Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleid (1)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 162-181

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

01-12-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 5, pagina 162-181

16-11-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 16 november 2004)Pagina 135-135
Lijst van besluiten (dinsdag 16 november 2004)Pagina 194-195
Algemene politieke beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleidPagina 136-162
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 16 november 2004)Pagina 195-196
Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleid (2)Pagina 181-194
Noot 1 (zie blz. 163): Schriftelijke antwoorden van de minister-president op vragen gesteld in de eerste termijn van de algemene politieke beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleidPagina 197-205
Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleid (1)Pagina 162-181
Stemming over een motie, ingediend bij de interpellatie-Van der Lans/Meindertsma over een mogelijke meevaller in de uitgaven voor de huursubsidie in relatie tot de plenaire behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Huursubsidiewet, te weten de motie-Van der Lans c.s. inzake het onttrekken van financiële middelen aan de toekomstige uitgaven voor de huursubsidie voordat het parlement zich daar over heeft uitgesproken (EK, XVIII-A)Pagina 162-162

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 116 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van:de algemene politieke
beschouwingen inzake het in 2005 te voeren beleid.De voorzitter:Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de minister-president
op vragen, gesteld in eerste termijn. Deze vragen zullen worden opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen
van deze vergadering.(Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze editie.)1De beraadslaging wordt hervat.Minister Balkenende:Mevrouw de voorzitter. Ik dank de geachte afgevaardigden voor hun inbreng
en voor alle vriendelijke woorden aan mijn adres. Ik hecht er ook aan dank
te zeggen voor de tekenen van steun van verschillenden van u, toen ik in het
ziekenhuis lag. Het meeleven en ook de goede woorden hier en de woorden van
welkom: het heeft mij goedgedaan. Ik ben dan ook blij dat ik in de gelegenheid
ben om deze algemene beschouwingen met u te kunnen houden.Ik sluit mij graag aan bij een ieder die in zijn inbreng tot uitdrukking
brengt dat er dezer dagen meer dan ooit reden is voor beschouwingen in het
openbaar, tussen Staten-Generaal en regering, want juist wanneer in een samenleving
samenhang en veiligheid in het geding zijn, wordt het wezen van de staat geraakt.
De afschuwelijke moord op Theo van Gogh en de volstrekt afkeurenswaardige
incidenten in Den Haag, Uden, Helden en Eindhoven doen in alle scherpte vragen
rijzen. Hoe voorkomen wij dat een kleine minderheid van geradicaliseerden
de samenleving onder druk zet en bevolkingsgroepen tegen elkaar opzet? Hoe
behouden wij het evenwicht tussen het noodzakelijke harde ingrijpen en de
wetenschap dat met repressie alléén een samenleving niet gediend
is? Hoe gaan mensen met elkaar om in het dagelijkse verkeer? Daar deze vragen
betrekking hebben op de veiligheid in de samenleving, is het bij uitstek de
eerste verantwoordelijkheid van de overheid, van het bestuur en van de politiek
om grenzen aan te geven en om daden te stellen. Ik zal in mijn bijdrage in
de eerste plaats op deze thematiek terugkomen.In de tweede plaats zal ik ingaan op de sociaal-economische situatie.
De Nederlandse economie herstelt zich langzaam en het is nu zaak om de groei
van economie en werkgelegenheid te versterken, voor nu en met het oog op de
langere termijn. De afspraken met sociale partners hebben daar de basis voor
gelegd en dat geeft vertrouwen in de toekomst.Vervolgens ga ik in op vraagstukken van overheid en democratie. Publieke
voorzieningen moeten toekomstbestendig worden gemaakt. De kwaliteit van dienstverlening
aan burgers moet omhoog en dat vergt een andere overheid. Het vergt vernieuwing
van zorg, onderwijs, ruimtelijke ordening enz. Burgers en overheid staan daarbij
niet louter in relatie tot elkaar als consument en leverancier. Daarmee kom
ik ook op de vraagstukken van democratie en bestuurlijke vernieuwing, waar
dit kabinet nadrukkelijk veel prioriteit aan geeft. De afspraken die onlangs
zijn gemaakt tussen Rijk, provincies en gemeenten over de interbestuurlijke
verhoudingen, vormen een vertrouwenwekkende impuls voor dit alles en ik zal
ook daarop terugkomen.Ten slotte ga ik kort in op Europese en internationale aangelegenheden
die u aan de orde heeft gesteld. Nederland draagt van oudsher voluit mee de
verantwoordelijkheid in internationaal en Europees verband. Het voorzitterschap
van de Europese Unie, dit halfjaar, accentueert dat en vanzelfsprekend ga
ik daaraan niet voorbij. Uw Kamer heeft veel vragen gesteld en de Kamer heeft
de schriftelijke antwoorden op een deel van die gemaakte opmerkingen al ontvangen.Voordat ik naar de vier hoofdthema's overga, wil ik eerst ingaan op een
aantal algemene politiek-bestuurlijke dilemma's die in de verschillende bijdragen
zijn geschetst en op de algemene communicatie van beleid.Voorzitter. Het doet het kabinet deugd dat uw Kamer niet alleen opmerkingen
heeft gemaakt over concrete dossiers, maar zeer nadrukkelijk ook algemene
dilemma's aan de orde heeft gesteld inzake de verdeling van verantwoordelijkheden
en de wijze van maatschappelijke ordening. Zo'n debat hoort, zo denk ik, juist
ook in deze Kamer thuis. Verschillende afgevaardigden hebben een vraag gesteld
over de verantwoordelijkheid van burgers, de rol van de overheid en de maakbaarheid
van de samenleving.Het kabinetsbeleid is gestoeld op de analyse dat de verantwoordelijkheid
te veel is gecollectiviseerd en de vrijheid geïndividualiseerd. Vanuit
die analyse is gekozen voor een aanpak van herstel van verantwoordelijkheid.
Dat betreft in de eerste plaats meer verantwoordelijkheid voor de overheid,
daar waar het haar kerntaak betreft: veiligheid en integratie; het stellen
van duidelijke regels en het handhaven ervan. Maar daarnaast is juist minder
bemoeienis van de overheid op tal van terreinen nodig zoals onderwijs, gezondheidszorg
en ruimtelijke ordening. Te veel overheidssturing leidt niet alleen tot te
veel regels, maar ook tot het onvoldoende benutten van kennis en creativiteit
in de samenleving zelf. Meer verantwoordelijkheid voor de burger is goed,
maar wel altijd nog binnen de randvoorwaarden die de overheid moet stellen.
Dat betreft dan met name zaken als toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit
van het product. Het moet immers voor mensen niet ongelooflijk ingewikkeld
worden om alles zelf te regelen. Wij mogen er inderdaad niet van uitgaan,
zoals uit de bijdragen van de Kamer is gebleken, dat iedereen alles zelf kan
en zelf wil. Al met al zullen de beoogde ontwikkelingen wel leiden tot meer
maatschappelijke activiteit. Wat natuurlijk mede het beeld van de eigen verantwoordelijkheid
bepaalt – en het kabinet ziet dat – is dat deze operaties van
verandering samenvallen met een periode van bezuiniging. Dan ontstaat al heel
snel de indruk dat het niet zozeer gaat om verandering van ordening die het
beste is voor de samenleving, maar om het over de schutting gooien van de
problemen, met name als het om de financiën gaat. Eenieder zal evenwel
moeten erkennen dat de visie op de veranderde maatschappelijke ordening al
was ontwikkeld voordat de financiële problemen zozeer de politieke agenda
gingen bepalen.Mevrouw de voorzitter. Ik spits mijn betoog toe op drie vraagstukken die
in het bijzonder aan de orde zijn gesteld. In de eerste plaats noem ik dan
de maakbaarheid van de samenleving en de kloof tussen beleid en uitvoering.
In de tweede plaats wil ik het hebben over het dragen van eigen verantwoordelijkheid
in relatie tot solidariteit. In de derde plaats wil ik iets zeggen over liberalisering
en individualisering. Dit geheel rond ik af met enkele opmerkingen, onder
andere in reactie op de bijdrage van de heren Noten en Kox over
het vertrouwen in ons land.Met de stelling dat de samenleving niet door de overheid alleen maakbaar
is, is het kabinet het uiteraard van harte eens. De heer Noten stelt dit punt
aan de orde wanneer hij spreekt over een beeld van management bij law, maar
ook mevrouw De Wolf wanneer zij zich kritisch uitlaat over de top-down-benadering.
De heren Werner en Noten maken de vraag specifieker met hun opmerkingen over
de toenemende kloof tussen beleid en uitvoering. Het gaat hier om een van
de kernthema's van het Hoofdlijnenakkoord: de overheid moet de richting aangeven,
maar zij maakt de samenleving niet, want dat doen de burgers in dit land met
hun verbanden, door de manier waarop zij met elkaar omgaan, hun werk doen
en de regels naleven. Een en ander betekent dat de overheid zich zal moeten
bezinnen op haar functioneren. Dat is precies de reden waarom dit kabinet
is begonnen met het project De andere overheid en waarom vermindering van
de administratieve lasten een van onze prioriteiten is. Wij willen minder
regels, zodat er ruimte komt voor de verantwoordelijkheid van de samenleving
zelf. De kloof tussen beleid en uitvoering, waaraan verschillende geachte
afgevaardigden refereerden, is dan ook een zorg van het kabinet. De ministers
Remkes en De Graaf hebben namens het kabinet hun sympathie voor de moties-Van
Thijn en Bemelmans uitgesproken en zij zullen voor de jaarwisseling in overleg
met minister Donner tot een definitief kabinetsstandpunt komen.In dat verband neem ik de waarschuwing van de heer Werner ter harte. Terecht
heeft hij opgemerkt dat nogal wat beleidsvoornemens in het jaar 2006 gerealiseerd
zullen moeten worden. Ik teken daarbij aan dat het hier niet steeds om dezelfde
actoren en sectoren gaat. Voor de wetgever ligt er een zware opgave, dat besef
ik, maar de consequenties voor de burgers zijn meer gespreid. Dat doet echter
niets af aan dit terechte aandachtspunt. Ik zeg toe dat het kabinet aan uitvoeringsaspecten
zorgvuldig aandacht zal besteden. Op een aantal aspecten en meer specifieke
vragen kom ik straks bij de behandeling van het thema Overheid en democratie
terug. Ik ben dan aangeland bij het dilemma dat onder anderen door de heer Werner
is geschetst en dat verband houdt met vragen over economische hervormingen.
Ik denk ook aan wat mevrouw Van den Broek en de heer Schuyer hebben gezegd.
Er zijn in algemene zin twee wegen waarlangs het dragen van eigen verantwoordelijkheid
door individuele burgers mogelijk blijft. De eerste weg is die van een collectieve
uitvoering van voorzieningen. Mensen kiezen zelf en bepalen hoe zij deelnemen,
maar zij kunnen, als zij dat willen, deelnemen aan gezamenlijke, collectieve
arrangementen en daarbij profiteren van de schaalvoordelen die de solidariteit
met zich brengt. In dat verband noem ik de nieuwe levensloopregeling. Die
is precies op deze gedachte geënt.De tweede weg is die van een aantal bodemvoorzieningen. In dit verband
noem ik de Bijstandswet, de bijzondere bijstand en de aftrekregelingen voor
de bijzondere ziektekosten. Er zal bijvoorbeeld bij het nieuwe zorgstelsel
met een zorgtoeslag worden gewerkt. Op deze manier tracht het kabinet het
evenwicht te bewaren tussen noodzakelijke economische vernieuwing, gewenste
solidariteit en de emancipatie van burgers. Vanzelfsprekend zal ik bij de
behandeling van het sociaal-economische thema straks uitgebreider stilstaan
bij het punt van de economische hervormingen en bij de gemaakte afspraken
met sociale partners. Ik zal dan ingaan op de vragen die zijn gesteld door
mevrouw Van den Broek, mevrouw De Wolff en de heren Schuyer, Kox en Noten.
Ik zal ook ingaan op de woorden van de heer Ten Hoeve over het noorden van
het land.Het derde punt betreft liberalisering, individualisering en de verhouding
individu en gemeenschap. De heer Schuurman, wiens belangstelling ik begrijp,
is nadrukkelijk hierop ingegaan. U moet het kabinetsbeleid zien in het licht
van de uitgangspunten van het Hoofdlijnenakkoord. Dat bevat niet een vooropgezet
uitgangspunt van liberalisering of individualisering en evenmin van collectivisering.
Wel beoogt het kabinet nadrukkelijk aan burgers en maatschappelijke organisaties
meer ruimte te geven. Ik heb al iets gezegd over de vermindering van de administratieve
lasten, over minder regels. Per beleidsterrein heeft het kabinet oog voor
de sociale component. Wanneer collectieve arrangementen daartoe kunnen dienen,
zet het kabinet zich daarvoor in.Onder anderen de heer Kox en de heer Noten willen nadrukkelijk ook een
positieve visie op ons land in de beschouwingen willen betrekken. Dat is terecht,
want het is juist in deze tijd heel belangrijk om positieve ontwikkelingen
te duiden. U heeft dat gedaan, waarvoor mijn waardering. Ik heb hun beschouwingen
zo begrepen dat het onze gezamenlijke opdracht is om op perspectief en vertrouwen
te koersen. Dat moeten wij in deze tijd versterken. Dat betekent ook een stukje
optimisme, zoals de heer Kox duidelijk naar voren heeft gebracht. Op die manier
moet worden gewerkt aan meer samenhang en meer vertrouwen in de Nederlandse
samenleving. Het is een van de redenen waarom dit kabinet het thema "samenhang
in de samenleving" nadrukkelijk als rode draad hanteert. Het doet mij deugd
dat de heer Kox deze bewoordingen overneemt en steunt. Er is door het kabinet
ruim aandacht gegeven aan vragen zoals: hoe gaan wij nu eigenlijk met elkaar
om, wat bindt ons? Het kabinet laat dat niet alleen terugkomen bij het algemene
debat over waarden en normen, maar ook heel concreet in het sociaal-economisch
terrein, in het onderwijs, in veiligheid en in integratie. Ik wijs op de reactie
op het rapport van de commissie-Blok. Daarin heeft het kabinet duidelijk gemaakt
de negatieve effecten van concentratiewijken te zullen tegengaan en de ontwikkeling
van gemengde scholen te zullen bevorderen.De heer Kox (SP):Zoals vaak lijken wij het eens te zijn, maar weet ik toch niet zeker of
wij het eens zijn. U bent blij met mijn ondersteuning van uw beleid. Maar
waarom heeft de Nederlandse bevolking het blijkbaar niet in de gaten, als
dat door u, mij, de PvdA en anderen gewenste beleid door u wordt gevoerd?
U heeft het gepresteerd om met uw kabinet een dieptepunt in populariteit te
halen. Nu zijn het bij wijze van spreken allemaal dagkoersen, maar die dagkoers
van uw kabinet duurt wel erg lang, eigenlijk vanaf de dag na de verkiezingen.
Hoe komt dat? Snappen de mensen het niet goed of gaat er iets niet goed in
het beleid, waardoor het vertrouwen zo drastisch achterblijft
bij de wensen?Minister Balkenende:De reactie op deze algemene vraag van de heer Kox past wellicht beter
aan het eind van mijn betoog als een soort evaluatie, want dan zijn ook het
sociaal akkoord en de verhouding met maatschappelijke organisaties aan de
orde geweest. Het lijkt mij beter om dan de vraag te hernemen. Ik onderlijn
wat u heeft gezegd: kies ook eens voor optimisme en werk aan vertrouwen, maar
zie ook onder ogen wat nodig is om te veranderen. U heeft gelijk dat het maatschappelijk
klimaat de afgelopen tijd is overheerst door polarisatie, actie en tegenover
elkaar staan. In het overleg met de sociale partners is gebleken dat de noodzaak
van hervormingen wordt gedeeld, omdat iedereen ziet dat veranderingen nodig
zijn. De heer Noten heeft trouwens zelf de nodige activiteiten ondernomen.
Het gaat daarbij om tempo en maatvoering, waarop de heer Werner heeft gewezen.
Daarin zal een combinatie moeten worden gevonden. Je moet niet zaken laten
zoals ze zijn. Er is breed begrip voor in Nederland dat er zaken moeten veranderen.
Wij kunnen niet alles bij het oude laten.Waaruit moeten die veranderingen dan bestaan? Dan raak je aan het punt
van tempo, maatvoering en het tijdstip van implementeren. Het sociaal akkoord
is van belang, omdat het de noodzaak onderstreept om gemeenschappelijk te
kiezen voor hervormingen, waarbij je het element van draagvlak kunt versterken.Ik ben van mening dat je je als politicus en als lid van de regering niet
moet laten leiden door de populariteitspolls van dit moment. Je ziet vaak
dat het algemene besef van de noodzaak van hervormingen aanwezig is, maar
dat er oppositie komt zodra er concrete maatregelen moeten worden genomen.
Dat is niet iets typisch Nederlands, dat zien wij op het ogenblik in tal van
landen. Als voorzitter van de Europese Raad merk ik ook dat in alle landen
debatten plaatsvinden over de herstructurering en hervorming. Het gaat om
een combinatie van daadkracht bij hervormingen en het werken aan draagvlak
onder de bevolking. Wij moeten verder kijken dan de populariteitspolls van
deze week.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Was al het gedoe in het afgelopen halfjaar dan wel nodig geweest? De minister-president
geeft aan dat er een breed gedragen, gemeenschappelijke visie was op de noodzaak
van hervormingen. Was al die sociale onrust dan noodzakelijk?Minister Balkenende:Ook hierop kom ik straks nog terug. Ik maak er nu één opmerking
over. Op 18 mei bleek een sociaal akkoord niet mogelijk. Wij kunnen eindeloos
filosoferen over de vraag aan wie dat gelegen heeft. Heeft het kabinet onvoldoende
bewogen? Ik constateer dat mijn kabinet drie keer een handreiking heeft gedaan.
Het zat er gewoon niet in. Datgene wat in mei niet mogelijk leek, blijkt nu
wel mogelijk, overigens met een aantal andere voorstellen en een aantal gewijzigde
maatregelen. Misschien hebben wij die fase wel nodig gehad om elkaar te naderen.
Er zijn acties geweest, er zijn stakingen geweest, wij hebben demonstraties
gehad, maar er is nu een sfeer van optimisme en vertrouwen. Door de maanden
heen is duidelijk geworden dat er iets is wat ons bindt, ondanks alle verschillen.
Wij zijn het erover eens dat wij er meer mee opschieten wanneer werkgevers,
werknemers en kabinet kunnen werken aan gemeenschappelijke oplossingen. Dat
inzicht is heel sterk gegroeid. Toen wij het akkoord sloten, was er bij alle
partijen een gevoel van opluchting. Misschien moet je soms wel eens door zo'n
fase heen om zoiets te bereiken.De heer Wijffels heeft wel eens gezegd: misschien hebben wij zo'n conflict
nodig juist om werk te kunnen maken van die agenda voor de toekomst: maatschappelijke
innovatie. Er moet een besef komen van datgene wat nodig is om op lange termijn
dingen te veranderen. Dat is misschien wel de vrucht van het conflict van
de afgelopen tijd. Je moet ook een keertje naar het resultaat kijken.De heer Noten (PvdA):Heeft de minister-president geleerd dat het beter is om de sociale partners
aan zijn zijde te hebben dan tegenover zich? Is dat de les die wij met z'n
allen geleerd hebben?Minister Balkenende:Ik heb gezegd dat er een gevoel van opluchting was. Iedereen heeft het
besef dat het beter is om samen te werken dan tegenover elkaar te staan. Een
vechteconomie past niet bij de Nederlandse cultuur. Soms lukt het niet om
tot afspraken te komen. Dat hebben wij meegemaakt. Ik tel nu de zegeningen.
Er is niet alleen een eind gemaakt aan het conflict van de afgelopen maanden,
maar er is ook de bereidheid om samen vorm te geven aan de agenda voor de
toekomst en te denken over de hervormingen.Er is gesproken over de manier waarop het kabinet communiceert. Ik ben
het met iedereen eens die benadrukt dat er niet alleen aandacht moet zijn
voor de maatregelen, maar ook voor het draagvlak. Intensief communiceren met
de burger is daarvoor een vereiste. Het deed mij dan ook goed dat de heer
Schuyer de heer Wallage citeerde, omdat deze de overheid heeft opgeroepen
om meer rechtstreeks met de burger te communiceren. Dat is precies wat het
kabinet feitelijk ook doet. De uitvoering van het actieprogramma dat is gebaseerd
op de aanbevelingen van de commissie-Wallage, is inmiddels halverwege. Dat
heeft een aantal zaken opgeleverd. De regering heeft een eigen website, die
dagelijks door duizenden bezoekers wordt bezocht. Er zijn spelregels voor
interactieve beleidsvorming, waarbij wij een handvat hebben gecreëerd
om de burger eerder bij beleidsvorming te betrekken. Er zijn afspraken over
de communicatie over niet aanvaard beleid, zodat wij de burger ook kunnen
informeren over beleidsvoornemens die nog niet door het parlement zijn geaccordeerd.
Een consistente overheidscommunicatie is nodig om de dialoog met de burger
te kunnen richten op waar het echt om gaat: het beleid en de achterliggende
filosofie. Waarom neem je de maatregelen? Ik sluit mij aan bij de woorden
van de heer Noten in dezen.Op 1 januari aanstaande gaat een coördinatie-eenheid van start
die het kabinet zal ondersteunen bij een eenduidige communicatie. In de hectiek
van de waan van de dag krijgen bijzaken soms de overhand ten koste van het
algemene beeld en de consistentie. Het kabinet vindt het van belang om zich
te concentreren op de hoofdzaak en dat lukt beter wanneer er meer aandacht
is voor de coördinatie van de communicatie. Meer aandacht daarvoor is
ook nodig omdat de media in aantal en werkwijze sterk aan het
veranderen zijn. Door toegenomen concurrentie en tempo in berichtgeving is
er soms minder ruimte voor een doorwrocht betoog over de samenhang in het
kabinetsbeleid. Men merkt uit mijn woorden dat ik de opmerkingen van deze
Kamer over het neerzetten van het beleid, van de achterliggende ideeën
en de toekomstoriëntatie heb opgepakt. In verleden was hier trouwens
ook aandacht voor. Er is hier natuurlijk kritiek op mogelijk. Ik denk dat
de heer Schuyer vooral doelde op het beeld in augustus wanneer er begrotingshoofdstuk
steeds weer andere zaken in de pers verschijnen. Dat is de verantwoordelijkheid
van iedereen. De pers wil nieuwtjes en een paar bewindlieden hebben thema's
genoemd.Wij hebben echter ook aandacht gehad voor de hoofdzaken, bijvoorbeeld
voor de noodzaak van loonmatiging omdat Nederland te duur is geworden. Die
boodschap wordt al geruime tijd uitgedragen. Ik noem de veranderende demografische
samenstelling van Nederland die noopt tot verandering van de stelsels van
sociale zekerheid, zorg en pensioenen. Wij zijn al een tijd bezig om uit te
leggen waarom dat nodig is. Ik noem de vraag: hoe ga je met elkaar om? Wat
bindt ons in de samenleving? Wat is de eenheid te midden van de verscheidenheid,
gerelateerd aan waarden en normen? Ik noem ook de positie van Nederland. Na
alle turbulente ontwikkelingen in het jaar 2002 kreeg Nederland internationaal
niet de fijnste reputatie. Nederland is altijd een internationaal georiënteerd
land geweest. Wij moeten er alles aan doen om die sterke positie terug te
krijgen. Op al deze punten is er door ons gecommuniceerd.Mevrouw De Wolff heeft benadrukt dat het kabinet er nooit misverstand
over heeft laten ontstaan dat de maatregelen noodzakelijk zijn, maar dat die
maatregelen wel ingrijpend zijn. Het rapport van het SCP toont aan dat iedereen
goed in de gaten heeft dat het allemaal soberder moet. Echter, ook al realiseert
iedereen zich dat, het is geen populaire boodschap. Paul Schnabel schrijft:
"Na het vertrouwde beloven van meer, wordt nu het geloofwaardig verkopen van
minder een cruciale en uiteraard heel moeilijke opgave." Met die opgave zijn
wij op dit moment bezig. Wij doen pogingen om het beleid meer in samenhang
te presenteren. Natuurlijk kan die presentatie altijd beter. Daarbij leggen
wij het accent niet op de poppetjes, maar op de resultaten. De resultaten
spreken uiteindelijk voor zich. Wanneer mensen inzien dat het beleid effect
heeft, zal het draagvlak voor de maatregelen van het kabinet vanzelf toenemen.
Op die manier kunnen wij de kloof tussen verwachting en werkelijkheid dichten.
In die zin is het bemoedigend dat de heer Werner zijn bijdrage afsloot met
een opsomming van positieve resultaten van het kabinetsbeleid. Ik ben hem
daar erkentelijk voor. Het is ook wel eens goed om daarop te wijzen. De teneur
is vaak negatief. Men heeft moeite met maatregelen, maar op een aantal terreinen
zien wij al verbeteringen. Op die manier moeten wij dan ook doorgaan.Ik kom nu toe aan het eerste blokje, namelijk het thema veiligheid, mede
in relatie tot het onderwerp waarden en normen. Dit thema houdt iedereen bezig.
Er is gesproken over het maatschappelijk klimaat in Nederland na de moord
op Theo van Gogh en over de incidenten, bedreigingen en uitingen van haat.
In de analyses is aandacht gevraagd voor verschillende fenomenen en ontwikkelingen
die indringend ieders aandacht opeisen. Het gaat om uitzonderlijke gebeurtenissen
die een diepe indruk hebben gemaakt. Een bekende filmmaker en publicist is
van het leven beroofd. In diverse scholen, moskeeën en kerken zijn branden
gesticht en bommen geplaatst. De basisschool Bedir in Uden brandde geheel
af. In Eindhoven werd een deel van een school verwoest en in Helden werd een
moskee in brand gestoken. Agenten raakten gewond en bewoners werden geëvacueerd
toen verdachte personen in Den Haag zich verzetten tegen hun arrestatie. Deze
schokkende gebeurtenissen vonden plaats in zeer korte tijd. Emoties eisen
hun plaats. Mensen worden bang en onzeker. Ik heb goed geluisterd naar de
mensen in Uden, Eindhoven en het Laakkwartier in Den Haag. Ik begrijp de gevoelens
van onzekerheid en de boosheid. Het gaat echter niet om een tegenstelling
tussen moslims en niet-moslims. Dit is een tegenstelling tussen mensen die
vreedzaam met elkaar willen leven en een kleine groep radicalen die ons wil
meesleuren in een maalstroom van haat en geweld. Ook islamitische organisaties
zijn uiterst helder in hun veroordeling van geweld en hun steun aan principes
van onze rechtsstaat. We staan aan dezelfde kant. Verreweg de meeste moslims
willen hun godsdienst vreedzaam belijden binnen de Nederlandse rechtsstaat.
Naast het ruimte geven aan de emoties is het nu nodig om met elkaar na te
gaan wat de gebeurtenissen van de afgelopen weken betekenen voor ons land
en onze samenleving. Deze gebeurtenissen dwingen ons samen na te denken over
de weg die voor ons ligt.Over een aantal belangrijke maatregelen is afgelopen donderdag in de Tweede
Kamer al gesproken, maar we zijn er natuurlijk niet mee klaar. In het proces
van nadenken zijn volgens mij drie zaken van groot belang. Ze horen bij elkaar
en vormen samen een anker waaraan we ons bij alle verwarring en emoties kunnen
vasthouden. Ik ga in dat drieluik ook in op de vraag van mevrouw Van den Broek
naar de visie van het kabinet op de aanpak van de problematiek.Het eerste punt is vrijheid. De vrijheid om voor je mening uit te komen
is een hoeksteen van onze rechtsstaat en onze democratie. Dat geldt ook voor
de vrijheid van godsdienst en de andere grondrechten. Deze gelden voor iedereen
en altijd. De wet in Nederland geeft zeer veel ruimte aan deze vrijheden.
De Grondwet zegt: Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om zijn gedachten
en gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de
wet. En: Ieder heeft het recht zijn godsdienst of levensovertuiging individueel
of in gemeenschap met anderen vrij te belijden, behoudens ieders verantwoordelijkheid
volgens de wet. In onze samenleving mag iedereen zingen zoals hij of zij gebekt
is. Voor wie zich gegriefd voelt door een ander, staat een aantal mogelijkheden
open. Reageren, in debat gaan, aangifte doen wegens belediging of discriminatie
of een kort geding aanspannen. Zo worden in Nederland meningsverschillen opgelost.
Wie in Nederland woont, heeft zich daar volstrekt en volledig bij neer te
leggen. Dus geen geweld om anderen, columnisten, filmmakers, politici of wie
dan ook de mond te snoeren. Ook geen geweld tegenover gelovigen, scholen,
moskeeën, kerken of andere plaatsen waar moslims of christenen
samenkomen. Dergelijke acties druisen frontaal in tegen onze rechtsregels.
Ook voor geweld in reactie op geweld is nooit een excuus. Daarbij is het van
belang dat vrijheid van meningsuiting, godsdienst of anderszins alleen kan
bestaan binnen de grenzen van verantwoordelijkheid. Die verantwoordelijkheid
is een zaak van elk individu en elke groep in onze samenleving.Het tweede punt is veiligheid. De overheid als hoeder van de Grondwet
en eigenaar van het geweldsmonopolie dient pal te staan voor het vrije woord,
de vrijheid van godsdienst en de andere grondrechten. Dat noopt ons in het
licht van de recente gebeurtenissen tot versterking op het gebied van bewaking
en beveiliging. Daarvoor komen meer middelen beschikbaar. Verder wordt onderzoek
geïntensiveerd naar personen die bereid zijn vanuit radicale motieven
aanslagen te plegen. Daartoe zal het kabinet de capaciteit van de AIVD en
de nationale recherche maar ook van de lokale politie en de gemeenten waar
deze mensen zich ophouden, uitbreiden.Extremistische netwerken gaan over landsgrenzen heen. De heer Schuurman
wees op het belang van grensoverschrijdende samenwerking bij de aanpak van
jihadisten. Vanwege de dwingende noodzaak om nauwer samen te werken met onze
Europese partners in een Europa zonder binnengrenzen, moeten we de handen
ineen slaan om het terrorisme hard aan te pakken. We hebben daar tijdens de
laatste Europese Raad begin deze maand nieuwe afspraken over gemaakt. Ook
in december zullen we op dit onderwerp terugkomen. Die afspraken voorzien
onder meer in een versterking van informatie-uitwisseling tussen politie,
justitie en inlichtingendiensten. Het moet mogelijk worden om databestanden
aan elkaar te koppelen en strafregisters te delen, zodat terroristen en extremisten
hun speelruimte kwijtraken. Versterkte samenwerking is ook nodig met onze
partners buiten de Europese Unie.Verder treden politie en justitie hard op tegen gewelddadige handelingen
tegen scholen, moskeeën en kerken. Het kabinet heeft overleg gevoerd
met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Kabinet en gemeenten rekenen
het tot hun gezamenlijke verantwoordelijkheid zorg te dragen voor de openbare
veiligheid. Als in gemeenten bijstand nodig is, zal deze worden geboden. Voor
de genoemde capaciteitsuitbreiding is meer geld nodig. Dat is onontkoombaar.
De democratie en de rechtsstaat zijn ons dat waard. Het kabinet zal op dit
gebied met nadere concrete voorstellen komen.Daarnaast zal het kabinet een wetsvoorstel in procedure brengen dat het
mogelijk maakt om mensen met een dubbele nationaliteit die essentiële
belangen van de Staat schaden, bijvoorbeeld wegens terroristische misdrijven,
het Nederlanderschap te ontnemen. Deze mensen verdienen in onze samenleving
geen plaats. Bedreiging en geweld uit extremistische motieven is een kwaad
dat krachtig moet worden aangepakt.Tegelijkertijd voelen mensen zich onveilig door een andersoortige bedreiging.
Wie eens het slachtoffer is geweest van intimidatie, van intimiderend gedrag,
van diefstal met geweld of tasjesroof vergeet dat zijn of haar leven niet
meer. Het zijn ervaringen en angsten die het leven van vreedzame mensen vergallen.
Daar past een stevige reactie. Het is niet acceptabel wanneer mensen die als
gevolg van hun gewelddadig en intimiderend gedrag zijn gearresteerd, weer
op vrije voeten komen door gebrek aan celcapaciteit. Het kabinet zal daarom,
zoals al eerder aangekondigd, het aantal cellen opnieuw vergroten. Duidelijk
moet wel zijn dat zelfs met de zwaarste beveiliging en stevigste aanpak geen
garantie bestaat dat geweld zich niet meer voordoet. Alle overheden doen samen
het uiterste om geweld een halt toe te roepen.De heer Kox (SP):De minister-president zei zojuist dat onze taak om voor veiligheid te
zorgen ook betrekking heeft op het bewaken van moskeeën; dat is geen
taak die alleen aan mensen en organisaties moet worden overgelaten, de Staat
heeft daarbij ook een eigen verantwoordelijkheid. Dat is in tegenstelling
met hetgeen daarover door de regering is beweerd.Minister Balkenende:Ik vraag mij af of dat laatste juist is.Vorige week zijn in een brief aan de Tweede Kamer, waarover ook een debat
heeft plaatsgevonden, een reeks van maatregelen opgesomd die nodig zijn om
de spiraal van geweld tegen te gaan en om antwoord te bieden op extremisme.
Ik heb zo-even iets gezegd over de ondersteuning in financiële zin van
gemeenten en politie en voor celcapaciteit. Deze instrumenten zijn nodig om
de kerntaak van de overheid, namelijk werken aan veiligheid, te kunnen versterken.De heer Kox (SP):Ik meen mij te kunnen herinneren dat de minister voor Vreemdelingenzaken
en Integratie heeft uitgesproken dat de bewaking in eerste instantie de verantwoordelijkheid
van de moskeeën zelf is. Ik begrijp dat de minister-president daar genuanceerder
over denkt.Minister Balkenende:Het is altijd en-en. Als er meer geweld en dreiging is in de samenleving,
moet iedereen zijn ogen open houden. Dat zeg ik al tijdenlang. Zaken moeten
worden gemeld. Scholen, kerken en moskeeën hebben ook een eigen verantwoordelijkheid,
maar de kerntaak van de overheid, namelijk bescherming te bieden waar die
nodig is, blijft natuurlijk onverlet.De heer Kox (SP):Dan zijn wij het daarover eens. De algemene verplichting geldt voor iedereen,
maar in specifieke omstandigheden zoals nu, heeft de overheid de specifieke
taak om bedreigde gebouwen te bewaken.Minister Balkenende:Ja, en dat manifesteert zich vooral op lokaal niveau. Om die reden hebben
wij ook over dit onderwerp met de VNG gesproken. Op het ogenblik gebeurt op
lokaal niveau veel, juist om die ondersteuning te bieden. Dat hoeven wij niet
allemaal aan de grote klok te hangen, maar op plaatsen met mogelijke risico's
worden de zaken natuurlijk in de gaten gehouden.Dan kom ik op de noodzaak tot actieve dialogen. Dit onderwerp is ook door
mevrouw Van den Broek aan de orde gesteld. Voorkomen moet worden dat mensen
afglijden naar extremisme, dat mensen radicaliseren en zich onttrekken aan
de regels van onze rechtsstaat. Alertheid is geboden op gedragsveranderingen
van jongeren die wijzen op radicalisering. Op scholen, in buurten en binnen
organisaties. Daarbij moet de moslimgemeenschap in Nederland
een grote rol spelen. Het is een gezamenlijk belang en een gezamenlijke opdracht
dat haat en onverdraagzaamheid worden teruggedrongen en dat jonge mensen voor
radicalisering worden behoed. Dat geldt voor alle groepen in de samenleving,
voor de mensen die ik net noemde, maar ook voor rechts-extreme groepen. De
spiraal van haat, geweld en bedreiging moet worden doorbroken.Om deze reden zal het kabinet met een programma van acties komen tegen
radicalisering en voor een weerbare samenleving. Het doel is om over een breed
front, samen met bijvoorbeeld organisaties van moslims, duidelijk stelling
te nemen tegen verspreiding van radicale ideeën die onze rechtsstaat
ondermijnen. Verder gaat het om de rol die ouders en sleutelfiguren in buurten,
wijken en organisaties hierbij kunnen spelen. Een krachtig en intensief integratiebeleid
is geboden. Iedereen die hier verblijft of zich hier vestigt, moet de taal
spreken en onze maatschappij kennen. Daar hoort ook bij kennis en eerbiediging
van de essentie van onze democratie en rechtsstaat en de grondrechten, die
daarmee onlosmakelijk verbonden zijn. In Europees verband wisselen wij goede
voorbeelden van integratieprojecten uit. Dat is onlangs nog gebeurd, tijdens
de eerste ministeriële EU-conferentie over integratie, die vorige week
onder Nederlands voorzitterschap in Groningen is gehouden. U heeft daarover
kunnen lezen.In het onderwijs komt meer aandacht voor actief burgerschap en sociale
integratie. Het wetsvoorstel dat daarin voorziet, ligt nu voor spoedadvies
bij de Raad van State. Extremisme mag in Nederland geen voedingsbodem vinden.
Discriminatie druist frontaal in tegen onze waarden en moet krachtig worden
bestreden. Afwijzing en wantrouwen zetten kwaad bloed en vervreemden jonge
mensen van de samenleving. Er is juist openheid nodig in het sociale leven
en op de arbeidsmarkt. Het kabinet zal de werkloosheid onder allochtone jongeren
met voorrang aanpakken en zich daarover met de Taskforce jeugdwerkloosheid
beraden.Onze samenleving omvat veel verschillende culturen. De wet geeft burgers
heel veel vrijheid om hun mening te geven. Ieder mag zelf de bewoordingen
en de vorm van zijn boodschap kiezen, maar het is goed als wij ons als vrije
mensen ook rekenschap geven van de ontvanger van onze woorden. Juist omdat
onze wet zoveel ruimte toekent aan het vrije woord, moeten mensen zelf, ieder
voor zich, nagaan hoe woorden kunnen overkomen bij anderen. Dragen zij bij
aan een echte dialoog of aan louter escalatie en een sfeer waarin alleen nog
maar op luide toon over, maar niet met elkaar wordt gepraat? De heer Noten
wees er in zijn bijdrage op dat wij moeten beseffen dat het bij een dialoog
gaat om alle Nederlanders, zonder onderscheid. Ik deel die opvatting.De heer Schuurman vroeg aandacht voor het overleg tussen overheid en moslimorganisaties
om overeenstemming te bereiken inzake publiek gedrag. Het kabinet heeft op
deze terreinen al initiatieven genomen. De heer Noten noemde de bezoeken die
ik in de afgelopen week heb afgelegd. Verder heeft minister Verdonk overleg
gevoerd met verschillende moslimorganisaties over het integratiebeleid, inclusief
het publiek gedrag van burgers. Resultaat van dit overleg was een plan van
aanpak voor het tijdig signaleren en keren van extremisme. Er is door een
kabinetsdelegatie onder mijn voorzitterschap gesproken met de VNG. Aan de
VNG is gevraagd om in steden en gemeenten de dialoog te starten.Ik wijs op Rotterdam als concreet voorbeeld, waar een reeks stadsdebatten
heeft plaatsgevonden en waar heldere conclusies zijn getrokken. Deze initiatieven
zijn heel goed om mensen in wijken en buurten met elkaar in gesprek te brengen
en om door debatten vooruitgang te boeken, in de sfeer van elkaar ontmoeten,
herkennen en kunnen aanspreken. Ik heb dit zelf ook een keer meegemaakt bij
een werkbezoek in Utrecht. Dit zijn heel goede voorbeelden hoe je op een andere
manier kunt praten over maatschappelijk lastige vraagstukken.Dat brengt mij toch weer op de moord van Theo van Gogh. Geert Mak wees
er op de donderdagavond na de moord op Van Gogh in een televisiegesprek op
dat wij in Nederland met veel verschillende godsdiensten en levensovertuigingen
op een kluitje wonen. Eeuwenlang hebben wij dat redelijk goed gedaan. Wij
hebben dat vreedzaam weten vol te houden, mede doordat wij in de omgang met
elkaar een aantal ongeschreven regels eerbiedigen. Sinds enige tijd is dat
evenwicht verstoord geraakt. Mak pleit ervoor om de vrijheid van meningsuiting
ten volle te gebruiken, omdat deze een groot goed is, maar wel steeds goed
na te denken bij onze uitingen. Alles kan in Nederland gezegd worden, maar
wij moeten zelf de juiste balans vinden tussen vrijheid en verantwoordelijkheid.De heer Werner heeft gesproken over het debat over waarden en normen,
waar ik kort over zal zijn. Hij had het over het punt dat dergelijke gedachtewisselingen
bijdragen aan onze identiteit. Van Forum, het instituut voor multiculturele
ontwikkeling, kwam vorig jaar al de constatering dat autochtone en allochtone
burgers onzeker zijn geworden over normen die in het sociaal verkeer moeten
gelden, ook omdat autochtone burgers in contacten met allochtone burgers niet
duidelijk kunnen maken voor welke normen zij eigenlijk staan. Dat wijst op
het belang van dat debat.Het kabinet wil de burgers betrekken bij de waarden van de democratische
rechtsstaat. Daarnaast wil het kabinet burgers stimuleren om in hun doen en
laten rekening te houden met anderen. Het kabinet heeft het debat over waarden
en normen aangewakkerd. De heer Schuyer ziet het succes ervan en noemt mijn
persoonlijke inzet. Ik wil hem daarvoor danken. Wij hebben het ook op internationaal
niveau gedaan. Ik herinner mij dat zijn partijgenoot de heer Van Mierlo de
conferentie in de Ridderzaal heeft bijgewoond en heel ingenomen was met het
initiatief om dit debat ook op internationale schaal te entameren.Nu doet zich wel iets typisch voor. Soms krijg je het beeld dat burgers
zeggen last te hebben van het gedrag van anderen. Uit peilingen blijkt dat
zij ontevreden zijn over hoe anderen zich gedragen. Maar als je dan aan de
burgers vraagt hoe het zit met hun eigen normen en waarden, krijg je het tegenovergestelde
verhaal. Volgens het Sociaal en cultureel planbureau zeggen burgers dan dat
het wel goed zit. Er zit dus een zekere spanning tussen het een en het ander.
Burgers zouden wat vaker niet alleen het goede moeten denken, maar ook moeten
doen. Dat brengt mij bij het Sociaal en cultureel rapport 2004, waar de heer
Schuurman naar verwijst. De meeste Nederlanders willen een samenleving waarin
mensen elkaar kennen, vertrouwen en aanspreken, waarin zij met elkaar rekening
houden en wat voor elkaar over hebben.Ik vermoed dat dit aansluit bij de samenleving die de heer Noten in zijn
bijdrage schetst. De heren Schuurman en Holdijk vragen aandacht voor de maatschappelijke
context waarbinnen waarden en normen betekenis krijgen. Het kabinet wil bijdragen
aan een samenleving van kennen, vertrouwen en aanspreken. De overheid zal
dan ook duidelijk maken dat zij sommige dingen van de samenleving verwacht.
Burenlawaai, zwerfafval, irritaties binnen of langs het sportveld, overlast
in de trein, geweldvolle reclames tussen kinderprogramma's, het kabinet meent
dat burgers en organisaties dat zelf kunnen oppakken. Wel heeft het kabinet
de afgelopen tijd allerlei maatschappelijke initiatieven aangemoedigd en gesteund.
Dit sluit aan bij de ambitie om ruimte te geven aan de samenleving zelf. De
overheid kan de samenleving immers niet maken, zoals de heer Noten en anderen
dat vandaag hebben gesteld.Zoals bekend, heb ik het afgelopen jaar regelmatig werkbezoeken afgelegd.
Ook in het Laakkwartier heb ik gemerkt dat er een groot vermogen in wijken
is om problemen bespreekbaar te maken en op te lossen. In die wijken moet
worden samengeleefd. Daar worden irritaties gevoeld. Die worden opgepakt.
Via onze website www.16miljoenmensen en via concrete acties van ministeries
proberen wij al die organisaties te steunen. Dat gaat van trapveldjes in kwetsbare
wijken tot vorige week een discussie in Amsterdam over Mokumse mores: hoe
combineer je directheid met respect. Veel van de initiatieven die op de website
staan, zijn concrete vormen van wat wij vandaag dialoog noemen.Een belangrijke randvoorwaarde voor de overheid is handhaving. Mevrouw
Van den Broek wijst daar op. Eigen regels van de overheid moeten worden nageleefd.
Dat blijkt uit de inzet in het veiligheidsprogramma Handhaven op niveau en
uit het integriteitsbeleid. Ik hoop dat ik hiermee ben ingegaan op de opmerkingen
van de woordvoerders over de betekenis van waarden en normen in de samenleving
en het thema veiligheid.Mijn volgende onderwerp betreft de sociaal-economische situatie. Wij hebben
daar al wat over gezegd toen het ging over het akkoord met de sociale partners.
Ook in de bijdragen van de woordvoerders zijn er veel opmerkingen gemaakt
over de economische ontwikkelingen en sociale verhoudingen. Ik begin met een
algemene duiding te geven van de met de sociale partners gemaakte afspraken.
Veel sprekers vandaag zijn daarop ingegaan. De heer Holdijk en de heer Schuyer
stelden indringende vragen. Zij hadden misschien zelfs een lichte twijfel
dat het kabinet ten koste van het algemeen belang wellicht te veel water bij
de wijn zou hebben gedaan.Na een schets te geven van het sociaal akkoord zal ik ingaan op de actuele
sociaal-economische situatie, de noodzaak van hervormingen om op termijn onze
welvaart, een bestendig stelsel van sociale zekerheid en maatschappelijke
zorg veilig te stellen.Uit de verschillende bijdragen maak ik op dat nut en noodzaak van de gemaakte
afspraken tussen kabinet, vakbonden en werkgevers over het geheel genomen
niet worden betwijfeld. De heer Werner complimenteert het kabinet en sociale
partners met het bereikte resultaat. Mevrouw Van den Broek toont zich verheugd
met het bereikte resultaat. Het is goed dat vakbonden, werkgevers en kabinet
afspraken met elkaar hebben gemaakt. Het is goed voor het bevorderen van de
economie en van de werkgelegenheid. Het is goed voor het herstel van normaal
arbeidsverhoudingen die beter passen bij het arbeidsklimaat van Nederland.
Het is goed voor het vertrouwen in de toekomst. Met deze afspraken is er een
draagvlak en kan er nu gezamenlijk met behoud van solidariteit, ook tussen
jong en oud en oud en jong, worden gewerkt aan noodzakelijke hervormingen.
Ik zeg dat ook in reactie op de bijdrage van mevrouw Van den Broek en de heer
Schuyer die beiden naar die solidariteit vroegen.Als ik een paar zaken naloop, begin ik met de nieuwe WAO. In de nieuwe
WAO zal nog meer nadruk komen te liggen op preventie en reïntegratie,
omdat werkgevers en werknemers hebben afgesproken grote verantwoordelijkheid
te gaan dragen voor de reïntegratie van gedeeltelijk arbeidsongeschikten
en de eerste twee ziektejaren. Dat is sociaal en economisch van groot gewicht.
Daarnaast blijft er een goede publieke regeling voor mensen die volledig en
duurzaam of met een geringe kans op herstel arbeidsongeschikt zijn.Het stelsel van het ouderdomspensioen wordt flexibeler. Daardoor is er
meer eigen keuzevrijheid in het moment van uittreden. Er is ook een oplossing
gevonden voor mensen die ten minste veertig jaar pensioen hebben opgebouwd
en bijvoorbeeld vanwege het slijtende karakter van hun beroep eerder met pensioen
willen gaan. Dit aspect leefde zeer in de Tweede Kamer en het was een belangrijk
punt voor de vakbeweging. Een zorgvuldige overgangstermijn zat al besloten
in de plannen van het kabinet. Dat blijft uiteraard ook zo.Er komt een levensloopregeling die het combineren van arbeid en zorg gedurende
het arbeidzame leven ondersteunt. Het kan echter ook breder worden ingezet.
De afspraken tussen de sociale partners zorgen ervoor dat ook voor gewone
en lagere inkomens sprake is van een aantrekkelijke regeling. De opname van
onbetaald verlof blijft echter te allen tijde een kwestie van overleg en overeenstemming
tussen werkgever en werknemer. Dat is met name van belang voor het MKB. Wij
hebben in het MKB kritische geluiden gehoord over de levensloopregeling. Het
is dan ook goed om aan te geven dat het onderdeel is van de overeenstemming
tussen werkgever en werknemer. Daarmee kan volgens mij het grootste probleem
weg worden gepoetst wat betreft de levensloopregeling.Verder hebben de sociale partners hun voornemens ten aanzien van de contractloonontwikkeling
geuit. Op basis daarvan verwacht het kabinet dat in 2005 de contractloonstijging
uiterst terughoudend zal zijn. Eenzelfde terughoudendheid wordt overigens
verwacht van de niet-cao-inkomens. Het kabinet heeft er vertrouwen in dat
de cao-partijen zich dermate terughoudend zullen opstellen ten aanzien van
de contractloonontwikkeling dat het kabinet bereid zal zijn om de maatregel
in te trekken om contractloonverhogen niet te AVV-en. Op het gebied van de
topinkomens heeft het kabinet grotere transparantie bewerkstelligd,
ook via de code van de commissie-Tabaksblat.De heer Noten (PvdA):Ik kan mij voorstellen dat ook het kabinet van mening is dat het lastig
is, ook psychologisch, om loonmatiging te vragen als de bovenkant doorstoomt.
Heeft het kabinet concrete ideeën hoe dit te volgen en zijn er maatregelen
te bedenken als het toch uit de hand loopt? Dat is naar mijn idee de afgelopen
twee, drie jaar gebeurd.Minister Balkenende:De heer Noten snijdt een onderwerp aan dat zeer velen bezighoudt. Hij
slaat de spijker op zijn kop. Als je van gewone werknemers verwacht dat die
matiging betrachten, in een tijd dat de economie niet goed draait en waarin
wij juist banen moeten creëren en wij internationaal beter moeten presteren,
mag je verwachten dat degenen aan de top het goede voorbeeld geven. Die redenering
deel ik. Over dit onderwerp is lange tijd gesproken. De commissie-Tabaksblat
is bezig geweest om zaken meer transparant te krijgen en om aandeelhouders
een grotere rol te geven. Vanuit het bedrijfsleven is aangegeven dat men deze
eigen verantwoordelijkheid gerespecteerd wil zien. Men krijgt de kans via
de commissie-Tabaksblat. Ik mag hopen dat via die aanpak de zaak beteugeld
wordt. Het feit dat in het akkoord deze uitspraak is opgenomen is van belang.
Het is een signaal dat hier wordt neergelegd. Ik ga uiteraard niet filosoferen
over wat als het niet gebeurt. Ik ga ervan uit dat ook in de ondernemingen
waar deze hoge salarissen worden betaald, de betekenis van deze uitspraak
zal worden gehonoreerd.De heer Noten (PvdA):Betekent dit dat VNO-NCW hier volstrekt echter staat?Minister Balkenende:Ik heb opgemerkt dat wij eenzelfde terughoudendheid verwachten van niet-cao-inkomens.
Dat is een kabinetsverklaring, opgesteld in overleg met werkgevers en werknemers.
Iedereen weet dat een voorbeeldfunctie mag worden verwacht van de top van
het bedrijfsleven. Dat heeft te maken met de geloofwaardigheid. Een pas op
de plaats geldt voor iedereen. Er is een bepaling opgenomen in het akkoord met de sociale partners over
de Sociaal-Economische Raad. Er zal advies worden gevraagd over de toekomstbestendigheid
van de WW en de Agenda van de toekomst. Het gaat dan met name om thema's zoals
kenniseconomie, sociale innovatie en arbeidsverhoudingen. Die aspecten dacht
de heer Noten te missen. Die komen gewoon aan de orde in het adviestraject
bij de SER.Met de zo-even geschetste afspraken zijn niet alle verschillen van mening
tussen vakbonden, werkgevers en kabinet gelijk weg. Er is echter met deze
zakelijke afspraak wel een stevige basis gelegd voor herstel van vertrouwen.
Ik herhaal graag publiekelijk wat ik op vrijdag 5 november in de vergadering
met de sociale partners heb gezegd. Ik heb waardering voor de organisaties
van werknemers en werkgevers, voor de grote bereidheid en inzet van de afgelopen
weken om zeer intensief aan deze afspraken te werken. Met die afspraken is
terdege geluisterd naar de bezorgdheid die veel mensen in de afgelopen maanden
hebben getoond. Dat zeg ik ook tegen mevrouw De Wolff. Die sprak over het
klimaat van de afgelopen tijd. Ik poets niet weg dat er kritische en vaak
uiterst kritische reacties waren. Wij herinneren het ons nog allemaal. Het
waren evenzeer uitingen van betrokkenheid bij de samenleving als steunbetuigingen
aan solidariteit in de sociale zekerheid. Met de gemaakte afspraken kunnen
wij de blik naar de toekomst wenden. Die toekomst geeft vertrouwen voor verder
herstel van economie en werkgelegenheid.Mevrouw De Wolff heeft kritische opmerkingen gemaakt over het proces van
overleg. Hadden de afspraken met de sociale partners niet in het voorjaar
gemaakt kunnen worden? Was alle onrust van de afgelopen maanden nodig?Daarover wil ik het volgende zeggen. Op 25 mei heb ik namens het
kabinet in de Tweede Kamer al uitvoerig verantwoording afgelegd over het toen
mislukte voorjaarsoverleg. Ik heb toen gezegd dat er lang is gesproken en
dat er op het eind van dat proces tot driemaal toe door het kabinet handreikingen
zijn gedaan. Het is toen echter niet gelukt om tot afspraken te komen. Over
de vraag waarom dat zo is, lopen de meningen natuurlijk uiteen. Ieder heeft
zo zijn eigen beeld van het gesprek van destijds. Wellicht is het het meest
eerlijk om vast te stellen, met de wijsheid achteraf, dat alle betrokkenen
tijd nodig hadden, zowel in het proces als op de inhoud. Sindsdien hebben
velen nuttige bijdragen aan het herstarten van de dialoog geleverd. In dat
verband wil ik ook de heer Noten noemen. Ook hij heeft zich ingespannen om
te bekijken hoe het met het krachtenveld zat en hoe tot oplossingen kon worden
gekomen.In reactie op wat de heer Holdijk heeft gezegd, wil ik opmerken dat het
niet vreemd is dat het kabinet alsnog en opnieuw in overleg is getreden met
vakbonden en werkgevers. Ook wij vonden het belangrijk om tot een afspraak
te komen zodat wij niet een voortdurende escalatie van het conflict zouden
krijgen met grote economische schade en met het verzieken van verhoudingen
op de langere termijn. Ik wijs erop dat de heer Zalm als waarnemend premier
tijdens de algemene politieke beschouwingen in de Tweede Kamer heeft gesteld:
"dat de meningsverschillen tussen kabinet, werknemers en werkgevers wat het
kabinet betreft niet in de weg mogen staan dat wij voortgaan met de dialoog
over sociaal-economische thema's die niet alleen voor nu, maar ook voor de
toekomst van groot belang zijn." Ik ben ervan overtuigd dat dit ook in de
geest en in overeenstemming is geweest met de gedachtewisseling in de Tweede
Kamer bij de algemene politieke beschouwingen. Er was juist aandrang om te
komen tot oplossingen. Ik ben erg blij en dankbaar dat dit is gelukt.Ik kom nu te spreken over de actuele sociaal-economische situatie. Het
is van belang om onze zegeningen daarbij te tellen. Mevrouw Van den Broek,
maar ook anderen, hebben vanmiddag gezegd dat wij moeten ophouden met in onze
somberheid te blijven steken. Hierop volgde van de geachte afgevaardigde een
wat somber betoog over wat ondernemers allemaal op hun weg aan obstakels tegenkomen.
Zij heeft duidelijk geschetst wat de barrières voor ondernemers zijn
in Nederland. Onze samenleving is, om de woorden van mevrouw Van den Broek
te gebruiken, sterk, open en creatief. Wij hebben in principe alles in huis
wat nodig is. Het komt aan op ambitie en op het organiserend vermogen om eruit
te halen wat erin zit op zoek naar kansen, het sluiten van coalities
en het bieden van perspectief. De heer Noten is hier uitvoerig op ingegaan.In economisch opzicht staat Nederland nu op een keerpunt. Het economische
dieptepunt lijkt te zijn gepasseerd. Er is sprake van een voorzichtig, zij
het pril, herstel. Na een aantal jaren van stilstand en zelfs achteruitgang
met de economische inzinking van 2003, zit er weer groei in de economie. Dat
is bemoedigend. Er zijn verschillende berichten over de verdere ontwikkeling
van de economie. De ene dag zijn er waarschuwingen vanwege de hoge olieprijs
en de andere dag is er positiever nieuws. Zo berichtte de Europese Commissie
in 2006 een hogere groei van Nederland te verwachten, namelijk 2,5%. Daarnaast
maakte het CBS vorige week bekend dat de Nederlandse economie in het derde
kwartaal met 1,4% is gegroeid. Dat is de sterkste groei in drie jaar. Wij
moeten ons natuurlijk nog niet rijk gaan rekenen. Het is een pril herstel.
Het zijn verwachtingen.Wij moeten bedacht zijn op onzekerheden die het economisch herstel negatief
kunnen beïnvloeden, zoals terrorisme, de olieprijs en de internationale
economie. Er is echter geen reden tot onnodig pessimisme. Het herstel tekent
zich af. Dat is ook nodig. Voor de korte termijn is het nodig om de werkloosheid
te laten dalen en om mensen perspectief te bieden op werk en voor de lange
termijn om een stevig fundament te behouden voor een solidair en welvarend
Nederland in de wetenschap dat de komende dertig jaar het aantal 65-plussers
verdubbelt van circa twee naar ruim 4 miljoen terwijl het aantal mensen jonger
dan 65 niet toeneemt.Mevrouw Van den Broek is in haar eerste termijn uitvoerig ingegaan op
het belang van ondernemerschap. Ook anderen hebben daar vandaag bij stilgestaan.
De heer Werner vroeg met name aandacht voor het maatschappelijk ondernemerschap,
een thema dat een partij als het CDA ook zeer ter harte gaat, en de waarborging
van publieke belangen bij privatisering. Ik denk dat mevrouw Van den Broek
gelijk heeft. Ondernemerschap is een belangrijke drijvende kracht achter economische
groei. De inzet van het kabinet is dan ook om meer ruimte te bieden voor ondernemen
en om zelfstandig ondernemerschap breder en dieper in de samenleving te laten
wortelen. De bewindslieden van EZ en OCW hebben de handen ineen geslagen om
studenten en scholieren in een vroeg stadium van hun opleiding in aanraking
te brengen met ondernemerschap. Er worden voorbeelden van scholen die ondernemerschap
op een goede manier het onderwijs verwerken, verspreid onder scholen.Met de aanpak van administratieve lasten en van tegenstrijdige regelgeving
neemt tevens de verdiencapaciteit toe en kunnen bedrijven gemakkelijker inspelen
op veranderende economische omstandigheden. Dat betekent echter nog niet dat
er geen ruimte meer zou zijn voor nieuwe regels. Wel dient de vormgeving hiervan
zo te zijn dat zij zo weinig mogelijk kosten met zich brengen. Daarnaast moet
de bestaande regelgeving integraal worden doorgelicht.Met het oog op een hogere arbeidsproductiviteit bestaat behoefte aan een
gezonde mededinging en aan forse inspanningen op het gebied van onderzoek
en onderwijs. Concurrentie prikkelt ondernemers om te innoveren. De ervaring
leert dat vooral grote ondernemingen relatief veel investeren in onderzoek
en onderwijs. De grote ondernemingen komen hun verplichtingen wel na, maar
voor de kleinere ligt het vaak wat lastig. Om die reden streeft het kabinet
naar een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Het is belangrijk de voorwaarden
te scheppen waaronder de innovatie in bedrijven weer kan floreren en ook een
overheid die zelf slagvaardig is en minder regels stelt, draagt bij aan een
hogere arbeidsproductiviteit.Dan kom ik bij het thema privatisering. De heer Werner heeft daar in zijn
betoog bij stilgestaan en ik zou hem het volgende willen zeggen. Marktwerking
is voor het kabinet geen dogma, maar het is toch niet meer van deze tijd dat
de consument gedwongen wordt altijd bij hetzelfde vervoersbedrijf, dezelfde
notaris of dezelfde arts langs te gaan. Dus, geen gedwongen winkelnering meer.
Door de concurrentie om de klant ontstaat voor bedrijven bovendien een prikkel
om veel efficiënter te werken. Zo zijn de energieprijzen voor de middenverbruikers
na de liberalisering met zo'n 20% gedaald. Echter, géén dogma's:
als resultaten niet voldoen aan de verwachtingen, kan en moet er worden ingegrepen.
Publieke belangen dienen te allen tijde goed te zijn gewaarborgd.De heer Werner (CDA):Komt de minister-president nog terug op het begrip "maatschappelijke onderneming"?
Immers, hij noemde dit zonet even, maar vervolgens ging hij over ondernemerschap
praten.Minister Balkenende:Ik kom er zo op terug.Voorzitter. Ik sprak over het waarborgen van publieke belangen bij processen
van privatisering. Het kabinet is, net als de heer Werner, van mening dat
de luchthaven Schiphol een uniek belang vertegenwoordigt voor de Nederlandse
economie. De continuïteit van de mainport Schiphol is dus van groot publiek
belang. Het kabinet stelt om die reden additionele regelgeving voor om dit
belang op publiekrechtelijke wijze te borgen. Via verschillende instrumenten,
zoals de exploitatievergunning, verwerving van grond, de bestuursrechtelijke
aanwijzingsbevoegdheid en de informatieplicht van Schiphol, krijgt de overheid
straks meer en effectievere sturingsmogelijkheden om de continuïteit
van de luchthaven te waarborgen. Op het gebied van milieu, geluid en veiligheid
dient ieder bedrijf zich aan de wet- en regelgeving te houden, los van de
eigendomsverhouding.Het aandeelhouderschap is voor de overheid – zoals ook uiteengezet
in de nota Deelnemingenbeleid – geen effectief en wenselijk instrument
om de publieke belangen te waarborgen. De staatsdeelname in het Havenbedrijf
Rotterdam heeft dan ook niet tot doel de publieke belangen te waarborgen,
maar heeft te maken met de voorfinanciering van de Tweede Maasvlakte. Het
terugverdienen van deze voorfinanciering vertegenwoordigt voor de staat een
groot financieel belang dat via het aandeelhouderschap wordt behartigd. De
aanpak van beide, Schiphol en Rotterdam, is dus onvergelijkbaar. De borging
van publieke belangen rondom het Havenbedrijf Rotterdam zal overigens, evenals
bij Schiphol, via publiekrechtelijke regelgeving worden geborgd.Het borgen van publieke belangen geldt zeker ook voor belangrijke voorzieningen als gas- en elektriciteit. De ruimte die ontstaat door
liberalisering, kan in deze sectoren natuurlijk nooit ongelimiteerd zijn.
De overheid blijft altijd belangrijke verantwoordelijkheden houden en moet
die ook nakomen. Dit betekent overigens niet dat er nooit ergens een stroomstoring
zal zijn. Die garantie kan de overheid natuurlijk niet geven, maar wel dat
er wordt ingegrepen als het nodig is.Ook de betrouwbaarheid van de gas- en elektriciteitsnetten is een zorg
van de overheid; die betrouwbaarheid moet hoog blijven. Om dat te waarborgen,
zijn wettelijke maatregelen nodig, onder meer om de onafhankelijke positie
van netbeheerders te versterken, de toezichthouder hoge boetes te kunnen laten
opleggen en de mogelijkheden tot ingrijpen door de minister te vergroten.
Bescherming van de consument is een derde belangrijke verantwoordelijkheid
van de overheid. En last but not least: de productiecapaciteit van energie
moet te allen tijde genoeg zijn.Nog een enkel woord over de splitsing van energiebedrijven. Met de splitsing
beoogt het kabinet de werking van de energiemarkt substantieel te verbeteren.
Bedrijven die geen netten hebben, krijgen namelijk dezelfde kansen als de
bedrijven die nu wel netten hebben. De prijsvorming wordt hierdoor scherper
en eerlijker en dat is goed voor de afnemer van de energie, namelijk voor
de consument. De kans op buitenlandse overnames is inderdaad aanwezig; overigens
ook wanneer er geen sprake is van splitsing, is dit reëel. De Nederlandse
markt is in het proces van internationalisering en concentratie echter beter
af als het netwerk een geheel onafhankelijke rol vervult en niet wordt meeverkocht.
Dat betreft het publieke belang hier. Overigens gaat binnenkort de minister
van Economische Zaken met de Tweede Kamer in debat over de splitsing van energiebedrijven.
De datum is 18 december aanstaande. De aspecten die in deze Kamer aan
de orde zijn gesteld, zullen ongetwijfeld ook op dat moment aan de orde komen.De heer Noten (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Ik vraag mij af of de minister-president zelf heeft
gemerkt hoe vaak hij de woorden wetten en wettelijke kaders heeft gebruikt.
Daarmee wil hij ervoor zorgen dat liberalisering en privatisering in goede
banen worden geleid. Hij wil dat de overheid haar rol behoudt en dat het publieke
belang is geborgd. Betekent dit niet dat wij langzamerhand aan een zeer merkwaardige
manier van denken doen? Wij creëren constructen, echte, conceptuele constructen
en praten dan over een markt, maar die vertrouwen wij niet en vervolgens creëren
wij weer constructen om ervoor te zorgen dat die blijft werken op de manier
die wij beogen. Zo stapelt wet- en regelgeving zich op. Komt hier geen einde
aan? Op deze manier lijkt hetgeen wij creëren namelijk niet meer op een
markt.Minister Balkenende:Ik wijs erop dat welke markt je ook creëert, zij nooit een jungle
kan zijn. Er zullen altijd waarborgen moeten gelden. Die kunnen van civielrechtelijke
aard zijn. Civielrechtelijke aspecten zijn hierbij zonder meer aan de orde.
Daarnaast moeten bepaalde waarborgen in acht worden genomen. Ter illustratie
noem ik de voorzieningsgraad, de kwaliteit en de waarborgen voor de consument.
Men kan dan niet zeggen: laat dat maar aan de markt over. Daarvoor is het
publiek belang te veel aan de orde. De vraag is dus: op welke manier kun je
de voordelen van de markt in de vorm van meer aanbieders, concurrentie en
druk op de prijzen combineren met publieke eisen die de samenleving stelt?
Dan ontkom je niet aan het stellen van wettelijke kaders. Dat geldt voor Schiphol,
maar dat geldt ook voor de energievoorziening.De heer Noten (PvdA):Ik zeg ook niet dat je daaraan ontkomt. Als je een markt construeert,
een markt bedenkt, dan moet je regels bedenken om ervoor te zorgen dat alles
niet uit de hand loopt. Maar mijn vraag is of dat construeren van markten,
dat echt bedenken van markten de enige manier is om ervoor te zorgen dat er
een innovatieve sector ontstaat, een sector waarin producten met een goede
prijs/kwaliteitverhouding worden geleverd. En: waar ligt de grens? Ik stel
deze vraag niet naar aanleiding van vragen over Schiphol of het spoor. Deze
discussie is ook aan de orde als het gaat om de zorgsector. Het lijkt erop
dat de enige mogelijkheid van interventie die wij als bestuurders zouden hebben,
het introduceren van een namaakmarkt is. Dat is toch niet de enige manier
om ervoor te zorgen dat innovatieve ontwikkelingen worden bevorderd.Minister Balkenende:Uw vraag betreft meer het algemene ordeningsdebat. Daarbij zijn drie belangrijke
regelkringen aan de orde. Je hebt de pure marktwerking, waar alles wordt bepaald
door vraag en aanbod. Daarmee worden de prijzen bepaald. De tegenhanger daarvan
is de sturing door de staat met wet- en regelgeving. De derde regelkring bestaat
uit afspraken, cao's, convenanten en codes. Je kunt er niet zomaar van uitgaan
dat marktwerking in elke sector in dezelfde mate mogelijk is. Natuurlijk is
dat niet zo. Alleen, in sommige sectoren probeer je tot betere resultaten
te komen. Dan is de vraag: hoe ver ga je met liberalisering en welke waarborgen
zijn nodig? Op een gegeven moment is er in de tijd een verschuiving van sturing
via overheidsfaciliteiten en arrangementen naar een vorm van regulering met
meer marktwerking. Er zijn sectoren waarin de marktwerking blijkt te werken.
Zie de sector van de telefonie.De heer Noten (PvdA):Ik ontken ook niet dat de regelkring van marktwerking bestaat. Ik zeg
alleen maar dat de regelkring van marktwerking een context nodig heeft om
goed te kunnen opereren. Er moet bijvoorbeeld transparante informatie beschikbaar
zijn en de consumentenkeuzes moeten een snelle doorlooptijd hebben, want anders
werkt de markt niet. Je kunt een markt niet sturen met een consumentenkeuze
met een looptijd van twintig jaar. Er moet aan allerlei voorwaarden worden
voldaan voordat je zo'n regelkring kunt toepassen. Mijn vraag is nu of wij
niet creatiever kunnen zijn en of wij niet kunnen nadenken over alternatieve
regelkringen? Men zou bijvoorbeeld kunnen denken aan bestuurlijke regelkringen
in het kader van bench marking en aan het verschil tussen concurrentie en
competitie. Het introduceren van competitie behelst een heel andere manier
van denken en benaderen. U hebt gelijk: het betreft hier een ordeningsvraag.De heer Werner (CDA):Mevrouw de voorzitter. De minister-president heeft een aantal
behartigenswaardige opmerkingen gemaakt over concurrentie en marktwerking.
Wij kunnen ons daar voor een groot deel in vinden. Wij zijn absoluut niet
de mening toegedaan dat het aandeelhouderschap alles bepalend is voor het
behartigen van het publieke belang. Ik wijs er evenwel op dat de aandeelhouders
invloed op de onderneming hebben. Wat doen wij nu om te voorkomen dat Schiphol
bijvoorbeeld in handen komt van aandeelhouders die Schiphol als mainport helemaal
niet belangrijk vinden, maar heel andere mogelijkheden zien? Misschien hebben
zij er zelfs belang bij om Schiphol als mainport te verkleinen om daarmee
München of Parijs te vergroten. Hetzelfde geldt voor energie. Willen
wij nu werkelijk de hele energiehuishouding in Nederland verloren laten gaan
als bedrijfssector, waar 30.000 mensen werken en die van buitengewoon groot
strategisch belang is? Dan is dat aandeelhouderschap natuurlijk wel wat waard.
Het is niet alleen een belegging, maar ook een mogelijkheid om de bedrijfsbeïnvloeding
op enigerlei wijze te regelen. Ik zie ook wel dat wij langs andere wegen het
publieke belang uitstekend kunnen regelen, maar ik vind het net iets te mager
om het aandeelhouderschap in zijn geheel als niet relevant af te wijzen, omdat
het alleen maar financieringsaangelegenheid zou zijn. Die indruk kreeg ik
even.Minister Balkenende:Bij Schiphol gaat het om de vervreemding van een minderheidsaandeel. Dat
komt eigenlijk een beetje tegemoet aan uw opmerking. Wij hebben er geen behoefte
aan dat een mainport zoals Schiphol, met grote economische betekenis, vatbaar
zou zijn voor functieverlies. Daarop doelt u in feite. In de notitie deelnemingenbeleid
komen deze zaken in alle scherpte naar voren. Wij hebben niet voor niets de
situatie van Schiphol gespiegeld aan andere luchthavens. Ook in andere landen
zie je dat het proces van gedeeltelijke privatisering, van gedeeltelijke vervreemding
van aandelen optreedt. Dat heeft zijn achtergronden: de zaak naar de markt
brengen. Maar je moet het wel vergezeld laten gaan van bepaalde waarborgen.
Ik heb aangegeven dat het huidige complex van regels voldoende publieke waarborgen
biedt. Ik ben het wel eens met de heer Noten dat een situatie denkbaar is
dat, wanneer de marktwerking te veel wordt ingesnoerd door publieke regels,
er geen sprake meer is van echte marktwerking. In dit geval is daar echter
geen sprake van.De heer Werner (CDA):Ik hoor u zeggen dat een meerderheidsaandeel bij de overheid blijft. Prima,
maar is dat voorlopig of duurzaam? Ik beluister dat u er toch enige betekenis
aan toekent, omdat u zelf al zegt dat u 51% bij de Staat wilt houden.Minister Balkenende:Ja, dat is ook op goede gronden gebeurd. U kent de opvattingen van het
kabinet; wij hebben er een discussie over gevoerd. Wij hebben externe expertise
ingeschakeld om de situatie te beoordelen. Daaruit is vervreemding van een
minderheidsaandeel gekomen met een aantal publieke waarborgen. Dat is een
goede combinatie. Daarmee gaan wij nu aan de slag.De heer Kox (SP):Ik wil toch meer helderheid op dit punt. Wij kiezen voor een minderheidsaandeel
dat kan worden vervreemd, maar wij zeggen tegen die aandeelhouders dat zij
geen invloed kunnen uitoefenen op de essentie van onze keuze, namelijk dat
Schiphol van de overheid blijft. U zegt weer dat het te maken heeft met zaken
naar de markt brengen, maar je kunt Schiphol toch niet naar de markt brengen?
Er is toch geen markt voor die luchthaven?Minister Balkenende:Jawel, wanneer je aandelen van zo'n luchthaven naar de markt brengt, is
er natuurlijk een markt voor. Ik heb net aangegeven dat wij onze ogen niet
hebben gesloten voor ontwikkelingen bij andere luchthavens in andere landen.
Datgene waarmee het kabinet nu bezig is, past wel een beetje in het internationale
spoor van vervreemding van een deel van de aandelen. Dat heeft te maken met
zaken naar de markt brengen en met het genereren van kapitaal. Ik ben van
mening dat dit goed is. De vraag is wel hoe je de publiekrechtelijke aspecten
beoordeelt, als je naar de beurs gaat. Ik heb net aangegeven wat de invloed
van de overheid is.De heer Kox (SP):Er is wel een markt voor aandelen van Schiphol, maar er is geen markt
van Schiphol. Ik begrijp althans uit uw reactie in de richting van de fractievoorzitter
van het CDA dat Schiphol gewoon een publieke zaak blijft. Daar valt niet over
te praten, nu niet en straks niet. Zo zie ik de positie van het kabinet.Minister Balkenende:Laten wij even in het civiele recht treden. U weet dat een meerderheidsaandeelhouder
ook rekening behoort te houden met de belangen van de minderheidsaandeelhouder.
De overheid behoudt die 51%, maar op deze manier krijgen zakelijke afwegingen
meer invloed: hoe kun je zo'n luchthaven het beste exploiteren? Dat stukje
marktwerking hangt samen met die beursgang. Daar word je ook op afgerekend.
Als je naar de beurs gaat, moet je praten in termen van "hoe functioneert
de luchthaven". Je versterkt dan een ander, meer marktgeoriënteerd type
van bedrijfsvoering. Wij willen voorkomen dat wij te maken krijgen met vijandige
overnames. Schiphol is een mainport. Dit kabinet is er zeer van doordrongen
dat die functie behouden moet blijven. De functie mag niet kapot gaan door
een vijandige overname of anderszins. Om die reden hebben wij waarborgen nodig,
bijvoorbeeld in de vorm van een meerderheidsaandeel bij de Staat.De heer Kox (SP):Over dit soort marktwerking moet helderheid ontstaan. Als meerderheidsaandeelhouder
moeten wij volgens de minister-president rekening houden met de minderheidsaandeelhouder.
Stel dat de laatste het van belang acht dat Schiphol een toontje lager gaat
zingen, opdat hij zijn aandeel in München beter te gelde kan maken. In
zo'n geval hebben wij waarschijnlijk geen boodschap aan de minderheidsaandeelhouder.
Zouden wij dat niet helderder moeten omschrijven?Minister Balkenende:Wij moeten oppassen voor te veel hypotheses. Ik geef aan dat Schiphol
zeer belangrijk is voor de Nederlandse economie. Er is ons alles aan gelegen
dat Schiphol kan functioneren. Schiphol kan ook niet voorbijgaan aan de manier
waarop de zaken in andere landen zijn geregeld. Ik heb dan ook een vergelijking
gemaakt met de privatisering in andere landen. Er zijn waarborgen nodig, juist
om ervoor te zorgen dat Schiphol sterk blijft. Met het samenstel
aan maatregelen dat wij nu hebben voorzien, kan Schiphol sterk blijven.Ik kom op het thema van het maatschappelijk ondernemerschap. De heer Werner
stelt dat er meer is tussen markt en overheid en wijst op scholen, woningcorporaties
en ziekenhuizen. Bij de realisatie van publieke belangen kunnen maatschappelijke
organisaties als maatschappelijk ondernemer een belangrijke rol spelen. Om
de mogelijkheden van dit concept nader te onderzoeken, heeft het kabinet aan
de SER advies gevraagd over ondernemerschap in de publieke dienstverlening.
De SER zal dit advies naar verwachting begin 2005 publiceren. In maart 2003
heeft de minister van Economische Zaken onder leiding van Hans de Boer een
onderzoek laten doen naar maatschappelijk ondernemerschap en public governance.
De bewindslieden van VWS, van OCW en van VROM hebben er ook alle oog voor
om de relaties met maatschappelijke organisaties te moderniseren. Kort en
goed, wij komen op dit punt terug na het advies van de SER. Met de heer Werner
onderstreep ik dat er meer is dan marktondernemingen aan de ene kant en publieke
ondernemingen aan de andere kant. De eigen verantwoordelijkheid van laatstgenoemde
organisaties zal de komende tijd nader worden besproken. Het gaat om maatschappelijke
functies die zich niet zomaar laten dicteren door de wetten van de markt,
noch door publieke faciliteiten.Er is stilgestaan bij de veranderingen in de sociale zekerheid en de verdeling
tussen collectieve en individuele verantwoordelijkheden. Ook de mensen die
op sociale zekerheid zijn aangewezen, verdienen een helder toekomstperspectief.
Het kabinet is van mening dat de kernfunctie van de sociale zekerheid het
ondersteunen van duurzame arbeidsparticipatie dient te zijn: sociale zekerheid
als tussenstop en niet als eindstation. Vanuit dit gezichtspunt zullen wij
eraan moeten werken dat het huidige stelsel in ieder geval in twee richtingen
wordt aangepast. De verantwoordelijkheden voor de risico's van ziekte, arbeidsongeschiktheid
en werkloosheid dienen met name daar te worden gelegd, waar ze ook kunnen
worden beïnvloed. Dat is om te beginnen vaak de werkvloer. Individuele
werkgevers en werknemers zullen zich samen verantwoordelijk moeten voelen
voor goede, veilige arbeidsomstandigheden, voor een leeftijdsbewust personeelsbeleid,
waarin werknemers niet worden afgeschreven als zij 50 worden. In het sociaal
stelsel moet rekening worden gehouden met het kunnen combineren van arbeid
en zorg en een leven lang leren.De reden om het stelsel te hervormen is ook gelegen in een aantal maatschappelijke
ontwikkelingen in de voorbije decennia, waaraan het socialezekerheidsstelsel
zich onvoldoende heeft aangepast. De burgers van vandaag zijn geëmancipeerd
en mondig. Zij willen hun eigen keuzes maken als het gaat om leren, werken,
zorgen en rusten, keuzes die passen in een bredere samenhang, in een toekomstperspectief
op werk en inkomen. Solide en solidair zijn de kernwoorden voor het stelsel
van werk en inkomen in de toekomst. Solide omdat het stelsel van sociale zekerheid
betaalbaar moet zijn in tijden van voor- en tegenspoed. Solide ook omdat het
door activering een bijdrage levert aan de toename van de welvaart. Solidair
omdat er te allen tijde een adequate ondersteuning wordt geboden aan mensen
die door tegenspoed worden getroffen.Voorzitter. Ik ga nu over naar het onderdeel binnenland. De heer Werner
heeft terecht aandacht voor de lokale overheden gevraagd. Provincies en gemeenten
hebben in ons bestel een eigen positie, die is verankerd in de Grondwet en
in organieke wetten. Zij hebben een direct gelegitimeerd bestuur. Ik zeg met
nadruk dat het kabinet de medeoverheden ten volle erkent. In dit verband ga
ik in op de door de heer Werner, de heer Noten en mevrouw Van den Broek gestelde
vragen over de interbestuurlijke verhoudingen, de afwegingen tussen centralisatie
en decentralisatie en het decentraal belastinggebied.Vorige week hebben IPO, VNG en het kabinet overeenstemming bereikt over
een code voor interbestuurlijke verhoudingen. In die code zijn de omgangsregels
tussen de overheden vastgelegd. Kernwoorden daarbij zijn: verruiming van de
bestuurlijke en financiële bewegingsvrijheid, deregulering, vermindering
van specifieke uitkeringen en een vermindering van het toezicht. De uitvoering
van beleid staat daarbij centraal. Er is bevestigd dat overheden elkaar tijdig
informeren over nieuwe plannen en knelpunten die een andere overheid raken.
Halfjaarlijks is er onder mijn leiding een informeel overhedenoverleg om de
voortgang van de interbestuurlijke samenwerking te bespreken. Verder zijn
twee verkenningen afgesproken. De eerste verkenning betreft de veranderingen
in de samenwerking en relatie tussen het territoriaal bestuur en het functioneel
bestuur en de tweede de werkwijze en omvang de gedeconcentreerde rijksdiensten.
Tot slot zal de Raad van State een periodieke beschouwing opstellen over de
interbestuurlijke verhoudingen en kunnen de overheden gezamenlijk verzoeken
om advies te geven over aangelegenheden waarover de overheden het niet eens
zijn geworden. Ik hecht eraan om dit nog eens te onderlijnen. De afgelopen
tijden hebben wij kritische geluiden gehoord van gemeenten en provincies.
Deze code kan het begin zijn van een betere relatie. Men weet nu wat men aan
elkaar heeft en er kunnen afspraken gemaakt worden over de onderlinge verhoudingen.
Ik ben blij dat deze afspraak gemaakt kon worden, omdat dit een basis kan
bieden voor een goede samenwerking in de komende jaren.Dit hangt overigens samen met de afweging tussen centralisatie en decentralisatie.
Het uitgangspunt is dat de verantwoordelijkheden daar worden gelegd waar zij
het best gedragen kunnen worden. Dit kan per geval verschillen. Het is vooral
van belang dat de burger goed bediend wordt en niet door overheden van het
kastje naar de muur wordt gestuurd. Dan maakt het niet zoveel uit welke overheid
een dienst uitvoert, maar wel dat de overheid zowel territoriaal als functioneel
als eenheid optreedt. Veiligheid is in dit verband een goed voorbeeld. Het
programma "Andere overheid" waarvoor minister De Graaf de eerste verantwoordelijkheid
heeft, ontfermt zich met nadruk ook over dat gezichtspunt.Gemeenten en provincies hebben een autonome ruimte. Met de Wet werk en
bijstand en met de voorstellen voor een wet op de maatschappelijke ondersteuning
worden belangrijke taken territoriaal gedecentraliseerd. Dit geldt natuurlijk
ook voor maatschappelijke verban den. Ik denk daarbij aan het
onderwijs en verwijs naar het forse dereguleringsprogramma dat door de minister
van OCW wordt doorgevoerd. Ik noem ook de rol van de sociale partners die
in de nieuwe arbeidsongeschiktheidsvoorstellen meer verantwoordelijkheid dragen.
In andere gevallen kan private uitvoering van taken met publieke aspecten
of onderdelen van belang zijn. Ik wijs op de zorg waar verzekeraars een belangrijke
rol hebben bij de uitvoering. Op elk terrein moeten de afwegingen op hun merites
worden beoordeeld.De heer Werner (CDA):Als gemeenten op grond van hun beleid burgers op de ene plek anders behandelen
dan op de andere, ontstaat vaak de roep in de Den Haag om centrale richtlijnen
waardoor de vrijheid van gemeenten weer wordt gebonden. Dit fenomeen komt
op veel plaatsen voor. Is dat een valide beweging? Je decentraliseert of je
decentraliseert niet. Als je decentraliseert, moet je accepteren dat de lokale
democratie haar werk doet. Mensen moeten zich dan wenden tot de lokale democratie
om verandering te krijgen. Ik voel die spanning regelmatig in het beleid en
de discussies. Ik zou in dat opzicht graag een heldere stellingname van het
kabinet willen horen als richtsnoer, waarop we de vele zaken die nog gaan
komen, dienen te beoordelen.Minister Balkenende:U maakt een zeer belangrijke opmerking. Als je kiest voor decentralisatie
en bepaalde zaken neerlegt op het niveau van gemeenten, moet je accepteren
dat er verschillen kunnen ontstaan. Vaak bestaat er, als er verschillen ontstaan,
de neiging om te zeggen: moet je dat nu niet gaan repareren als rijksoverheid?
Je moet die consequentie van tevoren goed inschatten. Je moet goed weten dat
de consequentie als je decentraliseert zal zijn, dat niet alles hetzelfde
zal zijn. Je moet iedereen daarvan bewust maken. Je moet daar ook voor willen
staan. Anders heeft decentraliseren geen zin.Ik heb dat in het verleden, in de tijd dat ik gemeenteraadslid was, wel
eens meegemaakt. Er werd dan gezegd: we gaan de zaken op het niveau van de
gemeenten brengen. Je zag dan nogal eens dat de regeling van een ministerie
werd afgeschaft en dat daarvoor in de plaats de modelverordening van de VNG
kwam. Je hebt dan de facto de centralisatie behouden, zij het dat in het ene
geval een ministerie en in het andere geval de VNG optreedt. De heer Werner
doelt erop dat je consequent moet zijn. Wanneer je iets op een bepaald niveau
legt, moet je accepteren dat er bepaalde verschillen kunnen zijn. Dat is inderdaad
het geval. Dat is soms ook nodig, omdat de situatie ook verschillend kan zijn.
Voor de uitvoering van de bijstand is er in Nederland een bijstandsnorm. Dat
is duidelijk. Als je echter vindt dat de gemeente een bepaalde ruimte moet
hebben voor bepaalde aanvullende voorzieningen, dan moet je die verschillen
accepteren. Als je decentraliseert, doe het dan consequent en ga niet via
een verkapte manier weer werken aan centralisatie. De heer Werner heeft daar
gelijk in.De heer Noten (PvdA):Ik zou nog iets meer bedoelen. Die beweging wordt op een aantal punten
fors ingezet. We hebben het over de Wet werk en bijstand, maar ook over de
Wet maatschappelijke ondersteuning. Dat wordt straks heel spannend. De telefoontjes
gaan rinkelen. Het is dan de vraag of wij nog steeds bij het uitgangspunt
van decentralisatie blijven. Het gaat bij die wetten voor een belangrijk deel
over verantwoordelijkheden die worden gedecentraliseerd en ruimte om daarvoor
eigen organisaties op te zetten. Daarbij horen ook de mogelijkheid en de ruimte
om eigen financiële middelen te genereren. Ik pak nu even het punt van
de bestuurlijke boete of de OZB. Durven we ook daar gemeentes meer ruimte
te geven om hun eigen financiële huishouden op orde te houden en hun
eigen beleidskeuzes te maken bij de uitvoering van de wetten die ik zojuist
noemde?Minister Balkenende:Het voorstel met betrekking tot de Wet maatschappelijke ondersteuning
wordt momenteel besproken. Ik ben blij met de afspraak die met de VNG is gemaakt
om daarover nader met elkaar van gedachten te wisselen en meer tijd te nemen.
Het is geen eenvoudige operatie. Dat veronderstelt wel dat je accepteert dat
gemeenten daar een eigen keuze zullen maken. Een ander punt is hoe dit soort vrijheden zich verhoudt tot de financiële
autonomie van gemeenten. Dat is het vraagstuk van het decentraal belastinggebied.
De overwegingen van het kabinet rondom de OZB liggen niet in het per se centraliseren.
Ik hecht eraan om dat nog eens te zeggen. De overwegingen hebben te maken
met het verkleinen van de zogenoemde armoedeval en de inkomensregelingen aan
de ene kant en de vormgeving van lastenverlichting voor de burgers aan de
andere kant. We zullen daar te zijner tijd in deze Kamer nader over debatteren,
wanneer de voorstellen deze Kamer bereiken. De erkenning van het principe
van het decentraal belastinggebied is te zien in de vorige week met IPO en
VNG gemaakte afspraken om een verkenning naar een eigen inkomstengebied van
gemeenten en provincies te maken. In april 2005 moet onder onafhankelijk voorzitterschap
een rapportage gereed zijn. Ik hecht eraan om dit nog eens te zeggen omdat
het punt van financiële autonomie ook de laatste weken sterk in de belangstelling
heeft gestaan. Het zijn soms lastige discussies. We hebben met elkaar afgesproken
om op dit punt een verkenning te laten verrichten. We komen daar volgend jaar
op terug.Voorzitter. Ik kom bij de bestuurlijke vernieuwing. Dat betreft de gekozen
burgemeester en het kiesstelsel. Ik beluister bij de heren Noten en Werner
een kritische toon. Ik begin met de direct gekozen burgemeester. De discussie
daarover is niet nieuw. De mogelijkheid maakt al onderdeel uit van het rapport
van de staatscommissie "Dualisme en lokale democratie" uit 2000. Bij vele
politieke groeperingen, ook zij die geen deel uitmaken van de huidige coalitie,
is in de afgelopen jaren het idee gegroeid dat de aanstellingswijze van de
burgemeester in ieder geval gewijzigd moet worden. Dat is verklaarbaar omdat
er in de afgelopen decennia het nodige is veranderd, zowel in de vormgeving
van het lokale bestuur als in de materiele werking en de inhoud van de toepasselijke
regels. Kort samengevat: de voortschrijdende interdependentie tussen beleidsvelden
en taken, de voortschrijdende complexiteit van vraagstukken en de voortschrijdende
snelheid waarmee ontwikkelingen zich voordoen en reactie vereisen
doen zich niet alleen nationaal maar ook lokaal voor en vergen een antwoord.In verschillende publicaties over de ontwikkeling van het burgemeestersambt
is gewezen op het herkenbaarheidsvraagstuk en op de statusincongruentie. Burgers
en maatschappelijke organisaties benaderen de burgemeester als leider van
het gemeentebestuur, terwijl zijn bevoegdheden strikt genomen beperkt zijn.
Ik besef heel wel dat de fracties deze ontwikkelingen op grond van verschillende
visies verschillend kunnen wegen en tot uiteenlopende standpunten kunnen komen.
Voor dit kabinet is evenzeer helder dat niets doen geen optie is.Overigens wil ik een mogelijk misverstand uit de weg nemen over het hoofdschap
van de gemeenteraad: dat is en blijft voor het kabinet van wezenlijke betekenis.
Na de beoogde deconstitutionalisering van het derde lid van artikel 25 en
van artikel 131 van de Grondwet zijn de hoofdelementen van de inrichting van
decentrale overheden nog steeds in de Grondwet verankerd. Het advies van de
Raad van State over het wetvoorstel inzake de gekozen burgemeester bevestigt
het standpunt van de regering dat ook na invoering van de gekozen burgemeester
het grondwettelijk hoofdschap van de raad recht overeind staat. Ik stel overigens
met instemming vast dat de heer Noten de deconstitutionalisering loskoppelt
van de wetsvoorstellen voor de invoering van de door de bevolking gekozen
burgemeester en beide onderwerpen op hun eigen merites zal beoordelen. Dat
lijkt mij een faire aanpak. Dat is ook logisch. Ook de in zijn kring genoemde
variant, namelijk een door de gemeenteraad gekozen burgemeester, vereist immers
deconstitutionalisering. De regering hoopt op een spoedige behandeling van
de tweede lezing van het deconstitutionaliseringsvoorstel in deze Kamer. Ik
sluit dit onderdeel af met de opmerking dat het kabinet, uitgaande van de
invoering per 2006, de implementatie bij de gemeente vanzelfsprekend zorgvuldig
en intensief zal ondersteunen. Dat geldt ook voor de huidige burgemeesters.
De invoering van de gekozen burgemeester heeft vergaande gevolgen voor hen,
of zij zich nu verkiesbaar stellen of niet. Omdat het een onderdeel is van
de invoering, voelt het kabinet zich ook verantwoordelijk voor een zorgvuldig
traject naar de individuele burgemeesters. Daarover wordt al intensief gesproken.De heer Kox (SP):Is dit geen voorbeeld van kabinetsbeleid dat haaks staat op het winnen
van vertrouwen onder de bevolking? Buiten de partij van de vice-minister-president
was er geen partij die voor de variant van de rechtstreeks gekozen burgemeester
was. Het CDA niet, de PvdA niet, de SP niet. Nu gaan wij dat toch doen en
nog wel met een noodtempo in 2006. Met welke legitimatie gaan wij iets doen
wat wij net niet hadden beloofd en ook nog zodanig dat het voor de volgende
verkiezingen is gerealiseerd?Minister Balkenende:Een kabinet is gehouden om uit te voeren wat is afgesproken. In het kader
van het hoofdlijnenakkoord is afgesproken dat wij zouden werken aan de direct
gekozen burgemeester. Als je vindt dat het moet gebeuren, moet je ook opschieten
met het wetgevingstraject. Daar zijn wij nu mee bezig. Dit is natuurlijk een
formeel argument. De heer Kox bedoelt iets anders.Het blijkt dat onder de bevolking een behoorlijk draagvlak bestaat om
over te gaan op de gekozen burgemeester. Het past ook een beetje bij de democratische
verhouding. Dat is een nationale discussie. Vergelijk ik de situatie in Nederland
met die in andere landen, dan zie ik dat het fenomeen van de gekozen burgemeester
eigenlijk overal wordt gevonden. De inhoudelijke argumenten heb ik al genoemd:
de herkenbaarheid en de plaats van de burgemeester in de lokale gemeenschap.
Het gaat dus niet alleen om de afspraak. Er is ook een aantal inhoudelijke
redenen om dit te doen. Om die reden pakt minister De Graaf, ondersteund door
het kabinet, de zaken nu aan.De heer Kox (SP):Daar breng ik tegen in dat het juist niet in de verkiezingsprogramma's
van politieke partijen stond. Daar kunnen wij toch niet aan voorbijgaan. Stel
dat deze Kamer meer hecht aan de verkiezingsprogramma's van de partijen dan
aan het regeerakkoord – de Kamerleden zijn overigens aan beide niet
formeel gebonden – is dat dan een reden voor het kabinet om het voorstel
terug te nemen? Of gaat het kabinet daar naar huis? Een van de twee zal het
toch moeten zijn.Minister Balkenende:Binnen de constitutionele verhoudingen heeft de regering tot taak het
beleid te verdedigen. Een aantal argumenten heb ik zo-even al genoemd. In
eerste aanleg zal minister De Graaf dat hier met overtuiging doen. Uiteraard
heeft de Eerste Kamer, onze senaat, een eigen verantwoordelijkheid bij het
beoordelen van de voorstellen. Ik ga nu geen "als-dan"-spel spelen. Wij zijn
er, bij deze politieke beschouwingen en straks bij de behandeling van de verdere
voorstellen, om op dit dossier resultaat te boeken. Dan zal er een gedachtewisseling
plaatsvinden, waarin minister De Graaf namens het kabinet zal aangeven waarom
dit van belang is. Wij wachten dat debat af. Ik ga uiteraard niet op als-vragen
in. Het lijkt mij dat dit de zaak niet dient.De heer Kox (SP):Het is niet zozeer een als-vraag, maar volgens mij zijn hierover door
de fracties van CDA en Partij van de Arbeid uitermate kritische opmerkingen
gemaakt. Dit zijn algemene beschouwingen van een groot deel van deze Kamer.
Dan mag je toch om een antwoord van de regering vragen? Behalve als de minister-president
zegt dat zij gewoon gaan doen wat zij hebben afgesproken, maar dan is de functie
van dit debat mij niet helemaal duidelijk.Minister Balkenende:De functie van dit debat is dat u uw visie geeft op een aantal belangrijke
onderwerpen, die de hoofdlijnen van beleid betreffen. Het is de taak van het
kabinet om aan te geven waarom het staat voor de maatregelen die wij hebben
beloofd te nemen. Ik heb een aantal argumenten gegeven. Het debat hierover
zal thematisch op onderdelen worden voortgezet. Ik begeef mij niet in discussies
over wat er kan gebeuren. Wij zijn er om verschillende redenen van overtuigd
dat het deze kant op moet. Dat debat gaan wij graag aan, maar wij zijn hier
niet om definitief knopen door te hakken. Dit is niet het moment. Wij kunnen
wel algemene gevoelens met elkaar delen en opvattingen naar voren brengen.
Ik heb gezegd hoe het kabinet tegen dit onderwerp aankijkt.De heer Noten (PvdA):Uiteraard beoordelen wij alle wetsvoorstellen op hun merites, maar het
is vrij ingewikkeld om deze twee wetsvoorstellen niet in samenhang met elkaar
te bezien. Dat heeft niet alleen met ons te maken, maar ook met de wijze waarop
het kabinet het debat hierover heeft georganiseerd. Misschien moet ik het
wat onvriendelijk, maar wel duidelijk formuleren. Als het kabinet over de
gekozen burgemeester zegt dat dit onderwerp in het regeerakkoord staat en
dat het daar coûte que coûte mee doorgaat, dan betekent dit dat
er een soort machtswoord wordt gesproken. Met alle respect, als er machtswoorden
worden gesproken, legitimeren zij dat er machtswoorden tegenover worden gezet.
Mijn fractie houdt alle ruimte open in het debat over beide onderwerpen. Wij
hebben het nog niet uitgediscussieerd. Wij zijn erg benieuwd naar de argumenten
en wij zullen naar aanleiding daarvan tot een definitief standpunt komen.De heer Schuyer (D66):Over de definitie van democratie kun je altijd heel lang discussiëren,
dat blijkt ook nu. De heer Kox zegt dat het niet in die partijprogramma's
staat, maar hij laat een aantal daarvan zorgvuldig weg. Ik wijs erop dat bij
iedere enquête die je in Nederland houdt, 70 tot 80% van de mensen een
gekozen burgemeester wenst. Ik respecteer volstrekt dat de heer Noten zegt
dat het twee gescheiden aangelegenheden zijn. Ik respecteer ook volstrekt
dat er in zijn geledingen een discussie is op welke wijze de burgemeester
moet worden gekozen. In beide gevallen is het noodzakelijk dat je deconstitutionaliseert.Minister Balkenende:De heer Schuyer heeft gevraagd of de wetsvoorstellen over het nieuwe kiesstelsel
nog dit parlementaire jaar bij de Eerste Kamer worden ingediend. De heer Werner
heeft hierover ook opmerkingen gemaakt. Het wetsvoorstel is half oktober naar
de Raad van State gezonden met het verzoek om een spoedadvies. Naar verwachting
zal de raad rond de jaarwisseling advies uitbrengen. Na ommekomst van dit
advies zal het voorstel zo spoedig mogelijk bij de Tweede Kamer worden ingediend.
Of het wetsvoorstel vervolgens nog voor het eind van het parlementaire jaar
bij de Eerste Kamer kan worden ingediend, is nu nog niet te voorspellen. Dat
is afhankelijk van het traject in de Tweede Kamer.De heer Schuurman vroeg in zijn bijdrage terecht aandacht voor het gezin
en het belang van het opvoeden van kinderen. Kinderen hebben een stabiele
en veilige basis nodig om in op te groeien. Het gezin is in verreweg de meeste
gevallen die basis. Tussen gezinnen bestaan grote onderlinge verschillen in
samenstelling, mogelijkheden en sociale omgeving. Alleen wanneer het gezin
die stabiele, veilige omgeving biedt, kunnen kinderen zich evenwichtig ontwikkelen
tot volwassen en volwaardige deelnemers aan de Nederlandse maatschappij. Dat
is primair de verantwoordelijkheid van ouders zelf, maar het kabinet beseft
dat het voor ouders lang niet altijd eenvoudig is om hun kinderen die randvoorwaarden
te bieden en evenwichtig te laten opgroeien. Juist vanwege het belang van
de opvoeding voor de samenhang in de maatschappij wil het kabinet ouders actief
ondersteunen bij de opvoeding van hun kinderen. Daarom heeft het kabinet extra
middelen uitgetrokken voor het versterken van opvoedings- en gezinsondersteuning
op lokaal niveau.Niet alleen ouders die daadwerkelijk problemen ervaren met de opvoeding
moeten steun krijgen, maar het kabinet wil ook algemene voorzieningen bieden
die ouders kunnen helpen, hun weg te vinden bij de opvoeding in het huidige
tijdsgewricht. Voor alle kinderen geldt dat de opvoeding eigenlijk hun inburgering
moet zijn in de democratische samenleving die Nederland is. De wijze waarop
het kabinet dit wil bereiken, wordt uiteengezet in een binnenkort te verschijnen
gezinsbrief. Ik neem aan dat die brief ook hier besproken zal worden, omdat
deze ook recht doet aan wat er is gezegd over de positie van het gezin.De heer Noten vroeg om perspectief voor de toenemende groep daklozen.
Hij vroeg daarbij om concrete ambities naar Brits voorbeeld. Het kabinet heeft
al ambities geformuleerd inzake de maatschappelijke opvang van daklozen. Zij
zijn opgenomen in het kabinetsstandpunt naar aanleiding van het interdepartementaal
beleidsonderzoek met de titel De opvang verstopt. De voornaamste ambitie is
om de doorstroming in de maatschappelijke opvang te bevorderen. Het kabinet
heeft daarom de specifieke uitkering maatschappelijke opvang en verslavingsbeleid
met 4 mln euro verhoogd. Daarnaast maakt het kabinet in het kader van het
grotestedenbeleid prestatieafspraken over het reduceren van de verblijfsduur
in de maatschappelijke opvang in 2009 met 25%. Door een betere doorstroming
moeten er meer plaatsen beschikbaar komen voor dak- en thuislozen die nu op
straat overnachten.De heer Noten heeft vragen gesteld over het dogma van de marktwerking
in de zorg door rekening te houden met de afhankelijke positie van de zorggebruiker.
De heer Werner vraagt naar de effecten van de zorgtoeslag. Bij de herziening
van het zorgstelsel is steeds sprake van een evenwicht. In het beoogde nieuwe
zorgstelsel wordt private uitvoering die prikkelt tot efficiency en goede
dienstverlening gecombineerd met forse publieke randvoorwaarden voor kwaliteit,
toegankelijkheid en betaalbaarheid. Zo geldt in de nieuwe Zorgverzekeringswet
een verbod op risicoselectie. De Zorgverzekeringswet kent een nominale premie,
geeft een beter zicht op de daadwerkelijke kosten en prikkelt tot het kiezen
van de juiste verzekeraar. De zorgtoeslag zorgt er vervolgens voor dat dit
geen onverantwoord inkomenseffect heeft. Dit is een solidariteitselement.
Voorbeelden leren dat niet elke organisatie eraan toe zal zijn, van deze mogelijkheid
gebruik te maken. In de praktijk ontstaat een mix van profit- en non-profit-organisaties.De heer Noten heeft enkele vragen gesteld over de invoering van de no
claim. Het kabinet ziet de no claim als een onmisbaar onderdeel van een nieuw
zorgstelsel, waarin mensen zich meer bewust zijn van de kosten van behandeling,
bewuster kiezen voor het gebruik maken van zorg en, waar dat kan, prijsbewuster
kiezen uit het zorgaanbod. Op die manier worden zij een kritischer gebruiker
van het aanbod van zorg. Een meer kritische houding leidt tot minder consumptie
en het CPB heeft berekend dat dit effect zo'n 0,2 mld euro bedraagt. De no-claimregeling
is een vriendelijke variant op de eigen bijdrage, zoals is afgesproken in
het regeerakkoord. Mensen hoeven niet direct af te rekenen bij de
huisarts of het ziekenhuis. Daarnaast is de no-claimregeling vriendelijker
voor de administratieve lasten dan een eigen risico. De kwalificatie "gedrocht"
is in de ogen van het kabinet dus niet aan de orde.De heer Noten voorziet een wijziging van de regeling in 2007. Dit is het
kabinet niet helemaal duidelijk. Als hij een evaluatie bedoelt van de regeling,
wat op zichzelf een nuttige activiteit is, houdt dat niet automatisch een
nieuwe regeling in. Wijzigingen om de effecten van de regeling te verbeteren,
zijn natuurlijk wel mogelijk, maar dat zijn veranderingen ten goede.De heer Kox (SP):Ik heb ook een vraag gesteld over de no-claimkorting. De minister noemt
het een vriendelijke versie van de eigen bijdrage, omdat men de huisarts niet
meteen hoeft te betalen. Ik had echter begrepen dat in het debat in de Tweede
Kamer de huisarts uit de regeling was gehaald. Met andere woorden: de huisarts
speelt toch geen rol meer bij de no-claimkorting? Dat idee zit blijkbaar nog
in uw hersens, maar de huisarts maakt echt geen onderdeel van de regeling
meer uit. Waarom blijft u dan bij dit plan, terwijl het hart eruit gehaald
is, namelijk het bezoek aan de huisarts? Ik begrijp dat eerlijk gezegd niet.
Geen enkele instantie vindt dit nog steeds een logische regeling. Wordt het
dan niet te veel symboolpolitiek?Minister Balkenende:Het lijkt mij niet goed om het debat dat uitvoerig in de Tweede Kamer
is gevoerd, te herhalen. Ik heb aangegeven waarom wij voor deze regeling kiezen
en niet voor een eigen bijdrage, zoals aanvankelijk de bedoeling was. Er is
over de argumenten gedebatteerd. Ik verwijs naar het debat in de Tweede Kamer.De heer Noten vroeg naar initiatieven om de arbeidslust in de zorg te
verhogen. Wordt er nagedacht over een manier waarop het werk voor het verplegend
personeel zodanig georganiseerd kan worden dat er zo iets komt als loopbaanpaden?
In voorgaande jaren kwam regelmatig uit onderzoek naar buiten dat verpleegkundigen
en verzorgenden die het beroep verlieten dat deden uit onvrede over het gebrek
aan ontplooiingsmogelijkheden. De ontwikkeling van tussenberoepen en het herschikken
van taken naar deze beroepen en gespecialiseerde verpleegkundigen bieden die
ontplooiing in toenemende mate. De modernisering van de opleidingen bieden
betere aansluitingsmogelijkheden om door te leren en een loopbaan door te
trekken.Het volgende thema betreft onderwijs, onderzoek en innovatie. Verschillende
afgevaardigden hebben daarover gesproken. De heer Noten, de heer Werner, mevrouw
De Wolff en mevrouw Van den Broek hebben in hun inbreng stilgestaan bij het
belang van het thema onderwijs, onderzoek en innovatie. Ik ben blij met deze
specifieke belangstelling, die de inzet van het kabinet ondersteunt en die
bijdraagt aan het gevoel van urgentie. Het kabinet heeft bij zijn aantreden
besloten om onderwijs en kennis tot een van de belangrijkste speerpunten te
maken. Er bestaat immers een positief verband tussen onderwijs en economische
groei. Onderwijs en onderzoek verhogen de arbeidsproductiviteit en leiden
tot een hoger bruto binnenlands product en een hoger collectief inkomen. In
het Hoofdlijnenakkoord is 185 mln euro extra voor de kenniseconomie uitgetrokken.
Dat bedrag is bedoeld voor een zodanige krachtige injectie dat Nederland in
Europa de top haalt. Zo benutten wij onze kennis en kunde optimaal. Wij stellen
daarmee de welvaart van ons land zeker.Paul Schnabel, de directeur van het SCP, zei onlangs in een interview
dat het niet mogelijk is om net onder top gaan zitten. Dan is de kans groot
dat dit land juist heel ver wegzakt. Het is in ieders belang dat wij mikken
op de top. De vraag is dan waar wij nu staan. Dat vraagt niet alleen om excellent
onderzoek, maar ook om goed onderwijs met maatwerk, flexibiliteit en ruimte
voor scholen en instellingen om een keuze te maken. Het kabinet wil op deze
punten een grote slag maken. De vraag is wat er nog moet gebeuren. Natuurlijk
moet het voorgenomen beleid worden geïmplementeerd. Een aantal beleidstrajecten
is opgezet. Die staan vermeld in de voortgangsrapportage wetenschapsbeleid,
die onlangs aan de Tweede Kamer is gezonden en die aldaar is besproken. Daarnaast
heeft het kabinet, ook vanuit het voorzitterschap van de Europese Unie, een
aantal thema's stevig op de agenda gezet. Met het Luxemburgs voorzitterschap
zijn goede afspraken gemaakt om deze ook daadwerkelijk te kunnen verzilveren.Ook op andere fronten houdt het kabinet de blik op de toekomst gericht.
Zo wil het kabinet ervoor zorgen dat ook in de toekomst structureel middelen
uit het Fonds Economische Structuurversterking worden ingezet voor versterking
van de kennisinfrastructuur. In het jaar 2006 komt natuurlijk de midtermreview
van het wetenschapsbeleid. Daarnaast is er veel te winnen bij het midden-
en kleinbedrijf. Juist het MKB besteedt nog weinig aandacht aan innovatie.
Ook kent Nederland nog relatief weinig "spin-off" vanuit kennisinstellingen.
De route van betere samenwerking tussen overheid en private partijen zal daarom
ook door het kabinet worden beproefd als het gaat om innovatie. Met de oprichting
van het Innovatieplatform is in de sfeer van de regie een begin gemaakt.Mevrouw Van den Broek refereerde aan het feit dat er nogal wat kritiek
is geweest op het platform. Ook in deze Kamer worden over de opbrengst ervan
vragen gesteld. Het meest expliciet is dat gebeurd door mevrouw De Wolff en
mevrouw Van den Broek. Bij de start van het platform verwacht iedereen "instant
satisfaction". Vandaag gelanceerd en morgen resultaat. Wij kennen het voorbeeld
van Finland. Ook daar duurde het enige tijd voordat er resultaat kon worden
geboekt. Wat jarenlang is verwaarloosd, kan niet met een toverstaf worden
veranderd. Bij de installatie van het platform zijn drie thema's benoemd die
bijzondere aandacht behoeven: het tegengaan van schooluitval, het verhogen
van investeringen van bedrijven in R&D en het versterken van kennisoverdracht
van universiteit naar bedrijfsleven. Vanuit die thematiek heeft het platform
inmiddels een aantal praktische adviezen gegeven die stimulansen bieden voor
de korte termijn.Ik heb in de schriftelijke beantwoording de nodige voorbeelden genoemd.
Die geven aan dat er weldegelijk iets meer aan de hand is dan alleen het vergemakkelijken
van de toegang tot Nederland van kenniswerkers. Ik wijs ook op het rapport
van de heer Wijffels dat deze week is gepubliceerd. Dat biedt heel aantrekkelijke
aanknopingspunten om de zaak te versterken. Ik denk ook aan het stuk van de
heer Leijnse over het beroepsonderwijs. Ook dat biedt belangrijke
aanknopingspunten. Ik ben dus tevreden over wat er aan ideeën naar voren
komt. Daar zitten ook heel praktische zaken bij, zoals kennisvouchers voor
kleine ondernemingen en goede voorbeelden om de zaak aan te pakken.Mevrouw Van den Broek-Laman Trip (VVD):Ik ben onder de indruk van de lijst van activiteiten van het Innovatieplatform
in de schriftelijke beantwoording. Het zijn volgens de minister-president
echter ideeën die enige tijd nodig hebben om tot uitwerking te komen.
Mijn vraag is welk effect dit heeft voor ondernemers?Minister Balkenende:Het is gemakkelijker om kenniswerkers binnen te halen omdat de procedures
aanzienlijk worden bekort. Er worden kennisvouchers uitgedeeld, zodat men
een beroep kan doen op kennis. Met het idee van "innovation officers" ontstaat
een meer directe verbinding tussen grote ondernemingen en startende ondernemingen.
Innoverende, kleine ondernemingen krijgen zo meer kansen. De voorstellen van
de heer Wijffels gaan over de vraag hoe kennis uit de universiteitssector
beter benut kan worden door bedrijven. Het zijn tal van voorbeelden waarmee
wij meer moeten doen. Uit mijn eigen arbeidscarrière weet ik goed dat
in de jaren tachtig gesproken werd over innovatiecentra. Ik heb ooit het rapport
geschreven Technologie in een verantwoordelijke samenleving. Toen speelde
ook de vraag hoe de transfer van kennis versterkt kan worden. Het is mijn
vaste overtuiging dat wij met de stukken die op het ogenblik worden aangedragen,
het fundament van het platform, kunnen overgaan tot het directer benutten
van kennis van kenniscentra door bedrijven, het leggen van meer dwarsverbindingen
tussen kenniscentra en het bedrijfsleven door onderzoekers, het versterken
van contacten tussen grote ondernemingen en kleinere ondernemingen en het
inzetten de kennisvouchers. Daaraan kunnen zaken als vermindering van administratieve
lasten en het ondernemersklimaat worden gekoppeld. Het is immers niet alleen
een kwestie van een paar instrumenten voor innovatie. Het klimaat om te ondernemen
moet ook worden versterkt. Ik denk dat wij echt op de goede weg zijn en ik
hoop dat wij verder aan de slag kunnen met de voorstellen die nu zijn gedaan
zodat er ook snel resultaat kan worden geboekt. Dat wil iedereen. Dat is ook
uw appèl en dat deel ik.Enkele leden hebben naar aanleiding van het rapport "In het zicht van
de toekomst" van het Sociaal-Cultureel Planbureau goede woorden gesproken
over de noodzaak van investeringen voor het voorkomen van schooluitval en
onderwijsachterstanden en voor vergroting van de kwaliteit van het beroepsonderwijs,
in het bijzonder het vmbo. Het is waar. Het voortijdig schoolverlaten is en
blijft een probleem, zowel in Nederland als in andere Europese landen. In
de Lissabondoelstellingen is opgenomen dat het streven is dat het aantal jongeren
tussen 18 en 24 jaar zonder startkwalificaties in 2010 met 50% is teruggebracht.
Als wij dat vertalen naar de Nederlandse situatie, moet het aantal voortijdige
schoolverlaters worden teruggebracht met 30%, dat is 21.000 jongeren, in 2006
en met 50%, dus 35.000 jongeren, in 2010. Dat vergt heel veel inspanning.De staatssecretaris van OCW heeft bij het overleg over Koers BVE in de
Tweede Kamer toegezegd dat hij binnenkort komt met de voortgangsrapportage
voortijdig schoolverlaten over 2003. Vooruitlopend daarop kan ik melden dat
in het schooljaar 2002/2003 voor het eerst in tien jaar een daling zichtbaar
is van het aantal gemelde en geregistreerde voortijdige schoolverlaters. Op
de achtergronden van deze trendbreuk en op de mogelijkheden om nu stevig door
te duwen, zal in de rapportage nader worden ingegaan. In ieder geval maakt
het kabinet structureel geld vrij voor de verschillende functies die hierbij
aan de orde zijn om ervoor te zorgen dat het aantal voortijdige schoolverlaters
dat wordt herplaatst niet verder stagneert.De maatregelen uit Koers BVE in combinatie met inzet van Europees geld
voor preventieprojecten en de Operatie Jong maken duidelijk waar het ons om
gaat, namelijk dat een startkwalificatie boven werk gaat. Als volledig dagonderwijs
niet de beste oplossing lijkt, wordt er gezocht naar een passende combinatie
van werken en leren. Wij zijn dus op de goede weg. Er is extra aandacht nodig
voor de groep jongeren zonder enig diploma. Dat zijn er enkele tienduizenden.
Het kabinet juicht de plannen van de grote steden van harte toe: meer drang
of dwang waar het kan, bijvoorbeeld als jongeren een uitkering hebben, en
de vorming van één jongerenloket. Ik heb goed naar u geluisterd.
Op dit punt moeten resultaten worden geboekt. Het is al jaren een punt van
grote aandacht. Ik denk dat met deze instrumenten voortgang kan worden geboekt.De heer Ten Hoeve sprak over het Noorden en de Waddenzee, en meer concreet
over de aardgasbaten. Zijn vraag was of de gasopbrengsten alleen aan de staat
toekomen of dat deze ook anders kunnen worden ingezet. Het uitgangspunt van
het begrotingsbeleid is dat er geen directe koppeling bestaat tussen de herkomst
van inkomsten en de besteding van middelen. Dat geldt ook voor de gasopbrengsten
uit het Groninger veld en uit de Waddenzee. De gasbaten die naar de staat
gaan, vloeien voor een deel in het FEZ en gaan voor een ander deel naar de
algemene middelen. Die middelen komen aldus ten goede aan ons allen. Ik zal
nu niet verder ingaan op de Waddenzee. Zoals u wellicht weet spreken minister
Dekker en minister Veerman vanavond met de Tweede Kamer in een VAO over de
kabinetsreactie op het advies van de Adviesgroep Waddenzeebeleid. De uitkomsten
van dat debat vormen input voor de aanpassing van het kabinetsstandpunt over
de PKB Derde Nota Waddenzee.De heer Ten Hoeve (OSF):Het ging mij niet alleen om de vraag ten bate van wie die middelen worden
aangewend. U zegt dat die in de algemene middelen terechtkomen en dat wij
daar allemaal profijt van hebben. Dat zal best zo zijn. Het ging mij allereerst
om de vraag waar de zeggenschap over die middelen hoort. Zou het niet redelijk
zijn om een deel van die zeggenschap naar elders te verplaatsen?Minister Balkenende:Dat raakt toch aan de vraag wat er met de middelen gebeurt. Ik heb gezegd
dat er een scheiding zit tussen de inkomsten en de uitgaven. Een deel gaat
naar de algemene middelen en een deel gaat naar het FEZ. Zo hebben wij die
zaken geregeld. Ik begrijp best dat er behoefte aan bestaat om dat anders
te doen en om het anders aan te wenden, maar dat is wel een beetje een breuk
met hoe wij met financiële zaken omgaan. Er wordt gesproken
over intensivering van bepaalde uitgaven voor milieu. U hebt de plannen daarvoor
gezien. Ik wil nu niet vooruitlopen op het debat dat in de Tweede Kamer gaat
plaatsvinden. Ik heb wel goede nota genomen van uw opmerkingen overigens.Dat brengt mij bij het laatste punt, namelijk de Europese Unie en het
buitenland. Ik zal kort ingaan op het uitbreidingsvraagstuk, de transatlantische
betrekkingen, het Midden-Oosten en mogelijk ook op het vraagstuk van de preventieve
aanval, hoewel dat ook al in de schriftelijke beantwoording zat. Ik begreep
dat vorige week in deze Kamer het debat is gevoerd over de staat van de Unie.
Om die reden ook heeft uw Kamer het nu wat beperkter gehouden, juist omdat
vorige week zoveel aan de orde is geweest. Daarbij is ook gesproken over de
uitbreiding van de Unie met Roemenië, Bulgarije, Kroatië en Turkije.Natuurlijk zijn de ogen vooral gericht op de beslissing over het al dan
niet starten van onderhandelingen met Turkije. De heer Noten heeft daar een
aantal hartstochtelijke woorden over gesproken. Ik ben het met hem eens dat
het besluit dat de Europese Raad op 17 december zal nemen, een grote
historische betekenis heeft. Dit betekent een extra verantwoordelijkheid voor
het Nederlandse voorzitterschap. Wij zijn hiermee al maanden bezig; na het
verschijnen van het Commissierapport zijn wij als voorzitter de standpunten
van de partners aan het inventariseren. Alle aandacht is gericht op een fair
en zorgvuldig proces dat recht doet aan alle feiten, informatie en opvattingen.
Voor gedetailleerde informatie verwijs ik naar de brieven van de regering,
laatstelijk de brief van 8 november, en naar het debat in uw Kamer van
vorige week. Ik wil en kan, met de dubbelrol als voorzitter van de Europese
Raad, niet de uitkomsten van 17 december voorspellen; dat zult u mij
niet euvel duiden. Laat ik echter nogmaals zeggen dat ik de woorden van de
heer Noten goed heb verstaan; zij komen op mij sympathiek over.Over de transatlantische betrekkingen, een punt dat is opgebracht door
de heer Werner, merk ik het volgende op. Inderdaad heeft Nederland goede relaties
met Washington. Wij zullen in de resterende maanden van ons EU-voorzitterschap
alles in het werk stellen om met de nieuwe Amerikaanse regering de transatlantische
samenwerking verder uit te bouwen. In dit licht past ook de motie van de heer
Van Baalen, onlangs in de Tweede Kamer aangenomen, waarin wordt opgeroepen
de positie van de Noord-Atlantische Raad als transatlantisch politiek forum
te versterken. De regering zal hier graag invulling aan geven, te beginnen
bij de ministeriële bijeenkomst van de Noord-Atlantische Raad in december.Het Nederlandse voorzitterschap streeft ernaar een brugfunctie te vervullen
tussen de EU en de VS. De laatste maanden zijn er grote stappen in de samenwerking
gezet, onder andere op het terrein van JBZ en terrorismebestrijding, de economische
relatie en diverse politieke onderwerpen. Na de bekendmaking van de verkiezingsuitslag
in de VS, is binnen de Europese Unie de discussie voortgezet over de hernieuwde
invulling van de transatlantische betrekkingen. Dat zal onder andere de input
zijn voor de ministeriële trojka op 10 december.Ik hecht eraan hierbij het volgende op te merken. Na de uitslag van de
verkiezingen in de VS was het commentaar van veel Europese regeringsleiders:
wij willen graag de contacten tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie
versterken. Of je nu sprak met Tony Blair, Schröder of anderen, ieder
zei: laten wij nu op een andere manier met elkaar omgaan, ook na de ervaring
van de afgelopen tijd. Ik heb president Bush namens de Europese Raad gelukgewenst
met het resultaat en in dat telefoongesprek heb ik nog eens aangedrongen op
het belang van goede contacten tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie.
U heeft inmiddels gehoord dat het contact met de heer Blair ertoe heeft geleid
dat president Bush begin volgend jaar naar Europa zal komen. Hij heeft mij
de verzekering gegeven dat hij met Europa wil samenwerken. Dat is iets anders
dan goede contacten onderhouden, want samenwerken gaat verder.Dat is ook nodig, want één van de onderwerpen die van groot
belang zijn, is het vredesproces in het Midden-Oosten. De heer Noten heeft
daar opmerkingen over gemaakt en hij heeft gelijk als hij zegt dat Nederland
zich als EU-voorzitter ervoor inspant om dat vredesproces nieuw leven in te
blazen. Daarvoor lijken zich nu nieuwe mogelijkheden aan te dienen. Binnen
de Europese Unie is het initiatief genomen om concrete Europese voorstellen
te ontwikkelen die een succesvolle uitvoering van de Israëlische terugtrekkingsplannen
mogelijk moeten maken. Als voorzitter heeft Nederland het initiatief genomen
een pakket steunmaatregelen voor de Palestijnse Autoriteit te ontplooien,
onder andere op het terrein van de verkiezingen, de economie en politieke
hervormingen. In de onmiddellijk voor ons liggende periode is het vooral van
belang dat open en eerlijke verkiezingen legitimiteit zullen verschaffen aan
een nieuw Palestijns leiderschap. Bij deze inzet, op de korte en middellange
termijn, past ook een gedachtevorming binnen de Europese Unie over een nadere
uitwerking van een tweestatenoplossing, zodat het voor alle partijen duidelijk
is waarheen de routekaart voor vrede kan leiden. De ervaring leert immers
dat wanneer het vredesproces een politiek perspectief ontbeert, de bij dat
proces direct betrokken partijen volkomen vastlopen. De waardevolle inbreng
van onder andere de initiatiefnemers van het Genève-document, Beilin
en Abed Rabbo, wordt al in die gedachtevorming meegenomen. De heer Noten wees
hierop.Voorzitter. Ik had de opmerking gemaakt dat ik zou ingaan op het punt
van de heer Werner inzake de preventieve aanval, maar dit is al uitgebreid
in de schriftelijke beantwoording aan de orde gekomen. Daarmee ben ik aan
het einde gekomen van mijn behandeling in eerste termijn van de opmerkingen
die door uw Kamer zijn gemaakt. Ik heb er evenwel behoefte aan een paar punten
te onderlijnen die door de Kamer naar voren zijn gebracht. Ik denk in dit
verband aan zaken als vertrouwen, toekomstoriëntatie, samenwerking en
creatieve oplossingen. Ik heb goed gehoord wat de heer Noten daarover zei.
Ik noem verder het punt van optimisme, want de zorg die je bij het huidige
maatschappelijke klimaat kunt hebben is dat er te veel negativisme is, terwijl
je juist op een andere manier met zaken bezig moet zijn. Dat betekent niet
dat je het over alles met elkaar eens hoeft te zijn, maar wel
dat er een slag kan worden gemaakt in de richting van optimisme, toekomstoriëntatie
en samenwerking. Wat dat betreft ben ik blij met het klimaat dat er nu is.
Het sociaal akkoord biedt de mogelijkheid om op sociaal-economisch terrein
met elkaar verder te komen. De code die met de VNG en het IPO is afgesproken
biedt de mogelijkheid om binnen de overheidskolom samen te werken. Dat lijkt
mij erg goed, nuttig en noodzakelijk voor goede verhoudingen in dit land.De heer Kox verwees in dit kader naar een publicatie van de heer Marijnissen
uit 2003, getiteld: Nieuw optimisme. Hij stelde de vraag: waar blijft de nieuwe
Balkenende? Vorige week is de nieuwste Balkenende verschenen. Het boekje heet:
Shaping Europes future, working together on prosperity, security and respect.
Ik zal het hem dat graag aanbieden, omdat hij er zo nadrukkelijk om vroeg.Voorzitter. Hiermee ben ik aan het eind van de termijn namens het kabinet.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 17.07 uur tot 18.30 uur geschorst.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mede dat op 5 november jongstleden de geannoteerde
agenda met bijlagen is ontvangen van de JBZ-Raad van 19 november 2004.
Bij zes ontwerpbesluiten op de agenda wordt instemming gevraagd van de Kamer.
De bijzondere commissie voor de JBZ-Raad heeft zich heden beraden over deze
ontwerpbesluiten en adviseert de Kamer in te stemmen met de ontwerpbesluiten
geagendeerd onder de nummers 2b, 2d en 2g.Instemming wordt onthouden bij de volgende agendapunten: -
B4 en B6 wegens het ontbreken van actuele ontwerpteksten. De commissie zal
nadere informatie vragen met betrekking tot het onder B4 geagendeerde ontwerpkaderbesluit;- B9 wegens de motie-Jurgens.Voorts is bij agendapunt B11 de Kamer verzocht de positie te herzien omtrent
de ontwerprichtlijn van de Raad betreffende minimumnormen voor de procedures
in de lidstaten voor de toekenning of intrekking van de vluchtelingenstatus.
De JBZ-commissie adviseert de Kamer in te stemmen met de in raadsdocument
8771/04 voorgelegde ontwerptekst.Ten slotte is op 9 november jongstleden het verslag met bijlagen
van de JBZ-Raad van 25 en 26 oktober jongstleden ontvangen. Bij de aanbieding
van dit verslag is de Kamer verzocht in te stemmen met een ontwerpverordening
geagendeerd onder nummer B9 respectievelijk GC3. Hiermee kan ingestemd worden.Ik stel voor, dit advies te volgen.Daartoe wordt besloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20042005-162-181.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl