck en Fritsma.Tegen stemmen de leden: Heijnen, Van Heugten, Ten Hoopen, Joldersma, Kalma,
Karabulut, Koopmans, Koşer Kaya, Kraneveldt-van der Veen, De Krom,
Kuiken, Leerdam, Lempens, Linhard, Van Miltenburg, Neppérus, De Nerée
tot Babberich, Omtzigt, Ormel, Ortega-Martijn, De Pater-van der Meer, Pechtold,
Pieper, Roefs, De Rouwe, Rutte, Samsom, Schinkelshoek, Schippers, Slob, Spies,
Van der Staaij, Sterk, Tang, Teeven, Thieme, Van Toorenburg, Uitslag, Ulenbelt,
Van der Veen, Vermeij, Vietsch, Van der Vlies, Voordewind, Vos, Jan de Vries,
Weekers, Willemse-van der Ploeg, Wolbert, Aasted-Madsen-van Stiphout, Anker,
Aptroot, Besselink, Blok, Van Bochove, Boekestijn, Bouwmeester, Dijsselbloem,
Eijsink, Elias, Ferrier, Van Geel, Gill'ard, Van Haersma Buma, Halsema, Van
der Ham, Hamer, Haverkamp en Heerts.De voorzitter:Ik constateer dat deze motie met 69 tegen 8 stemmen is verworpen.De heer Rutte (VVD):Voorzitter, ik accepteer uiteraard de uitslag, want die is overduidelijk.
Toch vind ik het van belang om nogmaals te zeggen dat wij het zo niet meer
moeten doen. Nu blijkt er ook nog een rommeltje te ontstaan doordat er een
paar namen opnieuw moesten worden afgeroepen. Ik verzoek u om dit te bespreken
in de geëigende organen. Waarschijnlijk zal dat het Presidium zijn. Zo
moet het echt niet meer. Dit maakt een uitermate onprofessionele indruk.De voorzitter:Ik zeg u toe dat wij dit in het Presidium zullen bespreken. Dat neemt
niet weg dat dit allemaal nodig is om ervoor te zorgen dat duidelijk is dat
het quorum aanwezig is. Verder zei ik zojuist al dat het mogelijk is om mensen
van de lijst af te halen als zij er niet zijn. Als ik door dat te zeggen de
suggestie heb gewekt dat ik daarin onzorgvuldig wilde zijn en het weg wilde
schuiven, dan is dat niet de bedoeling geweest.De heer Rutte (VVD):Ik begrijp dat helemaal. Toch werden er later twee namen opgelezen die
aanvankelijk waren geschrapt. De eigen fracties wisten kennelijk niet meer
dat deze fractieleden nog aanwezig waren. Dat geeft een rommelig beeld.De voorzitter:Het is helder.Sluiting 0.08 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20082009-6941-7022.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl