Voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2000 (26800 X)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 2542-2564

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

17-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 33, pagina 2542-2564

09-12-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26800-XToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000 (26800 V)Pagina 2524-2541
Behandeling van:de brief over de gasboringen in de Waddenzee (26431, nr. 11)Pagina 2564-2586
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 9 december 1999)Pagina 2586-2586
Presentie en opening (donderdag 9 december 1999)Pagina 2507-2507
Behandeling van: de verslagen van de commissie voor de Verzoekschriften over een aantal in haar handen gestelde adressen (26851, nrs. 13 t/m 18)Pagina 2507-2507
Regeling van werkzaamheden (donderdag 9 december 1999)Pagina 2523-2524
Voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2000 (26800 X)Pagina 2542-2564
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2000 (26800 V)Pagina 2507-2523

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 111 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2000 (26800 X).De algemene beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:In de richting van de bewindslieden merk ik op dat wij tot onze spijt
veel later beginnen dan gepland en dat het daardoor niet mogelijk zal zijn
om de begrotingsbehandeling vandaag af te ronden. Deze week zal slechts de
eerste termijn van de Kamer worden afgerond; volgende week zal de begrotingsbehandeling
worden voortgezet.Op de zojuist rondgedeelde lijst staat bij sommige sprekers een kortere
spreektijd dan de vooraf opgegeven spreektijden. Dat is het gevolg van het
feit dat dit de laatste begrotingsbehandeling is; de spreektijd is immers
de tijd die nog resteert voor de fractie van het desbetreffende Kamerlid.De heer Van der Knaap (CDA):Voorzitter! Nederland is een klein land met een heel groot buitenland.
Dat is wel gebleken, want de behandeling van de begroting van het ministerie
van Buitenlandse Zaken heeft vrij lang geduurd. Ik stel daarom voor om de
begrotingsbehandeling van Defensie de volgende keer voor de begrotingsbehandeling
van Buitenlandse Zaken te laten plaatsvinden. Zo was het ook gepland; dan
waren wij dinsdag klaar geweest. Nu moet het echter in twee termijnen gebeuren;
dat zal echter nodig zijn geweest, want anders had het vast niet zo lang geduurd.Op 29 november was het eindelijk zover. De bewindslieden van Defensie
presenteerden toen vol trots en met veel elan de Defensienota 2000. Een lang
proces van discussie en inspraak werd met de presentatie van de nota afgerond.
Dat proces begon met de in het regeerakkoord overeengekomen bezuiniging op
defensie van 1,5 mld. Tijdens de begrotingsbehandeling van vorig jaar is de
CDA-fractie uitvoerig ingegaan op die bezuiniging. De kritiek richtte zich
met name op het gebrek aan onderbouwing alsmede op de gevolgen van de bezuinigingen
voor de totale krijgsmacht. Ook dit jaar bespeuren wij maar weinig visie en
beleidsvoornemens in de begroting en ontkomt de CDA-fractie er niet aan, hoewel
het niet de bedoeling is om tijdens deze begrotingsbehandeling uitvoerig in
te gaan op de Defensienota, toch het nodige daarover te zeggen.Zo is de CDA-fractie verheugd over het feit dat er meer aandacht voor
het personeelsbeleid is gekomen sinds het uitkomen van de hoofdlijnennotitie.
Niet alleen komen er veel meer parate functies bij, er is ook meer geld beschikbaar
voor nieuw personeelsbeleid. Op de 50 mln. van de tijdens de algemene politieke
beschouwingen aangenomen motie-Dijkstal na zijn echter geen extra middelen
voor Defensie beschikbaar gesteld. De op zich terechte aandacht voor het personeelsbeleid
gaat daarom helaas ten koste van andere prioriteiten.In dit kader is het van belang om kennis te nemen van het advies van de
Adviesraad internationale vraagstukken. In dit advies "Van onveilige zekerheid
naar onzekere veiligheid" van september jongstleden concludeert die adviesraad
dat er, gelet op de internationale veiligheidssituatie, geen aanleiding is
om het bestaande ambitieniveau te verlagen. Deze conclusie en de Nederlandse
inspanning voor de versterking van de Europese defensiecapaciteit zouden volgens
de CDA-fractie moeten leiden tot een verhoging van het defensiebudget. Verdere
bezuinigingen staan ook op gespannen voet met de noodzakelijke aanpak van
de personeelsproblematiek, de verhoging van de paraatheid, de ommezwaai naar
een mobieler en flexibeler karakter van de krijgsmacht, de invoering van "theatre
missile defence" en de opbouw van capaciteiten voor een Europese defensie.De CDA-fractie is dan ook van mening dat de noodzakelijke financiële
middelen in onvoldoende mate gevonden worden in een volgende herschikking
van het militaire apparaat, in het opnieuw uitstellen van investeringen of
in nieuwe aanpassingen op de bedrijfsvoering. Geen enkele grote maatschappelijke
organisatie kan zich voortdurende ad-hocingrepen veroorloven zonder dat de
inhoudelijke doelstellingen in het geding komen. Van belang zijn stabiliteit
en langetermijndenken in het begrotingsbeleid, waarbij uitgaven en doelstellingen
in balans worden gebracht. De CDA-fractie is het dan ook met de AIV eens dat
de meerjarenramingen voor Defensie moeten worden verhoogd. Zonder een dergelijke
heroriëntatie dreigen de inzetbaarheid, het draagvlak en de wervingskracht
van de krijgsmacht tekort te schieten.Het kabinet bezuinigt de komende tien jaar echter fors, namelijk 5,6 mld.
Om de taakstelling en het beleid te kunnen verwezenlijken, vinden omvangrijke
herschikkingen plaats. Het gaat, inclusief de bezuinigingen, om een bedrag
van bijna 10 mld. Daarnaast worden nogal wat investeringen uitgesteld. Het
is dan ook merkwaardig dat het kabinet wel de noodzaak van een ruimer defensiebudget
erkent. In de Defensienota worden immers een aantal voornemens noodzakelijk
geacht, waarvoor, zoals de minister erkent, geen financiële dekking is.Het CDA is het dan ook eens met de stelling van VVD-woordvoerder Van den
Doel, dat het de komende maanden in het debat over de Defensienota om een
lakmoesproef gaat. De vraag is of alle politieke partijen daadwerkelijk bereid
zijn de knelpunten bij de krijgsmacht op te lossen, ook als dit meer geld
zou kosten. Het CDA heeft deze lakmoesproef al ondergaan en is, ons inziens,
geslaagd. Uit de nota "De krijgsmacht, inzetbaar voor de 21ste eeuw" blijkt
dat het CDA bereid is om vanuit de algemene middelen de bijdrage van Defensie
structureel met 100 mln. te verhogen. In het NRC-artikel van 11 november komt
Van den Doel tot de volgende conclusie: "Wanneer de oplossing van de huidige
personele knelpunten en de noodzakelijke verbeteringen binnen de krijgsmacht
niet binnen het huidige budget worden gerealiseerd, dan dient te worden aangegeven
wat voor consequenties dit heeft voor het politieke ambitieniveau. Andere
hoofdtaken kunnen niet worden verzaakt en er kan niet nog meer roofbouw worden
gepleegd op het personeel. Daarnaast moet er de komende jaren voldoende geld
overblijven voor investeringen. Meer personeel en meer eenheden betekent hoge
exploitatiekosten. Bij een gelijk budget gaat dat ten koste van
de investeringen hetgeen op termijn leidt tot uitholling van de kwaliteit
en tot een slechter inzetbare krijgsmacht." Daar het kabinet het huidige ambitieniveau
handhaaft, kan het naar onze mening niet anders zijn dan dat de VVD tijdens
deze begrotingsbehandeling voor een verhoging van het defensiebudget zou pleiten.
Het CDA nodigt de VVD dan ook uit om hieromtrent een gezamenlijk amendement
in te dienen.De heer Balemans (VVD):Ik heb goed geluisterd naar de heer Van der Knaap. Ik proef bij hem het
verlangen om het defensiebudget te verhogen voor het jaar 2000. Ik wijs hem
erop dat dit bij de algemene politieke beschouwingen had dienen te gebeuren.
Wij kunnen dan immers tussen begrotingen schuiven. Het is niet gebruikelijk
om dergelijke voorstellen bij de begrotingsbehandeling zelf, in dit geval
die van Defensie, te doen. Waarom heeft het CDA bij de algemene politieke
beschouwingen, bovenop de motie-Dijkstal, niet een eigen motie ingediend van
extra 50 mln.? Dan hadden wij kunnen praten.De heer Van der Knaap (CDA):U kunt nu ook praten. Het CDA heeft nadrukkelijk gekeken in de Miljoenennota
of er ruimte is. Die is er. In dier voege hebben wij een amendement klaarliggen.
De heer Balemans kan daar zo zijn handtekening onder zetten. Er is een nog
niet toegewezen post aanvullende middelen. Vanuit die aanvullende middelen
willen wij het defensiebudget met 100 mln. verhogen. Nogmaals, het amendement
is voorbereid. Als de heer Balemans ook van mening is dat er binnen Defensie
meer moet gebeuren – zoals de heer Van den Doel goed onderbouwd heeft
aangegeven – nodig ik hem nadrukkelijk uit, met ons amendement mee te
gaan.De heer Balemans (VVD):Die discussie zullen wij voeren bij de Defensienota. Ik ben bovendien
niet van plan om namens mijn fractie ongedekte cheques uit te geven. De heer
Van der Knaap zal moeten aangeven waar hij die extra 50 mln. binnen de huidige
begroting denkt te vinden. Dan kunnen wij alsnog praten. Ik ben vooralsnog
niet van plan, mijn handtekening onder dit amendement te zetten.De heer Van der Knaap (CDA):Ik nodig u uit om goed naar mijn amendement te kijken. Wij hebben 100
mln. gevonden binnen de totale begroting van de rijksoverheid.De heer Balemans (VVD):U wilt 50 mln. extra toevoegen aan wat bij de algemene politieke beschouwingen
is afgesproken. Dat kan niet.De heer Van der Knaap (CDA):Dat kan wel. Dat heb ik net aangegeven. Een en ander is voorbereid. De
mogelijkheden zijn er. Het gaat mij om de lakmoesproef. Ik citeer een collega
van de heer Balemans, die nadrukkelijk heeft aangegeven dat het zo niet langer
kan. Als het ambitieniveau wordt gehandhaafd, zoals het kabinet doet, moet
er immers geld bij. Ik nodig de VVD uit om de bedoelde lakmoesproef te ondergaan.De heer Balemans (VVD):Mijn collega heeft gezegd dat de lakmoesproef plaatsvindt bij de Defensienota
en niet bij de begrotingsbehandeling.De heer Van der Knaap (CDA):Waarom kan dat nu niet en straks wel, bij de behandeling van de Defensienota?De voorzitter:Dat kan de heer Balemans desgewenst in zijn eigen termijn aangeven.De heer Zijlstra (PvdA):In het regeerakkoord is afgesproken dat er 375 mln. per jaar moet worden
bezuinigd. Het CDA wil er per jaar 100 mln. bij doen. Mag ik daaruit afleiden
dat het CDA met terugwerkende kracht akkoord gaat met een bezuiniging van
275 mln.?De heer Van der Knaap (CDA):Dan zouden wij nu eigenlijk de volledige nota van het CDA moeten gaan
bespreken. U weet dat wij, naast de extra 100 mln., ook nog 150 mln. uit de
HGIS-gelden ten behoeve van vredesoperaties willen vrijmaken. Bij elkaar gaat
het dan dus al om 250 mln. Verder heeft de motie-Dijkstal 50 mln. opgeleverd,
dus dan zitten wij op 300 mln. Daarnaast hebben wij in onze nota ook een aantal
voorstellen gedaan waardoor het geheel iets goedkoper kan. Uiteindelijk komen
wij in onze Defensienota uit op 300 mln. méér voor defensie.De heer Zijlstra (PvdA):Dan gaat u dus met terugwerkende kracht akkoord met een bezuiniging op
defensie. Het is goed om dat nu vast te stellen.De heer Van der Knaap (CDA):Het is goed om vast te stellen dat het CDA er 300 mln. bij wil doen, bovenop
het huidige budget. Dat moet de conclusie zijn.De heer Harrewijn (GroenLinks):Voorzitter! Ik zou de heer Van der Knaap willen vragen waar hij de 100
mln. in 2000 precies aan wil besteden.De heer Van der Knaap (CDA):Ik zal straks nog aankondigen dat wij met een motie zullen komen over
het handhaven van het F-16-squadron. Uit het persbericht van de minister van
Defensie blijkt dat dit ongeveer 60 mln. zal kosten. Zo zijn er nog meer zaken,
bijvoorbeeld het personeelsbeleid dat veel geld gaat kosten.De heer Harrewijn (GroenLinks):Maar wordt dat ene squadron dan al gekort in de begroting voor 2000?De heer Van der Knaap (CDA):Wij doen in ieder geval het voorstel dat dit squadron gewoon gehandhaafd
blijft. Dat kost uiteraard geld.De heer Harrewijn (GroenLinks):Dat kunt u voorstellen bij de Defensienota, maar u stelt nu 100 mln. voor
de begroting voor 2000 voor. Waaraan wilt u dat geld dan in 2000 besteden?
Een extra squadron erbij misschien?De heer Van der Knaap (CDA):Onder andere het handhaven van het F-16-squadron. Verder blijkt uit de
begroting dat tal van investeringen worden uitgesteld of vertraagd. Als er
nu één punt geen probleem zal vormen voor de minister en de
staatssecretaris, is het om die 100 mln. goed te besteden.De heer Harrewijn (GroenLinks):Nu, het was al heel moeilijk om het geld in 1998 en 1999 te besteden.
Daarom gaat er ook elke keer bij de eindejaarsmarge zo'n enorme boeggolf mee.
Er zijn dus wel degelijk problemen om het geld uit te geven. Daarom wordt
er in deze begroting ook 100 mln. extra uitgehaald, juist vanwege de vertragingen.De heer Van der Knaap (CDA):Als ik kijk naar de personele problemen en de vertragingen bij de investeringen,
ben ik ervan overtuigd dat dit geld op een zeer goede manier kan worden besteed.
Denk alleen maar aan het personeelsprobleem.De heer Harrewijn (GroenLinks):U hebt dus geen concrete bestedingen voor ogen. Het is dan meer een ideologische
dan een praktische besteding.De heer Van der Knaap (CDA):Nee, het is geen ideologische besteding. Punt is dat wij nu niet kunnen
spreken over de Defensienota. Wel is duidelijk dat extra geld gewoon nodig
is en ik heb ook aangegeven waarom dat zo is.De heer Harrewijn (GroenLinks):U noemt alleen dingen uit de Defensienota, geen zaken die in de begroting
2000 zijn opgenomen.De heer Van der Knaap (CDA):Ik heb al gewezen op de personeelsproblemen. Ik ga daar straks nog meer
over zeggen, maar dit gaat in ieder geval geld kosten.Voorzitter! Tijdens het debat over de Defensienota zal het CDA nog uitvoerig
terugkomen op hetgeen in deze nota is geschreven over de internationale samenwerking.
Wat in ieder geval opvalt is, dat ook het kabinet inmiddels overtuigd is van
de noodzaak van verbetering van de feitelijke Europese interventiecapaciteit.
Naar de mening van het kabinet vereist de Europese politieke "identiteit"
op veiligheidsgebied ook een versterking van de militaire capaciteit. De regering
stond tot vorige week donderdag duidelijk niet te popelen als het om EVDI
ging. De minister van Defensie maakte tijdens een lunch voor de vereniging
van Europese journalisten duidelijk, niets te zien in een eurokorps omdat
hij geen idee had wat hij zich daarbij moest voorstellen. "Wat is dat, zo'n
eurokorps"? Afgelopen donderdag echter kwam als een duveltje uit een doosje
de minister plotseling met zijn voorstel om te komen tot een Europese zeemacht
en een Europees zeetransportcommando. Nog veel opvallender is dat de minister
nu het idee omtrent de oprichting van een eurokorps heeft omarmd en dat minister
Van Aartsen het Finse voorstel van een interventiemacht van 50.000 tot 60.000
militairen zelfs nog aan de magere kant vindt. Is het niet hoogst merkwaardig
dat de ministers zich twee weken geleden nog zeer negatief uitlieten over
een Europese interventiemacht en dat als zeer onwaarschijnlijk afdeden, en
er nu reeds een militaire invulling van Nederlandse zijde is gegeven? Het
CDA vraagt zich af in hoeverre Defensie bij dit proces is betrokken. Waarom
is er hier in de Defensienota in hoofdlijnen niets over aangegeven of ruimte
gecreëerd voor de invulling van de beslissingen die de komende maanden
hieromtrent genomen zullen worden? De vraag onzerzijds is ook in hoeverre
deze invulling goed is uitgedacht binnen Defensie. Wat betekent deze bijdrage
van Nederlandse zijde aan de interventiemacht voor de Nederlandse eenheden?
Gezien de omarming van het idee van een Europese interventiemacht, ook al
kwam die op een laat moment, vraagt het CDA zich af hoe de minister aankijkt
tegen de conclusies van de WEU-experts, waaruit duidelijk wordt dat Europa
op alle fronten tekortschiet om zelfstandig vredesoperaties uit te voeren;
zo is gebleken dat het de EU ontbreekt aan voldoende gevechts- en transportvliegtuigen,
grote schepen, precisiewapens en communicatiemiddelen. Erkent de minister,
deze conclusies kennende, dat Nederland een bijdrage zal moeten leveren aan
het oplossen van deze tekortkomingen en dat hiervoor het defensiebudget in
de komende jaren zal moeten worden verhoogd?De hierboven genoemde Europese militaire tekortkomingen werden ook al
pijnlijk blootgelegd tijdens het conflict in Kosovo. Alhoewel het kabinet
doende is met een evaluatie, verzoek ik de minister of hij de Kamer reeds
nu wil informeren over de lessen die hij uit dit conflict trekt. Het CDA is
van mening dat het handhaven van het zesde F-16-squadron een van de lessen
van het Kosovoconflict zou moeten zijn. De inzet van de Nederlandse F-16's
bleek in dit conflict meer dan noodzakelijk. Daar de Nederlandse F-16's zijn
uitgerust met de modernste beschikbare middelen, konden zij in alle situaties
worden ingezet. Zeker als wordt geconstateerd dat Europa een tekort heeft
aan gevechtsvliegtuigen is het naar de mening van het CDA niet verstandig
om een F-16-squadron op te heffen. Mijn fractie overweegt dan ook een motie
over dit punt. Kosovo is een van de gebieden waar Nederland met militairen
aanwezig is. Namens mijn fractie wil ik al diegenen van de krijgsmacht bedanken
voor hetgeen zij het afgelopen jaar hebben gedaan en voor de bijdrage die
zij hebben geleverd aan de diverse crisisbeheersings- en vredesoperaties.De heer Harrewijn (GroenLinks):Is het u bekend dat het Nederlandse plafond voor de inzet van F-16's wordt
bepaald door het aantal geoefende vliegers en aanwezige technici en dat maar
zo'n 20 kisten hebben meegedaan? Ik begrijp niet hoe u kunt concluderen dat
de handhaving van het extra F-16-squadron door Kosovo wordt gerechtvaardigd.
Zou u het mogelijke verband kunnen toelichten?De heer Van der Knaap (CDA):De voortzetting van acties is met vijf squadrons veel moeilijker dan met
zes. De Nederlandse inspanning in Kosovo is een groot succes geweest. Daarbij
komt dat in Europa een tekort aan gevechtsvliegtuigen bestaat. Ik vind het
raar dat in dat licht de Nederlandse regering ervoor pleit om dit tekort nog
groter te maken. Vandaar dat ik overweeg om hierover een motie in te dienen.De heer Harrewijn (GroenLinks):Dat laatste is uw goed recht, maar ik snap het verband met Kosovo nog
steeds niet. Wij gebruiken 20 kisten en voor voortzetting zijn er nog eens
40 kisten nodig gezien de 2:1 verhouding. Zo kom je op 60 kisten. U wilt er
132 handhaven. U kunt die politieke mening hebben, maar ik snap niet dat u
uw standpunt baseert op Kosovo.De heer Van der Knaap (CDA):Ik zal een ander argument geven: als de Amerikanen geen forse inspanning
met gevechtsvliegtuigen hadden geleverd, dan had Europa een grotere gevechtscapaciteit
nodig gehad; in ieder geval hadden wij dan meer dan 20 vliegtuigen moeten
inzetten. Daarom vroeg ik de minister naar de lessen die hij heeft getrokken.De heer Harrewijn (GroenLinks):Mijnheer Van der Knaap, het is bekend dat de Amerikanen juist tevreden
waren over de Nederlandse inzet. Gezien de grootte van ons land hebben
wij het met die 20 kisten prima gedaan en hebben wij een fantastische inzet
geleverd, maar het had allemaal niets met het zesde squadron te maken.De heer Van der Knaap (CDA):Omdat wij hierover vaak hebben gedebatteerd, weet ik hoe belangrijk u
de inzet van de NAVO bij het conflict in Kosovo vond. Als de Amerikanen echter
een minder grote inspanning hadden geleverd, dan had de Nederlandse inspanning
groter moeten zijn. Dit rechtvaardigt dus meer dan wat ook het belang van
de handhaving van een bepaald volume aan F-16's in Nederland, temeer omdat
in Europa sprake is van een tekort.De heer Balemans (VVD):Voorzitter! Kan de heer Van der Knaap eindelijk eens aangeven waarover
hij het heeft: over de Defensienota of over de begroting voor 2000? U hebt
het namelijk constant over het F-16-squadron dat zou worden afgeschaft.De heer Van der Knaap (CDA):Het woord "Defensienota" heb ik niet in de mond genomen. Bovendien heb
ik geconcludeerd dat wij in het kader van de hoofdlijnennotitie uitvoerig
over dit squadron hebben gesproken en dat een Kamermeerderheid in dat verband
een bepaalde mening kenbaar heeft gemaakt. Ik vind het goed dat tijdens de
begrotingsbehandeling een signaal wordt gegeven ten aanzien van de F-16's.
In uw eigen termijn kunt u daarop ingaan. Ik vind het ook best om de motie
eventueel aan te houden, opdat die in het kader van de Defensienota verder
kan worden bediscussieerd. Ik vind dat wij hier klare wijn moeten schenken.Voorzitter! Voor een moderne krijgsmacht is een investeringsquote van
28 tot 30% nodig. Volgens het jaaroverzicht van het materieelbeleid in 1998
is de investeringsquote, sinds het vaststellen van de prioriteitennota, niet
boven de 22,7% uitgekomen. Terecht constateert de Adviesraad internationale
vraagstukken in zijn advies van september jongsleden dat dit gebrek aan investeringen
tot gevolg heeft dat de krijgsmacht, waarvan het materieel door het intensieve
gebruik bij crisisbeheersingsoperaties toch al behoorlijk slijt, zich niet
meer voldoende kan vernieuwen en bovendien vervangingsinvesteringen moet uitstellen.
De heer Van den Doel heeft in een artikel ongeveer hetzelfde gezegd. Omdat
een en ander leidt tot sleets materieel en daarmee tot een verhoging van de
exploitatielasten, komt de krijgsmacht in een vicieuze cirkel terecht.Op pagina 38 van de defensiebegroting staan de maatregelen vermeld die
nodig zijn om invulling te geven aan de structurele bezuinigingen van het
regeerakkoord en de UKW. Hieruit blijkt dat tal van investeringsprojecten
worden vertraagd. Dat roept de vraag op hoe lang het ministerie van Defensie
het zich nog kan permitteren om op deze wijze bezuinigingen in te vullen.
De investeringsquote van 28 tot 30% uit de prioriteitennota wordt ook in deze
begroting bij lange na niet gehaald. Hoe lang kan de regering zich dit nog
permitteren? Door het uitstellen van investeringen is immers een boeggolfeffect
ontstaan, die alleen maar groter wordt door het in de defensienota voorgestane
beleid. Een en ander roept verder de vraag op waarom de bewindslieden de in
de prioriteitennota omschreven investeringsquote niet als uitgangspunt van
hun beleid hebben genomen. De CDA-fractie verzoekt de bewindslieden hieromtrent
duidelijkheid te verschaffen, temeer omdat het kabinet in de defensienota
uitgaat van een investeringsquote die op een wat lager gemiddelde uitkomt
dan in de prioriteitennota was voorzien. Dit is voor ons aanleiding te vragen
of dat gemiddelde slaat op het uitgangspunt van 28 tot 30% of op het gemiddelde
van de gerealiseerde percentages.In de begroting staat dat eind 1999 een besluit zal worden genomen over
het antitankwapen. Hoewel onlangs nog veel rumoer rondom de aanschaf van dit
wapen is ontstaan, geeft de begroting geen duidelijkheid voor welk antitankwapen
zal worden gekozen. De CDA-fractie wil dan ook van de bewindslieden vernemen
wat de reden is van uitstel en wanneer een besluit over de aanschaf te verwachten
is?Tijdens de vorige begrotingsbehandeling is uitvoerig op de omvangrijke
personeelsproblematiek ingegaan. De CDA-fractie is verheugd over de aandacht
die de bewindslieden met name in de Defensienota hieraan schenken. De CDA-fractie
ziet echter reden om een aantal kanttekeningen te plaatsen.Het afgelopen jaar is in dit huis regelmatig van gedachten gewisseld over
het omvangrijke probleem van werving en selectie. Het lukt de krijgsmacht
maar niet om alle vacatures vervuld te krijgen. Is het waar dat er op dit
moment ongeveer 4000 vacatures niet zijn vervuld? En is het zo dat veel van
de aangestelde militairen na de proefperiode toch besluiten voor een carrière
buiten de krijgsmacht? Zo ja, hoe groot is dan het percentage uitvallers?Uit de begroting valt op te maken dat de budgetten voor werving en selectie
aanmerkelijk zullen worden verhoogd. Onduidelijk blijft echter voor welke
nieuwe activiteiten deze extra middelen worden ingezet. Worden deze middelen
gebruikt voor nog meer paginagrote advertenties, tv-spotjes of anderszins?
De CDA-fractie is van mening dat met weer meer geld voor werving en selectie
het personeelsprobleem niet kan worden opgelost. Wat vinden de bewindslieden
van het idee, commerciële bemiddelaars, zoals uitzendbureaus, bij het
wervings- en selectieproces te betrekken?Wij reiken de minister ons idee aan om een reserveplicht van drie jaar
in te voeren voor de BBT'ers met een langdurig contract. Mijn fractie denkt
daarbij aan een periode van zes jaar. Deze actieve reservisten kunnen vervolgens
worden ingezet voor crisisbeheersings- en vredesoperaties. Dit is een gedeeltelijke
oplossing voor het "vullingsprobleem" van de parate eenheden. Wij stellen
dit voor, omdat wij denken dat dit nodig is om het voortzettingsvermogen te
kunnen garanderen op een voor het personeel aanvaardbare wijze.De huidige uitzendfrequentie is voor het personeel een probleem. Niet
alleen voor de uitgezonden militairen, maar ook voor het thuisfront levert
de huidige uitzendformule problemen op. Dat blijkt onder meer uit de jaarverslagen
van de IGK, maar ook tijdens werkbezoeken of bij individuele contacten komt
de problematiek van de uitzendfrequentie aan de orde. De periode die het personeel
thuis is, moet worden verlengd. De CDA-fractie pleit dan ook voor een uitzendfrequentie
van zes maanden uit en anderhalf jaar thuis in plaats van zes maanden uit
en een jaar thuis, zoals de minister voorstaat. Wij zullen hiertoe in de tweede
termijn een motie indienen.De heer Zijlstra (PvdA):Wat betekent dit voor het ambitieniveau? Vindt u dat het ambitieniveau
van vier eenheden tegelijk gehandhaafd moet worden?De heer Van der Knaap (CDA):Ja.Behalve uitzendfrequentie zijn ook de opleiding en vorming een uiterst
belangrijk element om een militair zo goed mogelijk te laten functioneren
in crisisgebieden. Uitzending naar crisisgebieden betekent immers dat de militair
niet alleen geconfronteerd wordt met andere culturen, gewoontes en gebruiken,
waarden en normen. Bij uitzending zal de militair ook te maken krijgen met
samenwerking met krijgsmachtdelen van andere landen. Hij of zij zal hierop
voorbereid moeten zijn. Maar ook dienen de militairen te worden opgeleid om
gewetensvol en verantwoord te kunnen handelen. De oprichting van de ethiekdesk
binnen de krijgsmacht is daartoe een goed initiatief. Maar door hier slechts
1 FTE aan te verbinden, wordt dit initiatief al bijna in de kiem gesmoord.
Het CDA wil dan ook pleiten voor uitbreiding.Bij thuiskomst doen zich echter weer andere problemen voor. Veel BBT'ers
zijn nog steeds gehuisvest in de kazernes hoewel het beleid sinds het opschorten
van de dienstplicht daar niet meer op is gericht. Door het ontbreken van sportfaciliteiten
of andere ontspanningsmogelijkheden voor de vrije tijd slaat de verveling
daar met name in de avonduren toe. Dat roept de vraag op waarom aan dit aspect
niet meer aandacht wordt geschonken.Ten slotte wil het CDA dat Nederland voldoet aan de gewenste internationale
normen voor rekruteringsleeftijd van militairen en niet te werven onder de
18 jaar. Dat wil niet zeggen dat jongeren onder de 18 jaar zich niet zouden
mogen oriënteren op een toekomstige baan bij de krijgsmacht. Het CDA
is van mening dat de mogelijkheden van oriëntatie op een mogelijke baan
bij de krijgsmacht van jongeren onder de 18 jaar fors moeten worden uitgebreid.
Dat kan ook, immers, de assistentenopleidingen op de regionale opleidingscentra
blijken momenteel dermate succesvol, dat hieruit een substantieel deel zich
meldt voor de krijgsmacht. Het CDA is dan ook van mening dat structureel een
oriëntatiefase bij de krijgsmacht in deze opleiding ingebouwd moet worden.Ik kom te spreken over de opvang militaire oorlogsslachtoffers. De minister
zegt een bijzondere zorgplicht te hebben voor de gewezen militair wiens invaliditeit
is ontstaan in en door de dienst. Op het bestaande voorzieningenpakket zouden
geen verdere bezuinigingen plaatsvinden. En bovendien zou de eenloketgedachte
ook voor deze doelgroep in stand gehouden worden. De nieuwe regeling betekent
echter voor deze gewezen militairen dat zij zich in plaats van rechtstreeks
te melden bij de USZO bij hun zorgverzekeraar dienen te melden. Als de aanvraag
door de zorgverzekeraar wordt afgewezen of als de rekening niet of maar voor
een klein gedeelte wordt vergoed, dient men een verzoek om vergoeding van
de kosten in te dienen bij USZO. Om de financiële vergoeding of tegemoetkoming
te kunnen vaststellen, heeft USZO de originele rekening en de uitkeringsspecificatie
nodig. Dit levert in de praktijk de nodige problemen op omdat enerzijds de
originele nota door de behandelaar rechtstreeks naar de zorgverzekeraar wordt
gezonden en anderzijds aan de hand van de uitkeringsspecificatie vaak niet
duidelijk is wat vergoed of niet vergoed is. Aan de hand van de rekening is
het voor het USZO moeilijk te beoordelen of er sprake is van een aandoening
verbonden aan het dienstverband. Er zal dus in veel gevallen een verklaring
van een arts of specialist meegezonden moeten worden om dat te kunnen beoordelen.
Het verstrekkingenpakket is flink afgeslankt. Een aantal voorzieningen en
verstrekkingen komt niet meer in het pakket voor. USZO vergoedt alleen dat
wat in het pakket is opgenomen. Voor 1 januari 1999 was de regeling gezondheidszorg
van toepassing. Bij een medische indicatie werd op grond van die regeling
alles vergoed. Het CDA vindt het voor de mensen maar een ingewikkelde, omslachtige
en bureaucratische regeling. Daarnaast kan het financieel nadeel van de nieuwe
regeling oplopen tot ƒ 4000 per jaar. Het CDA verzoekt de minister
dan ook om in overleg met de Bond van Nederlandse militaire oorlogs- en dienstslachtoffers
te komen tot een andere regeling. Tevens doen wij een dringend beroep op de
minister nog eens kritisch het huidige verstrekkingen- en voorzieningenniveau
te bezien. Immers, gewezen militairen verdienen het niet dat zij vanwege een
nieuwe regeling er financieel op achteruitgaan.Ik kom te spreken over de relatie defensie politie. Onze fractievoorzitter
heeft in het kader van het Europese kampioenschap voetbal een pleidooi gehouden
om militaire capaciteit ter ondersteuning van de politie in te zetten. Het
leidde nogal tot wat commotie in politiek Den Haag. Maar samenwerking tussen
politie en de krijgsmacht is volstrekt geen nieuw fenomeen. Er is al op diverse
terreinen sprake van permanente samenwerking tussen krijgsmacht en veiligheidsorganisaties
die ressorteren onder de ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie. Ik
noem: vredesoperaties, grensbewaking, mobiel toezicht vreemdelingen, noodopvang
van asielzoekers, kustwacht, rampenbestrijding, terreurbestrijding, explosieven
opruiming, bijdragen aan de ME, doorspelen van inlichtingen, luchtverkeersdiensten
en medische samenwerking.De ontwikkelingen op het gebied van interne en externe veiligheid maken
verdere bundeling van kennis en capaciteiten wenselijk. De veiligheid van
Nederland zal beter worden gewaarborgd als de strijd tegen de internationaal
georganiseerde misdaad, smokkel van wapens en mensen, terrorisme en extremisme,
de proliferatie van nucleaire, chemische en vooral biologische wapens, rampen
en andere bedreigingen wordt geïntensiveerd. Op al deze terreinen hebben
zowel krijgsmacht als binnenlandse veiligheidsorganisaties kennis en capaciteiten
beschikbaar. De CDA-fractie heeft geen principiële bezwaren tegen gebruikmaking
van de krijgsmacht ter ondersteuning van het binnenlands gezag, evenmin tegen
inzet van de politie voor vredesoperaties en vredesopbouw in het buitenland.Wij verzoeken de minister dan ook om samen met zijn collega's van Justitie
en Binnenlandse Zaken gezamenlijk onderzoek te verrichten naar bestaande vormen
van samenwerking, deze te evalueren en voorstellen te doen voor verbetering.
Tevens is het van belang dat in het jaarlijks aan de Kamer toegezonden Integrale
veiligheidsplan, beschrijvingen van bedreigingen van de veiligheid
van Nederland, die in het buitenland hun bron hebben, worden opgenomen. Dit
zal de Kamer beter in staat stellen prioriteiten te stellen en inzet van middelen
af te wegen.De heer Harrewijn (GroenLinks):Hoe ver wilt u hierin gaan? Dit lijkt een grenzeloze structurele taak
voor Defensie op het gebied van binnenlandse veiligheid. Het gaat niet om
een ramp, maar wat u beschrijft, ken ik uit sommige landen waarin ik niet
graag wil wonen.De heer Van der Knaap (CDA):Dit is een land waarin het goed wonen is en dat moet ook zo blijven.De heer Harrewijn (GroenLinks):Wat wilt u precies? Moet Defensie structurele taken krijgen ten aanzien
van de binnenlandse veiligheid en internationale misdaadbestrijding?De heer Van der Knaap (CDA):Ik heb geprobeerd de bestaande samenwerkingsverbanden aan te geven en
dat zijn er talloze. Ik heb gevraagd of de minister ze kan evalueren en of
bepaalde zaken kunnen worden geïntensiveerd. Ik constateerde alleen dat
er vele structurele samenwerkingsmodellen zijn.De heer Harrewijn (GroenLinks):Op veiligheidsgebied is het vooral de Koninklijke marechaussee die onder
het gezag van het OM werkt. Ik vind dat die moet worden ondergebracht bij
Binnenlandse Zaken omdat ik de krijgsmacht en de binnenlandse veiligheid gescheiden
houd.Mevrouw Van 't Riet (D66):De heer Van der Knaap noemde vele civiele taken van onze militaire organisatie
die eventueel in samenspraak met Binnenlandse Zaken en Justitie op elkaar
moeten worden afgestemd. Ik zou een onderzoek daarnaar ook zeer toejuichen.
Bestaat echter ook de doelstelling om naar de plaatsbepaling van de militaire
organisatie te kijken ten opzichte van de andere organisaties, zodat die deel
kan uitmaken van dat onderzoek?De heer Van der Knaap (CDA):Absoluut. Voorzitter! Zoals ik in het begin van mijn betoog heb vermeld,
is deze defensiebegroting een beleidsarm stuk. Het door de regering voorgestane
beleid staat in de Defensienota. De discussie die sinds het aantreden van
het tweede kabinet Kok over defensie is ontstaan, heeft in leder geval als
voordeel dat het merendeel van de grote fracties hun visie op de toekomst
van de krijgsmacht in afzonderlijke nota's hebben gepresenteerd. Niet bij
deze begrotingsbehandeling, doch in februari bij de bespreking van de Defensienota
vindt het debat over de toekomst van de krijgsmacht plaats. Het CDA heeft
zijn opvattingen over Defensie verwoord in de nota "De Krijgsmacht, inzetbaar
voor de 21ste eeuw". De inzet van het CDA is dus bekend. Het CDA staat te
popelen om aan het debat over de krijgsmacht in de 21ste eeuw deel te nemen.De heer Zijlstra (PvdA):Voorzitter! Reeds vele jaren levert Nederland een forse bijdrage aan de
handhaving van de internationale rechtsorde. Bosnië, Kosovo en Cyprus
zijn daarvan voorbeelden. De PvdA-fractie wil al deze militairen bedanken
voor hun inzet die zij leveren op grote afstand van huis. Een bijzondere rol
heeft dit jaar bij het Kosovoconflict de Koninklijke luchtmacht gespeeld die
op een voortreffelijke wijze heeft bijdrage aan een oplossing van het conflict.
Dat is zelfs tot de Amerikaanse senaat doorgedrongen. Wij hebben het bewijs
geleverd voor de stelling, dat je niet groot hoeft te zijn om goed te zijn.
Een combinatie van goede training, geavanceerde wapensystemen en een grote
inzet van het personeel hebben de operatie mogelijk gemaakt.Voorzitter! Sinds onze bijdrage aan de operatie in Libanon, hebben tienduizenden
Nederlandse militairen deelgenomen aan vredesoperaties. Hiervoor bestaat over
het algemeen een redelijk draagvlak binnen de Nederlandse samenleving. Dat
is op zichzelf opvallend, want Nederland heeft niet echt een militaire traditie,
althans niet vergeleken met andere landen. Denk in dit verband met name aan
Engeland en Frankrijk, maar ook aan de Verenigde Staten en Canada. Toen ik
de afgelopen zomer in Ottowa rondliep, zag ik een schitterend peacekeeping
monument. Daarmee werd tot uitdrukking gebracht wat er binnen de Canadese
samenleving leeft als het gaat om de militaire geschiedenis van dat land.
Nederland heeft sinds de Tweede Wereldoorlog steeds geworsteld met zijn militair
verleden. Denk in dit verband aan de acties in Nederlands Indië, maar
ook aan het Srebrenicadrama. Het veteranenbeleid heeft pas in de jaren negentig
echt zijn beslag gekregen. Dat was vele jaren te laat voor bijvoorbeeld de
oud-Indiëmilitairen en de Libanongangers. Er is dan ook sprake van een
gemiste kans. Kennelijk heeft de samenleving en de politiek de problemen op
dat punt altijd willen verdringen. Pas in een heel laat stadium hebben wij
een actieve rol op dit vlak willen vervullen. Het is belangrijk om vast te
stellen, dat met name de Tweede Kamer vanaf 1990 een zeer actieve rol in dezen
heeft gespeeld.Mijnheer de voorzitter! Deze minister van Defensie is beducht voor lekken.
Terecht! Ik was zeer verbaasd over de uitlatingen van de minister in Israël
over de Defensienota. Hij zei daar dat de parate eenheden met 2000 mensen
uitgebreid zouden worden. Waarom heeft de minister dat niet direct de Kamer
laten weten in plaats van haar dat via de pers te melden?Minister De Grave:Voorzitter! Ik wil graag vermelding van de bron. Waar heb ik dit gezegd?De heer Zijlstra (PvdA):Ik ben een simpele krantenlezer en ik heb dit overal gelezen. Ik begrijp
dat u nu een probleem hebt, maar ik stel u graag in de gelegenheid de berichten
te weerspreken.Minister De Grave:Ik zal u een videoband van mijn persconferentie doen toekomen.De heer Zijlstra (PvdA):Oké. Ik vind het toch opvallend dat veel journalisten deze uitbreiding
hebben gemeld. Kennelijk hebben zij die verzonnen. Ik geloof u evenwel in
deze Kamer op uw woord.Mijnheer de voorzitter! Met name de laatste weken is veel gesproken over
een Europese defensiecapaciteit. Parijs en Londen speelden bij deze discussie
een centrale rol. De indruk is ontstaat dat de Nederlandse regering eigenlijk
niet zoveel voelt voor die Europese defensiecapaciteit, daar in elk geval
zeer terughoudend tegenoverstaat en dat onze collega's van de VVD er al helemaal
niets voor voelen. Inmiddels is het beeld gewijzigd. Wij hebben
eergisteren een brief van de minister van Defensie gekregen over het overleg
dat de ministers van Defensie in Brussel hebben gevoerd. Daaruit blijkt, dat
Nederland toch een redelijk actieve rol wil vervullen. De minister heeft daar
zelfs uitspraken gedaan over een Europese zeemacht. Wat is het standpunt van
de Partij van de Arbeid?In alle discussies over Europa speelt de NAVO een belangrijke rol. In
de optiek van de Partij van de Arbeid, blijft de NAVO de hoeksteen van ons
collectief veiligheidsbeleid. Wij moeten ons evenwel realiseren, dat er momenten
kunnen komen waarop de Amerikanen andere belangen voor ogen hebben dan de
Europeanen. Dat is ook niet zo gek, gelet op de gang van zaken bij de ontwikkelingen
in Albanië, maar ook bij de oplossing van het Kosovoconflict. Bij het
nemen van een besluit waren in de Amerikaanse senaat 58 stemmen voor en 42
tegen. Dat duidt erop dat wij er niet per definitie van kunnen uitgaan dat
de Amerikanen bij een regionaal conflict in Europa bereid zijn een rol te
spelen. Wij moeten ervoor oppassen dat wij geen onnodige dingen doen die veel
geld kosten. Wij moeten dus geen dubbele inzet hebben van eenheden in zowel
Europees als NAVO-verband. Dat wordt ook niet door de Nederlandse regering
gewenst. Bovendien zal een verdergaande samenwerking van de Europese defensie-industrie
nodig zijn om concurrerend te kunnen zijn ten opzichte van de Amerikaanse
industrie.De PvdA-fractie is blij met de gewijzigde opstelling van de minister van
Defensie. Ik zei al: hij heeft zelfs het idee van een Europese zeemacht geopperd.
Maar hoe gaat dit nu precies verder? Wat moeten wij verstaan onder het voorgestelde
eurokorps? Betreft dat het bestaande eurokorps, waar je niet zo erg enthousiast
over hoeft te zijn, of gaat er iets nieuws komen? Ik zou graag zien dat de
minister daarop ingaat.Wij hebben afgesproken dat wij het nu niet over de Defensienota zouden
hebben. Dat is ook terecht, want het zou slecht zijn om dat nu half te doen
en de volgende keer ook half. Ik beroep mij echter toch op een aantal antwoorden
in de schriftelijke voorbereiding, met name als het gaat om de "theatre missile
defence" op de fregatten. Uit de beantwoording van de vragen blijkt dat verschillende
landen op dit punt hun eigen gang gaan. Verschillende landen zijn bezig om
hierbij het wiel uit te vinden. Nederland wil daarin ook een rol spelen, samen
met Duitsland en de Verenigde Staten, in elk geval om het nodige onderzoek
te verrichten. De PvdA ontkent het probleem niet, want ik geloof dat de Noord-Koreanen
inmiddels een raket over Japan hebben geschoten. Het is dus niet allemaal
onzin. Maar als wij daar iets aan willen doen, dan vraagt dat wel om een gezamenlijke
aanpak van de NAVO en wellicht ook om multinationale financiering. Voor een
Alleingang van Nederland met de Amerikanen voelen wij helemaal niets. Ik hecht
eraan om dat hier in alle duidelijkheid uit te spreken.De laatste tijd is nogal gediscussieerd over de zogenaamde kindsoldaten.
Op dat punt zijn er in de wereld veel misstanden. Vanaf januari wordt in Genève
weer onderhandeld over het VN-protocol kindsoldaten. Doel is om de minimumrekruteringsleeftijd
terug te brengen tot 18 jaar.De heer Balemans (VVD):Wat moet ik volgens de PvdA precies onder de rekruteringsleeftijd verstaan?
Geldt dat voor mensen die worden geworven met als doel een militaire status,
geldt het gewoon als werving volgens Van Dale, of geldt het in brede zin?De heer Zijlstra (PvdA):Daar kom ik zo op terug.De Nederlandse regering is op dit punt nogal terughoudend. Wij moeten
een afweging maken tussen het belang van vele kinderen op deze wereld en het
belang van de werving van militairen voor de Nederlandse krijgsmacht. De PvdA
kiest dan primair voor het mondiaal belang van de kinderen. Wij hebben echter
best oog voor de wervingsproblematiek. Uit de cijfers blijkt dat er nogal
wat jongeren onder de 18 jaar in militaire dienst zijn. Hoe kun je nu toch
de wervingscapaciteit zoveel mogelijk behouden? In de eerste plaats denk ik
dan aan de rol van de ROC's, die collega Van der Knaap ook al noemde. In de
tweede plaats kan het van belang zijn om stages aan te bieden. Wat moeten
wij daar dan precies onder verstaan? Wij vinden dat mensen mogen worden opgeleid
voor het militaire beroep door middel van opleidingen en stages, maar dat
de specifieke militaire componenten, de bijzondere componenten, daar uitgehaald
moeten worden. In de eerste plaats betekent het dat er bij stages geen sprake
mag zijn van een dienstverband. Als je een dienstverband als militair aangaat,
val je onder de militaire krijgstucht. Wij vinden, ten tweede, dat dit niet
zo zou moeten zijn. Bovendien hebben militairen een specifieke bevoegdheid:
het gebruik van wapens. Tegenwoordig zijn er allerlei methoden om te oefenen
met behulp van simulatoren – wij zien dat als wij op werkbezoek gaan
bij de landmacht – en daar hebben wij geen bezwaar tegen. Ook het schieten
met losse flodders vinden wij niet bezwaarlijk, maar met scherp schieten zou
niet toegestaan moeten zijn voor jongeren onder 18 jaar. Dit zijn de drie
voorwaarden die wij in verband brengen met de opleiding voor militair: geen
dienstverband, niet vallen onder de krijgstucht en geen schietoefeningen met
scherp.De heer Harrewijn (GroenLinks):Voorzitter! Betekent dit dat de daadwerkelijke keuze voor een carrière
bij Defensie pas gemaakt kan worden op de leeftijd van 18 jaar? Berust er
op de jongeren, die een stage gedaan hebben of een opleiding hebben gevolgd,
geen verplichting om bij Defensie verder te gaan?De heer Zijlstra (PvdA):Op elk moment voor het 18de jaar kan men afhaken. Hiermee wilde ik aangeven
dat wij mee willen denken met de regering om tot een redelijke afweging van
belangen te komen. De PvdA is niet blind voor de problemen dienaangaande.Dan kom ik bij de situatie in Den Helder, een onderwerp dat in dit kader
regelmatig aan de orde komt. In Den Helder heeft men geprobeerd een toekomst
te scheppen en wij kunnen vaststellen dat de neuzen in dezelfde richting wijzen.
Dat vinden wij heel positief. Kan de regering op korte termijn haar visie
geven op dat punt, zodat Den Helder verder kan. Dat vraagt van alle betrokken
partijen de nodige inzet en dat geldt ook voor de verschillende overheden,
inclusief Defensie.Ten slotte nog het volgende. Er is een punt waar ik dit jaar niet over
wil discussiëren en dat betreft het aantal generaals. Die discussie heb
ik jarenlang gevoerd en ik wil dat dit jaar achterwege laten,
tenzij iemand daar bezwaar tegen heeft.De voorzitter:Ik kijk naar de leden en ik constateer dat niemand daartegen bezwaar heeft.De heer Harrewijn (GroenLinks):Voorzitter! De begroting die wij nu bespreken is een bijzondere begroting:
een defensiebegroting in het jaar waarin de Nederlandse krijgsmacht deelgenomen
heeft aan grootschalige gevechtshandelingen; een jaar waarin wij met een ongekend
aantal militairen deelnemen aan vredesmissies. Ook de waardering van de fractie
van GroenLinks gaat uit naar alle jongens en meisjes en mannen en vrouwen
die daaraan meedoen.Het is ook het laatste jaar van de eeuw, waarin wij de eerste begroting
van de nieuwe eeuw bespreken. Uitgerekend deze begroting staat in de schaduw
van de Defensienota 2000, waarvoor een apart traject is afgesproken. Ik zal
dan ook niet uitvoerig op de Defensienota ingaan, zoals is afgesproken, maar
over een aantal aspecten kan ik niet zwijgen, omdat die te verweven zijn met
de actualiteit of met de begroting. Ik noem de ontwikkelingen aangaande de
Europese veiligheids- en defensie-identiteit. Die ontwikkelingen gaan zo snel,
dat ik het daar nu wel over moet hebben. De recente bekering van de minister
tot het eurokorps en zijn voorstel om te komen tot een Europese zeemacht zijn
voorbeelden van die snelle ontwikkeling.Allereerst wil ik weten hoe die bekering tot het eurokorps zich verhoudt
tot de stelling dat er niet gedubbeld moet worden en specifiek tot wat er
in de Defensienota staat over het Duits-Nederlandse legerkorps. Dit legerkorps
is eigenlijk ongeschikt voor vredesmissies, want zoals de meeste legerkorpsen
van Europese landen is ook dit korps deels mobilisabel. Dat alleen al maakt
zo'n korps ongeschikt voor de snelle en flexibele inzetbaarheid die tegenwoordig
vereist is. Ook is het een illusie dat Duitsland en Nederland samen een heel
legerkorps leveren voor een gezamenlijke Europese actie. Dan heb je meer aan
een multinationaal korps waar meer landen aan meedoen. De vorming daarvan
en de oefeningen daarmee voorzien ook in de stafcapaciteit, waaraan behoefte
lijkt te zijn. De keuze voor het eurokorps of een vorm van eurokorps kan ik
dus wel volgen. Ik meen evenwel dat dit op gespannen voet komt te staan met
een Duits-Nederlandse Alleingang en hetgeen in de Defensienota staat over
het leveren van de eventuele staf daarvoor. Ik hoor hier graag een toelichting
op. Het is een voorbeeld van het in stand houden van dubbelingen, maar daar
willen wij terecht niet aan doen. NAVO-middelen en Europese middelen moeten
optimaal in elkaar opgaan. Graag wil ik dan ook van de minister horen wat
deelname aan het eurokorps praktisch gaat inhouden. Aan wat voor onderdelen
denkt hij daarbij? Wat betekent het voor troepen en voor oefeningen? Hoe verhoudt
het zich tot wat wij nu doen?Ook het idee van de minister over een Europese zeemacht vergt nadere toelichting.
Eerlijk gezegd, was mijn eerste gedachte dat niet alleen nobele Europese motieven
aan dit voorstel ten grondslag liggen. Het is ook handig voor binnenlands
gebruik. Zo hoopt de minister wellicht een verdere aantasting van de marine
te voorkomen. De in de Defensienota aan de Kamer opgedrongen wisseltruc, het
weg te bezuinigen squadron F-16's behouden in ruil voor het extra afstoten
van enkele fregatten – daar lijkt het, gezien de politieke verhoudingen,
op aan te koersen – zou dan tot een nog gunstiger uitkomst omgebogen
kunnen worden, namelijk squadron behouden, boten behouden en misschien nog
wel extra geld voor Defensie, als de zeemacht ineens zo belangrijk wordt.
Ik kan het niet helpen, maar het was mijn eerste gedachte dat er iets achter
moest zitten, als de minister van Defensie op dit moment met zo'n zeemacht
komt. Laat hij nu maar eens uitleggen op welke vraag zo'n Europese zeemacht
een antwoord is. Bij welk soort vredesmissies misten wij een goed georganiseerde
marine van een dergelijke omvang of denken wij die te missen? Voor transport
over zee volstaat wellicht een Europees maritiem logistiek centrum dat in
staat is, snelle civiele transportcapaciteit in te huren. Ik weet namelijk
niet of wij transportboten tot defensiematerieel moeten willen maken. Als
het puur om transport gaat, is zelfs een tweede amfibisch transportschip discutabel.
Wat voegt die Europese dimensie toe aan wat we al hebben en doen? Ik blijf
van mening dat in een krijgsmacht die vooral is toegerust voor vredesmissies
en crisisbeheersing, de marine verder verkleind kan worden.De heer Van der Knaap (CDA):Ziet de heer Harrewijn überhaupt nog iets in de marine?De heer Harrewijn (GroenLinks):Jawel, hoor. De marine heeft een aantal belangrijke taken, met name waar
het gaat om het controleren op zee van handelsboycotten. Dat is een onderdeel
van een vredesmissie waarvoor de marine ook al is ingezet. Dat gebeurde dan
echter doorgaans met één fregat of twee mijnenjagers. In die
orde van grootte hebben wij regelmatig meegedaan. Het lijkt mij nuttig om
dat te blijven doen.De heer Van der Knaap (CDA):Acht u het uitgesloten dat er in de toekomst ooit nog een conflict over
zee wordt uitgevochten?De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik kan mij op dit moment geen conflict voorstellen waarbij je met een
omvangrijke marine in de slag gaat. Wij hebben altijd geoefend op de situatie
die zich zou kunnen voordoen, wanneer de Russen onze handelsroute zouden blokkeren
of iets dergelijks. Ik kan mij echter niet voorstellen dat wij nog zulke grote
mijnenvelden zullen aanleggen. Natuurlijk zullen landen nog mijnen leggen.
Ik ben dan ook voor het behoud van de mijnenjaagcapaciteit. Ik geloof echter
niet dat dit zal gebeuren in de omvang waarop wij voorbereid zijn.Een andere actuele zaak waarbij ik vraagtekens heb omtrent de motieven
achter de keuze, is het besluit om Nederland uit Kosovo terug te trekken en
in Bosnië juist met meer militairen te laten deelnemen aan SFOR. Welke
analyse van de ontwikkelingen in Kosovo en Bosnië liggen hieraan ten
grondslag? Is het toch niet beter om ook betrokken te blijven bij Kosovo?
Het beëindigen van de militaire betrokkenheid kan een verzwakking van
de civiele aandacht betekenen. En hoe zit het nu met de veelgeprezen samenwerking
met Duitsland? Op het ene moment is dat het voorbeeld van de
zegeningen van de samenwerking in het Duits-Nederlandse legerkorps, maar op
het andere moment trekken wij dat gewoon weer terug. De redeneringen zijn
dus weinig consistent. Er valt met mijn fractie wel te praten over de keuze
voor concentratie op Bosnië, maar dat dient dan wel plaats te vinden
op basis van goed gemotiveerde afwegingen en eerlijke gegevens. Want ook hierbij
spelen misschien wat minder nobele motieven op de achtergrond een rol. De
wens die al langer binnen de krijgsmacht bestaat om ook eens op brigade- of
divisieniveau te mogen opereren, speelt hierbij duidelijk een rol: laten zien
dat Nederland een leidende rol kan spelen en niet altijd de sukkelaar is met
een onderdanig bataljon. Dat wij van de bekritiseerde grote legerverbanden
af moeten blijven – moet je eens kijken hoe nuttig wij ons in kunnen
zetten – is ook een gebaar tegenover kritische fracties in de Kamer.
Voor mij zijn dat allemaal motieven die geen indruk maken.Ik vermoed dat er ook nog een heel praktisch motief aan de orde is: wij
kunnen de menskracht niet goed opbrengen om ook in Kosovo actief te blijven.
Dat de geniebijdrage eindig is, wisten we. Dat is ook afgesproken. Maar dat
de aflossing van de overige troepen ook een probleem vormt, is vorig jaar
volgens mij niet verteld. Kan de minister nu eens klip en klare argumenten
geven voor de keuze om de bijdrage aan KFOR te beëindigen en in Bosnië
meer te gaan doen? Wees eerlijk over mogelijke dubbele agenda's, en wees open
over problemen met aflossing.Voor ik verderga met die problemen, stel ik een specifieke vraag over
Kosovo. Wat is er waar van het bericht dat Nederlandse KFOR-troepen op 3 december
Italiaanse eenheden een uur hebben tegengehouden toen zij schoten hoorden
in het bos, waar later een gewonde Serviër en de lijken van twee gedode
Serviërs werden gevonden? Hebben de Italianen een klacht ingediend tegen
de Nederlanders? Het is een bericht van Global reflexion. Dat is een puur
pro-Servisch e-mailbedrijf. Dat weet ik, maar toch is het goed om ook dat
bericht te verifiëren, tegen te spreken of toe te lichten.Dan kom ik op de aflossings- en wervingsproblemen. Lukt het inderdaad
niet om voldoende BBT'ers te werven? Zijn de wervingsresultaten in de praktijk
op dit moment niet veel slechter dan wij eigenlijk weten en zijn ze niet aanzienlijk
lager dan de wervingsresultaten van 1998, toen het 84% was? Ik hoor dat soort
verhalen toch van goed geïnformeerde journalisten. Ook in de tweede suppletore
begroting zien wij veel neerwaartse bijstellingen van de personeelssterkte.
Ik telde al vlug zo'n 800 niet vervulde BBT-plaatsen. Wat is de omvang van
het probleem en wat zegt dit over de ambities in de Defensienota 2000?Hoe zal Defensie omgaan met de opvatting in de Kamer dat jongeren onder
de 18 jaar geen verbintenis horen aan te gaan met defensie? Ook ik wil daar
graag nadere informatie over. GroenLinks is het daar volledig mee eens. Je
tekent pas echt op je achttiende, maar wat betekent dat voor de werving en
hoe lossen wij dat praktisch op? De heer Zijlstra heeft daar zinnige dingen
over gezegd.Na de jongeren kan niet iets uitblijven over de ouderen. Kan de staatssecretaris
aangeven of militairen die op 55-jarige leeftijd verplicht de actieve dienst
verlaten en een uitkering krachtens de UKW ontvangen, inderdaad voor 100%
gekort worden voor neveninkomsten? Als dat zo is, is dat dan niet aan herziening
toe? Dit prikkelt niet tot werken; het zet juist aan tot zwart werken. Een
kleine stimulans kan bijdragen aan langduriger participatie op de arbeidsmarkt
van deze groep ouderen. Dat is toch iets wat dit kabinet graag wil?Voorzitter! Ik ga over naar een ander onderwerp: de kernwapens op Volkel.
Bij de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken zijn hierover al
behartigenswaardige dingen gezegd. Die zal ik niet herhalen. Het ging daarbij
over de kerntaken en dat soort dingen. Hier wil ik het vooral hebben over
de vraag waarom er zo geheimzinnig over wordt gedaan. De minister heeft al
de reputatie opgebouwd, een frisse, open wind door Defensie te laten waaien.
Weg met die ouderwetse gesloten cultuur. Hier ligt dan ook een mooie taak
voor deze minister. Waarom zegt hij niet gewoon – in navolging van minister
Visser in 1960 – dat er kernwapens liggen? Dan kunnen we discussiëren
over het tactische of strategische belang daarvan. De reden voor al te grote
geheimzinnigheid is volgens mij na de val van de muur verdwenen, het strategische
belang van dit soort wapens in Nederland eveneens. Wat nog te doen met ouderwetse
domme bommen met een kernlading? Er rest nog slechts een dubieus symbolisch
belang in het kader van het bondgenootschap. Graag hoor ik een reactie van
de minister en zie ik wat meer openheid. Ik weet dat vragen beantwoord zijn
en dat weer zal worden verwezen naar bondgenootschappelijke afspraken, maar
ik wil graag weten of wij die afspraak ooit in de Kamer hebben gesanctioneerd.
De vaste commissie voor Defensie hoort toch geïnformeerd te zijn over
afspraken over kernwapens? Wij zijn toch geen bezet land?De heer Zijlstra (PvdA):Voorzitter! Ik wil de heer Harrewijn even helpen. Wij zijn afgelopen maandag
op werkbezoek geweest op de vliegbasis Volkel. Daar doet men er minder geheimzinnig
over dan de heer Harrewijn nu suggereert. Ook in een officiële briefing
wordt dit omschreven als een bijzondere taak. Het beeld dat er niets van bekend
is, is mij maandag niet gebleken.De heer Harrewijn (GroenLinks):Daar ben ik blij om. De minister kan dat hier in het parlement dan herhalen.
Het nodigt ook uit voor onze fractie om eens op werkbezoek te gaan in Volkel.
Ik heb al e-mails gekregen dat uw fractie ging en waarom wij niet kwamen.
Misschien is het aardig om een keer te gaan.Voorzitter! Een andere zaak die mij dwarszit is het lobby- en advieswerk
van de voormalig staatssecretaris Gmelich Meijling. Hij heeft formeel wellicht
geen regels overtreden en geen aantoonbaar misbruik gemaakt van vertrouwelijke
informatie, maar toch stinkt het. Het hoort niet dat bewindslieden vlak na
hun aftreden een baan accepteren die zo in het verlengde ligt van door hen
behartigde dossiers. Als een eurocommissaris voor energie overstapt naar een
energiegigant, roert iedereen terecht de trom van verontwaardiging. Ik vind
de reactie van de bewindslieden van Defensie op de gestelde vragen te voorzichtig,
te formeel. In het antwoord op de vragen wordt gemeld dat een nadere regeling niet nodig wordt geacht, terwijl onlangs het bericht naar
buiten kwam dat in de ministerraad wel degelijk een afspraak is gemaakt om
geen baan op eigen dossiers te aanvaarden. Hoe zit dit nu precies? Kan de
minister zich hier eens luid en duidelijk over uitspreken?Ik wil ook graag de reactie van de minister horen op het bezoek van de
delegatie uit Srebrenica onlangs aan ons land. Ik wil het nu niet hebben over
de kwestie op zich. Daarover meer als de commissie-Bakker klaar is en het
NIOD met zijn bevindingen komt. Het gaat mij nu om de vraag of het waar is
dat de minister de delegatie niet heeft willen ontvangen. Zo ja, waarom dan
niet? Welke verantwoordelijkheid voelt de minister tegenover de 242 mannen
die op de compound verbleven en van wie de namen zijn genoteerd door Dutchbat
als vorm van bescherming? Geeft dat niet enige verplichting, juist in de richting
van die mensen?Voorzitter! Ik wil tot slot nog graag enige opheldering over de financiële
kant van deze begroting. Veel hangt samen met de Defensienota, zodat de Voorjaarsnota
een nog veel interessantere discussie zal geven over financiële invullingen.
Ik wil echter een specifiek punt markeren. In de media wordt opgemerkt dat
er in 2000 geen sprake is van verdere bezuinigingen. Er komt zelfs weer 50
mln. bij, volgens de motie-Dijkstal. Dat beeld voor 2000 is niet correct.
Want naast de 375 mln. bezuinigingen uit het regeerakkoord, naast de bezuiniging
van 29 mln. in het kader van de Uitkeringswet gewezen militairen en naast
de 60 mln. bezuinigingen voor nieuw beleid is er nog eens 100 mln. extra bezuinigd
vanwege vertraging in de projecten. Die post is weliswaar niet structureel
maar loopt al jaren door en loopt af naar 25 mln. in 2003. In ieder geval
kan deze post gedurende deze kabinetsperiode gevoeglijk weggestreept worden
tegen de 50 mln. van de motie-Dijkstal. In 2001 wordt de facto meer bezuinigd
dan afgesproken in het regeerakkoord. Ik teken dit aan omdat ik het ermee
eens ben dat deze bezuiniging plaatsvindt. Dit mag de euforie van de VVD over
het keren van de bezuinigingen en het idee van het CDA dat Defensie makkelijk
zijn geld op kan maken, enigszins temperen. Het lukt niet om het goed uit
te geven. Daarom wordt het eruitgeplukt. Dit toont aan dat er meer ruimte
in de defensiebegroting zit dan wordt toegegeven. Des te kinderachtiger is
het om in de Defensienota uitlokkertjes voor meer geld voor Defensie op te
nemen, zoals de eigenlijk noodzakelijke 100 man/vrouw voor de Koninklijke
marechaussee, nodig vanwege de druk van vredesmissies. Als je dat echt nodig
vindt, dan zoek je die miserabele 10 mln. daarvoor toch in de begroting. Wat
minder sherry, wat minder decorum en je hebt het bij elkaar!De heer Zijlstra (PvdA):Nu we het toch over de centen hebben, wil ik graag even weten hoe het
bij GroenLinks zit. In het verkiezingsprogramma ging het om 3 mld. bezuinigen.
Op welk bedrag zit GroenLinks inmiddels op grond van haar nieuwe nota?De heer Harrewijn (GroenLinks):Wij hebben bij de algemene beschouwingen voor het komende jaar getekend
voor 100 mln. extra bezuinigingen. Daar is geen steun voor in deze Kamer.
Ik heb al eerder gezegd dat de 3 mld. geen doel is dat we perse moeten halen.
We hebben een eigen Defensienota geschreven. Die hebben we nog niet doorgerekend.
Er kan een ander bedrag uitkomen. Wij verwachten dat er nog te bezuinigen
valt en dat er nog ruimte zit in de begroting van Defensie. Gelet op de extra
inspanningen die ook wij nodig achten voor parate troepen en eventueel voor
transport en gelet op de extra ambities op het punt van conflictpreventie,
verwachten wij niet dat wij die 3 mld. kunnen halen.De heer Zijlstra (PvdA):Een bedrag van 3 mld. is een bedrag van hier tot Tokio. Waarop komt u
nu uit? U hebt toch wel een idee over wat u nog wel wilt bezuinigen?De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik pin mij niet op nieuwe bedragen vast. Dat lijkt mij heel onverstandig
omdat wij eerst de inhoudelijke discussie over de Defensienota zouden voeren.
Het is slecht geweest dat wij ons hebben vastgepind op een bedrag dat natuurlijk
bij elke discussie over Defensie weer terugkomt.De heer Zijlstra (PvdA):Dat hebt u zelf gedaan; dat moet u mij niet verwijten.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik verwijt het u niet, maar ik doe het dus niet nog een keer.De heer Balemans (VVD):Ik vind u weinig consistent: aan de ene kant wilt u 100 mln. bezuinigen,
maar aan de andere kant wilt u allerlei extra gelden creëren. Ik vind
dat een goedkope oplossing. Dat is in feite een soort salamitactiek en geen
sherrytactiek.De heer Harrewijn (GroenLinks):Wat bedoelt u met "extra gelden creëren"? Ik snap uw vraag niet.De heer Balemans (VVD):Nee, het was een opmerking.De heer Harrewijn (GroenLinks):Die snap ik ook niet. Om duidelijk te zijn: wij zijn gewoon voor verdere
bezuinigingen. Wij zien nog mogelijkheden...De voorzitter:U kunt niet reageren op een opmerking die u niet snapt.De heer Harrewijn (GroenLinks):Maar ik wil haar wel aangrijpen om mijn verhaal nog eens te vertellen.De heer Van der Knaap (CDA):Toch daag ik de heer Harrewijn uit om aan te geven waar in de begroting
van Defensie staat dat er eigenlijk te veel geld is.De heer Harrewijn (GroenLinks):Dat leid ik af uit het feit dat er gewoon 100 mln. uit is gehaald.De heer Van der Knaap (CDA):U moet alles lezen, want er staat ook in waarom een aantal dingen niet
worden gedaan. Dat gebeurt niet uit weelde, maar vanwege een aantal taakstellingen.
Ook dat staat allemaal bij de beschrijvingen.De heer Harrewijn (GroenLinks):Bij de beschrijvingen staan inderdaad keurig de taakstellingen en die
worden keurig opgeteld en verantwoord; vervolgens wordt 100 mln. uit de begroting
getild; dat bedrag wordt niet bij de taakstellingen genoemd, maar hangt gewoon
samen met het feit dat er bij Defensie al jaren vertragingen zijn bij de uitgaven.De heer Van der Knaap (CDA):Ik daag u uit om aan te geven waar dat staat.De heer Harrewijn (GroenLinks):Dat staat er gewoon in: 100 mln. vanwege vertragingen.De heer Van der Knaap (CDA):Ik daag u uit om aan te geven waar dat staat.De heer Harrewijn (GroenLinks):In de begroting staat dat er 100 mln. extra onttrokken wordt.De heer Van der Knaap (CDA):Er wordt toegelicht waarom dat gebeurt, maar daaraan gaat u voorbij.De heer Harrewijn (GroenLinks):Het gebeurt vanwege vertragingen in de uitgaven.De heer Van der Knaap (CDA):Maar waarom zijn die vertragingen er dan? Die zijn er alleen maar om die
100 mln. te bewerkstelligen. We zullen dat nog wel van de minister horen.De heer Harrewijn (GroenLinks):Nee, er zijn vertragingen die veroorzaakt worden door de taakstellingen.
Blijkbaar zijn er daarnaast nog andere vertragingen. We hebben van 1998 naar
1999 ongeveer 500 mln. aan niet uitgegeven geld meegenomen. Dat had niets
te maken met bezuinigingen, maar met een soort boeggolf die telkens vooruitspoelt,
omdat zoveel projecten bij Defensie jaren vertraging oplopen.De voorzitter:De minister wil graag een verheldering geven.Minister De Grave:Voordat een groot misverstand ontstaat, heb ik enige aanvullende informatie.
De post waarover nu gesproken wordt, is een weerslag van de discussie bij
de Voorjaarsnota. Die discussie ligt al een tijdje achter ons, maar wij leefden
toen nog in de veronderstelling dat het economisch allemaal een stuk minder
zou gaan. Daarom is toen een vrij omvangrijk aanvullend bezuinigingspakket
afgesproken. Daaraan heeft Defensie een bijdrage moeten leveren. Die post
die van 100 mln. afneemt tot niets, is daarop gebaseerd. Daaraan moet invulling
worden gegeven; dat is gebeurd door wat in het jargon "een aanpassing van
het kasritme" wordt genoemd. Dat houdt alleen maar in dat de minister van
Financiën het bedrag van de begroting van de Defensie vermindert. Dat
betekent dat wij ons investeringsprogramma via het kasritme in neerwaartse
richting moeten aanpassen.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ja, dat betekent gewoon dat er 100 mln. extra uitgehaald is; dat is heel
simpel.De voorzitter:We gaan niet reageren op iets wat de minister nu bij interruptie heeft
gezegd.Mevrouw Van 't Riet (D66):Ik heb begrepen, volgens mij op basis van de briefwisseling van de minister...De voorzitter:Aan wie stelt u een vraag?Mevrouw Van 't Riet (D66):Realiseert de heer Harrewijn zich dat die post ook bedoeld was om te kijken
naar uitbesteding van bepaalde taken van Defensie? Dat is een andere invulling
dan de opschuiving van de materiële investeringspost.De heer Harrewijn (GroenLinks):Laat de minister het straks nog maar eens toelichten. Op het punt van
die 100 mln. wordt geen direct verband gelegd met enige post; dat bedrag wordt
er gewoon uitgelicht, zonder dat het verantwoord wordt. De andere bezuinigingen
worden ergens aan toebedeeld, maar dit wordt er gewoon uitgelicht. Er staat
het woord "vertragingen" bij; blijkbaar kan gewoon 100 mln. uit de begroting
gelicht worden, zonder dat je hoeft na te denken waar je dat precies weghaalt.
Wij nemen elk jaar blijkbaar zoveel mee van het voorgaande jaar dat dit gewoon
lukt. Dit bedrag wordt niet toebedeeld. Men moet mij maar aanwijzen waar dat
bedrag vanaf gaat. Het wordt niet meegenomen in het rijtje van te verantwoorden
bezuinigingen. Ik blijf dus volhouden, wat er ook afgesproken is in de Voorjaarsnota,
dat er 100 mln. meer wordt bezuinigd dan afgesproken is in het regeerakkoord.
Dat bedrag kan men gevoeglijk wegstrepen tegen de euforie over de 50 mln.
van Dijkstal. Dit jaar gaat er gewoon 50 mln. extra af.Ik ben overigens absoluut niet negatief over deze twee bewindslieden als
het gaat om daadkracht en het aanpakken van moeilijke klussen. Zij hebben
al aardig wat gedaan. Het aanpakken van de krijgsmachtdelen en de daarin verankerde
belangen lukt echter nog niet echt. De vertaling van de Defensienota in mens
en materieel getuigt ervan dat de pijn keurig wordt verdeeld. Ook het laten
voortwoekeren van gewoontes en gebruiken, van traditionele structuren en verhoudingen
en "old boys networks", laat zien dat de bewindslieden hierop nog niet echt
grip hebben. Het uitrangeren van een generaal-majoor die de staatssecretaris
regelmatig onvoldoende informeerde over materieelprojecten, laat zien dat
het moeilijk is om vat te krijgen op de structuren. Het is goed dat het aangepakt
wordt. Ik wil echter van de staatssecretaris weten wat er precies misging
bij welke projecten. Wat rechtvaardigt deze ingreep?Tot slot spreek ik mijn waardering uit voor het extra geld dat uitgetrokken
wordt voor milieu. Het is een bescheiden begin. Wij hebben een aantal milieuverslagen
ontvangen. Daar was ik zeer tevreden over. Ik zal die ook betrekken bij het
nieuwe meerjarenmilieubeleidsplan van Defensie. Er is sprake van vooruitgang
op het milieugebied. Ik was daar vorig jaar kritisch over. Nu wil ik mijn
verhaal positief afsluiten.De heer Balemans (VVD):Mijnheer de voorzitter! Op 20 januari 1960 werd John F. Kennedy beëdigd
als de 35ste president van de Verenigde Staten. In zijn inauguratierede sprak
hij de woorden: "Vraag niet wat Uw land voor U kan doen, maar vraag wat U
voor Uw land kunt doen". Daarmee deed, in de periode van de Koude Oorlog,
de overheid een eenzijdig beroep op vaderlandsliefde en loyaliteit van de
burgers.Anno 1999 is de Koude Oorlog verleden tijd en is ook een eenzijdige vraag
van de overheid om de loyaliteit van de burgers geschiedenis. Vandaag de dag
zijn overheid en burgers partners in en voor de samenleving en dan past het
een overheid niet langer om alleen maar te vragen. Dat geldt niet in de laatste
plaats voor de relatie tussen de politiek en de krijgsmacht. De Nederlandse
krijgsmacht is altijd loyaal aan de politiek en tracht naar haar beste vermogen
uitvoering te geven aan hetgeen de politiek van haar verlangt. Van de krijgsmacht
wordt niet alleen verlangd het NAVO-verdragsgebied te verdedigen,
maar ook een bijdrage te leveren aan vredesoperaties buiten het NAVO-gebied.Meer opdrachten en minder geld hebben het uitvoeren van politieke wensen
in de afgelopen vijftien jaar bepaald niet gemakkelijk gemaakt. Regering en
Tweede Kamer verlangen veel van onze militairen en daar zal dan dus ook iets
tegenover moeten staan.Voorzitter! Het militaire beroep heeft een uniek karakter. Een simpel
beroep op vaderlandsliefde maakte wellicht enkele decennia geleden, in de
tijd van John F. Kennedy, nog enige indruk, maar is nu bepaald niet het enige
argument om te dienen bij Defensie. Door de krijgsmacht, meer dan in het verleden,
in te zetten als een instrument van een sterker geprofileerd Nederlands buitenlands
beleid is het takenpakket van de krijgsmacht niet alleen veranderd, maar ook
zwaarder geworden. De ervaringen die militairen bij vredesoperaties opdoen,
zijn niet altijd positief. Regelmatig is sprake van lichamelijk en geestelijk
letsel.Ik wil de minister en de staatssecretaris complimenteren met hun voortvarende
aanpak om deze gevolgen van de uitzending aan te pakken. Toch heeft één
op de vijf militairen na uitzending te maken met psychosociale klachten en
beoordeelt 20% van het thuisfront het welzijn van de uitgezonden militair
na terugkeer als negatief, zo blijkt uit de notitie "Personeelszorg rond vredesoperaties".Kan de staatssecretaris aangeven of deze hoge percentages aanleiding zijn
om de personeelszorg te herzien? Betekent dit niet eveneens, dat ook de voorbereiding
op de uitzending tekort schiet? Daarnaast is de staatssecretaris volgens de
notitie van plan extra voorzieningen te treffen om tijdens de uitzending de
zorgtaak van de achterblijvende partner te verlichten. Kan de staatssecretaris
aangeven welke voorzieningen hij voor ogen heeft en wat de kosten hiervan
zullen zijn?Een goed personeelsbeleid gaat verder dan de zorg rondom vredesoperaties.
In de memorie van toelichting bij de begroting stelt de minister dat Defensie
ook in de komende jaren veel zal moeten investeren in haar personeel. De VVD
vindt dat terecht, want het is het personeel waar alles om draait. Zonder
personeel geen krijgsmacht, zonder goed personeel geen goede krijgsmacht en
zonder gewaardeerd personeel geen gewaardeerde krijgsmacht. Maar wat gebeurt
er feitelijk? De werving blijft nog steeds achter bij de behoeftestelling
van de krijgsmacht. Defensie weet slechts iets meer dan 70% van haar personeelsbehoefte
te realiseren. Ik weet wel dat er straks een verhaal komt met 85%, maar wij
horen binnen Defensie andere geluiden. Dit betekent dat ook de bezetting van
de operationele eenheden nooit verder kan komen dan 70%. Kan de staatssecretaris
aangeven of de onderbezetting bij operationele eenheden problemen geeft bij
de inzetbaarheid?De VVD maakt zich grote zorgen over het personeelsbestand van Defensie.
Uitgaande van 120.000 belangstellenden zijn er 30.000 sollicitanten, van wie
er uiteindelijk slechts 6000 een aanstelling krijgen. Van de afvallers komt
40% niet door de medische keuring. Terecht wordt hier niet getornd aan de
eisen, maar 50% valt af bij psychologische keuringen, waarbij blijkt dat de
oorzaak vooral valt in de categorie "Het was niet wat ik ervan verwacht had".
Mijn vraag aan de staatssecretaris is dan ook of de presentatie van Defensie
door de defensiewinkels niet eens nader moet worden bekeken. Schetst Defensie
niet een verkeerd beeld van de realiteit en de mogelijkheden van een carrière
binnen de krijgsmacht? Kan de staatssecretaris daarnaast inzicht geven in
het functioneren van de defensiewinkels ten opzichte van elkaar?De krapte op de arbeidsmarkt is een andere duidelijk aanwijsbare oorzaak
voor de tekorten in de werving. Blijkbaar is Defensie niet in staat op gelijkwaardige
wijze te concurreren. Hoe denken de bewindslieden de concurrentiepositie van
Defensie op de arbeidsmarkt te verbeteren?Het werven met beloften voor extra mogelijkheden voor opleiding en studie
tijdens het militaire bestaan van met name BBT'ers, waardoor zij sterker komen
te staan bij terugkeer in de burgermaatschappij, juicht de VVD toe. Tot op
heden lijkt het echter meer intentie dan realiteit. Hoe denkt het kabinet
dit te gaan verbeteren?De werkdruk voor het personeel is door de garantie van uitzending voor
zes maanden gevolgd door een jaar thuis sterk toegenomen. Wij kunnen die werkdruk
verlagen door het aantal parate eenheden uit te breiden. De VVD is daar geen
tegenstander van, maar de vraag rijst wel of dit met de huidige aanpak haalbaar
is op de arbeidsmarkt. Mocht Defensie erin slagen de parate sterkte daadwerkelijk
uit te breiden, dan kan ook een wijziging van de uitzendfrequentie de werkdruk
verminderen. Op dit laatste is door de VVD al bij eerdere gelegenheden gewezen.
In plaats van zes maanden weg en een jaar thuis zou dan zes maanden weg en
twee jaar thuis te realiseren zijn. Dit betekent voor het thuisfront dat de
situatie draaglijker wordt. Voor de krijgsmacht ontstaat hierdoor bovendien
meer tijd voor opleiding en oefening.Als ik kijk naar de leeftijdsopbouw binnen Defensie, is er veel grijs
aan de top en weinig groen aan de basis.De heer Van der Knaap (CDA):Ik begrijp dat u een pleidooi houdt voor een schema van 1:5, namelijk
een halfjaar uitzenden en twee jaar thuis.De heer Balemans (VVD):Ik heb aangegeven dat die mogelijkheid bezien moet worden, maar absolute
randvoorwaarde is wel dat de werving van personeel dit mogelijk moet maken.
Als het personeelsbestand dit niet toelaat, kan er geen sprake van zijn en
zullen wij andere oplossingen moeten zoeken.De heer Van der Knaap (CDA):Ik kan dat volgen, maar het zal enige tijd vergen om dat gerealiseerd
te krijgen. Is het dan niet verstandig om in de tussentijd alvast wat te doen
door niet direct van 1:3 naar 1:5 te gaan, maar als tussenstap naar 1:4?De heer Balemans (VVD):De essentie is natuurlijk vermindering van de werkdruk. Ik realiseer mij
dat wij niet van vandaag op morgen de situatie van zes maanden uitzenden en
twee jaar thuis kunnen bereiken, maar het is wel onze intentie om dit te realiseren.
Ik heb wel heel nadrukkelijk gezegd dat dit samenhangt met de wervingsresultaten
van Defensie, maar dat onderdeel zullen wij bespreken bij de Defensienota;
ik zal daar nu niet op ingaan.De heer Van Bommel (SP):U schetst enerzijds een reëel probleem, de wervingsbehoefte waaraan
moeilijk kan worden voldaan, maar anderzijds wilt u een vermindering
van de werkdruk. Die twee zaken kunnen elkaar bijten. Wat doet u als niet
aan de wervingsbehoefte kan worden voldaan?De heer Balemans (VVD):Voor de VVD is de flexibiliteit, dus de verruiming van de termijn, afhankelijk
van de wervingsresultaten. Als dit niet lukt, dan moet worden gekeken naar
andere oplossingen om de werkdruk te verminderen, omdat die anders voor een
deel blijft bestaan. Desondanks is het de taak van de bewindslieden om aan
te geven hoe zij een en ander willen realiseren.De heer Van Bommel (SP):Dat ben ik met u eens, maar het vraagstuk van de moeizame werving legt
u zelf op tafel. Betekent dit voor de VVD dat, wanneer de werving problematisch
blijft, het ambitieniveau desnoods ter discussie moet komen te staan? Dat
is immers de logische conclusie.De heer Balemans (VVD):Laten wij eerst bezien of de discussie over de werving voldoende uitkomst
biedt. Bij de Defensienota komen wij wel terug op eventuele consequenties.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Volgens mij wordt hier van twee walletjes gegeten. De problemen
worden geconstateerd, maar wanneer het slecht gaat met de werving, dan moet
toch de conclusie zijn dat zelfs de huidige uitzendfrequentie moet worden
verlaagd?De heer Balemans (VVD):Ik probeer absoluut niet van twee walletjes te eten. Ik schets een probleem,
geef de intentie van de VVD voor de toekomst aan en vraag de staatssecretaris
en de minister om ervoor te zorgen dat de werving daarvoor voldoende zal zijn.
Maar nogmaals, deze discussie zullen wij aangaan bij de Defensienota.De heer Stellingwerf (RPF):U geeft zelf aan hoe moeilijk het is om aan goed personeel te komen. Het
is zelfs mogelijk dat de huidige uitzendfrequentie te hoog blijkt. Is een
verlaging daarvan niet de logische conclusie?De heer Balemans (VVD):Voorzitter! Ik kan niet in de toekomst kijken. Met voorwaardelijke vragen
kan ik voorlopig niets. Laten wij de Defensienota afwachten.De leeftijdsopbouw binnen Defensie vertoont veel grijs aan de top en weinig
groen aan de basis, alhoewel grijs voor mij geen diskwalificatie is: het feit
dat de grens van het leeftijdsontslag nu wordt verruimd, betekent immers dat
langer geprofiteerd kan worden van kennis en ervaring. Maar in een dynamisch
bedrijf is doorstroming voor de marktwaarde van cruciaal belang. We hebben
in onze krijgsmacht veel talent, maar talent moet niet alleen worden gekoesterd;
een goudvink moet de kans en de ruimte krijgen. Nu bestaat op papier de mogelijkheid
om sneller door de rangen carrière te maken. In hoeverre wordt hieraan
daadwerkelijk invulling gegeven?Daarnaast rijst de vraag of we niet over de gehele linie een flexibelere
aanpak moeten toepassen. Laat ik een voorbeeld geven: Bij de Koninklijke marine
wordt uitgegaan van 180 vaardagen per jaar per schip. Nu blijkt dat er personeel
is dat 33 weken vaart; dat is 28% meer dan normaal. Ik weet niet of dit incidenteel
of structureel is, maar acht de staatssecretaris het denkbaar om dit overschot
te compenseren, bijvoorbeeld via de FLO, en is hij bereid een en ander nader
te onderzoeken?De VVD wil de staatssecretaris complimenteren met de voortvarendheid waarmee
hij de participatie van vrouwen in de krijgsmacht aanpakt. De getallen staan
in de begroting, maar kan de staatssecretaris aangeven wat het groeipercentage
is?Een goed werkgeverschap begint bij een goed personeelsbeleid, maar eindigt
daar niet mee. De krijgsmacht heeft voor een effectieve uitoefening van haar
taken goed materieel nodig. Het op pad gaan met een ransel en een toverstokje
werkt misschien in sprookjes, maar meestal niet in de harde realiteit. De
investeringsquote voor het materieel is zorgwekkend aan het dalen, van rond
30% naar slechts iets boven 20%, doordat bezuinigingen vooral worden ingevuld
door voortdurend investeringen uit te stellen. De "boeggolf' die hierdoor
ontstaat, zal in latere jaren als een boemerang terug kunnen komen; je kunt
een oude broek nu eenmaal niet blijven oplappen. Op het gebied van materieel
lijkt het kabinet vooral te kijken naar Europese samenwer- kingsprojecten.
Beruchte voorbeelden zijn inmiddels de NH-90 en de ATGW. De Europese projecten
laten een zorgwekkende tendens zien van enerzijds vertragingen in de planning
en oplevering gecombineerd met technische problemen en anderzijds prijsverhogingen
als gevolg van de vertragingen van jaren. Wordt het niet tijd dat Defensie
een analyse maakt van deze samenwerkingsprojecten binnen Europa? Kan worden
aangegeven wat de actuele stand van zaken is met betrekking tot de NH-90 en
de ATGW?Voorzitter! De waardering in de samenleving voor de krijgsmacht is hoog,
maar tegelijkertijd staat Defensie ook als eerste kandidaat om verdere bezuinigingen
te ondergaan. Defensie heeft blijkbaar een imagoprobleem. In mijn vriendenkring –
en dat zijn lang niet allemaal VVD'ers – is grote waardering voor wat
de krijgsmacht in Bosnië en Kosovo heeft gepresteerd. Maar bij discussies
wordt steeds cynisch aangehaald dat Nederland van de 70.000 mensen van Defensie
slechts 3000 mensen weet op te hoesten voor vredesoperaties. En ook bij andere
gelegenheden hoor ik regelmatig dergelijke opmerkingen. Dit is in een notendop
hoe het imagoprobleem van Defensie zich wreekt.Voor de aardigheid, maar vooral om te bewijzen dat de krijgsmacht, die
mij na aan het hart ligt, een grotere operationele rol speelt dan blijkbaar
gedacht wordt, heb ik een grove berekening gemaakt van de operationele eenheden
buiten Nederland. Van het bestand van 72.000 mensen zijn de ongeveer 18.000
burgers niet inzetbaar. Daarnaast zijn de 4000 mensen in opleiding bij de
schoolbataljons, het KIM, de KMA en het IDL militair niet inzetbaar. Voor
vredesoperaties worden gegeven de roulatiesystematiek ongeveer 12.600 mensen
ingezet. Voor de taken in de West zijn ruim 3500 mensen ingezet. Voor de grensbewaking
worden 700 militairen ingezet. De marinetaken voor de NAVO eisen 1500 mensen.
Bij de kustwacht zijn 600 militairen ingezet. In Duitsland zijn ongeveer 4500
militairen permanent geplaatst. Al met al een hele reeks van getallen.Maar, voorzitter, dit lijstje maakt duidelijk dat van het militaire personeel
maar liefst 50% ingezet wordt voor directe operationele taken.
Daar kan de krijgsmacht trots op zijn. Daar kan ook de samenleving trots op
zijn. Het imago van Defensie zou aanmerkelijk verbeteren als beter duidelijk
werd gemaakt wat de krijgsmacht in de volle breedte doet. De inzet van militairen
gaat immers verder dan vredesoperaties alleen.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik vind het een merkwaardige optelling. Blijkbaar heeft u veel GroenLinksers
in uw vriendenkring, want GroenLinksers ergeren zich er altijd aan dat...De heer Balemans (VVD):Een enkele, mijnheer Harrewijn.De heer Harrewijn (GroenLinks):...van die 75.000 mensen er maar 3000 inzetbaar zijn voor vredesmissies.
U telt nu bij elkaar op het aantal mensen uitgezonden voor vredesmissies en
bijvoorbeeld het aantal van 4500 mensen gelegerd in Duitsland. Maar die kun
je toch niet bij elkaar op tellen? Het zijn immers de mensen uit Duitsland
die worden uitgezonden voor vredesmissies.De heer Balemans (VVD):Dat klopt. Ik kan u ook wel de precieze berekening geven. Dat zit er ook
in verdisconteerd, maar toch kom ik nog steeds op die 50% uit.De heer Harrewijn (GroenLinks):Gaat het bij die 1500 mensen voor NAVO-taken om taken die per se moeten
gebeuren? Dat is toch geen uitzending voor een vredesmissie. Het gaat toch
om totaal andersoortige taken.De heer Balemans (VVD):Mijnheer Harrewijn, ik heb aangegeven dat het mij erom ging een beeld
te schetsen van wat Defensie doet en duidelijk te maken dat Defensie meer
doet dan alleen maar mensen inzetten voor vredesmissies en ook een heleboel
andere in mijn ogen noodzakelijke operationele taken uitvoert. Ik heb daarbij
inderdaad rekening gehouden met het roulatiesysteem dat wij hanteren. Ik heb
aangegeven dat het een grove berekening is, met als doel richting de bewindslieden
en richting de samenleving aan te geven dat de defensieorganisatie, de krijgsmacht,
veel meer doet in het operationele vlak dan men vermoedt op basis van de 3000
in verhouding tot de 70.000 man. Dat cynisme deel ik niet, maar dat hoor ik
wel alom. Ik heb deze gelegenheid aangegrepen om te bekijken wat er daadwerkelijk
gebeurt. Ik heb gezien dat de krijgsmacht een heleboel meer doet dan mensen
vaak vermoeden. Ik heb dat gekoppeld aan het imagoprobleem van Defensie. Er
zal meer duidelijkheid naar buiten moeten worden verschaft.Mevrouw Van 't Riet (D66):Kunt u verklaren hoe het mogelijk is dat, zoals in de nieuwe Clingendaelnotitie
staat, de krijgsmacht in het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk voor 100% paraat
is, in Nederland voor 60% en in Duitsland voor 25%?De heer Balemans (VVD):Voorzitter! Het is niet mijn bedoeling geweest precies aan te geven welke
individuele man waar zit. Ik heb deze cijferreeks gekoppeld aan het imagoprobleem
dat Defensie heeft binnen de samenleving. Wij kunnen dan natuurlijk wel gaan
discussiëren over het percentage parate troepen van de Engelsen, maar
ik heb de Engelse defensiebegroting niet gezien.Mevrouw Van 't Riet (D66):Maar het imago moet wel kloppen!De heer Balemans (VVD):Ik heb juist gezegd, dat ik steeds vaker merk in de samenleving, dat het
imago van defensie leidt tot cynisme over de inzetbaarheid van militairen.
Ik heb toen eens een grove berekening gemaakt, waarin ik allerlei dingen heb
verdisconteerd. Ik kom dan tot een heel ander beeld. Het wordt dus tijd dat
Defensie gaat zorgen dat dit beeld verandert, door openheid te geven.Ook in het parlement is een herbezinning op de Nederlandse defensie in
gang gezet. De VVD vindt het besef dat de politiek niet meer kan vragen en
minder daarvoor geven een positieve ontwikkeling. Het zou goed zijn als het
parlement rust wist te brengen aan het front van de bezuinigingen. Het personeel
verdient het. De taken die het moet uitvoeren maken dat noodzakelijk. Onze
defensie – ik sluit af met de woorden van Joris Voorhoeve – staat
voor erg moeilijke taken en behoeft stabiele politieke steun van alle partijen.
Wij zullen zien wat de discussies over de Defensienota zullen opleveren.De voorzitter:De heer Van der Knaap kan nog één vraag stellen.De heer Van der Knaap (CDA):Het betoog van de heer Balemans was boeiend, maar het is mij opgevallen
dat hij helemaal niet gesproken heeft over het budgettaire kader. Een aantal
collega's van hem hebben zich er wel over uitgelaten. De heer Van den Doel
heb ik net al uitvoerig geciteerd. Ook de fractieleider van de heer Balemans
heeft er nogal wat over gezegd, namelijk dat hij spijt heeft van de bezuinigingen
op Defensie. 375 mln. was toch wel erg veel. Waarom heeft hij helemaal niet
over het budgettaire kader gesproken?De heer Balemans (VVD):Bij deze begrotingsbehandeling zijn mij dertig minuten toegewezen. Als
ik de hele defensieorganisatie moet doorlichten, zouden wij over deze begrotingsbehandeling
drie dagen doen, net als is gebeurd met de begroting van Buitenlandse Zaken.
Dat is niet mijn intentie.De heer Van der Knaap citeerde mijn collega's Van den Doel en Dijkstal.
Wij vinden het in zekere zin jammer dat er zoveel is gesnoeid op Defensie.
De VVD is echter in het tweede paarse kabinet gestapt met alle consequenties
van dien, dus ook met de consequenties van de afspraken van het regeerakkoord.
Daar zijn wij op sommige punten niet erg blij mee, maar dat geldt ook voor
onze coalitiegenoten D66 en PvdA. In dit land is de realiteit nu eenmaal dat
er coalitieregeringen zijn. Dan moet je geven en nemen. Als wij straks in
staat zijn op een of andere manier geld te vinden dat verantwoord past binnen
de financiële kaders, dan zullen wij het gebruik daarvan niet tegenhouden.
Zoals het nu is, hebben wij te leven met de bezuinigingen. Gelukkig heeft
de motie van mijn collega Dijkstal daarin verlichting gebracht. Bij de Defensienota
zullen wij zien hoe de discussie zich verder voltrekt.De voorzitter:De heer Van der Knaap kan nog één vraag stellen.De heer Van der Knaap (CDA):Mag zo'n afspraak in het regeerakkoord ertoe leiden, dat de kwaliteit
van de krijgsmacht wordt uitgehold en dat die slecht inzetbaar is? Dat was
de conclusie van de heer Van den Doel.De heer Balemans (VVD):Bij algemene politieke beschouwingen heeft de Kamer, als er meevallers
worden gemeld door de minister van Financiën, altijd de mogelijkheid
daar nader invulling aan te geven. Wij hebben ruimte gecreëerd voor Defensie
met de 50 mln. van Dijkstal. Wie weet wat de toekomst nog met zich brengt.De voorzitter:De hele week heb ik volgehouden, dat er maar één vraag gesteld
werd als ik zei dat het er een mocht zijn. Dat blijf ik tot het bittere einde
doen.De heer Van der Knaap (CDA):Dan worden wij toch wel de dupe van een andere begrotingsbehandeling.
De belangrijkste vraag die ik wil stellen komt nu.De voorzitter:Daar hebt u de tweede termijn voor.De heer Van Bommel (SP):Mijnheer de voorzitter! De begroting 2000 vormt de opmaat tot de Defensienota
2000. In het debat komen dan ook nogal wat onderwerpen naar voren die meer
te maken hebben met de Defensienota dan met de begroting. Ook de SP-fractie
komt er niet onderuit om een aantal van die onderwerpen hier de revue te laten
passeren, om te beginnen een centraal onderdeel uit de discussie; het ambitieniveau
van de Nederlandse krijgsmacht.De regering blijft vasthouden aan de ambitie om tegelijkertijd aan maximaal
vier VN-operaties deel te kunnen nemen. Een goede verklaring voor dat aantal
is er nooit geweest. Is dat aantal afgeleid van het aantal conflicten in de
wereld? Is het afgeleid van de omvang van het Nederlandse leger? Of is er
de overtuiging dat dit aantal ons voldoende gewicht geeft om op wereldniveau
mee te mogen praten? De weinige verklaringen die wel komen, de Doriennorm
van Rob de Wijk of de Doriennorm van oud-defensieminister Stemerdink, zijn
niet bevredigend. Kan de minister van Defensie nog eens uitleggen waar die
norm van vier vredesmissies precies vandaan komt? En deelt de minister de
opvatting dat het beperkte succes van vredesoperaties betrokken moet worden
bij deze discussie? Eigenlijk zou iedere vredesoperatie uitgebreid geëvalueerd
moeten worden, met als uitgangspunt de vraag of het politieke doel dat werd
nagestreefd, ook daadwerkelijk is gehaald. Waarom gebeurt dat niet?In de Defensienota 2000 wordt gesproken over het "exporteren van stabiliteit".
Volgens de SP-fractie is de krijgsmacht daar niet of nauwelijks toe in staat.
Meestal is het resultaat een gewapende vrede en blijvende haat. Eenvoudige
oplossingen zijn er niet en een militaire oplossing wordt bij veel conflicten
gekozen omdat er voordien niet sprake was van oprechte betrokkenheid bij een
land of de regio in kwestie. Crisispreventie zou meer aandacht moeten krijgen
dan crisisbeheersing. Maar helaas is het omgekeerd.Wij zijn voorstander van het verlagen van het ambitieniveau wat de deelname
aan vredesoperaties betreft. Uitgangspunt voor de SP blijft daarbij de goedkeuring
door de VN-veiligheidsraad. Waarom neemt de Nederlandse regering daar zo gemakkelijk
afstand van? En wie bepaalt dan of een situatie dermate ernstig is dat met
militaire middelen moet worden ingegrepen? Behoudt de Nederlandse regering
zichzelf dat recht voor of volgt men daarin de grotere NAVO-bondgenoten, zoals
bij de Kosovocrisis het geval lijkt te zijn geweest?Om de genoemde ambitie waar te kunnen maken, wil de regering een forse
uitbreiding van het aantal parate functies. Het is echter zeer de vraag of
al die functies wel vervuld kunnen worden, want Defensie zit met een imagoprobleem,
zoals al eerder is gezegd. "De krijgsmacht is niet sexy genoeg" verklaarde
de staatssecretaris onlangs nog. En daarin heeft hij gelijk. Er is ook niets
sexy aan uitzending naar oorlogsgebied, zeker niet wanneer de politiek ambities
heeft die militairen onder de aanwezige voorwaarden niet waar kunnen maken.
Toch lijkt daar nogal eens sprake van te zijn. Dat was in Bosnië het
geval en het lijkt in Kosovo nu niet anders te gaan. Om toch voldoende rekruten
te vinden mikt Defensie vooral op jongeren. Hoe jonger hoe beter, lijkt daarbij
het uitgangspunt. Volgens directeur Van der Meulen van de stichting Maatschappij
en krijgsmacht kun je "naarmate ze jonger zijn makkelijker appelleren aan
het uniform". Die gedachte ligt dan ook overduidelijk ten grondslag aan het
oriëntatiejaar Koninklijke landmacht, dat 16-jarige jongeren, kinderen
nog, naar het leger probeert te lokken. Mag je jongeren al op die leeftijd
voor deze keus stellen? Is de minister ervan overtuigd dat Defensie deze jongeren
een waarheidsgetrouw beeld van de werkelijkheid kan verschaffen? De SP meent
van niet. Het gaat hier niet om een gewone baan en dus ook niet om een gewone
opleiding. Een blauwhelm is geen geüniformeerde straathoekwerker in een
exotische streek ver van hier. Hij of zij komt vermoedelijk in een situatie
waarin het onderscheid tussen goed en slecht niet zo gemakkelijke te maken
is als thuis en hij of zij doet mogelijk traumatische ervaringen op die van
grote invloed zijn op de rest van het leven. Het gaat dan ook niet aan om
jongeren op heel jonge leeftijd in een sluis terecht te laten komen, waarbij
de gewenste uitkomst rekrutering door de krijgsmacht is. Het is moeilijk te
zeggen hoe oud je minimaal moet zijn om de verantwoordelijkheden van de militair
volledig te kunnen begrijpen. Wereldwijd wordt er dan ook discussie gevoerd
over kindsoldaten. In het aanvullend protocol bij het Verdrag voor de rechten
van het kind wordt gesproken over het hanteren van een leeftijdsgrens van
18 jaar voor de werving van militairen. Wat de SP betreft zou de minimumleeftijd
voor de opleiding van militairen, ook in de vorm van een oriëntatie jaar,
op 18 jaar moeten liggen. Is de regering van plan om het genoemde aanvullend
protocol te ondertekenen? Of blijft de eigen wervingsbehoefte van groter belang
dan het principiële vraagstuk? De staatssecretaris heeft een notitie
over kindsoldaten toegezegd. Die notitie zou, voorzover mij bekend, nog vóór
deze behandeling de Kamer bereikt moeten hebben. Ik heb haar niet gezien.
Ik hoop dat zij onderweg is.De wervingsbehoefte heeft er inmiddels toe geleid dat Defensie gebruik
maakt van het uitzendbureau Start om werkloze jongeren te interesseren voor
een baan bij de krijgsmacht. Een baan bij Defensie wordt nu aangemerkt als
"passend werk", dat alleen bij zwaarwegende bezwaren kan worden geweigerd.
De uitkeringsverstrekkende instantie beoordeelt of de bezwaren inderdaad zwaarwegend
zijn. Hiermee wordt de opgeschorte opkomstplicht via de achterdeur
weer binnengehaald, maar dan uitsluitend voor werkloze jongeren. Bij de behandeling
van de begroting van Sociale Zaken heeft mijn collega Jan de Wit een motie
ingediend om bij een vacature bij de krijgsmacht niet uit te gaan van de gewone
uitkeringsvoorwaarden en de daaruit voortvloeiende mogelijkheid om te komen
tot een korting op de uitkering. De SP is namelijk van mening dat een uitkeringsgerechtigde
te allen tijde het recht moet hebben om een baan bij de krijgsmacht zonder
opgaaf van redenen te weigeren en dat die weigering geen consequenties mag
hebben voor de uitkering van de betrokkene. Een baan bij Defensie is vanwege
de bij uitstek aan die functies verbonden risico's niet te vergelijken met
welke andere baan dan ook. Helaas denkt een Kamermeerderheid daar kennelijk
anders over. De vraag aan de minister is nu dan ook, in welke mate er gebruik
wordt gemaakt van de mogelijkheid om een defensiebaan via Start te weigeren
of, omgekeerd, in welke mate Start bijdraagt aan het voorzien in de wervingsbehoefte.
Dit is een vraag die zeker interessant is, nu ook anderen vragen of er niet
via commerciële uitzendbureaus geworven moet worden.In zijn algemeenheid lijkt Defensie overigens toch al geen aantrekkelijke
werkgever. Afgezien van de veiligheidsrisico's die werknemers lopen bij uitzending,
zijn er klachten over de enorme werkdruk, over de nazorg na uitzending, over
de incidenten met asbest en over het verhogen van de ontslagleeftijd. Fred
Lardenoye van de Algemene federatie militair personeel formuleerde het zo:
"Defensie kan de hoge ambities alleen waarmaken over de ruggen van individuele
militairen. Mensen gaan zich afvragen of ze dit leven nog wel vol kunnen houden.
De uitzenddruk vergroot zo de uitstroom van hooggekwalificeerd militair personeel."
Dat is duidelijke taal. Wat is de reactie van de minister als werkgever hierop?Mijnheer de voorzitter! Westerse landen lijken bekwamer in de export van
wapens dan in de export van stabiliteit. Zo staat ons land nog steeds in de
top tien van de grootste wapenexporteurs wereldwijd. Dat is op zichzelf al
niets om trots op te zijn. Maar hoe verhoudt die positie zich tot het oordeel
van de Nederlandse regering, dat de wapenindustrie in ons land van bescheiden
omvang is? Of is die positie vooral te danken aan de verkoop van overtollig
defensiematerieel?Volgens de Militaire balans van het Internationaal instituut voor strategische
studies waren er in 1998 grof geschat 40 serieuze brandhaarden wereldwijd,
gebieden waar een binnenlands dan wel internationaal gewapend conflict uitgevochten
wordt. Nederland levert aan meerdere van deze landen wapens, onderdelen of
wapentechnologie. Daarnaast exporteert Nederland ook militaire goederen naar
spanningsgebieden en landen die het niet al te nauw nemen met de mensenrechten.
De criteria waaraan Nederland de aanvragen voor exportvergunningen toetst,
zijn op zichzelf beschouwd lovenswaardig. De bevindingen van deze toetsing
zouden echter vaker moeten worden omgezet in het weigeren van de gevraagde
vergunning.Indonesië is bijvoorbeeld een van de landen waar ook in het verleden,
gezien de mensenrechtensituatie, niet aan geleverd had moeten worden. Het
was bekend dat het Indonesische leger de wapens inzet tegen de eigen bevolking
en dat er sprake was van een gewapende strijd op verschillende Indonesische
eilanden. Er is nu wel een wapenembargo tegen Indonesië, maar relevant
is de vraag waarom dat pas in zo'n laat stadium tot stand kon komen. Deelt
de regering de mening dat het achteraf bezien beter was geweest om ook in
het verleden geen exportvergunning af te geven voor wapenleveranties aan dit
land?Andere voorbeelden van landen waarnaar geen wapenexport plaats zou moeten
vinden, zijn China en Turkije. Het inzicht dat in die landen de mensenrechten
worden geschonden, is vrij algemeen. Toch verhindert dat de Nederlandse regering
niet om wapenexportvergunningen af te geven voor deze landen. Als dat de uitkomst
is van het Nederlandse wapenexportbeleid, dan worden ofwel de criteria niet
nagekomen, ofwel zijn ze te zacht en moeten ze worden aangescherpt. Wat de
SP betreft moeten de criteria beter worden gehandhaafd en zou er een zwarte
lijst moeten komen van landen waar niet aan wordt geleverd. Dat is het meest
duidelijk voor alle betrokkenen. Hoe staat de regering tegenover zo'n lijst?Verder zijn we er voorstander van om de criteria van het wapenexportbeleid
ook toe te passen bij de aanleg van militaire infrastructuur. Voorbeelden
zijn er; ik denk dan ook dat het wapenexportbeleid meer consequent toegepast
moet worden, met aanvullende regelgeving over de speciaal voor het leger aan
te leggen infrastructuur.De regering heeft onlangs aangekondigd het wapenexportbeleid te willen
uitbreiden met het criterium dat het ontvangende land opgave moet doen aan
het VN-wapenregister. Hoe staat het met die uitbreiding?Vragen met betrekking tot de wapenexport zijn relevanter dan ooit. De
krijgsmacht staat aan de vooravond van grote veranderingen die zullen resulteren
in veel overtollig defensiematerieel. Dat schept een bijzondere verantwoordelijkheid
voor de Nederlandse regering.Om af te ronden, voorzitter, een onderwerp dat buiten deze Kamer vaker
wordt besproken dan erbinnen: de eventuele kernwapens op Nederlands grondgebied.
Immers, de regering weigert mededeling te doen over die stationering van Amerikaanse
kernwapens in ons land en verwijst daarbij naar afspraken die binnen de NAVO
zijn gemaakt. Tegelijkertijd staat in de Defensienota 2000 te lezen dat in
ons land met F-16's een bijdrage wordt geleverd aan de sterk verkleinde substrategische
nucleaire strijdmacht van de NAVO. De Nederlandse betrokkenheid bij dit onderwerp
is er dus wel, maar door het gebrek aan informatie en openheid is een debat
erover nagenoeg onmogelijk. In België is dat anders. Daar zoekt premier
Verhofstadt naar mogelijkheden om het parlement te informeren over de aanwezigheid
van kernwapens. Als dat in België en ook in Duitsland kan, waarom zou
dat in Nederland dan niet kunnen? Is de minister bereid een eventueel Belgisch
voorbeeld om het parlement van informatie te voorzien te volgen?Mevrouw Van 't Riet (D66):Voorzitter! De val van de Berlijnse Muur ligt alweer tien jaar achter
ons en dit heeft de verhoudingen in de wereld misschien wel drastischer veranderd
dan tien jaar geleden werd voorzien. De oude tegenstelling
tussen Oost en West is verdwenen. Het Europa van de integratie kent nu echter
ook haar tegenpool: het Europa van desintegratie en regionaal conflict. Vluchtelingenstromen
en terrorisme bedreigen de wereldorde. De wereld in het algemeen en Europa
in het bijzonder is er het laatste decennium van deze eeuw niet overzichtelijker
en veiliger op geworden.Regionale conflicten met op het eerste oog beperkte betekenis ontwikkelen
zich onverwacht snel tot grootschalige conflicten. Op 30 september 1991 werd
er door de landen van de WEU vergaderd over de inzet van een paar duizend
militairen in het voormalige Joegoslavië. De politieke wil daartoe ontbrak.
Niet een bescheiden WEU-vredesmacht maar enkele tientallen "monitors" van
de Europese Unie waren het antwoord op de vraag welke rol Europa in het conflict
in Joegoslavië moest spelen. Wanneer wordt de tijd rijp geacht om in
te grijpen en wanneer wordt het hoofd omgedraaid door de internationale gemeenschap?
Wat is de volkenrechtelijke grondslag voor militair optreden en gaat humaniteit
boven soevereiniteit? Het wereldbeeld is veranderd. Er zijn vele vragen en
vele onzekerheden en dit kan niet zonder gevolgen blijven voor de gewenste
inrichting van de Nederlandse krijgsmacht, nu en in de toekomst. Over enige
tijd komen wij daar uitgebreid over te spreken in het debat over de Defensienota,
maar deze begrotingsbehandeling kan toch niet helemaal los worden gezien van
die onlangs verschenen nota.Morgen vindt de top in Helsinki plaats en net op tijd lijkt de minister
zijn scepsis over een Europese defensiecapaciteit te laten varen. Wat de inzet
van de minister van Defensie in het kader van het streven naar een Europese
veiligheids- en defensie-identiteit zou zijn, was tot voor kort onduidelijk.
Op 18 november zei hij nog op een bijeenkomst van de Vereniging van Europese
journalisten en ik citeer – net als de heer Van der Knaap – "Wat
is dat zo'n eurokorps? Een uitgebreid Duits-Nederlands legerkorps? Het al
bestaande eurokorps is niet meer dan een staf van 400 officieren. Wat willen
de Fransen en Britten, die nota bene zelf nog helemaal niet zijn geïntegreerd.
Ik heb nog geen begin van een antwoord." Inmiddels hebben wij een brief ontvangen,
waarin verslag wordt gedaan van de bijeenkomst van NAVO-ministers van defensie
op 2 en 3 december jl., waaruit blijkt dat Nederland heeft gepleit voor de
snelle ontwikkeling binnen de NAVO van een EMMF (European multinational maritime
force); een Europese vloot. Dit zal de maritieme evenknie moeten worden van
door Groot-Brittannië en Frankrijk bepleitte snelle Europese interventiemacht.
D66 vindt de ontwikkeling van een EMMF een goed initiatief, dat past binnen
de maritieme traditie van Nederland. Deze Europese vloot bestaat eigenlijk
al binnen de NAVO. Door het tijdelijk onttrekken van maritieme eenheden en
commandofaciliteiten aan NAVO-verbanden ontstaat met wat kleine aanvullingen
een waarlijk Europees initiatief op maritiem gebied. Wel moet aan de verbetering
van de strategische mobiliteit nadere invulling worden gegeven. Het voorstel
van bundeling van zeetransportcapaciteit en intensivering van de samenwerking
op het gebied van zeetransport is in dit kader een goede ontwikkeling. Wel
is mijn fractie benieuwd naar de reactie van Frankrijk, aangezien deze natie
in het verleden nogal sceptisch stond tegen eerdere initiatieven op dit gebied,
maar nu mee wil doen. Ook zijn ontwikkelingen in Spanje en Italië aan
de gang. In die zin zou een echte Europese zeemacht gevormd kunnen worden.Ook op het terrein van land- en luchtmacht wordt binnen Europa steeds
meer gewerkt moeten worden met modules oftewel bouwstenen, die in samenhang
met anderen een gezamenlijke gevechtskracht moeten vormen. Een op deze wijze
samen te stellen Europees legerkorps moet in staat zijn om op te treden in
crises- en vredesoperaties op het Europese continent. Op de korte termijn
vinden wij dat Europa daaraan moet kunnen voldoen. Een groot knelpunt is echter
dat de Europese landen te weinig parate gevechtseenheden kennen om voor langere
tijd aan een dergelijke operatie te kunnen deelnemen. Zoals ik begrepen heb,
zijn het alleen Frankrijk en Groot-Brittannië die 100% paraat kunnen
zijn. Nederland en zeker Duitsland lopen daarbij achter. In de Defensienota
wordt de paraatheid wel geïntensiveerd, maar nog niet voldoende. Het
streven blijft gericht op volledige paraatheid. Wij komen daar bij gelegenheid
van de behandeling van de Defensienota op terug.De fractie van D66 vindt de ontwikkeling van de EVDI onontkoombaar en
wenselijk. Wel stelt zij randvoorwaarden aan het proces. Vooralsnog mogen
er geen extra middelen aan worden besteed. Daarnaast is er de vraag naar de
omgang met kernwapens. De fractie van D66 is voorstander van het afstoten
van de laatste kernwapentaak in Nederland en wil voorkomen dat in een eurokorps
kernwapentaken worden opgenomen. Dit moet vanaf het begin duidelijk worden
overgebracht aan de Fransen en de Britten. Zijn er door de Nederlandse regering
al signalen op dit vlak afgegeven en, zo nee, is de regering bereid om deze
signalen daadwerkelijk te ventileren?Terugkomend op het financiële kader, merk ik op dat wij het vooralsnog
zullen moeten doen met de middelen die wij hebben. Volgens ons kan dat ook.
Voor de langere termijn – ik denk aan een nieuwe regeerperiode –
zal afhankelijk van het te stellen ambitieniveau niet op voorhand kunnen worden
uitgesloten dat meer geld beschikbaar moet komen voor de ontwikkeling van
de EVDI.De heer Van der Knaap (CDA):Volgens de fractie van D66 kan het op korte termijn zonder ophoging van
het budget, maar WEU-experts hebben in een lijvige notitie duidelijk gemaakt
dat dat niet mogelijk is.Mevrouw Van 't Riet (D66):Uit dit stuk blijkt dat op de langere termijn, zeker als je naast peacekeeping
ook aan peace-enforcing wilt doen, extra middelen nodig zullen zijn. Met alleen
peacekeeping, ook met het oog op de plannen van de Europese zeemacht, kan
het met de huidige middelen.De heer Van der Knaap (CDA):Zeker voor de langere termijn zal er volgens D66 dus meer geld bij moeten,
onder andere om de Europese defensiecapaciteit op peil te houden.Mevrouw Van 't Riet (D66):Zo hard kan ik het van mijn fractie nog niet zeggen, maar wij kunnen het
ons voorstellen dat het bijna onontkoombaar wordt om op langere termijn meer
middelen uit te trekken.De heer Van Bommel (SP):Gaat mevrouw Van 't Riet ook nog meer zeggen over het punt van de kernwapens?Mevrouw Van 't Riet (D66):Ik heb nog niet gemerkt dat hierover op Europees niveau wordt gediscussieerd.
Aangezien al wel wordt gediscussieerd over het afstoten van de NAVO-kerntaken
in Europa, geef ik nu vast aan dat het niet wenselijk is dat Europa de NAVO-kerntaken
overneemt. Nederland moet daar nu al signalen over afgeven.De heer Van Bommel (SP):Wat betekent dat in zijn algemeenheid voor de Nederlandse kernwapentaak?Mevrouw Van 't Riet (D66):Die willen wij, zoals eerder gezegd, afstoten.Voorzitter! Vóór de begrotingsbehandeling zouden wij de
evaluatie van de vredesoperaties ontvangen. Waardoor is dat niet gebeurd?
Afgelopen maandag hebben wij een indringende BBC-documentaire op de televisie
kunnen zien. De vraag of een parlementaire enquête naar Srebrenica noodzakelijk
is, dringt zich dan weer sterk op. De fractie van D66 wil de resultaten van
het NIOD-onderzoek afwachten. Ook de tijdelijke commissie moet nog verslag
doen. Wij denken dat een parlementaire enquête op termijn onvermijdelijk
zal zijn.Door het ontbreken van de evaluatie van de vredesoperaties kunnen wij
nog geen concrete lessen trekken uit de recente ervaringen op de Balkan. Wel
kunnen wij vaststellen dat er binnen Europa sprake was van militaire tekortkomingen,
zowel wat betreft het aantal inzetbare militairen als wat betreft wapensystemen.
Ik sta eerst stil bij het materieel en de Europese samenwerkingsprojecten
op dit gebied. De WEU heeft recent onderzoek gedaan naar wat de Europese defensie
tekortkomt om effectief en zelfstandig vredesoperaties te kunnen uitvoeren.
Het verslag daarvan hebben wij gisteren ontvangen. Wij zien in de lijst een
belangrijke leidraad om op termijn te komen tot internationale afstemming
van investeringen in materieel. In dit kader moet nadrukkelijk worden bezien
in hoeverre het wenselijk en noodzakelijk is om tot taakconcentratie te komen.
Omvorming en afstemming van de Europese krijgsmachten zijn een zaak van de
lange adem. Het probleem binnen Europa is dat veel landen verschillend defensiemateriaal
kopen dat niet op elkaar is afgestemd, zoals bij de TMD, en waarvan de beslissing
tot aanschaf ingegeven is door belangen van de nationale industrieën.
Het agentschap OCCAR moet de samenwerking op het gebied van defensiematerieel
stimuleren. Het streven is gericht op één Europees materieelagentschap.
Het klinkt allemaal prachtig, maar deze voorziene samenwerking in OCCAR roept
de nodige vraagtekens op voor de fractie van D66. Wordt Nederland door toetreding
in OCCAR in een keurslijf geduwd zonder enige zeggenschap? Ik doel dan op
de gang van zaken rond het PWV-project voor pantserwielvoertuigen. Nederland
krijgt een aandeel aangeboden van Frankrijk, maar weer niet het hele deel:
geen 33,33% maar 10 tot 15%. Hebben wij daar een onderhandelingspositie, of
is het meer slikken of stikken?Meer in het algemeen vraag ik mij af of de samenwerking op materieelgebied
binnen Europa altijd moet betekenen dat er nieuwe Europese producten moeten
worden ontwikkeld. De Fransen en Britten zullen hier, gezien hun omvangrijke
binnenlandse defensie-industrieën, vaak op aandringen, maar kopen van
de plank, in casu de Amerikaanse plank, kan soms echt te verkiezen zijn. De
huidige problemen rond de NH-90 versterken mij in die opvatting. Zijn er nog
ontwikkelingen op dit terrein te melden? Hoe staat het met de belangstelling
van andere landen voor de NH-90?De grote materieelprojecten baren mijn fractie sowieso zorgen. Ik ben
dan ook blij te lezen in de Volkskrant van afgelopen vrijdag, dat de staatssecretaris
zijn greep op deze projecten wil verstevigen. Dat is nodig want er gaat ongelooflijk
veel geld om in dit circuit. De staatssecretaris geeft ook aan dat Defensie
geld wil van EZ en de banken voor de financiering van de joint strike fighter.
Is dat waar? Zijn hierover al verkennende gesprekken gaande? Graag wil ik
ook een nadere uitleg van de staatssecretaris van wat hem voor ogen staat
als hij pleit voor multinationale financiering van grootschalige projecten?
Doelt hij dan op het aanbod van België om een tweede ATS mede te financieren?Ik kom toe aan het personeel. Mijn verhaal daarover is niet zo lang, omdat
ik daarop zal terugkomen bij de bespreking van de maatregelen op personeelsgebied
uit de Defensienota 2000. Mijn fractie heeft veel waardering voor het moeilijke
werk dat de Nederlandse manschappen vaak onder zware omstandigheden ook dit
jaar weer hebben geleverd. Toch baart de inzetbaarheid van militairen zorgen.
Paraatheid is het streven, maar hoe paraat is paraat? Ook deze discussie gaan
we nog uitgebreid voeren bij de Defensienota 2000, maar ik stel nu wel al
de vraag hoe de gewenste geoefendheid van militairen die ingezet worden bij
vredesoperaties, zich verhoudt tot de uitzending van reservisten die een gewone
baan hebben in de burgermaatschappij. Kunnen de manschappen de werkdruk, mede
met het oog op de uitzendfrequentie, wel aan?In steeds meer regionale conflicten is de inzet van kindsoldaten aan de
orde van de dag. D66 wil daarom een internationaal verbod op de inzet van
kinderen in oorlogssituaties Het is daarbij van groot belang dat de regering
ondersteunt dat in het optioneel protocol bij het Verdrag voor de rechten
van het kind, dat nog tot stand moet komen, de minimumleeftijd voor toetreding
tot het leger wordt verhoogd van 15 naar 18 jaar. Tot nu toe was de regering
hier niet toe bereid omdat zij problemen voorzag bij de rekrutering voor de
Nederlandse krijgsmacht, die nu begint bij een leeftijd van 17 jaar. Wij onderkennen
dit probleem en willen meedenken over oplossingen. Maar in september 1999
omvatte het personeelsbestand van Defensie 406 militairen jonger dan 18 jaar
terwijl er wereldwijd 300.000 kindsoldaten waren; dit om het probleem in perspectief
te plaatsen.In januari 2000 worden de onderhandelingen over het optioneel protocol
hervat. Vertrekpunt bij die onderhandelingen over het protocol moet onzes
inziens voor Nederland zijn: onder de 18 jaar geen dienstverband en niet vallend
onder de krijgstucht. Problemen met de rekrutering zijn te ondervangen door
een nauwere samenwerking met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,
wat met de inschakeling van de ROC's al plaatsvindt, en door
het aanbieden van stageprojecten binnen Defensie. Zoals gezegd, willen wij
nadrukkelijk met de staatssecretaris nadenken over de oplossing van het probleem,
dat wij wel degelijk ook onderkennen. D66 is van mening dat vanuit internationale
loyaliteit en verantwoordelijkheid géén rekrutering en géén
inzet van kinderen onder de 18 jaar mogelijk moeten zijn. Doorbreking van
de impasse is gewenst; kinderen horen niet aan het front.Afrondend wil ik nog even stilstaan bij de aanwezigheid van mijnen en
de ontruiming daarvan. Het zal bijvoorbeeld nog vijftien jaar duren voordat
Bosnië zodanig mijnenvrij is dat er overal weer sprake kan zijn van een
normaal sociaal en economisch leven. In de beantwoording van de vragen staat
dat de Bosnische regering zelf verantwoordelijk is voor de ontruiming en dat
de feitelijke ontruiming plaatsvindt door NGO's. Die werken helaas vaak langs
elkaar heen. Hoe verloopt de mijnontruiming in Kosovo eigenlijk en draagt
Nederland daaraan bij? D66 hecht groot belang aan humanitaire ontmijning.
Wij maken ons dan ook zorgen over wat er gaat gebeuren na het aflopen van
het project HOM 2000. Het project wordt niet afgesloten, zo zei de staatssecretaris
in antwoord op schriftelijke vragen. Er zijn fondsen gereserveerd op het investeringsartikel
van de Koninklijke landmacht. Om welke fondsen gaat het hier? Waarom wordt
dit niet ten laste van HGIS gebracht? Het proces van militair ontmijnen mag
niet stagneren.Voorzitter! Ik maak nog een korte opmerking over het debat dat vanavond
over de Waddenzee zal plaatsvinden. Defensie gebruikt dit gebied als oefenterrein.
Wat mijn fractie betreft, is dit in strijd met de milieudoelstellingen die
voor dit gebied zouden moeten gelden. Ik kom hier bij de behandeling van de
Defensienota uitgebreid op terug.De heer Zijlstra (PvdA):Betekent dit dat de range op Vlieland volgens u gesloten kan worden?Mevrouw Van 't Riet (D66):Dat zou de consequentie kunnen zijn.De heer Zijlstra (PvdA):En hoe worden de vliegers dan getraind, als het gaat om het afgooien van
bommen en het schieten?Mevrouw Van 't Riet (D66):Niet op die plek?De heer Zijlstra (PvdA):Waar dan wel?Mevrouw Van 't Riet (D66):Er zijn andere plekken denkbaar, niet alleen in Nederland, maar ook daarbuiten.
Ik denk dan aan plekken waar nu al geoefend wordt. Ik weet hoe men daar binnen
Defensie over denkt, maar ik meen dat voor alles een oplossing denkbaar is.
Het uitgangspunt is net als ten aanzien van de inzet van kindsoldaten dat
het hogere belang belangrijker is dan het oplossen van het probleem dat daaraan
ten grondslag ligt.De heer Zijlstra (PvdA):Die vergelijking gaat niet op. Hier legt u de milieulast gewoon ergens
anders neer. Dat lijkt mij een heel simpele oplossing. Ik had die eerlijk
gezegd niet verwacht.Mevrouw Van 't Riet (D66):Ik kom hier bij de behandeling van de Defensienota op terug.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik spreek mede namens de GPV-fractie. Wij hebben een vanuit
het oogpunt van buitenlands en defensiebeleid turbulent decennium achter de
rug. De verhoudingen zijn met name in Europa radicaal veranderd. Die veranderingen
moesten en moeten gevolgen hebben voor het veiligheidsbeleid in het algemeen
en voor de structuur en taakinvulling van de Nederlandse krijgsmacht in het
bijzonder. Het maken van die omslag is niet eenvoudig. Het is immers niet
op voorhand duidelijk waar de ontwikkelingen precies op uit zullen lopen.
Bij alle veranderingen zien onze fracties de NAVO als blijvend kader waarbinnen
ook in de toekomst zal moeten worden geopereerd. Dit sluit overigens een prominentere
rol van Europa binnen de NAVO niet uit. Met het oog op die ontwikkelingen
is de Defensienota opgesteld. In dat licht moeten wij de behandeling van deze
begroting ook zien. Onze fracties zien deze begrotingsbehandeling dan ook
als een soort voorronde voor de behandeling van de Defensienota.Voorzitter! De wereld is er ondanks alle ontspanning niet veiliger op
geworden. Het Oostblok is vergruisd en dat heeft geleid tot een hoge mate
van regionale instabiliteit. Conflicten in Oost-Europa en de Kaukasus vormen
ondertussen wel een reële bedreiging. Terecht wees de hoge commissaris
van de VN, Max van der Stoel, er in een recente toespraak op dat met name
Rusland de behandeling van minderheden door regeringen in voormalige Sovjetstaten
nauwkeurig volgt. Rusland kan daarin aanleiding vinden om zich met zijn buurlanden
te bemoeien. En zo ligt om Europa als het ware een gordel van instabiliteit,
zoals hij het noemde. In deze gordel liggen staten waarin interne etnische
conflicten verstrekkende externe gevolgen kunnen hebben. Daarbij kunnen kandidaat-lidstaten
van de NAVO en de EU betrokken zijn.De huidige situatie laat zien dat wij ons ervoor moeten hoeden dat wij
het veiligheidsbeleid vergaand aanpassen op basis van een onvoldoende grondige
analyse van de Europese veiligheidssituatie en dat wij daarop onze defensiestructuur
aanpassen. Grotere gerichtheid van de Nederlandse defensie op crisisbeheersing
en aanpassing van de defensiestructuur daarop is logisch en in bepaalde mate
wenselijk. Echter, wij zullen in dezen het noodzakelijke evenwicht moeten
bewaren. De algemene verdedigingstaak voor het Nederlandse en NAVO-grondgebied
moet nadrukkelijker in beeld blijven en ook op de langere termijn adequaat
gestalte kunnen krijgen. Wij zijn het met de regering eens dat wij daarbij
niet in de eerste plaats beducht behoeven te zijn voor de conventionele strijdkrachten
van Rusland. Het zal jaren duren voordat Rusland weer een geoliede conventionele
strijdmacht heeft. De dreiging komt met name van de massavernietigingswapens.
Ondanks de slechte economie worden strategische kernwapens vernieuwd. Nieuwe
tactische nucleaire wapensystemen worden uitgetest en een nieuwe serie onderzeeboten
wordt uitgerust met ballistische raketten. Mede vanwege de slechte staat van
de conventionele bewapening heeft Rusland er enkele jaren geleden voor gekozen
om kernwapens zonodig als eerste te zullen gebruiken. Juist vanwege de politieke
instabiliteit van het met kernwapens uitgeruste Rusland vormt dit land een
onzekere factor, ja een potentieel gevaar voor stabiele Europese
verhoudingen. Verder willen wij wijzen op het groeiende aantal landen en terroristische
groeperingen dat de beschikking krijgt over massavernietigingswapens. Wij
zouden toch mogen verwachten dat dit gegeven tot een slagvaardig beleid zou
leiden om dit gevaar te keren. Wij hebben echter de indruk dat er op dit punt
te weinig gebeurt. Zijn wij in het Westen wel voldoende van de ernst van de
situatie doordrongen? Amerika en Israël hebben op dit punt recent een
overeenkomst gesloten. In antwoord op schriftelijke vragen van mijn fractie
in 1997 geeft de regering aan dat de Nederlandse burgerbevolking in de meeste
gevallen niet op grote schaal beschermd zal kunnen worden tegen bijvoorbeeld
chemische en biologische oorlogsvoering en terroristische aanslagen met dergelijke
wapens. Toch zal de bescherming van de bevolking zich steeds meer op dat soort
bedreigingen moeten richten. Bij ons ontstaat de indruk dat wij een gevoel
van veiligheid creëren door tegen de grootschalige bedreigingen raketafweersysteem
te ontwerpen, terwijl het grote gevaar misschien wel komt van de kleinschalige
toepassingen door onbekende en flexibel opererende organisaties. Creëren
wij niet vooral een gevoel van schijnveiligheid?Voorzitter: ZijlstraDe heer Harrewijn (GroenLinks):Wat is uw conclusie? Bent u tegen de ontwikkeling van zo'n raketafweersysteem?De heer Stellingwerf (RPF):Ik signaleer het probleem. Wij zijn het op zich wel eens met de richting
die uitgegaan wordt. Je moet erop voorbereid zijn en activiteiten voor ontwikkelen,
maar ik ben bang dat wij ons daardoor misschien wat in slaap laten sussen.
Uit de antwoorden op onze schriftelijke vragen bleek echter dat erkend wordt
dat er veel meer groepen in verschillende landen over dit soort voorzieningen
kunnen gaan beschikken, ook op kleinschaliger niveau.De heer Harrewijn (GroenLinks):Een van de belangrijke argumenten tegen dat soort antiraketsystemen is
echter dat zij niet waterdicht zijn. Je moet je dus afvragen of je daar wel
veilig genoeg mee bent.De heer Stellingwerf (RPF):Daar waarschuw ik juist voor. Wij moeten niet denken dat, wanneer op dat
front activiteiten worden ontwikkeld, wij er zijn. Ik heb uit de stukken de
indruk gekregen dat wij dat gevoel wel aan het creëren zijn. Ik wil dan
ook aandacht vragen voor die andere kant. Ik ben het dus waarschijnlijk met
u eens.De heer Harrewijn (GroenLinks):Dat weet ik niet. U had ook de conclusie kunnen trekken dat dan maar afgezien
van die antiraketsystemen, aangezien ze toch niet de bescherming bieden die
men wil.De heer Stellingwerf (RPF):Dat zou ik een verkeerde conclusie vinden. Ik denk echter wel dat er bredere
aandacht nodig is voor dit probleem.Voorzitter! Ten aanzien van de vredesoperaties is het ambitieniveau ten
opzichte van de prioriteitennota niet veranderd: vier operaties op bataljonsniveau
of een equivalent daarvan. Wij hebben de indruk dat Nederland in dezen te
veel hooi op zijn vork heeft en dat dit ten koste gaat van de hiervoor bedoelde
algemene verdedigingstaak. Kan de minister ons inzicht geven in de relatieve
inspanningen van de verschillende NAVO-partners op het punt van vredesoperaties?
De Nederlandse krijgsmacht heeft grote moeite om alle functies vervuld te
krijgen of te houden. In hoeverre hangt dit probleem samen met de grote kans
dat je uitgezonden wordt naar een brandhaard in de wereld? Wordt de animo
om dienst te nemen daardoor negatief of positief beïnvloed? Hangt de
keus van de regering om de Nederlandse inzet meer te concentreren op Bosnië
samen met een te hoge taakstelling die Nederland betrekking tot crisisbeheersing
op zich wil nemen? De minister ziet de uitvoering van beide basistaken, algemene
verdediging en crisisbeheersing, als in hoge mate uitwisselbaar en complementair.
Waar liggen op dit punt de grenzen? Beide taken vereisen toch ook specifiek
materieel en opgeleid personeel?Over de defensie als werkgever het volgende. De inzet van een aanzienlijk
deel van de krijgsmacht voor humanitaire en vredesoperaties van de defensieorganisatie
vraagt veel van het personeel.De heer Van der Knaap (CDA):Ik wil nog even terugkomen op het vorige onderwerp. Tot welke stelling
leidt dat bij u als het gaat om het ambitieniveau?De heer Stellingwerf (RPF):Ik heb al gezegd dat wij de indruk hebben dat Nederland op dit punt wellicht
te veel hooi op zijn vork neemt. In een interruptiedebatje is al gesproken
over de uitzendfrequentie. Wij signaleren op dat punt ook een probleem. Ik
bevroeg de VVD-fractie zojuist wel kritisch, maar ik was het eigenlijk inhoudelijk
wel met de heer Balemans eens. Wij willen bijvoorbeeld ook opteren voor een
langere thuistermijn voor militairen die uitgezonden worden. Het personeelsbeleid
komt daardoor onder grote spanning te staan, want er kunnen te weinig mensen
worden geworven. Wij signaleren conflicten en spanningen op dat punt, die
ertoe kunnen leiden dat het ambitieniveau voor uitzendingen bijgesteld moet
worden.Voorzitter! Defensie als werkgever. De uitzendingen en wijzigingen vragen
veel van het personeel. Defensie zal de komende jaren daarin dan ook veel
moeten investeren. Het is dan ook van groot belang, ervaren personen langer
in dienst te houden door hen meer marktconforme contracten aan te bieden.
Inmiddels komt er 150 mln. voor het personeelsbeleid bij, maar de vraag is
of dit voldoende is om van Defensie weer een aantrekkelijke werkgever te maken.
Gedwongen ontslagen worden immers nog steeds niet uitgesloten. Ten gevolge
van alle beleidswijzigingen zijn sinds het begin van de jaren negentig reeds
40% van het personeel en 25% van het defensiebudget weggevloeid. Het lijkt
mij goed, dit weer eens voor de geest te halen. Onze fracties vinden dat het
kabinet ten opzichte van het personeel de morele plicht heeft, gedwongen ontslagen
uit te sluiten. Het gaat ook om het vertrouwen van het personeel in zijn werkgever.
Is het bericht juist dat bij de Koninklijke landmacht sprake is van een "uittocht"
van personeel? In hoeverre komt dit de legerleiding eigenlijk goed uit? Er
moet toch immers ook verjonging plaatsvinden? Op zichzelf kan die uittocht
dus een aardige bijkomstigheid zijn. Mij dunkt, dat dit een
te cynische benadering is.Voorzitter! Over verjonging gesproken! Ook wij willen oproepen om het
protocol inzake kindsoldaten te ondertekenen. Door ondertekening kan Nederland
een verkeerde beeldvorming wegnemen. De voorbeeldfunctie kan in positieve
zin worden bijgesteld door steun te verlenen aan projecten waarmee nazorg
wordt gegeven aan de echte kindsoldaten in een aantal landen in met name Afrika.Voorzitter! Onze fracties hebben de nodige reserves ten aanzien van de
oprichting van een Europese interventiemacht. Wij zijn beducht voor een ondermijning
van het primaat van de NAVO. Het gevaar dat de NAVO van binnenuit wordt uitgehold,
is reëel. Wij delen dan ook het standpunt van de minister van Buitenlandse
Zaken dat de EU en de NAVO aan elkaar geketend moeten zijn. De Europese NAVO-landen
moeten zich niet van de VS vervreemden. Het is goed dat kanselier Schröder
onlangs aangaf dat de defensie van Europa vooral versterkt moet worden om
de Verenigde Staten te ontlasten. De consequentie hiervan is wel dat er door
de West-Europese NAVO-lidstaten niet verder op de defensietaak mag worden
beknibbeld. Deze boodschap kreeg de West-Duitse minister van defensie vorige
week nog van zijn Amerikaanse ambtsgenoot. Een dergelijke boodschap moet ook
Nederland zich aantrekken. Wij hebben de indruk dat neutrale landen huiverig
staan ten opzichte van een Europese interventiemacht om daarmee gestalte te
geven aan een Europese defensie-identiteit. Landen zoals Zweden, Oostenrijk,
Ierland en Finland leggen de nadruk op niet-militaire taken van crisisbeheersing.
Reserves ten aanzien van zo'n interventiemacht zullen ook bestaan bij NAVO-lidstaten
die geen lid van de EU zijn, te weten Turkije en Noorwegen. Wij hebben dus
twijfels over een Europese interventiemacht zonder logistieke steun van de
VS. Daarom waarderen wij het standpunt van de regering dat zij voor zwaardere
crisisbeheersingsoperaties in en nabij Europa de voorkeur geeft aan de NAVO.
In dit kader zouden wij evenals de Duitse minister van defensie vast willen
houden aan het voortbestaan van het Duits-Nederlandse legerkorps. Europese
initiatieven zullen slechts op basis van samenwerking van onderop gestalte
moeten krijgen. Wij nemen aan dat de suggestie van de minister om een Europese
zeemacht te vormen ook vanuit die optiek bezien moet worden.Voorzitter! De marine wordt bij de bezuinigingsoperatie niet meer ontzien.
Onze fracties voelen er niet zoveel voor om twee fregatten en vijf mijnenjagers
louter vanwege de bezuinigingstaakstelling uit de vaart te nemen. Wat ons
betreft, ontbreekt de inhoudelijke onderbouwing nog te veel. Wij komen daar
uiteraard nog op terug. Wij betreuren het dat de regering niet in staat is
geweest om in het kader van de Defensienota uitspraken te doen over de marineluchtvaartdienst
of, concreter, over de positie van het vliegveld Valkenburg. Als er één
moment is om op dit punt beleidsuitspraken te doen, dan is dat de komende
periode. Wij hebben begrepen dat met een verplaatsing van deze taak naar bijvoorbeeld
vliegbasis Leeuwarden een enorme doelmatigheidswinst is binnen te halen. De
jaarlijkse exploitatielast van Valkenburg van 40 mln. kan immers vrijvallen.
Op die manier kan een deel van de bezuiniging van 375 mln. verantwoord worden
binnengehaald. Positieve bijkomstigheid is dat voor een aantal omliggende
gemeenten ruimtelijke mogelijkheden ontstaan.Voorzitter! Ten slotte. De fracties van RPF en GPV zijn tegenstander van
het opheffen van het 306de squadron van Volkel. Wij achten dat een vorm van
kapitaalvernietiging. Een positief punt bij de luchtmacht is dat het pakket
luchtgrondbewapening van de F-16's wordt verbeterd. Deze wapens worden belangrijker
vanwege hun taak op het gebied van verdediging tegen ballistische raketten,
waar wij het net al over hadden.De discussie over de Nederlandse defensie zal de komende maanden ongetwijfeld
worden geïntensiveerd. Wij hopen dat de behandeling van deze begroting
een positieve bijdrage kan leveren aan een goede slotronde, wanneer de Defensienota
aan de orde is.De heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! Het afgelopen jaar is vanwege de interventie in
Kosovo voor onze krijgsmacht een bijzonder jaar geweest. Vele militairen hebben
daar onder grote druk moeten opereren. Ik wil om te beginnen nadrukkelijk
mijn waardering uitspreken voor degenen die aan die operaties hebben deelgenomen,
alsmede voor al het personeel van Defensie dat mede als gevolg hiervan onder
grote druk heeft moeten werken.De uitzendingen en de reorganisaties trekken een zware wissel op het functioneren
van de krijgsmacht. Dat stemt onze fractie tot zorg, maar dat is geen onbekend
geluid voor de regering. Wij vinden dat de rek er nu echt uit is. Evenals
in vorige jaren wordt er ook nu weer flink bezuinigd op Defensie. Wij vinden
dat buitengewoon onverstandig. Wij betreuren het dan ook dat die bezuinigingen
in de Defensienota niet ongedaan zijn gemaakt, maar daar komen wij nog op
terug.Overigens wijs ik erop dat Nederland in internationaal perspectief te
weinig aan de krijgsmacht besteedt, te weten 1,7% van het bruto nationaal
product. Dat is een negatieve uitschieter vergeleken met het toch al lage
West-Europese gemiddelde van 2,2%. Dat geeft toch zeker te denken? Ook de
NAVO heeft hierover onlangs nog waarschuwingen laten uitgaan.Ik wijs erop dat degenen die voor een euroleger zijn, zich moeten realiseren
dat dit tot een forse stijging van de defensie-inspanningen zal leiden. Of
iedereen deze wil accepteren, zal moeten blijken wanneer wij de Defensienota
behandelen. Ik loop hier niet op vooruit. Wat mijn fractie betreft moet het
defensiebudget omhoog, maar niet voor het euroleger, maar voor onze eigen
defensie. Voor ons blijft het primaat liggen bij de nationale verdedigingstaak.Ik ga nog niet uitgebreid in op de Europese defensie-identiteit, waarover
wij deze week bij de begroting van Buitenlandse Zaken zeer uitvoerig en indringend
hebben gesproken. Ik neem aan dat hier volgende week naar aanleiding van de
Top van Helsinki wederom over gesproken wordt. Bij de Defensienota komt deze
ook zeker aan de orde.De minister zegt dat de transatlantische band ook voor hem van groot belang
is. Dat zie ik met waardering. In dat licht heb ik toch een paar vraagtekens
bij zijn voor mij vrij onverwachte pleidooi voor een Europese
vloot. Juist bij maritieme bedreigingen van West-Europa of van Nederland zijn
de transatlantische relaties van groot belang. Juist bij onze vloot zullen
wij die transatlantische betrokkenheid moeten blijven waarborgen. Ik voel
dan ook niet zoveel voor een aparte Europese vloot. Onze marine zal geheel
in NAVO-verband moeten blijven functioneren. Voor ons blijft de NAVO de hoeksteen
van ons veiligheidsbeleid.De heer Harrewijn (GroenLinks):Aan welke bedreigingen op de Atlantische Oceaan denkt u dan?De heer Van den Berg (SGP):Mijn vraag aan de minister was juist aan welke bedreigingen hij denkt,
als hij een Europese vloot wil. Ik zie geen bijzondere bedreigingen die specifiek
nopen tot een Europese vloot, anders dan waartoe wij onze NAVO-verplichtingen
hebben, die een veel wijder gebied bestrijken. Ik denk dat wij helaas een
fors verschil van mening hebben over de veiligheidsrisico's die in de huidige
wereld bestaan. U hebt daar een veel optimistischere visie op dan ik, dat
weet ik, maar ik ben niet zo optimistisch over die veiligheidsrisico's.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik ben het eens met uw vraag aan de minister, maar kunt u zeggen welke
bedreigingen u ziet? Ik ben misschien optimistischer, maar wat is dat pessimisme,
waar ziet u die dreigingen vandaan komen?De heer Van den Berg (SGP):Ik ben niet zo optimistisch over de veiligheidssituatie, niet in Oost-Europa,
maar ook niet in andere delen van de wereld. Voor ons als maritieme natie
zullen de aanvoerwegen over zee hoe dan ook beveiligd moeten blijven tegen
wat voor type bedreigingen dan ook. Ik ga dat nu niet invullen, want dat zou
betekenen dat de defensie wordt verminderd, als je geen bedreigingen ziet.
Dat is niet de lijn van onze fractie. Integendeel. Wij moeten op alles voorbereid
zijn. U kent toch het oude adagium: si vis pacem, para bellum?De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik ken die uitdrukking. Toevallig heb ik die ook eens geleerd.Het blijft toch een beetje vaag. De heer Van den Berg wil geen bedreigingen
noemen, maar wil daar wel op voorbereid zijn. Moet je daar dan geen erg grote
legermacht voor hebben?De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ik wil voorstellen, deze discussie te voeren bij de Defensienota.
Er zou een heel betoog over te houden zijn. De Defensienota moet vergezeld
gaan van een visie op de veiligheidsrisico's. Mijn vraag is gericht aan de
regering, omdat zij zich nu al uitspreekt over die Europese vloot. Dat is
een verandering in beleid. De bewijslast daarvoor ligt niet bij mij, maar
bij de regering.De voorzitter:Ook deze discussie wordt voortgezet bij de Defensienota. De heer Van den
Berg vervolgt zijn betoog.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ik ga nu over op het personeelsbeleid. Momenteel doen zich
met betrekking tot de personeelsvoorziening grote problemen voor. Wij horen
allerwegen over uitstroom van gekwalificeerd personeel, niet alleen bij de
landmacht, maar ook bij de marine en de luchtmacht. Hoe is dat precies? Daarnaast
heeft de krijgsmacht na het afschaffen van de dienstplicht er moeite mee,
zeker op de huidige arbeidsmarkt, voldoende werknemers aan te trekken.Het is duidelijk dat er ten aanzien van de personeelsbezetting extra maatregelen
nodig zijn, zeker in het licht van de bestaande voornemens. Daarbij moeten
wij beseffen dat werken bij de krijgsmacht altijd een bijzonder beroep zal
blijven. Er moet natuurlijk naar worden gestreefd, belastende elementen zoals
reorganisaties, maar ook hoge uitzendfrequenties, zoveel mogelijk terug te
dringen en een goed niveau van arbeidsvoorwaarden te handhaven. De positie
van defensie op de arbeidsmarkt zal nooit eenvoudig zijn. Daarom is het nodig,
de toekomstperspectieven op de arbeidsmarkt, ook voor degenen die voor een
bepaalde tijd bij defensie zijn aangenomen, verder te verruimen. Wordt daaraan
wel voldoende gewerkt? Daarover bereiken ons nog wel eens andere signalen.
Kortom, hoe denkt de regering de huidige tekorten weg te werken en voor de
toekomst voldoende personeel te kunnen aantrekken?Daarbij wil ik ook dit keer uitdrukkelijk aandacht vragen voor het morele
gehalte van de krijgsmacht. Incidenten waren er onlangs. Zij moeten geen algemeen
patroon aannemen. Iets dergelijks als wat onlangs op Cyprus is gebeurd, mag
natuurlijk niet voorkomen. Misstappen dienen altijd streng te worden bestraft.
In mijn visie zal er, zeker in de krijgsmacht, tucht en orde moeten heersen.
Dat geluid van de zijde van onze fractie is de regering niet onbekend, maar
ik breng het nog maar eens onder de aandacht.Voorzitter! Wat de wervingsleeftijd van militairen betreft, wil mijn fractie
zich niet binden aan de leeftijd van 18 jaar. Sommige jongeren hebben de gewenste
vooropleiding immers al voor hun achttiende afgerond. Wij zijn uiteraard wel
van mening dat de uitzending onder de 18 jaar niet dient plaats te vinden,
maar dat gebeurt ook niet, want die opleidingen zullen eerst moeten worden
afgerond. Wij zien het probleem, dat anderen voortdurend opwerpen, niet zo.De begroting, maar ook de Defensienota impliceren uitstel en vertraging
van investeringen in het materieel. Daar hebben wij grote moeite mee. Om de
taken adequaat te kunnen uitoefenen, dient de krijgsmacht de beschikking te
hebben over voldoende materieel dat voldoet aan de eisen van de tijd. Het
vertragen van investeringen resulteert op termijn, zo vrezen wij, in een aantasting
van de operationele inzet. Kan de regering dit bezwaar becommentariëren?Met betrekking tot de F-16's is in feite al gevolg gegeven aan de maatregelen
uit de hoofdlijnennotitie door niet alle vliegtuigen een midlife update te
geven. Mijn fractie is tegen het afstoten van F-16's en vindt dat alle vliegtuigen
deze midlife update moeten ondergaan. Onlangs bereikten ons verontrustende
berichten over de Nederlandse rol in het project joint strike fighter. Hoe
staat het met de Nederlandse deelname daaraan? Moeten daarvoor geen middelen
worden geraamd op de begroting, zo niet nu, dan toch op enige moment? Ik zie
daar nog niets van terug.Regelmatig worden vraagtekens geplaatst bij de realiteitswaarde van geraamde
verkoopopbrengsten van het af te stoten materieel. Nu ook weer worden allerlei
verwachte opbrengsten ingeboekt. Wij plaatsten daar kritische
kanttekeningen bij en vragen of deze bedragen wel voldoende realiteitswaarde
hebben.Met andere collega's pleit ik ervoor het marinebedrijf in Den Helder op
eigen benen te laten staan. Mag ik een reactie horen van de regering op de
zojuist ontvouwde plannen? Wij blijven verontrust over de plannen rond de
werf De Schelde waarover wij ook vandaag weer berichten lezen in de avondkranten.
Het is voor mijn fractie ondenkbaar dat wij niet meer zouden beschikken over
een marinewerf in Nederland, gezien onze maritieme traditie en onze maritieme
taak, ook in de toekomst.Mijn laatste punt, voorzitter, betreft Schiphol. Vorige week berichtten
de dagbladen dat de departementen van Defensie en Justitie de rol van de marechaussee
op Schiphol zouden willen verkleinen. De marechaussee zou alleen nog de eindverantwoordelijkheid
over de beveiliging moeten behouden. Overigens zou de beveiliging worden geprivatiseerd.
Daar heeft mijn fractie grote bezwaren tegen. Het gaat om bewaking van de
buitengrenzen en dat vinden wij typisch een publieke taak. De bewaking van
de buitengrenzen kan niet worden geprivatiseerd. Ik hoor graag wat er precies
er aan de hand is en wil daarom reeds in dit stadium een reactie van de regering.Overigens wil ik nogmaals aandacht vragen voor het personeelstekort waarmee
de marechaussee zeker als gevolg van de uitzendingen maar ook vanwege de werkdruk
op Schiphol te kampen heeft. Kan dit punt nu eens adequaat worden aangepakt?Voorzitter! Er zouden nog vele dingen te noemen zijn, maar wij krijgen
nog, hopelijk boeiende, debatten over de Defensienota. Ik kan u zeggen, dat
mijn fractie daarnaar uitziet en dat wij hopen dat de regering en de collega's
hier in de Kamer dan een goede Defensie werkelijk op waarde zullen weten te
schatten.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De regering zal volgende week antwoorden.De vergadering wordt van 18.05 uur tot 19.45 uur geschorst.Voorzitter: Weisglas 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-2542-2564.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl