Behandeling van de wetsvoorstellen: Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1995 (23900-VI); Wijziging van hoofdstuk VI (ministerie van Justitie) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1993 (Slotwet; rekening) (23834)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 466-483

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-01-1995

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 13, pagina 466-483

10-01-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23900Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 23834Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (dinsdag 10 januari 1995)Pagina 483-484
Behandeling van de wetsvoorstellen: Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 1995 (23900-VI); Wijziging van hoofdstuk VI (ministerie van Justitie) van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1993 (Slotwet; rekening) (23834)Pagina 466-483
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 10 januari 1995)Pagina 484-486
13de vergadering; 10 januari 1995Pagina 465-465

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 96 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van de wetsvoorstellen:
 
 Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie
van Justitie (VI) voor het jaar 1995 (23900-VI);
 
 
 Wijziging van hoofdstuk VI (ministerie van Justitie) van de begroting van
de uitgaven en de ontvangsten voor het jaar 1993 (Slotwet; rekening) (23834).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Fleers (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Graag heet ik namens mijn fractie beide bewindslieden
van Justitie bijzonder welkom. Zij vertegenwoordigen in de Eerste Kamer voor
de eerste maal de regering in het beleidsdebat naar aanleiding van de begroting
van Justitie voor 1995. Ik neem mijn aanloop in 1993. In dat jaar verscheen
in het kader van de zogeheten grote efficiency-operatie een takenanalyse van
het ministerie van Justitie. In deze takenanalyse wordt een beschrijving gegeven
van alle overheidstaken waarvoor de minister van Justitie verantwoordelijk
is. Justitie, zo wordt gesteld, moet een adequaat niveau van rechtshandhaving
en rechtsbedeling verzekeren. De verschillende vormen van criminaliteit vragen
om een eigen aanpak en een toegespitste beleidsreactie. Criminaliteitsbestrijding
kan in de huidige complexe samenleving geen eenheidsworst zijn. De veel voorkomende
normovertredingen, zoals op het gebied van verkeer en winkeldiefstal, vragen
om een snelle, doelmatige afdoening. Het toenemen van ernstige vormen van
lokale criminaliteit – woninginbraken, bankovervallen, drugsgerelateerde
criminaliteit – zorgen voor veel overlast en gevoelens van onveiligheid.
Gerichte, goed georganiseerde acties van politie en justitie zijn, naast voldoende
detentiecapaciteit, nodig om snel en effectief te kunnen reageren. De zware
georganiseerde en grensoverschrijdende criminaliteit vraagt om de inzet van
professionele rechercheteams en geavanceerde technologie en om internationale
samenwerking.
 
 Een behoorlijke rechtsbescherming van de burger tegen – vermeend –
onrechtmatig overheidsoptreden is een wezenlijk kenmerk van een rechtsstaat.
Essentieel is dat er een goed evenwicht bestaat tussen de belangen van enerzijds
een effectief en slagvaardig overheidsoptreden bij de rechtshandhaving en
anderzijds de rechtsbescherming van de burger tegen het overheidsoptreden.
Voor die probleemstelling – waar minister Hirsch Ballin in 1993 voor
gesteld was – was op zichzelf geen enquêtecommissie nodig.
 
 Door de toename van de ernstige criminaliteit, de intensivering van de
opsporing en de vervolging en – mede ten gevolge daarvan – de
toename van de duur van de relatief lange gevangenisstraffen en door de intensivering
van het vreemdelingentoezicht wordt het gevangeniswezen geconfronteerd met
ernstige capaciteitstekorten. Uitbreiding van alle onderdelen van het justitieapparaat
is noodzakelijk; het meest urgent is de uitbreiding van de capaciteit van
het gevangeniswezen. Als reactie op de maatschappelijke ontwikkelingen is
louter meer van hetzelfde echter onvoldoende. Daarom is ook een andere aanpak
in gang gezet, zoals geldstraffen in plaats van vrijheidsstraffen en taakstraffen
in plaats van geld- of korte vrijheidsstraffen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik spreek breedvoerig over deze takenanalyse uit
1993, omdat het mij goed lijkt om in de staat van justitiële opwinding
waarin ons land lijkt te zijn geraakt en waarin de minister op een mijns inziens
goede wijze rust probeert te brengen, vast te stellen dat de problematiek,
de accenten, de nuances en de te maken afwegingen niet van vandaag of gisteren
zijn en onder verantwoordelijkheid van de vorige minister van Justitie, Hirsch
Ballin, reeds op een heldere en indringende manier zijn geanalyseerd en in
beleid zijn vertaald. Zo ook begrijp ik de constatering van de minister van
Justitie tijdens de behandeling van haar begroting in de Tweede Kamer, dat
de huidige bewindslieden in belangrijke mate kunnen voortbouwen op het vele
werk dat is verricht onder leiding van hun beider ambtsvoorgangers Hirsch
Ballin en Kosto. Of, zoals de minister in NRC Handelsblad in oktober jongstleden
zei: de maatregelen en wetsvoorstellen van Hirsch Ballin waren nodig om een
inhaalslag te maken.
 
 Het CDA heeft in de achterliggende periode bij herhaling en met nadruk
aandacht gevraagd voor de maatschappelijke achtergronden van criminaliteit
en de verbetering van de veiligheid in onze samenleving tot een politieke
prioriteit gemaakt. In dat verband hebben christen-democraten in hun politieke
verantwoordelijkheid bij herhaling gepleit voor een versterking van de beleving
van normen en waarden in onze samenleving, voor een versterking van niet alleen
de persoonlijke vrijheid, maar ook de persoonlijke verantwoordelijkheid. Niet
als een doel op zichzelf, niet uit nostalgie, laat staan als een anachronisme,
maar omdat de vervaging van normen, het te gemakkelijk terzijde schuiven daarvan
en het onvoldoende beleven van persoonlijke verantwoordelijkheid een bedreiging
vormen voor de rechtsstaat die de burger juist vrijheid en bescherming moet
bieden.
 
 Dat ernstige pleidooi hebben wij in de politieke en publieke discussie
vaak tegen de verdrukking in, maar altijd met de overtuiging van de publieke
noodzaak daartoe, volgehouden. En zo, mijnheer de voorzitter, horen wij de
minister van Justitie, niet van CDA-huize en zonder dat het CDA deel uitmaakt
van deze regering, bij de behandeling van haar begroting in de Tweede Kamer
zeggen dat van opvoeders mag worden verwacht dat zij hun kinderen de basisbeginselen
leren van de omgang tussen mensen en dat de problemen die onmiskenbaar bestaan
op het gebied van de omgang van mensen met elkaar en met elkaars bezit, problemen
zijn van de gehele samenleving en dat, wanneer wij constateren
dat in de praktijk een grote groep mensen in de samenleving bepaalde normen
niet meer accepteert, wij niet de illusie moeten hebben dat wij met het strafrecht
alleen deze normen wel kunnen handhaven, maar dat daarvoor een bredere inzet
nodig is.
 
 Ook staatssecretaris Schmitz laat zich niet onbetuigd, zo blijkt uit haar
toespraak bij de uitreiking van de Hein Roethof-prijs op 4 oktober jongstleden
in Brussel:
 
 "Wat leert ons een blik op relevante maatschappelijke ontwikkelingen?
Een voortschrijdende individualisering, ontbinding van maatschappelijke verbanden
en ook brute uitstoting, dragen bij aan het ontstaan en de groei van jonge
gemarginaliseerden, die stuk voor stuk voldoen aan de voorwaarden die zonder
meer criminogeen mogen worden genoemd. Daarnaast zien wij maar al te zeer
ongunstige ontwikkelingen van de "klassieke" bevorderende factoren. Ik denk
dan aan een afnemend ouderlijk toezicht, de makkelijke toegankelijkheid van
drugs en alcohol, de vergrote mogelijkheden om te gokken en wapens aan te
schaffen, en het overaanbod van voorbeeldstellend mediageweld. Deze laatste
factor acht ik overigens een tot nu toe sterk onderbelicht probleem."
 
 Aldus de staatssecretaris. Het lijkt mij goed als dit geluid in deze zaal
weer klinkt.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kan kort zijn: nu horen politiek en publiek
het ook eens van een ander. Dat is prima. Daarmee zijn de problemen niet opgelost.
Dit betekent echter wel een bredere politieke erkenning van criminele of,
beter gezegd, van criminogene factoren in onze samenleving, die tot onze eigen
individuele of collectieve verantwoordelijkheid gerekend dienen te worden.
Het is überhaupt goed om te mogen vaststellen dat deze problematiek kennelijk
breder in onze samenleving bespreekbaar wordt.
 
 Zo schreef gisteren prof. Micha de Winter, hoogleraar aan de Rijksuniversiteit
in Utrecht, in de Volkskrant: "Leerlingen doen op school veel ervaring op
met de manier waarop volwassenen met elkaar en met kinderen omgaan, over hoe
mensen ten opzichte van elkaar zijn geordend." "Het gaat", zo zegt prof. De
Winter, "om normen en waarden zoals democratische gezindheid, respect, verantwoordelijkheid,
pluraliteit en solidariteit." En dan de meest indringende zin: "Een kind moet
hoop kunnen koesteren en succes kunnen ervaren." Ik voeg hieraan toe: niet
alleen kinderen. Het noodzakelijk debat in de samenleving lijkt door te breken.
Wij moeten dat debat blijven bevorderen.
 
 Terecht wordt nu sinds een jaar of tien het accent gelegd op de preventie
van criminaliteit. Daarbij gaat het dan vooral om de veel voorkomende criminaliteit
die de veiligheid van de burger aantast: inbraak, diefstal, geweldpleging.
In het kader van die preventiegerichte aanpak gaat het vooral om het bewust
maken van de burger en het overheidsbestuur van de eigen verantwoordelijkheid
terzake van de preventie en het nemen van adequate maatregelen. Daarnaast
gaat het om preventief toezicht.
 
 Sinds de verschijning van de justitienota "Samenleving en criminaliteit"
uit 1985 wordt de preventieve verantwoordelijkheid, zoals gezegd, door justitie
vooral gezien als een primaire verantwoordelijkheid van het openbaar bestuur,
van burgers en bedrijven. Dat leidt in toenemende mate tot het verschuiven
van de politie-inzet naar de inzet van gemeentelijke toezichthouders en particuliere
beveiligingsdiensten.
 
 Op zichzelf is daar niets op tegen, maar ik meen dat dit op afzienbare
termijn tot een nadere positionering van de reguliere politie zal gaan leiden.
Wanneer ik daar in het navolgende verder over spreek, doe ik dat niet in het
kader van de meer op het terrein van Binnenlandse Zaken liggende verantwoordelijkheden
ter zake van de politie, maar in het kader van een nadere verkenning van de
verantwoordelijkheid en wat hiermee annex is van het ministerie van Justitie
voor de rechtshandhaving, zoals verwoord in de door mij eerder genoemde takenanalyse
van het ministerie.
 
 Een aantal jaren geleden is, op basis van politieke werkdrukmeting, een
herverdeling van de sterkte in gang gezet die heeft geleid tot een politiële
ontvolking van grote delen van ons land. Interessant is dat die moeilijke
operatie – het moet worden gezegd of je er nu voor of tegen was –
op een bekwame wijze geleid werd door degene die nu geacht wordt voorzitter
te zijn of te worden van een leidinggevend college van procureurs-generaal.
Je zou dus kunnen zeggen dat hij tegen zichzelf aanloopt.
 
 Thans worden in toenemende mate vanuit vele delen van het land oproepen
gedaan voor het beschikbaar komen van meer politie. Deze oproepen zijn niet
zozeer gebaseerd op werkdruk, als wel op de onveiligheidsbeleving van burgers.
 
 Dit duidt op een belangrijk verschil, mijnheer de voorzitter, in benadering
tussen de rijksoverheid en de burger. De rijksoverheid baseert zich bij haar
beleid vooral op feiten en cijfers, terwijl de burger zich vooral baseert
op een niet of nauwelijks meetbare onveiligheidsbeleving.
 
 Nu kan het zijn dat, gelet op een altijd te beperkt budget, de sterkteverdeling
zich met name dient te richten naar de op feiten en cijfers gebaseerde werkdruk.
Maar de gesignaleerde onveiligheidsbeleving is, zoals gezegd, niet of nauwelijks
te relateren aan feiten en cijfers. Klachten over lawaai buiten de steden
kan men niet afdoen met de mededeling dat dit komt omdat het er doorgaans
zo stil is.
 
 De minister heeft in de Tweede Kamer gezegd dat vooral in grote steden
tolerantie en geduld van de bevolking zwaar op de proef worden gesteld. Dat
is waar. Maar dient dìt het criterium te zijn voor het treffen van
voorzieningen, namelijk of de tolerantie en het geduld hun grenzen bereiken?
Of dient los van de tolerantie en het geduld, de overheid zorg te dragen voor
datgene waarom de mens ooit overheidsgezag heeft aanvaard, namelijk de bescherming
tegen onveiligheid? Daarom kunnen het beleid en de financiële middelen
zich niet met name concentreren op het doen aanstellen van stadswachten of
wijktoezichthouders of reguliere politie in vooral de grotere steden.
 
 Meer dan de helft van de Nederlandse bevolking woont in een niet-stedelijke
omgeving en ook door hen wordt nadrukkelijk gevraagd om adequaat toezicht
door of vanwege de overheid, naast uiteraard de eigen, individuele veiligheidszorg
en de verplichting hiertoe.
 
 Eerder zei ik dat de voortgaande verschuiving van de politie-inzet naar
de inzet van gemeentelijke toezichthouders en particuliere beveiligingsdiensten
zal moeten leiden tot een nadere positionering van de reguliere politie. 
 
 In feite is en wordt de politie in grote delen van ons land immers tot
een soort "tweedelijnsorganisatie". Dat wil zeggen dat de eerste lijn bestaat
uit niet-politieel toezicht, uit niet-politiële veiligheidszorg.
 
 Gelet op de burgemeesterlijke verantwoordelijkheid voor orde en rust zullen,
naar ik verwacht, bij een in grote delen van ons land als ontoereikend ervaren
sterktetoedeling bij de politie, de gemeentebesturen, op basis van eigen prioriteitenafwegingen,
komen tot de organisatie van de eigen veiligheidszorg. Natuurlijk gebeurt
die sterkteverdeling via de regiokorpsen, maar het ligt in beginsel op rijksniveau
waar de sterkteverdeling over de regio's plaatsvindt.
 
 Dat is prima, zegt de minister waarschijnlijk. Zeker, maar daarmee ontstaat
dan uiteindelijk wel opnieuw een gemeentelijk georganiseerde politie. Immers
het kan niet uitblijven dat deze ontwikkeling uiteindelijk ook leidt tot een
niet te weerstane drang tot het doen verlenen van steeds meer bevoegdheden,
ook al wordt nu in Rotterdam het tegengestelde traject bewandeld bij het ontnemen
van de wapenstok. Overigens kan ik me bij die ontwikkeling maar ook alleen
dàn, voorstellen dat er sprake kan zijn van de bouw van gemeentelijke
celruimte. Kan de minister aangeven of ze deze parallelle ontwikkeling in
haar "alles is mogelijk"-achterhoofd had toen ze hierover sprak, dat wil zeggen
een verdergaande zelfstandige taak van gemeenten op het terrein van de veiligheidszorg?
En zo nee, wat dan wel?
 
 Deze ontwikkeling zal mijns inziens ook worden bevorderd doordat onder
nog steeds toenemende werkdruk op het terrein van de grote en georganiseerde
criminaliteit, de druk van het OM op de inzet van de politie ten behoeve van
de opsporing in de meest brede zin, verder zal toenemen.
 
 De politie zelf heeft deze ontwikkeling waarschijnlijk reeds in een vroeg
stadium onderkend en daarom gepleit voor het organisatorisch onderbrengen
van functionarissen met toezichthoudende taken bij de regiokorpsen. Daarmee
worden deze toezichthouders echter ingebed in een organisatie waar de burgemeester –
en in het verlengde de gemeenteraad – slechts in beperkte mate zeggenschap
over heeft. De realisering van de gewenste inzet van mensen in de eerste lijn
van de veiligheidszorg zal derhalve leiden tot aanstellingen in de eigen gemeentelijke
organisatie of tot contracten met particuliere veiligheidsbedrijven.
 
 Mijnheer de voorzitter! Bij dit alles heb ik ook in het achterhoofd dat
in 1989 bij het kabinetsbesluit tot reorganisatie van de politie, met name
in justitiekringen kon worden gehoord – en dit is daarna niet echt verstomd –
dat de instelling van regiokorpsen een tussenstap was op weg naar één
landelijk georganiseerd korps.
 
 Wanneer wij nu zien dat het streven er nadrukkelijk op gericht is om het
openbaar ministerie tot één organisatie te maken, als we ons
realiseren dat die ene OM-organisatie een centrale rol zal spelen op het terrein
van de strafrechtelijke rechtshandhaving en als we weten dat de minister van
Justitie van oordeel is dat het OM daarbij het gezag over de politie dient
waar te maken, dan kan het toch niet anders dan dat er ook sprake zal zijn
van één organisatie op het terrein van de politie?
 
 Graag zouden wij hierop in dit beleidsdebat een gemotiveerde reactie van
de minister vernemen. Daarbij denken wij niet aan een reactie in de sfeer
van "zou kunnen" of "alles is mogelijk", zoals de minister in de Tweede Kamer
verwoordde. De vraag is welke ontwikkeling de minister, gelet op haar verantwoordelijkheden
voor de rechtshandhaving, het meest wenselijk acht.
 
 Er zijn meerderen die aan het been van de politie trekken en dat maakt
dat de politie voortdurend in de positie verkeert dat zij de één
te kort moet doen om de ander ter wille te zijn. Daarmee verkeert ook het
tweesoortig gezag over de politie in een voortdurende afhankelijkheid van
elkaar maar – daar zit een probleem – vooral van de politie zelf.
 
 In tijden van betrekkelijke rust aan het criminele front was dat acceptabel,
maar het is de vraag of dat onder de huidige, ernstig gewijzigde omstandigheden
van de rechtshandhaving ook nog zo is. Door allerlei maatregelen wordt de
politie steeds meer vrij gespeeld ten behoeve van de opsporing en de opheldering
van de misdaad, waarbij de grote, georganiseerde en internationale misdaad
in toenemende mate de aandacht vraagt. De minister van Justitie wordt politiek
vooral verantwoordelijk gehouden voor de opsporing en opheldering, maar heeft
in dit geval, afgezien van het openbaar ministerie en wellicht van een enkel
deel van het landelijk korps, geen eigen apparaat tot haar beschikking om
die verantwoordelijkheid voor de rechtshandhaving ook daadwerkelijk te kunnen
dragen. Er wordt voortdurend gesproken over "meer blauw", vooral over "meer
blauw op straat". Overigens is dit "meer blauw" een mooi voorbeeld van verhullend
taalgebruik waarbij in het midden blijft of er sprake is van echte politie
dan wel van andere met veiligheidszorg belaste functionarissen. Er wordt vaak
geen nadere specificatie gegeven.
 
 Wordt het geen tijd dat de minister van Justitie aangeeft, welke politiële
menskracht zij nodig acht om haar verantwoordelijkheid ter zake van de opsporing
en opheldering van de grote en internationaal georganiseerde criminaliteit
in redelijkheid te kunnen dragen? Ik herinner hierbij aan mijn woorden over
het streven van de minister om in lijn van het rapport-Donner het openbaar
ministerie tot één organisatie te maken en die ene OM-organisatie
een centrale rol te laten spelen op het terrein van de rechtshandhaving, waarbij
ook het gezag van de politie dient te worden waargemaakt. Opnieuw stel ik
de vraag, of de minister het wenselijk acht dat achter die ene aangestuurde
OM-organisatie niet ook een politie-organisatie zit.
 
 Op dit moment wordt op kousevoeten door de politiële porseleinkast
gelopen. Misschien moet het wel zo. De minister spreekt over het instellen
van een landelijk rechercheteam. Het team, zo heeft de minister gezegd, zal
in de eerste plaats het financieel rechercheren verder in de praktijk moeten
brengen. Let op de woorden "in de eerste plaats". Een bijkomend voordeel van
zo'n team is volgens de minister immers dat aan een beschikbare deskundige
landelijke eenheid noodzakelijk onderzoek kan worden toevertrouwd indien prioritaire
zaken van nationaal en internationaal gewicht niet of onvoldoende passen binnen
het bereik van de regiokorpsen of in het kernteamconcept. Voor de goede verstaander
merkt de minister daarover op, dat het nog te vroeg is om te
concluderen dat dit concept werkelijk effectief en efficiënt is.
 
 Ik zei het al: op kousevoeten vooruit. De minister zegt immers ook: "er
dient zorgvuldig afgestemd te worden met andere onderzoeken die bij de politie
in behandeling worden genomen, waaronder die van de kernteams. Men mag elkaar
absoluut niet voor de voeten lopen...". De vraag zal echter blijven: wie loopt
wie nu voor de voeten? In het regeerakkoord is immers vastgelegd, dat het
landelijk rechercheteam niet zoals het Korps landelijke politiediensten beheersmatig
onder de verantwoordelijkheid van de minister van Justitie staat en dat derhalve
de beheersmatige zeggenschap over de invulling en vormgeving van het landelijk
rechercheteam bij de minister van Binnenlandse Zaken zal berusten.
 
 Ik weet dat de minister van Justitie niet van "als, als" houdt, maar mag
ik toch vragen of de minister van Justitie, gelet op haar verantwoordelijkheid
voor de rechtshandhaving, zelf een dergelijke tekst voor het regeerakkoord
zou hebben geformuleerd? En zo ja, waarom? Nederland is trots op de strijd
van Rijkswaterstaat tegen de voortdurende bedreiging van ons land door het
zeewater. Hoe trots mogen wij zijn op onze strijd tegen de allerwegen erkende
bedreiging van ons land, van onze rechtsstaat door de grote en georganiseerde
criminaliteit?
 
 Mijnheer de voorzitter! Als de minister spreekt over het aantal heenzendingen,
heeft zij het dan over de heenzending na opsporing en aanhouding, de heenzending
aan de voordeur, of heeft zij het dan ook over de thans plaatsvindende heenzending
aan de achterdeur? Met dit laatste bedoel ik, dat mensen die nog 90 dagen
straftijd in een huis van bewaring hebben te ondergaan, op basis van de dagelijkse
uitdraai van het ministerie van Justitie gewoon naar huis worden gestuurd.
Op welke wettelijke of andere bevoegdheid zijn deze heenzendingen gebaseerd?
Is het juist dat PG's het voorstel hebben gedaan om het wegzenden ook toe
te passen bij de in gevangenissen geplaatste gedetineerden? Heeft de minister
aanwijzingen dat rechters bij het bepalen van de strafduur inmiddels rekening
houden met dit wegzendbeleid aan de achterdeur, zoals ook de VI-regeling betrokken
wordt bij het bepalen van de lengte van de straf?
 
 Bij een beperkt budget en een in principe onbeperkte toestroom van te
detineren verdachten en veroordeelden moet het uit de lengte of de breedte
komen. Maar is het dan, zeker voor een minister die anderen dient voor te
houden zich aan de wet te houden, niet beter om ten minste verantwoording
af te leggen voor deze noodtoestand die is gebaseerd op een kennelijk conflict
van plichten, en niet te wachten tot bijvoorbeeld de commissie-Korthals Altes
wellicht oplossingen biedt door middel van alternatieven voor de vrijheidsstraf?
 
 Ik deel de opvatting van de minister dat nog los van beschikbare budgetten
een voortgaande uitbreiding van de celcapaciteit uitdrukkelijk toe is aan
een kritische heroverweging. Onder andere ervaringen in de Verenigde Staten
leren dat een voortdurende uitbreiding van de celcapaciteit het capaciteitsprobleem
niet oplost en de criminaliteit niet doet afnemen.
 
 Door middel van een aanpassing van de VI-regeling kan invloed worden uitgeoefend
op de capaciteitsbehoefte. Maar daarbij zijn ten minste twee zaken aan de
orde die formeel niet aan de orde mogen zijn, maar feitelijk wel een rol spelen.
Hiermee bedoel ik dat een aanpassing van de VI-regeling formeel niet bedoeld
mag zijn om de celcapaciteit te beïnvloeden, maar dat die feitelijk wel
een rol speelt bij de gedachtenvorming daarover. Die aanpassing mag formeel
ook geen rol spelen bij het bepalen van de strafmaat door de rechter, maar
iedereen weet dat dit feitelijk wel het geval is. De beide onbedoelde feiten
heffen elkaar in de praktijk zodanig op, dat een verondersteld positief capaciteitseffect,
mocht daar al sprake van zijn, niet of nauwelijks zal optreden.
 
 Hoe denkt de minister in dit verband over de gedachte van de oud-president
van de rechtbank Amsterdam, mr. Asscher, dat van de plicht tot tenuitvoerlegging
door het OM een bevoegdheid tot tenuitvoerlegging kan worden gemaakt? "De
noodsituatie wordt dan omgevormd tot een normaal bestuursprobleem, te weten
het verdelen van een door de politiek bepaalde hoeveelheid schaarse middelen",
aldus Asscher.
 
 Mijnheer de voorzitter! Het justitiebedrijf staat onder druk. Wat is de
oplossingsrichting die de minister voorstaat? Ik vraag niet om feitelijke
oplossingen, maar om richtingen waarin oplossingen kunnen worden gevonden.
Is dat versterking van de capaciteit of uitdunning van het aanbod door vrijlatingen,
generale pardonnering, materiële legalisering en andere instrumenten?
Wij wachten graag het antwoord van de bewindslieden af.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Mastik-Sonneveldt (PvdA):
 
 Voorzitter! Het begrip "evenwicht" neemt een belangrijke plaats in bij
de behandeling van de begroting voor Justitie. Het begrip zelf komt niet zo
vaak voor in de memorie van toelichting op de begroting, maar het is de interpretatie
die velen van deze eerste begroting van beide bewindslieden geven. De Nederlandse
orde van advocaten doet het, enkele fracties in de Tweede Kamer doen het en
ook de minister stelt dit begrip voorop. Zij begint hiermee haar mondelinge
antwoord aan de leden van de Tweede Kamer. Ter geruststelling merk ik op dat
ook wij ons aansluiten bij deze dominante interpretatie.
 
 Het begrip "evenwicht" is aanwezig in de balans tussen bestrijding van
de criminaliteit versus handhaving van het recht, hieronder dus ook begrepen
de rechtsbescherming. De minister lijkt het motto te huldigen dat het doel
niet alle middelen heiligt. Ook de uitspraak: draag zorg dat je zelf niet
in de valkuilen trapt die je wilt bestrijden, zou op haar beleid, maar ook
op dat van de staatssecretaris van toepassing kunnen worden verklaard. De
minister heeft daarbij nadrukkelijk aangegeven dat niet alleen van conservering
sprake is. Het bewaren van dit evenwicht in een zich voortdurend wijzigende
samenleving vraagt ook om creativiteit.
 
 Er lijkt ook evenwicht te ontstaan tussen het maken van nieuwe wetten
enerzijds en het uitvoeren en evalueren van bestaande, soms net ingevoerde
wetten anderzijds. Beide bewindslieden brengen praktisch inzicht mee, aandacht
voor datgene wat er al is en derhalve een gezonde relativering van wat het
nieuwe allemaal zou kunnen brengen. Uiteraard betekent dit niet dat vervolgstappen
in wetgeving die al waren voorgenomen, niet worden gezet. Ik denk daarbij
aan de tweede fase van de herziening van de rechterlijke organisatie
en aan de vierde fase van de Algemene wet bestuursrecht.
 
 Er bestaat ook evenwicht tussen datgene wat je met regels kunt afdwingen
en datgene wat via waardeoverdracht, bijvoorbeeld via gezin of school wordt
gegarandeerd. Regels zijn uiteraard belangrijk, zij vormen mede het fundament
van onze samenleving, maar zij zijn niet het enige.
 
 Ook de staatssecretaris willen wij een compliment maken met betrekking
tot het evenwicht dat lijkt te ontstaan in het meest omvangrijke onderdeel
van haar portefeuille, te weten het vreemdelingenbeleid. Ik bedoel daarmee
het evenwicht om te kunnen scheiden in vluchtelingen, asielzoekers en economische
vluchtelingen enerzijds, en de opstelling en humane invulling van deze regels
anderzijds. Wij realiseren ons dat beiden het met deze filosofie van evenwicht
niet altijd even gemakkelijk zullen hebben. Immers, resultaten op korte termijn
tellen voor veel mensen, ongeacht de effecten op langere termijn. Ons past
het echter, hier en nu te zeggen dat wij deze filosofie en deze aandacht voor
de effecten van maatregelen op middellange en langere termijn steunen. Wij
wensen de bewindslieden veel succes toe bij het uitdragen en uitvoeren van
dit beleid.
 
 Tot zover deze filosofie die als een rode draad door het beleid van beiden
heen loopt. Ik kom nu toe aan de rafels. Ik wil het eerst hebben over de portefeuille
van de minister, daarna over enkele aspecten van de portefeuille van de staatssecretaris.
 
 Met betrekking tot de reorganisatie van het OM heeft de minister in een
brief van 14 december jongstleden aan de Tweede Kamer aangegeven, zich vooralsnog
te beperken tot enkele hoofdpunten. In het voorjaar van 1995 wordt aan de
Tweede Kamer een volledig uitgewerkt kabinetsstandpunt over de reorganisatie
van het OM met inbegrip van een invoeringsplan voorgelegd. Veel is in beweging.
De voorzitter van het PG-overleg en speciaal aanspreekpunt voor de minister
van Justitie is net in functie. Daarom kiezen wij ervoor, hierop nu niet al
te uitgebreid in te gaan. Een opmerking moet mij echter van het hart.
 
 De minister bedoelt in haar brief toch niet te zeggen dat zij de aanbeveling
van de commissie-Donner met betrekking tot voortgezette behandeling en hoger
beroep van een officier van justitie bij een zeer complexe zaak en/of een
zaak die een lange voorbereidingstijd kent, afwijst vanwege strijd met de
magistratelijke signatuur van het OM? Als dat haar redenering zou zijn, begrijpen
wij dit absoluut niet. Respect voor deze magistratelijke signatuur behoeft
toch niet te betekenen, dat niet efficiënt, doeltreffend en met gebruikmaking
van de aanwezige deskundigheid wordt gewerkt? Bovendien is het OM toch één?
Gaarne krijgen wij hierop een reactie van de minister, vooruitlopend op het
concrete plan van aanpak.
 
 Op 1 januari jongstleden is de dienst justitiële inrichtingen van
het ministerie verzelfstandigd, intern verzelfstandigd om precies te zijn.
Dit is met name gebeurd om gelden te kunnen reserveren van niet bestede middelen
en ontvangsten ten behoeve van voorgenomen toekomstige investeringen. Het
is ook gebeurd om exploitatievoorzieningen bij de inrichtingen voor groot
onderhoud te kunnen vormen, alsmede om verzekeringen te kunnen afsluiten en
risico's te kunnen dekken die dan niet ten laste van de begroting van Justitie
behoeven te komen. Hoofdzaak is dat de dienst op basis van vooraf vastgestelde
managementafspraken over kaders, doelen en resultaten de uitvoering van taken
ter hand neemt.
 
 Hoe is het dan mogelijk, zo vragen wij ons af met deze doelstelling in
het achterhoofd, dat de Algemene Rekenkamer in het decemberverslag zoveel
omissies moet constateren? Wij weten dat het onderzoek zich voltrok in 1993.
Na die tijd zal er het een en ander verbeterd zijn. Niettemin zijn de conclusies
dusdanig en is de omvang van de te besteden middelen bij de dienst dusdanig,
te weten 1,4 mld., dat wij de conclusies van de Algemene Rekenkamer toch voor
het voetlicht brengen.
 
 Geconstateerd wordt door de Algemene Rekenkamer dat nog nauwelijks sprake
is van aansturing op hoofdlijnen. Voor de goede orde merk ik op dat ook wij
niet pleiten voor gedetailleerde sturing op komma's en punten. De aard van
de materie verzet zich hiertegen. Echter, bij een dergelijke project waarbij
planning en controle zeer belangrijk zijn, is aansturing op hoofdlijnen natuurlijk
een zeer belangrijk gegeven. Verder wordt opgemerkt dat de jaarafspraken met
de inrichtingen amper taakstellend waren en niet gekwantificeerd. Ook dit
komt ons, gegeven de taakstelling van de verzelfstandiging, voor als een grote
leemte.
 
 Aansluitend en als vervolg hierop wordt geconstateerd dat bij de bespreking
van de jaarverslagen te weinig rekening werd gehouden met beleidsinhoudelijke
zaken. Ook periodieke doorlichting door het ministerie vond niet plaats, waardoor
een toets op de kwaliteit van de beleidsuitvoering ontbrak. De reactie van
de minister op dit alles was dat het om een groeimodel gaat en dat voor 1995
een efficiencytaakstelling van 22 mln. zal worden gerealiseerd. Deze opvatting
komt de fractie van de PvdA nog niet geheel als geloofwaardig voor. Bovendien,
hoe denkt de minister dat deze 22 mln. kunnen worden gerealiseerd?
 
 Het onderdeel deregulering door het ministerie lijkt in samenwerking met
het minister van Economische Zaken nogal marktgericht te worden ingevuld.
Nu hebben wij niets tegen het afschaffen van regels, wanneer dit gericht is
op een betere werking van de markt. Van belang is echter wel dat ook hierbij
een evenwicht in acht wordt genomen. Dit dient een evenwicht te zijn tussen
de afschaffing van regels en het handhaven van andere belangen, waaronder
de bescherming van bepaalde groeperingen in deze maatschappij. In die zin
is de markt niet heilig.
 
 Wij denken overigens dat wij hierbij de minister aan onze kant vinden.
Zij heeft immers verklaard tijdens een mondelinge behandeling in de Tweede
Kamer dat de verzorgingsstaat en het recht in ieder geval dit gemeen hebben
dat zij opkomen voor de zwakkeren in de samenleving. Daarom begrijpen wij
niet helemaal waarom de deregulering tot nu toe slechts economisch en gericht
op de markt wordt ingevuld. Dat de minister meewerkt aan het plan van aanpak
van de minister van Economische Zaken om te komen tot een vermindering, respectievelijk
vereenvoudiging van de concurrentiebeperkende en belastende regelgeving, kunnen
wij ons voorstellen, ten minste als andere belangen zich daartegen niet verzetten.
Maar waarom worden andere onderdelen van de bestaande regelgeving niet aan
vergelijkbare toetsen onderworpen? Zo zou er gedacht kunnen
worden aan een samen met Binnenlandse Zaken op te zetten project, gebaseerd
op de vraag welke regels beter kunnen worden afgeschaft c.q. veranderd om
te bereiken dat lagere overheden een meer samenhangend beleid op bepaalde
onderdelen kunnen realiseren. Graag verkrijg ik hierop een reactie van de
minister.
 
 Voorzitter! Vervolgens richt ik mij op enkele hieraan verwante onderwerpen.
De Commissie voor de toetsing van wetgevingsprojecten lijkt ook geheel in
de genoemde, wat beperkte economische toetsing te worden opgenomen. Wij hebben
altijd veel waardering gehad voor het werk van deze commissie, juist vanwege
het brede, onafhankelijke karakter van haar werkzaamheden. Hoe ontwikkelt
dit zich nu verder, zo vragen wij de minister.
 
 De handhaafbaarheid van wetten is van groot belang. In bredere zin verdient
de afweging van de beginselen die bij nieuwe wetgeving worden gehanteerd,
veel aandacht. Is nieuwe wetgeving noodzakelijk, is die wetgeving uitvoerbaar
en kan de desbetreffende wet worden gehandhaafd? Het zijn zeer belangrijke
vragen, waarvoor wij al vaak de aandacht hebben gevraagd. Ook wij weten dat
de minister geen superminister is en dat zij het moet doen in samenwerking
met haar collega's. Dit geldt mutatis mutandis ook voor haar ambtenaren. Echter,
de minister van Justitie heeft samen met haar ambtenaren wèl een bepaalde
verantwoordelijkheid in dezen, gelet op haar verantwoordelijkheid voor de
wetgeving in het algemeen maar zeker ook vanwege haar financiële verantwoordelijkheid.
Kunnen de rechterlijke macht, de politie en het OM een en ander wel behappen
of zijn hierdoor weer extra financiële middelen nodig? Wij worden gerustgesteld
door de aandacht die de minister toont voor alternatieve sancties. Desalniettemin
blijft een aantal vragen bestaan. Ons vallen enkele zaken op en wij verwachten
in dat verband een reactie van de minister.
 
 De taakstelling van de stafafdeling wetgevingsbeleid lijkt zich te ontwikkelen
van een meer brede aandacht – daarbij stonden de hierboven aangegeven
uitgangspunten centraal – naar een meer beperkte aandacht voor specifieke
wetgevingsprojecten. Is deze analyse juist?
 
 De minister geeft in haar mondelinge antwoord in het kader van de behandeling
van haar begroting in de Tweede Kamer aan, dat handhaafbaarheid een belangrijk
onderdeel is waarop onder meer in de ministerraad wordt gelet. Maar waarom,
zo vragen wij ons af, komen wij dit kopje dan nog steeds niet permanent tegen
bij nieuwe wetsvoorstellen? Dat zou zeer nuttig zijn.
 
 Ook valt ons op dat het instrumentarium, door de Inspectie voor de rechtshandhaving
ontwikkeld met betrekking tot de handhaafbaarheid en de uitvoering van regelgeving,
nog steeds niet breed wordt toegepast. Hoe komt dit?
 
 Voorzitter! Over het evenwicht dat de staatssecretaris hanteert met betrekking
tot de vreemdelingenwetgeving hebben wij het al gehad. Ook over andere taakonderdelen
van haar portefeuille hebben wij enkele vragen en opmerkingen. Wij kijken
met belangstelling uit naar haar nota over leefvormen. Dat geldt ook voor
eventuele nieuwe voorstellen ter vereenvoudiging van het echtscheidingsprocesrecht.
 
 Het terrein van de jeugdhulpverlening blijft problematisch. Wij duiden
in dit verband ook op de samenwerking met het ministerie van WVS. Bij de vorige
begrotingsbehandeling vroegen wij hiervoor ook al de aandacht. Tot onze niet
geringe verbazing is de samenwerking van Justitie en VWS met betrekking tot
de evaluatie van de Wet op de jeugdhulpverlening eerst gestagneerd en uiteindelijk
verbroken. Weliswaar is er sinds juli 1994 een nota "Regie in de jeugdzorg",
maar wij zouden graag van de staatssecretaris vernemen hoe zij nu concreet
tegen de mogelijkheden voor de samenwerking van de twee ministeries aankijkt
in het licht van concrete oplossingen op het terrein van de jeugdbescherming,
dat toch ook een belangrijk onderdeel van haar portefeuille is. Meer in het
bijzonder zouden wij daarnaast graag vernemen welke ontwikkelingen zich thans
voordoen bij de instituten voor zeer intensieve behandeling en de daar thans
nog aanwezige onderwijsinstituten.
 
 HALT-bureaus kunnen naar ons oordeel worden beschreven als succesvolle
samenwerkingsprojecten van gemeente, politie en OM, gericht op preventie en
bestrijding van veel voorkomende jeugdcriminaliteit. Een evenwichtige financiering
door gemeenten en Justitie lijkt dan ook op haar plaats. Nu door de uitbreiding
van de delicten die voor HALT-afdoening in aanmerking komen, het aantal zaken
voor deze bureaus toeneemt, dringt zich de vraag op of ook de bijdrage van
het ministerie niet moet worden verhoogd. Wij hebben begrepen dat een groot
aantal bureaus op dit moment al met deze delictsuitbreiding doende is, zulks
in het vertrouwen dat daar extra middelen tegenover staan. Wij vragen de staatssecretaris
om een expliciete reactie op dit punt.
 
 Voorzitter! Wij hebben kennisgenomen van het feit dat door het WODC van
het ministerie van Justitie twee onderzoeken worden verricht in het kader
van de Wet op de rechtsbijstand. Het ene onderzoek heeft betrekking op de
vraaguitval; het andere betreft de vraag welke alternatieven mensen hebben
gezocht. De staatssecretaris zal niet aarzelen om snel met conclusies te komen,
zo hebben wij begrepen, wanneer de onderzoeksresultaten daartoe aanleiding
geven. De vraag, gesteld in de Tweede Kamer, of de differentiatie van de tarieven
ook kan worden betrokken bij deze onderzoeken, werd door de staatssecretaris
bevestigend beantwoord. Onze vraag is, of hierbij ook kan worden meegenomen
het ontbreken van een min- en onvermogendenregeling in verband met de betaling
van griffierechten voor bestuurszaken. Wij menen dat de Nederlandse Orde van
Advocaten hiervoor terecht aandacht heeft gevraagd. Ook op dit punt verkrijgen
wij graag een duidelijke reactie van de staatssecretaris.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Mijnheer de voorzitter! In onze beoordeling van dit kabinet, dat door
GroenLinks hard en neo-liberaal wordt genoemd omdat het teveel bezuinigt op
collectieve voorzieningen om lastenverlaging te financieren, valt de benadering
van wat door sommigen al de "vrouwenvleugel" wordt genoemd, voorlopig gunstig
uit. Uit interviews en kamerdebatten blijkt dat de minister vraagtekens zet
bij het beleid van haar voorganger; dat doet zij ons inziens terecht. De sterk moralistische toonzetting is thans vervangen door een meer
pragmatische terwijl de wapenwedloop met de georganiseerde criminaliteit ter
discussie wordt gesteld. In een evenwichtige benadering, waarbij niet het
zwaard maar de weegschaal als symbool geldt, wordt het belang van de rechtsbescherming
sterker benadrukt. Het zaaien van morele paniek, waarmee allerlei repressiemaatregelen
moesten worden gerechtvaardigd, wordt wellicht door "paars" vervangen door
zakelijke discussies, te voeren op basis van argumenten. Ik gebruik het woord
"wellicht" omdat het de vraag is of de VVD bij de benadering van dit onderwerp
aan het CDA blijft vastklitten of dat zij in het paarse elan haar eigen goed
verborgen liberale waarden weer weet te vinden. Zeer benieuwd ben ik naar
het betoog van de heer Talsma.
 
 Voorzitter! In het debat aan de overzijde sprak de minister over de noodzaak
van creativiteit, maximale denkkracht en verantwoorde gedurfdheid. Waar het
ging om het onderwerp dat wij vandaag centraal willen stellen, het drugsbeleid,
wordt een "stapsgewijze, open discussie" aangekondigd, waarbij zoveel mogelijk
ideeën besproken moeten kunnen worden. Deze invitatie kan mijn fractie
niet voorbij laten gaan, vooral niet omdat GroenLinks over het drugsbeleid
altijd heldere opvattingen heeft gehad en op dit gebied ook een voortrekkersrol
heeft gespeeld. Zo heeft eerder in dit huis mijn fractievoorzitter, Wim de
Boer, in een algemene beschouwing de toenmalige minister-president Lubbers
een redenering voorgehouden waarop deze geen tegenargument wist te verzinnen.
 
 Natuurlijk zijn we op de hoogte van het feit dat er een drugsnota of -notitie
is aangekondigd voor het voorjaar. Het lijkt mij echter van belang, ook om
de inhoud van de nota misschien nog wat te beïnvloeden, om vandaag fundamenteel
over dit onderwerp van gedachten te wisselen, al was het maar ter aanmoediging
om de aangekondigde nieuwe wegen echt in te slaan en als een bijdrage ter
weerlegging en wellicht ter neutralisering van de enorme conservatieve en
ideologische weerstanden die er in de maatschappij nog steeds tegen zijn.
Ongetwijfeld zullen die ook op het ministerie van Justitie aanwezig zijn.
 
 De opvattingen van GroenLinks inzake het drugsbeleid zijn tot nu toe conform
het voorstel van de NIAD: softdrugs te legaliseren en harddrugs te decriminaliseren
en ze gecontroleerd te verstrekken. Vaak hebben wij gewezen op voorbeelden
in Liverpool. Recentelijk kunnen we daar de Zwitserse steden aan toevoegen.
 
 Inzake de softdrugs, de cannabisprodukten, is de situatie zeer helder.
De enorme hypocrisie van politici die met een sigaret c.q. sigaar in de ene
hand en een glas bier c.q. wijn in de andere hand tegen het legaliseren van
softdrugs zijn, kan niet vaak genoeg aan de kaak gesteld worden. Uit alle
overzichten blijkt dat alcohol en tabak veel schadelijker zijn voor de volksgezondheid
dan cannabisprodukten. Nicotine en alcohol scoren zowel op punten als gewenning,
psychische afhankelijkheid, lichamelijke afhankelijkheid en kortere- en langere-termijneffecten
op de gezondheid allemaal negatiever dan hennepprodukten. Voor de geïnteresseerde
woordvoerders en de bewindslieden heb ik een kopie gemaakt van een vergelijkend
overzicht. Ik vraag de voorzitter om dit aan de Handelingen toe te voegen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik neem aan, dat tegen het opnemen van een noot in de Handelingen inzake
een vergelijking van drugs, alcohol en tabak geen bezwaren bestaan.
 
 
 
 
 
 (De noot is opgenomen aan het eind van deze editie.) 2
 
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik vraag de minister of zij deze gegevens kent. Wat is haar
reactie? Deelt ze onze conclusie over "hypocrisie"?
 
 Ook de cijfers over alcoholmisbruik en -verslaving spreken boekdelen.
Er zijn maar liefst 325.000 probleemdrinkers (meer dan 12 glazen per dag)
die een enorme maatschappelijke schade veroorzaken. Ik noem alleen maar de
verkeersdoden.
 
 Je kunt van mening zijn dat alcohol dus ook uitgebannen moet worden. Sommige
islamitische landen doen daar nogal autoritaire pogingen toe. Maar sinds de
drooglegging in Amerika (1919-1932) heeft de mensheid wel een lesje geleerd.
De mafia werd hier gecreëerd en het leidde tot meer alcoholconsumptie.
De enig zinvolle nevenprodukten van deze totalitaire regeringspolitiek waren
de spannende films en boeken, dat wel.
 
 Zelfs de meeste geheelonthouders in Nederland staan en stonden op het
standpunt dat verbieden alleen maar averechts werkt. Ik weet dat, want ik
kom uit zo'n gezin. Zelfs bij de meest radicale stroming in de blauwe beweging
die meent dat het allemaal begint met de eerste drup, bestaat het inzicht
dat verbieden averechts werkt.
 
 Welk argument kan de regering noemen om de softdrugs niet volledig te
legaliseren in plaats van voortzetting van het huidige halfslachtige gedoogbeleid?
Nu wil ik wel toegeven dat het halfslachtige Nederlandse beleid steeds meer
navolging krijgt op een actie na van de Franse communistische partij die in
Nederland nota bene door het GPV werd gesteund. Maar goed, kennelijk kan zoiets
gebeuren. Maar steeds meer ziet men in dat dit beleid veel verstandiger en
humaner is dan dat in vele andere landen.
 
 
 
 
 Voorzitter: Heijne Makkreel
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Het is natuurlijk een zegen dat onze minister van Justitie
in interviews in Nederland gewoon kan zeggen dat ze wel eens een stickie heeft
gerookt. Ik geloof echter niet dat zij ervan genoten heeft. Zij hoeft in ieder
geval niet te liegen over het inhaleren. Het blijft wel vreemd dat er enerzijds
een cannabismuseum in Amsterdam floreert, die voor Amerikaanse toeristen een
openlijke bezienswaardigheid vormt, en anderzijds koffieshophouders en telers
steeds bedreigd kunnen worden door politieoptreden. Je mag het wel roken,
maar niet kweken en verhandelen!
 
 Extra argumenten voor legalisatie zijn de mogelijkheid van kwaliteitscontrole,
het beter scheiden van de markt van hard- en softdrugs en het kunnen incasseren
van BTW en belasting. Ook voor minister Zalm zijn de 600.000 tot 1 miljoen
gebruikers in Nederland een niet te versmaden inkomstenbron! Ik hoop overigens
dat hij deze suggestie eens onder ogen krijgt.
 
 Zoëven sprak ik over het concept-voorstel van de NIAD, dat GroenLinks
grotendeels steunt, grotendeels omdat enkele reacties nopen tot nadere discussies
over de uitwerking en de detaillering. Hoewel het in die kringen
niet gebruikelijk is om achternamen te noemen, komt Wernard aan het woord.
Hij was van 1973 tot 1978 de eerste eigenaar van de koffieshop moderne stijl
in Amsterdam en is voorzitter van de Sinsemilla Fanclub. In de brochure "De
Groene Middenweg", die ik in de aandacht van de minister aanbeveel, somt hij
namelijk een aantal bezwaren op tegen de beperking om voor eigen gebruik slechts
vijf planten te mogen kweken. Hij beschouwt dit als een ondeskundige norm
omdat, als je cannabis kweekt uit zaad, een veelvoud aan planten nodig is
om op kwaliteit te selecteren. Op een vierkante meter gaan gemakkelijk 100
plantjes waaruit een selectie wordt gemaakt.
 
 Naast deze serieuze kritiek, die wij bij de uitwerking kunnen bespreken,
komt hij nog met een zeer verrassend pleidooi tegen legalisatie. Dat heeft
mij overigens niet weten te overtuigen. De commercialisatie van tabak waardoor
de vredige, filosofische toegevoegde waarde is vervangen door het flirten
met de dood, is zijn historische voorbeeld. In zijn ogen veranderen mensen
positief door cannabisgebruik en wordt dit door commercie verstoord. Maar
het lijkt mij, dat het middel (verbod van cannabis) erger is dan de kwaal.
 
 Er bestaat in Nederland trouwens een bond voor cannabisdetaillisten, die
de bonafide sector vertegenwoordigt. Is de minister bereid om, mede in het
kader van de voorbereiding van de drugsnota, met hen te overleggen en onder
andere het knelpunt van de 30-gram-voorraad-regel serieus te bespreken?
 
 Het doorbreken van het taboe op cannabis leidt er wellicht toe dat hennepteelt
in de landbouw, vooral op braakliggende gebieden, gemakkelijker wordt. Dat
lijkt grote perspectieven te hebben.
 
 Zoals gezegd, heeft GroenLinks tot nu toe gecontroleerde verstrekking
van harddrugs aan geregistreerde verslaafden voorgesteld. Dit gebeurt in het
buitenland met goede resultaten. Bovendien propageren vele grote gemeenten
dat nu. De Gezondheidsraad zal er waarschijnlijk een verdeeld advies over
uitbrengen. De politiek zal er vervolgens een besluit over moeten nemen.
 
 Deze gecontroleerde verstrekking, waar ik een voorstander van ben, roept
toch wel een aantal vragen op. Aan wie moet het verstrekt worden? Moeten artsen
dat doen? Voor mij was het rapport Drugsbeleid door legalisatie van een werkgroep,
die bestond uit personen uit allerlei sectoren, van bedrijfsleven tot politie,
dan ook zeer interessant. Daarin werden allerlei vragen, ook dit soort vragen,
adequaat beantwoord. Opmerkelijk is trouwens dat de woordvoerder van deze
werkgroep, mr. R. Dufour, in allerlei media, ook op de Belgische televisie,
uitgebreid aan het woord komt, daar nauwelijks tegenspraak krijgt, meestal
bijval, maar dat tot nu toe de politieke partijen en de regering, die het
rapport aangeboden hebben gekregen, erover zwijgen als het graf. Dat kan toch
niet de bedoeling zijn van een minister die alle ideeën aan bod wil laten
komen en die voor een open discussie is? Daar dit zeer gedegen rapport mij
aansprak, leek het me de moeite waard om hier aandacht aan te besteden.
 
 Ik sprak al over discussies in de media waar nog geen serieus argument
tegen het plan kon worden ingebracht. In de nota staat dat er in de komende
maanden op grond van de reacties een tweede versie wordt uitgebracht. Ik heb
begrepen dat er niet zoveel veranderd hoeft te worden. Misschien slaagt de
regering erin om volgende week serieuze bezwaren naar voren te brengen. Ik
ben benieuwd.
 
 De hoofdlijn van het rapport is de analyse dat de drugsoorlog niet te
winnen is, nog sterker, dat de criminaliteit ten gevolge van het drugsverbod
enorm is: 50% van het aantal cellen wordt bemand door drugsdelinquenten. Dat
kost politie/justitie de helft van haar capaciteit. Vechten tegen de criminaliteit
op de traditionele manier is dweilen met de kraan open. Die open kraan is
het drugsverbod, goudmijn en motor van de misdaad. Als het verbod er niet
was, zou de mafia er actie voor gaan voeren!
 
 Dit wordt in politiekringen ook steeds openlijker geconstateerd. Toen
ik tien jaar geleden als gemeenteraadslid in Groningen een pleidooi voor legalisering
hield, kwam de toenmalige hoofdcommissaris in de pauze me nog besmuikt vertellen
het er helemaal mee eens te zijn. Later in Amsterdam had hij wat minder moeite
om de publiciteit te vinden... Maar nu laat ook een braaf CDA-lid, om hem
zo te noemen, als de Rotterdamse hoofdcommissaris Hessing in een interview
in Vrij Nederland weten dat hij deze mening is toegedaan. Hij meldt dat hij
hierin is gesterkt, toen hij in een vliegtuigje boven de papavervelden in
Zuid-Amerika zat. Hij kreeg toen het inzicht dat deze oorlog niet te winnen
is, dat het vechten tegen de bierkaai is en dat het slechts contraproduktieve
effecten heeft.
 
 Het leidt ertoe dat de 20.000 tot 30.000 verslaafden via de zogeheten
verwervingscriminaliteit hun verslaving moeten financieren. Het gaat hierbij
om enorme bedragen. Zo rekende de Groningse politie recentelijk uit dat per
dag in Nederland voor 2,5 mln. verhandeld wordt. Voor Groningen betekent dit
dat er per dag een financieringsbehoefte van ƒ 100.000 bestaat, die
naast de uitkering, de prostitutie en het bestelen van de familie vooral via
inbraak in auto en woning en via straatroof gefinancierd moet worden. Aan
de vele slachtoffers – zelf behoor ik er ook toe – van deze distributie
via de mafia is het goed uit te leggen dat we op een dwaalspoor zitten.
 
 Naast deze verwervingscriminaliteit is er sprake van grote criminaliteit
via de produktie en met name de tussenhandel. Zonder overdrijving zou je kunnen
stellen dat dit een ondermijning van de rechtsstaat tot gevolge kan hebben.
Die enorme sommen geld zoeken eenvoudigweg hun uitweg. Deelt de minister de
stelling dat de totale criminaliteit voor minstens de helft aan het criminaliseren
van drugs verbonden is en dat dus legalisering tot enorme daling van de criminaliteit
kan leiden? Niet alleen direct, maar ook indirect omdat de vrijgekomen capaciteit
van politie en justitie aan zaken als milieucriminaliteit of fietsendiefstal –
dat is een plaag en een rem op het fietsgebruik – besteed kan worden.
 
 In het rapport "Drugsbeheersing door legalisatie", van mr. Dufour, wordt
ervoor gekozen om een Nationaal Drugsbureau 150 drugswinkels te laten oprichten.
Het personeel krijgt een vast salaris en de winkels zijn niet op winst gericht.
Voor elke drugssoort wordt een maximum vastgesteld dat men per week kan kopen.
Als men meer wil, richt men zich tot de hulpverlening. Die kijkt of er niet
illegaal wordt doorverkocht en adviseert over een veilig(er)
gebruik. Elke ingezetene in Nederland kan een drugspas krijgen waarmee hij
of zij de drugs tot de vaste plafonds kan kopen. De drugspas is niet overdraagbaar
en wordt met inachtneming van privacybescherming geregistreerd. Dit gaat de
aanzuigende werking op toeristen tegen. De prijzen gaan omlaag naar een normaal
economisch niveau: voor ongeveer ƒ 10-ƒ 20 per dag is men "binnen",
aldus het voorstel. Daarmee vervalt de verwervingscriminaliteit. De voordelen
van dit systeem zijn: 
 
 
 - het merendeel van de celruimte voor handelaren
en verwervingsdelinquenten komt vrij;
 
 
 - door verdwijning van het cellentekort
daalt de overige criminaliteit met 10 tot 20%;
 
 
 - door verdubbeling
van de capaciteit van politie en justitie ontstaat er een verdere daling van
de criminaliteit. Zelfs 50 tot 80% is de verwachting;
 
 
 - de jaarlijkse
gezondheidswinst wordt geschat op 1500 zware geweldsdelicten per jaar minder;
 
 
 - boven is sprake van 4 tot 6 mld. lastenverlichting per jaar voor
de samenleving! Alweer, minister Zalm luistert u mee?
 
 
 
 Deze stap naar de 150 drugswinkels in plaats van de gecontroleerde verstrekking
aan bepaalde verslaafden wordt in het rapport ook beargumenteerd door erop
te wijzen dat artsen in een rolconflict komen als ze geen medicijnen maar
genotmiddelen moeten voorschrijven waarvan het gevolg kan zijn dat de verslaafde
naar alle waarschijnlijkheid niet alles krijgt wat hij wil, zodat de verwervingscriminaliteit
niet geheel wordt opgelost. Voor gebruikers van harddrugs die niet in het
opvangcircuit zitten – slechts een minderheid zit daarin – zal
gecontroleerde verstrekking geen soelaas bieden en blijft de zwarte markt
dus bestaan. Ook leidt het tot discussies over de vraag wat "terminale" of
uitzichtloze gevallen zijn. Die discussie zijn ook vrij ingewikkeld. Bovendien
is het de vraag of verstrekking aan deze "gevallen" wel voor de grootste criminaliteitsdaling
zal zorgen.
 
 Toen ik dit pleidooi had gelezen, kwam natuurlijk ook bij mij de vraag
op: het klinkt wel mooi, maar wat zijn de bezwaren? Laten we er eens een paar
nalopen.
 
 Het eerste dat onmiddellijk bij mij opkwam, is dat het leidt tot een lagere
drempel en dus tot meer verslaafden. Dit is maar zeer de vraag. De romantiek
van het verbodene – verboden vruchten smaken immers nog steeds het lekkerst –
vervalt en compenseert waarschijnlijk de verlaagde drempel. Bovendien is de
drempel nu al heel laag. Bij een openbare discussiebijeenkomst over dit rapport
in het stadhuis te Apeldoorn stelde de drugsadviseur August de Loor dat hij
binnen 5 minuten aan alle drugs kon komen die men maar wilde, ook in Apeldoorn.
Het huidige intensieve en fijnvertakte netwerk van gebruikers en dealers is
al zeer laagdrempelig! Een parallel is wellicht nog nuttig. Nederland heeft
met zijn liberale abortusbeleid de laagste cijfers in de wereld.
 
 Het tweede bezwaar is dat het gebruik van harddrugs leidt tot verloedering,
tot euthanasie (op termijn), zei zelfs CDA-woordvoerder Koekkoek in de media.
In het parlement trok hij die opmerking overigens in. Het was een prachtig
voorbeeld van het zaaien van morele paniek. Maar juist de huidige toestand,
met de illegaliteit, de vuile naalden en daarmee de grotere kans op AIDS,
de hoge prijzen en de criminaliteit, leidt tot verloedering. Het gebruiken
van zuivere heroïne is weliswaar zeer verslavend, maar leidt niet tot
ernstige gezondheidsproblemen en dus ook niet tot een "verwoestend effect
op het menselijk lichaam", zoals de heer Koekkoek van de CDA-fractie ons wilde
laten geloven. Zo konden artsen die het uit hun eigen medicijnkast haalden
en verslaafd waren, er oud mee worden. Ook blijkt uit onderzoek dat 40% van
de gebruikers van harddrugs, vaak weekendgebruikers, helemaal niet op het
criminele pad is en zonder al te grote problemen in de maatschappij functioneert.
 
 Voor de duidelijkheid, ik bepleit geen verslaving. Integendeel, de aloude
leuze "Elke verslaving meer is een vrijheid minder" zou mijn levensmotto zijn.
En dat geldt voor alle verslaving, van alcohol tot televisie of autogebruik.
De romans die ik heb gelezen van verslaafde artsen, hebben mij geleerd dat
een leven van een verslaafde geen pretje is. In het algemeen vind ik het dempen
van je emoties en gevoelens – men noemt dat wel het zombie-effect –
niet de beste manier om met problemen in het leven om te gaan. Daarom is een
actief voorlichtings- en ontmoedigingsbeleid nodig en noodzakelijk. En net
als bij alcohol en tabak ben ik een voorstander van het verbieden van reclame
ervoor.
 
 Maar er moet geen demagogie bedreven worden inzake de verslaving aan harddrugs.
Merkwaardig is ook dat het voorschrijven van kilo's valium en het verstrekken
van methadon niet dit soort paniekreacties oproept.
 
 Dan het derde bezwaar, namelijk dat internationale verdragen en de Opiumwet
het verbieden. In het rapport wordt dit argument in mijn ogen overtuigend
weerlegd. Trouwens, ook de verstrekking in Zwitserland en Liverpool vindt
ondanks deze internationale verdragen plaats. Bovendien kun je stellen: als
het zo is, kun je de verdragen opzeggen. Maar goed, dat hoeft niet eens. De
aanzuigende werking, ook zo'n geliefkoosd argument van de tegenstanders, blijkt
in Liverpool en Zwitserland niet plaats te vinden. Het voorstel van de drugspas
maakt dit ook onmogelijk.
 
 Ten vierde. Als harddrugs gelegaliseerd worden, wijkt de criminaliteit
uit naar andere terreinen. De vorige minister van Justitie hanteerde vaak
dit argument. De criminoloog Frank Bovenkerk heeft dit argument in mijn ogen
overtuigend weerlegd door te verwijzen naar de drooglegging in Amerika. Toen
die werd stopgezet, schakelde slechts een derde van de criminelen over op
andere takken. Maar het is nu al een tendens dat de drugsmafia ook in vrouwenhandel,
wapenhandel, orgaanhandel en dergelijke actief is. Bij de legalisering van
de drugs kan dan ten minste alle capaciteit van de politie en justitie hierop
gericht worden.
 
 Mijn conclusie is dat het rapport van mr. R. Dufour politieke aandacht
verdient. Mijn vraag aan de minister is of zij dit met mij van mening is en
of in de aangekondigde drugsnota uitgebreid aandacht geschonken gaat worden
aan dit rapport. Ik verwacht een positief antwoord, want er is toch "verantwoorde
gedurfdheid" aangekondigd?! Wat vindt de minister van het idee om een symposium
over dit rapport te organiseren of, indien dit te ver gaat, discussiedagen
met beleidsmakers, politici en deskundigen? Mijn eindconclusie is dat de toekomst
ligt in het drugspacifisme, als de oorlog tegen de drugs toch niet te winnen
is. 
 
 Omdat legalisering van drugs tot zulke enorme veranderingen in het hele
justitiebeleid zal leiden en het geroep om meer cellen, langere en strengere
straffen en meer politie grotendeels overbodig maakt, heb ik verder geen aandacht
besteed aan de rest van de begroting.
 
 Over het asiel- en vluchtelingenbeleid en het wetsvoorstel veilige derde
landen komen we binnenkort met de regering uitgebreid aan de praat. Voor de
tweede schriftelijke vragenronde is zonet door onze fractie al een flink pakket
vragen ingeleverd.
 
 Op één punt wil ik nog de aandacht vestigen en dat is de
kwestie van de eigen bijdrage in de rechtshulp en de positie van de sociale
advocatuur. In de Tweede Kamer hebben allerlei partijen aandacht gevraagd
voor deze problematiek. GroenLinks en de SP deden dit zeer uitgebreid. Ook
de Eerste Kamer heeft de brieven en signalen ontvangen. De staatssecretaris
heeft in het debat aan de overzijde een onderzoek naar de consequenties aangekondigd.
Als uitgangspunt stelde ze dat ook de minder draagkrachtige rechtzoekende
geen onoverkomelijke belemmeringen mag ondervinden om zijn zaak voor de rechter
te brengen. Dat is mooi – dat schept een band, zou je kunnen zeggen –
maar de vraag is of ze nu bereid is om op basis van het onderzoek de wetgeving
bij te stellen. Wil ze de enorme vraaguitval, ver boven wat werd beoogd, voorkomen?
Toegezegd werd begin volgend jaar – dat is het vandaag – met conclusies
en maatregelen te komen. Kan zij er al wat over meedelen?
 
 Ook de problemen van de voorschotten bij de sociale advocatuur, die te
laat worden uitgekeerd en te laag zijn, waardoor allerlei bureaus in grote
financiële problemen komen, zullen de staatssecretaris bekend zijn. Vooral
kleine kantoren en advocaten hebben soms achterstanden van ƒ 50.000
tot ƒ 80.000. Zijn hiervoor al praktische oplossingen gevonden?
 
 
 
 
 
 De heer Glastra van Loon (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het zal u niet verbazen dat het mijn fractie verheugt,
met deze bewindsvrouwen de begroting en het beleid voor 1995 te kunnen bespreken.
De reden voor onze vreugde is mede, maar zeker niet alleen gelegen in de politieke
kleur die zij vertegenwoordigen. Zij berust vooral op hetgeen wij tot nu toe
hebben kunnen waarnemen van de wijze waarop deze bewindspersonen hun taak
opvatten en aanpakken. Hieruit spreekt een weldadige zakelijkheid en een helder
besef van de beperkingen waaraan ook de uitvoering van de taken van Justitie
is onderworpen. Ik sluit overigens niet uit dat het laatste, die taakopvatting,
iets met het eerste, de politieke kleur van de bewindsvrouwen, te maken heeft.
 
 Hoezeer wij ons ook op deze gelegenheid tot een gedachtenwisseling met
deze minister en deze staatssecretaris verheugen, wij zullen daar vandaag
toch maar een beperkt gebruik van maken. Hiervoor zijn twee redenen. De eerste,
meest voor de hand liggende is dat zij nog maar kort geleden aan de slag zijn
gegaan. De tweede reden is dat hun begin ons voldoende vertrouwen geeft om
het vervolg ervan met dezelfde evenwichtige, ontspannen rust af te wachten
als deze bewindspersonen in de uitvoering van hun taken uitstralen.
 
 Die ontspannen, evenwichtige aanpak van de problemen moge sommigen een
kwestie van louter formele betekenis lijken, maar wij menen dat hiermee een
kwestie van substantieel belang aan de orde is. Meer nog dan voor enige andere
overheidstaak geldt voor Justitie, zoals ook door de minister is opgemerkt,
dat de weegschaal voorop staat en het zwaard alleen in dienst daarvan mag
worden gebruikt. Ik citeer in dit verband een passage uit de memorie van toelichting
die bij mijn fractie zeer positief is overgekomen: "Om aan de sterk toenemende
druk op de rechtshandhaving – meer en ernstiger vormen van criminaliteit –
tegemoet te komen heeft het kabinet in 1993 besloten om de bestaande detentiecapaciteit
uit te breiden. Ik teken daarbij aan dat intensiveringen weliswaar gedragen
worden door de wens onrecht te bestrijden, maar dat deze bestrijding ook zelf
haar grondslag en grenzen dient te vinden in het recht en derhalve waarborgen
moet bevatten die richting geven aan opsporing, vervolging, berechting en
aan de executie van straffen."
 
 In de Tweede Kamer heeft de woordvoerder van het CDA, die er in het algemeen
niet op gebrand leek te zijn subtiliteit tot een kenmerk van zijn interventies
te verheffen, gevraagd wat dit betekent. Was het een open deur? Als ik zijn
vraag moest beantwoorden, zou ik zeggen: het is een open deur noch een omkering
van het beleid, maar een accentverschuiving. Die verschuiving kan echter van
even essentiële betekenis zijn als de verplaatsing van een komma in een
zin.
 
 Een andere opmerking van de minister die ons heeft getroffen, is de volgende.
In haar beantwoording van vragen van de Tweede Kamer over haar begroting wijst
zij erop dat Justitie de vraag naar haar diensten slechts in zeer beperkte
mate kan beïnvloeden. Dat is, meen ik, over het algemeen juist, maar
in voldoende mate niet juist om erbij stil te staan. Er zijn namelijk twee
opzichten waarin Justitie de vraag naar haar diensten in significante mate
kan beïnvloeden. Dat is in de eerste plaats het geval wanneer zij zich
opwerpt als hoedster van de moraal in een samenleving en het recht beschouwt
als het machtsinstrument waarmee de overheid die taak moet waarmaken. Het
is in de tweede plaats het geval, wanneer het recht wordt gebruikt om de ongewenste
gevolgen van bepaalde gedragingen op zo'n manier te bestrijden, dat daardoor
een exclusieve mogelijkheid wordt geschapen door crimineel gedrag grote financiële
winsten te boeken. Het recht als dienstmaagd van de moraal leidt niet alleen
tot een overbelasting van het recht, maar roept ook weerstanden op en ondermijnt
zo zijn eigen functioneren. Het scheppen van een lucratief monopolie voor
criminele activiteiten is als het op het spek binden van ratten en muizen.
De combinatie van het een en het ander levert een uiterst krachtig brouwsel
van eigen makel op dat Justitie het leven heel zuur kan maken.
 
 Ik sta bij deze kwestie stil omdat wij, niet alleen in Nederland maar
ook op mondiale schaal, met de zogenaamde oorlog tegen drugs midden in zo'n
situatie van zelfverdrukking en zelfondermijning van Justitie zijn terechtgekomen.
In een fase waarin crimineel gedrag ook door andere, niet door Justitie zelf
beïnvloedbare oorzaken toeneemt en ernstigere vormen aanneemt, is dit
een luxe die wij ons niet kunnen veroorloven. 
 
 Er heerst over de verhouding tussen recht en moraal, in het bijzonder
die tussen strafrecht en moraal, een misverstand dat uit de weg moet worden
geruimd. Dat misverstand houdt in dat al degenen die zich tegen een gebruik
van het recht als een instrument van de moraal verzetten, geen enkele band
tussen beide erkennen. Er zijn aan het uiterste van het spectrum inderdaad
mensen die er zo over denken. Voor hen is het recht niets anders dan een middel
in handen van degenen die het maatschappelijk voor het zeggen hebben om anderen
hun wil op te leggen. Ik behoor niet tot hen; mijn fractie en mijn partij
behoren niet tot hen.
 
 Voor mij is er geen twijfel over dat het positieve recht van een samenleving
moet rusten op de moraal van die samenleving. Het recht rust echter nog op
een andere pijler, namelijk op wat onze gereformeerde collega's zo beeldend
de zwaardmacht van de overheid noemen. Dat wil zeggen: op de exclusieve macht
en bevoegdheid van de overheid, geweld te gebruiken tot handhaving van de
openbare orde en het recht. Die exclusiviteit is allesbehalve een natuurlijk
gegeven. Zij is een cultuurhistorische verworvenheid, die alleen in stand
kan worden gehouden wanneer bepaalde voorwaarden worden vervuld. Een van de
belangrijkste voorwaarden is dat het overheidsoptreden onpartijdig en rechtvaardig
is. Een andere voorwaarde is dat het effectief is. Die rechtvaardige onpartijdigheid
of onpartijdige rechtvaardigheid en die effectiviteit van het overheidsoptreden
vormen een onverbrekelijk koppel: het ontbreken of te kort schieten in het
ene opzicht doet afbreuk aan het andere. Dat geldt het meest in het oog lopend
voor de effectiviteit: een overheid die haar macht niet effectief kan uitoefenen,
kan ook geen onpartijdigheid in haar machtsuitoefening betrachten. Haar eigen
ingrijpen zal niet aan die eis voldoen of zij zal door niet in te grijpen
beslissingen overlaten aan de willekeur van in de samenleving heersende machtsverhoudingen.
Ook het omgekeerde is echter waar: een niet als onpartijdig herkenbaar optreden
van de overheid zal weerstanden oproepen; het zal bovendien de neiging tot
eigenrichting vergroten en op beide manieren de effectiviteit van de uitoefening
van de zwaardmacht ondermijnen.
 
 Tot zover maakte ik enkele kant- en aantekeningen bij de verhouding tussen
recht en moraal en de misvatting waartoe een opvatting van het recht als middel
tot het handhaven van de moraal kan leiden. Hoezeer het recht ook mede rust
op de moraal en de handhaving van de moraal dus mede een belang van het recht
is, het mag niet worden gezien als een instrument dat op een zo effectief
mogelijke manier die moraal moet steunen, handhaven of herstellen. Zo rechtlijnig
bepaald is de verhouding tussen beide niet. Helaas is de neiging die rechtlijnige
gedachtengang te volgen des te groter, naarmate men sterker overtuigd is van
de morele waarde van wat men wil bereiken. Dat geldt het tegengaan van overspel
niet minder dan dat van vrijwillige levensbeëindiging of dat van het
gebruik van drugs.
 
 Ons bezwaar tegen het in dienst van de moraal stellen van het recht is
niet een kwestie van beginselloosheid of van onverschilligheid ten aanzien
van zedelijke normen en waarden. Juist wie zijn normen en waarden moreel hoog
wil houden zal, meen ik, ervoor moeten waken de zwaardmacht van de overheid
te snel als middel te beschouwen voor de handhaving of bevordering van die
normen en waarden.
 
 Hier past een subtielere, genuanceerdere zienswijze, een zienswijze die
meer te maken heeft met het balanceren van een koorddanser dan met het optreden
van een meetlat en weegschaal hanterende zedenmeester. Hierbij komen namelijk
nog andere waarden in het spel dan primair aan de orde worden gesteld, waarden
zoals onpartijdigheid en "fairness" in de beoordeling van anderen, van het
als gelijkwaardigen aanvaarden van andersdenkenden, het vreedzaam kunnen samenleven
en -werken met mensen die een andere opvatting huldigen over de zin van hun
bestaan.
 
 Het verheugt ons niet alleen, het geeft ons ook vertrouwen in de manier
waarop de niet geringe problemen waarmee wij worden geconfronteerd, zullen
worden aangepakt, dat de minister er blijk van geeft in haar uitspraken en
in haar optreden de zojuist geschetste zienswijze op de verhouding tussen
moraal, recht en macht te delen.
 
 In die visie behoort ook thuis de overtuiging, dat de macht van de overheid
over meer dan een orgaan behoort te zijn verdeeld, zodat haar uitoefening
steeds aan controle is onderworpen. Het door het huidige kabinet en de regeringspartijen
betrachte (maar niet door alle parlementaire commentatoren steeds even goed
begrepen) dualisme van regering en parlement is daarvan samen met de onafhankelijkheid
van de rechterlijke macht een van de voornaamste voorbeelden. Mijn fractie
zal die aan de overzijde getrokken lijn voortzetten. Wij zullen het daarbij
mede tot onze taak rekenen na te gaan, of en in hoeverre door regering en
Tweede Kamer geaccordeerde, op actuele problemen inspelende, maatregelen op
de langere termijn averechtse gevolgen hebben. Dat doet niets af aan de politieke
voorrang van de besluitvorming aan de overzijde, het markeert slechts een
verschil van invalshoek in de oordeelsvorming.
 
 Een sprekend voorbeeld van een proces waarin deze kwestie aan de orde
is, is de bestrijding van drugsgebruik en -handel. In het kader van dat beleid,
zoals dat internationaal is overeengekomen, moet een maximale inspanning worden
geleverd om de illegale handel de kop in te drukken. Het ontwikkelen van nieuwe
opsporingsmethodes, het stroomlijnen van het strafprocesrecht, het reorganiseren
van de politie om haar beter in staat te stellen de georganiseerde criminaliteit
aan te pakken, het zijn in het licht van die actualiteit bezien evident noodzakelijke
maatregelen. Het bedenken, invoeren en toepassen ervan wordt vrijwel een automatisme.
 
 Toch zijn er ernstige redenen om bij deze ontwikkeling vraagtekens te
zetten. Die redenen hebben echter niets te maken met de actuele stand van
zaken of met actuele ontwikkelingen in de oorlog tegen de drugs, zij betreffen
de niet bedoelde uitkomsten van het bestrijdingsproces in zijn geheel.
 
 Het scheppen van voorwaarden voor uiterst lucratieve criminele activiteiten
door het invoeren van strafrechtelijke verbodsbepalingen betreffende gebruik
en handel van drugs, is een in al zijn droevigheid schitterend voorbeeld van
het door Justitie zelf verhogen van de behoefte aan haar diensten. Dat is
uiteraard een onbedoeld gevolg. Het is een zozeer bezijden de moreel geladen
bedoelingen van de makers van dit beleid vallend gevolg, dat het die
makers niet of nauwelijks lukt het één met het ander in verband
te brengen en daar consequenties uit te trekken. Zij zien die ongewenste gevolgen
uitsluitend en alleen als te bestrijden criminele activiteiten en richten
hun inspanningen op die bestrijding daarvan.
 
 Degenen bij wie de schellen het eerst van de ogen zullen vallen, zijn
zij voor wie de onbedoelde gevolgen het eerst en het meest zichtbaar worden,
omdat zij met de uitvoering van het beleid zijn belast, zoals de lokale politiefunctionarissen,
de maatschappelijke werkers en therapeuten en nog anderen die bij die uitvoering
zijn betrokken. Voordat dezen gehoor krijgen bij de hogere echelons, moeten
echter de nodige weerstanden worden overwonnen. Krijgen zij dat gehoor, dan
is de kans groot dat hun rapporten zo worden gelezen dat zij aansporingen
bevatten om de bestrijding van de handel en het gebruik van drugs te intensiveren.
 
 Zo verharden en vernauwen zich de standpunten van de beleidsmakers eerder
dan dat zij worden versoepeld en verruimd. In het algemeen zullen zij daarin
door de slachtoffers van de door het beleid veroorzaakte overlast worden gesteund.
Een directe, frontale bestrijding van het beleid op het niveau van de beleidsmakers
zal daarom vrijwel zeker onbedoelde effecten hebben, zelfs averechts uitpakken.
 
 Zo staan wij voor een dilemma. Toegeven en meegaan met degenen die de
drugs met de grootst mogelijke inzet van mensen en middelen willen bestrijden,
komt ons duur te staan en wel op twee manieren: door de kosten verbonden aan
die inzet en door de onbedoelde gevolgen daarvan. Als wij ons echter met kracht
tegen de voortzetting van deze heilloze oorlog keren, bereiken wij op onze
beurt het tegendeel van wat wij beogen. De makers van het beleid verstrakken
en verharden in hun eenmaal gevormde meningen. Wij Nederlanders zullen in
het bijzonder boze blikken op ons gericht krijgen vanuit de Verenigde Staten,
de Verenigde Naties en vermoedelijk ook Frankrijk. En aangezien een verandering
van het beleid alleen kan slagen als ze internationaal wordt doorgevoerd,
raken wij zo alleen maar verder van huis.
 
 De conclusie lijkt onontkoombaar. Wij zullen met ons drugsbeleid moeten
balanceren tussen twee uitersten en intussen onze hoop moeten vestigen op
de werking van zachte overredingskracht op de langere baan. Die conclusie
is in mijn ogen echter te pessimistisch. Er is meer te doen, alleen voorlopig
niet op het niveau van de nationale beleidsmakers, maar op dat van degenen
die op lokaal niveau de rommel voor hen moeten opruimen. Wanneer een frontale
aanval gedoemd is te mislukken, is het geraden met een omtrekkende beweging
te proberen je doel te bereiken. In dit geval betekent dit vooral het stimuleren
en steunen van internationale contacten en overleg, eventueel samenwerking,
tussen steden die worstelen met de drugsproblematiek. Geen enkele vorm van
contact en overleg van die soort zou moeten worden verwaarloosd.
 
 Daarbij staan mij geen congressen voor ogen van wetenschapsbeoefenaren,
al mogen die er natuurlijk ook zijn. Het gaat nu om uitwisseling van ervaringen,
overleg en waar mogelijk wederzijdse ondersteuning van degenen die met de
uitvoering van het drugsbestrijdingsbeleid zijn belast, of die anderszins
direct met de gevolgen daarvan in aanraking zijn. Het is hoog tijd, dat de
beleidsmakers die hun doelstellingen op grote afstand van die ervaringen formuleerden
en formuleren, meer van hen te horen krijgen.
 
 Mijnheer de voorzitter! Het lijkt zo vanzelfsprekend dat de mate van eensluidendheid
van de meningen over een bepaalde kwestie een indicatie is voor de gegrondheid
van die meningen. De geschiedenis leert ons echter iets anders. Ik behoef
maar te herinneren aan de tot voor betrekkelijk kort door vrijwel iedereen,
ook door een meerderheid van de vrouwen zelf, onderschreven opvatting over
de rol die de vrouw van nature in de samenleving zou toekomen als een voorbeeld
van een in eensgezindheid beleden vooroordeel. Met de meningsvorming over
drugs is mijns inziens iets overeenkomstigs aan de hand. Des te opmerkelijker
is het, dat onlangs een officiële instantie, nog wel een uit het land
van minister Pasqua, daar uitdrukkelijk een ander licht op heeft laten schijnen.
Blijkens berichten in Le Monde van vrijdag 23 december jongstleden heeft een
comité de la consultation nationale des jeunes in zijn rapport aan
de regering onder meer de twee volgende aanbevelingen gedaan. Aan de ene kant
stelt het een experimentele opheffing voor de duur van achttien maanden voor
van de strafbaarheid van het gebruik van cannabis. Aan de andere kant stelt
het voor een verbod in te voeren van alle verkoop van alcohol aan minderjarigen.
De combinatie van deze twee voorstellen is bijzonder pikant, omdat zij precies
die relatie legt die de architecten en protagonisten van de oorlog tegen drugs
ontkennen en steeds uit hun gezichtsveld weren.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik besef dat de minister voortdurend te maken
heeft met de bestrijding van al dan niet georganiseerde criminaliteit, met
de ontwikkeling van nieuwe opsporingsmethoden en de reorganisatie van het
OM en de politie ten behoeve van een effectievere criminaliteitsbestrijding.
Ik besef dat de minister van Justitie heel andere dingen aan haar hoofd heeft
dan het bevorderen van internationale contacten tussen uitvoerders van het
drugsbestrijdingsoverleg en degenen die daar directe bestuurlijke verantwoordelijkheid
voor hebben. Ik besef bovendien, dat de uitvoering van mijn suggestie meer
op het terrein ligt van enkele van haar collega's dan op dat van de minister
van Justitie. Toch zou ik haar, aangezien het idee alles te maken heeft met
de gevolgen van het onder haar verantwoordelijkheid gevoerde drugsbestrijdingsbeleid,
willen vragen mijn suggestie met een zekere warmte bij haar collega's van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Binnenlandse en Buitenlandse Zaken
aan te kaarten en het te steunen. Ik vrees namelijk, dat wanneer zij niet
bereid is in dezen het initiatief te nemen en zelfs een zekere spilrol te
vervullen, de aandacht voor deze zaak even versnipperd zal blijven als zij
nu is. Iedereen kijkt naar de problemen en de beleidsresultaten op zijn/haar
eigen terrein, maar de causale samenhang tussen het een en het ander blijft
verborgen.
 
 Voor alle duidelijkheid nog dit: ik heb hier niet een bepaald alternatief
voor het huidige drugsbestrijdingsbeleid bepleit. Niet alleen is een kant
en klaar, het hele terrein bestrijkend alternatief voor dat beleid niet achter
de schrijftafel te bedenken; het propageren van zoiets zou bovendien contraproduktief werken, doordat het te veel beleidsmakers op de
kast jaagt. Ik heb wel een methode bepleit die ertoe moet leiden, dat de reële
gevolgen van dat beleid een grotere betekenis krijgen in de besluitvorming
van de beleidsmakers. Dat laatste is – ik zeg dat met groeiende overtuiging –
dringend nodig. Er worden bij de bestrijding van de drugshandel en de drugsverslaving
heus wel telkens successen geboekt. Zij zijn het waarom het in de dagelijkse
gang van zaken vooral te doen is. Zij lijken daarom ook de weg aan te geven
waarop men verder moet.
 
 Mijnheer de voorzitter! In dit verband mag ik u niet een kleine anekdote
onthouden die eveneens betrekking heeft op het kiezen van de juiste weg. Zij
is mij voor de val van de Berlijnse muur verteld door een Oosteuropese diplomaat.
Churchill, Roosevelt en Stalin reden in een taxi door de nachtelijke duisternis
toen zij ontdekten, dat zij werden gevolgd door de duivel. Dit begon hen stierlijk
te vervelen en het hinderde hen. "Ik los dat wel op", zei Churchill, pakte
een velletje papier, schreef daar iets op en gooide dat uit het raam. De duivel
las het, verscheurde het en bleef hen volgen. "Wat heb je daarop geschreven,"
vroegen de anderen. "Ik zet de hele Britse luchtmacht tegen je in als je ons
blijft volgen", antwoordde Churchill. "Dan weet ik wel iets beters", reageerde
Roosevelt, pakte een stukje papier, schreef daar iets op en gooide het uit
het raam. De duivel las het, verscheurde het weer en bleef hen volgen. "Wat
heb je hem geschreven," vroegen de anderen." Je krijgt 10 miljoen dollar als
je een andere weg gaat dan wij", zei Roosevelt. Daarop pakte Stalin zonder
iets te zeggen ook een stukje papier dat hij na er iets op te hebben geschreven
uit het raam gooide. De duivel pakte het op, las het en maakte rechtsomkeert!
"Wat heb jij hem geschreven," vroegen Churchill en Roosevelt in koor. "Ik
heb daarop geschreven", antwoordde Stalin, "dat dit de weg is naar het socialisme".
 
 Mijnheer de voorzitter! Wat zouden we niet kunnen bereiken, als we een
soortgelijk spookbeeld hadden waarmee we de gelovigen van de oorlog tegen
de drugs aan het denken zouden kunnen zetten. Met belangstelling wacht ik
de reacties van de minister af.
 
 
 
 
 
 De heer Holdijk (SGP):
 
 Voorzitter! Zoals dat voor alle begrotingen voor het dienstjaar 1995 geldt,
geldt ook voor de justitiebegroting dat de bewindsvrouwen hun eerste begroting
van deze kabinetsperiode bespreken met een Kamer die zich voor het laatst
in de huidige politieke samenstelling met de departementale begrotingshoofdstukken
zal bezig houden. Wat de bijdrage van mijn fractie betreft, zal dit feit met
zich brengen dat ik een enkele keer aan voorafgaande begrotingsdebatten zal
herinneren, soms om te constateren dat zich een verandering in de door ons
bepleite richting heeft voltrokken of zich lijkt te voltrekken, een andere
keer om vast te stellen dat het blijkbaar nodig is op hetzelfde aambeeld te
blijven hameren.
 
 Voorzitter! De minister en de redactie van het Nederlands Juristenblad
hebben ons een genoegen gedaan door ons juist vóór deze begrotingsbehandeling
in het eerste nummer van dit pas begonnen jaar te verrassen met een interview
met de minister. In het vervolg van mijn bijdrage zal ik daar meer dan eens
aan refereren. Een aantal punten voor deze bijdrage die al weken geleden waren
genoteerd, sluiten aan bij diverse passages van dat interview.
 
 Aangezien ik mij dit keer op de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
zal concentreren, zullen de beleidsterreinen van de staatssecretaris niet
of nauwelijks aan de orde komen. Dat betekent uiteraard niet, dat er geen
onderwerpen zijn op de beleidsterreinen van de staatssecretaris waarover iets
gezegd zou kunnen worden. Ik denk nu met name aan het personen- en familierecht
en aan de rechtshulpverlening. Daarover heeft overigens de heer Pitstra al
enkele opmerking gemaakt. Wat het vreemdelingenbeleid betreft, hebben wij
gaarne tegen het eind van deze maand nog een intensieve gedachtenwisseling
met haar.
 
 Voorzitter! Mijn eerste punt betreft de magistratuur in brede zin. Het
deed mij goed via het NJB-interview van de minister te vernemen, dat zij het
uitdrukken van de "bedrijfsresultaten" van de magistratuur in cijfers wat
relativeert en dat zij benadrukt dat het uiteindelijk gaat om de kwaliteit
van het werk. Voor die zienswijze heb ik meer dan eens het pleit gevoerd.
Het is voor mij de vraag of langzamerhand niet de grenzen van efficiency in
relatie tot kwaliteit bereikt zijn. Of het zou moeten zijn dat er echt een
eind komt aan het verschijnsel dat zich nog altijd, ook na drie of vier begrotingsbehandelingen
waarin ik het noemde, voordoet, namelijk dat rechters zelf hun supplementen
invoegen bij gebrek aan adequate ondersteuning! Produktiviteitsverhoging in
een zeer arbeidsintensieve organisatie als het OM en bij de rechterlijke macht
is toch geen panacee?
 
 Voorzitter! Het deed mij eveneens goed, dat de minister duidelijk oog
blijkt te hebben voor het magistratelijk karakter van het OM. Het OM is in
de visie van mijn fractie voluit deel van de rechterlijke macht. Het staat
niet tegenover de rechter, maar bevindt zich op hetzelfde podium, zij het
dat zij niet aan één tafel zitten. Het OM is evenals de onafhankelijke
rechter essentieel voor en bij het functioneren van de rechtsstaat. Het is
voor ons nog wel de vraag wat de nieuwe procureur-generaal van Den Haag, tevens
voorzitter van de PG-vergadering, bedoelde toen hij in de Justitiekrant van
24 november jongstleden meedeelde – ik citeer hem bijna letterlijk –
dat het OM niet moet vervreemden van de rechterlijke macht. Misschien is het
mogelijk om die uitspraak, die op mijn fractie wat cryptisch overkomt, wat
toe te lichten.
 
 Veel minder kan ik mij voorstellen bij de verwachtingen die de minister
blijkbaar heeft omtrent een of andere vorm van buitengerechtelijke geschillenbeslechting
anders dan het arbitrage-instituut dat wij reeds lang kennen en dat nog niet
zo lang geleden is vernieuwd. De minister is, zo begrijp ik, voornemens om
wat dat betreft in ieder geval initiatieven in te wachten. Mogelijk denkt
zij zelfs aan experimenten. De voornaamste vraag van mijn fractie lijkt ons
hoe de minister aan voldoende en bekwame rechters of arbiters denkt te komen.
Ik blijf, nadenkend, achter met de vraag of hier van iets anders sprake is
dan van het verleggen van problemen.
 
 In haar NJB-interview signaleert de minister dat het OM te weinig financiële
expertise in huis heeft. Ik ben geneigd dat toe te stemmen. In dat kader zou
ik willen vragen naar c.q. aandringen op het ontwikkelen van
wat ik nu maar even aanduid als een forensische accountancy. In verband met
de pluk-ze-wetgeving – een woord dat ik met de minister overigens nauwelijks
over mijn lippen kan krijgen, omdat het mij fysieke rillingen bezorgt –
lijkt mij die forensische accountancy relevanter dan de forensische psychiatrie.
Is het gat bij de CRI, ontstaan doordat in de afgelopen jaren accountants
zich hebben geprivatiseerd of "overgelopen" zijn naar commerciële instellingen,
inmiddels gedicht? Zijn bijvoorbeeld de arbeidsvoorwaarden bij justitie concurrerend
mede met het oog op de grote schaarste op de arbeidsmarkt voor dergelijke
functies? Wil de minister misschien zelfs eens nadenken over het stichten
van een academische leerstoel forensische accountancy?
 
 De recente geruchtmakende affaires rond het OM in Amsterdam, waarover
wij via het verslag van de enquêtecommissie nog wel het een en ander
zullen vernemen, doen mijn fractie op voorhand evenwel enkele opmerkingen
maken en vragen stellen. Als eerste noem ik de rol van gevangenbewaarders
die nota bene wellicht met verschaffing van explosieven gevangenen hebben
geholpen om te ontsnappen. Dat roept de vraag op in welke mate sommige van
onze cipiers corrupt zijn. In elk geval wil ik in dit verband nog eens nadrukkelijk
afstand nemen van gedachten in de richting van privatisering van het gevangeniswezen,
van gevangenissen of van gevangenbewaring. Mijns inziens bestaat er een relatie
tussen privatiseren en de kwetsbaarheid van een organisatie. Bij privatisering
dreigt de overheid haar grip op en gezag over die organisatie te verliezen.
 
 In de tweede plaats bleek in deze affaires sprake van wat genoemd kan
worden psychologische oorlogvoering tegen justitie. Dat gegeven doet de vraag
stellen of en zo ja, hoe daarmee bij de selectie en training van officieren
van justitie rekening valt te houden.
 
 Als derde punt stel ik de vraag aan de orde of niet dringend een andere
veiligheidsattitude bij het OM vereist is. Moeten er geen cursussen komen
waarin de vraag centraal staat hoe met gevoelig materiaal moet worden omgegaan?
Bestaat er geen dringende behoefte aan procedureregels wat dit aspect betreft?
Het zal duidelijk zijn dat ik hierbij niet zozeer op de materiële veiligheid
doel, zoals materiële voorzieningen ten behoeve van de veiligheid, maar
meer op de instelling van personen.
 
 In de vierde plaats noem ik de rol van de media in deze affaires. In het
interview lijkt de minister daar niet zoveel moeite mee te hebben. Althans,
zij spreekt daarin uitsluitend over de kranten, als ik het mij goed herinner.
Mijnerzijds heeft de rol van de media bij mij toch de vraag doen rijzen of
er in ons rechtsbestel werkelijk behoefte bestaat aan een verschoningsrecht
voor ieder die zich journalist noemt, zoals dat in een initiatiefwetsvoorstel
thans aan de overzijde aan de orde is.
 
 Voorzitter! Ik stap over op de aanpak van de al dan niet georganiseerde
misdaad. Daarbij lijken politie en justitie zich meer en meer van informanten
te voorzien, al dan niet tegen contraprestatie. Ik wil hier nog eens herinneren
aan de waarschuwende geluiden die ik wat dit betreft vorig jaar liet horen.
Diverse berichten van het afgelopen jaar doen mij die waarschuwing –
misschien moet inmiddels van een vermaning worden gesproken – herhalen
dat justitie toch moet oppassen met welke "partners" men in zee gaat. Justitie
en politie moeten hun eigen blazoen bewaken. Misschien mag ik hier nog eens
een uitspraak aanhalen van procureur-generaal Gonsalves uit het Reformatorisch
Dagblad van 22 november jongstleden:
 
 "Zou een overheid toelaten dat de georganiseerde misdaad met de methoden
van de georganiseerde misdaad wordt bestreden, dan is uiteindelijk het recht
de verliezer."
 
 "Crime control by due process", zo herhaal ik bij deze laatste begrotingsbehandeling
tijdens deze kamerperiode. Eerlijk duurt het langst.
 
 Over het terrein waartoe het onderzoek van de parlementaire enquêtecommissie
zich uitstrekt wil ik niet veel zeggen. Wel wil ik iets zeggen over de vraag
hoe justitie de geest weer in de fles krijgt wat betreft onrechtmatige inkijkoperaties,
afluisterpraktijken, infiltratie, enzovoorts. Ik ben van mening dat het gerechtshof
Amsterdam een goed begin heeft gemaakt. De desbetreffende zaak – de
minister weet waar ik op duid – is weliswaar helaas over de kop, zoals
dat heet, maar het recht heeft gewonnen. Hier is in praktijk gebracht het
devies: "let justice be seen to be done". Niet vol te houden is de stelling:
wat ik, officier van justitie of strafrechter, niet lees in een proces-verbaal
is dus niet gebeurd. Hoe pro-actiever er wordt opgespoord, des te actiever
moeten de rechter en de officier van justitie – ik herhaal het: de magistraat –
controleren.
 
 Over de misdaadbestrijding wil ik nog enkele opmerkingen maken naar aanleiding
van de studie "Van misdaad tot straf" waarop de heer Van Tulder op 25 oktober
jongstleden aan de Universiteit van Amsterdam promoveerde en die ook als SCP-studie
is uitgegeven. Ik doe dat mede in het licht van de opvatting van de minister
dat er op den duur – zij zal waarschijnlijk denken aan na deze kabinetsperiode,
maar dat blijkt wel – meer geld moet komen voor de zittende magistratuur,
het OM en het gevangeniswezen. De studie van Van Tulder vormt een economische
benadering van de strafrechtelijke keten. Een van de conclusies die uit het
onderzoek van Van Tulder getrokken wordt, is dat in het algemeen een via extra
middelen gerealiseerde verhoging van de produktie effectiever lijkt naarmate
deze later in de strafrechtelijke keten plaatsvindt. De criminaliteit wordt
dus het sterkst teruggebracht bij een uitbreiding van rechtbanken en gevangeniswezen,
aanzienlijk minder bij een uitbreiding van parketten en het minst bij een
uitbreiding van de politie. Deze uitkomst betekent natuurlijk niet dat de
verhoging van de pakkans, door bijvoorbeeld een verhoging van de doelmatigheid
van de politie, niet zinvol zou kunnen zijn.
 
 Natuurlijk besef ik dat de extra guldens nog verworven moeten worden,
maar om ze te verwerven is het wellicht raadzaam een maximaal effect van iedere
extra te investeren gulden in het vooruitzicht te kunnen stellen. Ik hoop
op deze wijze de minister een handreiking te kunnen doen.
 
 Bovendien sluit de conclusie van Van Tulder aan bij het bekende gegeven
dat uitbreiding van de politie thans leidt tot meer processen-verbaal, die
niet te verwerken zijn vanwege de bottlenecks bij het openbaar ministerie
en de rechtbank. Dat vergroot het gevoel van frustratie bij de politie en
niet te vergeten de slachtoffers, terwijl de overtreder geneigd is te denken:
ach, daar hoor je toch nooit meer iets van. Graag zie ik op
dit punt een reactie van de minister tegemoet.
 
 Ik kom op de rol van de fiscus als het gaat om criminele inkomsten en
vermogens. Eind vorig jaar ontstond enige commotie toen bleek dat de fiscus
de aanschaf van een wapen met munitie en het onderhoud van een pitbull-terriër
als een legitieme aftrekpost beschouwt voor een handelaar in softdrugs. Na
interventie van de Tweede Kamer heeft de staatssecretaris van Financiën
een onderzoek aangekondigd. Ofschoon het hier niet een eerste verantwoordelijkheid
van Justitie betreft, heb ik er niettemin behoefte aan namens mijn fractie
te verklaren dat hier niet van een amorele, maar van een immorele situatie
gesproken moet worden.
 
 Naar mijn mening staat de politiek in dezen voor een principiële
keus: of het huidige stelsel wordt in stand gelaten, maar dan moet ook niet
meer worden "gezeurd" over de aftrekbare kosten, of het roer wordt omgegooid.
Dat zou mijns inziens moeten betekenen dat aan de ene kant "verwerpelijke"
verwervingskosten niet meer aftrekbaar zijn, maar aan de andere kant ook geen
belasting meer wordt geheven over "verwerpelijk" verkregen inkomen of winst
van criminele bedrijven en personen. Mijn duidelijke voorkeur gaat uit naar
de laatstbedoelde aanpak. Criminelen moeten uitsluitend door middel van het
Wetboek van Strafrecht c.a. worden aangepakt. "Pluk ze" zoveel als wettelijk
mogelijk is. De fiscus mag in mijn opvatting over de status en het ambt van
de overheid niet profiteren van criminele winst. Wie dat blijft verdedigen,
verdedigt mijns inziens een soort opzet-heling. Graag zie ik een reactie van
de minister, voor zover er aspecten zijn die haar departement betreffen, tegemoet.
 
 Voorzitter! Aan het slot van mijn bijdrage zeg ik nog dat ik er geen behoefte
aan heb, bij deze gelegenheid uit te nodigen tot een abstracte discussie over
de principiële, inclusief levensbeschouwelijke, uitgangspunten van het
beleid. Voor mijn fractie staat vast dat niemand, ook de bewindsvrouwen niet,
aan morele keuzen bij hun beleid ontkomen. Het lijkt mij dat zij dat zullen
beamen. Mijn fractie hoopt het doen en het laten van de bewindsvrouwen mede
te toetsen aan wat organisatiedeskundigen wel noemen een "comprehensive approach",
die wij vinden in het Woord van onze God. Wij wensen de bewindsvrouwen van
het ministerie van gerechtigheid Zijn Zegen toe!
 
 
 
 
 
 De heer Talsma (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ook mijn fractie begroet beide bewindspersonen
van harte bij dit eerste begrotingsdebat. Ik zal het niet hebben over de op
zichzelf zeer belangrijke problemen van criminaliteitsbestrijding, drugsbeleid
en andere dingen die aan de orde zijn geweest. Enerzijds omdat ik mij in mijn
spreektijd moet beperken, anderzijds omdat dit onderwerpen zijn waarop ik
eerst meer van het beleid van beide bewindspersonen in ontwikkeling wil zien
komen. Dat zal in de eerste plaats in de Tweede Kamer dienen te gebeuren.
Ik zal ook niet het woord voeren over het asielbeleid. Dat komt hier aan de
orde bij een gespecialiseerde behandeling van de Vreemdelingenwet inzake het
beginsel van de veilige derde landen. Over dit onderwerp zal ook in de Tweede
Kamer binnenkort nog worden gesproken. Ik zal spreken over een aantal andere
punten.
 
 Er moet minder regelgeving komen en er moet minder geregeld worden. Er
is een notitie verschenen van de ministers van Justitie en van Economische
Zaken over onderwerpen die voornamelijk op het terrein van laatstgenoemd departement
liggen: de winkelsluiting, het taxibedrijf, de notariële tarieven, enz.
Ik zou het verwoorde uitgangspunt, dat ik van harte onderschrijf, nu meer
willen betrekken op het departement van Justitie. Er worden in de laatste
jaren steeds meer wetten en regelingen ingevoerd, ook op specifiek justitieel
terrein. In de praktijk is dat een nauwelijks meer bij te houden en te overziene
zaak. De ons allen bekende serie uitgaven van de wetten, enerzijds die van
de staats- en administratief-rechtelijke wetten en anderzijds die van de Nederlandse
wetboeken, is erg uitgebreid. In twaalf maanden tijd zijn er op de ene serie
twaalf vrij dikke supplementen verschenen en op de andere serie veertien.
Sinds ik mijn rechterlijk ambt niet meer actief beoefen, maar slechts vanuit
de gepensioneerde staat bekijk, heb ik geprobeerd dit aan te houden. Het is
mij gebleken dat alleen deze supplementen bijna ƒ 3000 per jaar kosten.
Nu gaat het mij niet in de eerste plaats om het financiële aspect, maar
om het nauwelijks meer in de praktijk hanteerbare karakter. De supplementen
moeten worden ingevoegd. Sommigen hebben daar assistentie bij en dan loopt
het vlot, maar bij de meesten loopt dit vrij traag. Al deze problemen worden
mede veroorzaakt doordat wij veel te veel wetswijzigingen hebben die op allerlei
verschillende data in werking treden.
 
 Met name de wijzigingen in de wetboeken en in de grote wetten zouden één
keer per jaar in werking moeten treden, bij voorkeur op 1 januari. Ze moeten
dan een voorbereidingstijd hebben gehad van drie maanden, zodat de wetten
op 1 oktober tot stand moeten zijn gekomen. Dat lijkt misschien wat vreemd
of ondoenlijk, maar ik heb deze gedachte al eerder, in 1979, geuit in de vergadering
van de Nederlandse Juristen-Vereniging en toen, en ook nog daarna, duidelijke
bijval gekregen van de vroegere hoogleraar en oud-lid van de Raad van State
J.M. Polak. Hij heeft er met mijn instemming nog aan toegevoegd: Als er zo'n
datum ligt, kan dat alleen maar stimulerend werken op de departementen om
extra voor een spoedige afwerking te zorgen. Als overgang zou ik er best voor
te vinden zijn om het twee keer per jaar te doen, bijvoorbeeld ook per 1 juli.
Ik zie de minister van Justitie lachen en het zou ook een vreugdevolle zaak
zijn als zij met mij mee zou willen denken. In de praktijk zal dit niet alleen
veel goedkoper, maar ook veel overzichtelijker zijn. Dan kan de gebruiker
zich één of desnoods twee keer per jaar echt concentreren op
hetgeen er gaat veranderen. Dan kan iedere praktijkjurist het in één
keer tot zich nemen. Als dat zo'n 20 keer per jaar is – ik heb lijstjes
met nog hogere getallen – is dat niet meer te doen.
 
 
 
 
 
 Minister Sorgdrager:
 
 Voorzitter! De heer Talsma merkt op dat ik zit te lachen, maar dat komt
voort uit het volgende. In het begin van de jaren tachtig hadden wij het genoegen
om samen zitting te hebben in de bibliotheekcommissie van de rechtbank in
Almelo. In die commissie heeft de heer Talsma meermalen hetzelfde pleidooi
gehouden.
 
 
 
 
 
 De heer Talsma (VVD):
 
 Ik heb geleerd dat je lang niet altijd meteen je zin krijgt,
ook al heb je gelijk. Desalniettemin vind ik toch in de door mij gesignaleerde,
steeds toenemende ontwikkeling aanleiding om in volle ernst, maar ook wel
met vreugde, hierop nog eens aan te dringen. Wij hebben de laatste twee, drie
jaar zo'n 17 wijzigingen in het Wetboek van Strafvordering gehad. Die waren
allemaal wel nuttig en misschien op den duur onmisbaar, maar zij zijn op allerlei
verschillende tijdstippen ingevoerd. In de praktijk blijkt dat zelfs mensen
die er regelmatig mee werken het overzicht niet meer hebben.
 
 Hieraan koppel ik nog iets anders. Er is naar mijn mening in de justitiewereld,
in de rechtspraktijk te veel geleerdheid, te veel wetenschap en te weinig
praktische zin. In de praktijk is alles wat uit de wetenschap komt iets dat –
terecht – met grote eerbied wordt bekeken en daar is tot nog toe niet
zo heel veel kritiek op uitgeoefend. Ik zou dat nu wel eens willen doen. Ik
ga niet zo ver om, zoals sommigen, te zeggen dat de rechtswetenschap eigenlijk
geen wetenschap is, maar een soort praktijkcursus instrumentmaken, maar dan
in het justitiële. Het is wel een wetenschap, maar het is geen wetenschap
in zichzelf. In de vorige eeuw heeft een jurist eens gezegd naar aanleiding
van bepaalde justitiële kwesties: Ein Wort des Gesetzgebers und ganze
Bibliotheken werden zu Makulatur. Met andere woorden: veel van wat er geschreven
is blijkt achteraf niet meer nodig te zijn, als je de wet maar eens goed en
duidelijk maakt of, waar dat nodig is, tijdig verandert.
 
 Nogmaals, ik wil zeker niet beweren dat wij de wetenschap kunnen missen.
Maar dat er te veel wordt gepubliceerd, dat zeg ik niet alleen. Dat zeggen
ook belangrijke juristen, zoals H. van Maarseveen. Hij heeft een jaar geleden
in het Juristenblad heel duidelijk en klagend gezegd wat er allemaal verscheen
en hoe weinig daarvan echt wat nieuws bevatte. W.J. Slagter heeft dat onlangs
ook gezegd over de steeds toenemende hoeveelheid tijdschriften. Bij het nieuwe
Burgerlijk Wetboek heeft een actieve uitgever 80 monografieën doen verschijnen.
Ik heb die ten dele bekeken. Mijn oude, goede en voortdurend gerenoveerde
Asser-serie bevat alles over het nieuwe BW, zowel in de overgangstijd als
nu. Die 80 monografieën zijn volgens mij dan ook alleen maar voer voor
uitgevers en verminderen ons overzicht.
 
 Een voorbeeld: Ik heb mij eens verdiept in hoe het gaat bij de Hoge Raad
en met name de snelheid waarmee die werkt. Ik heb uit een lang verleden ervaringen,
toen ik zelf als junior werkte op een cassatiekantoor. De uitspraken werden
toen mondeling voorgelezen. De conclusies van de PG werden ook mondeling voorgedragen.
De junior moest dat op de rolzitting allemaal noteren, want fotokopieën
waren er nog niet bij. Zijn senior verwachtte op kantoor echter wel heel precies
te horen wat er was beslist respectievelijk wat de PG had geconcludeerd.
 
 De cassatieprocedure verliep op zeer korte termijn. Men kon dagvaarden
en dan verscheen de wederpartij bijna altijd meteen op de dag waarop de zaak
voor het eerst diende. Dan werd pleidooi gevraagd, toen nog de enige manier
om de zaak toe te lichten. Dat werd altijd verleend op een termijn van twee,
drie weken. Na dat pleidooi werd twee weken later de conclusie van de procureur-generaal
mondeling voorgedragen. Zes weken later deed de Hoge Raad dan uitspraak. Dat
lijkt in verhouding lang, maar daar zitten vijf raadsheren, die de stukken
moeten kunnen laten circuleren. Alles met elkaar had men een totale cassatiezaak
in drie maanden gereed.
 
 De procureur-generaal had toen nog geen assistentie. Dezelfde J.M. Polak,
die ik zojuist noemde en die toen werkte bij de Haagse rechtbank, werd toen
als eerste jurist voor twee dagen uitgeleend aan de toenmalige PG Eggens om
hem wat te assisteren.
 
 Hoe is het nu? Er zijn uiteraard meer leden in de Hoge Raad en er zijn
ook meer mensen op het parket werkzaam als advocaten-generaal. Dat betekent
echter niet dat de zaak ongeveer gelijk verloopt. Een zaak wordt nu aangebracht.
Maar er wordt niet meer gepleit. Er is een schriftelijke toelichting. De wederzijdse
partijen krijgen daar maar liefst vier maanden de tijd voor, zo is mij uit
een praktijkonderzoek gebleken. De procureur-generaal krijgt daarna een maand
om te bepalen wanneer hij zijn conclusie gereed zal hebben. Dat is thans in
de praktijk een datum die zes tot acht maanden later ligt. Daarna wijst de
Hoge Raad nog steeds zes weken later arrest! Wat is er gebeurd? Het ligt kennelijk
niet aan de leden van de Hoge Raad. Het zou mij ook niet passen mij over de
zittende magistratuur uit te laten, maar bij het parket is dan toch wel iets
heel merkwaardigs aan de gang. Er zijn vele advocaten-generaal bij gekomen,
maar ook enige tientallen andere juristen. Wat doen die? Die zijn bezig met
eenzelfde vicieuze cirkel van veel publikaties met ook weer publikaties van
anderen, die weer rubriceren wat er allemaal gepubliceerd is. Leest u Van
Maarseveen er maar op na, hoe weinig inhoudelijk nieuws er eigenlijk is. Dat
leidt ertoe dat de conclusies van de PG niet zoals vroeger kort en bondig
en bijzonder helder waren, één, anderhalf of twee kolommen in
de jurisprudentie, maar nu vaak een omvang hebben van 15 tot 20 kolommen met
zeer veel literatuur- en jurisprudentievermelding. De totale procesduur is
nu 13 tot 14 maanden.
 
 Wat kan de minister daar nu aan doen? Ik wil de suggestie doen om ergens
te beginnen. Zij zou een gesprek kunnen hebben met de procureur-generaal over
de vraag of het niet mogelijk is het wetenschappelijk gehalte te handhaven
zonder die eindeloze conclusies. Er is mij in de praktijk gebleken dat bijna
niemand ze helemaal leest. Wij moeten die weg terug volgen. In dit verband
wijs ik er nog eens op dat Freek Bruinsma een proefschrift heeft geschreven
over de rechtsgang bij de Hoge Raad. Hij heeft daarnaast een soort romanachtige
beschrijving gegeven van wat de partijen die destijds met name werden genoemd
bij de fameuze arresten, zoals Cohen-Lindenbaum en de Goudse bouwmeester,
zelf hebben ervaren van hun proces. Het is werkelijk meer dan verschrikkelijk
om te lezen wat die partijen daarvan hebben geweten. Ze heffen de handen ten
hemel. Het enige wat ze kunnen zeggen is dat het jaren heeft geduurd en dat
ze van de uitspraak niets hebben begrepen.
 
 Naar mijn mening – ik zeg dat met grote nadruk – is het in
het belang van partijen dat er een snelle beslissing over hun geschillen komt
en dat er bij voorkeur niet wordt geprocedeerd. Het is tegenwoordig veelal
gebruikelijk om zo veel mogelijk mensen erop te wijzen dat ze in beroep kunnen
gaan tegen allerlei beslissingen, dat men kan gaan procederen
en dat daar rechtsbijstand voor beschikbaar is. Als het nodig is moet het
natuurlijk ook, maar in de praktijk moet procederen niet als het hoogste goed
worden gezien, maar als een noodzakelijk kwaad. Waar een procedure nodig is,
hebben de rechtzoekenden het allergrootste belang bij een spoedige beslissing.
Ik wil te zijner tijd graag vernemen of de minister van Justitie hier iets
mee heeft kunnen doen.
 
 Nu enkele zeer concrete punten. Ik hoop dat de minister haar reputatie
van het snel knopen doorhakken eens op het volgende wil loslaten. De kantongerechtsprocedure
is een paar jaar geleden gewijzigd in die zin dat de rechtzoekende ook zonder
officiële rechtshulp zelf zou moeten kunnen procederen. De rechtzoekende
kan nu bij de kantonrechter procederen via een formulier. De praktijk heeft
daar destijds sterke bezwaren tegen geuit, maar het moest en het zou. Het
was op dat moment mode, zou ik haast willen zeggen. Uit een recent rapport
van het WODC blijkt echter nu dat deze nieuwe procedure slechts in 4% van
de gevallen wordt gebruikt en dat in alle andere gevallen de ouderwetse dagvaardingsprocedure
via de deurwaarder met zijn vakkennis en zijn juridische kennis nog steeds
wordt toegepast. De nieuwe procedure heeft een belangrijke verlenging van
de termijnen tot gevolg gehad. Het blijkt een volslagen mislukking te zijn
geweest. Gaarne zou ik zien dat de minister de zaak terugdraaide en dat zij
de oude procedure met de korte termijn opnieuw instelde, desnoods naast de
nieuwe. Ik weet dat eraan gewerkt wordt in het kader van de herziening van
het Wetboek van burgerlijke rechtsvordering. Dat kan echter nog een tijdje
duren. Ik vind het jammer als daarop gewacht moet worden. Gaarne zie ik dat
er een wetsvoorstel komt waarmee dit weer mogelijk wordt gemaakt.
 
 Voorzitter! Vervolgens wil ik ingaan op de wijze van tenuitvoerlegging
van strafuitspraken en soortgelijke regelingen. In dit verband geef ik een
aantal voorbeelden. Om te beginnen noem ik de terbeschikkingstelling. Ik was
uitgenodigd voor een discussie in het radioprogramma Kort geding, waarin ik
geconfronteerd werd met niemand minder dan Frank Beyaert, de eminente vroegere
directeur-psychiater van het Pieter Baan-centrum. Daarbij was de vraag aan
de orde of iemand die een gevangenisstraf opgelegd heeft gekregen en daarnaast
een terbeschikkingstelling, vervroegd in die terbeschikkingstelling kan worden
gebracht. Toen was aan de orde het geval, dat ik niet anders dan uit de publiciteit
ken, van de persoon die 20 jaar gevangenisstraf had gekregen voor de ontvoering
van en moord op Gerrit Heijn. Betrokkene had in kort geding geprobeerd uit
de gevangenis overgeplaatst te worden naar een inrichting voor een verpleging
in het kader van de terbeschikkingstelling. Ik meen dat hem dat toen niet
is toegewezen. Mij is gevraagd wat ik daarvan vond. De heer Beyaert zei dat
het belang van de betrokkene meebrengt dat men zo snel mogelijk met de tenuitvoerlegging
van de terbeschikkingstelling begint. In dit geval was de redenering als volgt.
Betrokkene komt na 13 2/3 jaar vrij met vervroegde invrijheidstelling. De
behandeling duurt zo'n zes jaar. Als hij nu na één derde van
de straf te hebben ondergaan in de fase van terbeschikkingstelling terechtkomt,
zou hij na 13 jaar ook de verplegingsfase achter de rug hebben en kan hij
op vrije voeten komen.
 
 Ik noem echter dit voorbeeld om aan te geven dat het naar mijn mening
niet juist is – dat heb ik ook tijdens de radio-uitzending gezegd –
dat een minister en een departement op zodanige wijze toepassing geven aan
een rechterlijke uitspraak.
 
 Het is niet voor het eerst dat de rechters zich kritisch hebben opgesteld.
Er is tot en met de Hoge Raad over geprocedeerd. Ik doel op het geval van
de fameuze zwarte ruiter. De rechters waren toen voorstander van een gevangenisstraf
en niet van terbeschikkingstelling. Om die reden hadden zij een extra lange
gevangenisstraf opgelegd. Dat werd toen door de Hoge Raad als een geldige
reden erkend. Al sinds geruime tijd worden veroordeelden reeds voordat de
effectieve duur van hun gevangenisstraf is verstreken, in daarvoor in aanmerking
komende gevallen in de tbs-verpleging gebracht. Aanvankelijk kregen zij –
zolang de tijd van hun gevangenisstraf nog liep – geen begeleid of onbegeleid
verlof buiten de inrichting. Geleidelijk aan is ook dit verruimd onder het
op zichzelf respectabele motief dat uit verpleegkundig opzicht geen onderscheid
tussen de ene en de andere groep gemaakt mocht worden.
 
 Een ander voorbeeld is het gevangenisregime. In de wet staat dat de gevangenisstraf
met handhaving van het karakter van de straf zo humaan mogelijk en gericht
op resocialisatie ten uitvoer wordt gelegd. Ik heb er al eerder in deze Kamer
op gewezen dat het karakter van de straf nooit in de wet is vastgelegd. Staatssecretaris
Kosto was het daarmee eens en hij zei dat dit alsnog zou worden vastgelegd
in de nieuwe wet op het gevangeniswezen. In het verschenen voorontwerp ben
ik dit punt echter niet tegengekomen. Ik heb er moeite mee dat de uitvoerenden,
de directeuren van gevangenissen en huizen van bewaring en de ambtenaren op
het departement, op zichzelf volstrekt te goeder trouw met grote aandacht
speciaal de kant van de betrokken veroordeelde bekijken en dit inpassen in
een humaniseringsbeleid, maar daarbij niet afwegen wat er eigenlijk afgewogen
had moeten worden.
 
 Over het karakter van de straf kunnen allerlei theorieën ontstaan.
De één vindt dat het louter en alleen om vrijheidsbeneming moet
gaan, waarbij betrokkene allerlei dingen mag, zoals telefoneren, cheques uitschrijven
etcetera. Anderen, onder wie de heer Kosto, vinden dat het karakter van de
straf meer omvat. Ik pleit ervoor om dat nu eens duidelijk te regelen. Ook
wat dit betreft is er sprake van een niet goed gecontroleerde praktijktoepassing.
 
 Het laatste voorbeeld betreft een lange tijd geleden opgenomen bepaling,
waarbij vreemdelingen die veroordeeld zijn tot een gevangenisstraf van zes
maanden of meer onvoorwaardelijk, na afloop daarvan het land worden uitgewezen.
Mij is gebleken dat de termijn die in deze regel gesteld wordt in de praktijk
steeds meer verlengd is. Ik heb in mijn laatste praktijkjaren herhaaldelijk
vreemdelingen meegemaakt die straffen van twee of drie jaar hadden uitgezeten,
en bij de berechting van nieuwe delicten steeds in Nederland bleken te zijn
gebleven. Ik wijs erop dat ook hier een wettelijke regeling nodig is en dat
het niet alleen maar in de praktijk mag worden geregeld, hoezeer men ook te
goeder trouw is. Ik stel het op prijs als de minister eens wil laten uitzoeken
wat er gewijzigd is sinds de instelling van die termijn van
zes maanden. Zij zal er waarschijnlijk verbaasd over zijn.
 
 Dit alles leidt mij tot de conclusie dat dit soort zaken bij een executierechter
terecht moeten komen. Nogmaals, dit zeg ik niet omdat ik twijfel aan de goede
trouw van de huidige betrokken beslissers. De rechter heeft nu eenmaal meer
afstand en kan beter de andere kant van de zaak meewegen. Naar mijn mening
zou dat de oorspronkelijke rechter moeten zijn, die ook het vonnis gewezen
heeft, zoals ook bij gratieverlening gebeurt. Er zou ook een aparte rechter
kunnen worden ingeschakeld.
 
 Wat is nu de achtergrond van dit alles? De rechtsstaat die wij in Nederland
allemaal willen is er niet alleen aan de bovenzijde, ter bescherming van de
burger tegen een te ver ingrijpende overheid. De rechtsstaat kent ook een
afgrenzing aan de onderzijde: de overheid mag niet op zichzelf duidelijke
wetten dan weer wel en dan weer niet toepassen of daar eigen regelingen voor
creëren.
 
 Voorzitter! Ik sluit af met nog een paar korte opmerkingen. Twee punten
heb ik al eens eerder aangekaart, maar ik heb hiermee tot nu toe geen succes
kunnen behalen.
 
 Het eerste is de hoogst noodzakelijke wijziging in het BW in het huurrecht
van woningen. Ik heb dit reeds enige malen bepleit. De noodzaak ervan is door
bewindspersonen van vorige kabinetten wel erkend, maar "men was ermee bezig",
en "het zou worden gekoppeld aan de liberalisatie van de huren". Deze is er
ondertussen gekomen, maar er is niets aan gekoppeld. Ik hoor nu dat het in
het nieuwe BW zal worden geregeld. Ik zou graag zien dat dit op korte termijn
werd aangepakt.
 
 Ik baseer mij mede op het boek van de vroegere kantonrechter A. Bockwinkel
uit Rotterdam, die maar liefst dertig praktische punten van kritiek heeft
genoemd op het toenmalige nieuwe huurrecht. Deze zakelijke opsomming van punten
die in de praktijk tot bijzonder veel verwarring, extra procederen en onduidelijkheden
leiden, is nog steeds onweersproken overeind gebleven. Ik zou graag zien dat
de minister op korte termijn een wijzigingsvoorstel ter tafel brengt.
 
 Ik heb indertijd de suggestie gedaan om hiertoe een opdracht te geven
aan de heer Bockwinkel. Het antwoord hierop was toen: "Nee, dit hoeft niet,
wij hebben juristen genoeg op het departement". Hier stagneert het dus kennelijk
niet door. Laat het daarom dan eens een keer gebeuren.
 
 Het tweede punt is van minder grote betekenis, maar ik zou graag zien
dat de minister een bepaalde "stroperigheid" enigszins weet weg te werken.
Het gaat om een in de praktijk belangrijk punt, namelijk dat ons BW nog steeds
op een andere manier genummerd is dan de praktijk doet. We hebben een aantal
boeken. De nieuwe artikelen worden in de praktijk steeds aangeduid als (bijvoorbeeld):
"art. 7:123 BW". In de wettelijke regeling die minister Hirsch Ballin heeft
gemaakt, is dit niet opgenomen. Het gevolg is dat alle wetboeken van consciëntieuze
uitgevers deze artikelnummering niet kennen. Als je dus in zo'n wetboek bladert,
moet je steeds naar de nummeringen en tegelijkertijd ook naar de bovenzijde
van de bladzijde kijken. De minister heeft erkend dat Hoge Raad, kantongerecht,
rechtbank en hof de nummering in de praktijk toepassen, maar hij vond veranderen
niet nodig.
 
 Hier is een druk op de knop voldoende. Het gaat om een uitvoeringsbesluit,
waarbij de minister gemachtigd is om de nummering aan te brengen. Volgens
mij impliceert dit ook de bevoegdheid om dit alsnog te veranderen. Het is
een klein punt, maar het lijkt mij een ideaal terrein om de daadkracht eens
te laten zien.
 
 Voorzitter! Ik maak nog twee korte opmerkingen over de politie. Ik begrijp
dat wij vandaag alleen zaken behandelen die met justitie te maken hebben.
Welke bevoegdheden heeft het openbaar ministerie tegenover de politie op justitiegebied?
Doordat de politie nu organisatorisch is ingedeeld in regio's met een korpsbeheerder
per regio – ressorterend onder het departement van Binnenlandse Zaken –
hebben ambtenaren van Justitie wat moeite met het inschakelen van de politie
voor justitiële taken. Ik hoor dat van verschillende kanten uit de praktijk.
Ik heb echter ook een uitstekende officiële bron, namelijk de heer Docters
van Leeuwen. Hij is door de minister pas benoemd tot voorzitter van de vergadering
van de procureurs-generaal. In een interview met de NRC van 13 december 1994
zegt hij dat justitie meer de baas moet kunnen spelen over de politie. Dit
staat zowel in de kop als in de tekst van het artikel. Ik ga er nu niet verder
op in, maar ik stel het op prijs als de minister enigszins schetst hoe deze
kant van het politiebeheer er naar haar mening op korte termijn kan uitzien.
 
 Mijn slotopmerking handelt over Europol, het Europese instituut voor internationale
samenwerking in de politiesfeer. Dit instituut is in Nederland gevestigd,
maar het komt nog niet goed van de grond. Ik heb begrepen dat Frankrijk en
Engeland het aanvankelijk alleen maar wilden zien als een soort informatiecentrum
voor de verschillende nationale politiekorpsen. Nederland wilde, naar ik meen
terecht, verder gaan en daar een eigen Europees politieapparaat in zien. Vooral
in Duitsland was men daar ook voor. Als ik het goed heb begrepen, heeft minister-president
Kohl onlangs in Essen bij het Europees overleg bereikt dat de eigen taak van
Europol nu door de Europese partners is vastgesteld. Nederland had dat graag
nog in een verdrag vastgelegd gezien. De heer Kohl voelde daar niet voor en
in de krant lees ik dat Nederland zich daarbij heeft neergelegd. Naar mijn
mening is het uiterst belangrijk dat dit goede instituut zo gauw mogelijk
goed gaat werken. Het moet nog veel ervaring opdoen. In dat verband wil ik
nog eens als voorbeeld wijzen op het meer dan uitstekende Bundeskriminalamt,
dat in Wiesbaden voor Duitsland werkt en over de verschillende Länder
een eigen coördinerende taak had. Kan de minister nader aangeven, hoe
de regeling voor Europol er nu precies uitziet? Wanneer kan zij volledig in
werking treden?
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De regering zal volgende week antwoorden. Dan zullen ook de re- en duplieken
plaatsvinden.
 
 
 
 
 
 Sluiting 16.07 uur
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19941995-13-466-483.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl