Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen:  - Wet Inkomstenbelasting 2001 (Belastingherziening 2001) (26727);  - Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001 (26728)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 1205-1241

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

26-05-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 26, pagina 1205-1241

08-05-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26728Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26727Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de volgende voorstellen van de commissie voor de Verzoekschriften: - adres van R.R.J. Maynard te Amsterdam betreffende kwijtschelding van aanslagen inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen (gedrukt stuk Eerste Kamer, nr. X); - adres van J.H.M. Claessens te Valkenburg betreffende kwijtschelding van aanslagen inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen (gedrukt stuk Eerste Kamer, nr. XI); - adres van M.M. Lachman te 's-Gravenhage betreffende een verzoek om kwijtschelding van een aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen (gedrukt stuk Eerste Kamer, nr. XII); - adres van L.T.H.M. Buijs te Woerden betreffende een betalingsregeling voor een aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen (gedrukt stuk Eerste Kamer, nr. XIII); adres van J.E. Pieternella te Uden betreffende een aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen (gedrukt stuk Eerste Kamer, nr. XIV)Pagina 1205-1205
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (maandag 8 mei 2000)Pagina 1241-1244
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van enige bepalingen in het Wetboek van Strafvordering (systematische aanpassingen) (26706)Pagina 1205-1205
Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Wet Inkomstenbelasting 2001 (Belastingherziening 2001) (26727); - Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001 (26728)Pagina 1205-1241
Lijst van besluiten (maandag 8 mei 2000)Pagina 1241-1241
Presentie en opening (maandag 8 mei 2000)Pagina 1205-1205

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 176 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen:Wet Inkomstenbelasting 2001 (Belastingherziening 2001) (26727);Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001 (26728).De voorzitter:Alvorens het woord te geven aan de heer Stevens deel ik mee dat hij bij
het kijken naar een hockeywedstrijd geblesseerd is geraakt
en dat hij daarom het grootste gedeelte van zijn inbreng overeenkomstig artikel
84, eerste lid – dat ik minder pleeg aan te halen dan artikel 84, tweede
lid – vanaf zijn zitplaats zal uitspreken. Hoewel ik weet dat u allen
de artikelen 84, eerste en tweede lid kent, deel ik met het oog op de publieke
tribune mede dat artikel 84, eerste lid bepaalt, dat de leden het woord voeren
vanaf de spreekplaats tenzij de voorzitter hun verlof geeft, vanaf een andere
plaats in de vergaderzaal te spreken. Dat verlof heeft de heer Stevens dus.
Van het tweede lid wordt overigens niemand ontslagen; dat houdt namelijk in,
dat de leden zich richten tot de voorzitter.De beraadslaging wordt geopend.De heer Stevens (CDA):Voorzitter! Allereerst mijn dank voor de uitleg die u aan de Kamer heeft
gegeven. Dat bespaart mij de uitleg waarom ik hier met twee stokken ben verschenen.
Dat heeft niets te maken met het hartelijk welkom dat ik wil uitspreken vanaf
deze plaats namens onze fractie en, naar ik aanneem, namens de hele Kamer
aan de bewindslieden van Financiën en met name aan de nieuwe bewindsman,
de staatssecretaris, die wij voor het eerst hier verwelkomen. We weten, dat
hij in de Tweede Kamer al zeer betrokken is geweest bij deze wetsvoorstellen
en wij verheugen ons op een constructieve gedachtewisseling.Voorzitter! Ik zal nu gebruikmaken van dat bepaalde artikel in het Reglement
van orde!Van Pierson tot Zalm! Het was minister van Financiën Pierson die
een eeuw geleden de gedachte van een fictieve rendementsheffing introduceerde.
Dat was in een tijd dat de belastingheffing nog niet zo ontwikkeld was en
gebruikt werd als een instrument ter bevordering van maatschappelijk gewenst
gedrag. Thans, in een tijd waarin rechtvaardige belastingdruk centraal staat,
grijpt de regering weer naar dit paardenmiddel, dat een van de pijlers is
van het nieuwe systeem. Het kan verkeren!De CDA-fractie wil het debat voeren op hoofdpunten en aandacht geven aan
de volgende onderwerpen: de plaats van deze ingrijpende wetswijziging in de
context van de hervormingspogingen van de afgelopen vijftien jaar, een korte
analyse van wat nu werkelijk nieuw is en wat blijft, een toetsing van het
eindproduct aan de door de regering zelf gekozen uitgangspunten, een contourenschets
voor de toekomst en ten slotte een toetsing van het wetsvoorstel aan de drie
o's, die wij al in de schriftelijke inbreng hebben aangereikt, de o's van
ongelijke behandeling, overkill en overgangsrecht.Allereerst zal ik iets zeggen over de geschiedenis van de belastinghervorming.
Het is buitengewoon interessant om wat zich hier vandaag afspeelt nog eens
te bezien in de context van wat zich in de laatste vijftien jaar heeft afgespeeld.
We hebben in de vorige eeuw vijf belastinghervormingcommissies aan het werk
gehad, maar de meest relevante voor onze discussie is de commissie-Oort. De
commissie-Oort had volstrekt andere uitgangspunten en een veel beperkter gezichtsveld
dan die welke blijken uit de wetsvoorstellen die thans voor ons liggen. Centraal
bij die poging, althans bij dat advies, stond de vereenvoudiging. Centraal
stond ook de tariefsstructuur. Bijna bleef het daarbij. De eenvoud zou zich
naar het oordeel van deze commissie vertalen in een zo lang mogelijke eerste
schijf, zodat er één tarief zou zijn voor plusminus 80% van
de belastingplichtigen. Dat zou in feite betekenen, dat voor deze belastingplichtigen
de eenvoud haar top had bereikt. Het belangrijke advies van de commissie-Oort,
dat ook opgevolgd is, houdt in: het terugbrengen van het aantal tariefsschijven
van negen naar drie door middel van een samenvoeging van belastingen en premies.
Deze commissie gaf al haar adviezen op een budgettair neutrale basis, hetgeen
resulteerde in een toptarief van 65%.De opvolgende hervormingscommissie heeft die lijn doorgezet. Ook daar
stond de vereenvoudiging centraal, ook daar een lange eerste schijf, maar
slechts twee schijven met tarieven van 33% en 55% en ook hier de gedachte:
hoe langer de schijf hoe eenvoudiger het systeem. Die tariefverlaging en die
twee schijven waren alleen mogelijk dankzij een heffingskorting. Een volgende
aanbeveling van deze commissie was één loonbegrip voor loonbelastingen
en werknemersverzekeringen introduceren, omdat dit ongetwijfeld belangrijke
vereen- voudigingswinst zou betekenen.Het meest opvallende van al deze pogingen, die zich in de vorige eeuw
hebben afgespeeld, is dat zij draaien rondom de belastingcomponent. Dat is
merkwaardig, want de eerste schijf, waarin circa 80% van de belastingplichtigen
zit, bestaat voor vier vijfde uit premies en slechts voor een vijfde uit belastingen.
Het is opvallend dat het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in
die context eigenlijk altijd buiten schot is gebleven, althans voorzover men
dat kon waarnemen.Nederland heeft door deze zeer vreemde opbouw eigenlijk een van de laagste
belastingtarieven in Europa, althans in de eerste schijf. Dit realiseren wij
ons nog te weinig. Nadat de voorstellen van de commissie-Oort tot wetgeving
waren verheven, had men op Financiën dan ook de grote zorg dat de premies
de belastingen uit de eerste schijf zouden verdringen. Men achtte dat buitengewoon
ongewenst, omdat belastingen uiteindelijk door iedereen betaald moeten worden.
Men vindt namelijk, en terecht, dat iedereen moet bijdragen aan de bekostiging
van alle algemene voorzieningen. Deze zorg is nu min of meer weggenomen, maar
de prijs ervoor is, dat wij thans de fondsen gaan compenseren uit de belastingopbrengst
en dat is een eerste stap op de weg naar fiscalisering.Een tweede fenomeen van de afgelopen vijftien jaar was de grote angst
bij bepaalde maatschappelijke partners voor vereenvoudiging door middel van
harmonisatie van het loonbegrip voor belastingen en werknemerspremies, hetgeen
een logische tweede stap zou zijn na de adviezen van de commissie-Oort. Op
zichzelf was dit misschien nog wel te begrijpen, maar onderschat is eigenlijk
gebleven wat de vereenvoudigingswinst is wanneer dat loonbegrip wordt geharmoniseerd.
Uiteindelijk betekent dit namelijk dat men niet alleen één rechtsgang
kan introduceren, dat men het loonbriefje voor de belastingplichtige aanzienlijk
doorzichtiger maakt, maar dat ook de werkgevers, dus het bedrijfsleven, minder
administratieve lasten over zich heen krijgen, kortom, dat men met één
rechtsgang en straks met wellicht één afdracht en één
inninginstantie een enorme vereenvoudiging bereikt. Een droom? Nee,
niet meer. Het onderwerp was lange tijd taboe, ook voor de hervormers Zalm
en Vermeend, maar hier breekt de zon door. De commissie-De Boer heeft recent
aanbevelingen gedaan om deze harmonisatie te realiseren en thans lijkt deze
gedachte een positief onthaal te krijgen, op zijn minst bij de huidige minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid! Wij volgen dat met grote belangstelling.De conclusie van dit alles is dat in het algemeen belastinghervormingen
in dit land een lange incubatietijd en een positieve maatschappelijke grondhouding,
uiteraard gesteund door een politieke grondhouding, nodig hebben. Hiermee
stuiten wij op het meest merkwaardige fenomeen van deze hervorming. Er was
geen enkele interesse vanuit de wetenschap of van een of andere lobby, uit
welke hoek dan ook, die om grote hervormingen vroeg toen de bewindslieden
Zalm en Vermeend aan hun "verkenning" begonnen. Ik meen dat drie factoren
voornamelijk hebben geleid tot het document waarover wij thans ons oordeel
gaan vellen, te weten het nieuwe-eeuwgevoel – men wilde toch iets nieuws
doen – de politieke weerzin tegen het gebruik van allerlei constructies
terzake van sparen en beleggen en niet in het minst en zeker niet in de laatste
plaats de inzet van de bewindslieden, die op hun eigen wijze een "sense of
urgency" hebben weten te creëren en daarmee uiteindelijk deze wetsvoorstellen
in dit huis hebben weten te landen.Aardig is dat zij onconventioneel zijn omgegaan met het belastinghervormingsproces.
Zij hebben nieuwe elementen geïntroduceerd in de heffing die tot dan
toe ondenkbaar waren. Ik noem de introductie van analytische elementen en
de introductie van een fictieve rendementsheffing. In deze context veroorloof
ik mij een anekdote – het is geen anekdote, het is waar gebeurd –
uit de commissie-Oort, die uiteraard ook naar de analytische heffing heeft
gekeken en vervolgens prof. De Kam heeft afgevaardigd om een studie te doen
in welke andere landen een analytische heffing reeds ingang had gevonden.
Hij kwam terug met het verhaal dat vooral de landen Rwanda en Burundi zich
bedienden van dit stelsel, waarmee de discussie in de commissie was gesloten
en niet meer is heropend totdat de bewindslieden zelf met dit voorstel kwamen!
Ook al zijn de wijzigingen en de belastingopbrengsten misschien niet zo ingrijpend,
toch zijn wij van oordeel dat deze operatie op zichzelf zeer belangrijk is,
omdat zij een ingrijpende omwenteling betekent in het fiscaal denken en veel
heeft losgemaakt van wat in het verleden platgetreden paden waren. Dat is
belangrijk, want het maakt de geesten rijp voor fiscale aanpassingen die vroeg
of laat nodig zijn in Europa.Wat is nieuw aan dit systeem? Ik heb net de twee belangrijkste elementen
al genoemd: de analytische elementen en de fictieve rendementsheffing. Twee
grote aftrekposten vervallen; dat moeten wij ons goed realiseren. Na Oort,
waarmee de AOW-premie verviel, vervallen nu de vrije som en het arbeidskostenforfait.
Met name de vrije som is de laatste echte grote aftrekpost die omgeruild kan
worden, in dit geval voor een heffingskorting, een tariefverlaging en uiteraard
een arbeidskorting. Verder is sprake van een beperkte grondslagverbreding.
Men verkijkt zich altijd weer op de mogelijkheden van de grondslagverbreding.
Ik kan u verzekeren dat na deze ingreep praktisch geen tariefverlaging meer
te bereiken is, omdat wij mogen aannemen dat de twee grootste aftrekposten
die intact blijven, de hypotheekrente en de pensioenpremies, thans de status
van monumentenzorg hebben bereikt. Alle andere aftrekposten dragen nauwelijks
bij aan tariefverlaging via grondslagverbreding.Wat wel blijft, is box I, de grootste doos. Ik hoor graag van de bewindslieden
waarom zij hebben gemeend een Engelse term te moeten introduceren, terwijl
het Nederlandse woord "doos" zich hiervoor uitstekend had geleend. In box
I – ik zou eigenlijk moeten spreken over een sigaar uit eigen doos –
gebeurt natuurlijk niet zoveel. Toch zit 95% van de Nederlandse belastingplichtigen
daarin. Ik hoor het nog wel.Ik kom bij de kwaliteit van de wijziging. Ik heb al genoemd dat circa
95% van het nationaal belastbaar inkomen in de eerste schijf blijft. Daar
verandert weinig. Wel is sprake van een andere aanpak van sparen en beleggen.
Er vindt echter geen hervorming van de sociale verzekeringen plaats. Dat zal
op ons af moeten komen en zal vroeg of laat een discussie oproepen over fiscalisering;
die kan niet uitblijven. De harmonisatie van het loonbegrip staat nu waarschijnlijk
op de rails dankzij de commissie-De Boer. De voorstellen staan haaks op de
ontwikkelingen in Europa, met name wat de vermogensrendementsheffing betreft.
Een analytische aanpak vindt meer opgeld in Europa, maar toch nog vrij beperkt.Ik wil de voorstellen toetsen aan de eigen uitgangspunten van de regering,
althans de belangrijkste daarvan. Het eerste uitgangspunt is verlaging van
de lastendruk op arbeid. Dat is gebeurd en is heel belangrijk, maar het gaat
ten koste van hogere indirecte belastingen, inclusief milieuheffingen, die
met name aan de onderkant hard aankomen en moeilijk te ontwijken zijn.Vervolgens noem ik de robuustheid. Door meer te mikken op indirecte belastingen
en door de BTW te verhogen wordt het stelsel robuuster en in de ogen van sommigen
wellicht wat onrechtvaardiger.Het aardige in de discussie is de vraag of de BTW wel zo'n robuuste heffing
is. Ik wijs op de ontwikkelingen van het internet en ik heb geluisterd naar
de opmerking van de minister in Nijenrode een paar weken geleden. Wij weten
dat het internet op zijn minst voor een deel ongrijpbaar voor de BTW is. Dan
moet je je afvragen of de loonbelasting eigenlijk niet minstens zo'n robuuste
post is. Het is een post die het grootste deel van box I beslaat, waar men
ook moeilijk van wegkomt en die bovendien, zeker als de aftrekposten wat verder
worden ingeperkt, ook de kwaliteit van een robuuste heffing krijgt.Een andere toets was de evenwichtige en rechtvaardige belastingdruk. Ook
hier past een genuanceerde reactie. Arbeid wordt zwaarder belast dan vermogen.
Er is geen verliesverrekening tussen de boxen. Er zijn geen bijzondere tarieven.
Er is geen aftrek van de kosten van verwerving. Dat is de prijs die meer voor
de robuuste elementen dan voor de rechtvaardige elementen moet worden betaald.
Enkele gedachten zijn zonder meer vereenvoudigend. De fictieve rendementsheffing
valt daaronder. De uitwerking is echter bijzonder gecompliceerd.Waar zal de discussie ons in de toekomst toe leiden? Die vraag is interessant omdat de voorzet al in de Tweede Kamer is gegeven. Er
is zelfs al een motie aangenomen om te kijken of er niet één
tarief kan worden geïntroduceerd. Dat is ook een gedachte die tot voor
kort ondenkbaar was. In de toekomstdiscussie zullen de volgende punten aan
de orde komen. De fiscalisering is ingezet, zeker wanneer de tekorten in de
sociale verzekeringen worden aangezuiverd uit de belastingen. Ik noem de weg
naar één tarief en de weg naar harmonisering van het loonbegrip.
Als de loonbelasting een robuustere heffing wordt, zal ook de loonsomheffing
binnen handbereik komen. Dit zou een echte vereenvoudiging zijn.Voorzitter! Voordat ik met de inhoudelijke beoordeling van de voorstellen
begin, dank ik de bewindslieden voor hun open opstelling tegenover deze Kamer.
De minister gaf een voorzet door tijdens het vooroverleg met de Kamercommissie
ongevraagd de onverwachte schoonheid van de veegwet te memoreren. De komst
van de staatssecretaris naar de vaste Kamercommissie was een positief signaal,
dat zich vertaalde in een handreiking in de nota naar aanleiding van het verslag,
waarin wordt gesteld dat het bijzondere karakter van het wetgevingsproces
enige ruimte laat om onderwerpen die in de Eerste Kamer naar voren komen,
ook aan de orde te stellen in de Tweede Kamer. Wij stellen dat op prijs, omdat
onze fractie deze belastinghervorming niet ziet als een prestigeproject, maar
als een project van nationaal belang. Dat is reden temeer om de knelpunten,
die inmiddels kamerbreed zijn gesignaleerd, in deze plenaire behandeling alle
aandacht te geven.In onze schriftelijke inbreng hebben wij ervoor gekozen, de wetsvoorstellen
te toetsen aan drie criteria: gelijke behandeling, overkill en het overgangsrecht.
Wij trekken deze lijn naar de plenaire behandeling door en willen er een vierde
"o" aan toevoegen, namelijk die van onrust. Het blijkt dat de wetsvoorstellen
groeiende onrust oproepen bij diverse groepen belastingplichtigen, maar ook
bij het bedrijfsleven en uitvoeringsinstanties. In het oog springen daarbij
onderwerpen als de meesleepregeling, de afschaffing van de eerbiedigende werking
voor lijfrentepolissen, de groenfondsen, de invoeringsproblematiek en de pensioengatsituatie.
Daar waar deze onrust grote proporties aanneemt, is het van belang de oorzaken
te analyseren en waar mogelijk passende oplossingen aan te dragen. Wij willen
daar graag een bijdrage aan leveren.Ik kom op de gelijke behandeling. Wij hebben moeten constateren dat dit
wetsvoorstel op een aantal punten op gespannen voet staat met het beginsel
van gelijke behandeling. Dit komt prominent in beeld bij onderwerpen als de
fiscale behandeling van de pensioen- en lijfrenteverzekeringen en de meesleepregeling.
Het heeft ons betreurd dat wij op deze problematiek tot op heden een weinig
positieve reactie hebben mogen ontvangen. Het beginsel van gelijke behandeling
heeft zich een plaats verworven in de jurisprudentie en zal zeker een rol
spelen wanneer de nieuwe wetgeving door de rechter zal worden getoetst.Met betrekking tot de oudedagsvoorziening zien wij duidelijk een anomalie.
Indien men in principe geen verschil wil tussen de tweede en de derde pijler,
dan moet men ook niet toelaten dat in de tweede pijler een pensioen van 70%
reeds op 60-jarige leeftijd kan worden bereikt en in de derde pijler niet.
Dat betekent dat met name kwetsbare groepen zoals de kleine zelfstandigen
geen aanvullende oudedagsvoorziening kunnen opbouwen om eerder met pensioen
te gaan, terwijl dit in de tweede pijler wel mogelijk is. De stelling van
de bewindslieden dat oprekking van de derde pijler ten koste van de tweede
pijler zou moeten gaan, is in strijd met de stellingname bij de Wet fiscale
behandeling in dit huis. Deze is per 1 juni 1999 aangenomen. In de nota naar
aanleiding van het verslag erkennen de bewindslieden dat eenieder in staat
moet worden gesteld om fiscaal gefacilieerd een goede oudedagsvoorziening
bij elkaar te sparen, waarbij hetgeen in de tweede pijler gebruikelijk is,
de maatstaf vormt. Het komt ons voor dat daaronder ook valt de mogelijkheid
om in 35 jaar een oudedagsvoorziening op te bouwen van 70% van het laatste
salaris, ingaande op 60-jarige leeftijd. De vraag is of hier geen sprake is
van koudwatervrees die geneutraliseerd kan worden, temeer omdat wij leven
in de wetenschap dat het pensioenconvenant en de budgettaire neutraliteit –
de bewindslieden hebben die zelf als randvoorwaarde aangereikt bij deze discussie –
uiteindelijk altijd kunnen worden doorgetrokken naar de lijfrenteverzekeringen
voor zelfstandigen, al was het maar op basis van het gelijkheidsbeginsel!Voorzitter! Een tweede onderwerp dat bij meer fracties in dit huis veel
aandacht vraagt, is de meesleepregeling. Ook hier komt het gelijkheidsbeginsel
prominent aan de orde. Wij zijn de bewindslieden erkentelijk dat zij vanuit
hun positie de ruimte creëren om zich in deze kwestie kwetsbaar op te
stellen. Dat siert hen. Wij willen van onze kant ook graag een positieve bijdrage
aan deze discussie leveren, in de hoop dat de door alle partijen gewenste
constructieve gedachtewisseling in dit huis zal leiden tot een herbezinning
op dit fenomeen, zodat het opnieuw kan worden geëvalueerd. Daar is ook
alle aanleiding toe. Iedereen die nog eens terugkijkt naar de wetsgeschiedenis
in de Tweede Kamer, ziet dat de bal op en neer is gegaan en dat er diverse
voorstellen zijn ingevoerd en uitgevoerd, totdat uiteindelijk bij de vierde
nota van wijziging dit voorstel zijn uiteindelijke vorm heeft gekregen. De
principiële problemen zijn bekend. Ik voeg daar nog aan toe dat er eigenlijk
een vermogenswinstbelasting wordt ingevoerd en dat dit in strijd is met het
dragende beginsel van de vermogensrendementsheffing. Bovendien zou die belasting
ook maar één groep regarderen. Ook zijn er in de discussie en
de literatuur veel praktische problemen geconstateerd.Waar wij ons buitengewoon aan storen, is dat starters en familiebedrijven
het slachtoffer worden, omdat zij onherroepelijk minder zachte financiering
zullen krijgen vanuit de familiekring. Men zal toch eerder kiezen voor box
III en leasing dan voor box I. Ook in de uitvoeringssfeer komen er grote problemen
vanwege de eis dat er een nieuwe taxatie zal moeten plaatsvinden van alle
ter beschikking gestelde activa. Ik verwijs hierbij naar het antwoord dat
ik van de minister van Justitie heb gekregen op een vraag die ik onlangs heb
gesteld over de WOZ en de niet geringe achterstanden bij de gerechtshoven.
Er zal gegarandeerd ook veel jurisprudentie komen over het gelijkheidsbeginsel.
De onzeker heid die daarvan uitgaat, hangt jarenlang boven
de markt en zal ten koste gaan van de bedrijfsfinanciering van het MKB en
de starters. Wij hebben kennis genomen van de uitgebreide reactie hierop van
de bewindslieden in de nota naar aanleiding van het verslag. Die reactie was
buitengewoon nuttig, omdat wij daardoor inhoudelijk met elkaar kunnen discussiëren.In de bijdrage die wij leveren, willen wij zoeken naar een mogelijkheid
om overkill en misbruik te voorkomen. Dat wil niet zeggen dat hiermee een
stellingname tegen arbitrage verwacht moet worden. Arbitrage bestaat op zichzelf
in het belastingrecht. De vraag is alleen of het niet een excessieve vorm
aanneemt, waardoor het de richting van misbruik uitgaat. Dat moet namelijk
niet kunnen. Zolang men evenwel accepteert dat een ondernemer het recht heeft
om een eigen rechtsvorm te kiezen die fiscaal anders wordt behandeld, bijvoorbeeld
een BV, zullen er verschillen zijn en blijven met de zelfstandige IB-ondernemer.
Daar is niets mis mee, mits er maar op "armslengte"-basis wordt gehandeld
tussen aandeelhouder en vennootschap. En die eis ligt al jarenlang verankerd
in het systeem en in de jurisprudentie. Men kan ook voor totale neutraliteit
kiezen. De BV wordt dan fiscaal transparant, waardoor het probleem ook is
opgelost. Die stap hebben de bewindslieden echter niet willen of niet kunnen
zetten. Daarmee lokken zij ook zelf arbitrage uit, omdat men natuurlijk zijn
weg gaat zoeken. De vraag is dus of er oplossingen zijn die tegemoetkomen
aan de bezwaren die de bewindslieden hebben. Het is bekend dat wij er voorkeur
voor hebben – daarmee sluiten wij van harte aan bij de stellingname
van de VVD – dat deze bedrijfsmiddelen in box III worden geplaatst en
dat verder hetzelfde regime wordt gevolgd als wanneer deze bedrijfsmiddelen
ter beschikking zouden worden gesteld aan derden. Wij hebben toch gedacht
of er nog een soort tussenoplossing zou zijn, die weliswaar technisch misschien
niet zo mooi is, maar die wel tegemoet komt aan de gedachten van de bewindslieden.
Wij denken daarbij aan de mogelijkheid, de netto inkomsten exclusief de vermogenswinsten
uit het ter beschikking gestelde vermogen te belasten naar het tarief van
box I, met dien verstande dat bij vervreemding de vervreemdingswinst wordt
belast in box III. Als de bewindslieden dan nog bang zijn voor arbitrage,
zou kunnen worden bepaald dat in het jaar van vervreemding de box die de hoogste
belastingopbrengst genereert, prevaleert. Ik denk dat men dan tegemoet komt
enerzijds aan de zorg voor arbitrage, omdat in het dagelijks verkeer van de
terbeschikkingstelling de terbeschikkingsteller wordt geconfronteerd met het
progressieve tarief in de eerste schijf – dat loopt dus door –
en dat je aan de andere kant ook tegemoet komt aan de basisgedachte van het
systeem dat vermogensbestanddelen thuishoren in box III. Ik indiceerde daarnet
al dat daarbij geen sprake hoeft te zijn van arbitrage. Met andere woorden:
als in een bepaald jaar box I onverhoopt meer oplevert aan belasting dan box
III in het jaar van de vervreemding, laat box I dan maar prevaleren. Dan zal
in ieder geval niemand kunnen zeggen dat er in dat jaar wordt gearbitreerd.
Ik verzoek de bewindslieden over dit alternatief na te denken. Het doet overigens
niets af aan ons basisuitgangspunt, maar misschien is het een mogelijkheid
om de discussie een verdere dimensie te geven.Voorzitter! Het tweede punt waarop wij de voorstellen hebben getoetst,
is de overkill. Wetgeving die dat soort betiteling uitlokt, verdient nadere
bezinning. In onze schriftelijke bijdrage hebben wij een vrij groot aantal
gevallen geïdentificeerd, waarbij elementen van overkill zijn te constateren.
Ik noem ze in willekeurige volgorde: dividend stripping, surtax groenfondsen,
het begrip uiteindelijke gerechtigde voor de dividendbelasting, de materiële
fusie-eis, het verlies bij aanmerkelijk belang, de afschaffing bijzonder tarief,
de afschaffing aftrekbare kosten van verwerving, de landbouwvrijstelling,
de meetrekregeling, sommige bepalingen met betrekking tot verzekeringen en
de man-vrouwfirma. Niet alle aspecten daarvan zijn uiteraard overkill, maar
zij hebben wel elementen daarvan.Het doet ons genoegen dat de bewindslieden op een aantal punten een tegemoetkomende
benadering van de zijde van het kabinet hebben getoond, althans de bereidheid
om hierover van gedachten te wisselen met de Eerste Kamer. Ik doel op met
name op het verlies aanmerkelijk belang, de meetrekregeling en de dividend
stripping. Met name op het laatste punt zijn we geïnteresseerd van de
bewindslieden te vernemen, wat de laatste stand van zaken is met betrekking
tot de discussie daarover met het bankwezen. Des te minder begrijpen wij,
waarom de bewindslieden zo krampachtig vasthouden aan hun standpunt inzake
de materiële fusie-eis, naar aanleiding van het arrest Leur-Bloem. Het
zal ongetwijfeld leiden tot nieuwe jurisprudentie, met vele jaren van onzekerheid
voor de praktijk.Voorzitter! Ik wil een drietal punten aan de orde stellen in het kader
van deze toetsing. Allereerst de bijzondere tarieven, een onderwerp dat ook
in de Tweede Kamer uitgebreid aan de orde is gekomen, en een onderwerp dat
het bedrijfsleven raakt. Wij denken hierbij aan bijzondere tarieven bij staking
en bij overlijden. Ook andere fracties vragen hiervoor aandacht. Het kabinet
rechtvaardigt de afschaffing met een beroep op overleg met het bedrijfsleven.
Het kabinet kan dit doen, maar de vraag is natuurlijk of het op de weg van
het bedrijfsleven ligt, op te komen voor de versterking van het ondernemerschap.
Ik denk dat dat kan, maar het ligt op de weg van het kabinet om op te komen
voor de zwakkere ondernemer die het slachtoffer wordt van deze afschaffing.
De vraag is dan ook, of er geen tegemoetkoming mogelijk is. Weliswaar is een
geringe tegemoetkoming toegezegd in de vorm van een betalingsregeling, en
verder noemen de bewindslieden de doorschuiffaciliteit, de stakingslijfrente,
de middelingsregeling en de 60%-waardering van de bedrijfswoning waarin de
achtergebleven partner blijft wonen. Dat kunnen faciliteiten zijn, maar dat
hoeft niet, want dat hangt af van de omstandigheden. Wij vragen de bewindslieden,
hoe zij staan tegenover de gedachte, een bijzonder tarief voor staking en
overlijden in te voeren van bijvoorbeeld 30%, waarop alleen een beroep kan
worden gedaan als de andere faciliteiten niet of niet volledig kunnen worden
gebruikt. Het budgettair belang van een dergelijke benadering is waarschijnlijk
gering, het is eenvoudig te hanteren en het vormt geen inbreuk op het systeem.Een tweede punt dat wij aan de orde willen stellen, is het verlies bij
het aanmerkelijk belang. Wij hebben reeds in het voorlopig
verslag opgemerkt, dat wij het een onbevredigende uitkomst vinden dat AB-verliezen
niet kunnen worden verrekend met de inkomstenbelasting uit box I via een tax-creditsysteem.
Wij hebben aangegeven, dat verliesverrekening via een tax-creditsysteem volledig
losstaat van het analytisch systeem, dat immers alleen bestaat uit een aparte
grondslag en een apart tarief. Tax credit vindt plaats op een hoger niveau,
namelijk op dat van de belastingschuld. Wij menen dat er mitsdien geen technische
bezwaren zijn, zoals de reactie van de bewindslieden schijnt te indiceren.
Wij zijn wat dat betreft in lijn met de positie van de collega's van de PvdA-
en de VVD-fractie in dit huis. Ook wij ondersteunen de gedachte dat de mogelijkheid
wordt gecreëerd een verlies uit aanmerkelijk belang bij het einde van
het aanmerkelijk belang, te weten het einde van box II, te verrekenen via
een belastingkorting met de belasting over het inkomen uit box I en uit box
III. Wij merken wel op dat dit meer dan "een keer per leven" zou kunnen plaatsvinden.
In de nota naar aanleiding van het verslag wordt over een keer per leven gesproken,
maar het zou technisch gesproken natuurlijk wel twee keer kunnen gebeuren.
Wij willen nadrukkelijk onderstrepen dat daarmee geen belastingbesparende
constructies mogen worden gecreëerd of dat daarvan oneigenlijk gebruik
kan worden gemaakt, noch dat er onbedoelde precedentwerking van uit zou mogen
gaan.Een derde punt in het kader van de overkill is de meetrekregeling. Ook
deze regeling heeft reeds aanleiding gegeven tot hilariteit in de fiscale
vakpers, hetgeen een uitzondering is, maar ze vertoont wel elementen van overkill.
Ook hierbij mag ik tot ons genoegen constateren, dat de bewindslieden op dit
punt de discussie met dit huis willen openen, hetgeen wij op prijs stellen.
Wij hebben dan ook al een eerste voorzet gedaan in onze bijdrage en ons afgevraagd
of het niet mogelijk is dat er op z'n minst afstemming komt tussen de familiegroepen
die worden genoemd in artikel 5.4.1.2a en in de vergelijkbare regeling in
artikel 3.4.1.2 door het schrappen van de duurzaam gescheiden levende echtgenoot.
De bewindslieden repliceren dan dat het niet mogelijk is dat te realiseren
zonder in voorkomende gevallen het positieve belang voor de fiscale begeleiding
van echtscheiding van AB-houders te verliezen. Wij plaatsen daar een vraagteken
bij. Als dat de wens is, is er, naar ik aanneem, een mogelijkheid om die anomalie
te elimineren. Wij zien de reacties op dat punt graag tegemoet.De derde toets betreft het overgangsrecht. Zoals bekend, hechten de leden
zwaar aan begrippen zoals "terugwerkende kracht", "eerbiedigende werking"
en "nakoming van toezeggingen". Het is de plicht van deze Kamer om wetsvoorstellen
te toetsen, met name op doelmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid.
De voorgestelde afschaffing van de aftrek premies lijfrentepolissen van vóór
de brede herwaardering was aanleiding voor onze fractie om de waarde van toezeggingen
en de eerbiedigende werking eens fundamenteel aan de orde te stellen in deze
discussie. De bewindslieden wijzen in hun antwoord op een driedeling. Zij
stellen dat er toezeggingen zijn met een algemeen beleidsmatig of politiek
karakter, dat er concrete toezeggingen zijn die de staatssecretaris kan doen
als medewetgever over in behandeling zijnde wetsvoorstellen, en dat er specifieke
toezeggingen kunnen zijn over de invoering van voorgestelde maatregelen in
bepaalde gevallen. Wat er ook zij van deze onderverdeling, de bewindslieden
stellen duidelijk dat een toezegging de wet niet te veranderen, nooit een
juridische strekking kan hebben. Naar ons oordeel is dat in dit geval ook
niet aan de orde. Terzake van de afschaffing van de aftrek lijfrentepremies
is uitsluitend sprake van het nakomen van een toezegging inzake eerbiedigende
werking voor bestaande contracten. Dat laat onverlet, dat de wet als zodanig
dan kan worden veranderd. Ook toen deze toezegging werd gedaan, werd de wet
veranderd en maakte men een uitzondering voor deze polissen. Waarom zou dat
niet ook bij een tweede wetswijziging kunnen geschieden? Met andere woorden:
het is mijn indruk dat wij nog geen antwoord van de bewindslieden hebben ontvangen
op de kernvraag of in situaties waarin zonder enig voorbehoud een concrete
toezegging wordt gedaan over lopende contracten, die toezegging kan worden
ingetrokken door een nieuwe wetswijziging. Wij willen daarover graag met hen
discussiëren in dit debat.Onlangs hebben wij een opinie ontvangen van de hand van het kantoor Loyens
& Loeff, dat in onvoorwaardelijke termen aangeeft dat het standpunt van
het kabinet in strijd is met het vertrouwens- en gelijkheidsbeginsel en dat
de verwachting gerechtvaardigd is dat de belastingrechter een beroep op het
vertrouwensbeginsel zal honoreren. Dit is een nieuw feit dat in de Tweede
Kamer en tot op heden in deze Kamer niet mede in de overwegingen betrokken
is geweest. Wij mogen er van uitgaan dat deze kwestie in rechte wordt uitgevochten,
al was het maar bij wijze van proefproces. Dat betekent dat de budgettaire
opbrengst van deze heffing in feite ter discussie staat. Wij vragen ons af
of het ter voorkoming van dit soort procedures en onduidelijkheid niet mogelijk
is met een inventieve benadering te komen om een stap voorwaarts te zetten
in deze impasse. Wij denken hierbij aan de mogelijkheid van het kabinet de
Hoge Raad te vragen een – niet bindend – advies uit te brengen
over de algemene rechtsvraag in hoeverre toezeggingen over de eerbiedigende
werking van lopende contracten kunnen worden ingetrokken door latere nieuwe
wetgeving. Dit zal op korte termijn een belangrijke indicatie voor de toekomst
kunnen geven en wellicht behulpzaam zijn om een lange periode van rechtsonzekerheid
te voorkomen.Voorzitter! De CDA-fractie heeft terzake van de eigen woning aandacht
gevraagd voor een drietal knelpunten die naar haar oordeel inbreuk maken op
de uitgangspunten in het regeerakkoord om de bestaande fiscale behandeling
van de eigen woning voort te zetten. Het betreft hier de onderhouds- of verbeteringskosten,
gefinancierd met vreemd vermogen, de bijgeleende rente over de periode 1 januari
1996 t/m 31 december 2000 en het verlies van de volledige aftrek van hypotheekrente
bij verhuizing. Wij vonden bij de bewindslieden gehoor voor onze opmerkingen.
De bewindslieden maakten gewag van een sympathieke gedachte, wat wij als een
handreiking zien voor het voeren van deze discussie.De bewindslieden bevestigen dat de onderhoudsschulden vanaf 1 januari
2001 gestaafd moeten worden door schriftelijke bewijzen. Dat staat in de wet.
De vraag is of dit ook geldt voor de periode vóór 1 januari
2001. Wij menen van niet. Dit staat niet in de wet. De bewindslieden stellen
in hun nota de voorwaarde dat deze leningen "door de belastingdienst als zodanig
zijn geaccepteerd". Deze acceptatie-eis lijkt ons in strijd met de huidige
wet. Wij verzoeken de regering daarom deze voorwaarde te laten vervallen.Over de bijgeleende rente is veel discussie geweest. Hierover zijn ook
resoluties verschenen. Wij weten dat deze rente vanaf 1 januari 2001 niet
meer in aftrek kan worden gebracht. Wij weten ook dat op 31 december 1995
bestaande hypothecaire schulden zonder nader bewijs worden aangemerkt als
te zijn aangegaan ter verwerving van de eigen woning. Er is echter een grijs
gebied vanaf 1 januari 1996 tot het moment dat de nieuwe wet haar intrede
zal doen. Wij hebben over deze kwestie vragen gesteld. Het besluit van 7 juni
1987 waarnaar door de bewindslieden wordt verwezen ziet op bepaalde met name
genoemde hypotheekvormen. Rente over een "bijleenrenteschuld" terzake van
de eigen woning is zonder meer aftrekbaar. Dit is ook aangegeven in het besluit
van 11 mei 1998 en dat van 14 april 1999. Voor aftrek van deze rente geldt
geen beperking met betrekking tot de leenvorm, hypothecair of anderszins,
en ook niet met betrekking tot de jaren waarop dit betrekking heeft, vóór
of na 1996. Het zou daarom niet correct zijn deze "bijleenrenteschuld" met
ingang van 1 januari 2001 in box III te plaatsen. Wij stellen dan ook voor,
te bepalen dat de hiervoor bedoelde "bijleenrenteschuld" evenals de onderhouds-
en verbeteringsschulden die per 31 december 2000 aanwezig zijn, te betitelen
als "verwervingsschulden". Wij menen dat dit zonder wetswijziging mogelijk
is in het kader van de uitvoering.Voorzitter! Een enkel landelijk dagblad heeft melding gemaakt van het
feit dat de staatssecretaris de burger in belangrijke mate tegemoet is gekomen
op het vlak van groen beleggen. Deze gedachte leeft zeker niet bij degenen
die het dichtst betrokken zijn bij het groen beleggen. De voorstellen van
de staatssecretaris komen erop neer dat bij wijze van overgangsrecht de zittende
houders van groen beleggen worden gevrijwaard van de vermogensrendementsheffing
boven het maximum. Voorts wordt een nieuwe aftrekpost gecreëerd van 2,5%
in box I. Onze eerste vraag is of dit ook geldt voor de bestaande beleggers.
De vraag die resteert is of de groenfondsen toekomst hebben met deze toezegging.
Voor het groen beleggen wordt budgettair jaarlijks 75 mln. ingeruimd. Dit
correspondeert met een totaal investeringsbedrag in groene projecten van 3
mld. Van deze investeringsomvang van 3 mld. is echter reeds 2,7 mld. ingevuld,
wat betekent dat de groenfondsen nog slechts 300 mln. uitzettingsruimte rest.
Deze zal naar verwachting van de fondsen binnen een half jaar zijn opgesoupeerd.
De groenfondsen pleiten daarom voor een investeringsniveau van 750 mln. per
jaar, hetgeen zou leiden tot een permanente kern van 6 mld. Dit correspondeert
met een jaarlijks beslag van 150 mln. in de toekomst. In de groene beleggingswereld
heerst de gedachte dat een jaarlijkse groei van het budgettair beslag met
25 mln. tot een maximum van 150 mln. correspondeert met dit initiatief.Een tweede knelpunt voor de groenfondsen is het maximum. Zij moeten binnen
het maximum van ƒ 100.004 concurreren met andere categorieën maatschappelijk
beleggen, zoals met de ethische beleggingen, maar ook met de Agaathleningen
en de kapitaalverzekering voor studiekosten. Het aanbrengen van een splitsing
tussen de categorieën maatschappelijk beleggen kan een oplossing zijn.
Aan de ene kant is er dan de minder renderende categorie, groen beleggen,
ethisch beleggen, en aan de andere kan het ondernemersgerichte beleggen, zoals
filmfinanciering, tante Agaath en dergelijke. Wij vernemen graag de visie
van de bewindslieden op deze twee knelpunten.Een onderwerp dat de CDA-fractie zeer aan het hart ligt, is het vrijwilligerswerk.
Wij hebben daarvoor speciale aandacht gevraagd, maar wij zijn tot op heden
nog niet veel verder gekomen in de discussie met de bewindslieden. Het wetsvoorstel
is vooral afgestemd op een gericht arbeidsmarktbeleid, maar wij menen dat
ook nadrukkelijk rekening moet worden gehouden met de betekenis van onbetaalde
zorg, opvoeding, mantelzorg en vrijwilligerswerk. Wij hebben daarom gevraagd
of de huidige belastingvrije vergoeding verhoogd kan worden tot ƒ 2000.
Deze is thans ƒ 1470. De bewindslieden zijn echter bezorgd dat een
aanmerkelijke verhoging niet aan de orde kan zijn, omdat genieters van inkomsten
uit arbeid dan wellicht een deel van hun beloning als kostenvergoeding willen
aanmerken met een beroep op het gelijkheidsbeginsel en omdat dan het verband
met de algemeen te maken, maar ongetoetste kosten wordt losgelaten. Wij weten
uit de recente historie dat een dergelijke reserve niet bestond bij vorige
kabinetten! Ik verwijs alleen al naar het arbeidskostenforfait, dat uit inkomenspolitieke
overwegingen tot een ongekende hoogte is opgevoerd. De royale uitvoering van
de 35%-regeling roept ook niet meteen de gedachte op dat hier geen ruimte
kan zijn. Het komt ons voor dat het mogelijk moet zijn, een iets hoger forfaitair
bedrag als belastingvrije kostenvergoeding te realiseren. Is dat mogelijk
door een extra deel van die belastingvrije vergoeding te bestempelen als een
belastingvrije incentive ter bevordering van vrijwilligerswerk? Deze incentive
wordt dan gecreëerd. De bewindslieden hebben dat ook gedaan bij groen
beleggen door een aftrekpost te creëren in de eerste schijf. Als dat
mogelijk is, zou je denken dat ook dit mogelijk is. Is men echt bezorgd dat
het gelijkheidsbeginsel een streep door de rekening haalt? Ik zet daar een
groot vraagteken achter. Een kabinet dat een extra "boxvreemde" aftrekpost
kan creëren voor groen beleggen, CV's in films en zeeschepen bevordert
en ethisch beleggen aantrekkelijk wil maken, moet toch ook in staat zijn om
een kleine, iets royalere tegemoetkoming te realiseren voor vrijwilligerswerk.
Uiteraard dient een en ander te worden voorzien van duidelijke afbakeningsgrenzen
en voldoende waarborgen tegen oneigenlijk gebruik. Wij zien de reactie van
de bewindslieden op dit punt graag tegemoet.Voorzitter! Ik wil afronden met de invoering en de uitvoering. De leden
van onze fractie wensen hun zorg uit te spreken over de problemen die zijn
voorzien bij de invoering van deze wetgeving. Zij doen dit in navolging van
de behartigenswaardige opmerkingen van de PvdA-fractie en de andere fracties.
Wij constateren dat met het oog op deze herziening dit jaar
nog vier nieuwe wetsvoorstellen zullen worden ingediend, terwijl er nog twee
in de Tweede Kamer aanhangig zijn. Voorts moet nog een groot aantal onderwerpen
worden behandeld en uitgevoerd in het kader van het wetsvoorstel technische
aanpassingen. Voorzover wij dat kunnen overzien, zijn dat ten minste twaalf
onderwerpen. De neerslag van de discussie in dit huis tot op heden geeft aan
dat deze lijst wellicht nog iets wordt uitgebreid. Dat betekent dat van alle
departementen, maar ook van het bedrijfsleven en van de overheidssector grote
inspanningen zullen worden gevraagd. Er zal extra moeten worden geïnvesteerd
in adequate voorlichting en assistentie. Wij vernemen graag van de bewindslieden
de stand van zaken in detail. Welke tijdschema's zijn gesteld voor de aanpassing
van computerprogramma's bij het bedrijfsleven en overheidsinstanties, inclusief
provincies en gemeenten? Hoe wordt de haalbaarheid daarvan ingeschat?Voorzitter! Wij hebben kennisgenomen van een schrijven van het Verbond
van verzekeraars aan de staatssecretaris van 27 april jongstleden betreffende
een aantal belangrijke uitvoeringsaspecten. Het heeft ons gestoord dat wij
in deze discussie worden betrokken. Deze uitvoeringsaspecten regarderen immers
in eerste instantie het verkeer tussen Financiën en de verzekeringsmaatschappijen.Indien deze reactie echter als een noodkreet moet worden geïnterpreteerd,
ligt het anders, temeer omdat het een testcase kan zijn om te zien hoe Financiën
met de uitvoering omgaat. Indien de stellingname in de brief juist is en het
toegezegde overleg met het veld, zoals dat zo plastisch heet, praktisch stilligt,
is er kennelijk iets aan de hand.Wij verzoeken de staatssecretaris daarom om opheldering over de knelpunten
die in de brief zijn genoemd, waar wij nu tegen onze wil bij worden betrokken.
Meer in het algemeen willen wij vernemen of er wellicht vergelijkbare vertragingen
spelen in het overleg met andere uitvoeringsinstanties bij de uitvoering van
de voorliggende wetsvoorstellen, waarbij het departement van Financiën
is betrokken.Wij brengen in dit verband in herinnering hoe moeizaam en traag de uitvoering
van een simpele toezegging van staatssecretaris Vermeend is verlopen over
kapitaalverzekeringen met een pensioenclausule. Deze heeft slechts na herhaald
rappelleren vanuit deze Kamer en van andere bronnen tot actie geleid.Voorzitter! Tot zover onze bijdrage in eerste termijn. Wij zien met belangstelling
de reactie van de bewindslieden tegemoet, eventueel schriftelijk, zoals wij
bij de financiële beschouwingen gewend zijn. Afhankelijk daarvan zullen
wij overwegen of wij een of meer moties zullen indienen om onze zienswijze
te onderstrepen.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Voorzitter! Naar mijn beste weten is het uniek dat een staatssecretaris
een debat met de Senaat moet aangaan over een wetsvoorstel dat hij enkele
weken daarvoor als volksvertegenwoordiger in de Tweede Kamer heeft moeten
behandelen. Lastig lijkt het mij ook wel. Als volksvertegenwoordiger kun je
"twee dingen goed begrijpen" en bij beide kun je kanttekeningen maken, maar
als bewindsman is het "van twee dingen één". Je hebt maar te
verdedigen wat er als compromis uit de Tweede Kamer komt, want dat is de waarheid
zoals zij er ligt. Ik wens de staatssecretaris daarbij graag veel wijsheid,
waar ik overigens niet aan twijfel, en erg veel sterkte.In de pers is steeds geschreven dat staatssecretaris Bos in een gespreid
bedje komt. Nu maak ik ook wel eens een bed op, maar ik geloof dat als ik
mijn bed zo opgemaakt achter zou laten, mijn partner zou zeggen: kan dat niet
beter? Een gespreid bedje is het natuurlijk geenszins.De wetten zijn klaar, op papier. Ik vind dat staatssecretaris Vermeend
in korte tijd goed werk heeft verricht, maar de werkelijkheid veranderen is
altijd moeilijker dan wetgeving veranderen. Dat moet nog komen. Daarbij is
de invoering een belangrijk punt. Dat is in dit huis ook een belangrijk punt
van aandacht. Om maar meteen een van mijn hoofdpunten te noemen: naar onze
opvatting is daarover tot op heden wat te luchtig gedaan, zij het dat er in
de laatste schriftelijke antwoorden iets van ongerustheid doorklonk.Even ter geruststelling, de wens om te komen tot dit belastingplan heeft
in principe de steun van de fractie van de Partij van de Arbeid. De werkelijkheid
blijkt onder de huidige wetgeving zo makkelijk te kunnen afwijken van de door
de wetgever beoogde effecten. Het nieuwe plan heeft zeer veel goede kanten,
als je het daartegen afzet. Dat de fractie van de Partij van de Arbeid het
wetsvoorstel steunt, betekent zeker niet dat de bewindslieden nu achterover
kunnen leunen, want er zitten nog problemen genoeg aan. Ik heb een aantal
kritische kanttekeningen.Zoals ik al zei, zien wij een aantal positieve kanten aan de voorliggende
voorstellen. Het terugbrengen van het grote aantal aftrekposten is een goede
zaak. Als de beoogde eenvoud inderdaad wordt bereikt, is dat een groot goed.
De intentie om vermogenswinsten middels de vermogensrendementsheffing onder
de belastingen te brengen, is in ieder geval positief. Bovendien is er sprake
van een grote lastenverlichting van 6 à 7 mld., waarbij volgens de
berekeningen iedere burger erop vooruitgaat. Mijn liefje wat wil je nog meer?Toen ben ik bij mijzelf nog eens nagegaan waarom ik er toch zo kritisch
tegenaan keek. Dat kan zijn door mijn ervaring met de vorige belastingherziening,
het plan-Oort. Ook dat plan ging gepaard met een aanzienlijke vermindering
van het aantal aftrekposten, een verlaging van de toptarieven en 4 mld. lastenverlichting.
Nog geen jaar daarna werd door de toenmalige minister-president bij voortduring
gesproken over de rijke burgers, de arme overheid en noodzakelijke gigantische
bezuinigingen op de overheidsuitgaven, met name in de sociale zekerheid. Dat
zal wel geen oorzakelijk verband hebben gehad met de belastingverlichting,
maar toch. Lastenverlichting is voor de PvdA-fractie op dit moment, in deze
economische situatie, als zodanig geen prioriteit. Terugkijkend naar "Oort":
de gewenste vermindering van het aantal aftrekposten hebben wij in de afgelopen
vijf jaar, de periode waarin ik de belastingwetten behandel, bijna allemaal
teruggedraaid. Ik herinner mij nog dat collega Stevens bij het terugtrekken
van "congressen in het buitenland" zijn eerste congres in Cyprus of Malta
organiseerde. Dat doet er niet zoveel toe, maar ik verzoek
wel dringend om dit niet nog eens te doen.Ik weet dat de aftrek voor lage inkomens van de aanschafkosten van computers
niet van het ministerie van Financiën, maar van het ministerie van SZW
komt. Toch zeg ik: doe dat niet. Wie amper geld genoeg heeft voor een nieuwe
wasmachine – ook een krediet opnemen is duur, want de rente is niet
aftrekbaar – kan natuurlijk wel een computer aanschaffen, maar daar
kun je de was niet op draaien. Bovendien zijn aftrekposten altijd gunstig
voor hogere inkomens. Ook geef ik een inhoudelijke waarschuwing: als iedereen
met een laag inkomen op hetzelfde moment dezelfde computer aanschaft, treedt
de wet van de remmende voorsprong in werking, net zoals in Frankrijk met het
Minitel-experiment: niemand mag ervan afwijken, want anders zou je iedereen
dwingen om opnieuw een computer aan te schaffen. Ik denk dat de nieuwe technologie
op een andere manier bereikbaar en toegankelijk kan worden voor de lage inkomens.
Ik herhaal dus: geen nieuwe aftrekposten!Ik begin mijn betoog met een aantal algemene opmerkingen over de Europese
invalshoek, de inkomensverdeling en de vraag of het belastingplan inderdaad
voldoende inspeelt op de samenleving van morgen. Daarna zal ik ingaan op het
wetsvoorstel zelf, waarbij ik vooral aandacht zal besteden aan de artiestenregeling.
Ik zal eindigen met de zorgen van de PvdA-fractie over de in- en uitvoering
van de wetgeving.Ik begin dus met de Europese invalshoek. De minister zal zich als geen
ander herinneren hoe mijn fractiegenoot Thijs Wöltgens vorig jaar, het
jaar daarvoor en bij mijn beste weten ook de jaren daarvoor de Europese invalshoek
heeft gekozen als een belangrijk uitgangspunt voor zijn financiële beschouwingen;
dat heb je als je uit Kerkrade komt. Daarbij vroeg hij aandacht voor een verdere
harmonisatie van de belastingwetgeving. Een sociaal en sterk Europa vereist
dat schadelijke belastingconcurrentie wordt tegengegaan, maar onze indruk
was dat Nederland zelf een belangrijke bijdrage kan leveren aan deze schadelijke
ontwikkeling. Die indruk meenden wij bevestigd te krijgen door het rapport
van de werkgroep die aan de Commissie interne markt en de minister van Financiën
verslag heeft uitgebracht. Als ik het mij goed herinner, heeft dat de publiciteit
gehaald. Toen mijn collega Wöltgens staatssecretaris Vermeend daarmee
confronteerde, heeft Vermeend plechtig beloofd om dat rapport te zullen weerleggen.
Die weerlegging hebben wij nog niet gezien.In de schriftelijke voorbereiding heeft de regering er opnieuw blijk van
gegeven dat zij geen al te grote belangstelling koestert voor belastingregimes
op Europees niveau. Onze vraag naar eventuele gevolgen voor de burger van
een vermogensrendementsheffing in Europees kader is afgedaan met de opmerking
dat de Europese Commissie geen nieuwe plannen voor regelgeving heeft. Sterker
nog: op basis van persberichten constateert de regering dat commissaris Bolkestein
geen rol ziet voor Europees optreden op het terrein van de inkomstenbelasting.
In die opmerking klonk echt opluchting door. Er had echter sprake moeten zijn
van verontrusting en toenemende verontwaardiging. Er is toch alle reden om
verontrust te zijn over fiscale mededinging in Europees verband? Twee jaar
geleden hield prof. Daniëls zijn inaugurele rede in Maastricht. Daarbij
toonde hij theoretisch en empirisch aan hoe schadelijk belastingconcurrentie
uiteindelijk voor alle betrokkenen is: alle lidstaten zien daardoor de financiële
basis voor overheidsuitgaven eroderen. Misschien past zo'n ontwikkeling in
een zuiver liberale ideologie, maar bewindslieden in een paars kabinet en
zeker een sociaal-democratische staatssecretaris kunnen hier alleen maar ongelukkig
mee zijn. Als het waar is dat Euro-commissaris Bolkestein op het punt van
de inkomstenbelasting geen initiatief neemt, dreigen toch nog grotere consequenties?
De mobiele veelverdiener wordt gelokt met dalende toptarieven en de belastingheffing
verschuift hoe langer hoe meer naar de indirecte, kostprijsverhogende belastingen,
de BTW en de milieuheffingen. Het gevolg is: minder belasting naar draagkracht,
minder herverdeling en dus een grotere inkomensongelijkheid. Dat is niet het
Europa dat de PvdA-fractie voor ogen staat. De uit de schriftelijke voorbereiding
blijkende laconieke houding ten opzichte van Europa is dan ook niet acceptabel.
Nederland zou voorop moeten lopen bij de bestrijding van die schadelijke belastingconcurrentie
en niet mogen berusten in de passiviteit van de Europese Commissie. Welke
initiatieven is de regering van plan te ontwikkelen om de schadelijke belastingconcurrentie
op Europees niveau tegen te gaan? Het antwoord op die vraag plaatst dit wetsvoorstel
in het perspectief van de concurrentiespiraal, of van een robuust stelsel
dat voor de komende jaren een belastingheffing naar draagkracht vastlegt.Alvorens vanuit deze perspectieven op de wetgeving in te gaan, wil ik
een micro-Europees punt aan de orde stellen: de grensarbeiders. Het is zonneklaar
dat het gezinsinkomen van een alleenverdienersfamilie, wonend in België
of Duitsland, als gevolg van het niet toevallen van de heffingskorting aan
de partner achteruitgaat omdat deze niet onderhevig is aan de volksverzekeringsplicht.
Een echt goede analyse voor deze grensarbeiders ontbreekt en de vakbeweging
komt met andere berekeningen dan het departement. Gezien vanuit het Europese
principe van het vrije verkeer van werknemers is het een slechte zaak wanneer
op het niveau van de lidstaten een eenzijdige belastingwijziging plaatsvindt
die een negatieve uitwerking heeft op het grensoverschrijdend arbeidsverkeer.
Harmonisatie mag dan niet aan de orde zijn, disharmonisatie moet in ieder
geval worden voorkomen. Bij de sociale zekerheid is zoiets zelfs verplicht.
Ziet de staatssecretaris mogelijkheden voor reparatie, opdat de grensarbeider
bij deze, binnen het grote Europa toch normale, activiteit niet wordt benadeeld
ten opzichte van collega's die net aan de andere kant van de weggevallen grens
wonen?Terug naar de vraag of dit wetsvoorstel kan worden aangemerkt als een
robuust stelsel waarin rekening wordt gehouden met draagkracht. Meer dan 90%
van de inkomsten waarover belasting wordt geheven, komt uit box I en valt
dus onder de progressieve heffing. De invoering van de heffingskorting en
de arbeidskorting heeft voor een groot deel van de werkende bevolking een
nivellerend effect, dat bovendien bij een gunstige ontwikkeling in de sociale
zekerheid wordt versterkt. Daarnaast kunnen deze instrumenten
beter worden gebruikt bij een positief inkomensbeleid voor lagere en middeninkomens,
wanneer zulks noodzakelijk blijkt. Toch zitten er enkele schaduwkanten aan
dit zonnige beeld. De BTW-verhoging is een prijsopdrukkend middel. Ondanks
het gegeven dat het BTW-tarief tussen de tarieven van België en Duitsland
in zal vallen, zal een en ander zeker forse effecten hebben voor winkeliers
in het grensgebied. Uiteraard ondervindt de koopkracht van degenen die hun
inkomen geheel moeten besteden aan consumptieve uitgaven meer effect van BTW-stijgingen
dan de koopkracht van hen die een groot deel van hun inkomen kunnen reserveren
voor sparen en beleggen. De verlaging van het toptarief zal zeker ook meer
effect hebben naarmate een groter deel van het inkomen in de bovenste regionen
verkeert.De hypotheekrente blijft een aftrekpost. Aftrekposten in box I hebben
het grootste effect bij de hoogste inkomens, zij het dat door de verlaging
van het toptarief een deel van het positieve effect verdwijnt. Toch vraag
ik mij af of het niet meer in de lijn van dit belastingplan zou liggen om
ook een heffingskorting voor de hypotheekrenteaftrek te ontwikkelen; dat was
een oud PvdA-voorstel bij de Oort-wetgeving, destijds door Kamerlid Vermeend
in eerste termijn aan de orde gesteld. De minister denkt nu natuurlijk dat
hij een medestander voor de flattax heeft gevonden, want daarbij is de aftrekpost
voor de hypotheekrente voor iedereen gelijk. Dit is echter niet het geval:
het probleem is immers dat bij een flattax een grote hoeveelheid inkomensafhankelijke
regelingen op gemeentelijk niveau en op basis van andere wetgeving zullen
worden ingevoerd; hierover schreef de staatssecretaris als Kamerlid ooit een
goed stuk.Vanuit het perspectief van inkomensverdeling en draagkracht is het natuurlijk
positief dat door de rendementsheffing de thans nog onbelaste vermogenswinsten
bij de heffing worden betrokken. In werkelijkheid valt dit echter wat tegen.
Juist voor de topinkomens die nu onder de vermogensbelasting vallen, gaat
het om een materieel geringe verhoging van 0,7% naar 1,2%. De grondslag voor
de vermogensheffing daalt, want het eigen huis valt in box I. Er zijn aanzienlijk
meer mensen met een laag en middeninkomen dan met een echt hoog inkomen, maar
die laatsten gaan er aanzienlijk meer op vooruit. Het is dus nivellerend voor
een groot deel van de bevolking, maar het is fors denivellerend aan de top.Economisch gezien is het heel verstandig. Immers, verhuizen naar België
in verband met de belastingen hoeft niet meer. De belastingen kunnen weer
gewoon in Nederland worden afgedragen, het genot van de volksverzekering blijft
in stand, de bridgeclub is weer naast de deur en alle kinderen kunnen weer
gewoon op bezoek komen. De minister van Financiën, die natuurlijk vooral
kijkt naar de inkomensstroom voor de overheid kan terecht tevreden zijn. Als
de rente enigszins stijgt, komen alle rijke Belgen naar Nederland! Of was
het nu de belastingconcurrentie waar ik zojuist een kritische kanttekening
bij plaatste?Wie de draagkracht belangrijk vindt, is toch enigszins teleurgesteld.
Maar afgezet tegen de huidige wetgeving, waarbij veel burgers met hoge inkomens
nooit betaalden wat zij op grond van de wet leken te moeten betalen, kiest
de PvdA ervoor de zonzijde te zien. Een positief betoog van de staatssecretaris,
die dit in alle mogelijke kleine zaaltjes in zijn periode van de Tweede Kamer
heeft uiteengezet, zal ons daarbij sterken.Wel ideologisch storend, ook al is het materieel van nauwelijks enig belang,
is het voornemen om alleen volksverzekeringspremies te heffen over het inkomen
in box I. Volksverzekeringen gaan uit van het ingezetenschap. Ook burgers
die uitsluitend inkomen genieten uit box II en box III zijn ingezetenen. Op
grond van de solidariteitsgedachte horen zij dus ook premie te betalen. Dit
is misschien wel heel praktisch, maar het klopt toch niet. Een goede oplossing
zou zijn om de volksverzekeringspremies volledig te fiscaliseren. Dit is een
al jaren bestaande wens van een deel van de PvdA.Speelt dit belastingplan voldoende in op de samenleving van morgen? Om
die vraag goed te kunnen beantwoorden, moet je in een glazen bol of in het
koffiedik kijken. Dat is niet gemakkelijk. Maar ook nu al zijn er een aantal
zaken die de aandacht vragen. Sommigen zullen denken aan de noodzaak van economische
structuurversterking. Ik noem het milieu en vooral de veroudering van de bevolking.
Op het terrein van het milieu voorziet het belastingplan nog in een vervolg.
Ik heb begrepen dat met betrekking tot het bevorderen van investeringen door
burgers in het milieu, aanpassingen zijn voorgenomen in het groen beleggen.
Collega Stevens wees daar al op. Dezelfde vrijdag dat de laatste schriftelijke
antwoorden ons bereikten, heeft het kabinet over groeninvesteringen nadere
besluiten genomen. Bestaande groenrentes worden ontzien en nieuwe bevorderd
tot een maximum met de invoering van een aftrekpost in box I (?). Ik begrijp
het niet echt. Het zou dan ook goed zijn, als de staatssecretaris zijn voornemens
hieromtrent verduidelijkt. Zowel uit de financiële als de milieuwereld
hebben ons de nodige vragen bereikt. Bovendien is er kritiek geuit. Geldt
de nieuwe regelgeving ook voor bestaand groeninvesteerders? Is de ruimte inderdaad
zo beperkt? Ik ga er nu niet uitgebreid op in. Dat hoeft misschien ook niet,
als ik de antwoorden van de staatssecretaris gehoord heb. De wetsvoorstellen
bereiken ons nog. Als ik er wel uitgebreid op in wil gaan, heb ik daar de
tweede termijn voor.Het inspelen op de verandering van de bevolkingssamenstelling zal ik wel
in voldoende mate moeten terugvinden in de onderhavige wetsvoorstellen. Immers,
ook bij de desbetreffende wetgeving is gezegd: daarvoor komt nog de pensioenparaplu
in het belastingplan. Het WRR-rapport zal hiervoor vast veel tot inspiratie
hebben gediend, zo is mijn mening. Wij kunnen waarnemen voor de nabije toekomst
dat jongeren in toenemende mate in de fase van gezinsvorming beiden buitenshuis
werken. Wij kunnen ook waarnemen in de Nederlandse samenleving dat het aantal
ouderen relatief en absoluut toeneemt. In het kader van "arbeid en zorg" is
kabinetsbreed aandacht voor het kunnen inpassen van betaalde arbeid in mens-
en gezinsleven. Dat is een goede zaak. Daarover gaat het ILO-verdrag 156.
Twintig jaar geleden was de voorzitter van de werknemers daar voor. Dit verdrag
verplicht Nederland daartoe. Het gaat echter heel sterk over betaalde arbeid
en zorg voor kinderen. Maar hoe zit het met de individuele en de collectieve
 zorg voor ouderen? Die hoeven zelfs geen kinderen te hebben
die de zorg voor hen op zich kunnen nemen.Wij zien dat in toenemende mate oudere mensen over een redelijk pensioen
beschikken. De fiscale begeleiding en de zekerheid van de basis (AOW) hebben
ervoor gezorgd dat witte vlekken in pensioenland minder worden. Dat geldt
echter niet voor iedereen. De inkomensverschillen tussen ouderen zijn dan
ook zeer groot (boven de 65 en onder de 65). Dat blijft in de toekomst zo.
Ik zou bijna zeggen: niet alleen ondanks, maar misschien zelfs dank zij dit
belastingplan.Er zijn, zeker buiten de werknemerskring, grote groepen werkenden die
op een eigen wijze voor een oudedagsvoorziening zorg moeten dragen. De inkomensverschillen
tussen ouderen werken natuurlijk door in de mate waarin ouderen zorgafhankelijk
en zorgontvankelijk zijn. De zorg van kinderen voor de ouders is in financieel
opzicht een uitzondering. Er is steeds minder mogelijk vanwege de tijd, hoewel
mantelzorg nog steeds een groot onderdeel van de zorg is. Het beleid is er
namelijk op gericht dat alle volwassenen in de arbeidzame leeftijd betaalde
arbeid verrichten. Nu en dan roep ik ook dat het belastingplan een enorme
emancipatie-impuls heeft, als buitenshuis werken maatgevend is voor emancipatie.
Het recht op het eigen aanrecht is namelijk volkomen vervangen door het recht
en de plicht om te werken voor de eigen open keuken. Wie zorg behoeft, kan
dus niet terugvallen op de eigen werkende kinderen. Hij is afhankelijk van
de collectieve voorzieningen of van een voldoende hoog eigen inkomen. Maar
de zorg vanuit de samenleving georganiseerd in de Staat blijkt de groei niet
te kunnen bijhouden. Dat zien we allemaal aan de wachtlijsten. Wanneer ouderen
dan onvoldoende geld hebben om de zorg zelf particulier in te kopen en de
collectief georganiseerde zorg achterblijft, willen kinderen – zeker
de tweeverdieners – in plaats van met tijd nog wel eens met geld bijspringen.
Je kunt het toch vervelend vinden als je moeder maar één keer
per week onder de douche kan en zelf hulp bieden is vaak onmogelijk. Ik vind
het wegvallen van de mogelijkheid om deze kosten in mindering te brengen op
het belastbaar inkomen wel eenvoudiger, maar ik vraag mij toch af of de individualisering
hier niet ver is doorgeschoten. Dat de ouderen zelf de kosten als bijzondere
lasten mogen aftrekken, biedt weinig soelaas wanneer het eigen inkomen de
AOW nauwelijks te boven gaat. Je kunt de kosten ook amper maken!Ik acht het dus van zeer groot belang, zowel voor de ouderen van straks
als voor de generaties die na hen komen, dat ieder die kan sparen voor de
oude dag dat ook gewoon zelf doet. Daarmee kunnen ouderen in grote mate onafhankelijk
blijven van collectieve zorg en de volgende generaties wordt de extra last
bespaard van een steeds groter beroep op collectieve zorgvoorzieningen. Dan
is het de vraag of de beschermende pensioenparaplu in voldoende mate tot stand
is gekomen.Bij de behandeling van de Wet fiscale facilitering pensioenen heb ik naar
voren gebracht, dat ik de jas wel iets te ruim vind maar dat was geen uitnodiging
om hem dan maar meteen op maat aan te passen. Ik kreeg zojuist een brief van
de Stichting van de arbeid die er in paniek op wees, dat er weer een pand
van de jas in de Witteveenwetgeving afging als wij meer willen in het Belastingplan.
Vanuit de verzorgingsfilosofie is een pensioen tot een bepaald niveau belangrijk
en daarboven vooral plezierig. Dat bij het Belastingplan zoals het thans voorligt,
gezocht is naar enige inperking – ook ten opzichte van de Witteveenwetgeving –
heeft mij helemaal niet verbaasd. Dat hoeft ook niet per se bij ons op problemen
te stuiten als er maar voldoende ruimte is om de verzorgingsfilosofie goed
vorm te geven. Niet iedereen hoeft de maxima van de wetgeving op te zoeken.
Ik heb nagegaan of een pensioen van 70% van het laatstgenoten salaris, in
40 jaar op te bouwen, ook buiten een pensioenregeling vanwege de werkgever
mogelijk is. Verzekeraars rekenden uit dat dit niet mogelijk is en het ministerie
meende van wel. Ik heb gekeken naar de grondslagen van de berekeningen. Het
ministerie hanteerde een rekenrente van 4% en de verzekeraars 3%. Misschien
mag het ministerie dat maar verzekeraars moeten 3% hanteren. Ik zag geen inflatie
en het ministerie houdt geen rekening met kosten. Als je dat in de markt doet,
ga je failliet!Naar mijn mening zit het in het midden. Als mensen hun arbeidsleven aanvangen
met een redelijk inkomen, gestaag carrière maken en in een stijgende
lijn ieder jaar gebruikmaken van de jaarruimte, zal het pensioen lager uitkomen
dan in een pensioenregeling mogelijk is maar toch een redelijke hoogte hebben.
Het zal in ieder geval geen 70% zijn. Echter, voor mensen met een lager inkomen
of een sterk fluctuerend inkomen wordt een pensioen vanuit de verzorgingsgedachte
volgens mij te krap. Dat steekt temeer daar waar het inlopen van pensioengaten
aanzienlijk is beperkt. Geen jaarruimte, dan ook geen pensioenruimte, ook
niet achteraf. Ik heb de indruk, dat dit in de Tweede Kamer in de discussie
over de vraag of de terugwerkende kracht van vijf naar zeven jaar moest worden
verlengd niet is gezien, omdat het daar niet gaat om pensioengaten maar om
de situatie, dat de jaarruimte er wel was maar het geld niet.Ik begrijp de angst, dat juist door burgers met hoge inkomens de maximale
grenzen worden opgezocht zodat weer een forse aftrekpost kan worden opgevoerd,
maar volgens mij had dit ook op een andere manier kunnen worden voorkomen
door bijvoorbeeld maxima te stellen aan de hoogte van het inkomen waarover
het pensioen kan worden opgebouwd. Het vervangen van de derde tranche door
het uitsluitend mogen benutten van de jaarruimte vind ik een groot verlies
in het licht van de financiering van de toekomstige vergrijzing.Ik stel het absoluut op prijs, dat de harde opstelling ten aanzien van
het vullen van eventuele AOW-tekorten – waarover de SER zich buigt –
inmiddels is verlaten, maar ik heb mij wel ernstig gestoord aan de opvatting
dat mensen er geen behoefte aan hebben om een dergelijk gat te dichten omdat
de Bijstandswet de vloer is. Dat nu staat haaks op iedere rechtsgrond van
de sociale zekerheid. De samenleving, georganiseerd in de Staat, vrijwaart
iedereen tegen armoede en gebrek onder de voorwaarde, dat iedereen zichzelf
ook inspant om niet in zo'n situatie terecht te komen.Maar goed, ook voor andere pensioengaten vind ik het regime te strak.
Een pensioentekort kan ontstaan door een vorm van verevening bij echtscheiding.
Het is voor de burger echter wel een gat. Erger nog vind ik
het als je de jaarruimte niet hebt kunnen benutten, omdat je die niet hebt.
Iemand met een zeer sterk fluctuerend inkomen zal nooit een lang doorlopende
kapitaalverzekering met een lijfrenteclausule kunnen afsluiten. Het ene jaar
heeft hij namelijk meer en het andere jaar minder ruimte. Moet hij dan ieder
jaar een koopsompolisje storten? Dan lopen kosten behoorlijk op. Dat is geen
goed systeem.Bovendien zijn mensen zich niet altijd even goed bewust van de noodzaak
de jaarruimte werkelijk te benutten als er geen andere pensioenopbouw is:
er zijn kinderen, er is een hypotheek afgesloten, er zijn tekorten, investeringen
in een eigen bedrijf, een eigen woning enz. Pensioenbewustwording ontstaat
vaak pas als de pensioenleeftijd dichterbij komt.Maar als de individuele burger niet een goed pensioen heeft, kost ons
dat collectief veel geld. Ik heb veel liever dat de mensen er nu voor sparen
dan dat zij de volgende generatie opzadelen met een collectieve last. Daarom
vind ik dat een goede regeling en een zekere fiscale faciliëring zeker
op hun plaats zouden zijn. Natuurlijk is het waar dat de Tweede Kamer een
aantal dingen heeft verbeterd: van 15% naar 17% opbouw. Dat geeft meer ruimte.
Verder is er de 1000 euro algemene lijfrenteaftrek. Ik noem dit maar een gemaksregeling.
Wat ik leuk vind en ook wel goed, is dat de franchise is verlaagd, want zeker
voor tweeverdieners met bijna een volledig inkomen, bijvoorbeeld in schaal
3, is het inkomen ongeveer gelijk aan de hele franchise bij het ABP. Dan heb
je dus eerst samen 72.000 bruto en daarna alleen nog maar AOW. Het is dus
mooi dat dit gat gedicht kan worden. De prijs ervoor is echter, dat andere
pensioengaten niet meer gedicht kunnen worden en dat vind ik verkeerd. De
prijs is naar mijn mening te hoog.Wat betekent de geuite kritiek voor het standpunt van de Partij van de
Arbeid? In een paars kabinet leef je met compromissen. Anders gaat het niet.
Europa als invalshoek vinden wij belangrijk. Dat heb ik reeds gezegd. De koopkrachteffecten
zijn gemiddeld positief, maar naast de nivellerende effecten in grote delen
van het inkomensgebouw springen de topinkomens er wel erg gunstig uit. De
toekomstige verandering in onze bevolkingssamenstelling heeft aandacht, maar
kennelijk is het toch onmogelijk geweest om voldoende aandacht te besteden
aan de oudedagsvoorziening van een groot deel van de burgers die niet onder
een pensioenregeling vallen. Dus: gematigd positief.Dan ga ik nu in op de wet en begin met iets te zeggen over box I. Voorzitter!
Waarom spreekt men van een "box"? Was hokje I niet Nederlandser geweest? Of:
kist? Vat, hoor ik iemand roepen. Ik eindig dan bij vat 69, maar nee, ik begin
gewoon bij I: inkomen uit arbeid en eigen woning.Voor werknemers met een goede pensioenregeling is eigenlijk de enige verandering
het vervallen van het arbeidskostenforfait en de mogelijkheid om arbeidskosten
boven een bepaald niveau af te trekken. Sommige mensen menen dat hiervoor
een overgangsregeling ontworpen had moeten worden, maar ik meen dat wij hiermee
het systeem erg ingewikkeld hadden gemaakt. De heffingskorting compenseert
dat meer dan volledig aan de onderkant. Onbelaste vergoedingen zijn mogelijk.
De CAO-onderhandelingen worden voor de vakbondsbestuurder hartstikke leuk
en de vakbeweging wordt weer vreselijk wervend. Als de mensen vakbondslid
zijn kunnen ze daar meteen juridische steun krijgen bij een conflict met de
werkgever. Dus erg grote problemen zie ik niet, maar er zijn wel een paar
rare dingen. De fietsaftrek is hartstikke goed bedoeld, maar eigenlijk heel
vreemd. Als er toch iets moet worden geruild, gooi deze regeling er dan maar
uit. De gestaffelde regeling met betrekking tot de auto van de zaak lijkt
mij ook ingewikkeld. Ik vind dat men beter terug kan gaan naar de oude regeling
van 20%, want met die reeks van 500 tot 4000 km, 4000 tot 7000 km en 7000
km en daarboven kost het systeem meer en heeft men meer ellende. Ik raad daarom
aan daar nog eens naar te kijken.Pijnpunt is de belastbaarheid voor het volledig progressief tarief van
een collectieve ongevallenverzekering vanwege de werkgever, dus het vervallen
van het bijzondere tarief. Ik vroeg naar een voorbeeld en kreeg toen een voorbeeld
waarbij de uitkering vanuit een collectieve ongevallenverzekering werd gedaan.
In de voetnoot stond: we gaan ervan uit, dat het jaarinkomen van betrokkene
meteen is gedaald. Ja, als je in januari een ongeluk krijgt, zal dat wel het
geval zijn, maar als dat in december gebeurt is dat niet zo. Aan die berekening
had ik daarom niet zo veel. Volledig bepalend voor het netto-effect is namelijk
of je vroeg of laat in het jaar doodgaat. En het gaat niet om een kleine verhoging
voor de werkgever als de uitkering bruto wordt verhoogd. Ik heb dat even uitgerekend.
Een verzekering voor een jaarsalaris bij overlijden en twee of drie jaarsalarissen
bij een ongeval kost een werkgever ongeveer 30 cent per ƒ 1000, dus
ongeveer ƒ 100, voor kantoorpersoneel. Voor glazenwassers kost het
ongeveer ƒ 300 extra. Bij duizend werknemers tikt dat wel aan. Uiteindelijk
wordt een hoger bedrag verzekerd, opdat de fiscus het kan terugnemen omdat
het in het progressieve tarief moet. Eerst zei de fiscus: wij verhogen de
premie een beetje, het bedrag wordt hoger, dus wij doen 20%. Nu staat er weer
dat het progressief wordt belast. De werkgever verhoogt de premie een beetje.
Houd het toch gewoon op 20%. Ik heb als antwoord gekregen dat het heel goed
is dat de winst van het vervallen van de bijzondere tarieven wordt gebruikt
voor het ondernemersplan, maar ik begrijp niet wat de werknemers daaraan hebben.Ik kom bij de zelfstandig ondernemer. Ik ga ervan uit dat man-vrouwfirma's
door de fiscus niet zullen worden gediscrimineerd en dat er geen sprake kan
en zal zijn van een discriminerende tendens dat, als man en vrouw samen de
onderneming drijven, de vrouw geacht zal worden een ondergeschikte positie
in te nemen en als "genegenheidsondernemer" op te treden. Als dat zich nauwelijks
zal voordoen, ga ik ervan uit dat er zich niet al te veel problemen zullen
voordoen op dit terrein.Ik ben niet gerust over de toetreding tot en de beëindiging van de
ziekenfondsgeneugten. In een stuk staat dat de omvang van de groep die recht
blijft hebben op het ziekenfonds niet zal veranderen. Dat kan betekenen dat
het dezelfde groep is, maar het kan ook betekenen dat er 40.000 in en 40.000
uit het ziekenfonds gaan. De omvang blijft in beide gevallen gelijk. Wij komen
hierop terug bij de wet inzake de inkomensafhankelijke regelingen.
Het gaat nu vooral om de vraag of het ondernemersbegrip wijzigingen heeft
ondergaan die op deze verzekeringsplicht invloed kunnen hebben. Dat hoor ik
graag, want ik vind het vervelend om mensen, na hen tegen hun zin op 1 januari
in het ziekenfonds te hebben gedaan, opnieuw tegen hun zin op 1 januari eruit
te moeten gooien terwijl zijzelf helemaal niks aan de situatie hebben veranderd
en er niks aan hebben kunnen doen.Ik kom bij de problemen bij inkomsten uit overige werkzaamheden. Ik heb
er bij de voorbereiding al op gewezen dat ik de administratieve belasting
niet echt voor mij zie die het voor burgers zal zijn om een volledige boekhouding
te moeten voeren. Een gepensioneerde werknemer die inkomen geniet uit de royalty's
van zijn memoires moet een openingsbalans hebben. Als hij een tweede huis
aan zichzelf ter beschikking heeft gesteld om daar het boek te schrijven,
is het dan een kwestie van vermogensetikettering? Of kun je het huis niet
aan jezelf meeslepen, omdat je zelf een lichaam bent? Kun je het alleen meeslepen
naar een ander lichaam, zoals een BV of een partner? Het is ingewikkeld.Ook gemeenteraadsleden, burgers die naast hun werknemerschap bijvoorbeeld
lid zijn van een adviescommissie in de gemeente of een klachtencommissie en
Eerste-Kamerleden, hoe vervelend ik het ook vind om dit uiteen te zetten,
zullen hun onbelaste onkostenvergoeding zien vervallen en de werkelijke kosten
mogen aftrekken. Ik zal nooit zeggen dat die kosten er niet zijn, maar het
gaat gewoon om de extra administratie. Gelukkig zijn er onder ons misschien
wel gepensioneerde Eerste-Kamerleden die zeggen: hoera, ik kan mijn computer
opnieuw op mijn openingsbalans zetten. De heer Rensema glimt helemaal. Het
lijkt opkomen voor eigen parochie, maar ik vraag mij af of er voor zowel gemeenteraadsleden
als senatoren niet in redelijkheid een forfaitair bedrag is vast te stellen.
Is dit inderdaad verstandig? Anders spaar ik mijn bonnetjes wel: vijf vullingen
voor mijn pen gebruikt voor de Eerste Kamer. Dan gebruik ik hier wel een paarse
pen en voor iets anders een rode.Bij inkomen uit overige werkzaamheden is een van de opvallende pijnpunten,
zoals ook bleek uit de reacties van collega's, de meesleep- en meetrekregeling.
Dat hangt deels samen met de kring van personen. Het is mijns inziens onuitvoerbaar.
Ik zag tijdens het programma Opsporing Verzocht dat een zoon die zijn vader
terugvond – er staat nergens dat het een erkend kind moet zijn –
een meerderheidsbelang van wel 6% in een BV bleek te hebben waarin de vader
een kapitaalgoed ter beschikking heeft gesteld. Die wil dat kind absoluut
niet eens kennen; dat is veel te duur. Als je zelf al niet weet wat een kind
uit het eerste huwelijk van je inmiddels gescheiden levende partner in jouw
tweede huwelijk doet en waar het uithangt, hoe moet de belastingdienst dat
dan weten? Er staat toch nergens dat ik een familiestamboom bij mijn aangifteformulier
moet doen? Daar doet zich al een probleem voor.Het tweede probleem hangt heel serieus samen met de vermogenswinstbelasting
die zal ontstaan bij vermogensonderdelen die ook nog in waarde kunnen toenemen,
zoals grond. Er is dan immers niet alleen sprake van het belasten van inkomsten
uit terbeschikkingstelling, maar er zal ook nog eens moeten worden afgerekend
tegen de waardestijging als het vermogensbestanddeel alsnog van de hand wordt
gedaan, aan het kind wordt verkocht of door enige andere omstandigheid terugkeert
in box III. Collega Stevens heeft daarvoor al een suggestie gedaan. Ik denk
dat hij op het punt van de oplossingen veel deskundiger is dan ik, maar het
lijkt mij goed om er nog eens goed naar te kijken.Datzelfde geldt voor de landbouwvrijstelling. In de stukken wordt de indruk
gewekt dat het probleem gering is. De oudere boer die zijn land ter beschikking
stelt van zijn boerendochter, kan bij de onderneming betrokken blijven. Wij
krijgen van LTO Nederland heel ongeruste brieven over gefaseerde bedrijfsoverdracht
en alle mogelijke manieren waarop het landbouwbedrijf kan worden voortgezet.
Volgens mij zijn de problemen groot, volgens de staatssecretaris gering. Ik
krijg graag een nadere toelichting. Ik ben ervan overtuigd dat ook andere
woordvoerders op dit probleem zullen wijzen, maar mij bekruipt de hele tijd
het gevoel dat ook deze wijziging wat ondoordacht is doorgevoerd. Heroverweging
is zeer gewenst.Dat brengt mij op de bij derde nota van wijziging ingebrachte ingevoerde
artiestenregeling. Ook die vind ik overhaast en ondoordacht opgeschreven en
echt niet goed. Voor artiesten waren er al twee mogelijkheden: een fictieve
dienstbetrekking en een zelfstandigheidsverklaring. Nu is er in de loonbelasting
een nieuwe bij gekomen: de artiestenregeling in geval van activiteiten van
korte duur. Opgemerkt wordt dat socialezekerheidsbescherming wenselijk zou
zijn. Wenselijk is echter niet hetzelfde als geregeld. Ik zie hier niet zulke
vreselijk grote problemen, omdat het wellicht praktisch te regelen is naar
de feitelijke omstandigheden kijkend. Omdat de loonbelasting vervolgens wordt
verrekend met de inkomstenbelasting en daar het inkomen geldt als loon uit
onderneming, komt de artiest onder de Ziekenfondswet te vallen als hij een
laag inkomen heeft. WW en Ziektewet zullen wellicht niet zo vaak gebruikt
worden, maar toch.Grotere problemen zie ik bij de manier waarop fiscaal in de sfeer van
de loonbelasting wordt omgegaan met kosten. Tot nu toe werd loon in natura
belast voor de besparingswaarde, tenzij het incidentele en lage kosten betrof.
Voorgesteld wordt uit te gaan van een belasting voor de economische waarde
om daarna te kijken of het kan worden verrekend via de besparingswaarde. Een
commissie gaat bezien hoe dat met bonnetjes moet. Hoe zij dat moet doen, weet
ik niet.Het probleem zit bij de brede grondslag, loon en onkostenvergoeding naar
economische waarde, en de belastingheffing van 20% daarover, ook al kan het
later bij de inkomstenbelasting worden gecorrigeerd. Sting trad laatst in
Ahoy op. De afspraak voor de recetteverdeling was 15-85, waarbij alle lasten
voor rekening van de groep Sting kwamen. De vier leden van de groep zouden
in de toekomst over een bedrag van ƒ 340.000 20% loonbelasting moeten
betalen. Daarbij gaat het echter niet alleen om loon, maar ook voor een groot
deel om onkosten. Zo moeten Ahoy, de agent, de roadies, de publiciteit, de
catering, enz. worden betaald. Uiteindelijk houden ze wellicht ƒ 20.000
de man over als inkomen. Dat kan later met de aanslag worden
verrekend. Dus eerst ƒ 68.000 belasting betalen om daarna tot de ontdekking
te komen dat je maar ƒ 8000 hoeft te betalen. Dat is een voorfinanciering
van jewelste, die men maar moet kunnen opbrengen. Het vertrouwen in de Nederlandse
fiscus moet daar wel erg groot voor zijn. Het zou binnen de Europese regelgeving
wel eens strijdig kunnen worden geacht met het vrije verkeer. Immers, er wordt
bewust veel te veel belasting geheven, veel meer dan noodzakelijk is. Bij
een goede loonverdelingsverklaring zouden die kosten er eerst afgaan.Voor een binnenlandse groep geldt precies hetzelfde. Op zichzelf is het
verstandig om er een iets hoger tarief dan 20% op te zetten, want binnenlandse
artiesten zijn volksverzekeringsplichtig, maar het is logisch om daar met
een loonverdelingsverklaring de onkosten eerst af te halen. Ook bij binnenlandse
artiesten is het verschil tussen de loonheffing en de inkomstenbelasting veel
te groot. Ik ben ervan overtuigd dat de staatssecretaris net als ik beschikt
over het rapport van de commissie-Habbema, alle artikelen terzake van Dick
Moolenaar en alle verontruste brieven uit het artiestenveld, artiesten die
zich over het algemeen zo goed betrokken weten bij veranderingen van belastingwetgeving.
Ik verwacht dus nog een reactie. Ik zeg erbij dat ik op dit punt redelijk
vasthoudend ben. Ik wil dus graag een antwoord waardoor die vasthoudendheid
niet nodig is.Mijn opmerkingen over box I sluit ik af met de constatering dat het eigen
huis er een beetje vreemd in zit. Maar aangezien politieke keuzes ook in eigen
geledingen niet altijd even eenduidig zijn en het H-woord nauwelijks schijnt
te mogen worden uitgesproken, geef ik slechts aan dat de PvdA-fractie in de
Eerste Kamer het er niet helemaal mee eens is. Er is wel degelijk reden om
ook op dit terrein verder te gaan en te erkennen dat het hebben van een eigen
huis ook vermogensvorming is.Hiermee beland ik in box II. Daar heb ik niet zoveel mee, maar er zit
wel een pijnpunt in. En dat is de absolute onmogelijkheid om te komen tot
verliesverrekening over de boxgrenzen heen. Natuurlijk wil ik niet dat er
allerlei verliesgevende BV's worden gekweekt die daarna op alle mogelijke
oneigenlijke manieren met belasting in box I en box III worden verrekenend.
Er zou echter eenmaal per leven verrekend moeten kunnen worden. Als iemand
chronisch ziek is, één BV heeft, verlies lijdt en dat verlies
niet terug kan verrekenen met eerdere jaren en niet vooruit kan verrekenen
met latere jaren, omdat hij de BV moet staken, dan moet het daarbij geleden
verlies toch eenmaal verrekend kunnen worden. Misschien zou dat vanuit het
gelijkheidsbeginsel ook bij gepensioneerden moeten kunnen. Ik denk dat wij
een structuur niet altijd heiliger moeten verklaren dan de praktijk.Ik hop nu snel over naar box III. Volgens sommigen is dat de pretbox,
want dan heb je namelijk vermogen. Schulden moet je in box I hebben. Voor
heel veel mensen in Nederland zal het echter een nieuwe ervaring zijn, want
zij hebben tot nu toe niets met de fiscus te maken, als het om hun vermogen
gaat. De groep belastingplichtigen die straks te maken zal krijgen met de
vermogensrendementsheffing, is aanzienlijk groter. De vrijstelling is namelijk
beperkt en de rendementsheffing ziet niet alleen toe op geld, maar ook op
het tweede huis. Het kan dus gebeuren dat een huurder drie hoog achter met
een goed vastgeklonken stacaravan of een leuk optrekje op de volkstuin plots
een vermogen blijkt te hebben waarover hij rendementsheffing moet betalen.
Voor die burger is dat zijn eerste huis, want dat andere is maar een huurhuis.
Als ik dit even zet tegenover de bewoner van een kapitale villa met een luxe
zeegaand zeiljacht, dan gaat er volgens mij toch iets wringen. Misschien dat
die burger er goed aan doet om zijn tweede huis, die goed vastgeklonken stacaravan
waar hij nog een hypotheek op heeft, voor de fiscus op te geven als zijn eerste
huis. Ik weet echter niet of het huurhuis als tweede huis aangemerkt mag worden.
Ik denk trouwens dat, als de geneugten van de belastingverlaging in het eerste
jaar, 2001, zijn genoten, de aanslag voor de rendementsheffing die in 2002
komt, veel mensen die niet hebben geweten dat zij vermogend waren, gigantisch
zal verbazen. Is de vrijstelling dan ook niet te beperkt? Zou een hogere vrijlating
met een hoger tarief niet eenzelfde opbrengst hebben gegenereerd? Hadden de
gewone burgerman en burgervrouw niet wat meer ontzien kunnen worden en hadden
de echte rijken niet wat meer kunnen bijbetalen?Voorzitter! In box III zit ook een studiekostenverzekering voor kinderen.
Die is heel goed bedoeld, maar het is niets anders dan een verhoging van de
vrijstelling voor een kapitaalverzekering voor gezinnen met kinderen, mits
zij daarmee beginnen als het kind onder de 13 is. Vreemd genoeg wordt daarbij
ook het zogenaamde volledige gezin aanzienlijk meer bevoordeeld dan het eenoudergezin.
Wat een vast bedrag van ƒ 50.000 per ouder met studiekosten van een
verschillend aantal kinderen te maken heeft, ontgaat mij volstrekt. En dat
er bij overlijden van een van de ouders ook meteen meer vermogensrendementsheffing
moet worden betaald, als beiden ƒ 50.000 hebben willen reserveren,
komt mij ook wat vreemd voor. Uiteindelijk is het namelijk aanzienlijk duurder
om kinderen in je eentje te laten studeren dan wanneer je er met z'n tweeën
voor staat. Als verzekeringsproduct is het echter vast heel interessant. Een
gezin met een kind onder de 13 kan een kapitaalverzekering afsluiten zonder
te behoeven voldoen aan "groen" of "tante Agaath", maar toch lijkt mij dit
inadequaat voor het ondersteunen van studerende kinderen. Meedenkend, kwam
ik uit op een levensverzekeringsproduct waarbij de uitkering wel afhankelijk
is van het aantal kinderen en waarbij een beperkt aantal termijnen geldt,
zodat het kind er inderdaad van kan gaan studeren. Wanneer het kind niet gaat
studeren, dan wordt de uitkering belast bij het kind zelf. Ik heb genoeg creativiteit
om nog andere oplossingen te bedenken voor mensen met kinderen. Als dat niet
de bedoeling is, dan wil ik voorstellen om te komen tot een kapitaalverzekering
voor de zorg van ouders. Ik wacht met belangstelling af hoe de bewindslieden
tegen dit soort goedbedoelde kapitaalverzekeringsvrijstellingen aankijken.
Daarbij mogen ook het groen beleggen en tante Agaath nog eens aan de orde
komen.Ik kom op het grootste probleem, namelijk de invoering en de uitvoerbaarheid.
Dat de commissie-Thunissen/De Waard geen indicaties heeft dat er problemen
zijn, leidde bij mij tot de verzuchting dat in die commissie wellicht niet
de goede mensen zitten. Ik zie namelijk wel heel veel problemen.
Het beeld dat wordt opgeroepen, alsof er nog ruim de tijd is om de invoering
op adequate wijze te begeleiden, kan alleen naar voren komen vanuit de fiscale
invalshoek. "Al zijn uw inkomsten nog zo snel, de belasting achterhaalt ze
wel." Ze komen namelijk altijd achteraf. De fiscus hoeft pas in 2002 dingen
te weten, die ik als burger nú moet weten om actie te kunnen ondernemen
voor 1 januari 2001. En er zijn nog maar zes maanden te gaan! In de schriftelijke
antwoorden wordt gesuggereerd, dat de ruimte voor invoering één
jaar zal zijn van de drieënhalf jaar voor het hele proces. Die invoeringsruimte
is wat ingekort. Voor 1 januari 2001 zullen al degenen die recht hebben op
uitbetaling van de heffingskorting een aanvraag moeten hebben ingediend. Dat
zijn zo'n 2 miljoen mensen, die straks te maken krijgen met de fiscus, dus
ook alle bijstandscliënten. Is het de bedoeling dat de sociale dienst
die aanvraag en de verrekening doet? Ik denk het niet. Als de sociale dienst
zelf een aanvullende uitkering moet geven op de heffingskorting en de kinderkorting,
betekent dit dat alle computerprogramma's en uitkeringssystemen bij de sociale
diensten moeten worden aangepast. Is er inmiddels overleg met Divosa en zo
ja, is dat tot tevredenheid van alle betrokkenen afgerond? Kunnen de sociale
diensten in die zeer beperkte tijd tot uitvoering overgaan? Ik heb hierover
mijn twijfels. Het is niet één computerprogramma: iedere gemeente
heeft zijn eigen computerprogramma uitgevonden.En nu de burgers. Als je al deelneemt aan een pensioenregeling en er valt
een huis-aan-huiskrant van de fiscus in je brievenbus, lees je dat je misschien
iets mag doen aan opbouw van een aanvullend pensioen, wat afhankelijk is van
je jaarruimte. Dan vraag je dus aan elkaar of je je A-factor al kent. Politici
hebben zelf nog nooit een pensioenbrief gehad: die krijgen zij dit jaar voor
het eerst, zo heb ik gehoord. Maar de A-ruimte is ook iets anders dan pensioeninformatie.
Je moet weten, welke ruimte je nog hebt om een aanvullend pensioen te krijgen.
Dat wij dat willen weten, komt ook omdat sommige burgers inmiddels zelf lopende
kapitaalverzekeringen met lijfrenteclausules hebben, waarvoor ze iedere maand
misschien ƒ 500 betalen. Als dat te veel is voor de jaarruimte, moet
een deel naar box I en een deel naar box III. Als dat toch naar box III moet,
doe je dat toch niet in een kapitaalverzekering met lijfrenteclausule? Dan
kun je het net zo goed gewoon sparen, tenzij het natuurlijk voor je partner
was, want dan houd je rekening met het kortlevenrisico. Als je denkt dat je
110 jaar wordt, moet je je absoluut verzekeren vanwege het langlevenrisico.
Dat soort dingen wil een burger toch weten voor 2001? Dat wil hij weten zodra
die huis-aan-huisbrief binnenkomt, zodra hij dat boek van de Consumentenbond
heeft ontvangen. Als je bij twee werkgevers werkt en deelnemer aan twee pensioenregelingen
bent, nou ja.Voorzitter! Ik ga tijd besteden aan de kapitaalverzekeringen, waarbij
ik begin met de kapitaalverzekeringen met lijfrenteclausule. De bijlage daarbij
heb ik eigenlijk niet begrepen. Hij ging alleen maar over kapitaalverzekeringen
zonder lijfrenteclausule, en over kapitaalverzekeringen die je kunt binden
aan een eigen woning. Bij de laatste werd niet aangegeven, dat er ook nog
een grens zat ter hoogte van de hypotheekschuld. Of geldt dat alleen voor
nieuwe kapitaalverzekeringen die worden gebonden aan de eigen woning? Maar
dat stond niet in het voorlichtingsmateriaal. Ik hoop niet dat dat de voorlichting
voor de burger is. Ik merk ook dat mensen heel vaak niet weten dat ze een
kapitaalverzekering hebben. Is de hypotheek met levensverzekering een kapitaalverzekering?
Ja, je betaalt wel geld, en dat je als je op je 65ste of eerder dood gaat
daarmee de hypotheek aflost, waardoor er misschien wel geld overblijft, dat
weten sommige mensen niet. Ik wist niet dat ik een kapitaalverzekering had,
maar ik heb er één. Ik weet het nu, maar niet iedereen behandelt
het belastingplan!Is een risicoverzekering een kapitaalverzekering? Dat kan, namelijk als
het een gemengde verzekering is. Maar als je annuïteitenkapitaal krijgt,
dat daalt naarmate je dichter bij je 65ste zit, valt dat dan in box III, als
het tot uitbetaling komt omdat de partner dood gaat? Of valt die uitkering
ook in box I? Dat soort vragen krijg ik, ook van pensioendeskundigen. Ik zou
wel een reactie willen hebben. In de Tweede Kamer is de verwachting uitgesproken
dat verzekeraars hierbij een zware verantwoordelijkheid zullen hebben, zodat
ik de problemen even langsloop. Ik begin bij de pre-brede herwaarderingspolissen.
Dat ze zo heten, hangt samen met het gegeven dat ze te onderscheiden moeten
zijn van post-brede herwaarderingspolissen. Bij de vorige wetgeving werden
deze volledig ontzien, met een heel harde toezegging. Het argument voor de
beëindiging van deze eerbiedigende werking is nu dat de burgers die tien
jaar geleden geëerbiedigd zijn, al tien jaar lang hebben kunnen profiteren
van het oude systeem, en dat het dus logisch is om ze dat nu af te nemen.
Dat wist het toenmalige kabinet ook toen het met de eerbiedigende werking
kwam. Het waren behoorlijke zunigerds. Het was in 1989-1992 geen rijke tijd.
De vraag is ook of het fatsoenlijk is. Mijn fractie heeft daar toch problemen
mee. Als expliciet bij eerdere wetgeving gezegd wordt dat er sprake is van
eerbiedigende werking, dan is het de vraag of je dan tien jaar later kan zeggen:
het is nu anders. Hoe werkt het bijvoorbeeld uit in de sociale zekerheid?
Er zit toch absoluut iets in waardoor je zegt: dat hoort niet zo, dat geeft
geen vertrouwen aan de burger.Een andere vraag is of het überhaupt wel kan. Kan een eens toegezegde
volledig eerbiedigende werking vervangen worden door een deels eerbiedigende
en een deels directe werking? Of krijg je dan problemen? In een notitie van
het Verbond van verzekeraars wordt onder meer verwezen naar de harmonisatiewet
en het EVRM. Dergelijke verwijzingen hebben het effect zoals een patiënt
ondergaat wanneer het haakje van de tandarts een open zenuw raakt. Kan het
dus eigenlijk wel? Als het niet kan, krijg je toch helemaal een zooitje? Ik
ben er absoluut niet gerust op. Kan de staatssecretaris motiveren waarom hij
meent dat het wel kan zonder risico's te lopen?En dan nu de uitvoeringspraktijk. De polis van de pre-brede herwaardering
moet ten minste in tweeën worden gescheurd. Een deel dat de flexibiliteit
behoudt en een tweede deel dat voldoet aan de straks vigerende wetgeving.
De kans is reëel dat de polis zelfs in drie delen moet worden gescheurd.
Een deel gaat dan in box I en een ander deel in box III als mijn jaarruimte
wordt overschreden. Die polissen kan ik bij verschillende
verzekeraars hebben. Hoe moet die informatie gaan lopen? Ieder jaar moeten
wij opgeven wat de kapitaalruimte is. Niet omdat het meteen tot belastingheffing
zal leiden, want er is een vrijstelling voor een bedrag van ƒ 272.000.
Maar om te kunnen beoordelen dat het bedrag beneden die ƒ 272.000 blijft,
zal toch jaarlijks moeten worden opgegeven om hoeveel het gaat. Die polissen
kunnen afgesloten zijn bij verschillende maatschappijen. Iemand kan bij de
AEGON een polis hebben van ƒ 150.000, bij Delta een polis van ƒ
50.000 en bij Nationale Nederlanden een polis van ƒ 75.000. Samen heeft
hij dan te veel. De vraag is vervolgens ten aanzien van wie het teveel geldt.
Moet dan voor elk eenderde het teveel in box III berekend worden of moet een
van de drie een stukje in box III gaan berekenen? Hoe weten ze dat van elkaar?
Is er een re-reseigneringsplicht van de fiscus richting de verzekeringsmaatschappijen?
En dat moet allemaal voor 1 januari. Ik geloof niet dat dit kan. Het moet
ook nog worden aangeleverd op basis van een sofi-nummer, terwijl dat nummer
nog niet eens is ingevoerd. Het betekent dat er een heel nieuwe verzekeringsadministratie
moet worden opgezet. Ik ben overigens hartstikke blij dat de kleine volksverzekeringspremies
en de kleine begrafenispolissen op mijn suggestie er nu worden uitgehaald.
Ik zag alweer een miljoen brieven per jaar bij de burgers terechtkomen. Als
je dan geen onkosten behoeft te maken, dan kost het je niets, maar in werkelijkheid
gaat het om tig-miljoen. Ik meen dat het wat betreft de gehele verzekeringswereld
zal gaan om een bedrag van grofweg 100 mln. Overigens, waar haal je de mensen
vandaan en waar moeten ze zitten? Dit soort problemen kan zich voortdurend
voordoen en de noodzakelijke kennis daarvoor moet bij de burgers bekend zijn.
Voor pensioenfondsen valt het dan nog mee, want die behoeven slechts de A-factor
op te geven, maar de verzekeringsmaatschappijen moeten weten wat de afkoopwaarde
en de reserveringswaarde van de polis is, welke premies betaald zijn etc.
Er zijn nog geen duidelijke afspraken over. Dit gaat mijns inziens niet goed.
Wij gaan dus allemaal onze verzekeringsmaatschappijen bellen en dan gaan hun
telefooncentrales net zo werken als die van verzekeringsmaatschappijen voor
ziektekosten als er weer iets gebeurt met het ziekenfonds: die zijn drie maanden
onbereikbaar. Ik denk dat de staatssecretaris mij gerust moet stellen, dat
het allemaal wel goed zal gaan. Met spoed zal overleg met de uitvoerders van
kapitaalverzekeringen gevoerd moeten worden. De problemen moeten worden geïnventariseerd
en van een oplossingsrichting worden voorzien. Misschien is er zelfs financiële
compensatie geboden, maar ik begrijp dat er nog een vuiltje van 600 mln. tussen
het departement en de verzekeraars hangt. Ik heb mij ook afgevraagd of het
mogelijk is de vermogensrendementsheffing uit te stellen. Maar ja, om het
jaar erna twee rekeningen te krijgen; ik heb al die klachten gezien van mensen
die in een jaar twee keer de WAZ-premie moesten betalen. Dat was voor sommigen
in mijn kennissenkring een behoorlijke klap voor hun financiële ruimte.Voorzitter! Het belastingplan is een heel grote inspanning geweest voor
het departement. Wetgevingsprocessen van een dergelijke omvang in een korte
tijd verwerken om te komen tot een wet, is absoluut bewonderenswaardig. Echter,
als de snelheid voor de uiteindelijke invoering tot grote problemen aanleiding
gaat geven, dan zijn wij onvoldoende zorgvuldig bezig. Iets kan niet alleen
omdat wij dat willen. Politieke wil is een groot goed, maar biedt niet voor
alle problemen een oplossing. Ook de Partij van de Arbeid heeft de politieke
wil deze belastingherziening met dit kabinet in te voeren ondanks haar kritische
kanttekeningen, omdat zij hoopt dat voor een deel daarvan nog een oplossing
zal worden gevonden. Ook ziet zij een aantal positieve punten ten opzichte
van de bestaande situatie. Maar, voorzitter, het moet wel mogelijk zijn binnen
de gekozen termijn!De heer Rensema (VVD):Voorzitter! De leden van de VVD-fractie hebben steeds veel waardering
getoond voor het concept en voor de grote lijnen van de belastingherziening.
Wij hebben ook lof voor de fiscaal-technische uitvoering. Wij menen echter
dat er in de voorliggende wetsontwerpen enkele zeer ernstige gebreken zijn,
die hersteld moeten worden. Dat kan ook gemakkelijk omdat er sprake is van
onnodige inbreuken op de bestendige rechtsontwikkeling. Wij doelen hier op
de beide meesleepregelingen en op het afschaffen van de bijzondere tarieven
in box I. Er zijn nog meer bezwaren, maar wij willen ons zoveel mogelijk beperken
tot de hoofdzaken. Wij komen hier nog uitvoerig op terug, maar gaan eerst
verder met het uiten van onze grote lof.De vermogensrendementsheffing is een goede vondst, al was het maar omdat
een beter alternatief niet voorhanden is. Hier rijst inderdaad een helder
perspectief van eenvoud en rechtvaardigheid zoals reeds 20 jaar geleden werd
geschreven. Heel belangrijk is verder de fiscaalneutrale werking van deze
heffing, die fiscalisten en economen gelijkelijk zal aanspreken. De burgers
kunnen weer doen wat hun het beste lijkt, zonder dat zij eerst hun belastingadviseur
moeten raadplegen.Ook verder delen wij de argumenten waarmee de bewindslieden een- en andermaal
hun voorstel hebben verdedigd. De namen van de oude denkers de liberaal Nicolaas
Pierson en de socialist Jan Tinbergen zijn terecht genoemd. Het is goed om
de belasting af te stemmen op de verdiencapaciteit.Voorzitter! Het voorstel is veel minder revolutionair dan het op het eerste
gezicht kan lijken. Wij hadden immers al een vermogensbelasting en ook een
feitelijke situatie waarin van het belasten van de werkelijke objectieve opbrengst
van het vermogen in veel gevallen weinig meer terechtkwam. De belasting kon
in zeer veel gevallen op geheel legale wijze worden ontgaan. Bij deze feitelijke
fiscaalrechtelijke situatie past de invoering van de rendementsheffing heel
goed. Er is sprake van een belangrijke verbetering, maar ook van een harmonieuze
ontwikkeling die geen echte inbreuk vormt op een bestendige rechtsvorming.
Dit is wellicht ook de reden dat de rendementsheffing aanstonds door de maatschappij
en door de markt is aanvaard. Wij achten het percentage van 4 voor het forfaitaire
rendement niet te laag. Het gaat hier immers om een nettopercentage. Rekening
moet worden gehouden met inflatieverliezen voor de rente en met risico en
vooral kosten voor de inkomsten uit aandelen.Er is voor het forfaitaire rendement op vermogen geen goed alternatief.
In de academische discussie is wel verdedigd dat een vermogensaanwasbelasting
mogelijk is. Dat is een belasting waarbij belasting wordt geheven over de
niet gerealiseerde vermogenswinsten. Dat achten wij niet mogelijk omdat die
inkomsten nog niet zijn ontvangen. Naar ons idee breng je de mensen tot razernij
als je belasting wilt heffen van een voordeel dat nog niet genoten is en dat
dus niet aanwezig is. De contanten waaruit de belasting kan worden betaald,
zijn er immers nog niet. De vermogensaanwasbelasting is dus ondenkbaar.De vermogenswinstbelasting van gerealiseerde winsten, zoals die door verschillende
hoogleraren is verdedigd, kan naar men algemeen aanneemt, niet gelden voor
het eigen woonhuis. Daarvoor is immers geen draagvlak. In het buitenland –
in Frankrijk en Engeland wordt zo'n belasting geheven – wordt een uitzondering
gemaakt voor de eigen woning. Dit feit tast echter het idee van een vermogenswinstbelasting
principieel aan. Want wat moet je nu met zo'n belasting als die voor het belangrijkste
bestanddeel van de vermogens van de burgers niet eens kan worden geheven?
Voor de aandelen zijn de "lock in"-effecten het belangrijkste bezwaar. De
regering heeft daar terecht op gewezen. Alleen de aandelen met verlies worden
verkocht en dat verlies wordt aan de fiscus gepresenteerd. De aandelen met
een stijgende waarde kunnen eindeloos in het familievermogen blijven. Bovendien
zijn er onoverkomelijke uitvoeringsbezwaren. Iedereen kan vanavond nog via
brokers in New York twee uur speculeren op de Amerikaanse beurzen. Een telefoontje
en een creditcardnummer zijn waarschijnlijk voldoende. Dat is heel eenvoudig
te doen. De mogelijkheden via het internet zijn waarschijnlijk nog rianter.
Het is ondenkbaar dat de belastingdienst dit kan controleren. Een belasting
die niet controleerbaar is, is per definitie niet mogelijk.Wij hebben na de oorlog een speculatiewinstbelasting gehad als onderdeel
van de inkomstenbelasting. Die speculatiewinstbelasting was eigenlijk ook
een vermogenswinstbelasting. Deze belasting is toen wegens gebrek aan baten
opgeheven.Om al deze redenen zijn wij van mening dat vermogenswinstbelasting nooit
een oplossing kan zijn.Dan kom ik op onze bezwaren tegen de voorliggende wetsontwerpen. Deze
bezwaren betreffen allereerst de beide meesleepregelingen. Als je verhuurt
of ter beschikking stelt aan een ondernemend familielid of aan een eigen BV,
een verwante BV waarin je een aanmerkelijk belang hebt, dan word je zwaar
gepakt, driedubbeldik zelfs: een hoger tarief, een bredere grondslag en belasting
over de waardestijging.Prof. Geppaart heeft in het Weekblad van 20 april jongstleden opgemerkt
dat dit laatste een wezenlijke breuk met het bestaande recht is. Waarom zijn
de meesleepregelingen nodig? Zij vormen een inbreuk op het nieuwe systeem.
Dat moge duidelijk zijn. Dat blijkt al uit het woord. De regeling heeft een
gekunsteld karakter. Het woord "meeslepen" klinkt ons ook niet gunstig in
de oren. Er zijn nog maar twee sprekers geweest, maar ik heb al de indruk
dat er in dit huis kamerbreed verzet is tegen deze regelingen.Er is gesuggereerd dat in de Tweede Kamer een politiek compromis is gesloten,
waarbij de verlaging van het aanmerkelijkbelangtarief van 30 naar 25% is ingeruild
tegen de omstreden meesleepregelingen in box I. In feite ging het niet om
de verlaging van het aanmerkelijkbelangtarief, maar om het handhaven van het
aanmerkelijkbelangtarief op 25% hoewel in het regeerakkoord 30% stond. De
regering zou in deze redenering geen politieke ruimte hebben om er thans nog
wat aan te doen. Deze zienswijze achten wij om verschillende redenen onjuist.
Ook vooraanstaande sociaal-democraten hebben wel gevraagd om handhaving van
het aanmerkelijkbelangtarief op 25%, omdat anders de cumulatieve druk van
vennootschapsbelasting en inkomstenbelasting te hoog zou worden.Ook uit de behandeling in de Tweede Kamer blijkt niets van een compromis
waarbij over en weer concessies zijn gedaan. De staatssecretaris van nu –
ik mag het nog één keer zeggen – heeft als woordvoerder
van de Partij van de Arbeid in heldere taal reeds aanstonds kritische vragen
gesteld. Hij vroeg zich af of de regeling ongunstig zou kunnen uitwerken voor
de financiering van het familiebedrijf. Bij interruptie heeft hij deze kritiek
vragenderwijs herhaald. Staatssecretaris Vermeend heeft daarop onder meer
geantwoord dat er met een open oog naar de problemen gekeken zou worden en
dat er nog tijd is om met een veegwet te komen.In de Eerste Kamer heeft vervolgens de fractie van de Partij van de Arbeid
kritische vragen gesteld over de andere meesleepregelingen. Mevrouw Ter Veld
heeft deze zojuist tot mijn genoegen herhaald. Haar voorbeeld was de boerendochter
die de boerderij niet kan overnemen, omdat haar vader door de verpachting
aan zijn dochter in de fiscale problemen zou geraken. Dit voorbeeld sluit
volmaakt aan op wat door de VVD en door de andere partijen is opgemerkt.Al met al lijkt er geen sprake te zijn van een politiek compromis. Er
is zelfs niet of nauwelijks een politieke tegenstelling te ontwaren. Wij hebben
dus alle ruimte om de regering te vragen te doen wat nodig is. Die ruimte
hebben wij altijd, maar wij stellen dit om aan te geven dat er voor de regering
geen praktisch beletsel is om aan de dringende wensen van deze Kamer tegemoet
te komen.De meesleepregelingen zijn niet echt noodzakelijk. Er is geen fiscaal-juridisch
probleem dat door deze regelingen wordt opgelost. Er is alleen een probleem
als men als uitgangspunt neemt dat ondernemend vermogen altijd zwaarder moet
worden belast dan het beleggingsvermogen in box III. Daar is echter geen reden
voor. Wij kunnen ons zelfs eerder het tegenovergestelde voorstellen.Ook onze sociaal-democratische vrienden zien de kleine ondernemer al lang
niet meer als de "bourgeois satisfait", maar als iemand die van groot belang
is voor de ontwikkeling van de welvaart en de werkgelegenheid. Is de regering
dan niet van mening dat de kleine ondernemers gestimuleerd moeten worden?
Wat kan toch de reden zijn om hen enerzijds zo zwaar mogelijk te belasten
en hen anderzijds te helpen met nogal buitenissige instrumenten, zoals de
startersaftrek en de tante-Agaathleningen? Waarom zou een ondernemer geen
belegger kunnen zijn in zijn eigen bedrijf? Waarom mag hij geen gebruikmaken
van de rechtspersoonlijkheid die het ondernemingsrecht nu eenmaal toekent
aan de BV? Waarom aanvaardt de regering een inbreuk op het
systeem dat zij zelf met zoveel gepaste trots heeft gekozen en verdedigd?Wij herhalen onze opmerking dat er in wetenschappelijk opzicht geen probleem
is. Zo'n probleem was er wel in het oude systeem. Claims van de fiscus konden
in het oude systeem verloren gaan in de sfeerovergang, door de vermogensbestanddelen
waarin opgehoopt latent inkomen aanwezig was, over te brengen naar ondernemingsvermogen.
Dan ging de claim van de fiscus geheel verloren. Dat was inderdaad een groot
probleem, dat wetenschappelijk niet echt oplosbaar was. Er zijn allerlei incidentele
reparatieregelingen voor gekomen, maar geen algemene oplossing. Het probleem
van de sfeerovergang was er wel, maar het bestaat bij het nieuwe systeem niet
meer. Laat de regering tevreden zijn met dit mooie succes van het nieuwe systeem!In de brief van 18 april 2000 van de directeur van de Nederlandse Federatie
van belastingadviseurs staat dat de meesleepregeling tot een wirwar van constructies
zal leiden en dat nagenoeg geheel fiscaal en commercieel Nederland bepleit
om hiervan af te zien. Enige regels later wordt opgemerkt: "Voor deze regeling
bestaat maatschappelijk dan ook geheel geen draagvlak. Zoals opgemerkt zal
zij voorwerp zijn van geharnast verzet." Wij moeten natuurlijk nooit wijken
voor verzet of de dreiging daarmee, maar dan moet het wel gaan om een integer
belang, om een zaak die het waard is om verdedigd te worden. Met dit ongelukkige
product van de studeerkamer is dat niet het geval. Wij zien de opmerking van
de federatie ook niet als een dreigement, maar als een zeer redelijke taxatie
van de toekomstige ontwikkelingen. De federatie is een sympathieke organisatie
van adviseurs in doorgaans kleinere kantoren. Zonder deze kleine kantoren
is de belastingheffing van MKB-bedrijven nauwelijks mogelijk. Hierbij moet
tevens worden bedacht dat het werk van de belastingdienst voor een heel groot
deel is gericht op de ondernemers en de ondernemingen in Nederland. Daar wordt
het nationale inkomen verdiend en daar ligt het zwaartepunt van de praktijk
van de belastingheffing. Geharnast verzet zou zeer ernstig zijn en past ook
niet in het poldermodel.Wij en anderen, onder wie mevrouw Ter Veld, hebben reeds in de stukken
opgemerkt dat een vader geen boerderij meer zal kunnen verhuren aan zijn zoon
als hij niet in fiscale problemen wil komen. Zelfs de landbouwvrijstelling
komt feitelijk buiten werking. Er wordt nog meer meegesleept dan eigenlijk
tot de sfeer van de onderneming behoort. De regering heeft daarover opgemerkt
dat de vader dit kan voorkomen door financieel en economisch bij de bedrijfsvoering
betrokken te blijven. Dit antwoord is nauwelijks aan de maat. Mogen de mensen
dit misschien zelf beslissen? De zoon zal ongetwijfeld zelf de baas willen
zijn en niet steeds de kritiek van zijn vader willen ondergaan omdat die nog
meedoet in het bedrijf. Bovendien bewijst dit antwoord dat de regeling heel
makkelijk te ontgaan is.Wij komen hier op voor de belangen van vele honderdduizenden ondernemers,
middenstanders, boeren, kunstenaars, vrije beroepsbeoefenaren en andere zelfstandigen.
Deze mensen hebben reeds de last van zware administratieve verplichtingen,
ook ten dienste van de belastingheffing. Er is geen reden om hen te treffen
met een geforceerd aandoende regeling. Er zit ook een ergerlijke kant aan.
Het bedrijfspand dat tot dusverre in privé-eigendom gehouden werd,
zal bijvoorbeeld opnieuw gewaardeerd moeten worden. Dat kost tijd, geld en
aandacht en misschien moet men procederen met de fiscus. De regering zal wel
zeggen dat panden altijd gewaardeerd moeten worden, maar het gaat hier om
een kwestie waarbij elke gulden waarderingsverschil 52 cent kost. Dat is heel
iets anders dan de 1,2 cent die dit zou kosten in box III.Wij komen echter ook op voor de belangen van de fiscus, want die heeft
hier weinig te winnen. In de haarvaten van de economie is heel veel mogelijk,
meer nog dan wij ons thans kunnen voorstellen. De regeling zal worden ontgaan
voor renderende zaken en worden gebruikt of misbruikt voor verliesposten.
Wij hebben dat in de schriftelijke stukken uitvoerig uiteengezet. Het ontgaan
lijkt niet zo moeilijk. Het tussenschakelen van een bank kan in enkele gevallen
al voldoende zijn. Door de feitelijke en juridische positie van de bank zal
een schijnhandeling niet bewezen kunnen worden. Inconsequentie werkt uiteindelijk
tegen de fiscus, want de burger kan manipuleren en construeren; de fiscus
kan dat niet. Dat lijkt haast een ijzeren wet. Het budgettaire voordeel zal
na enkele jaren omslaan in een nadeel, maar de ergernissen en problemen voor
welwillende mensen zullen blijven. Intussen blijft, zoals al eerder is gezegd,
de vraag aan de orde of de regeling in overeenstemming te achten is met het
gelijkheidsbeginsel.Zijn er oplossingen mogelijk? Het komt ons voor dat de omstreden meesleepregelingen
voorshands buiten werking moeten blijven. Dat kan heel simpel geregeld worden.
Daarmee zou, ook in verband met de praktische aspecten, zoals de herwaardering,
ook voor de belastingdienst een groot probleem zijn opgelost. De invoering
van deze nieuwe wet, die wij ook uitvoerig hebben geprezen, behoort niet te
worden belast met een regeling die zozeer omstreden is. In de tweede plaats
is te denken aan een wijziging, in die zin dat de regeling niet zal gelden
voor onroerende zaken. Het huren van bedrijfspanden is tegenwoordig zo gewoon,
dat de band tussen onderneming en pand flinterdun is geworden. Daardoor kan
ook de verhuur aan een ondernemend familielid of een "verwante" BV best worden
gezien als een belegging die geheel systematisch thuishoort in box III. Ten
slotte kan nog worden gedacht aan een regeling waarbij op zijn minst de belasting
over de waardestijging wordt uitgeschakeld. Deze belasting is immers een inbreuk
op de bestendige rechtsvorming. Niemand heeft daarop kunnen rekenen, zodat
de ondernemers en zelfstandigen met enig recht kunnen klagen over een onbetrouwbare
overheid. Er zou op zijn minst een overgangsregeling moeten komen waarbij
alle bestaande gevallen worden ontzien. Huur- en pachtcontracten kunnen niet
zomaar worden opgezegd. Dit zijn een aantal mogelijkheden, maar wij zouden
er verre de voordeur aan geven om de regeling geheel buiten werking te laten:
de staat behoort naar ons gevoel geen achterhoedegevechten te voeren.Het andere grote probleem is de afschaffing van de bijzondere tarieven
in box I. Ook deze afschaffing is volstrekt in strijd met een bestendige rechtsvorming.
Het rechtskarakter van het belastingrecht wordt daardoor aangetast.
Sinds de Romeinen wordt het recht immers gekenmerkt door een harmonieuze ontwikkeling
via kleine stapjes. Grove inbreuken zijn in het recht niet passend. Algemeen
wordt in de belastingwetenschap aanvaard dat er ontvangsten zijn die een zwak
inkomenskarakter hebben en daardoor met een matig tarief moeten worden vergolden.
Kan de wetgever deze algemene opvatting zomaar aan de kant schuiven? Heeft
hij geen respect voor de wetenschap? Proefschriften en artikelen die de bijzondere
tarieven ter discussie stellen, zijn ons niet bekend; er was dus geen aanleiding
om op dit punt iets te veranderen.De grootste fiscalist van na de oorlog was prof. mr. H.J. Hofstra. In
onze kringen was hij gevreesd omdat hij een boek had gepubliceerd over socialistische
belastingpolitiek. Bij ons weten heeft hij echter nimmer het bestaan van de
gematigde tarieven aangevochten. Het bijzondere tarief voor de stakingswinst
zag hij als een noodzakelijke correctie op de nominalistische winstberekening.
Schijnwinsten mogen eigenlijk niet tot de fiscale grondslag behoren. Nu dat
bij de stakingswinst doorgaans wel het geval is, is het toepassen van een
gematigd tarief een eis van rechtvaardigheid.Het is heel goed mogelijk dat een ondernemer in het verleden voor bijvoorbeeld
een ton een bedrijfspand heeft gekocht en dat thans, om het maar heel gewoon
te houden, ruim een miljoen waard is. Als rekening wordt gehouden met enige
afschrijving, dan zal dit bij staking leiden tot een stakingswinst van ongeveer
1 mln. Deze winst bestaat grotendeels of geheel uit schijnwinst, want het
is precies hetzelfde pand gebleven. Wil de regering over deze winst 52% belasting
heffen? Zoiets is onvoorstelbaar. Ik betreur het dat ik daarvoor geen sterker
woord heb kunnen vinden. Ik weet immers waarover ik praat: ik ben in diverse
plaatsen belastinginspecteur geweest en ik weet dat problemen en moeilijkheden
zich in de praktijk van de belastingheffing concentreren bij de kleine ondernemers.
Deze mensen hebben bijvoorbeeld 40 jaar een kleine onderneming gehad en daarvoor
40 jaar lang belasting betaald. Daarover moet niet gering worden gedacht:
mensen in loondienst merken niet zoveel van belastingheffing omdat de loonbelasting
op hun loon wordt ingehouden, maar kleine ondernemers betalen hun belasting
via een aanslag en merken die belastingheffing buitengewoon hard. Deze mensen
zijn na 40 jaar belasting betalen dus aan hun pensioen toe, maar dat hebben
ze niet echt, want dit zit in hun pand. Vervolgens komt de fiscus met de mededeling:
wij willen nog even over de hele zaak, het pand, afrekenen, omdat daar een
geweldige stille reserve in zit. Dat staat voor een habbekrats op de balans.
Dit is niet uit te leggen aan die mensen.Toen ik dit werk dertig jaar geleden moest doen, was het bijzondere tarief
20% tot 40%, afhankelijk van de winst in de laatste drie jaar. Door in die
laatste drie jaar niet al te hard meer te werken, kon de ondernemer op een
tarief uitkomen van 20%. Men kan zeggen dat dit niet zoveel is, maar dat was
nog moeilijk genoeg. In elk geval kon je met die 20% zaken doen. Ik geloof
dat er nu met de 52% geen zaken meer te doen zijn. Er zullen straks ondernemers
zijn van 90 jaar die nog steeds een onderneming hebben. Immers, zij hebben
nog steeds het bedrijfsvermogen dat zij weigeren om met de fiscus af te rekenen.
Ik zou ze eigenlijk geen ongelijk kunnen geven.Dit kan wel worden opgelost door doorschuiving, dus als een zoon of dochter
de zaak wil voortzetten. Er is echter op gewezen dat dit een onaanvaardbare
druk op die zoon of dochter kan leggen: jij moet de zaak overnemen, want anders
moeten wij vreselijk veel belasting betalen. Soms is er geen opvolger of leent
de zaak zich niet voor voortzetting. Zelfs als er geen winst meer wordt gemaakt,
kan er nog wel een grote stakingswinst zijn.Er zijn nog enkele andere kwesties die om nadere bezinning vragen. Voor
de problemen met de lijfrenten en de levensverzekeringen sluiten wij ons aan
bij de opmerkingen die de heer Schuyer van D66 daarover zal maken. Het is
toch wel zeer de vraag, zoals ook mevrouw Ter Veld al heeft gezegd, of de
eerbiedigende werking voor de oude contracten, die een aantal jaren geleden
zo uitdrukkelijk is toegezegd en die ook wettelijk is geregeld, niet gehonoreerd
moet worden. Is de hoogheid van het overheidsgezag hierbij niet in het geding?Voor de artiesten moet in goed overleg met hun vertegenwoordigers verder
worden gezocht naar een goede en praktische regeling. Wij hebben hierover
ook veel brieven ontvangen. Wij zijn ervan overtuigd dat bepaalde toonkunstenaars
die in de provincie werken en bescheiden inkomens hebben, hoge kosten hebben
voor bijvoorbeeld bladmuziek. Het zou toch onredelijk zijn om daarmee geen
rekening te houden.Wij dringen aan op een spoedige hervorming van het successierecht. De
stijging van het vermogen schept toch de budgettaire ruimte voor een tariefverlaging?
Het tarief voor neven en nichten loopt op tot 68%. Dit is toch te gek, zo
meen ik. Ook hierbij is het van belang dat het aantal erflaters zonder kinderen
toeneemt. Ook daarin kan een budgettaire ruimte gevonden worden. Voorts wijzen
wij erop dat er een groot verband bestaat met de bedrijfsopvolging. Juist
als er zo'n zware belasting is op de stakingswinst, gaat bij overlijden het
tarief van 20% naar 52%. Dit klinkt onvoorstelbaar, maar het is wel zo. Als
er dan ook nog successierecht betaald moet worden, komt de financiering van
de bedrijfsopvolging bepaald in de problemen.Wij prijzen de regering voor het besluit om prof. Geppaart, in wie wij
veel vertrouwen hebben, uit te nodigen om de totstandkoming van de veegwet
te begeleiden. Wij herhalen onze lof voor het grote werk dat is verricht.
Wij zijn zeer kritisch geweest, maar deze kritiek betrof enkele, zij het zeer
belangrijke onderdelen. Wij hebben het gevoel dat deze onderdelen gemakkelijk
vervangen of hersteld kunnen worden.Wij wachten de antwoorden van de regering met buitengewone belangstelling
af.De heer Schuyer (D66):Voorzitter! Het kan haast niet anders of de minister van Financiën
is een bewonderaar van de hertog van Alva. Enige jaren geleden hebben we hier
gesproken over de overdrachtsbelasting die rechtstreeks van Alva afkomstig
is. De minister zegde toen een onderzoek toe naar de mogelijkheid om die belasting
te herzien maar al spoedig kwam hij tot de conclusie dat herziening niet wenselijk
was. Nu, bij de belasting herziening 2001, grijpt hij, zoals
Grapperhaus constateerde, andermaal naar een belasting uit de tijd van Alva,
door te komen met een vermogensrendementsheffing. Alva zocht naar heffingen
die moeilijk of niet te ontlopen waren en slaagde daar goed in. Aanvankelijk
konden de Staten van Holland de heffingen wel afkopen met een bedrag ineens
maar in 1571 weigerde Alva dit en dat leidde tot de bereidheid van Holland
om een leger te financieren dat aan Oranje ter beschikking werd gesteld. Fiscalisten
hebben altijd tegen dit type belastingheffing bezwaar gemaakt, omdat er geen
enkele relatie is tussen de heffing en een prestatie van de overheid. Maar
de minister beroemt zich erop, geen fiscalist maar econoom te zijn en heffingen
vanuit dat gezichtspunt te beoordelen. Wellicht is dat de oorzaak van het
soms gehoorde verwijt, dat een principiële discussie hierover onvoldoende
gevoerd zou zijn.Dat verwijt is maar ten dele terecht. Er is bij de behandeling aan de
overzijde wel degelijk een principiële discussie gevoerd over de nu voorliggende
voorstellen. Men moet echter wel de moeite nemen wat verder terug te gaan
dan alleen naar het slotdebat. In het hierna volgende zal ik laten zien op
welke manier de huidige voorstellen tot belastingherziening passen in de visie
van D66, maar ook dat zij daarin niet meer dan een eerste stap zijn. Daarna
zal ik ingaan op een principiële kant van de voorstellen die de gemoederen
in het bijzonder bezighoudt, namelijk de vraag of en hoe de voorgestelde vermogensrendementsheffing
zich verdraagt met het draagkrachtbeginsel. En ten slotte zal ik een aantal
punten behandelen die wij bij de indiening van de zogenaamde veegwet en van
de begroting 2001 in discussie zouden willen zien.Ik heb bij de financiële beschouwingen in 1993 en 1995 uitvoerig
aandacht besteed aan de Chicago School of Economics, aan wier vertegenwoordigers
de Nobelprijs voor Economie in het afgelopen decennium wel zes keer is toegekend.
De ontwikkeling van deze school viel in tijd samen met het ontstaan van D66
en veel van haar gedachtegoed heeft zijn reflectie gevonden in het programma
van mijn partij. In het bijzonder geldt dit voor de ideeën van twee vertegenwoordigers,
namelijk Garry Becker en Robert Lucas. Om in het debat over wat nu wordt voorgesteld
onze principiële uitgangspunten te benadrukken, wil ik daar nog eens
kort de hoofdzaken van citeren.Becker toonde aan, dat regels vaak niet werken en zelfs contraproductief
kunnen zijn. Zodoende gaf hij een wetenschappelijke onderbouwing aan gangbare
begrippen uit maatschappelijk verkeer en politiek, zoals vrije markt, individualisering,
deregulering, terugtredende overheid en efficiency, en derhalve ook, zo constateerde
ik in 1993, aan de afgeleide noties calculerende burger, calculerend bedrijf
en calculerende samenleving. Het is de verdienste van Becker geweest, dat
hij voor deze aanvankelijk negatief klinkende begrippen een kader tot positieve
duiding bood. Een overheid die zich enigszins terugtrekt, een overheid die
tegenover alle burgers – mannen en vrouwen, allochtonen en autochtonen –
een gelijkwaardige uitgangspositie kiest, is de politieke vertaling van dit
denken en is als zodanig geïntegreerd in de programma's van D66 en in
de opstelling van haar vertegenwoordigers. Onmiskenbaar duidelijk wordt dit
in onze opvattingen over emancipatie in de meest brede zin, in ons juridisch
denken en in ons pleidooi om de overheid niet tegelijk als financier en uitvoerder
te laten optreden daar waar ook private organisaties van overheidsfinanciering
afhankelijk zijn. D66 beschouwde het in 1993 als een uitdaging om te bezien
of ook het fiscaal stelsel van de overheid vanuit dat denken kon worden opgezet
en beoordeeld. Om zo'n omvangrijke uitdaging het hoofd te kunnen bieden, werd
in het partijprogramma voor de verkiezingen van 1994 – zoals bekend
leidden deze verkiezingen tot de vorming van Paars I – gepleit voor
de instelling van een staatscommissie ter voorbereiding van een fundamentele
herziening van het belastingstelsel. Die staatscommissie is er niet gekomen,
maar een voorstel tot fundamentele herziening van het belastingstelsel wel.Maar wat waren in 1993 de punten die wij noemden als door zo'n staatscommissie
te behandelen? De calculerende samenleving maakt het nodig, zo stelden wij
toen, het belastingstelsel om te vormen van een synthetisch tot een analytisch
stelsel. De indirecte belasting zou versterkt en de directe belasting verlicht
moeten worden. Om het ontlopen van belasting tegen te gaan, zou het principe
van de bronbelasting moeten worden ingevoerd. Het tax-creditsysteem zou op
zijn consequenties moeten worden onderzocht, ook voor de hypotheekrente, voegden
wij eraan toe. Vervolgens noemden wij een verschuiving van de algemene belastingheffing
naar onder andere milieubelasting wenselijk. Om Europees in de pas te lopen
zou het ook noodzakelijk zijn om de vermogensbelasting en de successierechten
aan te pakken. Ten slotte was er de reden voor de vereenvoudiging. Bij mijn
eerste financiële beschouwing in 1991 had ik al gesteld, dat een belastingheffing
die de 50% te boven gaat de solidariteit in de samenleving al te zwaar op
de proef stelt. Daarom stelden wij dat vereenvoudiging van het belastingsysteem
hard nodig was, omdat er een fiscaal stelsel in stand gehouden werd waarbij
ook de meest getrouwe betaler gemakkelijk in de fout kon gaan en bovendien
oneigenlijk gebruik nauwelijks te vermijden viel. Tot zover 1993.In 1995 kreeg de econoom Lucas uit de Chicago School de Nobelprijs. Waar
Becker het falen van regels benadrukte, legde Lucas het accent op het voorkomen
van ongelukken door preventief optreden van de overheid en door de theorie
van de rationele verwachtingen. Vertaling hiervan in termen van financieel
overheidsbeleid is niet eenvoudig, maar evenmin onmogelijk. De regelgeving
van het Verdrag van Amsterdam betreffende deelneming aan de euro is een voorbeeld
van preventief handelen van de overheid, evenals het verlagen van de rentelast
op de rijksbegroting en het trendmatig begroten. Dat zijn allemaal punten
aan de realisering waarvan D66 niet alleen van harte heeft meegewerkt, maar
die mijn partij ook heeft bepleit in de periode dat zij geen regeringsverantwoordelijkheid
droeg. Preventie bereik je, zo stelden wij nogmaals in 1995, door een radicale
vereenvoudiging van het belastingstelsel. Het verlangen om oneigenlijk gebruik
tegen te gaan had geleid tot een woud van regels die juist het omgekeerde
hadden bewerkstelligd. Het grijs kenteken, in deze Kamer door mijn voorganger
Vis uitvoerig aan de orde gesteld, is er een voorbeeld van, maar ook het zogenaamde koffiegeldarrest van de Hoge Raad: een werkgever moest
een thuiswerker de aankoop van een pak koffie vergoeden, omdat de werkgever
de koffie op het werk niet in rekening bracht waardoor die als loon in natura
kon worden beschouwd. Vereenvoudiging voorkomt oneigenlijk gebruik niet, maar
maakt het wel minder gemakkelijk. D66 staat daarom invoering van het tax-creditsysteem
voor, keer op keer bepleit door Ybema en Giskes in de Tweede Kamer, in de
Eerste Kamer door mij.Het voorgaande, voorzitter, toont aan, dat voor D66 de hervorming van
het belastingstelsel al een tijd hoog op de politieke wensenlijst staat. Ook
hebben wij duidelijke ideeën bij de vraag waartoe die hervorming zou
moeten leiden: tot de invoering van een tax-creditsysteem. Het huidige voorstel
tot herziening is een stap in die richting, maar daarmee verdwijnt het tax-creditsysteem
voor ons nog niet van de politieke agenda. Wij waarderen het derhalve positief,
dat ook de bewindslieden hebben verklaard dat het eind van de herziening nog
niet in zicht is. Het Kamerlid Bos – en natuurlijk ben je geneigd, mijnheer
de voorzitter, om na de recente wisseling van functie zijn woorden met bijzondere
aandacht te lezen – heeft aan de overzijde uitvoerig verklaard waarom
de Partij van de Arbeid de onderhavige voorstellen steunt. Het belastinginstrumentarium
schiet tekort bij het bevorderen van duurzame economische ontwikkeling, bij
het ondersteunen van een hoogstaande en stimulerende publieke sector en vooral
bij het voeren van een eerlijke en effectieve inkomenspolitiek. Kamerlid Bos
stelde dat de overheid in de 21ste eeuw nog meer dan in de 20ste eeuw zal
worden aangesproken op haar vermogen de inkomenspositie van de zwakkeren in
de samenleving te steunen. En ook in dit opzicht faalt het huidige belastingstelsel
opzichtig, zo stelde hij. Hoewel ik hem de vergelijking van de eeuwen niet
nazeg, is duidelijk wat hier bedoeld wordt. De nieuwe voorstellen bieden meer
mogelijkheden om bijvoorbeeld de inkomenspolitiek te sturen: de sterkste schouders
kunnen meer gaan dragen dan in het oude systeem. In feite kan zo het draagkrachtbeginsel
beter gerealiseerd worden. Omdat de meeste kritiek op de voorstellen het veronderstelde
loslaten van het draagkrachtbeginsel betreft, met name door de vermogensrendementsheffing,
dienen de voorstanders van de voorstellen daar een antwoord op te hebben.
Daar kom ik nu over te spreken.Bij de financiële beschouwingen in december 1996 werd, op de vraag
hoeveel mensen eigenlijk het toptarief betaalden, geantwoord dat het er 315.000
waren. De minister gaf daarbij de volgende specificatie: 13% pensioengerechtigden,
10% ambtenaren, 43% in loondienst en slechts 20% ondernemers. Uit een staatje
van de belastingplichtigen op vermogen bleek bovendien dat er geen duidelijke
relatie is tussen betalers van het 60%-tarief in de inkomstenbelasting en
de hoogte van het vermogen. Ik stelde toen:"Ook zonder onderzoek is het vermoeden gerechtvaardigd dat hier een behoorlijke
onbillijkheid inzit, namelijk dat de topbetalers niet de topverdieners zijn.
Daarmee komt de vraag hoe de verlaging van het toptarief moet worden betaald
in een iets ander daglicht te staan. Immers, de indruk bestaat dat het systeem
van aftrekposten ten slotte leidt tot onredelijke verhoudingen tussen belastingplichtigen.
Wellicht dat opschoning al flink helpt om de vraag te beantwoorden hoe de
verlaging van dat toptarief en het verdwijnen van de vermogensbelasting moet
worden betaald."Bij ethische vraagstukken – de kwestie van het draagkrachtbeginsel
bij belastingheffing is als zo'n vraagstuk te beschouwen – wordt eigenlijk
steeds dezelfde discussie gevoerd: kies je voor een wettekst die je ethische
uitgangspunten zo precies mogelijk verwoordt of concentreer je je op de werkelijke
effecten? D66 heeft altijd consequent voor het laatste gekozen: in wetgeving
inzake drugs, bij regelgeving over abortus en ook nu bij het vraagstuk van
het draagkrachtbeginsel in de belastingwetgeving. Daar komt nog iets bij.
Bij de invoering van de inkomstenbelasting zo'n 110 jaar geleden ging het,
behalve om het ontvangen van geld, ook om het vinden van een middel om sociaal
onwenselijke verschillen te reguleren. Dat proces is wellicht nooit helemaal
voltooid, maar vast staat wel dat nationaal gezien de noodzaak tot regulatie
nu bepaald minder is. De op zichzelf ergerlijke uitwassen die de laatste tijd
aan het licht kwamen, zijn vermoedelijk door geen enkel fiscaal systeem volledig
te ondervangen, maar de aanpak ervan wordt door de voorgestelde herziening
wel beduidend makkelijker. D66 gaat er daarom van uit dat belastingregels
nu ook andere, in de huidige maatschappij duidelijk urgente doelen kunnen
nastreven. De belasting op consumptie behoeft meer aandacht. De noodzaak hiervan
wordt in de huidige voorstellen impliciet onderkend, gelet op het verschuiven
van het accent van directe naar indirecte belasting.Uit het voorgaande blijkt voldoende waarom D66 de verlaging van het toptarief
steunt. Hetzelfde geldt voor de steun die wij geven aan de vermogensrendementsheffing.
In het wetenschappelijk debat zijn ook wel andere methoden voorgesteld: vermogensaanwasbelasting
en vermogenswinstbelasting. Van beide wordt veelal gesteld dat zij het draagkrachtbeginsel
beter vertegenwoordigen. Dat moge theoretisch zo zijn, maar het is de vraag
of het in de praktijk ook zo zou uitwerken. Veel belangrijker voor een politicus
is de constatering dat geen van beide een voldoende politiek draagvlak heeft.
Politiek is, zeker niet in de laatste plaats, het bedrijven van de kunst van
het haalbare. Dat is met de vermogensrendementsheffing op meesterlijke wijze
gelukt. Als het gaat om de realisatie van het draagkrachtbeginsel, scoort
de heffing beter dan het huidige systeem. De politieke haalbaarheid en de
verbetering van het nieuwe systeem ten opzichte van het huidige maken dat
de D66-fractie niet aarzelt om van harte met de voorstellen in te stemmen
en de bewindslieden te complimenteren met deze nog nergens toegepaste oplossing.
Ik heb geen correspondent in Burundi, dus ik wist dit niet zeker.Alvorens over te stappen op de behandeling van een aantal concrete voorstellen,
wijd ik nog enige woorden aan de fiscale behandeling van het eigen huis. Als
de wens van D66 tot invoering van een tax-creditsysteem gerealiseerd wordt,
zal uiteraard ook de hypotheekrente niet volledig aftrekbaar kunnen blijven.
Het is nog niet zover; er wordt nu slechts een eerste stap gezet. De aanpak
van het kabinet juichen wij toe als evenwichtig daar waar de aftrek van de
hypotheekrente op het tweede huis wordt afgeschaft, de termijn
van dertig jaar voor aflossing wordt aangehouden en bij verhuizing aftrek
van een nieuwe hypotheekrente alleen mogelijk is indien de hypotheeksom hoger
uitvalt en dan slechts over het verschilbedrag. De uitwassen worden zo wel
degelijk aangepakt. De verlaging van de belastingtarieven en de historisch
lage rente dragen daar verder toe bij. Niettemin is deze evenwichtige aanpak
van het kabinet gestoeld op de huidige politieke realiteit. Zij die daar geen
rekening mee wensen te houden, kunnen tot andere voorstellen komen.Voor D66 is bespreking van de hypotheekrente geen taboe, maar wij wensen
wel dat rekening gehouden wordt met relevante parameters zoals de steun van
de huursector via de huursubsidie, de overdrachtsbelasting die een huiseigenaar
drie à vier keer in zijn leven betaalt, het gegeven dat in alle West-Europese
landen een vorm van steun bestaat om een eigen woning te kunnen bezitten,
en de hypotheekrenteaftrek zelf. Zonder te ontkennen dat wij een royaal systeem
hebben, wordt toch vaak het beeld geschapen dat deze steun exorbitant is.
Dit beeld nu staat ter discussie. D66 juicht daarom de toezegging van de staatssecretaris
toe, dat hij in de zomermaanden met een nota komt over alternatieve fiscale
structuren voor de eigen woning. Er zal dan voldoende gelegenheid zijn om
daar verder over te spreken.Wij verwachten dat daarin ook serieus ingegaan wordt op de voorstellen
van de heer Palm, die ons per brief van 17 maart jongstleden bereikten en
die bij het kabinet bekend zijn. Het voorstel om ten behoeve van de eigen
woning een aparte box te creëren (box IV) is interessant. Ter zijde merk
ik op dat ik bij box denk aan een box voor kinderen. Ik had dus helemaal niet
de neiging om daar een Engels woord in te zien. De suggestie van de heer Palm
doet recht aan de constatering van de Raad van State dat de eigen woning niet
thuishoort in box I, alsook aan de repliek van de regering dat het eigen huis
evenmin thuishoort in box III, omdat het geen beleggingsproduct is. Lees ik
de voorstellen van de heer Palm goed, dan is de hoofdgedachte dat het voordeel
dat de huiseigenaar ontvangt door afschaffing van het gedrochtelijk huurwaardeforfait,
ook door D66 meer dan eens zo betiteld, een begrenzing van de maximumhypotheekrenteaftrek
rechtvaardigt, en per saldo ook voor vrijwel iedereen neutraal zal uitwerken.
Bovendien wordt het dan mogelijk de vierde box aan een apart belastingtarief
te onderwerpen zodat voor iedereen, ongeacht het inkomen, eenzelfde percentage
geldt. Een soortgelijk voorstel is ook al gedaan in 1991 door de commissie-Stevens
in de nota "Graag of niet". Wij hebben dat voorstel toen gesteund.In de brief van de heer Palm wordt ook een voorstel gedaan dat zowel door
het CDA bij monde van de heer Reitsma als door de minister min of meer is
overgenomen. In ieder geval heeft de minister serieuze bestudering toegezegd.
Ik doel op het idee dat degenen die de hypotheek op de eigen woning hebben
afgelost, worden vrijgesteld van de bijtelling van het huurwaardeforfait,
in de nieuwe voorstellen eufemistisch "eigenwoningforfait" genoemd. Via de
zogenoemde veegwet moet het nog mogelijk zijn dit voorstel in de huidige wetsvoorstellen
op te nemen. Mijn fractie staat daar welwillend tegenover en vraagt de minister
of zijn opmerkingen ook zó kunnen worden verstaan, dat hij dit voorstel
zal overnemen en nog vóór de invoering van de wet zal effectueren.
Wij willen nog wel opmerken dat wij in de interessante voorstellen van de
heer Palm het aspect van de afschaffing van de overdrachtsbelasting op de
eigen woning geheel missen. Het is niet moeilijk om dit in het voorstel op
te nemen.Voorzitter! Bij de schriftelijke behandeling hebben wij de vraag gesteld
of de bewindslieden zelf nog een nieuwe vraag zouden kunnen verzinnen na alles
wat er over deze voorstellen is gezegd. Er zijn 3000 vragen gesteld. Ik had
trouwens een wat humoristischer antwoord verwacht dan een duidelijk "nee".
Dat geldt echter ook voor mijn fractie. Vandaar dat wij ons beperken tot hetgeen
ons heeft bereikt na aanvaarding van het voorstel van wet aan de overzijde.
In zijn algemeenheid stellen wij dat we nu eerst maar eens moeten beginnen
en vooral bereid moeten zijn om snel te repareren, als blijkt dat zaken toch
anders lopen dan gedacht. Er is echter een aantal punten dat nu reeds tot
actie lijkt te nopen. Mijn voorgangers hebben er al vele genoemd.Zo zijn er problemen gesignaleerd rondom het groen beleggen. Het Kamerlid
Bos heeft daar al vragen over gesteld, maar het antwoord van staatssecretaris
Bos laat nog heel veel in het midden. Ik heb echter begrepen dat het kabinet
vorige week heeft beslist dat groen beleggen attractief moet blijven. Mijn
fractie wil nu graag weten hoe dat dan gestalte krijgt, want vergroening van
het belastingstelsel is voor ons een belangrijk uitgangspunt. Daarom willen
wij ook snel helderheid over de oplossing van de gesignaleerde problemen,
die duidelijk zijn verwoord in de brief van de Nederlandse vereniging van
banken. Wij hebben er begrip voor dat de gesuggereerde oplossingen –
mevrouw Ter Veld wees daar ook al op – door het kabinet niet gelijk
worden overgenomen. Aan de andere kant is het ons niet duidelijk hoe de maatregelen
in het ondernemerspakket, die het kabinet blijkens de schriftelijke behandeling
voor ogen staan, het voordeel van groen beleggen voor de kleine belegger kunnen
garanderen. De pers heeft bericht dat het kabinet een besluit heeft genomen
over het aantrekkelijk houden van groen beleggen. Het zou dus mogelijk moeten
zijn om nu enige duidelijkheid te geven over de manier waarop men dit probleem
wil aanpakken. Ik heb net als mevrouw Ter Veld vernomen dat men denkt aan
een korting ergens in box I. Ik begrijp dat wel en zij natuurlijk ook, ook
al zei ze van niet. Ik kan hier echter niet erg enthousiast over worden. Er
komen straks trouwens nog een paar opmerkingen over het steeds opnieuw toch
weer sleutelen aan de doorboring van de schotten. Is het niet mogelijk –
ik vraag dit met veel aarzeling – om dit toch niet te doen en te overwegen
om aan groenbeleggers van rijkswege een premie te geven van gelijke hoogte
voor iedereen? Anders zou het wel gekoppeld kunnen zijn. Men zou kunnen uitrekenen
wat de belastingheffing die men voor ogen heeft, kost. Dat bedrag zou men
dan over participaties kunnen variëren. Wellicht is dit een mogelijkheid.Het gaat hierbij ook om een vorm van overgangsrecht voor de bestaande
participaties. Ter verduidelijking: D66 wil vooral aandacht – dat is
iets anders dan wat in de brief van de banken staat –
voor de 80% van de deelnemers die met een omvang van minder dan ƒ 50.000
in de groenfondsen participeren. Die groep heeft weinig aan de beschouwing
van de bewindslieden in de schriftelijke beantwoording, dat door de tariefsverlaging
vrijstellingen uiteraard minder waard worden. Waar het om gaat, is dat witte
beleggingen meer waard worden zonder in het bijzonder te speculeren, terwijl
groene beleggingen door de keuze van het systeem achterblijven. D66 wil er
geen twijfel over laten bestaan dat een en ander voor de invoering van de
wet een oplossing zal moeten hebben. Vergroening is een van de pijlers van
de voorstellen en dat wordt gelukkig ook door de bewindslieden erkend. Wij
vertrouwen er daarom ook op dat de nieuwe staatssecretaris met een heel inventieve
oplossing zal komen. We hopen dat hij daar morgen al enige helderheid over
kan geven. Misschien kan dan ook worden ingegaan op de vraag of het wel zo
verstandig is om het groen beleggen, dat nu ongelimiteerd kan, in het nieuwe
stelsel te verbinden met andere manieren van beleggen. Dan gaan immers limieten
gelden. In ieder geval zou mijn fractie er prijs op stellen, als nog eens
kritisch overwogen wordt of het nu wel zo verstandig is om het groen beleggen
te laten concurreren met de studiekostenverzekering voor de kinderen. Met
name die verbinding maakt het voor groenfondsen namelijk buitengewoon lastig
om die concurrentie aan te gaan.Een ander punt waarover ons veel opmerkingen hebben bereikt, is de uitwerking
in bepaalde gevallen van de meesleep- en meetrekregeling. Ik kan hierover
kort zijn, omdat collega Rensema dit punt uitvoerig aan de orde heeft gesteld.
Anderen hebben dit ook aan de orde gesteld, maar wij onderschrijven zijn betoog
geheel. Het gaat om hetgeen via de vierde nota van wijziging in het wetsontwerp
is opgenomen en wat vooral de opvolging bij familieondernemingen raakt. Vrijwel
algemeen wordt het verhuren aan de opvolger van onroerend goed waarin de onderneming
zich bevindt, gebruikt als een oudedagvoorziening. Daar is jarenlang op gerekend
en de nu in het wetsvoorstel geslopen wijziging grijpt daarom naar onze smaak
te diep in. De wijziging is ongetwijfeld bedoeld om oneigenlijk gebruik te
voorkomen, maar kan zelf gemakkelijk oneigenlijk gebruik oproepen. Het verhuren
via zogenaamde strolieden met het recht op doorverhuur is toch echt niet zo
vreselijk moeilijk te regelen. In de schriftelijke beantwoording van de vragen
betreffende deze aangelegenheid redeneert het kabinet uitsluitend vanuit de
gezichtshoek van de beoogde opvolger. Maar het gaat hier natuurlijk om de
benodigde zekerheid voor degene die de activiteit staakt. In 1991 heb ik al
eens gesteld dat de overheid zelf, door regelgeving vast te stellen die in
brede kring als onredelijk wordt ervaren, misbruik gaat uitlokken. De onderhavige
wijziging kan daarvan een heel mooi voorbeeld worden. Wij zouden het kabinet
daarom nadrukkelijk willen aanbevelen, de vierde nota van wijziging op dit
punt te heroverwegen, temeer, voorzitter, daar het midden- en kleinbedrijf
bij deze belastingherziening er tot nu toe toch enigszins bekaaid lijkt af
te komen.Voorzitter! Een vraag terzijde is, of het niet verstandig zou zijn om
het ondernemersbegrip voor de gehele belastingwetgeving te stroomlijnen. In
een vraag onzerzijds bij de schriftelijke behandeling is aangetoond dat bijvoorbeeld
het ondernemersbegrip bij de Wet op de inkomstenbelasting een andere is dan
bij de Wet op de omzetbelasting. Dat schept ook verwarring.Voorzitter! Ik kom nu te spreken over het lastige onderwerp van de fiscale
begeleiding van de oudedagsvoorziening. Mevrouw Ter Veld heeft daarover behartigenswaardige
woorden gezegd. In de schriftelijke behandeling van dit onderwerp schrijven
de bewindslieden: "Overigens zouden alternatieven om ook tot een formele gelijkheid
te komen, meer moeten worden gezocht in de richting van een beperking van
de mogelijkheden in de tweede pijler dan een verdere oprekking van de mogelijkheden
in de derde pijler tot het niveau van dat van de tweede pijler." Een dergelijke
zin kan alleen maar geschreven worden als men erkent, dat voor pensioenen
verschillende normeringen gaan gelden. En dat is precies de kern van de principiële
kritiek van de Stichting van de arbeid en het Verbond van verzekeraars. Het
kabinet gebruikt budgettaire argumenten om aan deze kritiek niet tegemoet
te komen. Dat is op zichzelf natuurlijk niet oneigenlijk, wil ik nadrukkelijk
zeggen. Is daar bij benadering een bedrag bij te noemen? Mijn fractie is in
ieder geval niet overtuigd van de noodzaak om de reparatie van pensioengaten
uit het verleden te begrenzen, in tijd tot zeven jaar en in geld tot ƒ
12.149 of ƒ 24.001 voor 55-plussers.Bij de schriftelijke behandeling heb ik een vraag gesteld die bij de beantwoording
niet is meegenomen. Stel: een minister van Financiën verlaat na twaalf
jaar het publieke domein en heeft voor die twaalf jaar heel andere werkzaamheden
gedaan, buiten het publieke domein. Hij gaat bij een bankinstelling werken.
Hij komt vervolgens tot de ontdekking dat hij een pensioengat heeft. Waarom
zou hij de eerste vijf jaar, toen hij druiven ging plukken in Frankrijk, niet
meer mogen meenemen ten behoeve van de reparatie, als vaststaat dat alleen
voor een bedrag kan worden gerepareerd dat gebaseerd is op het in die jaren
genoten salaris? Het gaat immers om onvoldoende pensioenopbouw uit het verleden
en niet om die op basis van het actuele loon. Dan zou inderdaad een begrenzing
gerechtvaardigd kunnen zijn. Het budgettaire argument moet beperkt zijn. Overigens
is de wetgever er niet in geslaagd om ook op het gebied van de pensioenregelingen
een inzichtelijk systeem te ontwerpen. Gevreesd moet worden, dat velen op
het terrein van de pensioenregelingen het spoor volstrekt bijster raken. Juist
daarom willen wij de staatssecretaris ernstig in overweging geven om de termijn
van zeven jaar nog eens te bezien, want dan kan een later komend inzicht in
de eigen pensioensituatie tenminste nog enigszins worden aangepakt.Voorzitter! De vragen over de onvoldoende AOW-opbouw vanwege te kort verblijf
in ons land – men weet dat de AOW wordt opgebouwd door een verblijf
in ons land, en niet door inkomen – worden door de bewindslieden vooral
beantwoord met een verwijzing naar de Bijstandswet. Dit komt ons oneigenlijk
voor en is bovendien voor de schatkist ook niet bepaald voordelig. Waarom
niet de mogelijkheid geschapen om jaren in te kopen? Staatssecretaris Hoogervorst
heeft in een debat in deze Kamer toegezegd, de mogelijkheid daartoe te onderzoe ken. Willen de bewindslieden eens uitleggen, wat nu toch precies
hun bezwaar is? Het is voor mensen toch veel prettiger om jaren in te kopen
dan te zijner tijd een beroep op de bijstand te moeten doen? En voor de schatkist
kan dit toch onmogelijk per saldo veel uitmaken als men bereid is de verkokering
op dit punt in de beschouwingen mee te nemen? Je kan het wel via een levensverzekering
regelen, maar met name onze allochtone medelanders hebben vaak helemaal niet
in de gaten hoe dat gaat, terwijl ze wel een verbinding hebben met het afdragen
van AOW en ze daar gemakkelijk op gewezen kunnen worden. Ik pleit er echt
voor om die weg te openen.Voorzitter! Er bestaat bij mijn fractie begrip voor het feit, dat het
kabinet op een drietal punten extra waakzaam is: het handhaven van de schotten
tussen de boxen, het voorkomen van bijzondere tarieven en het tot het uiterste
beperken van aftrekposten. Maar een enkele keer kan dit wellicht toch te stringent
in acht worden genomen. Het komt ons voor dat dit het geval is bij het vervallen
van het bijzonder tarief bij invaliditeit of overlijden van een werknemer;
misbruik is hier vrijwel uitgesloten en de financiële consequenties voor
de schatkist zijn te overzien. Men kan toch moeilijk vrede hebben met het
antwoord van de bewindslieden bij de schriftelijke behandeling, dat er op
neerkomt dat de werkgever ook de verschuldigde belasting kan meeverzekeren
bij het aan de werknemer uit te keren bedrag? Wij zouden de bewindslieden
willen vragen, dit nog eens te heroverwegen. Misschien is het mogelijk om
uitkeringen vrij te stellen van successie; dan is handhaving van een bijzonder
tarief wellicht niet nodig. Ik denk namelijk wel mee in de sfeer van dat als
het niet nodig is, je het absoluut niet moet doen. We zouden dit berekend
willen zien. Overigens vreest mijn fractie dat de overheid zelf aftrekposten
mogelijk maakt die het systeem ondermijnen. De op het laatste moment in de
wet gebrachte fiscale aftrek voor fietsers naar het werk en de aangekondigde
belastingfaciliteit ten behoeve van computeraanschaf en internetaansluitingen
zijn daar voorbeelden van. De doelen zijn uitstekend, maar het was toch de
bedoeling om het belastingregime te stroomlijnen ten gunste van tariefverlaging?
Laten wij toch proberen om ten minste te starten en niet al vier of vijf wijzigingen
op dat punt aanbrengen, want dan gaat het mis.Voorzitter! Het hoofdstuk kapitaalverzekeringen, al dan niet gekoppeld
aan de eigen woning, al dan niet gekoppeld aan een pensioenclausule, al dan
niet in de vorm van een levensverzekering, is zo complex, dat het haast niet
anders kan of er komen juridische procedures van. Wij zijn het wat betreft
de gedachten achter dit geheel van regels niet met het kabinet oneens, maar
wij vragen ons af of het niet wat eenvoudiger had gekund. Wij beperken ons
tot enkele vragen, in de stellige verwachting dat er de komende tijd meer
zullen volgen en er wellicht duidelijkheid voor de burgers zal ontstaan. In
ieder geval dringen wij aan op een intensieve voorlichting over deze materie.
Als bij een samenlevingsvorm van twee mensen op ieders leven een verzekering
is gesloten, geldt dan voor beiden het bedrag van de eerbiedigende werking
van ƒ 272.000? Is of wordt dit bedrag geïndexeerd? Ik zou daarvoor
pleiten. Maakt het verschil of men in deze situatie één- of
tweeverdiener is? En als deze levensverzekering nu gekoppeld is aan de eigen
woning zonder dat men deze koppeling effectueert, blijft dan de vrijstelling
van ƒ 272.000 gelden? Hoe wordt het meerdere eigenlijk precies belast
als de levensverzekeringspremie nooit is afgetrokken van het inkomen? Maakt
het verschil of men de uitgekeerde bedragen te zijner tijd aanwendt voor een
periodieke uitkering op het pensioen? Treedt in die situatie de 70%-norm in
werking? Welke situatie ontstaat er wanneer de hypotheek er geheel of gedeeltelijk
mee wordt afgelost en het meerdere te vrijer besteding wordt aangewend? Een
briefschrijver suggereert dat bij een kapitaalverzekering met lijfrenteclausule
"oude stijl" er altijd verplicht een lijfrente gekocht moet worden en dat
de mogelijkheid om de uitkering ineens te ontvangen waarbij gewoon met de
fiscus wordt afgerekend door het betalen van de inkomstenbelasting volgens
het hoogste tarief wordt uitgesloten. Dit lijkt ons een onjuiste interpretatie
maar wij willen dat ook van de staatssecretaris horen. Voorzitter! Wij hebben
er geen moeite mee als deze technische vragen schriftelijk worden beantwoord.
We willen alleen aangeven dat bij deze materie zeer veel onduidelijkheid heerst –
mevrouw Ter Veld gaf hier ook een aantal voorbeelden van – en dat deze
moet worden opgelost.Voorzitter! Bij de schriftelijk behandeling is er voor mijn fractie duidelijkheid
verschaft over de positie van kunstenaars. Velen van hen hebben nevenwerkzaamheden
en kunnen zodoende dus recht op aftrek van beroepskosten claimen die het forfait
overstijgt. Alleen kan de hoogte een probleem zijn als rekening gehouden moet
worden met het gebruik via het hoofdberoep. Wij menen dat hier reden is voor
een royale behandeling en zouden dat nog graag bevestigd willen zien door
de staatssecretaris. Op de valreep bereikte ons nog een brief van de heer
Moolenaar, belastingadviseur voor artiesten, die toch nog veel vragen open
laat. Ook mevrouw Ter Veld heeft hierover gesproken. Is het juist dat er voor
freelancers een stevig gat in de sociale zekerheid ontstaat? En is er geen
aftrek meer mogelijk van "algemene kosten" op de loonverdelingsverklaring?
Als dat inderdaad zo is, heeft dat volgens de heer Moolenaar grote gevolgen
voor de amateursector. Er is blijkbaar toch reden voor ongerustheid in de
kring van de artiesten en de amateurs. Het zou goed zijn als dat na dit debat
niet meer zo is. Ik ontvang dus graag een uitvoerige reactie van de staatssecretaris.
Ook niet geheel duidelijk is voor ons de zelfstandigenaftrek voor de meewerkende
partner van vrije beroepsbeoefenaren, bijvoorbeeld de huisarts. Ik ben geneigd
met de PvdA-fractie te menen dat het begrip "gebruikelijkheid" geen goed criterium
is. Het antwoord van de bewindslieden bestrijdt dit op voor mij niet volstrekt
duidelijke gronden. Blijft de zelf- standigenaftrek voor de meerwerkende partner
wel gehandhaafd, wanneer aangetoond kan worden dat het urencriterium wordt
gehaald met werkzaamheden van administratieve aard, achterwachttaken, vervanging
van doktersassistentes en dergelijke activiteiten?Mijn fractie heeft ook nog een vraag inzake buitengewone lasten die kinderen
maken ten behoeve van hun ouders. Tot nu toe zijn deze kosten onder bepaalde
omstandigheden aftrekbaar. Ut een schrijven van de Nederlandse vereniging
van particuliere woonzorgvoorzieningen maken wij op dat dit in het nieuwe
 systeem niet meer zo is. Kan de staatssecretaris daar duidelijkheid
over geven? Bij het hoofdstuk van de wat kleinere onderwerpen behoort ook
de problematiek van de opleiding tot verkeersvlieger. Er bestaat bij mijn
fractie wel begrip voor de beperking van de aftrek van studiekosten en ook
voor het schrappen van studierente. Vrijwel altijd gaat het hierbij om aanvullende
opleidingen en nascholing. Maar bij de verkeersvliegers gaat het om de primaire
opleiding, en dan ook nog een particuliere opleiding waaraan de overheid geen
enkele bijdrage levert, noch in rechtstreekse zin noch via studiefinanciering.
Zou het toch niet mogelijk zijn om voor de primaire beroepsopleiding nog eens
te kijken of er een andere regeling mogelijk is? Te denken valt bijvoorbeeld
aan de afschaffing of vermindering van de 30%-regeling ten behoeve van de
buitenlandse vliegers. Daarmee zou gemakkelijk de primaire opleiding van de
vliegers gefaciliteerd kunnen worden. Ik ontvang graag een reactie van de
staatssecretaris op dit punt.Voorzitter! Een ander punt dat in de schriftelijke behandeling veel aandacht
van alle fracties heeft gehad, is de kwestie van de eerbiedigende werking
en uitspraken van een vroegere bewindspersoon dat geen wijziging van de wet –
gedoeld is op een passage uit de brede herwaardering – zou plaatsvinden.
Dat is indertijd afgesproken in een soort convenant tussen het ministerie
van Financiën en het Verbond van verzekeraars. In ruil voor die toezegging
van de toenmalige staatssecretaris zouden de verzekeraars afzien van een laatste
intensieve campagne gericht op extra aftrekmogelijkheden. Vooral de CDA-fractie
heeft zich in de schriftelijke behandeling van deze kwestie geweerd. Ik heb,
voorzitter, de uitvoerige beantwoording door het kabinet met verwondering
gelezen. Er worden heel veel woorden gewijd aan de vraag of de overheid gerechtigd
is, af te wijken van eerder gedane toezeggingen in juridische zin. En het
antwoord is duidelijk: dat mag. Niemand zal dat formele standpunt bestrijden.
De wetgever kan zelfs de wet wijzigen, zoals in de beantwoording geheel ten
overvloede wordt meegedeeld.Waar het uiteraard om gaat, is de vraag naar het morele recht bij deze
kwestie. Het antwoord van de regering had zich daartoe kunnen beperken. Het
is niet de eerste keer dat de vraag aan de orde is en het zal ook zeker de
laatste keer niet zijn. Zoals bekend, is de Senaat traditiegetrouw extra attent
op kwesties betreffende eerbiedigende werking. Ik denk – en geef hier
een persoonlijke opvatting weer – dat de kijk op zulke kwesties sterk
wordt beïnvloed door iemands opvoeding. Als je je hele leven bent geïnstrueerd
dat de overheid amoreel is en dat je nooit, noch in positieve noch in negatieve
zin, rekening moet houden met wat zij allemaal toezegt te zullen doen, ben
je minder verbaasd als de overheid een toezegging weer eens niet nakomt. Maar
als je onderdeel bent van het besluitvormingsproces, kom je met die constatering
alleen natuurlijk niet weg. Hoewel ik mij kan voorstellen dat de regering,
alles afwegende, een andere beslissing zou hebben genomen – temeer omdat
door onze vraag duidelijk werd dat het budgettair belang gering bleek te zijn –
kan ik met de opstelling van het kabinet wel vrede hebben. De stelling dat
degenen die dit voordeel nu inleveren, tenslotte toch ook profiteren van de
aanzienlijke voordelen bij deze belastingherziening, onder meer door de aanmerkelijk
lagere tarieven, overtuigt tot op zekere hoogte. Dat is in andere situaties,
bijvoorbeeld bij de Algemene nabestaandenwet en indertijd bij de brede herwaardering
zelf, ook wel anders geweest. Maar fraai is het ook hier niet. Het zou beter
zijn als de regering dat nou gewoon toegaf. De samenleving, in het bijzonder
het Verbond van verzekeraars, ziet zich weer eens bevestigd in de overtuiging
dat je maar beter geen convenanten met de overheid moet sluiten. Je weet in
zo'n situatie altijd wel wat je plichten, maar nooit precies wat je rechten
zijn of worden.Alles afwegende zou mijn voorkeur toch zijn uitgegaan naar een andere
opstelling van het kabinet. Op de valreep bereikte ons een uitvoerige notitie
van Loyens en Loeff, die de juridische houdbaarheid van de wet ook op dit
punt in twijfel trekt. De heer Stevens wees er al op. Dat vind ik moeilijk
te beoordelen, maar een juridisch gevecht over dit aspect is in ieder geval
geen goede start. Daarom doe ik met enige voorzichtigheid een suggestie aan
de bewindslieden. Als amateur op dit terrein moet ik daarmee oppassen. Zou
het niet beter zijn wanneer men nu de eerbiedigende werking geeft tot 31 december
2000 voor de lopende kapitaalverzekering en men de looptijd daarna onder het
nieuwe regime brengt? Concreet betekent dit dat het opgebouwde kapitaal tot
het eind van dit jaar onder de eerbiedigende werking valt, maar het toekomstig
opgebouwde niet. De vrijstelling van ƒ 272.000 per persoon moet dan
uiteraard in verhouding met de nog resterende looptijd worden gebracht. Men
moet namelijk sowieso altijd die 15 jaar doen. Wij stellen een reactie op
prijs.Tot slot maak ik twee opmerkingen over kwesties die nog geregeld moeten
worden. Het eerste punt is de zesde BTW-richtlijn, die heffing van omzetbelasting
op transacties via internet veilig moet stellen. De bewindslieden gaan daar
in de beantwoording op de schriftelijke vragen slechts summier op in. Op zichzelf
is dat wel te begrijpen, want veel is natuurlijk nog onduidelijk. Wij willen
wel iets nader weten met welke inzet Nederland aan de besprekingen begint
op Europees niveau.Het tweede punt is de successiewet. De heer Rensema sprak er ook over.
In het antwoord op de schriftelijke vragen geven de bewindslieden aan, niet
te verwachten de modernisering nog dit jaar aan het parlement te kunnen aanbieden.
Dat begrijpen we, maar mogen wij verwachten dat het nog wel deze kabinetsperiode
plaatsvindt? Er is steeds gesteld, ook in de schriftelijke behandeling, dat
de modernisering budgettair neutraal zal moeten zijn. Bij de aanmerkelijke
stijging van de vermogens die vererfd gaan worden, is dat echter ook zonder
aanpassing van de tarieven te realiseren. Vinden de bewindslieden dit bespreekbaar?
Zoals bekend hecht mijn fractie zeer aan herziening van de successiewetgeving.
Nu met de herziening van het belastingstelsel getracht wordt kapitaalvlucht
naar het buitenland te voorkomen, moet de inspanning niet teniet worden gedaan
door een successiewetgeving die daarop niet is aangepast.Bij de schriftelijke behandeling van de voorstellen die wij thans bespreken,
spraken wij reeds onze bewondering uit voor de prestatie die is geleverd door
het kabinet en deze bewindslieden. Wij willen dat tot slot ook nu gezegd hebben.
Bij die lof betrekken wij graag de medewerkers van het departement.
Toen de overzijde 2500 vragen had ingediend, hebben zij avonden en weekenden
moeten doorwerken om op tijd de memorie van antwoord gereed te hebben. Op
een zaterdag liep een man in spijkerbroek en trui door het departement. Hij
vroeg hoe het vorderde. Dat bleek de minister zelf te zijn. Dat motiveerde
extra, zeiden enkele medewerkers. Kortom: er is voorbeeldig samengewerkt.
Dit departement kan menig collega-departement tot voorbeeld strekken op dat
punt.Voorzitter: De BoerDe heer Platvoet (GroenLinks):Dit is een bijzonder moment. Onder voorzitterschap van de heer De Boer
zal ik de bijdrage van GroenLinks met plezier via de voorzitter in de richting
van de bewindslieden naar voren brengen.Even wat inleidende opmerkingen. GroenLinks heeft het ook vaak gezegd.
Paars II is metaalmoeheid en futloosheid verweten, maar dat kan moeilijk worden
gezegd van de wijze waarop Zalm en Vermeend het belastingplan aan de man en
de vrouw hebben gebracht. Soms was er te veel snelheid. De kritiek van de
gehele oppositie van de Tweede Kamer kan toch niet alleen zijn ingegeven door
voorspelbare oppositionele reflexen? De enorme hoeveelheid informatie, niet
alleen van de zijde van het kabinet, en de vele reacties die uit vele hoeken
en gaten van de samenleving op het belastingplan zijn losgelaten, vergen nu
eenmaal een fors tijdsbeslag. Waar de minister en zijn staatssecretaris met
ondersteuning van tientallen ambtenaren jaren mee bezig zijn geweest, vraagt
om een zorgvuldige en ook tijdrovende parlementaire behandeling.Ook was er soms sprake van een zekere korzeligheid, in de trant van: alles
is goed doordacht, alles is goed doorberekend, alle effecten zijn bekeken,
kritiek snijdt geen hout. Toch zijn er een aantal nota's van wijziging gevolgd
op de wetsvoorstellen, dus die korzeligheid was niet op z'n plaats.GroenLinks wil zeker niet verhelen dat er positieve elementen aan het
belastingplan zitten, zoals het boxensysteem en de harde scheiding tussen
de boxen, waardoor het onmogelijk wordt zo creatief met inkomsten en uitgaven
om te gaan dat het belastbaar inkomen onwaarschijnlijk laag wordt. Ook de
sanering van de wildgroei aan aftrekposten en de vervanging van de belastingvrije
som door de heffingskorting vinden wij een goede zaak. Deze laatste vormt,
met enkele andere voorstellen, de weerslag van de individualisering en emancipatie
die sinds enkele decennia kenmerkend zijn voor de Nederlandse samenleving.
Zelfs in de sfeer van de hypotheekrenteaftrek valt voor de echte optimisten
in deze meimaand een bloemetje te plukken, want de hypotheekrenteaftrek voor
het tweede eigen huis is niet langer mogelijk en voor het eerste huis zijn
onwezenlijke hypotheekconstructies onmogelijk gemaakt. En niet te vergeten:
de inderhaast erin gefietste fietsaftrek.Tot zover de positieve kanten van het plan. De rest van mijn spreektijd
zal opgaan aan kritische kanttekeningen, fundamentele kritiek en een aantal
vragen, want wij blijven overstroomd worden met berichten uit de samenleving
waaruit blijkt dat de wereld van de whizzkid achter de computer er toch anders
uitziet dan de alledaagse praktijk.Nu eerst wat algemene opmerkingen over belastingpolitiek. Over belastingen
wordt verschillend gedacht. Natuurlijk leven er onder belastingbetalers allerlei
opvattingen en vooroordelen, maar ook in de politiek zijn er verschillende
benaderingen, die nauw samenhangen met de visie op de taken van de overheid.
Er is een lange weg afgelegd tussen de middeleeuwse praktijk, waarin er geen
verschil bestond tussen de particuliere kas van de vorst en de staatskas,
en het huidige systeem, hoewel een enkele, inmiddels voormalige dienaar van
de Kroon nog steeds moeite lijkt te hebben met het verschil tussen particuliere
kas en staatskas. Hierin heeft belastingheffing en dus ook belastingpolitiek
een aantal functies: financiering van rijksuitgaven, herverdeling van inkomens,
terugdringen van het gebruik van schadelijke producten, bescherming van binnenlandse
industrie, enz.Als de overheid hoeder van belangen van zwakken is, komt dat ook in de
belastingpolitiek tot uitdrukking. Als de overheid vooral moet zorgdragen
voor de ontwikkeling van de economie door ondernemers in de fiscale watten
te leggen, leidt dat tot andere keuzen. Als belasting wordt gezien als een
noodzakelijk kwaad, geeft dat een andere moraal te zien dan het als een voorrecht
te beschouwen om in een verzorgingsstaat te wonen en daar ook fiscaal aan
bij te dragen. In de ene visie staat de lastenverlichting centraal, in de
andere het oplossen van maatschappelijke noden.Het moge duidelijk zijn waar GroenLinks staat. Voor ons is een actieve,
interveniërende en waar nodig beschermende overheid verre te verkiezen
boven de staat als nachtwaker, de staat als bouwer van infrastructuur voor
ongebreidelde economische expansie, of de staat als vangnet voor economische
activiteiten die in de vrije markt niet renderen.Tegen die achtergrond beoordelen wij het belastingplan. Is het budgettair
verantwoord, gelet op de doelen die een overheid zich heeft te stellen? Dragen
de sterkste schouders de zwaarste lasten? Zit er een dynamiek van rechtvaardige
inkomensnivellering in? Stimuleert het ecologisch verantwoorde economische
activiteiten? Bevordert het emancipatie en economische zelfstandigheid? Dat
zijn onze criteria.Van het "fiscaal stelsel van de 21ste eeuw", waar het regeerakkoord van
sprak, naar "de Belastingherziening 2001" is een stap terug in ambitieus taalgebruik.
Is dat ook een oefening in bescheidenheid? Het belastingplan was nog niet
door de Tweede Kamer heen of de toenmalige staatssecretaris zat alweer achter
zijn laptop om met zijn muis aan het volgende plan te werken, maar muizen
baren geen olifanten: de werktitel luidt "Jaws II". Zijn opvolger mag daar
nu de tanden op stukbijten.Uit de antwoorden op vragen blijkt dat volgend jaar een discussienotitie
komt waarin relevante maatschappelijke, economische en internationale ontwikkelingen
worden verkend, zoals vergrijzing, Europa en digitalisering. Deze ontwikkelingen
zijn weliswaar actueel, maar zij zijn toch niet nieuw? Welk ander licht wil
de regering werpen op het belastingplan? Zijn deze ontwikkelingen nu dan niet
meegenomen?De aankondiging van deze discussienota zet ook vraagtekens bij de
houdbaarheidsdatum van de deze belastingherziening. Wat is het scenario van
deze minister en zijn nog verse staatssecretaris? Zijn de thans voorliggende
belastingvoorstellen een tussenstation op weg naar een veel drastischere herziening,
waarin de aftrekbaarheid van allerlei posten, inclusief de hypotheekrente,
niet meer mogelijk is, in ruil voor een nog verdere verlaging van belastingtarieven?
Welke rol ziet de minister weggelegd voor de Eerste Kamer bij de bespreking
van de toegezegde discussienota?Ik heb ook enkele opmerkingen over het regeerakkoord, want wij willen
het belastingplan ook tegen dat licht houden. De herziening van het belastingstelsel
vormt een belangrijk onderdeel van het huidige regeerakkoord: er worden zeven
bladzijden aan gewijd, waarop de hoofdlijnen worden geschetst. Daarmee zijn
ook de stringente kaders aangegeven waarbinnen de discussie en besluitvorming
zich volgens de wetten van de coalitiepolitiek dienen af te spelen. De doelstellingen
van de belastingherziening worden in het regeerakkoord genoemd. Het valt op
dat geen doelstelling gewijd is aan inkomensbeleid c.q. aan het streven naar
een rechtvaardige inkomensverdeling, waarvoor het belastingbeleid een bruikbaar
instrument kan zijn. De fractie van GroenLinks heeft in de schriftelijke voorbereiding
gevraagd of het kabinet eigenlijk wel een inkomensbeleid heeft, waarbij de
zelfstandige, dynamische componenten "rechtvaardigheid" en "herverdeling"
ijkpunt zijn. De antwoorden daarop zijn nogal teleurstellend. Hoe "evenwichtig"
en "rechtvaardig" een belastingdruk is, moet mede beoordeeld worden aan de
hand van de verdeling van inkomens en vermogens die na belastingheffing overblijven,
aldus de regering. Weliswaar wordt erop gewezen dat minder "constructies"
kunnen plaatsvinden en dat een stelsel van heffingskortingen is ingevoerd,
maar het gaat niet alleen daarom. Grote groepen verrijken zich razendsnel.
Het aantal miljonairs is tussen 1993 en 1997 gestegen van 95.000 maar 158.000.
Het is in om zo snel mogelijk te "cashen" om financieel onafhankelijk te worden.
Dat is de nieuwe ideologie, die bij velen de oude vormen en gedachten heeft
verdrongen. Als de hoogste schijf in ruim 10 jaar van 72% via 60% naar 52%
wordt teruggebracht en tegelijkertijd het forfaitair rendement op slechts
4% wordt gesteld, zit daar natuurlijk de potentiële groei van de inkomensongelijkheid.
Daar tikt de bom van een grote sociale onrechtvaardigheid.Hiermee hangt een ander belangrijk uitgangspunt – ik zou haast zeggen:
een ander belangrijk VVD-uitgangspunt – van het belastingplan samen:
de nettolastenverlichting. In het regeerakkoord was die lastenverlichting
op 5 mld. gesteld, maar zij komt nu uit op ruim 6 mld. "Een feest voor de
rijken" is de belastingherziening wel genoemd, omdat vooral de hoge inkomens
erop vooruit zullen gaan. Dat is bestreden, maar de door de minister zelf
gepresenteerde inkomenseffecten kunnen tot geen andere conclusie leiden.Uitkeringsgerechtigden en AOW'ers worden verder op afstand gezet van werknemers
met een minimum of modaal inkomen. Oudere echtparen met alleen AOW gaan er
minder op vooruit dan ouderen met een aanvullend pensioen. Een alleenstaande
met een minimumloon gaat er weliswaar 6% op vooruit en een alleenstaande met
3 maal modaal slechts 2,6%, maar in guldens uitgedrukt is dat ƒ 1860
respectievelijk ƒ 4212. Om eens een heel andere categorie te noemen:
ook studenten met een studieschuld gaan erop achteruit, omdat de rente over
studieleningen niet langer fiscaal aftrekbaar is en de compenserende verlaging
van 1,15% van de rente onvoldoende is.Een ander punt: de staatjes stoppen bij een topinkomen van ƒ 162.000.
De bovenbouw van het loon- en vermogensgebouw is een statistische schemerzone.
Het is onthutsend om te zien hoe weinig statistisch materiaal er is. Hopelijk
brengt de in de Tweede Kamer aangenomen GroenLinks-motie, bedoeld om meer
inzicht in de aard en de ontwikkeling van de vermogensverhoudingen te brengen,
licht in de duisternis. Maar dan nog blijft de vraag overeind: wat zijn de
effecten voor de echt hoge inkomens? De FNV heeft nog op andere effecten gewezen.
Niet-werkenden profiteren te weinig van het nieuwe stelsel. Voor vutters,
vervroegd gepensioneerden en mensen met gedeeltelijke WAO-uitkering worden
negatieve inkomenseffecten gevreesd. Onze conclusie luidt dat de lastenverlichting
geen inkomensnivellerende werking heeft, integendeel.Een andere doelstelling die in het regeerakkoord wordt genoemd, is het
bevorderen van de werkgelegenheid en van de economische structuur. De minister
van Financiën laat ook niet na te benadrukken dat hij meer waarde hecht
aan economische dan aan fiscale effecten van het belastingplan. Zo wordt de
6 mld. lastenverlichting gezien als een stimulator van werkgelegenheid. Nu
vindt er de laatste jaren een forse stijging van werkgelegenheid plaats, nog
onder het regime van het huidige belastingsysteem. In vele sectoren is sprake
van krapte op de arbeidsmarkt en worden plannen gesmeed om uit alle delen
van de wereld arbeid te importeren. Uit de reële maatschappelijke ontwikkelingen
van de laatste jaren – daling van de werkloosheid, stijging van de werkgelegenheid,
forse economische groei – die dus plaatsvinden onder het vigerende belastingstelsel,
kan worden geconcludeerd dat de wijze waarop het belastingsysteem in elkaar
zit er blijkbaar niet zoveel toe doet en dat er gans andere factoren en actoren
zijn die de door het kabinet gewenste economische ontwikkelingen beïnvloeden.
De genoemde doelstelling uit het regeerakkoord lijkt eerder ideologisch getint.
Daar is op zich weinig mis mee, zij het dat het wel de harde kern van de liberale
dogmatiek is: generieke maatregelen, zoals algemene lastenverlichting en lage
loonkosten, leiden tot hogere winsten en dus tot meer werk. Tegen deze achtergrond
is de reactie van de VVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer, de heer Dijkstal,
erg begrijpelijk: daags na de aanvaarding van het belastingplan door de Tweede
Kamer, met steun van het CDA, nodigde hij de christen-democraten onmiddellijk
uit voor de volgende coalitie. De PvdA werd bedankt: deze partij had zonder
veel slag of stoot meegewerkt aan de belangrijkste opdracht van Paars, namelijk
de liberalisering van het belastingstelsel. Hoewel, laat ik de nuance bewaren
en het Tweede-Kamerlid Van Beek van de VVD citeren, die in Trouw zei: "als
aanjager van de economie is lastenverlichting bij de huidige groei natuurlijk
niet meer nodig". Het regeerakkoord ging uit van een behoedzaam, om niet te zeggen somber,
scenario: een economische groei van 2% was niet realistisch, maar pessimistisch.
Zo organiseert de regering haar eigen meevallers. Ondanks het feit dat de
financiële constellatie van het regeerakkoord dank zij de economische
voorspoed is achterhaald, blijft de forse lastenverlichting intact. Als het
regeerakkoord dicteert, stokt kennelijk het verstand. Als de Zalmnorm in stand
blijft – dus inkomensmeevallers voor 50% naar financieringstekort, inmiddels
-overschot, en 50% naar lastenverlichting – dendert de lastenverlichtingstrein
voort. Van 1995 tot 1998 werd in totaal voor 17 mld. aan lastenverlaging doorgevoerd.
De prijs die werd betaald was 12 mld. bezuinigingen in de collectieve sector:
onderbetaalde verpleegkundigen, overwerkte leraren. Weliswaar stegen de beursindexen,
maar de wachtlijsten groeiden ook. De publieke gulden wordt geprivatiseerd.
De collectieve gulden wordt omgeruild tegen de consumptieve gulden. Het is
collectieve armoede tegenover private rijkdom.Want 6 miljard aan lastenverlichting betekent natuurlijk dat er geen extra
6 miljard beschikbaar is om wachtlijsten weg te werken, de kwaliteit van het
onderwijs te verbeteren, noodzakelijke milieumaatregelen te financieren of
het budget van ontwikkelingssamenwerking te verhogen. Het is een fiscale variant
van het trendy "cashen", dat gepaard gaat met een aantasting van het draagkrachtbeginsel
en een vergroting van inkomensverschillen. En dat zijn voor ons de donkere
schaduwen die over het belastingplan worden geworpen.Ik maak nu wat opmerkingen over emancipatie. Ook dat is een belangrijke
doelstelling van het regeerakkoord met betrekking tot deze belastingherziening.
Het omzetten van de belastingvrije voet in een geïndividualiseerde heffingskorting
en het afschaffen van de overdraagbaarheid worden terecht gezien als een cruciale
stap. De regering citeert met plezier dit compliment uit de 178 bladzijden
tellende Emancipatie-effectenrapportage over de het nieuwe belastingstelsel.
Maar deze rapportage kraakt ook een aantal harde noten, zoals de focus op
de alleenverdiener en de gebrekkige mogelijkheden van aftrek voor kinderopvang.
En in verband met de beperkte toepassing van de arbeidskorting (50% van het
wettelijk minimum loon) wordt in de rapportage bepleit, deze juist ook in
te zetten op kleine deeltijdbanen om zo de participatie van vrouwen aan de
onderkant van de arbeidsmarkt te stimuleren. De armoedeval van vrouwen als
minstverdienende partners is buiten beschouwing gelaten, zo concludeert de
rapportage treffend. Wij stellen dan ook voor om de individualisering, de
emancipatie en de economische zelfstandigheid als voortdurend te herijken
punten bij de nog op te stellen discussienota te betrekken.De vergroening is ook een belangrijke doelstelling van het regeerakkoord.
Dit is natuurlijk ook een belangrijke doelstelling van GroenLinks. De reikwijdte
van de doelstelling van de regering wordt belemmerd door het stringente principe
dat vergroening niet tot lastenverzwaring mag leiden, maar volledig moet worden
teruggesluisd. Waar het gaat om het bestrijden van negatieve inkomenseffecten
bij mensen met een laag inkomen: akkoord. Maar als het gaat om bijvoorbeeld
het bekostigen van massaal aan te brengen waterbesparingstechnieken in woningen,
zien wij niet in waarom een deel van groenebelastingopbrengsten hiervoor niet
gebruikt zou kunnen worden. Dit geldt temeer daar bij de rapportage over de
regulerende energiebelastingen bleek dat een deel van de terugsluizing in
de verkeerde zakken terechtkwam, dat wil zeggen dat een forse groep bedrijven
meer terugkregen dan zij betaald hadden.Fiscale vergroening betekent ook dat grootverbruikers van energie milieuheffingen
gaan betalen. De regering heeft de opbrengst hiervan berekend op 2,2 miljard.
De opbrengst van BTW op vliegtickets wordt berekend op 225 miljoen in 2000.
Als de prijs van de kerosine verhoogd wordt met accijns is de opbrengst daarvan
4 miljard. Kortom, er ligt nog 6,5 mld. tot 7 mld. aan vergroening in het
verschiet.Een heel ander onderwerp gaat over de verhouding tussen directe en indirecte
belastingen. Het belastingplan impliceert een verschuiving van directe naar
indirecte belastingen. Ook dat is een ondergraving van de doelstelling "rechtvaardige
belastingdruk", aangezien indirecte belastingen op ieder inkomen, ongeacht
de hoogte, gelijk drukt, terwijl de inkomstenbelasting, zij het in afnemende
mate, een progressief tarief kent. Bovendien is BTW aanmerkelijk fraudegevoeliger,
zodat een verschuiving van directe naar indirecte belasting het risico in
zich draagt dat opbrengsten niet onderling uitwisselbaar zijn.Hoe beoordeelt het kabinet mede in dit kader de razendsnelle ontwikkelingen
op het gebied van teleshopping, waarbij via internet makkelijk al dan niet
virtuele goederen van buiten de Europese Unie (EU), vrij van BTW-tarief, aangeschaft
kunnen worden? Wanneer is een EU-aanpak effectief? Hoe is dit aan de orde
gesteld in de Ecofln-Raad van vandaag onder het agendapunt "nieuwe BTW-strategie"?
Ik neem aan dat een van de bewindslieden die vergadering in Brussel vandaag
heeft bijgewoond of anders een van hun ambtenaren en dat daarover zinnige
verhalen verteld kunnen worden. Veel discussie is gewijd aan de forfaitaire
vermogensrendementsheffing die de huidige vermogensbelasting en inkomstenbelasting
op rente en dividend vervangt. Blijkens de schriftelijke inbreng van de VVD-fractie –
de heer Rensema sprak dit zojuist ook uit – was een beter idee om vermogens
te belasten niet voorhanden. Dat was een reden temeer voor GroenLinks om de
voelsprieten op scherp te zetten. Hoe de cijfers ook mogen verschillen, steevast
blijkt dat de werkelijke rendementen op vermogen gemiddeld hoger liggen dan
het voorgestelde forfaitaire rendement van 4%. Volgens de minister van Financiën
zijn het geen fiscale maar economische motieven geweest om het forfaitaire
principe in te voeren, want de economie mag niet worden verstoord. Echter,
in een aantal andere Europese landen zoals Denemarken, Finland, Noorwegen,
Zweden, Ierland, Groot-Brittannië, Frankrijk, Luxemburg, Portugal en
Spanje en ook in de Verenigde Staten is er wel een belasting op de werkelijke
vermogenswinsten. In hoeverre verstoren deze de nationale economieën?
De regering antwoordt dat deze vraag niet is te beantwoorden vanwege het ontbreken
van empirisch materiaal. Maar daarmee kan de kous natuurlijk niet af zijn.
Graag zien wij in de toegezegde discussienota onder het kopje
"Europa" de verschillende behandelingen van vermogens uitgediept. De redenering
van de regering, dat door het invoeren van deze heffing neutraliteit wordt
geïntroduceerd omdat elke beleggingsvorm fiscaal gelijk behandeld wordt,
is slechts voor de helft waar want het rendement van de beleggingsvorm kan
wel degelijk verschillen en, zoals de aloude leerstelling terecht stelt: gelijke
behandeling in ongelijke situaties continueert ongelijke verhoudingen. De
voorgestelde rendementsheffing benadeelt kleine beleggers, aangezien kleine
beleggers de neiging hebben veiliger – met minder rendement –
te beleggen en bevoordeelt grote beleggers, die meer mogelijkheden hebben
om forse vermogenswinsten te realiseren.Belastingheffing op basis van werkelijk behaald rendement komt tegemoet
aan vele bezwaren die zijn geuit door mensen die een lager rendement hebben,
zoals spaarders die genoegen nemen met minder dan 4%. Ik geef een tweetal
citaten uit een brief die wij allemaal hebben ontvangen. "Ik denk aan mijn
schoonmoeder van 89 jaar en aan mijzelf als 70-plusser. Zo zijn er meer gepensioneerden,
die hun aandacht niet primair op het materiële hebben gevestigd." "Wij
wensen u veel sterkte toe bij het bestuderen van deze ingewikkelde materie."
Dat laatste moeten wij ons allen aantrekken.Ook uit geheel andere velden uit de Nederlandse samenleving zijn berichten
gekomen, zoals van de onroerendgoedbeleggers, de Vereniging van opstalhouders
in de Haarlemmermeer, de Nederlandse Vereniging van beleggers en eigenaren
en de Federatie particulier grondbezit. Allen stellen, dat het onroerend goed
dat zij beheren vaak lager scoort dan 4%. Zo stelt de federatie, dat de pachtopbrengst
wettelijk is vastgesteld op 2% van de waarde in het economisch verkeer, terwijl
nu wordt uitgegaan van fictief rendement van 4%. Ook de tegemoetkoming dat
er wordt uitgegaan van "verpachte waarde" geeft nog een percentage van 2 tot
2,4 te zien, terwijl uit onderzoek blijkt, dat de pachtprijs gemiddeld 1,4%
van de vrije waarde is. Ik vraag mij dan af waar daarin de rechtvaardigheid
zit, ook als je deze categorie beleggers als voorbeeld stelt. Of zie ik het
verkeerd en is de voorgestelde forfaitaire rendementsheffing een opstap naar
een "eerlijker belasting op vermogenswinsten", zoals prof. Stevens in de Volkskrant
van 22 januari jongstleden stelde? Stevens acht het binnen het voorgestelde
stelsel "zeer wel mogelijk", dat we in de toekomst uitkomen bij een vermogenswinstbelasting.
Nu is prof. Stevens een welkome gast op de broodjeslunches die regelmatig
op het ministerie werden gehouden om de voortgang van de belastingherziening
te bespreken. Daarom vraag ik hem of zijn verwachting is gebaseerd op de blik
die hij heeft kunnen werpen in de keuken van de plannenmakers?Waarom heeft het kabinet er eigenlijk voor gekozen om het forfaitair inkomen
uit vermogen lager te belasten dan inkomen uit arbeid? Hoe verhoudt zich dat
tot de in het regeerakkoord genoemde doelstelling van rechtvaardige belastingdruk?
Het antwoord dat de regering in de memorie van antwoord heeft gegeven, overtuigt
niet. Verwezen wordt naar ontduiking van belastingheffing over vermogensinkomsten
onder het huidige systeem, maar de vraag, ook door andere fracties gesteld,
had betrekking op inkomen uit arbeid en inkomen uit vermogen en het verschil
in belastingheffing. Het is goed in dit verband nog eens het advies van de
Raad van State in herinnering te roepen, dat uitspreekt dat elke gulden inkomen
per definitie gelijk is en dus vanuit draagkrachtoogpunt ook onder hetzelfde
belastingregime zou moeten vallen.Een voorbeeld, aangereikt door de uit de Raad van Kerken voortgekomen
stichting Beleggers voor belasting, probeert dit te verduidelijken. Er wordt
een vergelijking getroffen tussen iemand die in 1983 eenmalig ƒ 50.000
heeft belegd in fondsen die deel uitmaken van de AEX-index en iemand die elk
jaar ƒ 50.000 verdient en belasting betaalt. Wij hebben deze kwestie
schriftelijk aan de regering voorgelegd en uit haar antwoord blijkt, dat de
stichting fouten met haar aannames heeft gemaakt. Dat neem ik dan aan. Echter,
ook in het gecorrigeerde beeld wordt door de loontrekker vijf keer zoveel
belasting betaald als door iemand die eenmalig ƒ 50.000 heeft belegd.
Dit voorbeeld kan met andere aangevuld worden.Waarom is niet uitgegaan van het werkelijk genoten inkomen uit vermogen?
Waarom is niet gekozen voor belasting op vermogensaanwas? Waarom zijn niet
binnen het gesloten boxensysteem voor box III de tarieven uit box I gehanteerd,
voor mijn part ook nog op basis van een forfaitair rendement van 4%? Dit zijn
natuurlijk drie verschillende vragen vanuit drie verschillende percepties,
maar met dezelfde achtergrond en die is door de vier hoogleraren belastingrecht
van de Katholieke Universiteit Brabant treffend verwoord: "Feitelijk wordt
(het draagkrachtbeginsel bij de voorgestelde vermogensrendementsheffing) begraven
en zijn we qua fiscale beschaving terug in de 19de eeuw."Voorzitter! Ik dacht dat wij met deze opvatting alleen stonden, maar een
deel van het betoog van de heer Rensema deed bij mij de mening postvatten,
dat ook de VVD niet voor de forfaitaire rendementsheffing is. De heer Rensema
noemde als ultiem argument, dat het onmogelijk is om te heffen over niet-gerealiseerde
vermogenswinsten. Hij zei: dit brengt mensen tot razernij. Maar, mijnheer
Rensema, dit gebeurt natuurlijk ook met dit voorstel. Ik gaf al het voorbeeld
van mensen die met een rendement onder de 4% scoren. Ook hier wordt belasting
geheven op rendement dat niet is geïncasseerd. Ik verwacht in tweede
termijn de fractie van de VVD dan ook geheel aan mijn zijde.De heer Rensema (VVD):Voorzitter! Iedereen kan kiezen voor een belegging die op zijn minst 4%
oplevert. Op grond van dat rendement wordt hij belast. Die beleggingen zijn
bij de heer Zalm volop te krijgen. De heer Platvoet sprak over die geweldige
winsten. Soms denk ik: emotioneel heeft hij gelijk.De heer Platvoet (GroenLinks):Ik heb hierbij geen enkele emotie, mijnheer Rensema.De heer Rensema (VVD):Ter illustratie wijs ik op de beleggingsprofielen van de ABN Amro-bank.
Er wordt begonnen met een voorzichtige belegging, gedeeltelijk in obligaties
en gedeeltelijk in spaargeld en misschien wordt nog een beetje in onroerend
goed belegd. En er wordt ook in aandelen belegd. Wat is dan de prognose van
 de ABN Amro-bank? Dat die belegging 7% à 8% kan opleveren.
Je moet echter ook rekening houden met risico en kosten en misschien ook nog
met inflatie. Dan komt men met een percentage van 4 redelijk in de richting.
Voor razernij is helemaal geen reden. Iedereen kan voor zo'n simpele belegging
kiezen. Ik ben het op dit punt dus niet met u eens.De heer Platvoet (GroenLinks):Uit uw woorden maak ik op, dat het in ieder geval geen probleem is om
te heffen op basis van het werkelijk genoten rendement. U schudt de percentages
zo uit uw mouw. Mijn punt is echter, en dat heb ik aangetoond met een voorbeeld,
dat er beleggingen zijn die lager renderen en dat er dus mensen aangeslagen
worden voor een rendement dat ze niet hebben behaald. Dat kaartte u aan en
u vond dat mensen dit tot razernij zou brengen. Dat geldt hier ook.Voorzitter! Ik wil wat opmerkingen maken over de eigen woning. Met de
monarchie behoorde de hypotheekrenteaftrek tot een politiek heilig huisje
waar je maar beter niet over kon beginnen. Dat zou alleen maar stemmen kosten,
zo luidde het credo van de angsthazen in de politiek. Maar het kan snel gaan.
De discussie over de positie van de koningin lijkt niet te stuiten en ook
van de hypotheekrenteaftrek is de politieke onschuld afgestroopt, echter nog
niet in dit belastingplan. De PvdA, toch sterk in dit kabinet vertegenwoordigd,
leek wel soms te willen, maar niet te durven, want Kok wilde er niet aan.
Maar blijkbaar heeft de premier, net als in de monarchiediscussie, nog eens
in het mandje met de afgeschudde ideologische veren gekeken en zich bedacht
dat voor linkse kiezers een kale, naakte kip toch wel heel onaantrekkelijk
is. Dus heeft het kabinet een nota toegezegd over de fiscale behandeling van
de eigen woning. Waarom kon de discussie niet in het kader van dit plan worden
gevoerd? Nu verwijst de regering in antwoorden alleen naar de tekst uit het
regeerakkoord dat vasthoudt aan de ooit onder gans andere omstandigheden ingeslagen
weg. De hamvraag luidt natuurlijk of deze nota het regeerakkoord op dit punt
ter discussie gaat stellen. Bij de financiële beschouwingen over de begroting
2000 heb ik een aantal elementen genoemd die in een nota aan de orde zouden
moeten komen. Daarop is toen positief door de minister gereageerd en wij zien
dan ook reikhalzend uit naar de nota. Komt het kabinet met voorstellen of
draagt de nota een inventariserend karakter?Ik heb de verleiding weerstaan om het betoog van het Kamerlid Bos bij
de belastingherziening door te lezen en alle punten eruit te halen die ik
zou kunnen gebruiken, op een uitzondering na. Zet staatssecretaris Bos zich
in om eerder ingenomen standpunten, toen nog als Kamerlid, nu eenmaal op het
regeringspluche gezeten te effectueren, zoals beperking van de hypotheekrenteaftrek
tot 70% of het onderbrengen van de eigen woning onder de vermogensrendementsheffing?
De eigen woning zit in het belastingplan in box I en niet in box III, waar
de vermogensbestanddelen in thuishoren. Op zichzelf is dat een onlogische
keuze, want niet te bestrijden is dat het hebben van een eigen woning een
vorm van vermogensvorming is. Omwille van politieke, praktische of opportunistische
redenen is de eigen woning in box I terechtgekomen en blijft de hypotheekrenteaftrek
volledig in stand met het huurwaardeforfait. Waarom heeft het kabinet er in
het thans voorliggende belastingplan niet voor gekozen om, behalve het handhaven
van de aftrek van de hypotheekrenteaftrek – dat is een opdracht uit
het regeerakkoord – de eigen woning conform de realiteit ook als vermogen
te beschouwen en als vermogensbestanddeel in box III onder te brengen? Zijn
deze beide vormen van fiscale benadering van de eigen woning ten principale
strijdig?Kort na de behandeling in de Tweede Kamer heeft de minister van Financiën
zich laten ontvallen dat het huurwaardeforfait wat hem betreft verlaagd kan
worden als de hypotheek is afgelost. Dat is een goede manier om het aflossen
te stimuleren, aldus de minister. Nu zijn er ook andere manieren te bedenken
om het aflossen te stimuleren, zoals een nog kortere periode waarin de hypotheekrente
aftrekbaar is c.q. een staffeling in de tijd. Ook het huurwaardeforfait komt
aan de orde in de nota over de eigen woning. Hoe verhouden de aankondiging
van deze nota en de "proefballonnen" die de minister zelf heeft opgelaten
inzake het huurwaardeforfait zich tot de houdbaarheid van de thans voorliggende
wetsvoorstellen?Het kabinet doet een poging, in antwoord op vragen van GroenLinks, de
logica uit te leggen die er zou bestaan van het gegeven dat het huurwaardeforfait
wordt afgetopt en de aftrekbaarheid van de hypotheekrente niet, maar overtuigend
is dat niet. Het huurwaardeforfait is een saldobedrag. Gemiddeld jaarlijkse
kosten kunnen in mindering worden gebracht, terwijl een verhuurder al zijn
kosten bij de huurder in rekening brengt. Zijn deze kosten geen investeringen
die de waarde doen vermeerderen? De markthuurprijzen van dure huurwoningen
zijn natuurlijk juist lager vanwege de concurrentie met dure koophuizen, waarvoor
nou net het concurrentievervalsende element van de hypotheekrenteaftrek geldt.
Het huurwaardeforfait wordt dus kunstmatig laag gehouden, zo is mijn stelling.Een van de argumenten voor de belastingstelselherziening was de Europese
factor. Nederland zou uit de pas lopen en er moest geharmoniseerd worden.
De tarieven waren erg hoog in vergelijking met andere landen. Aan de andere
kant wordt echter juist betoogd dat door de wildgroei aan constructies in
effectieve belastingdruk gemeten het oude systeem niet zou voldoen. De hypotheekrenteaftrek
en de forfaitaire rendementsheffing zijn vreemde eenden in de Europese bijt.
Harmoniseren dus? Nee, want de omstandigheden verschillen zo per land. Gaat
het om het elimineren van belastingfaciliteiten voor ondernemingen die schadelijke
gevolgen hebben voor andere lidstaten? Uit het onderzoek van de EU blijkt
dat Nederland nogal uit de Europese band springt, maar ook hier is harmonisatie,
mede vanwege de assertieve opstelling van Nederland, ver weg. Het Europese
argument wordt naar ons oordeel nogal willekeurig ingezet. Zijn de Europese
buitenbeentjes, zoals het invoeren van een forfaitaire rendementsheffing en
het handhaven van de hypotheekrenteaftrek nu achterhoedegevechten of slimme
strategische keuzen die ons verder helpen in de harmonisatie van het Europese
belastingstelsel?Een punt dat op Europees niveau ook om harmonisatie vraagt is de problematiek
van de grensoverschrijdende arbeid. De Belgische en Nederlandse vakcentrales
hebben een onderzoek laten verrichten naar de effecten van
het belastingplan op de inkomenspositie van grensarbeiders en vragen om een
grenseffectrapportage van het nieuwe belastingstelsel. In de antwoorden lijkt
de regering aannemelijk te maken dat er weinig aan de hand is en dat er met
het in werking treden van een nieuw belastingverdrag met België in 2003
geen verschillen meer zijn. Maar tussen 2001 en 2003 liggen twee jaar en bovendien
geldt dat verdrag niet voor Nederlands-Duitse grensarbeid. Daarnaast worden
er uiteraard ook verschillen in het hypotheekrenteaftrekregime gemeld. Dit
alles lijkt ons voldoende aanleiding voor een overleg tussen de minister of
staatssecretaris met vertegenwoordigers van deze vakcentrales, waaruit wellicht
ook argumenten ontleend kunnen worden voor het zegenrijke harmonisatiewerk
op Europees niveau. Is de regering tot dit overleg bereid?Anderen hebben al gesproken over het groen beleggen. Bij de behandeling
in de Tweede Kamer heeft het kabinet toegezegd te zullen onderzoeken of het
beleggen in groenfondsen gestimuleerd kan blijven door te sleutelen aan de
maximale inleg van ƒ 100.000, waaronder begrepen de Agaathregeling
en de kapitaalverzekering voor studiekosten van kinderen. Door deze limiet
en het feit dat in het nieuwe belastingstelsel inkomsten uit rente en dividend
minder zwaar worden belast, dreigen veel groene fondsen in gevaar te komen.
Volgens de banken ligt de financiering van nieuwe groenprojecten stil.De aanvullende tegemoetkoming waar de regering in het ondernemerspakket
mee komt, lijkt echter onvoldoende soelaas te bieden. De stichting Natuur
en milieu vreest dat dit neerkomt op het aanbieden van een dooie mus en dat
willen wij niet. Ook de groenfondsen van de banken zijn niet tevreden. De
aftrekpost van 2,5% in box I doet weliswaar het groene rendement verbeteren,
maar het grootste bezwaar is dat er individuele en collectieve plafonds in
stand blijven, waardoor de groei van deze vorm van beleggen sterk wordt geremd
c.q. onmogelijk wordt gemaakt. Het lijkt mij ook niet in overeenstemming met
de door de Tweede Kamer aangenomen motie waarin de regering wordt gevraagd
om het groen beleggen uit te zonderen van de grens of een aparte vrijstellingsruimte
te geven. Het is niet aan mij als Eerste-Kamerlid om de uitvoering van een
Tweede-Kamermotie te controleren, maar ik zou hierop toch graag de visie van
de regering willen vernemen.GroenLinks vindt groen beleggen een effectieve positieve prikkel voor
investeringen in duurzame ontwikkelingen. Het invoeren van een plafond van ƒ
100.000, dat ook nog gedeeld moet worden met andere vormen van maatschappelijk
beleggen, is een onbegrijpelijke verslechtering ten opzichte van de huidige
ongelimiteerde mogelijkheid om groen te beleggen. Hoe dit te rijmen is met
het in het regeerakkoord vermelde uitgangspunt van vergroening is ons een
raadsel. Het is juist een verslechtering. Wat is hiervoor de verklaring? Wanneer
kan overigens de algemene maatregel van bestuur tegemoet worden gezien waarin
nadere regels worden gesteld voor sociaal-ethisch beleggen?Waarom is de kapitaalverzekering voor studerende kinderen onder de vrijgestelde
maatschappelijke beleggingen ondergebracht? Het rendement komt immers niet
ten goede aan de beleggende ouders en het beperkt de ruimte om daadwerkelijk
maatschappelijk te beleggen. Een ander kritiekpunt betreft het feit dat er
niet per kind, maar per belastingplichtige een vrijgesteld maximum van ƒ
50.000 geldt. Getrouwde tweeverdieners mogen voor hun enig kind ƒ 100.000
zonder rendementsheffing sparen en een gescheiden moeder met drie kinderen
slechts ƒ 17.000 per kind. Hoe goed doordacht is dit? Schuilt hierin
geen rechtsongelijkheid? De regering antwoordt dat een andere keuze mogelijk
zou zijn geweest. Welke heeft de regering daarbij voor ogen? Is dit geen weeffout
die in het wetsvoorstel met technische aanpassingen gecorrigeerd moet worden?
GroenLinks bepleit een vrijgesteld maximumbedrag per kind dat bovendien buiten
het plafond van het maatschappelijk beleggen wordt gehouden. Is de regering
bereid om een dergelijke tekst op te nemen in de nog op te stellen veegwet?Het is stil gebleven over de AOW-premie. Veel 65-plussers zijn heel rijk.
In deze groep zitten de meeste vermogenden. Waarom is er geen premieheffing
overwogen op de AOW van mensen die daarnaast een goed pensioen hebben? Vergrijzing
is een van de nieuwe ontwikkelingen die meegenomen worden in de nieuwe discussienota.
Ik neem aan dat daarbij ook het rapport van de WRR, Generatiebewust beleid,
zal worden betrokken. Verder neem ik aan dat de regering daarbij zal betrekken
het AOW-fonds dat jaarlijks met 5,5 mld. wordt gevuld en dat over 25 jaar
zo'n 300 mld. zal bevatten. Wat is de opvatting van het kabinet over de in
het oog springende inkomensverschillen tussen ouderen en de voor allen geldende
instrumenten in de inkomens- en belastingsfeer?Ik kom op de niet-aftrekbaarheid van arbeidskosten. Tegen het schrappen
van de aftrekbaarheid van arbeidskosten is door velen geageerd, niet alleen
de vakbeweging, maar ook individuen. Dit staat natuurlijk wel in relatie met
de verlaging van de schijventarieven en het in te voeren systeem van vrije
vergoedingen en vrije verstrekkingen. Desalniettemin lijkt het een reëel
argument dat sommige kleine groepen, zoals musici, artiesten en amateursporters,
die weinig verdienen en hoge kosten hebben, hiervan de dupe zijn. Dat geldt
ook voor mensen die in buitenland werken en een dure woning moeten huren,
en werknemers die met hun werkgever in een procedure zijn verwikkeld en daarvan
de kosten dragen. De regering heeft erg veel vertrouwen in de werking van
de arbeidsmarkt op dit punt en het vermogen van werknemers c.q. hun vakbond
om dit aan de orde te stellen. Wat het laatste betreft: de FNV stelt voor
om een drempel in te voeren van ƒ 5000 waarboven reële arbeidskosten
kunnen worden afgetrokken. Komt dit tegemoet aan het door de regering beoogde
creatieve vermogen?Een van de laatste punten die ik aan de orde wil stellen, is het co-ouderschap.
Het belastingplan lijkt niet toegesneden te zijn op het co-ouderschap, in
tegenstelling tot bijvoorbeeld de kinderbijslag die 50/50 wordt verdeeld over
co-ouders. Om in aanmerking te komen voor alleenstaande-ouderkorting, moeten
kinderen op het adres van de betreffende ouder zijn ingeschreven. Bij co-ouderschap
valt de andere ouder dus buiten de boot. Ons voorstel is om dit in de veegwet
te repareren opdat bij erkend co-ouderschap de alleenstaande-ouderkorting
ook over beide ouders wordt verdeeld. De PvdA heeft al het een en ander gezegd over de artiestenregeling. Ik
zal dat niet allemaal herhalen, maar ik wil er toch wel iets over zeggen.
Het is duidelijk dat de artiestenregeling bij derde nota van wijziging op
25 januari gelijktijdig met de aanvang van het debat in de Tweede Kamer aan
de wet is toegevoegd. Uiteraard is dat gebeurd zonder advies van de Raad van
State en ook zonder een mogelijkheid voor het veld om hierop te reageren.
Er zijn nu wel talloze brieven van het veld bij de Eerste Kamer binnengekomen.
De goede bedoeling van de toevoeging van dit artikel wordt onderkend, maar
het pakt verkeerd uit. Zo worden, anders dan de commissie-Habbema adviseerde,
de rechten op sociale zekerheid niet zeker gesteld. Er wordt loonbelasting
geheven over onkostenvergoedingen en loon in natura moet tegen de economische
waarde worden opgevoerd in plaats van tegen de besparingswaarde. Terecht wordt
er door het veld op aangedrongen om deze haastige wetgeving in te trekken
en maar even op de oude voet voort te gaan. Is dit onderhand ook niet de conclusie
van de bewindslieden?Voorzitter! De stap van het inkomen van de artiest naar het product van
de beeldende kunstenaars is niet zo groot. In de kunstwereld is onduidelijkheid
gerezen over de vraag, in hoeverre kunstvoorwerpen als vermogen worden beschouwd
en dus in aanmerking kunnen komen voor de forfaitaire vermogensrendementsheffing.
Naar aanleiding hiervan zijn er wijzigingen in de wet aangebracht, maar deze
laten nog vragen open. Zo zijn ook die voorwerpen van kunst en wetenschap
vrijgesteld, als zij ter beschikking aan derden zijn gesteld voor culturele
en wetenschappelijke doeleinden. Betekent dit dat iedere andere terbeschikkingstelling
wel voor belastingheffing in aanmerking komt, bijvoorbeeld aan kinderen? Ook
de vraag wanneer een kunstverzameling als belegging moet worden beschouwd,
is niet duidelijk. De wettekst is vrij algemeen, al wordt de bewijslast na
een tekstwijziging wel bij de belastingdienst gelegd. Maar de criteria waarop
getoetst wordt, zijn onduidelijk. Daar zal toch een nader omschreven regeling
door de staatssecretaris op losgelaten moeten worden. Is hij daartoe bereid?Voorzitter! Er zijn behoorlijke verschillen van inzicht, maar de discussie
gaat verder, ook na deze parlementaire behandeling. Onder erkenning van het
politieke primaat van de Tweede Kamer dringt GroenLinks er bij de regering
op aan om bij de veegwet op drie punten terug te komen: - de gedeelde
alleenstaande-ouderkorting voor co-ouders;- vrij te stellen kapitaalverzekering
voor studerende kinderen relateren aan een bedrag per kind en deze buiten
het bedrag voor vrijgestelde maatschappelijke beleggingen te brengen;- de artiestenregeling even buiten werking te stellen om zo ruimte te
scheppen om met een betere wettelijke regeling te komen.Voorzitter! In 2005 komt er een evaluatie van de belastingwetten dankzij
een amendement van het Kamerlid Bos. GroenLinks zou het toejuichen als ook
de effecten van het belastingplan op het draagkrachtbeginsel en de inkomensverdeling
onderdeel van deze evaluatie vormen. Ik verwacht op dit punt een coulante
toezegging van de regering.De heer De Vries (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! Hoe zou het ideale belastingstelsel eruitzien?
Dat zou zowel volstrekt rechtvaardig als ten volle doelmatig moeten zijn.
Aan deze kwalificaties voldoen de ons voorgelegde voorstellen niet. Maar dat
zal ik de bewindslieden niet euvel duiden. Want zo'n ideaal belastingstelsel
veronderstelt ook ideale burgers, die gewillig en met vreugde aan de overheid
afdragen waartoe de wet hen verplicht, naar de bijbelse regel: betaalt aan
allen het verschuldigde: belasting aan wie belasting, tol aan wie tol toekomt
(Romeinen 13:7). Maar zo werkt het in onze samenleving helaas niet. De burger
calculeert in eigen voordeel, benut alle mazen in de wet en als er onvoldoende
controle is, zullen velen zelfs de belasting ontduiken. Het gevolg hiervan
is dat er spanning bestaat tussen de eisen van rechtvaardigheid en doelmatigheid.
Er zal naar een evenwicht tussen beide vereisten gezocht moeten worden.De maatstaf die wij – ik spreek in dit debat mede namens de fractie
van de SGP – aan deze voorstellen willen aanleggen, is of dit evenwicht
voldoende is gevonden. Want we hebben weinig aan uiterst rechtvaardige regels
waar de burgers gemakkelijk onderuit kunnen. Maar het dusdanig najagen van
doelmatigheid dat van rechtsbeginselen weinig overblijft, tast de billijkheid
en de geloofwaardigheid van de belastingheffing aan. Dan denk ik aan een andere
bijbeltekst, die in de jaren vijftig op het bankbiljet van 10 gulden stond:
Er zijn er die meer inhouden dan recht is en toch gebrek lijden (Spreuken
11:24).Bij die rechtsbeginselen op belastinggebied denk ik in de eerste plaats
aan het afwijzen van privileges en aan een billijke verdeling van de lasten
naar draagkracht. Wanneer ik over doelmatigheid spreek, bedoel ik het bereiken
van de eigenlijke doelstelling van belastingheffing: dat de overheid voorzien
wordt van de benodigde middelen voor haar taak en dat het ontwijken van de
beoogde belastingdruk zo moeilijk mogelijk wordt gemaakt. Ik weet dat de belastingwetgeving
ook gebruikt wordt als instrument voor andere beleidsdoelen. Dat wijzen we
niet principieel af, maar het moet wel ondergeschikt blijven aan die eerder
gestelde vereisten van rechtvaardigheid en doelmatigheid: voordelen voor deelbelangen
moeten te rechtvaardigen zijn en de heffing moet er niet steeds ingewikkelder
door worden. Daaraan gaat eigenlijk nog vooraf, dat het gediende deelbelang
zelf min of meer onomstreden behoort te zijn. Alle burgers worden immers langs
deze weg beïnvloed in hun gedragingen. Op dit punt wil ik de vinger leggen
bij de steeds verder doorgevoerde individualisering in de belastingheffing.
Die zal in veel gevallen niet stroken met de reële situatie in een huishouden,
waar men leeft uit één pot, ongeacht wie de geldmiddelen heeft
ingebracht. In de memorie van antwoord voert de regering ter motivering aan:
het belang dat de regering hecht aan bevordering van emancipatie en economische
zelfstandigheid. Met deze keuze grijpt zij diep in in de levenssfeer van gezinnen.
Onbetaalde zorgarbeid in het eigen gezin of daarbuiten wordt op deze manier
ontmoedigd ten bate van deelneming aan het economisch proces. Afgelopen zaterdag
zei minister Zalm bij de SGP-jongeren dat hij op dit punt neutraal ingesteld
was; ik merk dat niet in zijn voorgestelde wet. Onze voorkeur gaat uit naar een belastingstelsel dat op dit punt zo neutraal
mogelijk is. Dat betekent een gelijke behandeling van gezinsinkomens, ongeacht
of het door één of door twee gezinsleden verdiend is. Ik besef
overigens dat het materiële belang van dit verschil in uitgangspunt afneemt
door de verlaging van de tarieven. Binnen een geïndividualiseerd stelsel
is bovendien de uitbetaling van de heffingskorting aan de niet-verdienende
partner een belangrijke verbetering vergeleken met de pogingen van sommige
fracties aan de overzijde om binnen het huidige stelsel de overdracht van
de heffingsvrije som door de niet-verdienende partner aan de kostwinner onmogelijk
te maken.Een geforceerde individualisering leidt ook tot ongewenste effecten. Zo
maakt het in het kader van de zogenaamde meesleepregeling uit, of je de echtgenoot
bent van een kind van de directeur-grootaandeelhouder of slechts met dat kind
samenwoont. Samenwoners zijn hierbij beter af. Een van de oogmerken van deze
herziening, namelijk dat de wet zoveel mogelijk neutraal zou zijn ten aanzien
van persoonlijke keuzen, wordt hier niet bereikt. Omgekeerd vind ik het ook
merkwaardig dat in de veel voorkomende situatie van een welgesteld bejaard
echtpaar, van wie het pensioen op naam van de man staat en de vrouw alleen
haar AOW-inkomen heeft, de vrouw toch gebruik kan maken van een regeling die
voor minder gegoeden bedoeld is. Ik geef beide voorbeelden om duidelijk te
maken dat het mij hier niet gaat om een deelbelang, maar om de rechtvaardigheid.
Dan is ook niet van belang dat het in het laatstbedoelde geval maar om een
beperkt financieel effect gaat, zoals de regering antwoordde op mijn opmerkingen
terzake in het voorlopig verslag.Voordat ik nu verder ga met de toetsing van de voorstellen aan deze uitgangspunten,
wil ik nog een relativerende opmerking maken. Het gaat er namelijk niet alleen
om, in welke mate de voorstellen het ideaal benaderen; van belang is ook of
dat ideaal beter benaderd wordt dan in de bestaande wetgeving. Dat laatste
is naar onze mening overwegend het geval en dat leidt ons tot een positieve
houding jegens de hoofdlijn van deze voorstellen. Het voornaamste winstpunt
van deze herziening vind ik dat een dam wordt opgeworpen tegen de uitholling
van de belastingplicht. Het belastbaar inkomen heeft zich steeds verder verwijderd
van het reëel besteedbare inkomen. Ik schrik als ik lees dat slechts
5% van de belastingplichtigen valt in de 60%-schijf van de inkomstenbelasting,
dankzij een creatief gebruik van de vele mogelijkheden om aftrekposten op
te voeren. Het ogenschijnlijk forse tarief en de beoogde progressie in de
druk worden daarmee steeds meer een fictie. In de vermogenssfeer is het heel
gemakkelijk inkomsten uit vermogen, die onder een hoog belastingtarief in
de inkomstenbelasting vallen, om te zetten in vermogensgroei die belastingvrij
is. Of men leent zelfs geld tegen aftrekbare rente om daarmee belastingvrije
vermogenswinsten te bewerkstelligen. Steeds meer financiële beslissingen
van gegoede burgers worden vooral bepaald door de fiscale effecten ervan en
de aanbieders van financiële diensten spelen daar slim op in. Het is
goed dat daaraan een eind wordt gemaakt. Wij hopen dat dit langs deze weg
inderdaad zal lukken. Het doel van deze wetsvoorstellen om de belastinggrondslag
te verbreden, de mogelijkheden om door aftrekposten de belasting te ontgaan
in te perken en de belastingwet neutraal te laten uitwerken op financiële
keuzen van burgers, heeft dan ook onze steun. Ik zie dus in deze voorstellen
een winst aan doelmatigheid, met als effect dat de werkelijke belastingbetaling
ook rechtvaardiger verdeeld zal zijn. Dat daardoor de letters en cijfers van
de nieuwe wet wat minder rechtvaardig ogen, nemen we daarbij graag voor lief.
Het is beter dat mensen met een inkomen van boven een ton werkelijk 52% over
de top van hun inkomen betalen dan dat ze 60% ontwijken. Wel zal natuurlijk
de praktijk nog moeten leren of deze doelstellingen daadwerkelijk bereikt
zullen worden. We verwachten dat de regering hier de vinger aan de pols zal
houden.Mijnheer de voorzitter! Deze positieve punten nemen niet weg dat naar
de mening van onze fracties aan het voorgestelde nieuwe belastingstelsel nog
wel wat te verbeteren valt. Het evenwicht tussen rechtvaardigheid en doelmatigheid
kan hier en daar nog wel scherper gesteld worden. Gelukkig is een belastingwet
nooit een rustig bezit. In de praktijk wordt er elk jaar weer aan gesleuteld.
Zelfs vóór de inwerkingtreding van deze wet zullen nog aanpassingen
volgen. We hopen dat de regering dan ook aandacht wil schenken aan de punten
van kritiek die we nu naar voren brengen.Ik noem in de eerste plaats de abrupte totale afschaffing van de aftrek
van arbeidskosten. De gedachte van de opheffing van de parallel tussen bij
de werkgever onbelaste vergoedingen en bij de werknemer aftrekbare kosten
is iets waaraan ik even moest wennen, maar ik wil er wel van uitgaan dat dit
verdedigbaar is. Indien de werkgevers nu meer kosten gaan vergoeden, zit er
voor de werknemers zelfs een voordeel in: een aftrekpost levert immers slechts
teruggave van een deel van de kosten op.Maar er zijn ook kosten die werkelijk verband houden met het verwerven
van het arbeidsinkomen waarvan niet te verwachten is dat die door een werkgever
worden vergoed, en soms gaat het daarbij over grote bedragen. In brieven van
burgers zijn ons daarvan diverse voorbeelden voorgelegd en ik neem aan dat
het departement zulke brieven ook heeft ontvangen. Ik vraag me af, of het
rechtvaardig genoemd kan worden dat zulke kosten volledig ten laste van het
inkomen gedragen moeten worden. Ziet de regering nog mogelijkheden om voor
gevallen waar deze kosten buitensporig hoog zijn in verhouding tot het inkomen,
toch een aftrek op het inkomen mogelijk te maken, bijvoorbeeld als buitengewone
lasten? Bovendien is het denkbaar dat de mate waarin de werkgever bereid is
kosten te vergoeden bovenop het overeengekomen loon, zal schommelen met de
stand op de arbeidsmarkt. Nu staan de werknemers sterk om wensen op dit punt
ingewilligd te krijgen, maar dat kan ook wel weer eens anders worden. Het
gaat hier echt niet altijd om mensen die zulke kosten best zelf kunnen dragen.
In de sector van de kunst, waar hoge én lage inkomens verdiend worden,
kunnen zulke kosten iemand zelfs netto onder het sociaal minimum brengen.
Het kabinet heeft goede voornemens aangekondigd om de armoedeval aan te pakken.
Deze maatregel lijkt mij daar in sommige gevallen haaks op te staan.Een ander punt waarvoor ik – in navolging van eerdere sprekers –
aandacht wil vragen, is de fiscale behandeling van het eigen
huis. De regering heeft daarover een aparte notitie in het vooruitzicht gesteld,
maar dat lijkt me geen reden om er nu over te zwijgen. Wel begrijp ik dat
de regering hierover nu niet tot op de bodem zal antwoorden, maar wellicht
kan de gedachtewisseling hier betrokken worden bij de opstelling van die notitie.
Wie op dit punt geen enkele voorkennis heeft, zal zich erover verbazen dat
de eerste box van de nieuwe inkomstenbelasting wordt aangeduid als "inkomen
uit werk en woning". Inkomen uit werk is voor iedereen duidelijk, maar wat
is "inkomen uit woning"? Kun je daarmee je rekeningen betalen? In de huidige
wet wordt gesproken over de huurwaarde. Dat is dus het bedrag dat je uitspaart
door geen huis te huren. Maar waarom dan geen taxiforfait voor bezitters van
een eigen auto? In de nieuwe wet is het woord huurwaarde vermeden. Wat is
daarvan de reden? Moet de rechtsgrond voor het toerekenen van een fictief
inkomen wat bemanteld worden? Zit ik er ver naast, als ik vermoed dat de werkelijke
reden voor deze inkomenspost een andere is, namelijk dat er een financieel
tegenwicht moet zijn tegen het voordeel van de hypotheekrenteaftrek? Deze
benadering is onzes inziens niet zonder bezwaar. Er gaat een element van willekeur
in sluipen. De hoogte van de post huurwaarde of thans eigenwoningforfait wordt
niet meer objectief bepaald door de huurontwikkeling, maar eerder door het
voordeel van de renteaftrek en dus de rentestand. Omdat de hypotheekrenteaftrek
politiek onaantastbaar lijkt, moet het forfait maar worden verhoogd om de
schatkist toch nog enigermate aan haar trekken te laten komen. Daarvan worden
wel de burgers de dupe die de fiscale mogelijkheden niet of niet maximaal
benutten en hun huis normaal of zelfs versneld aflossen. Er zijn mensen met
een hypotheekvrije eigen woning en enkel de AOW als inkomen. Hypotheekadviseurs
ontraden het versneld aflossen ten stelligste en adviseren mensen met een
eigen vermogen om toch een maximale hypotheek op hun eigen huis te nemen omdat
men dan meer overhoudt voor andere bestedingen. Tijdens de voorbereiding van
dit debat kwam een krant in mijn bus van een adviesgroep, waarin deze adviezen
uitvoerig aan de woningbezitters worden voorgelegd met als enig motief de
aftrekpost. Daarmee is deze regeling een voorbeeld waaruit blijkt dat fiscale
regels kunnen leiden tot financiële beslissingen die men anders niet
zo zou nemen. Daar willen wij toch juist van af?De hypotheekrenteaftrek is een voorbeeld van een regeling waarbij met
fiscale middelen een maatschappelijk doel werd nagestreefd, namelijk de bevordering
van het eigenwoningbezit. In dat opzicht is de regeling zeker geslaagd te
noemen. De laatste tijd schiet zij echter haar doel voorbij. Omdat kopers
en hun adviseurs uitgaan van de nettohypotheeklast die je op grond van je
inkomen kunt opbrengen en van daaruit redeneren naar een aanvaardbare hypotheekhoogte –
en dus de koopprijs – heeft de regeling de koopprijzen van eigen woningen
zwaar opgedreven. Het gevolg is dat een eigen huis voor starters, zelfs met
de hypotheekrenteaftrek, welhaast onbetaalbaar is geworden. De hond bijt hier
dus in zijn eigen staart.Deze starters, die veelal in het laagste belastingtarief vallen, profiteren
immers veel minder van de aftrek dan mensen die onder het hoogste tarief vallen.
Inkomensongelijkheid, die wij via de belastingen juist wat willen mitigeren,
wordt hier vergroot, in dit geval door de hoogte van de prijs die men zich
voor een woning kan veroorloven. En dan worden de rijksten ook nog eens bevoordeeld
doordat de hypotheekrenteaftrek onbeperkt is, terwijl het eigenwoningforfait
een maximum kent.Uitgaande van een blanco situatie zou het veel meer voor de hand liggen
om aan een eigen huis twee aspecten te onderscheiden: een voorziening in de
primaire levensbehoefte – dat is dus een bestedingsaspect – en
een vermogenswaarde. Vanwege het laatste aspect past het eigen huis uitstekend
in de derde box, waar toch al wordt gewerkt met een fictief vermogensrendement
na aftrek van schulden. Wellicht zou er vanwege het andere aspect een aparte
heffingsvrije voet voor de eigen woning bij moeten komen. Naar onze mening
moet in die richting gewerkt worden. Wij vragen de regering in elk geval alles
te vermijden wat de overgang naar zo'n stelsel moeilijker zou maken. Wij hebben
waardering voor enkele maatregelen die in deze richting al zijn voorgesteld,
zoals de afschaffing van de aftrek voor de tweede woning en de maximering
van de aftrek tot 30 jaar.Ik begrijp dat een heel ander systeem niet zomaar op lopende hypotheken
kan worden toegepast zonder mensen in ernstige problemen te brengen. Er zal
dus een ruime overgangstijd in acht moeten worden genomen, waarin geleidelijk
naar zo'n nieuw systeem toe wordt gewerkt. Hypotheekrenteaftrek vervangen
door een heffingskorting tegen een voor ieder gelijk percentage kan zo'n tussenstap
zijn. Daarmee blijft in elk geval de doelstelling van de bevordering van het
eigenwoningbezit voor de lagere inkomensgroepen overeind.Ik ga over naar box III. De nieuwe vermogensrendementsheffing roept bij
ons twee vragen op: over het forfaitaire karakter van de bepaling van het
inkomen uit vermogen en over de hoogte van het tarief. Dat er op dit terrein
iets moest veranderen, is ons duidelijk. Wij zijn het met veel critici eens
dat een belasting op vermogensgroei, vermogenswinst, rechtvaardiger zou zijn,
maar wij onderkennen de problemen in de sfeer van de doelmatigheid die de
regering aanvoert. Daarom willen wij het voorshands maar zo proberen. Wel
is het onze vraag of het veronderstelde rendement zo hard in de wet moet worden
vastgelegd, zonder enige relatie tot de rentestand op de kapitaalmarkt. De
regering geeft in de memorie van antwoord als argument dat zij dan vooraf
precies weet waar zij aan toe is. Maar dan heb ik nog wel een suggestie: druk
de vennootschapsbelasting, die ook sterk fluctueert met de economie, voortaan
uit in een percentage van het bedrijfsvermogen! Dit kan toch geen argument
zijn voor een rechtvaardige heffing?Tegenover deze flexibiliteit, die ik bepleit, zou het tarief wel iets
omhoog kunnen, en bijvoorbeeld gelijk gesteld kunnen worden aan dat van de
vennootschapsbelasting: 35%. Beleggers vinden dat tarief momenteel aantrekkelijk
genoeg om in vermogensgroeifondsen te beleggen en zo de hoge heffing op hun
dividenden te ontgaan. Het voorgestelde tarief is zelfs nog lager dan wat
de zogezegd allerarmsten in box I moeten betalen en dat lijkt mij toch niet
erg rechtvaardig. De regering heeft alle maatschappelijke beleggingen waarvoor een vrijstelling
geldt, in één groep samengebracht met een gemeenschappelijk
maximum. Doet dat wel recht aan de verscheidenheid van deze doelstellingen?
Wie meer kinderen heeft die hij later wil laten studeren, zit aan hetzelfde
maximum vast als de ouders van één kind. Zulke ouders kunnen
bovendien minder deelnemen in groene beleggingen. Waarom zo strak?Bij de groene beleggingen hebben ons inmiddels persberichten bereikt over
gewijzigd inzicht bij de regering, maar een officieel stuk heb ik nog niet
gezien. Is de regering bereid alsnog te komen met aparte maxima voor normaal
renderende beleggingen met een maatschappelijk doel en beleggingen waarbij
het rendement vanwege het goede doel bewust achterblijft?Mijnheer de voorzitter! Uit de mer à boire aan fiscale veranderingen
die de bewindslieden ons hebben voorgelegd, zou nog veel meer te noemen zijn,
maar het is onmogelijk alle interessante details te bespreken. Veel collega's
hebben al punten aangeroerd waar ik het mee eens was. Ik wil nog enkele punten
noemen, zoals de kring van verwanten die betrokken wordt bij de meesleepregeling,
de onrust onder artiesten over de loonbelastingregeling die voor hen gaat
gelden, of de eerbiedigende werking voor de langlopende kapitaalverzekeringen
van voor de brede herwaardering.Volgens een briefschrijver zou een staatssecretaris van Financiën
in het verleden zelfs gezegd hebben, maar ik heb het niet in de Handelingen
gecontroleerd, dat deze rechten voor de eeuwigheid zouden worden geëerbiedigd.
Afgezien van het feit dat wij de hybris die uit dit woordgebruik spreekt,
niet kunnen bewonderen, blijkt de eeuwigheid nu te duren tot 2001. Hij heeft
misschien de eeuw bedoeld... Kan de staatssecretaris toelichten hoe dit te
rechtvaardigen valt? Zal deze herziening standhouden bij een rechterlijke
toetsing, vraag ik met anderen. Ik besef dat de regering hierop niet "nee"
zal antwoorden, maar ik leg de vraag toch maar even op tafel.Een andere vraag van een briefschrijver is hoe het staat met de heffing
van BTW over nog niet opgeleverde nieuwbouwwoningen in verregaande staat van
voltooiing per 1 januari 2001.Verder vind ik het vreemd dat belastingplichtigen die geen inkomen uit
werk of woning hebben, geheel vrijgesteld zijn van het meebetalen aan de volksverzekeringen.
Ik besef dat die groep groter wordt, als mijn voorstel wordt overgenomen om
de woning naar box III te verplaatsen. Ook al gaat het slechts om een beperkt
aantal, hier heeft de rechtvaardigheid het moeten afleggen tegen de doelmatigheid.Wanneer ik de punten van mijn kritiek overzie, valt op dat er nogal wat
bij zijn die pas in de loop van de behandeling aan de overzijde in het wetsvoorstel
zijn ingebracht: de totale afschaffing van de arbeidskostenaftrek, de meesleepregeling,
de artiestenregeling en de maatschappelijke beleggingen. De bewindslieden
hebben kritiek op de overhaaste behandeling van deze voorstellen altijd afgewimpeld
met een verwijzing naar de voorbereiding. In de verkenningen en het regeerakkoord
stond deze herziening al uitvoerig aangekondigd, maar dat geldt niet voor
deze nogal ingrijpende wijzigingen, die zelfs zonder advies van de Raad van
State in de wet terechtkwamen, terwijl de discussie in de vakpers pas op gang
kwam toen de Tweede Kamer haar fiat al had gegeven. Dientengevolge hebben
wij de volle laag van de bezwaren gekregen, maar wij kunnen niet anders doen
dan er aandacht voor te vragen, voorzover ze ons aanspreken. De voorganger
van staatssecretaris Bos is te waarderen om zijn grote inventiviteit, maar
is deze wetgevingsacrobatiek nog wel verantwoord? Het spijt me dat ik het
hem zelf niet meer kan vragen, maar misschien willen deze bewindslieden hierop
reageren.Ik noteer overigens met waardering dat de regering in de nota naar aanleiding
van het eindverslag bij verschillende punten heeft opgemerkt open te staan
voor een gedachtewisseling met de Kamer om nog tot bijstellingen te komen.Dan kom ik op mijn laatste onderdeel: de budgettaire en koopkrachtaspecten.
In de loop van de behandeling van dit voorstel zijn de WW-premies opeens een
rol gaan spelen. Alsof de heer Vermeend toen al even minister van Sociale
Zaken was, voerde hij een verlaging van deze premies op om het koopkrachteffect
van deze belastingherziening voor een bepaalde inkomensgroep te verbeteren.
Ik begrijp dat dit goed uitkwam, maar vind dit toch een oneigenlijke gang
van zaken. De regering zegt hierover dat het overschot in de WW-fondsen nodig
was om het overheidstekort binnen de perken te houden, maar daar betalen wij
toch geen sociale premies voor? Die premies zijn bestemd voor uitkeringen
aan werklozen en kunnen dus omlaag als er minder werkloosheid is. Ietwat onwelwillend
kun je zeggen dat mensen die de laatste tijd te veel betaalden, nu worden
tevredengesteld met een sigaar uit eigen doos. Voor het beperken van het overheidstekort
is de belastingheffing het aangewezen instrument. Anders kunnen wij alles
wel in één pot gooien.Deze voorstellen hebben een lastenverlichting tot gevolg van ongeveer
6 mld. Ik wil niet verhelen dat onze fracties hier aanvankelijk bedenkingen
bij hadden: zijn er geen dringender noden in onze samenleving om zo'n bedrag
aan te besteden dan verhoging van de particuliere koopkracht over de hele
linie? Inmiddels is duidelijk dat de overheid dankzij de economische voorspoed
nog grote bedragen beschikbaar heeft voor zulke noden. Daarom hebben wij onze
reserves op dit punt laten varen. Wel willen wij van de minister van Financiën
horen of hij denkt dat onze economie deze impuls aankan zonder oververhit
te worden. Hoe denkt hij te voorkomen dat de BTW-verhoging effect zal hebben
op de looneisen? Het zal in de voorlichting goed duidelijk gemaakt moeten
worden dat deze prijsstijging al meer dan gecompenseerd wordt door de verhoging
van het nettoloon.Ik zie met belangstelling uit naar de reactie van de regering op de vragen
en de punten van kritiek die ik naar voren heb gebracht.De heer Ruers (SP):Mijnheer de voorzitter! Ik zal als laatste een korte bijdrage leveren,
ook omdat de voorgaande sprekers al zeer veel vragen aan de bewindslieden
hebben gesteld, ondanks de uitvoerige schriftelijke gedachtewisseling.Ik begin met een korte historische inleiding. Net als de heer Schuyer
ben ik daarvoor te rade gegaan bij de heer Grapperhaus, die mooie dingen heeft
geschreven over de achtergrond en de historische grondslag
van belastingen. Ongeveer 3000 voor Christus schijnen de Soemeriërs in
Mesopotamië de eerste steden ter wereld te hebben gebouwd. De eerste
tafel van het Gilgamesj-epos vertelt ons hoe de bewoners van de stad Uruk,
in het tegenwoordige Irak, een stadsmuur aanlegden om zich te beschermen tegen
de barbaarse buitenwereld. Alle mannen van de stad waren verplicht om hieraan
mee te werken. Door middel van hun onbetaalde arbeid betaalden zij belasting
ten behoeve van een gemeenschappelijk belang, de veiligheid. Zonder belastinginkomsten
is een overheid niet in staat om belangrijke voorzieningen op te bouwen en
in stand te houden. Onze voorouders hadden dat, althans in Mesopotamië,
vijf millennia geleden al door. Anders gezegd: de menselijke beschaving komt
niet tot stand door marktwerking en deregulering, maar juist door samenwerking
van mensen, onder andere door middel van het heffen en betalen van belasting.
Belastingheffing was vooral toen, maar ook nu nodig ter bescherming tegen
de barbaren, de "barbaroi", hoewel ik mij kan voorstellen dat de Mesopotamiërs
toen het Grieks nog niet beheersten.De Soemerische mannen waren natuurlijk niet allemaal even sterk; sommige
mannen waren ziek of oud en konden daardoor minder stenen voor de muur dragen
dan de meeste jonge mannen, zo luidt het verhaal. Van de wijze Soemerische
bouwmeesters hoefden zij ook niet evenveel stenen te dragen: de jonge en sterke
mannen deden iets meer, de oudere en ziekere mannen iets minder. Deze belastingheffing
in natura werd in haar meest letterlijke vorm naar draagkracht geheven. Misschien
hebben de Soemeriërs ons met het sjouwen van die stenen het begrip "draagkracht
in natura" geleverd als begin van de belastingheffing. Nogmaals: ik dank de
heer Grapperhaus, die hier mooie verhalen over kan schrijven.Nu kom ik bij de wereld van heden. Een belastingstelsel moet voor de overheid
genoeg middelen genereren om onze maatschappelijke voorzieningen in stand
te houden, maar er moet naar draagkracht geheven worden. Dat zijn naar de
mening van de SP-fractie nog steeds de twee belangrijkste beginselen voor
de fiscaliteit. De afgelopen twintig jaar hebben wij gezien dat onze collectieve
voorzieningen gestaag zijn afgebroken: het tafelzilver is verkocht en uitgeleverd
aan de willekeur van de markt; het marktfundamentalisme viert hoogtij. Tegelijk
zijn de sociale voorzieningen afgebroken. Volgens het CBS gingen de mensen
met een uitkering er in de periode tussen 1977 en 1994 reëel bijna een
kwart in inkomen op achteruit, terwijl het rijkste kwart van de bevolking
50% rijker werd. De SP vindt dat juist in deze tijd van economische voorspoed
alles op alles moet worden gezet voor sociale wederopbouw na 20 jaar neoliberale
kaalslag.Op basis van deze beginselen heeft mijn fractie een aantal alternatieve
plannen ontwikkeld voor een socialistische belastingpolitiek. Een van de kwesties
daarbij is de armoedeval. Ons uitgangspunt was altijd dat werken moet lonen.
In de praktijk komt het echter nog vaak voor dat mensen er bij de aanvaarding
van een baan met een laag uurloon netto niet op vooruitgaan, maar er zelfs
op achteruit gaan. Om die reden hebben wij voorgesteld om er door middel van
een "terugtaks" voor te zorgen dat werken echt loont: een terugtaks van ƒ
250 per maand kan op een sociale manier een eind maken aan de armoedeval en
kan worden gefinancierd door de afschaffing van de specifieke afdrachtkorting,
de SPAK. De berekeningen van het SCP leren bovendien dat de terugtaks per
saldo 20.000 mensen aan het werk helpt, onafhankelijk van de effectiviteit
van de SPAK. Dat is een mooi resultaat. Maar in plaats van mensen die gaan
werken voldoende te belonen, kiest de regering ervoor om mensen te belonen
die van het werk van andere mensen leven. De voorgestelde vermogensrendementsheffing
belast vermogensinkomsten tegen een tarief van 30%, wat minder is dan het
laagste tarief voor de inkomsten uit arbeid, terwijl arbeid nog steeds de
enige bron van rijkdom is; daaraan is nog niets veranderd. Een belangrijk
bezwaar tegen de vermogensrendementsheffing is dat zij alle vermogensinkomsten
belast tegen het forfaitaire rendement van 4%, terwijl in de praktijk veel
hogere rendementen worden gerealiseerd; andere sprekers wezen daar al op.
Ik heb het hierbij overigens niet eens over de beurs, waar men al 20 jaar
lang 15% rendement haalt. De voorgestelde heffing werkt heel anders, zelfs
denivellerend: de grote winsten worden te laag belast en lage rendementen,
bijvoorbeeld van een spaarrekening, worden te hoog belast. Met de vermogenswinstbelasting
die de SP voorstelt, worden echte winsten belast met een tarief van minimaal
35%. Zoiets heeft onze voorkeur; dan is pas sprake van een sociale en niet
van een asociale ontwikkeling in de belastingen.Het tweede onderwerp is de hypotheekrenteaftrek. De onbeperkte of nagenoeg
onbeperkte hypotheekrenteaftrek is ondanks de discussies van de laatste tijd
een heilig huisje gebleven. Overal is daarover gediscussieerd, maar de regering
heeft zich erg stil gehouden. Als ik het goed begrijp, heeft het kabinet hierover
een notitie beloofd. Deze is echter nog niet beschikbaar. Wanneer kan de Kamer
deze notitie verwachten? Alle discussies hebben in de afgelopen periode de
nodige onrust gewekt. Naar onze mening doet het kabinet er verstandig aan
om deze kwestie eens duidelijk op de agenda te zetten en de hypotheekrenteaftrek
voor de toekomst veilig te stellen door een eind te maken aan alle excessen.
Op zich is de stimulering van het eigenwoningbezit een nobel doel, maar die
hoeft niet zo genereus te zijn dat ook het eigenvillabezit door de overheid
wordt gesubsidieerd. Wij hebben voorgesteld om de aftrek te maximeren tot
een hypotheekschuld van ƒ 350.000. Het CPB heeft berekend dat dit voor
minder dan 5% van de woningbezitters tot een kleinere aftrek leidt en 1,25
mld. oplevert.In het voorstel is van deze discussie dus weinig terug te vinden, maar
de discussie zal ook na dit wetsvoorstel doorgaan. Ik begrijp niet goed waarom
andere partijen hier zo over angstig doen; misschien vanwege de electorale
gevoeligheid van dit onderwerp. Toch lijkt dit mij overbodig, want uit een
peiling van het NIPO in opdracht van de SP blijkt dat 59% van de bevolking
voorstander is van een maximum aan de hypotheekrenteaftrek. Jawel, zelfs onder
de liberalen gaat het bijna om een meerderheid: 46%. Je zou zeggen dat er
voldoende draagvlak is om op dit gebied met vergaande voorstellen te komen.
Maar mocht de regering dat niet doen en mocht dat nog steeds te moeilijk zijn,
dan is er nog een achterdeur, en wel de verhoging van het huurwaardeforfait.
 Wij hebben een dergelijk voorstel ontwikkeld waarmee ongeveer
dezelfde resultaten worden bereikt. Dat is om het huurwaardeforfait voor duurdere
huizen flink te verhogen, zodat de facto de hypotheekrenteaftrek wordt gemaximeerd.
Bovendien zijn er door verschillende partijen, ook door mijn fractie, alternatieven
op tafel gelegd. Wij zijn dan ook zeer benieuwd naar wat de regering daarvan
vindt. Ik denk dat de regering er voorlopig niet veel van vindt, gezien de
gevoeligheid van dit onderwerp bij het kabinet en de regeringspartijen. Ik
stel voorlopig wel vast dat de maatschappelijke discussie hierover doorgaat.
De geest is al lang uit de fles en die zal er nooit meer in terugkeren. Wij
zullen ongetwijfeld de discussie krijgen over het beëindigen van de onbeperkte
en asociale aftrek van hypotheekrente.Ik kom nog over een detail te spreken. Overigens laat ik verdere detailvragen
achterwege. In de schriftelijke inbreng hebben wij er tot tweemaal toe op
gewezen dat de afschaffing van de vermogensbelasting gepaard gaat met een
eenmalig voordeel van zeker 1,3 mld. voor vermogenden. Deze enigszins ingewikkelde
redenering hebben wij in een aantal schema's verwerkt. Het kabinet heeft daarop
gereageerd met schema's. Dat vond ik aardig; dat maakte het iets gemakkelijker.
Toch blijkt het nog steeds erg moeilijk te zijn, zo heb ik geconstateerd.
Het is ook geen eenvoudige materie, zeker niet voor een leek als ik. Formeel
sluit het nieuwe stelsel weliswaar aan op het oude stelsel, maar materieel
is er in 2001 sprake van een heffing die op dit punt te kort schiet. De minister
argumenteert dat er in 2001 wél sprake is van een adequate heffing,
omdat er voorlopige aanslagen worden opgelegd. Die argumentatie is naar mijn
mening onvoldoende. Er blijft mijns inziens sprake van een tekort doordat
er in 2001 nog wel belasting wordt betaald over vermogensresultaten (rente
en dividend) via de definitieve IB-aanslag 2000 volgens het oude belastingstelsel,
maar geen vermogensbelasting meer. Immers, die wordt per 1 januari aanstaande
opgeheven dan wel afgeschaft. Daar veranderen de voorlopige aanslagen van
de VRH niets aan. Ik vraag het kabinet dan ook om dit te corrigeren door de
afschaffing van de vermogensbelasting één jaar uit te stellen.
Op die manier kan een en ander worden opgeheven. Dit is formeel geen dubbele
heffing, zoals de minister ook in de nota naar aanleiding van het verslag
toegeeft. Materieel betekent dit het recht trekken van de heffing over het
vermogen bij de invoering van het nieuwe stelsel. Het gaat dus om een eenmalige
uitzondering, een verlenging met één jaar. Zo is het probleem
opgelost. De overheid zal daardoor 1,3 mld. rijker zijn.Te vaak is het debat over belastingherziening vooral een aangelegenheid
van specialisten en technocraten. Dat is wel te begrijpen, maar het is toch
jammer. Met name de onderhavige belastingherziening is namelijk een ingrijpende
aangelegenheid voor bijna elke burger in ons land. Dit belastingplan is een
neo-liberaal belastingplan dat, zoals de minister van Financiën het zo
treffend uitdrukt, de prijs van het fatsoen verlaagt. De rijken gaan minder
betalen aan onze publieke voorzieningen, terwijl de budgettaire anorexia,
ondanks de meevallers van vele miljarden, voortwoekert. Daarom is het ook
na dit debat nodig dat Nederland blijft nadenken over een sociale en progressieve
belastingpolitiek. Ik zie dan ook graag de reactie van de bewindslieden tegemoet.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De regering zal morgenochtend om 10.00 uur antwoorden.Sluiting 22.24 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-1205-1241.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl