Behandeling van de wetsvoorstellen: Vaststelling van een nieuwe Arbeidsvoorzieningswet (Arbeidsvoorzieningswet 1996) (24450); Invoering van de Arbeidsvoorzieningswet 1996 (Invoeringswet Arbeidsvoorzieningswet 1996) (24554)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 242-264

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-12-1996

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 9, pagina 242-264

26-11-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24450Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 24554Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van de wetsvoorstellen: Het opnieuw vaststellen van de Wet melding zeggenschap in ter beurze genoteerde vennootschappen in verband met het verbeteren van de werking van deze wet (Wet melding zeggenschap in ter beurze genoteerde vennootschappen 1996) (24626); Regels met betrekking tot de veiligheid van pleziervaartuigen (Wet pleziervaartuigen) (24689); Wijziging van de IJkwet in verband met de herziening van het adviesstelsel en de inwerkingtreding van het Verdrag betreffende de Europese Unie en drie slotwettenPagina 241-241
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren en enige andere wetten (aanvulling van de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren met onder meer de onderwerpen omvang van de taak, arbeidstijd, vakantie en verlof) (24220)Pagina 264-270
Presentie en opening (dinsdag 26 november 1996)Pagina 241-241
Lijst van besluiten (dinsdag 26 november 1996)Pagina 313-313
Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 26 november 1996)Pagina 313-315
Behandeling van de wetsvoorstellen: Vaststelling van een nieuwe Arbeidsvoorzieningswet (Arbeidsvoorzieningswet 1996) (24450); Invoering van de Arbeidsvoorzieningswet 1996 (Invoeringswet Arbeidsvoorzieningswet 1996) (24554)Pagina 242-264
EuropadebatPagina 270-313

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 111 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van de wetsvoorstellen: Vaststelling van een nieuwe Arbeidsvoorzieningswet (Arbeidsvoorzieningswet
1996) (24450);Invoering van de Arbeidsvoorzieningswet
1996 (Invoeringswet Arbeidsvoorzieningswet 1996) (24554).De beraadslaging wordt geopend.De heer Rongen (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik zal mijn inbreng beperken tot de Arbeidsvoorzieningswet
1996, oftewel stuk 24450. Het thans aan de orde zijnde wetsvoorstel stelt
een openbaar lichaam in, genoemd Arbeidsvoorzieningsorganisatie. Artikel 3
van het wetsvoorstel bepaalt als doel van deze organisatie: het bevorderen
van de aansluiting tussen vraag naar en aanbod van arbeidskrachten op de arbeidsmarkt,
in het bijzonder door dienstverlening aan moeilijk plaatsbare werkzoekenden.Voor een goede beoordeling van dit wetsvoorstel is het noodzakelijk, toch
nog eens even stil te staan bij een aantal essentiële kenmerken van de
arbeidsmarkt, zoals die nu en in de naaste toekomst zijn waar te nemen. De
arbeidsmarkt is een imperfecte markt, vooral in het onderste segment; dat
wil zeggen daar waar de vraag naar en het aanbod van lager en laagbetaalde
arbeid elkaar zouden moeten ontmoeten. En dat is in onvoldoende mate het geval.
Met zijn allen kennen wij de problematiek. In de analyses aan de vraagzijde
van de arbeidskrachten wordt wel als bezwaren naar voren gebracht: - arbeidskrachten zijn niet of te laag opgeleid, met name te weinig technisch
opgeleid;- arbeidskrachten hebben geen werkervaring en kennen niet
de discipline van werken in moderne werkorganisaties;- arbeidskrachten
zijn niet of onvoldoende gemotiveerd, waardoor onder meer vluchten in ziekte
en arbeidsongeschiktheid als een risico wordt gezien;- arbeidskrachten
zijn te duur, ook vergeleken met internationale loonkostenniveaus.Voorzitter! Aan de aanbodzijde wordt naar voren gebracht dat: - er te weinig maatschappelijke waardering is voor eenvoudig, laagbetaald
werk;- werkgevers, in alle sectoren, arbeidskrachten te veel zien
als sluitpost in hun bedrijfsvoering van de organisatie, met name in tijden
van reorganisaties en herstructureringen; dus uitstoot van arbeid;- arbeidskrachten, komende vanuit een achterstandspositie te weinig bemiddeling,
begeleiding, scholing, "opstapplaatsen" en herkansingen krijgen;- in de loonkostenopbouw zowel de werkgevers- als de werknemerswig te hoog
is.Wat van deze bezwaren en meningen ook waar moge zijn – het gaat
thans te ver, daarin te treden – wij kunnen in ieder geval vaststellen
dat er een "misfit" is tussen vraag en aanbod in de onderkant van de arbeidsmarkt.
Ook met betrekking tot de verschillende oorzaken die wel worden aangevoerd,
is het thans niet de gelegenheid om daarop in te gaan, zoals: de functie van
het wettelijk minimumloon en de opkrikkende werking daarvan, de inrichting
van het beroepsonderwijs, de drop-outs in het onderwijs, de voortschrijdende
technologische ontwikkelingen enz.De feiten zijn echter de volgende. Eenvoudige arbeidsplaatsen komen er
onvoldoende bij respectievelijk ze verdwijnen door mechanisering en automatisering.
Ze verdwijnen naar het buitenland of in het zwarte circuit; komen ze erbij,
dan zijn ze vaak van tijdelijke aard. Deze trend is waar te nemen in de marktsector
en, om uiteenlopende redenen, in mindere mate in de non-profitsector en in
de overheidssector. Er is een overaanbod van arbeidskrachten die aangewezen
zijn op arbeidsplaatsen in de onderkant van de arbeidsmarkt, bestaande uit
een leger van laagopgeleide langdurig werklozen, gedeeltelijk arbeidsgeschikten,
immigranten, herintredende vrouwen enz.Een macht aan wet- en regelgeving en beleidsmaatregelen tracht de misfit
aan te pakken: Melkertbanen, banenpools, JWG, Amber, loonkostensubsidies,
WAGW en niet te vergeten het nieuw leven ingeblazen activeringsbeleid. Er
worden kanttekeningen geplaatst bij de effectiviteit van een aantal van deze
regelingen en maatregelen. Recente wetgeving, zoals de nieuwe nabestaandenwet,
herkeuringen in de WAO en de nieuwe ABW, heeft de problematiek niet vergemakkelijkt.
Andere recente wetgeving staat ons inziens haaks op de oplossingsrichting,
zoals de WULBZ en PEMBA, die eenzijdig het bedrijfs- en beroepsrisico, maar
ook het gehele sociale risico van ziekte en arbeidsongeschiktheid bij de werkgever
leggen.De WBEAA werkt niet bevorderend; ook wettelijke maatregelen niet, voorzover
deze overwogen worden, ten aanzien van verplichte deeltijd, medische keuringen,
sollicitatieprocedures, indiensttreding van ouderen, verplichte loopbaanonderbreking
enz. Ons inziens blijkt hieruit de onmacht van een te sturende overheid. Werkgevers,
in welke sector ook, die toch al aarzelend staan tegenover het scheppen of
instandhouden van hier bedoelde arbeidsplaatsen, zullen de aan hen opgelegde
risico's dan wel de door hen gepercipieerde risico's vermijden, ontlopen,
ontwijken of beperken.Mijnheer de voorzitter! Terug naar artikel 3. Het is een immense taak
voor de openbare arbeidsvoorzieningsorganisatie – op welke wijze dan
ook ingericht, tripartiet of niet – om in de aldus gekenschetste arbeidsmarkt
ten behoeve van moeilijk plaatsbare werkzoekenden resultaat te boeken, laat
staan "eer te behalen". Het zal in ieder geval moeten gebeuren op de werkplek,
in de arbeidsorganisatie in de regio. De arbeidsconsulent van de regionale
arbeidsvoorziening zal, binnen de gegeven wettelijke kaders – en in
een aantal opzichten in onze ogen contraire kaders – een vertrouwensrelatie
moeten opbouwen en onderhouden met werkgevers. En dat kost tijd. Hij zal moeten
kunnen beschikken over voldoende en effectieve middelen, zoals goede informatie
over functies en werkzoekenden, scholingsinstrumenten, bemiddeling en begeleiding.
De aarzelende en wantrouwende werkgever zal hij moeten kunnen overtuigen.
Met andere woorden: hij zal een toegevoegde waarde aan de werkgever kunnen
bieden, en dat niet alleen met betrekking tot moeilijk plaatsbare werkzoekenden,
maar ook met betrekking tot goed opgeleide arbeidskrachten en moeilijk vervulbare
vacatures.Hij zal dat moeten doen in concurrentie of in samenwerking met de particuliere
arbeidsvoorziening, met gemeentelijke diensten en met uitvoeringsinstanties
op het terrein van de sociale zekerheid, die rekenschap en verantwoording
moeten afleggen over hun activeringsbeleid. Deze verhoudingen zijn overigens
nog niet duidelijk. Er zal, kort samengevat, sprake moeten zijn van een effectieve
"productmix" en "cliëntenmix". De arbeidsconsulent zal een flexibele
en mobiele kunstenaar moeten zijn.Een werkgever, en niet alleen een werkgever in de marktsector, zal de
risico's van tewerkstelling van een moeilijk plaatsbare werkzoekende in een
eenvoudig gestructureerde functie, pas aanvaarden als de arbeidsconsulent
hem ervan kan overtuigen dat de betrokken kandidaat goed gemotiveerd is, met
een normaal risico op ziekteverzuim, met voldoende leer- en ervaringsmogelijkheden,
zodat hij nog kan doorgroeien. Loonkostensubsidies zijn daarbij niet van doorslaggevende
betekenis. De werkgever zal de risico's afwegen tegen de vele andere mogelijkheden
die hem ter beschikking staan. En als hij al tot tewerkstelling overgaat,
zal hij vaak voorzichtig zijn, dus inlenen en tijdelijke arbeidscontracten
sluiten. Op zich is dit laatste niet erg als het opmaten tot meer duurzame
tewerkstellingen zijn. Te veel of verkeerd gerichte wettelijke dwang zal de
werkgever daartoe niet aansporen.In deze moeilijke taken van de regionale openbare arbeidsvoorziening is
de daadwerkelijke steun van de regionale sociale partners en gemeenten onontbeerlijk.
Dat is ook het geval met de steun van de vele instellingen, die de belangen
van deze werkzoekenden behartigen. En met de constatering dat ook de openbare
arbeidsvoorziening zo ingericht en georganiseerd moet zijn dat deze effectief
op de arbeidsmarkt, met name in het onderste segment ervan, moet kunnen optreden,
zijn wij weer terug bij het wetsvoorstel.Het wetsvoorstel beoogt voor de openbare arbeidsvoorziening een zelfstandig
bestuursorgaan, een zogenaamd ZBO, in te richten. Dit bestuursorgaan kent
twee geledingen in de arbeidsvoorzieningsorganisatie, te weten een op centraal
niveau, te weten het CBA, en een in de regio's: de RBA's. Beide geledingen
zijn tripartiet samengesteld. Het CBA met de vertegenwoordigers van werkgevers-
en werknemersorganisaties en met onafhankelijke kroonleden. De CBA-leden worden
bij Koninklijk besluit benoemd en de voorzitter wordt voorgedragen door de
minister. De minister zelf is niet meer vertegenwoordigd in het CBA. Dat is
een goede zaak. De leden van het CBA kunnen door de minister worden geschorst
en bij KB ontslagen. De CBA-leden stemmen zonder last.De RBA's bestaan uit vertegenwoordigers van de regionale werkgevers- en
werknemersorganisaties en uit gemeentelijke vertegenwoordigers. De RBA-leden
worden benoemd door het CBA en worden geschorst of ontslagen door het CBA
of door de minister. Deze dubbeling is ons inziens overbodig. De RBA-leden
stemmen ook zonder last. De RBA-voorzitter wordt uit het eigen midden gekozen
of benoemd door het CBA.Op centraal niveau is er een algemene directie die wordt benoemd door
het CBA. Op regionaal niveau is er een regionale directeur die wordt benoemd
door de algemene directie, onder verantwoordelijkheid van het CBA maar op
voordracht van het regionaal bestuur. Het CBA is werkgever van de algemene
directie; het RBA is dat niet van de regionale directeur.Hoe is nu de verhouding van de positie van de minister ten opzichte van
die van het CBA en de arbeidsvoorzieningsorganisatie in het wetsvoorstel?
Ik noem een aantal elementen. De minister houdt toezicht op de rechtmatigheid
en doelmatigheid van de uitvoering door de arbeidsvoorzieningsorganisatie.
De minister kan aanwijzingen geven. Het CBA moet de door de minister gewenste
besluiten aan hem ter kennis brengen en hetzelfde geldt voor de door de minister
aangewezen gegevens. Er is een aantal besluiten en regelingen van het CBA
dat de goedkeuring van de minister behoeft. De minister kan de goedkeuring
onthouden wegens strijd met het recht of het algemeen belang. Dit laatste
criterium is uiteraard arbitrair. Onder deze goedkeuring vallen besluiten
betreffende de kostendekkende vergoedingen, zoals bedoeld in artikel 5, lid
4, en de besluiten betreffende de inrichting en het beheer van de administratie,
het beheer van de gelden, de inrichting van de jaarstukken en de definiëring
en meting van de te leveren prestaties en taken met betrekking tot de basisbijdrage.
Besluiten van het CBA kunnen bij KB worden geschorst of vernietigd. Tot slot
kunnen bij AMvB voorzieningen worden getroffen, voorzover nodig in afwijking
van de wet, voor het geval het CBA zijn uit de wet voortvloeiende verplichtingen
niet naar behoren nakomt.Voorzitter! Uit deze opsomming blijkt dat het CBA en de arbeidsvoorzieningenorganisatie
zowel preventief als repressief onder stevig toezicht van de minister staat,
nog afgezien van hetgeen het wetsvoorstel zelf inhoudelijk ten aanzien van
een groot aantal facetten voorschrijft. Ik zal een aantal van die voorschriften
noemen.Het wetsvoorstel bepaalt in detail de financiering van de arbeidsvoorzieningenorganisatie:
er is een rijksbijdrage, gesplitst in een basisbijdrage en een prestatiebijdrage;
er zijn vergoedingen van de uitvoeringsorganisatie op het gebied van de sociale
zekerheid en van de gemeenten en er zijn andere vergoedingen, bijvoorbeeld
uit CAO-afspraken of het Europees sociaal fonds.De minister maakt jaarlijks vóór 1 juli het bedrag van de
basisbijdrage voor het komende begrotingsjaar bekend. De basisbijdrage wordt
vastgesteld binnen de ruimte van het desbetreffende onderdeel van de vastgestelde
rijksbegroting. Ook vóór 1 juli maakt de minister het jaarlijks
maximumbedrag van de prestatiebijdrage bekend. Ook dat vindt plaats binnen
de ruimte van de vastgestelde rijksbegroting. Daarbij wordt aangegeven welke
minimale prestaties daarvoor geleverd moeten worden. Vóór 1
juli overlegt de minister met het CBA over de hoogte van de prestatiebijdrage
en over de bestemming daarvan voor de taken en de minimaal te leveren prestaties.
De verschillende inkomsten en uitgaven, evenals baten en lasten moeten naar
het hiervoor omschreven onderscheid worden vastgelegd in de exploitatiebegroting
en dus ook in de administratie van het CBA en de RBA's.Het CBA moet jaarlijks vóór 1 november een ontwerp van de
landelijke begroting, van het landelijk beleidsplan en een
meerjarenbeleidskader vaststellen. In deze documenten is de dienovereenkomstige
inbreng van de RBA's, na overleg met de RBA's, verdisconteerd. Er zijn dus
achttien RBA's waarvan de administratie en de begroting moeten worden samengevoegd
tot één landelijke administratie en begroting. Vóór
1 december voert de minister hierover overleg met het CBA en ook vóór
1 december moet het CBA vervolgens de landelijke begroting en het landelijk
beleidsplan ter goedkeuring aan de minister voorleggen. Beide Kamers der Staten-Generaal
ontvangen de goedgekeurde stukken. Het wetsvoorstel bevat ook voorschriften
hoe het landelijk beleidsplan ten minste moet worden ingericht. Hetzelfde
geldt voor de landelijke jaarrekening en het landelijk jaarverslag.Verder bevat het wetsvoorstel nog diverse bepalingen over de inrichting
van de registratie van werkzoekenden en vacatures. Na elk kalenderkwartaal
moet het CBA binnen zes weken aan de minister landelijke opgaven verstrekken
met betrekking tot uitgaven en ontvangsten en baten en lasten over aangegane
verplichtingen en een saldibalans per ultimo maand. Tevens moet dan verantwoording
worden afgelegd over de realisatie van de in de regionale beleidsplannen aangegeven
doel- en taakstellingen.Mijnheer de voorzitter! Als je het hele tableau van de voorschriften en
bevoegdheden overziet en weegt, dringt zich in onze ogen een aantal conclusies
op.De eerste conclusie is dat de financiering van de verschillende activiteiten
complex is. Het onderscheiden en toerekenen in het budget, de begrotingen
en uiteraard de verslaglegging naar de verschillende activiteiten is arbitrair
en onnodig ingewikkeld.De tweede conclusie is een belangrijke: de minister kan op elk moment
ten aanzien van alle facetten ingrijpen en bijsturen, zowel in het beleid
als in de uitvoering. Wij betwijfelen de noodzaak om de minister zoveel macht
en bevoegdheden te geven om zijn ministeriële verantwoordelijkheid ten
opzichte van het parlement waar te kunnen maken. Of wil het parlement zo kort
aansturen?De derde conclusie is dat de procedures gecompliceerd en tijdrovend zijn,
zeker in de verhouding van het CBA naar de RBA's. Dat roept wrijvingskosten
op en belemmert effectieve operationaliteit.De vierde conclusie is dat een effectief werkende arbeidsvoorzieningenorganisatie
om continuïteit en een planning voor de middellange termijn vraagt. Het
risico van ad hoc ingrijpen door het parlement en de minister is groot, te
groot. In dit verband moet opgemerkt worden dat bij een meerjarenbeleidskader
ook een niet vrijblijvend meerjarig financieel kader hoort, hetgeen niet het
geval is.De vijfde conclusie is dat men zich kan afvragen of er nog wel sprake
is van een zelfstandig bestuursorgaan. Als je de inrichting van de hele organisatie
bekijkt, lijkt het veel op de organisatie van een directoraat van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid met regionale vestigingen. Aan die indruk kunnen
wij ons niet onttrekken. Kunnen sociale partners binnen de door de wet voorgeschreven
kaders hun visies wel voldoende effectief inbrengen en hun verantwoordelijkheden
dragen? Daarbij heb ik begrip voor de noodzaak om de parlementaire en ministeriële
verantwoordelijkheid duidelijk te markeren.De Stichting van de arbeid heeft, zo vernemen wij, een nota opgesteld
over het te voeren beleid. De nota zou betrekking hebben op de betrokkenheid
van de sociale partners voor de komende twee jaren en bevat een aantal beleidsthema's
met daaraan verbonden een aantal voorwaarden waaraan de minister zou moeten
voldoen, zoals extra gelden voor de bemiddeling van gedeeltelijk arbeidsgeschikten.
Op 14 november jongstleden heeft de minister hierover een gesprek gehad met
de Stichting van de arbeid. Kan de minister hierover heden mededelingen doen?
Is het juist dat de sociale partners, althans het RCO, zich slechts voor twee
jaren binden? Zal de minister aan de voorwaarden voldoen?Ik maak nog een aantal opmerkingen over de RBA's. De vele bevoegdheden,
voorschriften en ingewikkelde procedures die ten aanzien van de centrale geleding
gelden, het CBA en de algemene directie, gelden mutatis mutandis ook voor
de RBA's en de regionale directies. Daar moet echter wel het werk geschieden,
zoals ik in het begin heb geprobeerd aan te duiden.Het regionaal bestuur is verantwoordelijk voor het regionaal beleid en
de regionale operaties. In onze ogen is het echter met handen en voeten gebonden
door de vele en in detail geregelde voorschriften van de wet, de minister
en het CBA. Opvallend is in het wetsvoorstel de gekozen structuur, waarin
het regionaal bestuur geen werkgeversgezag heeft over de regionaal directeur
en geen zeggenschap heeft over het beheer en de bedrijfsvoering, waaronder
financieel beheer, personeelsbeleid en informatievoorziening. Ik verwijs hierbij
naar de opsomming van artikel 26, lid 2, onder c. Ook op dit gebied krijgt
de regionale directie aanwijzingen van de algemene directie.Blijft over het beeld van een regionaal bestuur dat verantwoordelijk is
voor de operationele uitvoering in de regio, terwijl het gevangen zit in een
keurslijf van voorschriften en procedures, over de in te zetten middelen in
de bedrijfsvoering geen zeggenschap heeft en ook over de regionale directie
geen werkgeverszeggenschap heeft. De regionaal directeur kan klem komen te
zitten tussen zijn bestuur en de algemene directie. Op een andere manier gezegd,
wij schetsten eerder de arbeidsconsulent van het RBA als een flexibele en
mobiele kunstenaar. Als hij handelt zoals het wetsvoorstel voorschrijft, moet
hij echter als volgt handelen. Hij zal elk gesprek met een werkgever, gemeente
of uitvoeringsorgaan voor de sociale zekerheid en elke te ondernemen activiteit
nauwlettend moeten registeren naar aard en tijd. Dat is een zogenaamde urenadministratie.Zijn administrateur zal immers met het oog op de inrichting van het budget
en de begroting per dag een verantwoording willen hebben over: hoeveel tijd
en welke activiteit of advies kosteloos of tegen een vergoeding is verricht,
wat toe te rekenen is aan de verschillende soorten bijdragen zoals de wet
die kent, in wiens opdracht hij handelde of samenwerkte met andere instanties
en welke werkzoekenden en welke vacatures zijn handelen betroffen, enzovoorts,
enzovoorts.In onze ogen is het gevaar reëel aanwezig dat de arbeidsconsulent
door de vele competenties in het bemiddelingscircuit en gehinderd door de
vele voorschriften en procedures, zich niet voldoende effectief kan inzetten
in de arbeids markt en dan met name in het onderste segment
daarvan.Het wetsvoorstel zal naar onze mening de arbeidsvoorzieningsorganisatie
in haar effectief opereren op werkniveau hinderen. Dat gebeurt dan terwijl
de commissie-Van Dijk juist weinig of geen kritiek had op het functioneren
van de RBA's.In de afweging tussen parlementaire en ministeriële verantwoordelijkheden
enerzijds en het belang van een in voldoende mate zelfstandig en effectief
functionerend bestuursorgaan anderzijds, laat het wetsvoorstel de balans te
veel naar de eerstgenoemde belangen doorslaan.Dat zijn de redenen waarom de CDA-fractie niet met het wetsvoorstel kan
instemmen.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Mijnheer de voorzitter! D66 heeft met belangstelling kennisgenomen van
de intensieve discussie die er in de Tweede Kamer over dit onderwerp heeft
plaatsgevonden. Wij hebben inmiddels ook kennisgenomen van de hoofdlijnen
voor een toekomstig arbeidsvoorzieningsbeleid die ons zijn toegezonden door
de Stichting van de arbeid. Die brief was gedateerd op 13 november en is de
volgende dag met de minister besproken, althans als de datum juist is.Wij zijn het met de Stichting van de arbeid eens dat de arbeidsvoorzieningsorganisatie
voor een niet geringe opgave staat. Mijn vraag is, als dat gesprek inderdaad
heeft plaatsgevonden, of werkgevers en werknemers nu bereid zijn om voluit
deel te nemen in het centrale bestuur van de arbeidsvoorziening.In alle commentaren is de zorg geuit dat de financiële consequenties
van de beoogde samenwerking tussen de uitkeringsinstanties en het arbeidsbureau
niet altijd duidelijk zijn. Ik wil mijn bijdrage vandaag overigens beperken
tot een aantal korte opmerkingen.Voor D66 staat de verplichting tot samenwerking vast. Het kan niet zo
zijn, dat de sociale diensten van de gemeenten, de UVI's en de arbeidsvoorziening
elkaar met belastinggeld gaan beconcurreren. Dat is niet wat met marktwerking
wordt bedoeld. Hoe staat de staatssecretaris tegenover het akkoord, dat GAK
Nederland met het CBA heeft gesloten waardoor het GAK voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten
kan blijven bemiddelen? Is die afspraak goedgekeurd? Is de minister voornemens
die in de tijd te beperken?Wanneer gesproken wordt over een prestatiebudget moet vaststaan, wat onder
prestatie wordt verstaan. Het lijkt ons juist te kiezen voor een benadering:
afspraken vooraf, toetsing nadien. Daarbij past wel een kanttekening. Arbeidsvoorziening
heeft als belangrijke taak juist ook langdurig werklozen en moeilijk bemiddelbaren
naar de arbeidsmarkt te begeleiden. Voor een niet onaanzienlijk aantal werklozen
betekent dit allereerst een begeleiding c.q. scholing naar een regelmatig
bestaan. Leren op tijd op de cursus te zijn. Het kan voorkomen dat het leren
van dit soort basisgedrag geruime tijd in beslag neemt voor er überhaupt
sprake kan zijn van een aan een baan helpen. Als ik goed ben ingelicht betreft
dit fase 4 in de een-twee-drie-vier-benadering. Het mag niet zo zijn, dat
het prestatiebudget alleen betekent iemand aan een baan helpen. Vandaar dat
afspraken vooraf en toetsen nadien zo belangrijk zijn.Hoewel het een aanlokkelijk idee lijkt arbeidsvoorzieningsbeleid grotendeels
tot de kansarmen te beperken, is de psychologische werking die daarvan op
potentiële werkgevers uitgaat te negatief. Daarom is D66 het uiteindelijk
er wel mee eens dat ook voor de gewone, c.q. gemakkelijk aan een baan te helpen
werklozen wordt bemiddeld. Hier is de vraag wat een prestatie is, zeer belangrijk.D66 ondersteunt het idee van inkoopbudgetten. Gemeenten kopen dan als
het ware arbeidsbemiddeling in. Dat vergt een omslag in het denken van de
mensen die bij de gemeentelijke sociale diensten werken. Zij willen niet alleen
als een uitkeringsinstantie functioneren. Toch zal daarnaar hun aandacht verlegd
moeten worden. Als zij dat niet willen zullen zij aan jobrotation moeten doen.
Hun aandacht zal verlegd moeten worden omdat ideeën over bijzondere bijstand
en verruimde mogelijkheden van bijstand met een gedeeltelijke baan meer in
beeld komen.Voorzitter! Wij zien het antwoord op onze kanttekeningen met belangstelling
tegemoet en geven het groene licht aan de arbeidsvoorziening.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Erwin Krol zou zeggen: het regent en stormt in
arbeidsvoorzieningenland. Inderdaad. Het is een onstuimig beleidsterrein in
ontwikkeling. Wetten volgen elkaar in korte tijd op. Vandaag bespreken wij
het wetsvoorstel Arbeidsvoorzieningswet 1996 en de kans is groot, dat dit
niet het laatste van deze eeuw is. Een van de belangrijkste veranderingen
van de Arbeidsvoorzieningswet 1991 was dat de arbeidsvoorziening een gezamenlijke
verantwoordelijkheid werd van de overheid en de sociale partners. Tijdens
invoering van de wet werd al duidelijk dat deze wet niet de perfecte wet voor
de arbeidsvoorziening zou zijn, maar wel een belangrijke stap vooruit. In
1995 heeft de commissie-Van Dijk de wet geëvalueerd en het onderhavige
wetsvoorstel bouwt daarop voort. Het is nodig om meer samenhangend beleid
te maken, effectiever en efficiënter te werken en het landelijk bestuur
ingrijpend te veranderen. GroenLinks kan zich daarin vinden. De arbeidsvoorziening
is een publieke voorziening en moet in die zin ook publiekelijk toegankelijk
zijn. De overheidsbijdrage moet in de eerste plaats terechtkomen bij mensen
die zonder steun van de overheid de stap naar betaalde arbeid niet zouden
kunnen maken. Het wetsvoorstel vertoont echter een paar zwakke plekken: de
uitwerking van de nieuwe kerntaak, het indelen van werkzoekenden in categorieën
en de kwaliteit van de dienstverlening.Ik begin met de uitwerking van de nieuwe kerntaak. De arbeidsvoorziening
krijgt een nieuwe kerntaak: dienstverlening aan moeilijk plaatsbare werklozen
die kosteloos op scholing en intensieve arbeidsbemiddeling kunnen rekenen.
De fractie van GroenLinks onderschrift deze accentverschuiving richting dienstverlening
aan moeilijk plaatsbaren. Maar hoe is dit te rijmen met bezuinigingen op de
rijksbijdrage? In het regeerakkoord 1994 werd een bezuiniging van totaal 1,6
mld. op de arbeidsvoorzieningsorganisatie vastgelegd. Weliswaar was dit verspreid
over enkele jaren, maar het is toch een aanzienlijk bedrag. In de praktijk
heeft dit betekend dat juist die instrumenten verdwijnen (of dreigen te verdwij nen) die langdurig werklozen en andere leden van doelgroepen opleiden
en aan een baan helpen. Ik noem de vrouw-en-werkwinkels, migrantenwerkwinkels
en vrouwenvakscholen. Welke garanties geeft de minister dat juist deze succesvolle
instrumenten blijven bestaan?Verder is het doelgroepenbeleid afgeschaft. Er is een verschuiving opgetreden
van een taakstelling op doelgroepen naar een taakstelling op basis van de
afstand naar de arbeidsmarkt, ofwel "moeilijk plaatsbaren". Het landelijk
beleidskader 1997 van de arbeidsvoorziening meldt echter dat specifieke aandacht
gegeven blijft worden aan "gedeeltelijk arbeidsgeschikten, jongeren, ouderen,
etnische minderheden, vrouwen, langdurig werklozen, nieuwkomers op de arbeidsmarkt
en hoger opgeleiden". De vraag is dan natuurlijk: wie krijgt er straks eigenlijk
geen specifieke aandacht, zeker nu de arbeidsbureaus zich ook moeten blijven
inspannen voor de kansrijken? En hoe ziet deze inspanningsverplichting voor
kansrijken er dan uit? Staat een en ander niet haaks op de nieuwe kerntaak
van de arbeidsvoorziening?Voorzitter: Heijne MakkreelMevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter! Het indelen van werkzoekenden in categorieën is mijn
volgende punt. Wie of wat zijn nu die moeilijk plaatsbaren? Criteria zijn
niet in de wet vastgelegd. "Moeilijk plaatsbaar" is een subjectief begrip.
In principe wordt iedere nieuwe werkzoekende "zelfredzaam" geacht, totdat
tijdens de intake blijkt dat dit niet het geval is. Vervolgens wordt vastgesteld
welke afstand de werkzoekende heeft tot de arbeidsmarkt.Objectieve criteria als leeftijd, opleiding en werkervaring worden verbonden
aan subjectieve criteria zoals de (verwachte) werkloosheidsduur in relatie
tot de arbeidsmarktsituatie, presentatievaardigheden, motivatie en flexibiliteit.
Dit brengt een aantal gevaren mee.Zowel de arbeidsbureaus als de gemeenten en de bedrijfsverenigingen hebben
financieel baat bij succesvolle bemiddeling van voldoende moeilijk plaatsbaren.
Het risico bestaat dat mensen die eigenlijk kansrijk zijn in de categorie
"moeilijk plaatsbaar" komen, terwijl minder kansrijken worden verwezen naar
de sociale dienst. De mogelijkheid bestaat dat bijvoorbeeld door gebrekkige
vaardigheden van allochtone werkzoekenden het arbeidsbureau oordeelt dat zij
in categorie 4, niet bemiddelbaar voor de arbeidsvoorziening, worden geplaatst.
In een intakegesprek van hooguit tien minuten is dat gauw gebeurd. Dit betekent
dat zij een arbeidsmarktgericht (scholings-) aanbod kunnen vergeten. De landelijke
adviesorganen wezen al op dit gevaar. Welke instrumenten ziet de minister
om deze valkuilen te omzeilen?Een ander gevaar is dat het indelen in categorieën nu te veel lijkt
te gaan over de hoofden van de werkzoekenden zelf. Die hebben geen zeggenschap
over die indeling en het daarbij behorende traject. Dit kan toch wel wat eigentijdser?
Ook werkzoekenden willen als mondige burgers worden behandeld. Waarom niet
meer overleg, meer keuzemogelijkheden in trajecten en waarom geen cliëntgebonden
budget? Is de minister van plan, dit soort ideeën om de positie van de
cliënt te versterken uit te werken?Het wetsvoorstel schrijft een nauwe samenwerking van de arbeidsvoorzieningsorganisatie
met uitkeringsinstanties voor. Dit is positief, maar de positie van herintreedsters
en werkzoekenden zonder een relatie met een uitkeringsinstantie wordt verzwakt
door de outputfinanciering en het inkoopmodel. De minister heeft gelukkig
al aangegeven dat het prestatiebudget ook voor moeilijk plaatsbare niet-uitkeringsgerechtigden
bestemd is en dat de RBA's verplicht zijn om een deel van het budget voor
deze groep te reserveren. Dat is winst, maar onduidelijk is gebleven om hoeveel
budget het gaat. Kan de minister ook hier duidelijke richtlijnen geven, waaruit
blijkt welke bandbreedte de RBA's in acht moeten nemen voor niet-uitkeringsgerechtigden?Voorzitter! Mijn volgende punt is de kwaliteit van de dienstverlening.
Er moet niet alleen naar de cijfertjes worden gekeken, niet alleen naar de
kwantiteit. Het succes van bemiddeling zit vooral in de kwaliteit van de dienstverlening
en het soort baan dat iemand krijgt en houdt. Wat belangrijk is en blijft,
is een gedifferentieerd beleid waarbij de dienstverlening wordt afgestemd
op de individuele situatie. In de Opzij van deze maand is bijvoorbeeld te
lezen hoe de arbeidsvoorziening haar doel voorbij kan schieten. Bijstandsvrouwen
worden snel en oppervlakkig omgeschoold, ze worden in het diepe van een zware
baan gegooid, ze worden nauwelijks begeleid en zitten na een paar maanden
ziek thuis.De kwaliteit van de uitstroom uit de uitkering mag dus nooit uit het oog
worden verloren en dat betekent: banen met deeltijdmogelijkheden en goede
arbeidsvoorwaarden om arbeid en zorg te combineren. Uitstroom naar vaste banen
met CAO-lonen verdient de voorkeur boven een werkervaringsplaats en banenpools.
Hiervoor zijn onder andere goede afspraken met sociale partners van belang,
naast een wettelijk recht op deeltijd.Verder besteedt men in dit wetsvoorstel weinig aandacht aan de scholing
en de kwaliteitscriteria die daaraan gesteld kunnen worden. Bovendien zijn
er nogal wat problemen bij de instellingen die de scholing moeten aanbieden.
Die problemen hebben te maken met de Wet educatie beroepsonderwijs en de ROC-vorming.
Instellingen met gerichte expertise kunnen ternauwernood het hoofd boven water
houden. Welke garanties kan de minister geven in verband met kwalitatieve
inkoop en instroom en hoe denkt de minister het handelen van de bedrijfsverenigingen
en gemeenten via inkoopmodel en prestatiebudget te kunnen beïnvloeden?
Zijn er in dit kader voldoende controle- en sanctiemogelijkheden aanwezig
en uitvoerbaar?Voorzitter! De invoeringsdatum van de wet is 1 januari 1997. Dit is ook
de datum waarop de arbeidsvoorziening geacht wordt de bemiddeling van gedeeltelijk
arbeidsgeschikten op zich te nemen. Dit leidt tot een aanzienlijke taakverzwaring
voor de arbeidsvoorziening. Sinds de zomer verschijnen keer op keer berichten,
waaruit blijkt hoe moeizaam gehandicapten en gedeeltelijk arbeidsgeschikten
aan werk worden geholpen. Hoe garandeert de minister dat deze groep, de gedeeltelijk
arbeidsgeschikten, de juiste ondersteuning krijgt? Kan de minister aangeven
wat daarvoor de benodigde uitvoeringsinstrumenten zijn en kan hij een overzicht
geven van de hieromtrent gemaakte afspraken?Voorzitter! De fractie van GroenLinks onderschrijft de nieuwe kerntaak
van de arbeidsvoorziening. Bijzondere dienstverlening, gericht op scholing
en kwalificatieverbetering, moet er zijn voor de mensen die dit echt nodig
hebben. Echter, de negatieve effecten van de bezuinigingen op de arbeidsvoorziening
frustreren de bedoelingen van de wet. Goede projecten voor moeilijk bemiddelbaren,
met name vrouwen en migranten, lijken hiervan de dupe te worden. GroenLinks
ziet de bui al hangen. Als we niet uitkijken, moeten wij bij de evaluatie
in 1999 constateren dat ook bij de Arbeidsvoorzieningswet 1996 de echt moeilijk
plaatsbaren weer niet of nauwelijks aan de beurt zijn geweest.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Deze nieuwe wet, zo stelde de adjunct-directeur
van Arbvo onlangs, zal geen verandering brengen in de uitvoeringspraktijk,
alleen in de organisatie. Natuurlijk verandert een wet de werkelijkheid niet,
tenminste, niet direct. Werklozen teruggeleiden naar werk of helpen om voor
het eerst een baan te vinden, is in al die jaren dat de arbeidsvoorziening
functioneert – of dat nu gebeurde bij de gemeenten of, later, bij het
Rijk of in de huidige situatie in de tripartiete structuur maakt weinig uit –
in wezen niet echt veranderd. Natuurlijk zijn er accentverschillen, zoals
het arbeidsbureau-nieuwe stijl. Grotere invloed dan aan de wetgeving kan worden
toegekend aan de economische situatie. Is de arbeidsmarkt ontspannen dan lijkt
het wel of er met iedere werkzoekende iets mis is.Bij de huidige stand van zaken en gelet op de doelstelling "werk, werk
en nog eens werk" is het vanzelfsprekend dat in de wet het accent zeer sterk
gelegd wordt op het verbeteren van de kwaliteit van het aanbod. Maar verbetering
van de kwaliteit van het aanbod maakt niet automatisch de afzet gemakkelijker.
Philips had indertijd volgens deskundigen het beste videosysteem, maar de
consument – wij dus – heeft er niet voor gekozen. En wie de vraagkant
veronachtzaamt, zal de investering in het aanbod dan ook teniet zien gaan.
Deze minister, dit kabinet is zo sterk doordrongen van de noodzaak van meer
marktwerking dat ik het nog nauwelijks behoef te vragen, maar ik mag er toch
van uitgaan dat ook de beïnvloeding en de bewerking van de vraagkant
expliciet een taak van de arbeidsvoorziening is? Het verbaast mij als ik rekeningen
zie van de arbeidsvoorziening voor bepaalde bemiddelingsactiviteiten.Ik geef een voorbeeld. De stichting Arbeidsmarkt, werkgelegenheids- en
opleidingsfonds voor de sector zorg en welzijn zet in samenwerking met een
aantal werkgevers een project op voor de instroom van allochtone leidsters
voor kinderopvang. Het arbeidsbureau wordt gevraagd, vijftien kandidaten aan
te leveren die allochtoon en ten minste een jaar werkloos zijn en die in aanmerking
kunnen komen voor de BBSW. De organisatie krijgt daarvoor een rekening van
ruim ƒ 10.000. Dat schrikt een werkgever toch wel even af. En natuurlijk
is het terecht dat de arbeidsvoorziening een prijs berekent voor bijzondere
activiteiten ten behoeve van werkgevers. En uiteraard is het niet de bedoeling,
met overheidsgeld de taak van een afdeling personeelszaken van een bedrijf
te verlichten. En zeker mag er geen sprake zijn van gesubsidieerde concurrentie
van bijvoorbeeld outplacementbureaus, maar dergelijke rekeningen begrijp ik
niet. Vanmorgen bedacht ik alleen dat het mogelijk is dat in dit geval een
ESF-afspraak gold waarvan de betrokken organisatie net niet op de hoogte was.Maar goed, dan begrijp ik nog steeds niet waarom bijvoorbeeld VluchtelingenWerk
Nederland te horen krijgt dat de intake van een werkzoekende ƒ 750
kost. Dat kan wel de prijs zijn, maar wie moet dat betalen? Dat staat toch
haaks op de noodzaak, werkzoekenden in te schrijven en bij de intake te bezien,
in welke situatie, in welke fase iemand verkeert en hoeveel tijd het zal kosten
om de afstand tot de arbeidsmarkt te overbruggen?Het benoemen van verschillende budgetten voor het gewone werk en voor
extra activiteiten, alsmede het in de wet vastleggen dat er voor extra activiteiten
betaald moet worden lijkt logisch, maar hiervan zal in de praktijk met een
zekere soepelheid gebruik moeten worden gemaakt. In de echte werkelijkheid
kan het verstandiger zijn, geen rekening te sturen voor een "prijsactiviteit"
als daar een andere honorering tegenover staat, zoals het in dienst nemen
van langdurig werklozen. En dat een dergelijke wijze van omgaan met de financiën
ook moet worden verantwoord, lijkt mij evident, maar een systeem mag nooit
vanuit de Haagse werkelijkheid een verstarrend effect op de echte werkelijkheid
hebben.Het zwaartepunt van het werk van de arbeidsvoorziening ligt in de regio.
Graag zou ik van de minister horen dat hij dit ook onderschrijft, want in
de regio – wij spreken tegenwoordig steeds van "ter plaatse" of "ter
plekke" – bevinden zich de mensen die werk zoeken en de werkgevers die
personeel zoeken. De activiteiten van het landelijk bureau dienen naar onze
mening gericht te zijn op ondersteuning van het regionale proces. De "één
concern"-gedachte moet op basis van die visie worden uitgewerkt. Het is vanzelfsprekend
dat daarbij aan een aantal randvoorwaarden moet worden voldaan, zoals een
zekere regie voor de beeldvorming, eenzelfde basispakket voor werkzoekenden,
waar ook in Nederland, en gezamenlijk, dus landelijk deskundigheid opbouwen
die ook in de regio kan worden gebruikt. Uitstekend. En het lijkt mij zelfs
noodzakelijk om de financiële verantwoording te stroomlijnen, al was
het maar in verband met de verantwoordelijkheid van de minister tegenover
het parlement voor het besteden van het overheidsgeld.Maar wat wordt er nu precies mee beoogd als de regionale directeur deels
wordt aangestuurd door de landelijke directeur als het gaat om beheer en door
het regionale bestuur als het om beleid gaat? Kan de minister verduidelijken
wat hij met beheer en beleid bedoelt, en wil hij vooral aangeven hoe die twee
zijn afgebakend? Dit luistert nogal nauw in verband met de verdeling van verantwoordelijkheden
die in het CBA moet worden uitgewerkt. En kan de minister eveneens zijn zienswijze
verduidelijken op het spanningsveld tussen landelijke, centrale taken en regionale
taken? Om in markttermen te blijven, is arbeidsvoorziening een warenhuisketen
met een sterke nadruk op de regionale verantwoordelijkheid? Ik denk bijvoorbeeld
aan Albert Heijn, waarbij de lokale vestigingen een eigen personeelsbeleid
voeren en een eigen assortiment kiezen. Je kunt misschien nog beter de RABO-bank
noemen; "you'll never walk alone" vind ik ook beter passen
bij de arbeidsvoorziening van bij een bank. Of ziet de minister een centraal
geleid concern met regiokantoren als verkooppunten voor een eenheidsproduct?
En als dit zo is, hoe moet je dan de regionale bestuursverantwoordelijkheid
vorm geven of, erger nog, waartoe dient dan een regionaal bestuur?De nieuwe Arbeidsvoorzieningswet is een wet die sterk ingrijpt op de organisatie
van arbeidsvoorziening en zal daarmee een grote invloed hebben op de verhouding
tussen de diverse actoren op het terrein van arbeidsvoorziening en scholing.Voorzitter! Als ik zo'n wet lees, denk ik: het lijkt wel een computerprogramma
dat geschreven is door juristen; informatie vragen, informatie doorgeven en
controle op juistheid van informatie. Ik denk dat wij ons, juist gezien de
huidige ontwikkeling van de informatietechnologie, moeten afvragen of wij
onderdelen van de wet eigenlijk wel zo moeten schrijven. Dat geldt trouwens
voor meer wetten. Het gaat bijna altijd in het grootste deel van de artikelen
om de opzet van een nieuw beheerssysteem. Maar als ik dat zo lees, bekruipt
mij wel de angst dat veel tijd en energie gemoeid zou zijn met informatie-uitwisseling
binnen het systeem tussen RBA en CBA, tussen RBA en aanleverende organisaties –
ik noem bijvoorbeeld de UVI's en de gemeentelijke sociale dienst – terwijl
informatiesystemen natuurlijk bedoeld moeten zijn om het hoofddoel van de
arbeidsvoorziening te ondersteunen, te weten mensen geleiden naar werk, vacatures
opsporen en werkgevers helpen om de juiste mensen te vinden. Is er niet te
veel geregel in deze wet opgenomen?De nieuwe Arbeidsvoorzieningswet wijkt op een aantal punten duidelijk
af van de thans vigerende wet. In de eerste plaats is dat de relatief toegenomen
rol van de minister en een verder teruggedrongen rol van het parlement. Dat
behoeft niet onverstandig te zijn. De minister kan met deze wet verantwoording
afleggen aan de Kamers over het gevoerde beleid. Dat de macht van de minister
zo ver moet gaan dat hij kan ingrijpen buiten het centrale bestuur van deze
ZBO om, in de regionale bestuurssamenstelling, gaat mij eigenlijk te ver.
Als die situatie zich moet voordoen, is er in feite sprake van een faillissement
van deze wet.In de tweede plaats – en dat is een goede zaak – is dat de
meer heldere topstructuur dan in de thans vigerende wet. De huidige wet heeft
wat neocorporatistische trekjes waarbij de overheidsgeleding gegijzeld was
tussen sociale partners, zowel gezien de samenstelling van het bestuur als
gezien de stemprocedures. Bovendien is de huidige wet, waar het de overheidsgeleding
betreft, op zijn minst dubbelzinnig en daarmee misschien onzinnig. De mee
besturende en de toezichthoudende rol van de overheid verdroegen zich niet
tot elkaar. Wat die heldere topstructuur betreft, achten wij deze wet een
aanzienlijke verbetering vergeleken bij de oorspronkelijke structuur die in
1990 tot stand kwam.Over het derde punt zijn wij minder enthousiast. Dat is de sterk centralistische
tendens. De thans vigerende wet was onhelder in de verhouding tussen landelijke
verantwoordelijkheid en regionale verantwoordelijkheid, maar deze wet helt
wel erg sterk over naar een top-down sturingsmodel. Dat de "laat duizend bloemen
bloeien structuur" meer overgaat naar een boeket is goed, maar dan moet het
boeket wel samengesteld zijn uit de bloemen van de regio en er moeten geen
opdrachten uitgaan naar de regio welke bloemen men moet kweken ongeacht de
grondsoort en de klimatologische omstandigheden. Op dit punt wenst mijn fractie,
zoals ik al eerder heb gezegd, helderheid van de minister, temeer ook omdat
hij dan aangeeft op welke wijze hij het overleg met arbeidsvoorziening ingaat
en welke invalshoek hij zal kiezen voor de beoordeling van het landelijk beleidskader.Voorzitter! Ik kom nu bij het landelijk beleidskader dat vanzelfsprekend
gebaseerd moet zijn op de regionale beleidsplannen. Daarna kan het landelijk
bestuur de besprekingen aanvangen met de minister. Hoewel in een cyclisch
proces begin en eind niet bestaan, is het evident dat wij ons nu bevinden
in een situatie waarbij eerst het landelijk beleidskader wordt opgesteld,
wat daarna kan worden uitgewerkt en eigen accenten kan krijgen in de regio.
Dat lijkt ons de omgekeerde weg. Minister en landelijk bestuur moeten niet
eerst onderhandelen over prioriteiten en over het budget, waarna dan pas de
regio's op basis van die uitkomsten beleid gaan vaststellen. Onzes inziens
zou het landelijk bestuur bij de minister moeten spreken vanuit de regio's;
de plannen en prioriteiten vanuit de regio verdedigend bij de subsidiegever.
Nogmaals, in een cyclisch proces is begin en eind moeilijk aanwijsbaar, maar
het eerste begin is bepalend voor de invalshoek en de werkwijze. Ware het
niet verstandig, nu niet te beginnen met een landelijk beleidskader voor 1997
maar uit te gaan van de verdeling van middelen vanuit de oude wet, waarbij
het landelijk beleidskader voor 1998 gebaseerd kan zijn op het proces van
vaststelling van strategische doelen binnen arbeidsvoorziening vanuit de regio?
Immers, als wij daar nu mee zouden beginnen, zouden op grond van de nieuwe
wet de huidige bestuurders voor de nieuwe besturen de kaders vastleggen en
zouden de nieuwe besturen geconfronteerd worden met een vastliggend centraal
uitgangspunt. Het mag geen recentralisatie heten, zo stelt de memorie van
toelichting, maar het lijkt er verdacht veel op.Mijnheer de voorzitter! De goede kanten van de thans vigerende wet moeten
worden behouden. Dat was zowel de sterke nadruk op de regionale verantwoordelijkheid
als de betrokkenheid van de verschillende actoren op het terrein van de arbeidsmarkt:
de gemeenten, de werkgevers en de werknemersorganisaties. En voor alle drie
partijen geldt dat vanuit een meervoudige rol; zij zijn zowel aanstuurders
van uitkeringsorganisaties als beleidsbepalend en randvoorwaardenscheppend
voor werkgelegenheidsbeleid. In het kader van de CAO's, werkgelegenheidsafspraken
door gemeentelijk economisch en sociaal beleid. Wij kunnen concreet denken
aan de O en O-fondsen, aan werkgelegenheidsafspraken binnen de CAO, aan de
inzet van de Stichting van de arbeid op bijvoorbeeld het beleid voor minderheden
en vrouwen op de arbeidsmarkt en aan de aandacht voor leeffasebewust personeelsbeleid.
Maar evenzeer kan gedacht worden aan de brede rol van de gemeentelijke overheid
bij de aanwezigheid van kinderopvang bijvoorbeeld, aan de aansturing van de
Regionale opleidingscentra, aan de gemeentelijke verantwoordelijk heid
in het kader van de over enige tijd te verwachten wet op de inburgering van
nieuwkomers en de sociale werkvoorziening.Wij hebben het altijd als zeer waardevol ervaren hoe op regionaal niveau
deze actoren elkaar konden vinden met alle mogelijkheden en alle moeilijkheden,
maar ook met resultaat. Vanuit deze benadering bespreek ik een aantal aandachtspunten
en heb ik een aantal vragen voor de minister.Kan de minister aangeven hoe het overleg met de sociale partners, dat
naar ik aanneem voortvloeide uit de in de memorie van antwoord gesignaleerde
grote betrokkenheid van deze actoren, is verlopen? Uit de pers kwam het beeld
naar voren dat er nadere afspraken zijn gemaakt over de verdeling van de budgetten
en over de aandacht voor de verschillende doelgroepen. Werkgevers en werknemers
zouden in het licht daarvan hun deelname aan het besturen van de arbeidsvoorziening
bezien. Graag inzicht in de huidige stand van zaken.Kan de minister ons aangeven hoe het mogelijk is dat, kennelijk in het
licht van de nieuwe wetgeving, bestaande afspraken tussen arbeidsvoorziening
en bijvoorbeeld bedrijfsverenigingen, of eigenlijk UVI's, worden afgebroken?
Wat kan daarvan de achtergrond zijn? Ben ik wellicht te wantrouwig door te
veronderstellen dat het misschien toch ligt aan het SWI-traject? Want als
het SWI-traject slaagt, en mensen dus werk hebben en geen uitkering, de socialezekerheidskant
geen dossier kan opbouwen en ten gevolge daarvan geen uitvoeringskosten kan
claimen bij het TICA en geen streepje op de balk krijgt van geslaagde reïntegratieactiviteiten.
Maar misschien zijn er andere achtergronden.Ik vind ook dat het vanuit de regionale samenwerking met de uitvoerders
van de werknemersverzekeringen op zijn minst verwarrend is dat de Organisatiewet
sociale verzekering thans ook aan wijziging onderhevig is. Met een half oog
naar de nieuwe OSV-wet kijkend, vraag ik mij kort door de bocht af: hoe kan
een regionaal bestuur van de arbeidsvoorziening nu concrete afspraken maken
met een uitvoeringsorgaan als deze niet op regionaal niveau bestuurd wordt?
Een gemandateerd persoon in de regio heeft toch geen gelijkwaardige bestuurlijke
verantwoordelijkheid? Wij zullen daar bij de behandeling van het wetsvoorstel
inzake de OSV op terug moeten komen.Kan de minister aangeven hoe volgens hem de samenwerking met andere overheden
zal verlopen? De provinciale verantwoordelijkheid is in deze wet buiten beeld.
Ik hoop dat dat niet geldt voor de praktijk van alledag, omdat mijn ervaring
is dat de activiteiten van provinciale steunpunten een positieve uitstraling
hebben. Ik denk hierbij aan de provincie Noord-Brabant. Ik vraag mij af of
die activiteiten en die positieve uitstraling zullen blijven.De VNG gaf als reactie op de aanvaarding van deze wet in de Tweede Kamer
aan, dat het hierbij ging om een gemiste kans. Ook in gesprekken met gemeenten
is mij opgevallen dat gemeenten hadden gehoopt een volledig verantwoordelijke
rol te krijgen, ook in financiële zin, voor aansturing van arbeidsvoorziening.
Ik kon mij daar best iets bij voorstellen. In het verleden zijn er situaties
geweest waarin gemeenten terecht klaagden dat langdurig werklozen en JWG'ers
door de arbeidsvoorziening "over de balk werden gegooid" en dat zij, de gemeenten,
moesten opdraaien voor werkgelegenheidsactiviteiten voor de moeilijkste doelgroepen
en trajectbemiddeling moesten opzetten vanuit de bijstandswet, en dat alles
zonder machtsmiddelen in de richting van het RBA.Ik denk dat het inkoopbudget ook is ingegeven vanuit deze achtergrond.
Ik ontken geenszins dat het in een onderhandelingspositie tussen gemeenten
en RBA plezierig kan zijn wanneer ook gemeenten met wat geld over de brug
kunnen komen. Het vreemde is echter dat alleen de grotere gemeenten die mogelijkheid
krijgen. Het is toch niet minder erg om werkloos te zijn in een kleinere gemeente?
Deze keuze voor de G19 kan betekenen dat in sommige regio's slechts één,
of zelfs geen gemeente over een dergelijk budget kan beschikken.In de huidige discussie met de gemeenten beluister ik een tendens van
"winkeltje spelen met overheidsgeld". De verplichte winkelnering wordt betreurd
en ik hoor gemeenten die zeggen: "Had al het geld maar aan ons gegeven", alsof
arbeidsvoorziening zich nog uitsluitend zou moeten richten op mensen die vanuit
een gemeentelijke uitkering aan het werk moeten.Dezelfde kritische consumentenhouding, om het positief te omschrijven,
zie ik vanuit de uitvoeringsorganisaties sociale zekerheid. Onderdeel van
de conflictstof is naar mijn waarneming ook de wijze waarop bezuinigd is op
arbeidsvoorziening met tegelijkertijd uitbreiding van vormen van additioneel
werk en andere actoren. Zeker onderhuids bestaat het gevoel dat het geld van
Arbvo is afgenomen en overgeheveld is naar sommige gemeenten.Vreest de minister geen machtsdiscussie over de regie in plaats van een
bevordering van de synergie tussen arbeidsvoorziening en uitkeringsinstanties?Arbeidsvoorziening is er niet alleen voor het plaatsen van moeilijke doelgroepen
in additionele werkgelegenheid. Doorstroming, zeker vanuit JWG en diverse
andere trajecten, is absoluut noodzakelijk.De discussie rondom de WIW zal nog plaatsvinden. Ik vraag mij af, of het
verstandig is een aantal arbeidsvoorzieningsinstrumenten zoals het JWG, onder
te brengen in eenzelfde regeling als bijvoorbeeld de WSW, die uit aard en
inzet van de doelgroepen doorstroming als nevendoel heeft, maar vooral gericht
is op het bieden van een arbeidsplaats in een beschermde omgeving voor hen
die door in de persoon gelegen factoren niet of nog niet in staat zijn een
plaats te vinden in het vrije bedrijfsleven. Maar goed, wij krijgen die discussie
nog. Ik vrees echter, dat er nog een tijd sprake zal zijn van een mogelijke
bron van conflicten over doelgroepen, inzet van middelen en regiefunctie.Voorzitter! Hoeveel mensen uit welke fase komen in aanmerking voor extra
activiteiten en hoe wordt dat verdeeld naar herkomst? Hoeveel mensen uit de
bijstand en hoeveel vanuit de WW of misschien zelfs vanuit de ANW kunnen uit
een bepaald budget worden geholpen? Hoe groot is de opnamecapaciteit van de
regionale arbeidsmarkt, de vraagkant dus? Al deze zaken kunnen bijna uitsluitend
op regionaal niveau worden opgelost. Dat is een zware taak, die een maximale
inzet vereist van het regionale bestuur dat die verantwoordelijkheid moet
kunnen dragen.Wij delen de principiële keuze dat arbeidsvoorziening toegankelijk
moet zijn voor iedereen, ook voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten.
Het was een goede zaak in de wetgeving van destijds om de toenmalige GMD een
bemiddelingsbevoegdheid toe te kennen; het had echter nooit mogen leiden tot
het weren van gedeeltelijk arbeidsgeschikten door de arbeidsvoorziening.Natuurlijk vereist bemiddeling van gedeeltelijk arbeidsgeschikten specifieke
deskundigheid met betrekking tot de belastbaarheid, de mogelijkheden en de
beperkingen en de daarbij behorende geschikte functies. Die deskundigheid
is tot op heden vooral aanwezig bij de uitkeringsinstanties van de sociale
verzekeringen. Nieuwe vormen van samenwerking zullen dus moeten ontstaan,
maar wederom vraag ik aandacht voor de werkelijkheid. Ik kreeg een bericht
van een reïntegratieproject in Amsterdam-zuidoost, dat kennelijk moest
worden stopgezet in het licht van nieuwe afspraken in het SWI-traject vanwege
deze nieuwe wet. Ik houd niet van wetgeving waarbij lopende goede zaken de
nek worden omgedraaid. Dat kan niet de bedoeling zijn. Ik vraag de minister
naar zijn oordeel in dezen, zelfs als hij er niet over gaat omdat het een
zaak is voor TICA en UVI's.Werkgevers hebben naast arbeidsvoorziening de keuze hun personeel op vele
andere manieren te vinden: advertenties, mond-tot-mondreclame, spontane sollicitanten
en uitzendbureaus. Werknemers, zeker zij die een uitkering hebben, zijn verplicht
zich in te schrijven bij het arbeidsbureau. Dat is terecht en noodzakelijk
vanuit een gerichte uitkeringsverstrekking. Werkgevers zijn vrij werkzoekenden
al dan niet in dienst te nemen. Zij hebben geen verplichte vacaturemelding
en geen verplichting voor een bepaalde quota aan moeilijke doelgroepen. Werkzoekenden
zijn gehouden passende arbeid te aanvaarden op straffe van sancties of stopzetten
van de uitkering. Ook dat is terecht, gezien de doelstelling van de uitkering,
tenminste als het gaat om een uitkering terzake van de werkloosheid. Ik ben
even in de war, voorzitter, maar ik dacht dat het bij de ANW geen verplichting
was om passende arbeid te aanvaarden. Kan de minister hierop een reactie geven?Ik geef hiermee aan dat de vrijheidsgraad van werklozen gering is en dat
vereist veel zorgvuldigheid. Ik wijs bijvoorbeeld op het privacyreglement.
Voor alle duidelijkheid vraag ik de minister, of, wanneer een werkloze weigert
zijn naam, adres en woonplaatsgegevens te doen verspreiden door andere media –
bijvoorbeeld in enige vorm van een openbare sollicitantenbank, al of niet
op Internet – het reglement dan wel kan regelen dat de werknemer dit
mag weigeren. Als het weigeren daarna een gevolg zou hebben in het kader van
de Wet boeten en maatregelen, is dat natuurlijk niet zo'n grote vrijheid.
Ik wil een bevestiging van de minister, dat, wanneer iets kan worden geweigerd
in het kader van het privacyreglement, dit niet kan leiden tot een sanctie
in het kader van de Wet boeten en maatregelen.Voorzitter! Bij de behandeling van de WULBZ heeft mijn fractie het idee
gelanceerd – wie herinnert zich dat niet? – om werkgevers een
premie te laten betalen die kon worden verlaagd als er voldoende mensen uit
de hoek van gedeeltelijk arbeidsongeschikten in dienst werden genomen. Die
kant kreeg veel aandacht en is in een bepaalde vorm gegoten in de PEMBA. De
andere kant van ons voorstel kreeg minder aandacht. Daarin zat een idee verwerkt
van de Nationale commissie chronisch zieken. Dat betrof een persoonsgebonden
budget voor de werkzoekende zelf.Bij dit wetsvoorstel doe ik opnieuw de suggestie om hier eens goed naar
te kijken. Ik wijs nogmaals heel concreet op het kleine leed dat door een
beperkte toepassingsverbreding reeds zou kunnen worden opgelost. Ik denk bijvoorbeeld
aan de bijzondere bijstand of aan het budget van arbeidsvoorziening. Een werkzoekende
kan kleine belemmeringen ervaren bij het vinden van werk. Een vrouw kan thuiswerk
krijgen in de administratie als maar niet net haar computer was gecrasht.
De medewerkster van een bouwproject in een bouwkeet kan door de grote afstand
naar het nieuwe project niet meer blijven werken, omdat zij geen fiets heeft.
Het klinkt als klein leed, maar met een minimuminkomen of -uitkering is investeren
in je eigen toekomst het moeilijkst.Voor starters kennen wij, naast andere kredietfaciliteiten, vanuit de
bijstandsgroep het bijstandskrediet, een vorm van "microbanking" waar de minister
trots op kan zijn. Is de minister overigens betrokken bij de VN-top over dit
onderwerp in februari? Voor werkzoekenden bestaat er geen investeringspotje
in de eigen toekomst voor een baan in loondienst. Ik daag deze minister uit –
van mij mag hij daar ook zijn naam aan geven – voor een dergelijke faciliteit
te zorgen.De voor ons liggende wet is op een aantal punten een verbetering van de
vigerende. Zeker als het gaat om de positie van het departement in relatie
tot arbeidsvoorziening is zij een stuk helderder. Maar op andere punten, zoals
de regionale verantwoordelijkheid, de verhouding tussen beheer en beleid en
de regeldichtheid van de wetgeving, heeft mijn fractie aarzelingen. Is het
inderdaad een verbetering? Belangrijk daarbij kan zijn de reactie van de minister
op mijn voorstel voor een ander startpunt, om vanaf het begin duidelijk te
maken, door de wijze van omgaan met het landelijk beleidskader, dat het zwaartepunt
inderdaad bij de regio's hoort te liggen. Ik hoop dat de minister door zijn
antwoord onze ongerustheid kan wegnemen. Want één ding heeft
arbeidsvoorziening gemeen met dat andere grote bedrijf: "Let's make things
better".De heer De Haze Winkelman (VVD):Voorzitter! Al in de dertiende eeuw ontstaan in de grotere steden marktplaatsen
waar vragers en aanbieders van arbeid elkaar ontmoeten en specifieke contracten
afsluiten. In dezelfde tijd ontstaan tal van vormen van particuliere arbeidsbemiddeling.
Zo was er in Parijs zelfs een speciale straat voor de bemiddeling van meisjes
voor de huishoudelijke dienst en vervulden bij ons veelal herbergiers en logementhouders
deze toen al zeer belangrijke functie. In de negentiende eeuw ontstaat het
idee van het stelsel van arbeidsbeurzen naar het voorbeeld van de toen al
functionerende effectenbeurzen. U zult begrijpen dat mij dat wel aanspreekt.
Door publicatie van vraag en aanbod in bulletins die door stoomtreinen van
stad tot stad konden worden verspreid, zouden werknemers in staat worden gesteld,
kennis te nemen van vacatures buiten hun gebied. Zo komt in Nederland in 1886
de eerste arbeidsbeurs tot stand. De eerste jaren waren helaas
geen doorslaand succes. Zo konden er in 1897, bij een vraag van 852 personen
en een aanbod van 3623 personen, slechts 599 personen geplaatst worden.Iedere periode daarna had weer zijn eigen kenmerken. De arbeidsmarkt was
soms meer markt, soms meer een organisatie waar de bedrijfsgenoten, werkgevers
en werknemers, met elkaar samenwerkten. De arbeidsvoorziening had daarbij
telkens haar eigen wisselende rol. Thans staan wij voor een volgende stap,
die mijn fractie als onvermijdelijk en zeker ook als positief ervaart. Veranderingen
kunnen nieuwe kansen scheppen. Dat zien wij bijvoorbeeld bij de plannen van
Uitzendorganisatie Start om samen met onze grootste verzekeraar Nationale
Nederlanden gericht flexibele arbeid aan te bieden, met name gericht op het
midden- en kleinbedrijf. Door het grootscheepse intreden van het particuliere
bedrijfsleven in de sociale zekerheid en ook in de arbeidsbemiddeling, kan
de werkgelegenheid op deze wijze een forse impuls krijgen. Het gaat dan om
het opsporen van verborgen werkgelegenheid. Maatwerk wordt meer en meer van
belang, dus het weten te onderkennen van de behoefte van de klant en het vervolgens
aandragen van een pasklare oplossing. Wij zullen zien dat dit soort ontwikkelingen
pas het begin is. De markt heeft zijn eigen dynamiek en reageert op de geboden
kansen. De markt zal daarbij veel creatiever zijn dan de verschillende, vaak
wat logge collectieve organisaties. Zo'n omgeving zal voor arbeidsvoorziening
stimulerend kunnen werken.Zoals ik al zei, steunen wij de hoofdlijnen van het voorliggende wetsvoorstel.
Dat wil niet zeggen dat wij met iedere gemaakte keuze even content zijn. Zo
houden wij onze zorgen over de verplichte winkelnering door gemeenten en bedrijfsverenigingen.
Dat is altijd een ongezonde zaak, hoewel ook wij inzien dat je via overgangstermijnen
voorwaarden kunt scheppen om organisaties de gelegenheid te geven om zich
aan te passen. Ik wil in dit kader nog aandacht vragen voor twee punten. Om
te beginnen zijn wij met de regering van mening dat in de gegeven situatie
van gedwongen winkelnering de te betalen prijs voor de te leveren prestatie
op zakelijke gronden moet worden vastgesteld. Maar dat is niet altijd even
eenduidig. Als de door arbeidsvoorziening bepaalde kostprijs de andere partij
niet bevalt, heeft hij toch geen alternatief in de markt. Misschien wordt
het makkelijker als op output wordt afgerekend, dus een bepaald aantal werkzoekenden
in een bepaalde categorie aan de slag met een resultaatsafhankelijke betaling.
Al met al lijkt het ons zeker niet uitgesloten dat door de gedwongen winkelnering
de verhoudingen van tijd tot tijd wat verstoord kunnen raken. Wil de minister
hierop ingaan?Daarnaast is voor de gemeenten ten aanzien van de bijstandsgerechtigden
het probleem dat zij slechts in zeer geringe mate delen in het voordeel dat
ontstaat als de betrokkene aan werk geholpen is. Daardoor zijn er dus onvoldoende
prikkels en ook geen financiële middelen om in dit kader een grote inspanning
te verrichten. Als de prikkel voor de gemeenten vergroot zou worden, zou er
ook veel minder behoefte bestaan aan geforceerde maatregelen, zoals het geld
voor inkoopbudgetten ter beschikking stellen aan slechts negentien grote gemeenten.
Mevrouw Ter Veld wees ook al op dat aantal. De minister onderkent dit ook
en is bezig met maatregelen om de prikkels te vergroten. Is de minister het
met mij eens dat er uiteindelijk een systeem zal moeten komen met voldoende
prikkels voor uitkeringsinstanties, waarbij aparte geldstromen voor budgetten
niet meer nodig zullen zijn? Gaarne hoor ik hierover een uiteenzetting van
de minister.Voorzitter! Een ander onderwerp is de werkwijze, tijdsbesteding en invulling
van het bestuur. In de memorie van antwoord lijkt het erop dat de minister
daarin een nogal lijdelijke positie inneemt. Natuurlijk moet de minister niet
gaan decreteren hoeveel tijd precies aan het bestuurswerk besteed moet worden.
Aan de andere kant zal de minister toch bij het aanzoeken van kroonleden een
indicatie moeten geven wat hem hierbij voor ogen staat. Ons uitgangspunt is
dat het bestuur niet te dicht op de huid van de directie moet zitten. Als
het bestuurslidmaatschap van de voorzitter een halve dagtaak zou gaan worden,
begint het daar veel op te lijken. Gaarne een toelichting op wat nu de inzet
van de minister in dezen is.In dit verband lijkt ons de zogenaamde soloactie – tenminste volgens
een veelgelezen ochtendblad – van interim-voorzitter Wieringa over de
afstand tussen bestuursleden en directieleden in ieder geval inhoudelijk niet
verkeerd. Het is naar onze mening van groot belang via de kroonleden bij te
dragen aan een beleidsmatig kwalitatief zo hoogwaardig mogelijk bestuur, dat
op afstand van de operationele organisatorische zaken staat. Natuurlijk is
een goede directie daarbij noodzakelijk. Dat stimuleert organisaties van werkgevers
en werknemers ook om topbestuurders aan te wijzen, uit hun eigen organisatie
of van buiten. Alleen op die manier kan invulling worden gegeven aan het functioneren
als bestuurslid zonder last. Als het ondergeschikten uit de desbetreffende
organisaties zijn, die voor hun salaris afhankelijk zijn van de benoemende
organisatie, zou het gevaar kunnen bestaan dat het hemd nader is dan de rok.
Deelt de minister onze mening wat de benoeming van de kroonleden betreft?Voorzitter! Wij kunnen ons voorstellen dat door sociale partners, als
beoogde toekomstige leveranciers van bestuurszetels, vraagtekens worden gezet
bij de bevoegdheden die de minister aan zich heeft gehouden. Anderzijds wordt
de arbeidsvoorziening voor een zeer belangrijk gedeelte uit publieke middelen
betaald. Wij zijn dan ook van mening dat de voorgestelde systematiek niet
principieel verwerpelijk is. Er is echter in de uitoefening van deze bevoegdheden
door de minister enige terughoudendheid gewenst. Iedere organisatie die goed
functioneert, dient een behoorlijke dosis vrijheid te worden gelaten. Is de
minister met ons van mening dat, los van de beleidsinzet en de daarmee samenhangende
keuzes in geval van een goed functionerende arbeidsvoorziening voor het overige
een marginale ministerstoets voldoende is?Daarbij moet ons van het hart, ook in aansluiting op andere sprekers,
dat de regelgeving in dit geval wel erg uitvoerig en gedetailleerd is. Om
aan al deze regels te voldoen, wordt wel het een en ander van arbeidsvoorziening
gevraagd. Wij zijn verheugd dat in de toekomst meer en meer op prestaties
getoetst zal gaan worden, want het gaat ons natuurlijk om resultaten,
uiteraard in perspectief van de moeilijkheidsgraad van de plaatsing, maar
daar zijn zeker ook methoden voor te ontwikkelen. Wij denken dat bij de evaluatie
over vier jaar nog maar eens bezien moet worden of de regelgeving niet wat
minder kan.Het verheugt ons dat de controverse tussen sociale partners en de minister
thans tot het verleden behoort. Maar ook wij zijn erg nieuwsgierig naar de
precieze uitkomsten van de gesprekken die gevoerd zijn, met name ook met betrekking
tot de door mij naar voren gebrachte onderwerpen.Voorzitter! Wij wachten met belangstelling het antwoord van de minister
af.De voorzitter:De minister krijgt na de lunchpauze de gelegenheid om te antwoorden.De vergadering wordt van 12.42 uur tot 13.45 uur geschorst.Voorzitter: Tjeenk WillinkMinister Melkert:Mijnheer de voorzitter! Ik dank de Kamer voor haar inbreng op een aantal
markante hoofdpunten van het wetsvoorstel. Ik roep nog even in herinnering
hoe het de afgelopen jaren is gegaan. Ik denk daarbij in het bijzonder aan
het evaluatierapport dat is opgesteld onder leiding van een lid van deze Kamer,
zij het in een andere hoedanigheid, de heer Van Dijk. Het is een belangrijk
rapport dat ook een inspiratiebron is geweest om de Arbeidsvoorzieningswet
op een aantal punten te herzien, overigens in combinatie met de eind 1994
tot stand gekomen partijenovereenkomst. Er is toen een aantal afspraken gemaakt
over de arbeidsvoorzieningsorganisatie, die na een redelijk succesvolle eerste
fase op een aantal punten toch in de problemen was gekomen. Velen zullen zich
dat nog herinneren uit die periode. Ik noem de opstelling van het regeerakkoord
en de nieuwe keuzes die het kabinet toen heeft gedaan. Voor alles was er de
noodzaak van een helderder afbakening tussen taken en verantwoordelijkheden
op het terrein van de arbeidsmarkt met het oog op de publieke bemiddeling,
in het bijzonder gericht op de bemiddeling van de moeilijkst plaatsbare werkzoekenden.Het is verheugend dat wij, inmiddels zo'n twee jaar verder, zowel ten
aanzien van de werkwijze van de arbeidsvoorzieningsorganisatie zelf alsook
ten aanzien van het formele kader waarbinnen een en ander straks verder vorm
kan krijgen, nadrukkelijk hebben voortgebouwd op die positieve en hier en
daar ook negatieve ervaringen uit het verleden. Er is naar mijn waarneming
op dit moment sprake van een arbeidsvoorzieningsorganisatie die goed werk
verricht en een belangrijke sleutelfunctie vervult op de arbeidsmarkt. Zij
beschikt ongetwijfeld over nog meer potentieel om het beter te doen, ook in
een betere afstemming met andere organen, niet in het minst de uitvoeringsorganen
en de sociale diensten, die ook in het kader van het traject samenwerking,
werk en inkomen, daarop zijn aangesproken. Wat dat betreft, is er sprake van
een opgaande lijn. De regering hoopt en verwacht dat de nieuwe wet daarvoor
ook de formele inbedding zal bieden.Voorzitter! De heer Rongen begon zijn betoog terecht met een analyse van
de arbeidsmarkt onder de noemer dat wij te maken hebben met een imperfecte
arbeidsmarkt en dat er om die reden een publieke arbeidsbemiddelingsinstantie
nodig is. Ik onderschrijf dat. In feite hebben wij uitsluitend een publieke
arbeidsbemiddelingsinstantie nodig om vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beter
op elkaar te doen aansluiten. Dat is een kwestie van efficiency. Het is enerzijds
ten behoeve van de terreinen waarop de arbeidsmarkt behoorlijk functioneert
toch efficiënt om een plek te hebben waar vraag en aanbod bij elkaar
worden gebracht. Anderzijds is het een bittere noodzaak voor werkzoekenden
die, vaak door langdurige werkloosheid, een afgebroken opleiding of vanwege
het afkomstig zijn uit het buitenland, problemen hebben om aansluiting te
vinden op de arbeidsmarkt.Om de vraag hoe je dat gaat doen, vervolgens te verbinden met de vraag
of ik iets kan garanderen, die mevrouw Zwerver nogal vaak op de lippen lag,
is nog wel een stap verder. Er valt namelijk bijzonder weinig te garanderen
op de arbeidsmarkt. De arbeidsmarkt heeft een aantal kenmerken die zich niet
zo in het sjabloon van wetgeving of decreten of handelend optreden laten voegen.
De arbeidsmarkt is heel divers en de subjecten op de arbeidsmarkt zijn heel
heterogeen van karakter. Het is een voortdurend zoeken naar een optimale mix
van de inzet van beleidsinstrumenten die wij daarvoor hebben – en dat
zijn ook niet allemaal beleidsinstrumenten van de overheid – om tot
resultaat te komen.Wij moeten er dus toch voor uitkijken om datgene wat wij nu als structuur,
als faciliteit en ook als inzet formuleren en creëren, ook linea recta
te vertalen naar een gegarandeerd resultaat. Als dat zo was, dan zouden wij
natuurlijk niet al een jaar of vijftien aan het zoeken zijn naar de beste
structuur van de arbeidsvoorziening in ons land. Het enige wat wij over dat
zoeken kunnen vaststellen, is dat wij die opgaande lijn te pakken hebben.
Immers, vriend en vijand is het erover eens dat de arbeidsvoorziening heden
ten dage veel beter presteert dan het geval was in de jaren tachtig. Daar
is de veranderingsslag destijds ook mee begonnen.Voorzitter! De heer Rongen heeft na die analyse nog een aantal opmerkingen
gemaakt onder het hoofdje "de onmacht van de sturende overheid". Hij heeft
toen de ANW, de WULBZ, de PEMBA en de WBEAA genoemd. Ik heb niet de neiging
om nu op al die punten in te gaan, maar ik heb wel de behoefte om te zeggen
dat het hier een rijk geschakeerde fruitmand betrof met allerlei appels en
peren, die volgens mij niet zo vreselijk veel met elkaar van doen hadden.
Misschien kunnen wij daar bij een andere gelegenheid nog eens dieper op ingaan.De heer Rongen is vervolgens via een vijftal punten tot de kern geraakt
van conclusies die uiteindelijk leiden tot een beoordeling van het voorliggende
wetsvoorstel door zijn fractie. Ik zal die vijf punten langslopen en van mijn
commentaar voorzien.Hij kwam allereerst, het hele tableau overziende, tot de conclusie dat
de financiering van de verschillende activiteiten complex genoemd moet worden
en dat het onderscheiden en toerekenen in het budget en de begrotingen naar
de verschillende activiteiten arbitrair en onnodig ingewikkeld is. Ik ben
die mening niet toegedaan. Ik meen dat juist het onderscheid
dat wij nu in de nieuwe wet hebben aangebracht tussen het basisbudget en het
prestatiebudget en de daarmee verbonden inzet en afspraken, veel beter dan
tot nu toe ons als kabinet, daarmee ook de Kamer maar ook de arbeidsvoorzieningsorganisatie
zelf de gelegenheid bieden om input en output langs de verschillende doelstellingen
van de wet beter met elkaar in verband te brengen en beter te kunnen beoordelen.
Sterker, ik acht het ook nodig dat er afspraken gemaakt kunnen worden over
de inzet van een prestatiebudget, juist om daarmee ook de afstand die de overheid
in deze nieuwe structuur neemt, te markeren. Die afstand is er doordat de
overheid uit het bestuur stapt. Veel woordvoerders hebben die stap ook verwelkomd.
Maar die afstand kan er natuurlijk niet zijn waar het gaat om het evidente
publieke belang dat er een maximale inzet wordt gepleegd om met name langdurig
werklozen meer mogelijkheden te geven om een plek op de arbeidsmarkt te vinden
en dat een substantieel deel van de aan de arbeidsvoorziening ter beschikking
gestelde publieke middelen daarvoor ook wordt ingezet. Welnu, daarover afspraken
maken in het kader van een prestatiebudget is van groot belang om in de toekomst –
om het met een modewoord te zeggen – te kunnen afrekenen op de geleverde
prestaties, zodat de guldens die daaraan worden besteed, ook inderdaad daarvoor
worden ingezet op een controleerbare en achteraf bespreekbare wijze. Dan kunnen
daaruit ook conclusies worden getrokken voor het toekomstige beleid.Dat heeft te maken met het tweede punt. De heer Rongen heeft gezegd dat
de minister op elk moment ten aanzien van alle facetten kan ingrijpen en bijsturen,
maar de praktijk zal een andere zijn. De praktijk zal zich concentreren op
de twee hoofdmomenten waarop in het bijzonder de afspraken over het prestatiebudget
aan de orde zijn: een afspraak vooraf en uiteraard een verantwoording achteraf.
Dat zijn twee belangrijke momenten in het jaar waarbij er sprake zal zijn
van een intensief, diepgaand gesprek tussen het kabinet en de arbeidsvoorziening.
Voor alle overige aspecten van de beleids- en bedrijfsvoering voorzie ik echter
dat de wet juist de gelegenheid biedt om een gepaste afstand mogelijk te maken
tussen overheid en arbeidsvoorzieningsorganisatie. Met de elementen die nu
in het wetsvoorstel zijn opgeschreven – waarvan sommige woordvoerders
hebben gevraagd of dat als regelgeving niet een beetje overdadig is –
is in ieder geval helderheid gecreëerd over de verhouding tussen de arbeidsvoorzieningsorganisatie
en de overheid. Die helderheid is ook in lijn met datgene wat in de algemene
aanwijzingen voor zelfstandige bestuursorganen is opgenomen. Wat dat betreft,
doen wij met arbeidsvoorziening in het kader van deze wetgeving weinig bijzonders.
Wij hebben die aanwijzingen in feite ook vertaald naar de regels zoals die
hier zijn gesteld. Die regels scheppen helderheid in de verhoudingen, maar
vergen overigens niet van de overheid dat te allen tijde interveniërend
gebruik wordt gemaakt van die regels. Ik zou juist zeggen: integendeel; veel
van de regels die in het wetsvoorstel zijn opgenomen, zijn bevoegdheden en
"kan"-bepalingen. Ik meen dat het in de rede zou liggen dat vanaf de aanvang
een terughoudend gebruik van de regels wordt gemaakt op een wijze die de overheid
natuurlijk wel in staat stelt om met name vanuit haar blijvende toezichthoudende
rol uiteindelijk verantwoording aan de Kamer af te kunnen leggen. Dat zal
minimaal in de toekomst mogelijk en noodzakelijk blijven, maar overigens zal
veel van de beleids- en bedrijfsvoering door de arbeidsvoorzieningsorganisatie
zelf tot stand moeten worden gebracht.Ik ben het dus niet eens met de conclusie dat de procedures gecompliceerd
en tijdrovend zijn. Naar mijn mening is er meer gestroomlijnd dan tot op heden
het geval was. Mijn ervaring in de afgelopen twee jaar is geweest dat er op
nogal wat punten werkelijk van zoveel onduidelijkheid sprake bleek dat er
altijd weer nieuwe overlegmomenten moesten komen. Ik denk dat het dus niet
in de rede ligt dat er om de haverklap met de overheid in gesprek wordt getreden.
Nee, laat die twee momenten over de prestatieafspraak en dat ene moment waarop
de toezichthoudende rol van de overheid verder vorm en inhoud moet krijgen,
de markante momenten in het kalenderjaar zijn en laat de arbeidsvoorziening
overigens zoveel mogelijk haar eigen werk volgen, uiteraard binnen het kader
van de doelstelling zoals die in het wetsvoorstel is vastgelegd. Wij –
kabinet en Kamer – zijn daar met z'n allen bij om daar goed op te letten.Het vierde punt is dat een effectieve arbeidsvoorzieningsorganisatie om
continuïteit en een planning voor de middellange termijn vraagt. Daar
ben ik het op zichzelf mee eens, maar het zou ook in de richting van de Staten-Generaal
niet juist zijn geweest als ik de arbeidsvoorziening zou hebben toegezegd
of in het wetsvoorstel zou hebben opgenomen dat er een budget zou worden vastgelegd
dat op meer jaren betrekking heeft. Ik kan het nog wel iets sterker zeggen:
in de vorige, nu nog vigerende wet stond zelfs het bedrag waar de arbeidsvoorziening
gedurende al die jaren recht op had. Ik denk niet dat er een jaar is geweest
dat dit bedrag aan arbeidsvoorziening is toegekomen, omdat ieder jaar weer
de Staten-Generaal binnen de eigen autonomie een ander bedrag invulde in het
kader van het jaarlijkse begrotingsrecht. Die eigen autonomie is er nu eenmaal.
Ik geef daar verder geen oordeel over. Het leek mij ook niet juist om in formele
zin van een andere situatie uit te gaan. Ik heb arbeidsvoorziening duidelijk
gemaakt dat het volkomen in de rede ligt en volgens mij ook nodig is dat er
met een meerjarenbeleidsplanning en een financiële meerjarenplanning
geopereerd wordt. Men kan immers moeilijk tot het einde van het jaar wachten
om na te denken over het volgende jaar.Tot slot kom ik bij het vijfde punt van de heer Rongen. Dat is de vraag
of er nog wel sprake is van een zelfstandig bestuursorgaan. Het antwoord is
voluit "ja", wederom ook met verwijzing naar de ZBO-aanwijzingen. In dit kader
is er overigens sprake van een participatie-ZBO, dus een ZBO met als bijzonder
kenmerk dat sociale partners zijn uitgenodigd om hieraan deel te nemen. Wie
deze wet legt naast de aanwijzingen, kan tot geen andere conclusie komen dan
dat daar op gepaste wijze gebruik is gemaakt van de bevoegdheden en voorschriften
die er zijn om de relatie tussen overheid en een zelfstandig bestuursorgaan
op adequate wijze te regelen. Ik denk dat het dus goed is om het met die bril
te bekijken. Ik wil de heer Rongen en zijn fractie dan ook uitnodigen om zulks
te doen.Ik zeg dit omdat ik het betreur dat de fractie van de heer Rongen tot
de conclusie komt dat dit niet voldoende is om steun aan het wetsvoorstel
te kunnen geven. Ik heb de hoop nog niet opgegeven dat mijn termijn daar enige
verandering in kan aanbrengen. Ik houd de heer Rongen daarbij ook voor dat
de keuze die het kabinet heeft gemaakt juist voor zijn fractie van belang
kan zijn. Het kabinet heeft voortgebouwd op de ervaring van de eerste periode
arbeidsvoorziening, daarbij nadrukkelijk aansluitend bij de aanbevelingen
van de commissie-Van Dijk en wederom een volwaardige plaats inruimend voor
de sociale partners.De heer Rongen moet zich rekenschap geven van deze keuze. Het is hem bekend
dat er van de aanvang af ook andere gedachten waren over de invulling van
de publieke arbeidsvoorzieningsorganisatie en dat er een sterke druk lag om
bijvoorbeeld de gemeenten met de eigen middelen een grotere rol te geven met
het risico dat 600 gemeenten 600 eigen bemiddelingsapparaten in het leven
zouden roepen. Een andere druk was om de arbeidsvoorzieningstaak, net als
in de jaren tachtig, naar de centrale overheid te halen. Ik zie deze oplossingen
echt niet als lichtend voorbeeld. Mijn voorgangers, De Vries en De Koning,
hebben indertijd terecht gekozen voor een andere manier van opzetten van de
arbeidsvoorzieningsorganisatie, daarbij ook zwaar leunend op de inbreng van
sociale partners, wetende dat een effectief arbeidsmarktbeleid in de regio
tot stand dient te komen en dat de sociale partners daarbij onmisbaar zijn.Ik heb altijd gedacht, misschien in een iets te vergaande naïviteit,
dat dit denken en de vertaling daarvan in de wet bij uitstek aansluit bij
hetgeen in de CDA-fractie, ook in dit huis, altijd maar weer aan het kabinet
wordt voorgehouden: vergeet niet om ook van maatschappelijke organisaties
"gebruik te maken" om publieke doeleinden te realiseren. Ik meen dat wij dat
in deze wet op een evenwichtige wijze tot uitdrukking hebben gebracht. Ik
vraag de heer Rongen om hier voor zijn tweede termijn over na te denken en
wellicht zijn standpunt en conclusie te heroverwegen.Voorzitter! Meerdere woordvoerders hebben gevraagd hoe het voorliggende
voorstel zich verhoudt tot het gesprek dat recent, op 14 november, heeft plaatsgevonden
met de sociale partners in het kader van de Stichting van de arbeid. Ik kan
daar kort over zijn. Dat gesprek heeft plaatsgevonden op verzoek van de Stichting
van de arbeid en wel om na te gaan of de hoofdlijnen van hun denkwijze over
de nieuwe arbeidsvoorziening in de toekomst al dan niet in lijn liggen met
de visie van het kabinet in casu de minister. Dat overleg had een informeel
karakter en er zijn geen afspraken gemaakt. Van mijn kant was het motto: over
nogal wat van de elementen die in uw memorandum zijn opgenomen zal door het
bestuur moeten worden besloten. Ik wil wel een indruk geven hoe ik meen dat
de elementen zich verhouden tot de nieuwe wet, hoe straks de overheid de arbeidsvoorzieningsorganisatie
zal aanspreken. Ik heb daarin geen grote knelpunten geconstateerd. In die
geest hebben wij daarover met elkaar gesproken. Het is aan de sociale partners
zelf om hun positie te bepalen ten opzichte van de nieuwe wet. Zodra de wet
het Staatsblad zal hebben bereikt, zal ik de Stichting van de arbeid uitnodigen
om representatieve organisaties aan te wijzen. Ze zullen dan door mij worden
benaderd met het verzoek een voordracht te doen van bestuursleden uit hun
kring in het licht van hetgeen in de wet op dit punt is voorzien. Het gesprek
dat op 14 november is gehouden geeft mij wel vertrouwen in de bereidheid van
werkgevers- en werknemersorganisaties om te participeren, zoals dat van het
begin af aan, de partijenovereenkomst in december 1994, overeenkomstig de
expliciete wens en voorkeur van het kabinet het geval is geweest.Voorzitter! Daarmee heb ik ook die vraag van mevrouw Gelderblom beantwoord.
Zij heeft, evenals andere woordvoerders, nog aandacht gevraagd voor een kortetermijnkwestie
die ook voor de precisering van de taakopdracht aan de arbeidsvoorziening
van belang is, namelijk bemiddeling van gedeeltelijk arbeidsgeschikten. Het
is waar dat daarover al geruime tijd is en wordt gesproken. Het is ook een
belangrijk element in het kader van de totstandkoming van de nieuwe Organisatiewet
sociale verzekeringen. Omdat inmiddels het traject samenwerking, werk en inkomen
is gestart heeft de regering het beter geacht om niet nu vooruit te lopen
op een situatie die dan kan ontstaan en wel vast te houden aan de voorkeur
die de regering al eerder had uitgesproken, dat arbeidsvoorziening de bemiddeling
van de gedeeltelijk arbeidsgeschikten op zich zou nemen. Wetend dat de expertise
onder het GAK is opgebouwd, zou het niet juist zijn om dat nu te gaan verschuiven
van de ene plek naar de andere, vooruitlopend op het eindadvies van de regiegroep
Samenwerking, werk en inkomen, dat wij binnen niet al te lange tijd verwachten.
Intussen is een intentieverklaring tussen het GAK en de arbeidsvoorziening
tot stand gekomen. Ik juich dat zeer toe, want het betekent dat er eigenlijk
geen competitie gaat ontstaan tussen beide gremia. Wij kunnen ons voorbereiden
op nader te nemen besluiten in enkele maanden tijd om die zaak goed te regelen.
Hiermee bedoel ik vooral het belang van de gedeeltelijk arbeidsgeschikten
die een stevige begeleiding terug naar de arbeidsmarkt nodig hebben.Voorzitter! Ik ben het eens met mevrouw Gelderblom, dat het van groot
belang is om met het nieuwe functioneren van de Arbeidsvoorzieningswet ook
in te spelen op de omslag die nodig is bij de sociale diensten, veel meer
gericht op de uitstroom van uitkeringsgerechtigden. Ik kom daarover nog te
spreken als het gaat om de verdere ontwikkeling van inkoopmogelijkheden en
het verdere perspectief van de afstemming tussen gemeenten, uitvoeringsorganen
sociale zekerheid en arbeidsvoorziening.Voorzitter! Mevrouw Zwerver sprak de verwachting uit dat deze Arbeidsvoorzieningswet
niet de laatste van deze eeuw zou zijn. Ik moet haar teleurstellen op dit
punt. Ik zie deze wet wel als de laatste van deze eeuw. De evaluatie zal ook
over de eeuwwisseling heen aan de orde zijn. Volgens mij is wat er nu ligt
stevig genoeg om in ieder geval de ongetwijfeld weer opdoemende herfststormen
van de komende jaren te doorstaan. Overigens merk ik op dat, als uit het traject
samenwerking, werk en inkomen nadere gedachten voortvloeien over de wijze
waarop de verschillende organen en instanties zich daarop zouden moeten richten,
het niet uitgesloten is dat dit tot additionele aanpassin gen
leidt. Wat mij betreft, leidt dit echter zeker niet tot een nieuwe wet.Mevrouw Zwerver heeft een aantal zwakke plekken ontdekt in wat is voorgesteld.
Ik heb de indruk dat een paar van die zwakke plekken terug zijn te voeren
tot de beoordeling van het gevoerde beleid. Het is dan maar de vraag of die
zwakke plekken echt in de structuur zelf zijn gelegen. Ik begrijp haar vraag
over het kunnen uitvoeren van die kerntaak en de bezuinigingstaakstelling,
die in het regeerakkoord is opgenomen en die fors is, echter zeer wel. Die
taakstelling is trouwens geleidelijk aan met een kwart teruggebracht door
een aantal versoepelingen en tegemoetkomingen. Naar mijn oordeel is daardoor
de kerntaak van arbeidsvoorziening, waar het gaat om het bemiddelen van moeilijk
plaatsbare werkzoekenden, niet onaanvaardbaar in het gedrang gekomen. Dit
geldt ook voor de door mevrouw Zwerver genoemde voorbeelden, zoals vrouw-en-werkwinkels,
migrantenwerkwinkels en vrouwenvakscholen. Ik maak daarbij de kanttekening
dat in de afgelopen tijd een trend is ingezet die alleen maar sterker zal
worden in de komende jaren, namelijk dat de arbeidsvoorziening minder gericht
zal zijn op structuur- en instituutfinanciering en meer op financiering van
de bemiddeling ten behoeve van de doelgroep, in casu de mensen die het nodig
hebben. De beoordeling van de effectiviteit van arbeidsvoorziening moet uiteindelijk
daarop betrekking hebben. Naar mijn mening is er niks mis met die keuze. Er
is integendeel veel voor te zeggen. Ik neem aan dat dit in de toekomst wordt
voortgezet. De doelgroepen die door deze instituties waren bediend, om het
zo maar te zeggen, moeten daarbij natuurlijk voluit aan bod komen. Daarop
mag mevrouw Zwerver mij blijven aanspreken.Voorzitter! Zij vroeg vervolgens, wijzend op alle genoemde doelgroepen,
wie geen aandacht krijgt. Daarmee sloeg zij de spijker op zijn kop, want arbeidsvoorziening
is er voor iedereen. Het klopt dus dat de doelgroepen sluiten. Daarbinnen –
en dat is de tweeledigheid van de doelstelling in artikel 3 – hebben
de mensen die het meest kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt de meeste begeleiding
nodig. Zij moeten daarvoor dan ook prioritair in aanmerking komen. Daarop
moeten de prestatieafspraken zijn gericht.De vragen van mevrouw Zwerver over het opnemen van de categorisering of
de fasering, zoals het inmiddels is gaan heten, van de verschillende groepen
op de arbeidsmarkt, al naar gelang de afstand tot de arbeidsmarkt, kan ik
heel wel begrijpen. Ik ben echter van mening dat het niet goed zou zijn om
ernaar te streven op basis van objectieve criteria een en ander in de wet
op te nemen. Wij moeten niet overschatten wat de fasering uiteindelijk aan
voorspellende waarde meebrengt voor de uitstroomkans naar de arbeidsmarkt
of voor de inzet van instrumenten die nodig is. Ik zie de fasering echt als
een hulpmiddel voor arbeidsvoorziening en ook voor de sociale diensten en
de uitvoeringsorganen sociale zekerheid, waarmee iets efficiënter een
mix gemaakt kan worden met de inzet van de beleidsmiddelen die beschikbaar
zijn. Uit dien hoofde zou het niet juist zijn, in de wet daarover verdere
afspraken te maken. De arbeidsvoorziening zal zich daaromtrent in het beleid
moeten en ook willen verantwoorden, voortbouwend op een praktijk die inmiddels
al aardig gestalte heeft gekregen. Overigens is het niet zo dat de enkele
indeling in een fase voor de werkzoekende vatbaar is voor beroep. Waar natuurlijk
wél aanspraak op kan worden gemaakt, is de inzet van beleidsinstrumenten
die de overheid beschikbaar heeft gesteld voor degenen die aangewezen zijn
op arbeidsvoorziening om bemiddeld te worden, maar dat is niet anders dan
nu al het geval is.Terecht vragen mevrouw Zwerver en mevrouw Ter Veld aandacht voor de niet-uitkeringsgerechtigden.
De vraag rijst wat daarvoor straks wordt gedaan. Het antwoord daarop vindt
men in wat hiervoor nu al wordt gedaan, met verwijzing naar het landelijke
beleidskader. Daarin is nadrukkelijk als doelstelling opgenomen dat ook niet-uitkeringsgerechtigden
moeten worden bemiddeld. Daarop kunnen de niet-uitkeringsgerechtigden dus
volop aanspraak maken.Met mevrouw Zwerver vind ik dat, hoe belangrijk uitstroomdoelstellingen
ook zijn, het niet om uitstroom tegen elke prijs kan gaan. Zij sprak in dit
verband over de kwaliteit van de uitstroom. Deze moet worden afgezet tegen
de kwaliteit van een permanente uitkeringssituatie, die ik doorgaans niet
als florissant beoordeel; zo is alles in het leven betrekkelijk. Echter, mevrouw
Zwerver vraagt terecht aandacht voor elementen als het kunnen werken in deeltijd
en arbeid en zorgtaken. Kortheidshalve wil ik haar verwijzen naar de discussie
die ik vanavond hoop voort te zetten met de Tweede Kamer over de wijziging
van de bijstandswet op dit punt, waarbij openingen worden geboden in de richting
van het werken in deeltijd en kinderopvang, die gemeenten meer mogelijkheden
bieden om in de toekomst maatwerk te leveren.Mevrouw Ter Veld heeft mij met de neus gedrukt op de feiten van de marktwerking,
in de veronderstelling dat mij dit zou moeten aanspreken. Zij verbindt daaraan
de vraag of arbeidsvoorziening zich ook met de vraagzijde moet bezighouden.
Gelet op deze vraag neem ik aan dat zij ook zelf wel iets ziet in die marktwerking.
Het antwoord is in elk geval: ja. Natuurlijk is het aan arbeidsvoorziening
om zich ook met de vraagzijde bezig te houden, zowel waar het gaat om het
inzamelen van reguliere vacatures als waar het gaat om het bemiddelen in verband
met moeilijk vervulbare vacatures. Over het laatste is uitvoerig met de Tweede
Kamer gesproken. Ik zie hier een belangrijke taak voor arbeidsvoorziening,
voor een belangrijk gedeelte in relatie met het basisbudget. Echter, als dat
nodig is, kan wat dit betreft ook in het kader van het prestatiebudget tot
afspraken worden gekomen. Dat is van belang omdat wij niet de fout moeten
maken, uitsluitend te redeneren op grond van de arbeidsmarkt zoals wij die
nu kennen. Straks kunnen wij weer met een heel andere arbeidsmarkt worden
geconfronteerd en ook dan moet arbeidsvoorziening daarop voluit kunnen inspelen,
zowel aan de vraag- als aan de aanbodzijde.Mevrouw Ter Veld geeft voorts voorbeelden van het door arbeidsvoorziening
in rekening brengen van tarieven. Voorzitter! Het is mij bekend dat arbeidsvoorziening
dat doet. Ik heb daarover al eens een opmerking gemaakt, ook als mijn naam
en de daaraan gerelateerde banen in het geding waren. Mijn begrip houdt natuurlijk
ook wel eens op. Echter, over het algemeen heeft mijns inziens arbeidsvoorziening
de ruimte om goed en verstandig met eigen middelen om te gaan en tarieven
in rekening te brengen in de mate waarin specifieke ondersteuning
wordt gevraagd die afwijkt van de algemene doelstelling en taakopdracht van
arbeidsvoorziening, geformuleerd op grond van de wet. Dat is mogelijk en daarom
wil ik nu niet treden in de voorbeelden die door mevrouw Ter Veld zijn gegeven.
Overigens zal ik nog even kijken naar de aangeroerde kwestie inzake het vluchtelingenwerk.
Ik vind dit zo dicht bij de algemene doelstelling van arbeidsvoorziening liggen,
dat het de moeite waard is om dit nog even na te gaan. Maar even vooruitlopend
op mijn toekomstige rol zeg ik dat de overheid toch terughoudendheid past
bij het leveren van commentaar op specifieke situaties. Daar is in de afgelopen
jaren zo ruim gebruik van gemaakt dat wij dat in de komende jaren misschien
een beetje zouden moeten compenseren.Voorzitter! Een belangrijk onderwerp is de verhouding tussen het centrale
niveau en de regio. Het zwaartepunt van het werk van de arbeidsvoorziening
ligt in de regio, zo luidde de stelling van mevrouw Ter Veld. Zij deed daarbij
het verzoek, deze stelling te onderschrijven. Dat doe ik. Het is ook ondenkbaar
dat een arbeidsvoorzieningsorganisatie zou kunnen functioneren zonder zich
rekenschap te geven van de grote verschillen in dit land tussen de verschillende
regio's als het gaat om de kenmerken van de arbeidsmarkt, maar ook als het
de kenmerken betreft van de instituties, van de organisaties van werkgevers
en werknemers of van de maatschappelijke organisaties die zich meer in het
algemeen met het arbeidsmarktbeleid bezighouden. De regering heeft wel de
keuze gemaakt, op één punt een echt markante verandering ten
opzichte van de huidige wet aan te brengen, namelijk in de sfeer van het beheer
en de bedrijfsvoering. Ik zeg het maar ronduit zoals ik het heb aangetroffen,
ik heb het zelf onacceptabel gevonden dat het onmogelijk bleek om bedrijfsmatige
gegevens over de arbeidsvoorziening als geheel op één centraal
punt bijeen te krijgen. Dat maakt het namelijk onmogelijk, op een correcte
wijze aan de Kamer verantwoording af te leggen over de prestaties van de arbeidsvoorziening
als geheel. Met dit oogmerk heb ik het nuttig gevonden om op basis van de
"één concern"-gedachte de wet zo in te richten dat er van het
centrale bestuur en van de algemene directeur wordt gevraagd, die gegevens
voortaan kant en klaar aan te leveren, opdat de feiten in het licht van de
wettelijke taak op een verantwoorde en evenwichtige wijze beoordeeld kunnen
worden.Dit verklaart ook de dubbele aansturing van de regionale directeur in
het beleid. Nu verzorgt het regionale bestuur van de arbeidsvoorziening deze
en het beheer wordt verzorgd door de algemene directeur. Ik wijs er overigens
op dat de regionale directeur wordt benoemd op voordracht van het regionale
bestuur, zodat die regionale directeuren niet ineens vanuit Zoetermeer gedropt
worden.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Even voor de duidelijkheid, ik vind het volstrekt vanzelfsprekend dat
de cijfers eenduidig worden verzameld en aangeleverd, maar betekent dit ook
dat er gewacht zou moeten worden tot de kwartaalcijfers zijn opgeleverd, voordat
een regionaal bestuur via de regionale pers informatie over dit soort zaken
kan geven?Minister Melkert:Ik zou het experiment wel eens willen doen om te zien of die cijfers zo
lang bewaard zouden kunnen blijven zonder uit te lekken, maar ik vind het
een zaak van de arbeidsvoorziening zelf om dit te regelen.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Voorzitter! Voor een deel stellen wij de terughoudendheid van de minister
zeer op prijs, want anders zou er inderdaad sprake zijn van volledige recentralisatie,
maar ik denk dat het hierbij toch gaat om de grens tussen beheer en beleid.
Voor het warm houden van de regionale contacten moet je zelf de publiciteit
kunnen zoeken, uiteraard rekening houdend met een aantal landelijke belangen,
maar anders wordt het toch te veel wachten op de landelijke lijn, de lijn
van de minister, in plaats van de lijn van het regionale middenveld.Minister Melkert:Voorzitter! Ik wil op de paar momenten dat ik langskom, gewoon over de
verzamelde gegevens kunnen beschikken over de werkzaamheden van de arbeidsvoorziening,
over de inzet van middelen aan de ene kant en de uitkomsten aan de andere
kant. Het is aan de arbeidsvoorziening zelf om voor de operationalisering
werkafspraken te maken. Ik treed daar niet in. Vervolgens zullen wij de regionale
pers goed blijven knippen om het allemaal een beetje bij te houden.Een aansprekend punt in het betoog van mevrouw Ter Veld was, dat het voor
de hand ligt dat voor de orde der dingen het landelijk beleidskader voortbouwt
op wat in de regio's wordt ervaren en wat door de regio's nuttig en nodig
wordt geacht. Vanzelfsprekend zal dit niet los kunnen worden gezien van de
landelijke afspraken die worden gemaakt. Ik zeg dat ook uit verlicht eigen
belang omdat de prestatieafspraken die door de minister met de arbeidsvoorziening
worden gemaakt, ook weer voorzien in een verdere doorwerking en doorvertaling
naar het regionale niveau. Maar als je echt wilt bouwen op wat de arbeidsmarkt
aan mogelijkheden en knelpunten biedt, zul je ook in de regio's moeten beginnen
met vast te stellen hoe het daar loopt. Een landelijk beleidskader zal daarvan
de uitdrukking moeten zijn, uiteraard verder gestroomlijnd in het kader van
wat landelijk nuttig en nodig wordt geacht, mede met inachtneming van wat
daarover met de overheid wordt afgesproken.Vervolgens heeft mevrouw Ter Veld een aantal vragen gesteld waarop ik
kort wil ingaan. De eerste vraag betrof het overleg met sociale partners.
Ik ben daar al op ingegaan. De tweede vraag had betrekking op een wat moeilijk
te doorgronden impliciete veronderstelling die erin zat, namelijk het eigen
belang van uitvoeringsorganisaties. De stelling van mevrouw Ter Veld kwam
op het volgende neer. Werk en inkomen is mooi, maar als men succesvol is in
het bemiddelen naar werk, dan blijven er weinig taken over om in het inkomen,
lees de uitkering, van mensen te voorzien. Ik kan daar eerlijk gezegd niet
helemaal een sluitend antwoord op geven, behalve dat ik ervan uit meen te
mogen gaan, dat alle uitkeringsinstanties er toch echt op gericht zijn, zo
min mogelijk mensen in de kost te hebben. Het is soms een hard gelag dat,
als je succesvol bent in de uitstroom van uitkeringsgerechtigden, dit vervolgens
de opdracht tot afslanking van de eigen organisatie met zich meebrengt. Maar
het is niet anders en het dient ook niet anders te zijn.Mevrouw Ter Veld heeft in haar derde vraag terecht aandacht gevraagd voor
de samenloop met de Organisatiewet sociale verzekeringen, thans aanhangig
in de Tweede Kamer. Ik geloof niet dat er een probleem behoeft te zijn als
de bestuurlijke vormgeving van het LISV, het Landelijk instituut sociale verzekeringen,
en de uitvoeringsinstellingen een andere is dan wat bij arbeidsvoorziening
gebeurt. Ik wijs mevrouw Ter Veld erop, dat ook de vormgeving van de sociale
diensten en de bestuurlijke structuur waaronder zij ressorteren niet vergelijkbaar
is met wat je met arbeidsvoorziening doet. Toch moet het mogelijk zijn –
dat is ook de inzet van het traject samenwerking, werk en inkomen –
om op regionaal niveau de drie instanties bij elkaar te laten komen en goed
met elkaar te laten samenwerken. Als de wetgever daarbij een handje moet helpen,
zullen wij dat zeker willen overwegen.De provincies zijn niet echt in beeld gebracht in de structuur omdat dit
niet in de rede zou liggen, gelet op de ook door mevrouw Ter Veld aangegeven
verschillen die er tussen provincies zijn aangaande hun betrokkenheid bij
het arbeidsmarktbeleid. Maar daar waar provincies wel een actieve rol spelen –
ik kan dat alleen maar toejuichen als dat gebeurt – is er alle mogelijkheid
om wel een plek te vinden binnen het geheel van de activiteiten in de regio
waar arbeidsvoorziening functioneert. Ik geloof niet dat daar spanning in
zit. Ik realiseer mij dat die spanning wel kan zitten in de rol van de gemeenten.
Ik kom dan bij de vraag van mevrouw Ter Veld maar ook bij de vraag van de
heer De Haze Winkelman om een doorkijkje te geven naar hoe dit zich in de
toekomst verder zou kunnen ontwikkelen. De regering heeft er twee jaar geleden,
toen er echt wel wat problemen waren rondom arbeidsvoorziening, bewust voor
gekozen toch te blijven investeren in arbeidsvoorziening als een instantie
waarbij de publieke arbeidsbemiddeling is geconcentreerd en dus ook de kennis
van de arbeidsmarkt met die invalshoek is gebundeld. Dit om te voorkomen dat
die expertise gespreid zou raken over bedrijfsverenigingen, over 600 sociale
diensten, waarbij aan het einde van de dag al snel weer de roep zou klinken
om bundeling, om meer efficiëntie, om een gepoolde inzet van de, door
de belastingbetaler uiteindelijk, beschikbaar gestelde middelen. Dat was de
eerste keuze.De tweede keuze was dat wij de gemeenten inmiddels ook door middel van
de nieuwe bijstandswet veel meer verantwoordelijkheid hebben gegeven om de
uitstroom uit de uitkering te bevorderen. Dat brengt met zich dat sociale
diensten dan ook echt op arbeidsvoorziening moeten kunnen rekenen om aan die
opdracht gevolg te geven. Hoe dat er precies uitziet, zal binnen enkele dagen
nog wel duidelijker worden, als ik bij de Tweede Kamer het wetsvoorstel inzake
inschakeling van werkzoekenden indien. Ik denk dat wij dan een goed beeld
krijgen van de manier waarop sociale diensten en arbeidsvoorziening in de
toekomst met elkaar zullen moeten opereren.Het is waar dat gemeenten met inkoopbudgets, al dan niet in het kader
van gedwongen winkelnering, nog wat meer kunnen sturen. Ik zie ook wel dat
dat kan. Ik meende en meen alleen dat dat in dit stadium nog prematuur is,
omdat ik vind dat ook in bestuurlijke zin de samenwerking tussen gemeenten
en arbeidsvoorziening goed moet worden geregeld, met uiteraard ook de uitvoeringsorganen
sociale zekerheid aan de andere kant. Wat is dat voor onzin dat er maar voortdurend
competitie plaatsvindt op een markt die uiteindelijk maar één
doel kan hebben, namelijk zoveel mogelijk mensen terug naar de arbeidsmarkt
te krijgen?Ik stel dus enige hoop op de uitkomsten van Samenwerking, werk en inkomen.
Maar als die hoop ongegrond blijft, zal het kabinet daarin zijn eigen verantwoordelijkheid
nemen. Tot die verantwoordelijkheid zal zeker ook behoren – misschien
niet meer in deze kabinetsperiode, maar voorzover ik daarover mag spreken,
in een volgende kabinetsperiode – een geleidelijke versterking van de
functie van het inkoopmechanisme, met name ook in de richting van de gemeenten,
maar evenzo in de richting van de uitvoeringsorganen sociale zekerheid, om
daarmee sterker naar arbeidsvoorziening, eventueel naar derden, te kunnen
opereren. Dat kan op het moment dat de arbeidsvoorziening ook zelf stevig
op eigen benen staat. Dan vind ik het zelfs gewenst dat arbeidsvoorziening
ook een beetje – ik wil niet zeggen "de tucht van de markt voelt", want
dan begeef je je weer in allerlei andere discussies – de tucht van gezonde
concurrentie voelt. Ook vind ik het gewenst dat de arbeidsvoorziening moet
presteren en dat er, als de arbeidsvoorziening niet presteert, nog anderen
zijn die met de beschikbaar gestelde middelen ook een prestatie kunnen leveren.
Dat is mijn wat langeretermijnperspectief. Ik denk dat wij nu een basis leggen
om daar geleidelijk naartoe te kunnen werken.De keuze die wij nu hebben gemaakt, om met het beperkte inkoopbudget dat
ook voortvloeide uit de partijenovereenkomst, gemeenten in staat te stellen
om al wat in te kopen in het kader van gedwongen winkelnering, had te maken
met het beperkte bedrag dat daarvoor beschikbaar was en met de noodzaak om
dat beperkte bedrag niet te zeer te laten verwateren. Het leek het kabinet
goed om het te laten aansluiten bij het grotestedenbeleid. Als wij het nu
over een periode van een aantal jaren bezien, is dat zeker niet noodzakelijkerwijze
het laatste woord.Mevrouw Ter Veld heeft ook nog een relatie gelegd met persoonsgebonden
budgets. Ik neem toch de vrijheid om daar op dit moment niet al te zeer op
in te gaan. Ik zie daar nogal wat haken en ogen aan zitten, ook op het punt
van de optimale allocatie van middelen. Ik stel mij voor, dat er andere gelegenheden
zijn om daarover wat diepgaander te spreken.Wel van belang is de vraag over de privacy van gegevens waarmee wordt
geopereerd, ook in de samenwerking tussen organen en arbeidsvoorziening. Ik
wijs erop dat in de wet de noodzaak tot het opstellen van een privacyreglement
is opgenomen, met verwijzing naar de Wet op de persoonsregistratie. Ik meen
dat daarmee eigenlijk een goed kader is aangegeven, waarbinnen in de toekomst
de redelijkheid en de proportionaliteit van het aanleveren van privacygevoelige
gegevens is geregeld.Voorzitter! Enigszins terzijde maar daarom natuurlijk niet minder belangrijk
stelde mevrouw Ter Veld de vraag, of de Algemene nabestaandenwet de verplichting
bevat passende arbeid te aanvaarden. Het antwoord is "nee". De ANW bevat de
opdracht aan de SVB, te bevorderen dat weduwen en weduwnaars
met een nabestaandenuitkering werk vinden. De uitvoering van deze taak dient
te geschieden in samenwerking met de arbeidsvoorziening. Doel is uiteraard
te voorkomen dat nabestaanden na afloop van hun nabestaandenuitkering –
bijvoorbeeld indien hun kinderen een bepaalde leeftijd bereiken – in
de bijstand terechtkomen. Het is natuurlijk beter als zij voordien al werk
hebben gevonden. De ANW bevat echter niet de plicht aangeboden arbeid te accepteren
of naar arbeid te zoeken. Hier staat ook nog: "Wat dit betreft, kan ik mevrouw
Ter Veld dus geruststellen." Ik weet echter niet of dit wel zo'n geruststelling
is, want ik zou iedereen aanraden toch naar werk te zoeken.Voorzitter! Mevrouw Ter Veld vroeg ook nog, of ik kan aangeven hoe het
mogelijk is dat in het licht van de nieuwe wetgeving afspraken tussen arbeidsvoorziening
en UVI's worden afgebroken. Ik dacht dat noch de nieuwe Arbeidsvoorzieningswet
noch het samenwerkingstraject werk en inkomen daartoe aanleiding geeft. Het
voorbeeld dat zij noemde, is mij niet bekend. Ik hoor daarover wellicht meer.
Ik kan mij niet voorstellen dat uit de regelgeving zou kunnen worden afgeleid,
dat het tot een verbreking van samenwerking zou moeten leiden.Ik dank de heer De Haze Winkelman voor zijn historische uitstapje. Ik
ben overigens van mening dat het resultaat van de eerste arbeidsbeurs in 1887
nog zo slecht niet was, immers 3/4 van de personen waarnaar vraag was, is
geplaatst. Een 3/4-plaatsing daarvoor teken ik, ook de komende jaren, wat
het functioneren van de arbeidsvoorziening betreft. Ik ben de heer De Haze
Winkelman toch erkentelijk voor dat historisch inzicht. Dat geeft immers aan
dat wij hier bezig zijn met iets wat eigenlijk van oudsher een taak is voor
de overheid, namelijk om op een zo efficiënt mogelijke wijze –
ook met inzet van publieke middelen en publieke regels – te proberen
vraag en aanbod op de arbeidsmarkt bij elkaar te brengen. Kennelijk is de
markt van oudsher niet in staat dat allemaal zelf te doen.Ik kon mij goed voorstellen dat de heer De Haze Winkelman die vraag stelde
over de prijs- en prestatieberekening en daarvoor aandacht vroeg. Ik heb daarvan
reeds een beeld gegeven in mijn vooruitblik op de vraag, hoe het in de toekomst
kan lopen. Ik ben inderdaad van mening dat het nodig en gewenst is dat wij
in de toekomst meer inzicht krijgen in de verhouding tussen prijs en prestatie.
De aggregatie van gegevens en de wens daartoe hebben daarmee te maken, evenals
de inzet van inkoopbudgetten en de mogelijkheid om wat scherper vragen neer
te leggen bij arbeidsvoorziening. Ook de prestatieafspraken die ikzelf wil
gaan maken met arbeidsvoorziening, hebben daarmee te maken. Wij krijgen daarvan
in de toekomst denk ik echt een beter beeld dan in het verleden het geval
geweest is. Dat is immers tot nu toe een onbevredigend aspect gebleven in
het functioneren van de arbeidsvoorzieningsorganisatie.De heer De Haze Winkelman heeft gesproken over de tijdsbesteding van bestuursleden
en de invulling van het bestuur. In de eerste plaats is dit natuurlijk een
zaak die binnen het nieuwe bestuur van arbeidsvoorziening zelf aan de orde
is. In de tweede plaats is het een zaak van de organisaties die wij straks
op voordracht van de Stichting van de arbeid zullen uitnodigen om voordrachten
te doen voor bestuursleden uit hun kring. De zaak kan echter natuurlijk ook
niet losstaan van de benadering in deze wet van de verhouding tussen bestuur
en organisatie/directie. Ik ben met de heer De Haze Winkelman van mening dat
in de nieuwe structuur bewust is gezocht naar wat meer afstand tussen het
bestuur en de wijze waarop het dagelijkse beleid van arbeidsvoorziening op
centraal of regionaal niveau vorm krijgt. Ik hoed mij om daar al te stellige
uitspraken over te doen. Ik vind het niet mijn taak om dit soort zaken als
het ware te decreteren. Bij de invulling van bestuurszetels op centraal niveau
denk ik aan maximaal een dag. Voor de voorzitter kan het ietsje meer zijn,
zij het niet zo gek veel. Ik vind het van belang dat het bestuur in het algemeen
en de voorzitter in het bijzonder veel werk maakt van de cohesie binnen de
arbeidsvoorzieningsorganisatie tussen de regionale besturen en het centraal
bestuur. Ik vind dat eigenlijk een van zijn hoofdtaken. Daar zal natuurlijk
wel wat tijd in geïnvesteerd moeten worden. Ik denk niet dat alle contacten
op het hoofdkantoor tot stand moeten komen. Het is goed om ook naar de regio
zelf te reizen. Het centrale niveau moet daarvoor voldoende gerepresenteerd
zijn. Nogmaals, ik zeg dat met het voorbehoud dat het een indruk van mij is
van wat in de rede ligt, gegeven de structuur die wij hebben gekozen. Het
gaat niet om het laatste woord. Zo moeten wij ook in de toekomst niet met
elkaar omgaan.Dat brengt mij op een ander hoofdpunt van de heer De Haze Winkelman. Hij
zei dat de minister terughoudend met al zijn bevoegdheden moet omgaan. Die
bevoegdheden zijn inderdaad niet gering. Ik prijs mij daarin gelukkig, want
wat is een minister zonder bevoegdheden? Het is duidelijk dat ik terughoudendheid
zal betrachten. Op het moment dat veelvuldig gebruik zou worden gemaakt van
de bevoegdheden in de wet, bevoegdheden die deels het karakter van een ultimum
remedium hebben, zal nieuwe frictie ontstaan tussen de overheid en de arbeidsvoorziening.
Daarmee zou deze wet minder succesvol worden. Terughoudendheid is gewenst
en mogelijk. Ik houd enige afstand tot de noemer "marginale toets", want het
toezicht is op zichzelf niet marginaal. Het toezicht is volwaardig, maar gebeurt
wel vanuit de bestaande competentieverdeling tussen arbeidsvoorziening en
het toezicht van de minister, dat uiteindelijk nodig is om zich te kunnen
verantwoorden ten opzichte van de Kamer en ongetwijfeld ook ten opzichte van
de Algemene Rekenkamer. Het toezicht moet daarvan afgeleid zijn, gegeven de
aanwijzingen voor de zelfstandige bestuursorganen, gegeven de voorschriften
uit de Comptabiliteitswet. Met de ervaring die wij de afgelopen jaren hebben
opgedaan, met de neerslag daarvan in de voorgestelde wet en – dat vind
ik het allerbelangrijkste – met het praktisch functioneren van arbeidsvoorziening
op dit moment, zowel in de regio's als in het centraal bestuur, meen ik dat
arbeidsvoorziening op dit moment in een situatie verkeert waarin continuïteit
van opereren, van afstemming, van overleg en van goede verhoudingen het sleutelwoord
dient te zijn. Ik hoop dat daaraan door de Kamer steun kan worden gegeven,
kan het zijn door alle fracties.De heer Rongen (CDA):Voorzitter! Ik dank de bewindsman voor de gegeven antwoorden.De minister antwoordt met name aan de CDA-fractie dat dit wetsvoorstel
in belangrijke mate steunt op en zelfs nauw aansluit bij het rapport-Van Dijk
en de partijenovereenkomst van 1994. Ik waag dat te betwijfelen. Natuurlijk
zullen deze twee feiten wel een belangrijke input geleverd hebben voor dit
wetsvoorstel, maar je mag niet zeggen dat het wetsvoorstel zo goed aansluit,
zeker niet waar het rapport-Van Dijk meer ruimte geeft aan de regionale besturen,
waar het werk ook inderdaad plaatsvindt.Voorzitter! Wat is nu de kern van dit wetsvoorstel? De minister heeft
gezegd: Realiseert u zich wel dat dit een zelfstandig bestuursorgaan is met
alle spelregels die daarbij horen, zoals de aanwijzingen? Dat realiseren wij
ons inderdaad. Ik zal de positieve zaken nog eens noemen. De positie van de
minister is beter gemarkeerd doordat hij niet zelf in het CBA vertegenwoordigd
is. De leden van het CBA en het RBA stemmen en besluiten zonder last. En natuurlijk
zal er, waar hier sprake is van publieke middelen, in voldoende mate toezicht
en aansturing door de minister mogelijk moeten zijn, zeker ook met het oog
op de verantwoordelijkheid die hij heeft ten opzichte van het parlement, dat
weer een eigen verantwoordelijkheid heeft.Voorzitter! Dat is allemaal waar, maar het gaat om de maatvoering, de
balans. De minister merkt aan het eind van zijn antwoord aan de Kamer op dat
hij trots is dat hij zoveel bevoegdheden heeft. Dat is nu exact het probleem
dat wij hebben met dit voorstel. De minister zegt dat hij hier in de praktijk
heel anders mee om zal gaan. Hij zegt letterlijk: de praktijk zal een andere
zijn. Dat vindt de minister vandaag. Maar wat zal hij morgen vinden, daartoe
uitgenodigd of aangespoord door het parlement? Dan zullen de vele preventieve
en repressieve bevoegdheden, zoals de wet ze aangeeft, exact in werking treden.
Hier is overigens sprake van een bijzonder ZBO, zoals de minister reeds zei,
namelijk een public private partnership. Daar moet dan natuurlijk ook voldoende
ruimte voor worden ingericht, want anders zou er geen behoefte aan de inbreng
van de private organisaties zijn. In die zin gaat de vergelijking met andere
ZBO's wellicht niet op.De minister spreekt over de ruimte die het bestuur heeft. Dat zal wellicht
het geval kunnen zijn op het centrale niveau, al betwijfelen wij dat ook.
Mevrouw Ter Veld sprak zeer treffend over de "Haagse werkelijkheid". Dit wetsvoorstel
gaat over de Haagse werkelijkheid. Het gaat niet over het leven. Het leven
vindt plaats in de regio's. Ik heb daarom aan het begin en aan het eind van
mijn bijdrage geprobeerd de rol van de arbeidsconsulent zo reëel mogelijk
te schilderen. De arbeidsconsulent die met zijn boekje in de hand ieder uur
moet opschrijven op welk segment van de arbeidsvoorziening hij bezig is. De
regio waarin deze arbeidsconsulent actief is, zal een beleidsplan moeten maken
en een begroting moeten opstellen. Daarin moet exact worden aangegeven welke
bijdragen er zijn aangewend, of iets kosteloos is of niet, etc.Voorzitter! Dat frustreert het werk van de arbeidsconsulent in een overigens
al bijzonder moeilijke arbeidsmarkt, namelijk de onderkant van die markt.
Ik heb een analyse trachten te geven van de moeilijkheidsgraad hiervan. Ik
heb aangegeven dat andere wetgeving buiten deze wetgeving hier haaks op staat.
Ik bedoel dan niet zozeer de ANW, de nieuwe bijstandswet of de WAO-herkeuringen,
waar wij ook onze oordelen over hebben. Deze wetgeving zal in ieder geval
een toevloed tot de onderkant van de arbeidsmarkt inhouden. De wetgeving WULBZ
en PEMBA staat hier wat dat betreft haaks op. Wij hebben over de WULBZ uitvoerig
van gedachten gewisseld, terwijl dit over de PEMBA nog wel zal gebeuren. Werkgevers
zullen door deze wetgeving niet aangespoord worden om eenvoudig gestructureerde
banen en werkzoekenden die hierbij horen, te verenigen. Dat geldt ook voor
de "fruitmand van wetgeving", zoals de minister het noemde. Wat heeft al het
fruit in die mand gemeen? Dat het op alle onderdelen plannen bevat, dat er
initiatieven of gedachten leven op het departement of in kringen van de Tweede
Kamer om de vrijheid van de werkgever op al die punten krachtig aan banden
te leggen. Dat is geen aansporing om werkzoekenden aan de onderkant van de
arbeidsmarkt in dienst te nemen, integendeel. Onderzoeken zoals die van de
FNV en het MKB wijzen juist uit dat werkgevers deze risico's krachtig ontwijken
en zullen ontwijken.Voorzitter! Dit wetsvoorstel regelt de arbeidsvoorziening als een zelfstandig
bestuursorgaan met de gezagsverhouding krachtig en uitvoerig geregeld naar
de centrale geleding, ook al zegt de minister dat hij er zo weinig mogelijk
gebruik van zal maken.Kenmerkend voor deze wet is de positie van de decentrale en de regionale
geledingen. Ik vraag mij af wat een regionaal bestuur nog te besturen heeft.
Op basis van de wet heeft de minister greep of kan hij greep hebben op het
CBA, dat vervolgens een en ander weer moet doorgeven aan het RBA. Het is,
zoals mevrouw Ter Veld zei, dus top-down en niet van onderop naar boven. De
vergelijking met een concern gaat niet op in die zin dat vandaag de dag een
concern bestaat uit bevoegde decentrale eenheden, te weten businessunits.
Daarvan is dit geen voorbeeld, want het RBA heeft weinig te besturen. Het
mag wel een inbreng leveren, maar het heeft niet de bevoegdheid om besluiten
te nemen over de middelen. Er is ook geen rechtstreekse aansturing ten aanzien
van de betrokken regionale directies. Op papier bestuurt dus het regionaal
bestuur, maar in wezen is het een klankbordgroep. Ik had wellicht nog begrip
kunnen opbrengen voor een systeem van een ZBO zonder de inbreng van de sociale
partners. Sociale partners kunnen ook optreden in de vorm van advies- of klankbordgroepen,
zoals dit wellicht vroeger het geval was onder het directoraat-generaal van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid.Voorzitter! Het voorstel doet geen recht aan private partnership van sociale
partners in de regionale besturen. Dat is exact de reden voor de CDA-fractie
om, ook na beantwoording door de minister, niet met dit wetsvoorstel in te
stemmen.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Voorzitter! Na de beantwoording van de minister nog een tweetal opmerkingen.
Hij wil geen uitspraak doen over de vraag of men na het gesprek op 14 november
mee zal doen. Hij had het gevoel dat het wellicht zou lukken. Dat moeten wij
dan afwachten. Ik had de hoop dat er iets meer duidelijkheid zou zijn, maar
 de minister kan dat nog niet bevestigen.Het prestatiebudget. Wij zijn het eens over de tucht van de markt, het
moeten presteren en het inkoopbudget. Er dreigt echter een groot gevaar. Als
wordt gesproken over de tucht van de markt, is het concurreren in de eerste
fase het meest aanlokkelijk, want dan concurreer je met echte marktpartners.
Als het prestatiebudget niet goed verdeeld wordt en er geen definitie wordt
gegeven van een prestatie, zal de arbeidsvoorziening onvermijdelijk vanwege
de tucht van de markt de neiging hebben om zich te veel te richten op de eerste
fase van bemiddeling. Ik kan er nog wel begrip voor hebben dat dit niet in
de wet is geregeld, maar hoe denkt de minister de vier fases zodanig in het
prestatiebudget te betrekken dat de tucht van de markt er niet toe leidt dat
men zich te veel op de eerste fase, de makkelijke sector richt?Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn beantwoording. Hij heeft opgemerkt
dat GroenLinks veel garanties heeft gevraagd inzake succesvolle scholingsinstrumenten,
de specifieke aandacht voor iedereen en de kwaliteit van de dienstverlening.
Garanties geven, vindt hij kennelijk moeilijk. Toch zal de overheid randvoorwaarden
moeten scheppen om zo veel mogelijk de garantie te krijgen dat de doelstelling
van de arbeidsvoorziening, afstemming van vraag en aanbod om een optimaal
resultaat te bereiken, wordt gehaald. Het is een veld in beweging, ik geef
dat toe. Er zal gekozen moeten worden voor een optimale mix ten behoeve van
het te behalen resultaat. Dat neemt echter niet weg dat de overheid haar verantwoordelijkheid
moet nemen en daarop bij haar verantwoording achteraf specifiek moet letten.
Ik denk daarbij aan verantwoording ten aanzien van de vraag of de doelstelling
inzake de niet-uitkeringsgerechtigden is gehaald. Dat kan pas wanneer er vooraf
wordt aangegeven om welke aantallen het gaat. Kan de minister aangeven op
basis waarvan welke percentages vastgesteld kunnen worden en of daaraan voldoende
aandacht is gegeven?Voorts wil ik nog iets zeggen over de kwaliteit van de uitstroom. Ook
daar zullen randvoorwaarden aangegeven moeten worden. Het is in die zin goed
om te horen dat de minister grote waarde hecht aan de kwaliteit van de uitstroom
en ook aan het uitbreiden van de mogelijkheden voor bijvoorbeeld bijstandsmoeders
om in deeltijd te gaan werken. Maar bij al deze goede woorden van de minister
mag ik dan zeker ook aannemen dat hij een warm voorstander is van het wettelijk
recht op deeltijd. Dat is immers heel belangrijk om aan de slag te kunnen
komen.Voorzitter! De minister heeft aangegeven dat hij ervan uitgaat dat de
arbeidsvoorziening in samenwerking met het GAK in staat geacht moet worden,
de juiste ondersteuning aan gedeeltelijk arbeidsgeschikten te geven, maar
ik heb geen antwoord gekregen op de vraag of hij een overzicht kan geven van
de gemaakte afspraken hieromtrent. Misschien kan hij dit in tweede termijn
doen, maar dat zou eventueel ook schriftelijk kunnen geschieden.De minister voorziet de komende jaren nog zware herfststormen in de arbeidsvoorziening.
GroenLinks onderschrijft deze weersverwachting. De depressies zijn nog niet
uit de lucht, maar dat neemt niet weg dat wij onze stem aan dit wetsvoorstel
niet willen onthouden. Wij zullen dan ook voor deze wet stemmen.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Voorzitter! Ik denk dat het een goede zaak is dat een minister mogelijkheden
heeft, gezien de kan-bepalingen, om zijn macht ook ten volle te benutten als
dat als ultimum remedium noodzakelijk is. Dat betekent tegelijkertijd dat
alles wat hij zegt, nu ook tegen hem kan en zal worden gebruikt. Daarom ben
ik hem zeer dankbaar voor zijn antwoord.Marktwerking op het terrein van de arbeidsvoorziening is op zichzelf vrij
vanzelfsprekend. Daarmee zeg ik niet dat die markt ooit perfect zal kunnen
worden. Er is per definitie sprake van een ongelijkheid van de partijen. Maar
als er geen marktwerking zou zijn op het terrein van de werkgelegenheid, van
vraag en aanbod op de arbeidsmarkt, dan zouden wij als werknemers nog steeds
een vorm van lijfeigenen of slaven zijn. Juist de mogelijkheid om je arbeid
te kunnen verkopen, zou wat dat betreft ook kunnen worden gekenschetst als
een van de pijlers onder ons democratische systeem. In die zin hebben wij
natuurlijk geen enkel probleem met marktwerking, mits daar de juiste regels
bijhoren. Ik moet zeggen dat, wat dat betreft, de opmerkingen van de minister
op mijn vragen geruststellend op ons overkwamen. Ik weet dat hij er niet direct
over gaat, maar in zijn beoordeling van beleidskaders en in zijn overleg met
onder andere het centraal bestuur, ga ik er ook van uit dat dat zijn inzet
zal zijn. Ik vind het trouwens ook positief dat het beeld van arbeidsvoorziening
kennelijk is verbeterd. Dat is gunstig, ook voor hen die er gebruik van maken.Voorzitter! Mijn toch positieve begin betekent dat ik het oneens ben met
collega Rongen. Ik had mij kunnen voorstellen dat hij in eerste termijn in
plaats van een soort resumé van de wetgeving, precies die vragen neergelegd
zou hebben die ik in eerste termijn heb neergelegd. Het antwoord van de minister
in de richting van de heer Rongen is voor ons een van de doorslaggevende opmerkingen
geweest. Hij zei: een effectieve arbeidsmarkt in de regio tot stand laten
komen, leunend op de betrokkenheid van de sociale partners om de politieke
doeleinden te realiseren, is de vormgeving voor arbeidsvoorziening. In de
richting van de PvdA-fractie heeft hij daar nog aan toegevoegd, dat het ondenkbaar
zou zijn dat arbeidsvoorziening zou kunnen functioneren zonder rekening te
houden met de grote regionale verschillen in zowel vraag als aanbod.Er is een uitzondering: de beheerskant en de bedrijfsvoering. Ik zie dat
ook als een uitzondering op de vrijheid en de verantwoordelijkheid van de
regionale besturen die, gesteund door het centraal bestuur, moeten zorgen
voor een voldoende cohesie en synergie waar het gaat om de partners die betrokken
zijn bij het hele proces. De noodzaak om beheer te regelen vanuit een centrale
invalshoek, wordt dus vooral veroorzaakt door het terechte doel om daarmee
verantwoording te kunnen afleggen over het gebruik van de publieke middelen
en de wijze waarop effect kan worden gerealiseerd. Het betekent echter niet
dat daarmee tegelijkertijd een noodzaak bestaat voor een andere sturing naar
de regio, anders dan om je er gezamenlijk van bewust te zijn dat als je publiek
geld uitgeeft, je daar ook met z'n allen verantwoording voor
moet afleggen en dat daar natuurlijk regels voor noodzakelijk zijn.Voorzitter! Ik heb goed naar het betoog van de minister geluisterd en
concludeer daaruit dat er voor een regionaal bestuur veel te besturen valt.
Er ligt daar een zeer grote verantwoordelijkheid, zeker ook als wij bedenken
dat het spanningsveld kan toenemen omdat de neiging om winkeltje te spelen
met publieke middelen nog steeds een beetje in de spelregels van de inkoopbudgetten
blijft bestaan. De minister keek overigens nogal uitdagend toen hij sprak
over dat spanningsveld.De heer Rongen (CDA):Het valt mij op dat mevrouw Ter Veld bijna afstand neemt van haar eerste
termijn. Wij waren het er natuurlijk over eens dat de aanwending van de publieke
middelen onder controle moet staan en dat er goede regels en mogelijkheden
voor de minister moeten zijn, maar daar ging het helemaal niet om. Het ging
om de balans. In eerste termijn heeft mevrouw Ter Veld veel treffender dan
wie ook in dit huis geschilderd welke onbalans aanwezig is. In eerste termijn
heeft zij met zoveel woorden aangegeven dat er regionaal inderdaad weinig
te sturen valt. Ik heb de minister niet horen aangeven hoe het regionaal bestuur
dan wel kan besturen, behalve dat hij het met mevrouw Ter Veld eens was dat
de regionale besturen van onderop de beleidskaders moesten invullen voor het
centrale niveau. Dat was het dan. Als wij echter naar de bevoegdheden van
het regionale bestuur kijken, blijkt dat het regionale bestuur niets te zeggen
heeft, ook niet over de directie en over het beheer van de middelen; wat beleid
betreft, is er alleen maar een afstemming, voorzover de vele, vele kaders
van de wet en de minister die aangeven. De tweede termijn van mevrouw Ter
Veld verbaast mij.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Wat is er soms toch sprake van een vorm van selectieve perceptie! Eerst
wordt mijn eerste termijn, waarin ik de minister een aantal heldere vragen
heb voorgelegd, eenzijdig geïnterpreteerd alsof ik zeker zou weten dat
in dit wetsvoorstel regionaal niets te besturen viel. Dan had ik niet hoeven
vragen welke soort bedrijfsvoering het zou zijn, want dan had ik dat gewoon
kunnen constateren. Nu wordt het antwoord van de minister – daar kan
hij het beste straks zelf op reageren – eigenlijk vertaald als: het
regionale bestuur heeft niets te besturen; het geld komt van de rijksoverheid;
verder gebeurt alles vanuit Rijswijk, Zoetermeer of waar het straks ook gaat
zitten en dan mogen de regionale besturen als een soort losse adviescommissie
hier en daar iets zeggen tegen gemeenten die ook een eigen budget hebben.
Zo heb ik de minister niet gehoord noch verstaan. Ik heb de minister duidelijk
horen zeggen wat ik al heb herhaald. Ik heb ook heel duidelijk begrepen dat
hij bijvoorbeeld over het opstellen van het landelijk beleidskader zegt dat
de orde der dingen zou zijn dat het voortbouwt op hetgeen voortkomt uit de
regio. Dat staat natuurlijk niet los van de landelijke afspraken, want er
zijn natuurlijk ook wensen van de Tweede Kamer die, via de minister, vertaald
bij het overleg met de arbeidsvoorziening komen, maar er wordt uitdrukkelijk
vanuit de regio gewerkt. Ik denk dat velen die bijvoorbeeld met de politieorganisatie
te maken hebben, blij zouden zijn als zij van de rijksoverheid te horen zouden
krijgen dat de regionale politie opgebouwd zou worden aan de hand van beleidsplannen,
vanuit de wensen van de gemeenten. Zo kunnen wij hier, gelet op het antwoord
van de minister, constateren dat het landelijke beleidskader, rekening houdend
met de grote verschillen die in de regio's kunnen bestaan tussen de vraag-
en aanbodkant van de arbeidsmarkt, in de orde der dingen moet voortbouwen
op datgene wat uit de regio's voortkomt. Daar ligt een heel belangrijke taak
voor de regionale besturen. Ik vind het ontzettend onverstandig van de heer
Rongen om in tweede termijn de bevoegdheid van toekomstige regionale besturen
te ondermijnen. Het ware beter geweest als hij in eerste termijn zijn vragen
pregnanter had neergezet en geen resumé had gegeven van wat reeds in
het wetsvoorstel staat.Voorzitter! Ik heb nog een paar kleine opmerkingen. Met betrekking tot
het "winkeltje spelen" – zo kwam ik dat zo nu en dan tegen bij gemeenten –
kan ik mij enerzijds voorstellen dat wij dat zouden uitbreiden als het efficiënt
en doelmatig blijkt te werken en bijdraagt aan een goede synergie. Anderzijds
kan ik mij ook voorstellen dat wij dit ook opnieuw zouden moeten kunnen bekijken
als eigen budgetten voor een ieder uiteindelijk zouden leiden tot veel administratie
en weinig effectiviteit.Met betrekking tot de relatie met de UVI's denk ik – ik gis ook
maar wat – dat de OSV, waarin UVI's met elkaar moeten concurreren, wellicht
een zekere problematische positie geeft in het SWI-traject op dit moment.
Het evenwicht dat een tijd heeft bestaan, kan wellicht verstoord zijn door
een nieuwe discussie over de positie van... Ik noem het altijd UVI's. Je zou
bijna denken: "Unidentified flying institutes", maar zo heten ze niet. Daar
ligt toch een probleem, maar laten wij zeggen dat wij dat bij de Organisatiewet
sociale verzekering verder zullen uitwerken.Nog enkele concrete vragen. Er kan geen voor beroep vatbare beslissing
komen inzake de indeling in fasen. Wel heeft de minister gezegd dat er natuurlijk
recht op het prestatiebudget bestaat. Zou het mogelijk zijn – ik denk
het wel – om in de regio toch een soort beroepsmogelijkheid te creëren
tegen de indeling van mensen in hun subjectieve afstand tot de arbeidsmarkt?
Ik ben het er overigens van harte mee eens dat die fasering niet in een wet
thuishoort, maar een hulpmiddel is.Het grootste persoonsgebonden budget heeft de minister eigenlijk al onder
zijn hoede, namelijk de Kinderbijslagwet, maar misschien kan er vanuit de
bijzondere bijstand een klein bijstandskredietje mogelijk worden gemaakt om
mensen in staat te stellen om hun eigen afstand tot de arbeidsmarkt te overbruggen,
ook als het om loondienst gaat. Het antwoord op mijn vraag naar de betrokkenheid
van de minister bij de VN-top over microcredits hoor ik wel in de wandelgangen.
Ik blijf daar nieuwsgierig naar.Voorzitter! Alles overwegend, denken wij dat er veel overgelaten wordt
aan toekomstige besturen, regionaal en centraal. Met deze wet kan men twee
kanten uit. Men kan er inderdaad een zeer centralistische zaak van maken.
Dat is natuurlijk de angst bij het CDA. Het is geenszins de bedoeling van
de minister, ook gezien vanuit een goed functioneren van de arbeidsmarkt,
om die kant uit te gaan. Dat hebben wij goed begrepen. Het
gebeurt centraal, vanuit de randvoorwaarde dat een beheersfunctie met publieke
middelen goede informatie moet verschaffen. Het gebeurt decentraal, omdat
daar de uitvoering plaatsvindt en er dus goed bestuurd moet worden. Ik hoop
dat de minister in zijn overleg met de centrale organisatie er indirect en
direct voor zal waken dat het zo zal functioneren. Hij heeft onze steun bij
dit wetsvoorstel.De heer De Haze Winkelman (VVD):Mijnheer de voorzitter! De minister heeft onze vragen in redelijke mate
beantwoord. Daarvoor dank. Hij heeft in een aantal opzichten een voorschotje
genomen op zijn toekomstige terughoudende rol. Hij heeft, op de wijze waarin
hij die rol blijkbaar wil gaan uitoefenen, gesproken over zijn gesprek met
de Stichting van de arbeid op 14 november. Ik denk dat daar wel wat meer gezegd
is dan hij hier aan de Kamer heeft medegedeeld. Het was een informeel gesprek,
dus hij wil wellicht zijn kruit nog droog houden.Wij zijn, met mevrouw Ter Veld, niet zo bang voor centralisatie. Wij denken
ook dat uit het gesprek van 14 november wel is gebleken dat de sociale partners
gewoon zitting nemen in de besturen. Dat is een goede zaak. Wij juichen dat
natuurlijk zeer toe.Over het langetermijnperspectief is de minister enerzijds duidelijk en
anderzijds cryptisch geweest. Hij sprak van "geen marktwerking, maar wel concurrentie
en tucht van de markt". Ik weet niet precies hoe ik dat met elkaar moet rijmen.
Ik denk echter dat hij het goed bedoelt. Ik neem graag van hem aan dat het
wat dat betreft de goede kant opgaat.Over de tijdsbesteding heeft de minister naar genoegen geantwoord, zij
het dat wij de nadruk willen leggen op de stelling dat maximaal een dag ook
echt het maximum is. Als er sprake is van een goede, volwaardig functionerende
directie, is een bestuur dat een dag per week een bestuursfunctie moet vervullen
een redelijk zware besteding. De directie moet immers voldoende armslag houden.
Vandaar dat wij dit punt nog eens in de aandacht van de minister willen aanbevelen.
Dat hangt natuurlijk ook af van wat hij met de Stichting van de arbeid heeft
besproken. Wij hebben echter vertrouwen in de goede afloop.Minister Melkert:Mijnheer de voorzitter! Ik verheel niet dat de bijdrage van de heer Rongen
in tweede termijn mij heeft teleurgesteld. Niet zozeer door de uitkomst, maar
door het gebrek aan bewijsvoering. Het gaat meer om een gevoel. De heer Rongen
kan niet precies aangeven waar het zit. Nu weet ik dat ook gevoelens tellen.
Die mogen zelfs doorslaggevend zijn in een politieke afweging. Ik zou echter
erg graag gehoord hebben waar, gegeven de aanwijzingen voor de ZBO's en de
lijst van bevoegdheden en de structuurkenmerken van de wet, het onaanvaardbare
karakter ligt van de regeling van de bevoegdheid van de minister en waar,
omgekeerd beredeneerd, het gebrek aan bestuursmogelijkheid voor de regionale
besturen ligt. Niemand kan of wil ontkennen dat arbeidsmarktbeleid bij uitstek
regionaal beleid is. Men kan nu eenmaal in Amsterdam niet praten over de arbeidsmarkt
in Limburg.De heer Rongen (CDA):Ik heb het wel duidelijk aangegeven. Ik heb bewust een saaie opsomming
gegeven uit de wet van de talloze bevoegdheden die de minister heeft. Hij
kan op elk moment en ten aanzien van elk onderwerp aanwijzingen geven. Hij
zegt nu dat niet te doen of in ieder geval heel soepeltjes. De bevoegdheden
staan gewoon in de wet. Als het parlement volgend jaar een bepaalde doelgroep
voor ogen heeft en de minister opdraagt om daar bijzondere aandacht aan te
geven, dan kan de minister daar op elk moment wat aan doen. De minister heeft
terecht gezegd, dat dit een gekozen vorm van ZBO is. Dat is nu juist het probleem.
Het regionaal bestuur kan gegeven de talloze bevoegdheden en aanwijzingen
en op centraal niveau afgesproken kaders onvoldoende ruimte vinden om eigen
beleid in te brengen. Het regionaal bestuur heeft geen zeggenschap over de
middelen, het personeelsbeleid en het financieel beleid. Over de regionale
directie heeft het bestuur ook geen zeggenschap.De voorzitter:Dit is een derde termijn.De heer Rongen (CDA):De minister heeft mij uitgenodigd om aan te geven waar ik de bewijsvoering
heb gelegd. Dat heb ik gedaan.Minister Melkert:Ik ben de heer Rongen erkentelijk voor de twee voorbeelden, want ze zijn
beide apert onjuist. Het centrale kantoor zal niet het personeelsbeleid of
het financiële beleid van de regio's bepalen. Het is andersom wel het
geval. Als het gaat om de gegevensverzameling, de systematisering ervan, de
tijdige aanlevering – alles wat in een concern dient te gebeuren –
is het zaak dat de concerntop daarover de beschikking moet hebben. Het eerste
voorbeeld van de heer Rongen had betrekking op een doelgroep die opkomt, om
de woorden van de heer Rongen te gebruiken. De minister gaat meteen interveniëren
om het beleid op dat punt te veranderen. Dat is geenszins het geval. Op twee
momenten in het jaar zal de minister prestatieafspraken met de arbeidsvoorziening
maken, respectievelijk met de arbeidsvoorziening spreken over het bereikte
resultaat. Daarin kan ze alles naar voren brengen wat ze wil. Ik kan wel zeggen
dat dit stevige momenten zullen worden. Daarna is de kans voorbij om tussendoor
nog eens even een aanwijzing te geven. Iedereen mag de directie of het bestuur
opbellen; dat mag de minister dus ook. Er is geen formele bevoegdheid om ertussendoor
te fietsen. Als de heer Rongen het wetsartikel bij de hand heeft op grond
waarvan ik dat zou moeten of kunnen doen, dan nodig ik hem uit om dat naar
voren te brengen. Zo zie ik het niet, zo is het ook niet en zo zal het ook
niet gaan. De score van de heer Rongen om aan te tonen waar het nu fout zit,
staat nog steeds op nul.De heer Rongen (CDA):Nee, dat is niet het geval. Artikel 26 geeft duidelijk aan dat de algemene
directie de aanwijzingsbevoegdheid heeft naar de regionale directie over de
bedrijfsvoering. Er staat: De algemene directie geeft aanwijzingen aan de
regionaal directeur. Wat het overige beleid betreft, merk ik op dat wij een
discussie kunnen hebben over de vraag of gegeven de vele kaders en specificeringen
die op centraal niveau door de minister aangegeven worden er
voldoende ruimte is. Ik schat in dat die onvoldoende is.Minister Melkert:In een één concern-structuur wil de concernleiding –
het is moeilijk om een concern te vertalen naar een concern in de sfeer van
de arbeidsvoorzieningsorganisatie met publieke taken – graag weten hoe
het zit met het financieel beheer, het personeelsbeleid, de kwaliteitszorg,
de informatievoorziening, het informatiebeheer en de statistiek. Als al die
afdelingen op zichzelf werken dan kan toch aan de aandeelhouders of de raad
van commissarissen of wie dan ook op de beurs die belangstelling heeft voor
de koers van de aandelen niet uitgelegd worden hoe het zit met de bedrijfsvoering.
In die situatie heb ik arbeidsvoorziening wel aangetroffen toen ik begon.De heer Rongen (CDA):Dat laatste moge het geval zijn. Ik ben het eens met de minister dat er
binnen een concern, hoe vrij de businessunits ook zijn, gegevens moeten worden
verstrekt. Daar ging het echter niet over. Het ging over het bepalen van de
financiële middelen, het financieel beheer en het personeelsbeleid, zoals
het er in mijn interpretatie staat in artikel 26. Als je redeneert van onder
naar boven – bij dit onderwerp moet dat vanuit de arbeidsmarkt –
dan komt het in goed werkende concerns niet voor dat het hoogste niveau via
een tussenliggend niveau – CBA – alles bepaalt wat er gebeurt.
Het is hier niet van onder naar boven opgebouwd, maar van boven naar onder.
Als u zegt dat dit typisch is voor een ZBO dan moeten wij wellicht constateren
dat voor arbeidsvoorziening een ZBO zoals voorgesteld niet geschikt is.Minister Melkert:Voorzitter! Ik ben blij dat de heer Rongen het woord "interpretatie" in
de mond nam, want het is een interpretatie en wel een foutieve interpretatie
van wat er in artikel 26 staat. Daarvoor is het nuttig, artikel 39 erbij te
nemen en te bezien wat als opdracht aan de regionale directie is vermeld.
De heer Rongen zal zien dat die regionale directie op basis van artikel 39
moet opereren op een wijze die een goed presterende businessunit niet zou
misstaan. Ik verzoek hem daar nog eens goed naar te kijken.Waarom maak ik hier even een punt van? Ik ben niet alleen aan het tellen
hoeveel leden in deze Kamer het voorstel steunen. Ik maak er een punt van,
omdat wij aan een markant moment toe zijn. De heer Rongen heeft verwezen naar
de positie van sociale partners. Hij is nota bene tot de opmerking gekomen
dat het beter zou zijn geweest in deze structuur om zonder sociale partners
te opereren en dat hij dan beter zou hebben begrepen wat aan de orde is. Op
14 november jongstleden heb ik een gesprek gehad met sociale partners op grond
waarvan ik de verwachting koester dat sociale partners tot deze structuur
zullen willen toetreden. Ik verwijs naar het document dat de Kamer bekend
is. Nu zegt de CDA-fractie tegen sociale partners: u moet niet tot deze structuur
toetreden. En dat terwijl het kabinet in deze Kamer is gevraagd, ook in de
algemene beschouwingen: bent u zich wel voldoende bewust van het feit dat
het primaat van de politiek een mooie uitspraak is, maar dat de politiek haar
primaat uitsluitend kan waarmaken als dit in samenhang en samenwerking gebeurt
met het maatschappelijk middenveld?De heer Rongen (CDA):Dat is niet mijn bedoeling. U hebt mijn ironische en ook cynische toon
wel gehoord. Wij zijn niet van mening dat sociale partners niet in een model
zouden thuishoren van een tripartiete arbeidsvoorziening. Maar de wijze waarop
dit wetsvoorstel ruimte laat voor sociale partners, met name in de regio,
is onvoldoende. Ik heb mij in dat kader afgevraagd: zou het niet beter zijn
geweest om het niet te doen, want dan weten wij in ieder geval waarover wij
het hebben? Dat is niet de inzet van het CDA, zoals de minister weet. Wij
vinden dat het wel moet, maar dan op een goede wijze.De minister laat er zich op voorstaan dat in een gesprek op 14 november
jongstleden en in andere gesprekken is gebleken dat sociale partners staan
te springen om op de voorwaarden van deze wet in de arbeidsvoorziening mee
te draaien. Ik heb begrepen, ook uit krantenberichten, dat sociale partners,
althans de RCO op zijn minst, te kennen hebben gegeven, het voor twee jaar
aan te zien, mede in relatie tot de nieuwe organisatiewet sociale zekerheid.
Ik zou er dus, mijnheer de minister, niet van overtuigd zijn dat sociale partners
zo ruimhartig als u het doet voorkomen met dit voorstel zullen meegaan.Minister Melkert:Voorzitter! Ik sta ook zelf niet te springen bij dit wetsvoorstel. Ik
zou willen dat publieke arbeidsbemiddeling niet nodig was. Wij zijn met zijn
allen bezig te proberen vanuit eigen verantwoordelijkheid daaraan bij te dragen.
Ik prijs mij gelukkig dat daarover met sociale partners goed overleg is gevoerd.
Ik verwacht dat zij zullen deelnemen. Dit is zoals gezegd een markant ogenblik,
want de CDA-fractie adviseert sociale partners geen zitting te nemen in deze
structuur, terwijl sociale partners dat wel doen, hetgeen in goede afstemming
geschiedt met dit kabinet, dat wel eens wat anders heeft gehoord, juist van
de zijde van de CDA-fractie.De heer Rongen (CDA):Mag ik...De voorzitter:Dit is absoluut uw laatste interruptie die ik hierover toesta en niet
meer dan één zin.De heer Rongen (CDA):De CDA-fractie zou zich kunnen voorstellen dat sociale partners niet zouden
deelnemen.Minister Melkert:Waarvan akte. Helaas mogen wij niet doorgaan op dit punt, want anders
zou er misschien toch nog beweging in komen, maar wij zijn nog niet aan de
stemming toe.Voorzitter! Ik ga over naar wat mevrouw Zwerver heeft opgemerkt. Waar
de stap wordt gemaakt van garanties naar hoe je kunt verantwoorden of een
doelstelling gehaald is, zeg ik: dat is evident, daar zullen wij naartoe moeten.
Er moeten duidelijke prestatieafspraken worden gemaakt, zodat je na afloop
kunt zien of gehaald is wat beoogd is. Ik zou mij overigens niet willen vastleggen
op voorafgaande percentages, want ik zou niet weten hoe ik een en ander in
abstracto zou moeten beredeneren.Het lijkt mij beter om over het wettelijk recht op deeltijdarbeid bij
een andere gelegenheid te spreken. Voorts stelde mevrouw Zwerver nog een vraag
over afspraken die zijn gemaakt, maar ik meen dat die vraag betrekking heeft
op afspraken, gemaakt met sociale partners, waarover ik het
al heb gehad.Voorzitter! Mevrouw Ter Veld trekt ten onrechte de conclusie dat, gelet
op alle bevoegdheden die er zijn, de minister overal op kan worden aangesproken.
Volgens mij gaat het er niet alleen om wát je doet met je bevoegdheden;
ook is van belang dat het enkele gegeven dát je het doet, op zichzelf
al van invloed is op de relatie die uiteindelijk tussen de overheid en de
onderhavige ZBO zal ontstaan. Op beide punten zijn gepast evenwicht en terughoudendheid
aan de orde. Er valt voorts voor een regionaal bestuur veel te besturen.Over de uitvoeringsinstellingen zullen wij het hebben in het kader van
de Organisatiewet sociale verzekeringen. Over de beroepsmogelijkheden zou
ik uitermate terughoudend willen zijn. Dat geldt ook voor de rechten die mensen
hebben. Men kan natuurlijk wel aanspraak maken op ondersteuning door arbeidsvoorziening,
maar altijd wordt er geopereerd op grond van het gegeven dat de middelen beperkter
zijn dan de vraag in feite uitlokt, terwijl toch moet worden getracht om zo
goed mogelijk te presteren. Tegen die achtergrond moet je uitkijken met wat
je met de rechten doet.Wat het "bijstandskredietje" betreft meen ik dat het, via de Bijzondere
bijstandswet en/of het incentivebudget in het kader van de bijstand, mogelijk
is om bijdragen te leveren om de aanschaf van een fiets, een PC of een gedeelte
daarvan of althans de software mogelijk te maken. Mevrouw Ter Veld heeft dit
in eerste termijn als voorbeeld gegeven. Voorts heb ik de UN-summit over microcredits
in beraad.Voorzitter! De heer De Haze Winkelman veronderstelt dat op 14 november,
tijdens het gesprek met sociale partners, méér zou zijn gezegd
dan wat ik naar voren heb gebracht. Misschien heeft hij een wat romantische
kijk op een dergelijk overleg. Soms is wat daarbij wordt gezegd, vrij beperkt.
Van belang is dat datgene wat wordt gezegd, er maar toe doet in relatie met
het doel dat men voor ogen heeft. Welnu, dat is in dit geval aan de orde.
Overigens ben ik erover verheugd dat de fractie van de VVD, zulks in tegenstelling
met de fractie van het CDA, wél toejuicht dat sociale partners zitting
zouden willen nemen in de arbeidsvoorzieningsbesturen.Voorzitter! Sprekend over de tucht van de concurrentie en de markt, leg
ik graag wat nuance in mijn stem en mijn uitlatingen. Immers, het is nu eenmaal
de markt zélf die er niet in slaagt, vraag en aanbod op de arbeidsmarkt
te matchen. Daarom hebben wij de publieke arbeidsbemiddeling nodig. Echter,
dat neemt niet weg dat allen die deze publieke bemiddelingstaak verrichten,
ook zelf moeten uitkijken dat zij niet in monopolievermoeidheid vervallen.
Daarom kan arbeidsvoorziening, net zo goed als andere instanties, best wat
druk op de ketel gebruiken. Ik meen dat wij daarvoor goede condities hebben
gecreëerd, voor nu en straks.Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):Mag ik uit het feit dat de minister niet antwoordt op mijn in tweede termijn
gestelde vraag, concluderen dat hij het met mij eens is dat goed moet worden
nagegaan hoe het zit met het prestatiebudget, juist met het oog op de tucht
van de markt?Minister Melkert:Voorzitter! Mijn excuses voor het feit dat ik deze vraag heb laten liggen.
Ik denk dat het prestatiebudget altijd, in de een of andere vorm, nodig blijft.
Met andere woorden: je kunt meer aan inkoop doen maar het zal nooit mogelijk
zijn om met een volledig inkoopbudget te werken. Immers, dan ontstaat wat
je op de arbeidsmarkt in het algemeen ziet: degenen die wat beter zijn gekwalificeerd,
dringen bewust of onbewust voor terwijl anderen van de ondersteuning verstoken
blijven. Het is bij uitstek de taak van arbeidsvoorziening om te trachten,
die brug wél te slaan.De beraadslaging wordt gesloten.Wetsvoorstel 24450 wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De aanwezige leden van de fractie van het CDA wordt conform artikel 121
van het Reglement van orde aantekening verleend, dat zij geacht willen worden
zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.Wetsvoorstel 24554 wordt zonder stemming aangenomen.De vergadering wordt van 15.26 uur tot 15.31 uur geschorst.Voorzitter: Heijne Makkreel 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-242-264.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl