Behandeling van de brief van de minister van Defensie over het gedrag van Nederlandse VN-militairen in Angola (25522)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 341-361

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

25-09-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 6, pagina 341-361

25-09-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25522Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 25 september 1997)Pagina 374-374
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de accijns (25349)Pagina 362-374
Regeling van werkzaamheden (donderdag 25 september 1997)Pagina 361-362
Presentie en opening (donderdag 25 september 1997)Pagina 341-341
Stemming over: * het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 (aanpassing belastingheffing met betrekking tot tijdelijke genotsrechten) (25224); * het wetsvoorstel Wijziging van de Arbeidsomstandighedenwet en de Wet op de gevaarlijke werktuigen in verband met uitbreiding van het toepassingsgebied tot de mijnbouwsector (25030); * het wetsvoorstel Wijziging van de Wet openbaarheid van bestuur in verband met de implementatie van de richtlijn nr. 90/313/EEG van de Raad van de Europese * en een tweetal andere wetten (25316 en 25433)Pagina 341-341
Behandeling van de brief van de minister van Defensie over het gedrag van Nederlandse VN-militairen in Angola (25522)Pagina 341-361

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 119 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: de brief van de minister
van Defensie over het gedrag van Nederlandse VN-militairen in Angola (25522).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! De Nederlandse militairen in Angola hebben zich
over het algemeen goed en professioneel gedragen. Dat is een feit waaraan
mijn fractie op geen enkele wijze afbreuk wil doen. Vervolgens
zien wij dat er geen rampen zijn gebeurd, maar wij vinden het totaalbeeld
niettemin ernstig. Ik heb het nu niet over de missie zelf. Ik denk dat wij
kunnen zeggen dat wij het "probleem-Angola" misschien beter het "probleem-Den
Haag" kunnen noemen. Ik teken hierbij aan dat ik waardering heb voor de wijze
waarop de minister uiteindelijk deze zaak heeft aangepakt.Echter, moeite heb ik met de toon van het onderhavige rapport. Ik zie
dit als een uiting van de cultuur binnen de krijgsmacht. De zaken worden te
veel weggepoetst; verwezen wordt naar de moeilijke omstandigheden, de slecht
uitgeruste VN-missie enz. Ik wijs erop dat het grootste gedeelte van de misstanden
zich voordeed op het hoofdkwartier in Luanda, waar er wél leiding was
en waar een minder primitieve situatie bestond. Toch worden de omstandigheden
als excuus gebruikt.Voorzitter! Ik vraag mij af welke opvatting hieruit naar voren komt. Moeten
wij niet van uitstekend functioneren overal uitgaan? Men vrage gewoon eens
aan ontwikkelingswerkers hoe zij tewerk gaan. Moeten wij voor militairen bij
wijze van uitzondering verzachtende omstandigheden opvoeren? Ik noem dat het
"pamperen" van soldaten. Ik wijs er verder op dat het de gewone militairen
waren die bij de leiding klaagden en dat die leiding deze klachten naast zich
neerlegde.Vervolgens richt ik mij op de getroffen maatregelen. Voorzitter! Op een
poging tot smokkel dient gewoon ontslag te volgen. Dat kan kennelijk wel in
Seedorf na het roken van een joint. Ik vind dat er sprake is van een scheve
verhouding.Dan hebben tien schuldigen wegens wangedrag een aantekening in hun dossier
gekregen. Komen zij daarmee niet wat al te gemakkelijk weg? Waarom krijgen
zij niet gewoon ontslag? Laakbaar gedrag, zo lezen wij, komt vaker voor. Daar
wordt verder niets mee gedaan. Hoezo niet? Alleen omdat zij nog een keer verhoord
moeten worden? Het komt mij voor dat nog een keer verhoren, nog een keer een
gesprek, én een aantekening in het dossier op hun plaats zijn. Anders
lijkt het wel heel erg op de bekende zachte heelmeesters.Het is goed dat de minister de aanbevelingen overneemt, maar ik lees niets
over de gebrekkige directe communicatiekanalen tussen de minister en de defensietop.
Wat gaat hij hieraan doen? Hij geeft bevelhebbers de opdracht om de aanbevelingen
uit te voeren. Maar behoren zij ook niet tot dezelfde top die de zaken niet
heeft doorgegeven aan de minister? Dan schrijft de minister dat hij zelf de
implementatie ervan snel zal controleren. Het is niet de eerste keer dat wij
hierover spreken en daarom vraag ik de minister of de Kamer daarvan direct
op de hoogte gesteld kan worden.De heer Van den Doel (VVD):Dit rapport gaat met name over een situatie in het begin van de jaren
negentig tot de eerste helft van 1994. Daarna zijn er natuurlijk wel een aantal
dingen gebeurd. Ik hoop dat u die ook in beschouwing neemt als u opmerkingen
maakt aan het adres van de minister over het rapport. U weet dat sinds oktober
1995 alle vredesmissies rechtstreeks onder de chef defensiestaf vallen. Daarmee
zijn uw opmerkingen dus allang achterhaald.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Het is de vraag of wat ik zeg allang achterhaald is. Wij gaan er eigenlijk
van uit dat een en ander verstopt was doordat één of twee bepaalde
personen iets niet doorgaven. Ik zie het meer als een geheel van een cultuur.
Ik vraag mij af of men kan zeggen dat het achterhaald is en dat het nu helemaal
niet speelt. Daarom wil ik ook graag weten hoe het in de toekomst precies
zit met de communicatielijnen. Ik wil ook graag weten wat de maatregelen zullen
zijn.De heer Van den Doel (VVD):Dat staat dus in de brief van oktober 1995, die wij in de Kamer voor kennisgeving
hebben aangenomen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat weet ik, maar als de minister nu zegt dat hij wil kijken hoe het verdergaat,
wil ik daarvan op de hoogte gesteld worden. Immers, vredesmissies zijn de
tweede hoofdtaak van Defensie en wat ons betreft zijn die de eerste hoofdtaak.
Die moeten ook uitstekend uitgevoerd kunnen worden. Vandaar dat mijn vraag
of wij van alle implementaties op de hoogte kunnen zijn, niet zo gek is. Overigens
zegt de minister zelf ook niet dat het achterhaald is en dat het verleden
tijd is. Hij wil nú ook kijken hoe het verdergaat. Wat dat betreft
ben ik dus niet bezig met iets wat al verleden tijd is.Voorzitter! Een van de toekomstgerichte opmerkingen van de minister is
dat de opleidingen echt beter moeten. Ik vond het schokkend om te lezen dat
zelfs het simpele velletje met de tien geboden voor VN-blauwhelmen niet ter
voorbereiding is uitgedeeld. Dat velletje moet er zijn; bovendien moet het
tussen je oren zitten. Dan denk ik: dat klinkt bijna als amateurgepruts eersteklas.Gaat de minister overigens ook nog iets richting de Verenigde Naties ondernemen?
Gaat hij ze op de hoogte stellen van een en ander?Uit dit rapport blijkt ook weer animositeit tussen de verschillende krijgsmachtonderdelen.
Zou er in de toekomst ook niet meer gezamenlijk praktisch geoefend moeten
worden met vredesmissies, niet alleen in leslokalen? Vredeswerk is nu eenmaal
flexibel samenwerken en individuele verantwoordelijkheid kunnen dragen.De fractie van GroenLinks vindt dat in principe iedere militair moet kunnen
worden uitgezonden. Neemt de minister daar overigens op sommige punten niet
wat meer afstand van, als hij schrijft dat hij wat kieskeuriger wil worden
al naar gelang de vredesmissies? Kan hij daar wat meer op ingaan?Zoals ik aan het begin al zei, zijn wij tevreden over de wijze waarop
de minister uiteindelijk tewerk is gegaan. Maar toch heb ik nog een aantal
vragen over de voorgeschiedenis. Ik krijg namelijk de indruk dat hij wel wat
laat achter een en ander kwam. Wanneer kreeg hij dan ook precies de klachten
te horen? Heeft de MID hem zelf meteen op de hoogte gesteld of is dat indirect
gebeurd toen het rapport uitkwam?Het is één ding dat de minister niets van zijn ambtenaren
hoort over misstanden, maar de vraag is hoe actief hij zichzelf heeft opgesteld.De heer Van den Doel (VVD):U vraagt of de MID de minister pas heeft geïnformeerd nadat het rapport
uitkwam, maar de minister heeft zelf opdracht tot het onderzoek gegeven. Ik
wil dan ook gezegd hebben dat dit rapport er is in opdracht van de minister.
Wat u zegt, is niet conform de gang van zaken in de afgelopen
maanden.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Nee, maar er zijn wel via de MID klachten binnengekomen, onder andere
over de poging tot drugssmokkel en dergelijke. Ik vraag alleen maar of de
minister dat zelf al wist of dat die informatie pas later kwam. Daarbij past
ook de vraag hoe actief de minister zich heeft opgesteld bij die herhaalde
uitzending. Heeft hij toen gevraagd naar mogelijke gedragingen, mistoestanden
enzovoorts? Ik wil ook weten wanneer de drugssmokkel precies bekend is geworden
en doorgegeven.Wat is er bij Buitenlandse Zaken gebeurd met het ambtsbericht? Wij hebben
gelezen hoe de policy precies is: de een geeft het aan de ander door. Zou
het niet directer zijn als de minister van Buitenlandse Zaken rechtstreeks
moet praten met de minister van Defensie?Voorzitter! Ik heb nog een laatste opmerking. Ik lees dat Angola gezien
werd als een vergeten missie. Dat mag niet voorkomen! Het is natuurlijk te
gek dat je bij een debriefing merkt dat men je gaat debriefen voor Joegoslavië
terwijl je uit Angola komt. Dat moet een enorme frustratie zijn voor de militair
zelf. Een vergeten missie kan niet. Wij hebben afgesproken dat wij vier vredesmissies
tegelijkertijd aan moeten kunnen. Als je iets dergelijks vergeet, dan is dat
blamerend voor de Haagse staf. Zelfs als de buitenwereld zich helemaal richt
op het voormalige Joegoslavië, dan nog mag dat geen consequenties hebben
voor het interne functioneren. Daar moet professionaliteit vooropstaan. Overigens
zie ik dat het rapport nogal is gebaseerd op vrijblijvende gesprekken. Tegelijkertijd
wordt er beweerd dat alle relevante informatie beslist boven tafel is gekomen.
Hoe kan men dat weten? Ik vraag mij dat af, zeker als ik in het rapport lees
dat bij eerdere gesprekken betrokkenen alle feiten glashard ontkenden. Is
er kritiek gekomen of heeft men zich bezorgd opgesteld over het feit dat de
minister na ampele overwegingen de IGK vroeg om dit rapport uit te voeren?
Men vreest dat diens onafhankelijkheid in de toekomst in het geding is en
hij zijn functie van ombudsman niet meer op een juiste manier kan uitvoeren.
Heeft de minister dat feit in zijn ampele overwegingen meegenomen?De heer Valk (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Het trieste van deze affaire is dat zij het beeld
vertroebelt van de inzet van de meeste Nederlandse militairen die zich wel
op een juiste wijze van hun taak hebben gekweten. Dat is jammer, want het
is onterecht dat het beeld nu domineert dat de Angolagangers zich en masse
aan verwerpelijk gedrag hebben schuldig gemaakt. Toch moet gezegd worden dat
de berichten over de gerapporteerde misdragingen hard zijn aangekomen.Tot nog toe hoorden wij over excessen altijd de betrokkenheid van anderen,
buitenlanders: Italianen, Oekraïners, Canadezen, Belgen, enzovoorts.
Hoewel ik mij haast te zeggen dat het wangedrag van de Nederlandse militairen
in Angola niet vergeleken mag worden met berichten van martelingen waar Canadezen
en Belgen bij betrokken waren, toch is het beeld van "onze jongens" die zich
op het gebied van persoonlijk gedrag onderscheiden van andere landen, verstoord.
Wij zijn wat dat betreft een beetje onze onschuld kwijtgeraakt. "Onze jongens"
of beter gezegd "onze heren", want het gaat om officieren en onderofficieren,
kunnen zich, zo blijkt nu, evenzeer schuldig maken aan wangedrag. Het feit
dat hierbij officieren betrokken waren, is des te schokkender omdat juist
van hen verwacht mag worden dat zij het goede voorbeeld geven, ook onder moeilijke
omstandigheden zoals in Angola. In ieder geval mag de minister ervoor geprezen
worden dat hij onmiddellijk een onderzoek liet instellen nadat hem berichten
over misdragingen in Angola ter ore kwamen en dat hij ook onmiddellijk daarvan
de Kamer verwittigde.Voorzitter! Drie vragen staan voor mij centraal. 1. Hadden deze misdragingen
voorkomen kunnen worden? 2. Zijn afdoende maatregelen te nemen om dergelijke
gedragingen ook in de toekomst te voorkomen? 3. Hoe komt het toch dat de minister
niet eerder is ingelicht?Natuurlijk blijft de vraag overeind of bij een betere voorbereiding datgene
wat is gebeurd, zou zijn voorkomen. Maar het feit blijft, zo blijkt uit het
rapport van de inspecteur-generaal, dat de uitgezonden militairen nauwelijks
waren voorbereid op wat hen te wachten stond, althans aanvankelijk. Hun kennis
van Angola, zo stelde een van de uitgezonden militairen, ontsteeg nauwelijks
dat van het stripboek Kuifje in Afrika. En bovendien bleek ook de VN-gedragscode
voor blauwhelmen, waaraan ook mevrouw Sipkes refereerde, niet of nauwelijks
bekend bij de uitgezonden militairen. In die gedragscode staan juist de items
opgesomd waaraan de tien betrokkenen zich hebben schuldig gemaakt, zoals het
zich niet inlaten met drugssmokkel, seksueel misbruik en bovenmatig alcoholgebruik.
Ik verneem graag van de minister welke aanpassingen er in de opleiding en
de voorbereiding zijn aangebracht, zodat mensen wel weten wat hen te wachten
staat en wat er van hen wordt verwacht. Het lijkt mij noodzakelijk dat bij
de voorbereiding uitgebreid wordt ingegaan op het te verwachten gedrag en
dat ook richtlijnen terzake schriftelijk worden uitgewerkt. Toch blijft overeind
staan dat het in de eerste plaats een kwestie is van goed fatsoen, waaraan
iedere Nederlander zich heeft te houden. Dat geldt zeker als je ons land vertegenwoordigt
op een buitenlandse missie. En zeker bij kleine missies, waarbij militairen
in tamelijke eenzaamheid en met weinig sociale controle moeten opereren, is
het gewenst dat bij de selectie rekening wordt gehouden met de geschiktheid
van militairen om in dergelijke moeilijke omstandigheden te functioneren.Wat de rol van de militaire leiding betreft vallen twee zaken op. Allereerst
doel ik op het nalaten van maatregelen tegen militairen toen wangedragingen
werden geconstateerd. In het rapport van de IGK wordt er melding van gemaakt
dat 18 personen klachten doorgaven over laakbare gedragingen. Daarmee is blijkbaar
niets gebeurd. Het terughalen van de betrokken militairen was het minste geweest
wat had moeten gebeuren. Ik vind het des te erger dat de VN-leiding, de Unavem-leiding
in Luanda een en ander vergoelijkend toedekt. Daarnaast heb ik er geen goed
woord voor over dat de militaire top hiervan de politieke leiding onwetend
liet. Een kleuter in de politiek ziet hoe politiek explosief deze affaire
is. Hoe kon het gebeuren? Waarom werd afgezien van het informeren van de minister?
Was dit alleen maar het zoveelste incident rond Couzy? Of paste dit in een
cultuur waarin krijgsmachtdelen menen in de eerste plaats zelf
en zoveel mogelijk buiten de minister om zaken af te moeten handelen? Want
ik neem toch aan dat meer topmilitairen hiervan weet hadden. Die hebben toch
regelmatig overleg met de minister? Wie wist wat? Wist bijvoorbeeld de chef
defensiestaf hiervan? Wist de commandant van de marechaussee hiervan? Wisten
burgerambtenaren hiervan? Ik verneem graag een nadere toelichting van de minister.
Zijn er inmiddels ook bindende afspraken gemaakt met de defensieleiding, die
voorkomen dat de politieke leiding onkundig wordt gehouden van relevante informatie?
Ik doel dan op een soort gedragscode voor de defensieleiding. Ook vraag ik
mij af of de minister zich ervan vergewist heeft of hij wellicht opnieuw geconfronteerd
kan worden met dergelijke voorvallen, voorvallen waarvan hij nu geen weet
zou hebben.Voorzitter! Het is gewenst dat ook de Kamer zich op gezette tijden informeert
over de voortgang van militaire operaties in den vreemde. Als wij praten over
een vergeten missie, mag ook de Kamer zich dat aantrekken, ondanks het overleg
dat hierover in de Kamer heeft plaatsgevonden. Maar het is een feit dat zeker
in die periode de aandacht in de eerste plaats uitging naar de tragische ontwikkelingen
in Bosnië. Collega Van den Doel zal mede namens mij een motie indienen
waarin hierom wordt gevraagd. Het gaat om voortgang van militaire operaties
in den vreemde, ook wat de personele aspecten betreft.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Het is heel opmerkelijk dat wij dit al in eerste termijn horen.
Ik krijg de indruk dat de motie gericht is aan onszelf.De heer Valk (PvdA):De motie is gericht aan de minister. Wacht u maar af.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):U merkt terecht op dat wij over de voortgang van de Angolamissie slechts
kort overleg hebben gevoerd. Maar wat voor motie is dit nu? Moet de minister
rapporteren over de voortgang van de missies?De heer Valk (PvdA):Het dictum van de motie zal zijn dat minimaal één keer per
jaar ten minste in de memorie van toelichting bij de begroting de Kamer wordt
geïnformeerd over de voortgang van militaire operaties in den vreemde.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Maar wij lezen in de memorie van toelichting toch hoeveel militairen waar
zijn, wat de opdracht is, etc.?De heer Valk (PvdA):Het gaat om meer dan aantallen alleen. Het gaat ook om de personele aspecten,
de kwaliteit en het verloop.De voorzitter:Het is een tikje vermoeiend discussiëren over een verondersteld dictum
van een motie die door een collega zal worden ingediend. Als u het niet erg
vindt, lijkt het mij handiger om het interruptiedebat daarover even op te
schorten totdat het dictum of de considerans van de motie ons bekend is.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Het is toch heel vreemd dat die motie nu wordt aangekondigd,
terwijl collega Valk net zo goed aan de minister had kunnen vragen om ons
in het vervolg bij de memorie van toelichting wat uitvoeriger op de hoogte
stellen van het verloop van de verschillende vredesoperaties. Hebben wij daarvoor
een motie nodig?De heer Valk (PvdA):Wij wachten natuurlijk in eerste instantie de reactie van de minister
hierop af.De heer Hillen (CDA):Voorzitter! Ik hoef de motie niet gekend te hebben om dat punt aan de
orde te stellen. Is het vertrouwen van de coalitie in de minister zodanig
dat op voorhand een motie moet worden aangekondigd voordat het antwoord van
de minister wordt gegeven?De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Het vertrouwen van de coalitie in de minister is ongeschokt.
Ik kan de heer Hillen geruststellen op dit punt.In ieder geval is het goed als de vaste commissie voor Defensie regelmatig
met de minister van gedachten wisselt over de voortgang van missies in den
vreemde.Volgens een bericht in NRC Handelsblad van vrijdag jongstleden zou het
ministerie van Defensie weigeren het IGK-rapport aan de VN ter hand te stellen.
Ik zou daarop toch graag een reactie vernemen van de minister, want ik kan
mij dat niet voorstellen. Ook de VN moet leren van operaties en zeker van
de negatieve aspecten daarvan, temeer omdat in het IGK-rapport de nodige harde
noten worden gekraakt over het optreden van de Unavem-leiding in Angola.Het verbaast mij toch dat het indringende memorandum van de ambassadeur
in Angola niet én de weg omhoog heeft gevonden binnen het ministerie
van Buitenlandse Zaken én niet is doorgestuurd naar de departementale
leiding van Defensie. Het memorandum was gericht aan het hoofd van de desbetreffende
afdeling op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Zeker omdat de VN een verantwoordelijkheid
is van dit ministerie, had naar mijn gevoel hiermee toch op een andere manier
moeten worden omgegaan. Het memorandum is nu alleen gestuurd naar de souschef
operatiën van de landmacht. Dat is niet goed geweest. Het had zeker ook
doorgestuurd moeten worden naar de departementale leiding. Ik vraag de minister
van Defensie of hierover afspraken zijn of worden gemaakt met het ministerie
van Buitenlandse Zaken.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! In de afgelopen weken hebben wij in de media regelmatig commentaren
gezien: waar maakt men zich toch druk om, dat gebeurt toch ook in de Nederlandse
samenleving? Ik deel die conclusies niet, maar ik kan mij wel een discussie
in de Kamer herinneren met een collega van de heer Valk, mevrouw Sterk, over
de gedragscode. Het ging toen om de vraag of de krijgsmacht een afspiegeling
van de samenleving moest zijn. Zij vond van wel. De heer Valk zegt nu: het
is toch een kwestie van goed fatsoen; je moet erop selecteren. Deelt hij die
mening nog steeds of zou de krijgsmacht toch aparte eisen mogen stellen?De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Ik ben van mening dat de krijgsmacht een afspiegeling van
de samenleving moet zijn, zeker wat de sociale achtergronden betreft: de opbouw,
de groepen waaruit gerekruteerd moet worden. Dat staat echter volstrekt los
van in de Nederlandse samenleving algemeen geaccepteerde normen en waarden.
Gesteld dat bijvoorbeeld 1% van de Nederlandse samenleving
alcoholist is, dan trek ik uit de stelling dat de krijgsmacht een afspiegeling
moet zijn van de Nederlandse samenleving niet de conclusie dat 1% van de krijgsmacht
ook zou moeten bestaan uit alcoholisten.De heer Van den Doel (VVD):De heer Valk geeft nu een andere invulling aan dat aspect dan zijn collega.
Het is volstrekt begrijpelijk dat de krijgsmacht probeert te rekruteren uit
alle geledingen van de samenleving. Daar gaat de discussie niet over. De discussie
ging destijds over de vraag of in de krijgsmacht nu wel of geen drugsgebruik
getolereerd moest worden en of er wel of niet softdrugs gebruikt mochten worden.
Toen is gezegd: daar moeten wij allemaal niet te moeilijk over doen; het gebeurt
in de Nederlandse samenleving, dus waarom zou het niet in de krijgsmacht gebeuren?
Het gaat dus wel degelijk om die zaken waar wij het ook vandaag over hebben.
Daaruit maak ik op dat de heer Valk het met mij eens is dat er, wat die zaken
betreft, nooit sprake mag zijn van een afspiegeling van de samenleving.De heer Valk (PvdA):Het is maar wat je bedoelt met een afspiegeling van de Nederlandse samenleving.
Ik vind dat daar zeker niet mee bedoeld mag worden dat misdragingen op enigerlei
wijze getolereerd worden. Per slot van rekening gaat het hier om missies waarbij
ook ons land in den vreemde wordt vertegenwoordigd.Mevrouw De Koning (D66):Voorzitter! Het nieuws over het wangedrag van een aantal Nederlandse militairen
in Angola in het begin van de jaren negentig trof de Nederlandse samenleving
pijnlijk. Zoals collega Valk al zei, waren het tot dan toe vooral berichten
over anderen, buitenlanders, die zich op vredesmissies aan zeer verwerpelijke
praktijken schuldig hadden gemaakt. Het nieuws kwam laat: drie jaar na de
gebeurtenissen. De persconferentie, laat op de vrijdagmiddag, overviel ons.
De informatie bereikte ons later per fax. De eigenlijke rapportage kreeg ik
in het weekend te leen van een journalist. Bij het lezen daarvan viel een
verschil in toon en sfeer op tussen de aanbiedingsbrief van de minister en
het rapport. Het laatste geeft een chronologisch overzicht van de gebeurtenissen
en een inventarisatie van getuigenverhoren, waaruit blijkt dat zich, volgens
anderen, ten minste 25 mensen schuldig hebben gemaakt aan drankmisbruik, smokkelen
en, wat hun het meest werd aangerekend, seksuele omgang met minderjarige meisjes.In de brief van de minister, die mijns inziens veel zwaarder van toon
is, wordt gesproken van 10 militairen. Waar bleven de andere 15? Van die 10
hebben er, naar ik begrijp, 5 de actieve dienst verlaten en hebben de andere
5 een negatieve aantekening gekregen. Hebben zij zich daarbij neergelegd en
kunnen zij nu nog wel functioneren? In het rapport staat dat de opdracht aan
de IGK na ampele overwegingen werd gegeven. Wat was de inhoud van die overwegingen?
Hoorde daartoe misschien ook het bezwaar dat de IGK een typische ombudsfunctie
vervult die zich niet zo goed verdraagt met de functie van onderzoeksrechter?
Waarom werd niet, zoals gebruikelijk is, een opsporingsambtenaar van de KMAR
erbij betrokken en in een later stadium ook de rijksrecherche? Ik kan mij
voorstellen dat de positie van de IGK door deze activiteit in de ogen van
anderen enigszins is aangetast. Ziet de minister dit niet als een bezwaar?
Overigens wil ik de minister terzijde nog vragen of hij niet heeft overwogen
om de Kamer eerder over het voorgenomen onderzoek in te lichten.De feiten zelf behoeven, denk ik, nauwelijks een uitvergroting. Een getuige
zegt ronduit dat het een zooitje was en dat het heel gewoon was dat lokale
meisjes op de site bleven slapen. Het was niet zozeer een incident, maar meer
een manier van leven. Een rol speelde en speelt de leeftijd van de meisjes.
Op het oog waren zij nog geen 16. Dat maakt uit voor de oordeels- en beeldvorming,
net zoals het voor mijn fractie uitmaakt dat degenen die het verwijt betreft,
geen jongens van 20 waren van wie een gebrek aan zelfbeheersing in dergelijke
extreme omstandigheden weliswaar niet geaccepteerd, maar wel wat milder beoordeeld
zou worden. Neen, het betrof militairen, belast met leidinggeven en het goede
voorbeeld geven, die de leeftijd des onderscheids hadden bereikt. Die weten
wat wel en niet kan. Nu het stof van de opwinding wat is neergedaald, wil
ik de minister vragen hoe hij thans aankijkt tegen deze gebeurtenissen. Beschouwt
hij die als incidenten of ziet hij hier een potentieel structureel gevaar?
Welke les is hieruit te trekken?Ik wil niet beweren dat een goede grondige opleiding alleen voldoende
remedie is tegen dergelijk extreem doorgeschoten gedrag, maar daar begint
het natuurlijk wel. De minister weet dat D66 in het verleden bij herhaling
gepleit heeft voor het handhaven van maatschappijgerichte vakken in de opleiding.
Ook andere fracties hebben hiervoor gepleit, hetgeen geresulteerd heeft in
een Kamerbreed aanvaarde motie. Natuurlijk dien je iets te weten van volkenrecht
en de aard, de taal en de cultuur van het land waar je naartoe gaat. Het was,
vind ik, typerend te lezen dat er niet eens vijf woorden Portugees werden
geleerd. Misschien is het aan te raden een soort extra pakket "morele bewapening",
al klinkt dat een beetje griezelig, mee te geven, gericht op het land van
de vredesmissie. Misschien zou dat kunnen in de vorm van bijvoorbeeld een
symposium, waarbij heel concreet aandacht wordt besteed aan de potentiële
zware omstandigheden, specifieke gevaren en valkuilen van een bepaald gebied.
Hoe kijkt de minister hier tegenaan?In de discussies rond deze gebeurtenissen heeft de communicatie, of het
ontbreken daarvan, tussen de diverse partijen steeds een grote rol gespeeld.
Dat geldt zowel voor de communicatie tussen Buitenlandse Zaken en Defensie
als voor die binnen het defensieapparaat, met de nadruk op de laatste. Buitenlandse
Zaken zegt dat de bezorgde ambtsberichten van ambassadeur Wolfswinkel in ieder
geval de bevelhebber der landstrijdkrachten hebben bereikt. Verder zijn ze
waarschijnlijk niet gekomen, zoals er zoveel niet verder kwam dan het circuit
van enkele generaals, die of zelf in Angola waren geweest, of die erover hadden
horen praten. Hoe is het toch mogelijk dat de minister zelf noch zijn voorganger
ooit iets heeft gemerkt van de informatie die zo wijdverbreid leek in de militaire
wereld? Werd dat alleen bepaald door specifieke omstandigheden in het verleden?
Zo ja, betekent dit dat de minister ons nu de garantie kan geven
dat een dergelijke breuk in de informatiestroom zich in de toekomst niet meer
zal voordoen? Want eigenlijk lijkt dat des Pudels Kern.De IGK doet een flink aantal aanbevelingen. In hoeverre wil de minister
die opvolgen? Ik meen dat, waar het de commandostructuur betreft, al eerder
is afgesproken en in de praktijk is ingevoerd dat er steeds een Nederlandse
contingentscommandant meegaat die zelf naar Den Haag rapporteert. Naar wie
doet hij dat eigenlijk precies? In Angola was daar nog geen sprake van en
vielen de militairen rechtstreeks onder de VN-commandant. Is er eigenlijk
door Nederlanders of anderen aan hem gerapporteerd?Een tweede gunstige ontwikkeling is dat de chef defensiestaf sinds ongeveer
twee jaar in plaats van de afzonderlijke krijgsmachtdelen is belast met de
coördinatie en aansturing van de VN-missies. Wij moeten namelijk niet
vergeten dat die een zeer belangrijk deel van de taak van de Nederlandse krijgsmacht
vormen en zullen vormen. Er zullen altijd probleemgebieden zijn, al kenmerkte
Angola zich dan door extreem eenzame en verzwarende omstandigheden.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Mevrouw De Koning zei zojuist dat daar in Angola nog geen
sprake van was, maar dingen liepen toch door? Wij moeten niet doen –
dat deed de heer Van den Doel ook – alsof alles al in 1994 was afgehandeld.
Deze kwestie is er na de laatste debriefing uitgekomen, maar de afgelopen
periode was Defensie verder gereorganiseerd. Toen viel men al onder één
commando in Den Haag.Mevrouw De Koning (D66):In 1994 vielen de mensen, voorzover ik weet, nog onder het VN-commando.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Wij bespreken hier geen kwestie die zich tot 1994 heeft afgespeeld! Het
liep door!Mevrouw De Koning (D66):Sinds anderhalf, twee jaar, gaat er een Nederlander mee op vredesmissies,
ten behoeve van de belangen van de Nederlandse militairen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ook in die periode deden zich misstanden voor. In het rapport wordt niet
gesproken over een bepaalde periode, in die zin dat er staat: van dan tot
dan. Het gaat om een aantal periodes, maar er wordt nadrukkelijk aangegeven
dat een en ander niet achtereenvolgens in de tijd moet worden gezien. Mevrouw
De Koning moet dus niet doen alsof alles in 1994 was afgelopen.Mevrouw De Koning (D66):Ik meen toch wel degelijk goed te hebben begrepen dat het wangedrag zich
voornamelijk in 1994 afspeelde en niet later.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De nadruk op het wangedrag ligt inderdaad op die periode, maar laakbaar
gedrag kwam de gehele tijd voor. Dat ging door. Als dat niet zo is, dan moet
mevrouw De Koning mij aangeven op welke pagina wordt gesproken over een bepaalde
periode, in die zin dat er wordt aangegeven: van dan tot dan. Integendeel,
er wordt gezegd dat het door de gehele missie heen ging. Bij de laatste debriefing
kwam dit naar voren. Als dat niet zo is, dan moet de minister mij maar tegenspreken.
Dat was dus wel 1997.Mevrouw De Koning (D66):Ik wilde aangeven dat er in de afgelopen jaren bij Defensie, in relatie
tot vredesmissies en verantwoordelijkheden, veel ten goede is veranderd.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Het is nog niet allemaal volmaakt.Mevrouw De Koning (D66):Neen, maar dan hadden wij hier nu niet gestaan.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! Mevrouw De Koning zal toch ook wel in het rapport hebben gelezen,
als het gaat om het wangedrag, dat er wordt gesproken over een middenperiode.
Die middenperiode betreft het jaar 1994.Mevrouw De Koning (D66):Ja, dat heb ik zeker gelezen. Er wordt in het rapport gebruikgemaakt van
een glijdende schaal die gaat van laakbaar gedrag tot wangedrag en uit alle
berichten blijkt dat het gaat om het eerste halfjaar van 1994. Maar goed,
laten wij daar nu niet zo lang bij stilstaan.Zoals ik al zei, zullen er altijd probleemgebieden zijn, al kenmerkte
Angola zich door extreem eenzame en verzwarende omstandigheden. Voor mijn
fractie vormen een goede maatschappijgerichte opleiding en een specifieke
voorbereiding de belangrijkste gegevens, zeker omdat de jonge mensen die zich
tegenwoordig aanmelden voor een legerfunctie, vaak minder opleiding en bagage
hebben dan vroeger het geval was. Voordat zij binnenkomen, is er een selectie.
Zou die nog strenger moeten zijn, zoals is gesuggereerd? Wordt dan nog wel
de benodigde menskracht binnengehaald? Het gaat al niet echt gemakkelijk.
De fractie van D66 is in ieder geval tegenstander van een nadere selectie
op uitzendgeschiktheid, waardoor een soort elitekorps zou kunnen ontstaan.Veel is in het verleden gesproken over de krijgsmacht als spiegel van
of nu juist voor de samenleving. Hoe het ook zij, deze gebeurtenissen voldoen
aan geen van beide criteria. Dat brengt ons op de discussie over een gedragscode.
Ik zie eerlijk gezegd geen rechtstreeks verband tussen het bestaan c.q. het
ontbreken van een gedragscode en dergelijk wezenlijk onfatsoenlijk gedrag.
Kort haar leidt niet tot het besef van goed en kwaad. Het bevreemdt ons dat,
terwijl er een VN-gedragscode bestond, vrijwel niemand daar zelfs maar kennis
van heeft genomen. Ten tijde van de VOC werd de gedragscode aan de staande
bemanning aan het begin van de zeereis voorgelezen.Mijnheer de voorzitter! De vergeten missie naar Angola is plotseling in
de herinnering teruggekomen, maar ik wil er hier ook de nadruk op leggen dat
er grote waardering bestaat voor het werk onder zware omstandigheden dat daar
door vele militairen de afgelopen jaren is verricht.De heer Hillen (CDA):Voorzitter! De CDA-fractie vindt de reactie van de minister op het gebeurde
adequaat. Deze reactie is niet alleen adequaat omdat er snel gereageerd werd
en de nodige maatregelen genomen konden worden, maar ook omdat aan de krijgsmacht
het signaal is gegeven dat de politieke top deze zaak serieus neemt. Ik vind
dat een belangrijk signaal, ook voor de toekomst.Voorzitter! De minister heeft in dit geval de staf inspecteur-generaal
 ingeschakeld. Dat vind ik een interessante zet. Tot nu toe
is een aantal keren van gedachten gewisseld over problemen die bij de krijgsmacht
speelden. Wij zijn er eigenlijk nooit uitgekomen hoe onafhankelijk het onderzoek
moest zijn dat in probleemsituaties zou worden ingesteld. Van de zijde van
de Kamer is vaak het bezwaar naar voren gebracht dat de opdracht tot het instellen
van een onderzoek werd gegeven aan degenen die te zeer betrokken waren bij
de zaak. De staf inspecteur-generaal is een onafhankelijk orgaan en is waarschijnlijk
heel geschikt om dit soort onderzoeken te doen. Ik steun daarom het verzoek
van de minister. Ik heb er kennis van genomen dat wordt gezegd dat de staf
daardoor minder onafhankelijk zou zijn, maar de staf is niet een schouder
om op uit te huilen voor mensen in de krijgsmacht; de staf is een onafhankelijk
instituut waarvan gebruik moet kunnen worden gemaakt om de krijgsmacht een
spiegel voor te houden. Dat kan ook gelden voor de top. Dan moet die spiegel
even onbarmhartig en objectief zijn. Ik vind dat de staf inspecteur-generaal
goed werk heeft verricht. Het is mij een genoegen om vast te stellen dat de
Zwaluwberg zijn waarde bewezen heeft.Ik heb waardering voor de snelheid waarmee het rapport tot stand is gekomen.
Het is een grondig en degelijk rapport. Dat maakt dat wij vandaag een goed
oordeel kunnen vellen over wat er gebeurd is. Uiteraard is ons oordeel over
het gedrag afwijzend. Daarbij wil ik een aantal kanttekeningen maken.In de eerste plaats kom ik bij de kwestie van het fatsoen. Ik vind het
in dit geval moeilijk om aan te geven wat fatsoenlijk of onfatsoenlijk is.
Ik meen dat de militairen zich daar niet fatsoenlijk hebben gedragen, zeker
als ik eraan denk hoe de Nederlandse samenleving eruitziet. De Nederlandse
samenleving is niet fatsoenlijk. Als u de samenleving bekijkt of als u televisie
kijkt, ziet u zoveel uitingen van onfatsoen en getolereerd onfatsoen, dat
het onredelijk zou zijn van de krijgsmacht te verlangen dat deze zich extreem
fatsoenlijk zou gedragen. Ik zou dan wel eens willen weten wat de normen zouden
zijn en welke argumenten de fracties in deze Kamer die bij tal van andere
debatten over gedogen en tolerantie praten, nu ineens aanvoeren als het om
fatsoen gaat. Ik denk dat niet fatsoen het argument is, maar professionaliteit.Mevrouw De Koning (D66):Dit gaat mij toch iets te ver. U weet wat daar gebeurd is. We hoeven het
niet uit te vergroten. Het dronken rijden met jeeps in straten, het met kleine
meisjes naar bed gaan die vervolgens hopen dat je met ze gaat trouwen. In
één geval is dat zelfs gebeurd. Ik zou dat op zijn minst "lichtelijk
onfatsoenlijk" willen blijven noemen. Ik zie dat u uw schouders ophaalt!De heer Hillen (CDA):Ik ben blij dat D66 dat ook onfatsoenlijk vindt.Mevrouw De Koning (D66):Ik vind wat u zegt een beetje gek.De heer Hillen (CDA):Ik vergoelijk niets. Ik zeg alleen dat, als wij de norm van onze samenleving
nemen en van Mars zouden neerdalen op Nederland om te kijken wat Nederland
voor pretenties mag hebben op het gebied van fatsoen, velen ons zullen betichten
van ten minste hypocrisie. Fatsoen is voor mij een belangrijk item. Dat kunt
u uiteraard van het CDA verwachten. Ik vind echter dat het eerste vereiste
dat wij voor de krijgsmacht moeten stellen, professionaliteit is. Voor professionaliteit
geldt fatsoen, maar er geldt nog veel meer. Er geldt dat je de missie die
je uitvoert, optimaal verricht. Daaronder wordt ook verstaan dat de militairen
zich ten opzichte van de omgeving daar "militairement" gedragen. Ze moeten
de zaken doen die als militair van hen verwacht worden. Verder moeten ze voor
de burgerbevolking, voor strijdende partijen en in omgevingen waar moraal
en fatsoen vaak ver weg zijn, inderdaad een lichtend voorbeeld zijn. Ik kan
dat echter niet spiegelen aan de Nederlandse samenleving.Mevrouw De Koning (D66):De vraag is natuurlijk in hoeverre er interdependentie bestaat tussen
het goed uitoefenen van je militaire taak en dit soort vrijetijdsbesteding.De heer Hillen (CDA):Uw eigen fractie vindt het niet erg als er in de kazerne een jointje wordt
gerookt, omdat binnen de fractie van D66 het gebruik van softdrugs heel anders
bekeken wordt.Mevrouw De Koning (D66):Ik maak bezwaar tegen die vergelijking. Ik vind seksuele omgang met kinderen
van een heel andere orde dan een jointje roken, als u mij niet kwalijk neemt.De heer Hillen (CDA):Ik praat die gedragingen helemaal niet goed. Sterker nog, als het CDA
het in dit land voor het zeggen zou hebben – en het wordt tijd dat dat
weer eens het geval is – dan zouden de opvattingen daarover strenger
zijn. Maar op het moment dat ik van u hoor dat het fatsoen van de samenleving
weerspiegeld moet worden in de krijgsmacht of dat wij fatsoensregels moeten
aanleggen, vraag ik: met welke pretentie doet u dat?De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Ik probeer de redenering van de heer Hillen te volgen. Hij
zegt: er zijn excessen in de samenleving op het gebied van dronkenschap, sekstoerisme
etc., dus wat zeuren we er dan over dat die dingen ook gebeuren in de krijgsmacht?
Dat is de redenering. Ik kan daar werkelijk geen touw aan vastknopen.De heer Hillen (CDA):U kunt uw best doen om niet te luisteren. U kunt ook proberen wel te luisteren.
Op het moment dat wij het criterium van fatsoen aanleggen en gaan kijken naar
wat wij in onze eigen samenleving tolereren en gedogen, kunnen wij moeilijk
van de krijgsmacht vragen om ineens heel strikt te zijn.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Waarom niet aan de krijgsmacht vragen om ineens heel strikt
te zijn? In iedere werksituatie zijn gedragingen die niet tolereerbaar zijn,
bijvoorbeeld alcoholmisbruik, seksueel misbruik etc. Dat staat los van de
vraag of die dingen in de samenleving gebeuren. Die gebeuren. Het is dan niet
zo bijzonder dat ook van de krijgsmacht geëist wordt dat men dergelijke
gedragingen achterwege laat, zoals dat geldt voor iedere vorm van werken in
de samenleving.De heer Hillen (CDA):Natuurlijk. U kunt uw best doen om niet naar mij te luisteren. Als het
aan mij ligt, zijn die regels zeer strikt. Wij zijn degenen, mevrouw De Koning,
die bezwaar hadden tegen lang haar. Wij hadden een aantal problemen
met drugs. U kunt van het CDA bij dat soort zaken altijd strikte regels verwachten.
Ik vind het echter hypocriet dat wij, als er in 's lands vergaderzaal wordt
gesproken over fatsoen, bij andere debatten heel andere fatsoensregels aanleggen.
Wij moeten daarom, wanneer wij de krijgsmacht de maat nemen, de maat nemen
op professionaliteit, waar fatsoen een onderdeel van is.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Ik leg helemaal geen andere fatsoensregels aan ten opzichte
van andere sectoren in de samenleving. Ik vind dat je van militairen kunt
verwachten wat overal in de samenleving geldt, in welke vorm van arbeid dan
ook. Ik begrijp volstrekt niet dat dat zo vreemd is.De heer Hillen (CDA):Ik heb hier niets op te zeggen. Ik ben duidelijk geweest.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ik doe mijn best om ontzettend goed naar de heer Hillen te
luisteren en het verheugt mij dat er in ieder geval één fractie
in de Kamer is die moreel-ethisch kennelijk zeer verantwoord bezig is, maar
ik wil toch wel dat hij zijn uitspraken iets helderder maakt. Als hij rechtstreeks
fracties aanspreekt op het feit dat zij anders hun mond vol hebben over gedogen
en nu verontwaardigd zijn over een en ander, dan moet hij dat hardmaken. Er
is immers een groot verschil tussen enerzijds gedogen van bijvoorbeeld drugsgebruik
en anderzijds accepteren dat er tijdens dienstverband sprake is van drugsgebruik,
alcoholmisbruik, drugssmokkel en dergelijke.De heer Hillen (CDA):Voorzitter! Ik ga niet in op wat de afzonderlijke fracties in de afgelopen
jaren wel en niet hebben toegestaan, omdat wij dan de hele dag bezig kunnen
blijven. Wat ik wil aangeven, is dat de fatsoensnormen die in het algemeen
gelden in de Nederlandse samenleving – kijk daarvoor maar naar de televisie,
luister naar de radio en kijk wat er in de publieke ruimte gebeurt –
vrij liberaal en tolerant zijn. Ik ben het ermee eens dat de krijgsmacht zich
hoe dan ook fatsoenlijk dient te gedragen. De krijgsmacht dient zich professioneel
te gedragen, maar laten wij alsjeblieft oppassen dat wij niet op het ene moment
andere maatstaven aanleggen dan op het andere. Ik wens daarin consequent te
zijn; ook in andere publieke debatten over dit soort zaken ben ik consequent.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dan hoop ik ook dat de heer Hillen echt consequent wil zijn. Hij kan hier
namelijk niet zeggen dat een fractie die voorstander is van een gedoogbeleid
voor bijvoorbeeld drugs, niet consequent is wanneer zij drugsgebruik in dienstverband
niet geoorloofd vindt. Hij kan ook niet zeggen dat diezelfde fractie dan niets
mag zeggen over alcoholmisbruik, seksuele misdragingen en dergelijke. Dat
raakt kant noch wal.De heer Hillen (CDA):Voor de joints heb ik bijvoorbeeld verwezen naar de fractie van D66, die
heeft gezegd dat een militair best een joint mag roken.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Daar moet D66 verder maar op reageren. De heer Hillen heeft alle fracties
aangesproken. Ik heb er geen bezwaar tegen dat iemand een joint rookt of een
glas te veel drinkt, zolang dat maar in de vrije tijd gebeurt en niet wanneer
een uniform wordt gedragen en dus in dienstverband wordt gewerkt. Daartussen
bestaat een nadrukkelijk verschil en dat verschil bestaat ook in de samenleving.
Deze samenleving kan van alles en nog wat tolereren, maar het stopt op het
moment waarop iemand een kantoor binnenkomt of een compound op loopt. Dan
is iemand in dienst en gelden er andere regels.De voorzitter:Ik verzoek de leden om argumenten niet te herhalen. Ik verzoek de heer
Hillen zijn betoog te vervolgen.De heer Hillen (CDA):Ik denk dat er helemaal geen verschil van inzicht bestaat tussen het CDA
en de andere partijen in de Kamer over de richting waarin wij moeten denken.
Ik begrijp de opwinding dan ook niet.De heer Valk (PvdA):De heer Hillen suggereert dat datgene wat in Angola is gebeurd, in de
liberale Nederlandse samenleving min of meer wordt geaccepteerd, maar dat
is volstrekt onzinnig. Er is geen enkele werkgever in Nederland die accepteert
dat er op de werkvloer drugs worden gebruikt of alcohol wordt genuttigd. Er
is geen werkgever in Nederland die zaken als smokkel of zwarte handel accepteert.
Het is volstrekt onzinnig om te suggereren dat hetgeen in Angola is gebeurd,
in Nederland aanvaard goed is. Dat is volstrekt absurd.De heer Hillen (CDA):Ik weet niet precies waar de grenzen in Nederland liggen. Ik weet sinds
eergisteren dat je niet op een Harley door het ziekenhuis mag rijden. En zo
zijn er nog wel meer dingen. Ik heb ook de indruk dat de zaken in de afgelopen
jaren in toenemende mate weer wat worden aangetrokken en dat verheugt mij.
Ik heb verder alleen maar willen zeggen dat wij moeten oppassen niet hypocriet
te zijn door op het ene moment A en op het andere B te zeggen. Het CDA vindt,
net als de heer Valk, dat hetgeen in Angola is gebeurd, niet kan.Voorzitter! De inspecteur-generaal voert nogal wat verzachtende omstandigheden
aan voor het feit dat er ontsporingen hebben plaatsgevonden. Een aantal van
die omstandigheden was voor dit soort missies inderdaad niet zo goed: de eenzaamheid,
het van elkaar afgesloten zijn, de organisatie die beneden peil is, zoals
ook bij andere VN-missies geconstateerd kon worden, onduidelijke verhoudingen
en zaken die worden toegelaten terwijl ze volgens onze normen absoluut nooit
toegelaten zouden zijn. De lessen die wij leren uit de bijdragen aan de verschillende
operaties, kunnen niet serieus genoeg worden genomen. Ik heb de indruk dat
wij meer kans hebben op een professionele militaire benadering en op een goede
operatie, sinds wij onder NAVO-bevelsstructuren werken, dan met dit wat schimmige
gedoe dat in Angola heeft plaatsgevonden.De minister van Buitenlandse Zaken heeft ons een flutbrief geschreven
over zijn eigen bemoeienis daarmee. Hij trekt op het ogenblik door New York
om opnieuw te pleiten voor een rapid deployment force van de VN, alsof Nederland
zich daar zo verschrikkelijk voor zou moeten inspannen. Mijn fractie is nog
steeds niet enthousiast over dat idee. Een van de belangrijkste lessen die
wij van de operaties van de laatste jaren hebben geleerd, is dat de NAVO de
meest belangrijke en voor Nederland meest voor de hand liggende
schakel is.Mevrouw De Koning (D66):Mijnheer de voorzitter! Het komt mij voor dat deze opmerking volstrekt
buiten de orde is.De heer Hillen (CDA):Zij is helemaal niet buiten de orde. Wij hebben het hier over een vredesoperatie.
Wij proberen de lessen te leren van vredesoperaties. Tegelijkertijd nemen
wij waar dat de minister van Buitenlandse Zaken met initiatieven op dit terrein
bezig is. Gezien het feit dat de vredesoperaties van de VN tot nu toe niet
hebben uitgeblonken in efficiency, een adequate organisatie, voldoende leiderschap
en noem al die dingen maar op, vraag ik mij af of het nodig is om weer iets
nieuws op te tuigen.Mevrouw De Koning (D66):De minister van Buitenlandse Zaken is hier niet, dus u dient niet over
hem te zeggen dat hij een flutbrief heeft geschreven.De heer Hillen (CDA):Hoe noemde u die anderhalve pagina dan die wij hebben gekregen, die over
niets ging?Mevrouw De Koning (D66):Ik noem dat een korte brief. U weet dat Goethe al zei: ik schrijf je een
lange brief, want ik heb geen tijd voor een korte. De minister heeft de tijd
genomen voor een korte.De heer Hillen (CDA):U mag het vinden zoals u het vindt, maar de CDA-fractie vindt het een
flutbrief.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Het is aan de voorzitter of die opmerking buiten de orde is, maar het
verbaast mij dat die opmerking nu wordt gemaakt.De heer Hillen (CDA):Het staat nu in de krant. De minister is er nu mee bezig in New York.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Ja, dat weet ik. U plaatst die opmerking op een moment dat wij praten
over het optreden van Nederlandse militairen en over de Nederlandse deelname
aan een VN-vredesmissie. Dat relateert u aan de NAVO. Zegt u dan dat de Nederlandse
krijgsmacht niet in staat is om zelfstandig deel te nemen aan een vredesmissie?De heer Hillen (CDA):Nee, de Nederlandse krijgsmacht moet deelnemen aan vredesoperaties op
het moment dat dit aan de orde is. Het moet verantwoord zijn binnen het toetsingskader
dat wij hebben afgesproken. Wij moeten onze nationale verantwoordelijkheid
op dit punt serieus nemen. De uitvoering is wat mij betreft binnen de NAVO.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Omdat dit in het Nederlandse traject onvoldoende zorgvuldig gebeurt?De heer Hillen (CDA):Nee, want Nederland gaat niet alleen, maar wij doen het altijd met andere
landen. De les die ik heb getrokken uit de vredesoperaties die wij met een
aantal landen doen, is dat de bureaucratie en de onduidelijkheid toeslaan
op het moment dat de VN de leiding hebben of nadrukkelijk aanwezig zijn. Wij
zouden er ook eens over moeten praten of de economische belangen soms groter
worden dan de militaire belangen. Hoe het ook zij, ik pleit ervoor om een
militaire operatie strikt militair te houden, en dan heb ik meer vertrouwen
in de NAVO.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Dat verbaast mij nogal, omdat de VN-lijn in dit rapport niet aan de orde
komt, in tegenstelling tot bij Srebrenica. Het is nadrukkelijk gericht op
het gebrek aan communicatie en leiding aan de Nederlandse kant. U kunt wel
zeggen dat het een VN-missie was, maar de minister heeft de VN hierover nog
niet eens ingelicht en is er ook niet mee in gesprek.De heer Hillen (CDA):Die stelling onderschrijf ik niet. Er wordt voortdurend verwezen naar
de VN. Een van de redenen dat er zoveel onduidelijkheden waren, was dat er
in VN-verband zoveel verschillende opvattingen waren en men elkaar zijn gang
liet gaan.De heer Valk (PvdA):Begrijp ik het goed dat de stelling van de heer Hillen is, dat de NAVO
naar kleinschaligere operaties in Angola of Haïti moet gaan en niet meer
de VN?De heer Hillen (CDA):In dat soort gevallen kun je met een grote bondgenoot als de Verenigde
Staten en een aantal andere landen uitstekend zaken doen.De heer Valk (PvdA):Dat betekent wel dat het een VN-operatie blijft.De heer Hillen (CDA):Nee, dat hoeft niet.De heer Valk (PvdA):Als u vindt dat de NAVO al dan niet in samenspraak met de Verenigde Staten
op eigen houtje dit soort missies zou moeten doen, zonder dat daarover in
volkenrechtelijk internationaal verband afspraken worden gemaakt...De heer Hillen (CDA):Het kan een multilaterale troepenmacht zijn, het hoeft niet speciaal de
VN te zijn. Wij zitten in de Sinaï bijvoorbeeld ook met een multilaterale
troepenmacht.De voorzitter:Er zijn tijdens dit debat nog geen dingen buiten de orde gezegd, maar
er is wel een neiging aanwezig om er een algemeen debat over vredesmissies
van te maken. Dat is in ieder geval niet als zodanig geagendeerd. Ik verzoek
de leden derhalve om een beetje in de buurt van het onderwerp te blijven.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! Ik deel de conclusie van de heer Hillen dat de VN-missie in
Angola een slechte missie was, gezien de randvoorwaarden en het optreden van
de VN-leiding. Die was incompetent en corrupt. Dat wil ik hier zeggen. Dat
is niet iets wat wij vandaag pas weten, maar dat weten wij al zo'n twee à
drie jaar. Ik heb dat vorig jaar in november bij de begrotingsbehandeling
aan de orde gesteld en toen in feite gepleit voor het beëindigen van
de missie. Waarom heeft de CDA-fractie daar toen geen steun aan gegeven? De
heer Hillen zegt nu dat de missie slecht was en dat er voortaan niet naar
de VN maar naar de NAVO moet worden gekeken. Dat komt op mij een beetje over
als krokodillentranen, als mosterd na de maaltijd. Waarom heeft hij mij toen,
op het moment dat het nodig was, niet gesteund in mijn pleidooi om heel kritisch
naar de missie te kijken?De heer Hillen (CDA):Voorzitter! Het moment waarop dat nodig is, wordt niet door de heer Van
den Doel bepaald. Er is in dit geval sprake van een uitstekende brief van
de minister van Defensie, die aan de alarmbel trekt. Daar hebben wij op gerea geerd. Je kunt elk moment daarvoor kiezen, maar wij vonden dit een
goed moment om te reageren. Wij beamen de conclusies die de minister van Defensie
trekt.De heer Van den Doel (VVD):Ik heb het over november vorig jaar, toen de missie hier ook ter sprake
kwam. Mijn fractie vond toen dat het slecht ging en dat wij er feitelijk mee
zouden moeten stoppen.De heer Hillen (CDA):Sinds dit kabinet is aangetreden, hebben wij ons er wekelijks over verbaasd
dat door ons ingediende moties niet door de fractie van de VVD werden gesteund,
terwijl zij over het algemeen voortreffelijk waren.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! Nu gaat de heer Hillen naar een heel ander hoofdstuk. Hij
moet gewoon antwoord geven op mijn vraag.De heer Hillen (CDA):Wij hadden toen redenen om dat niet te doen. Er ligt nu een brief van
de minister van Defensie en een rapport van de inspecteur. Daaruit trekken
wij de conclusies zoals wij die nu trekken.Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog. Wij vragen ons af wie nu precies wat
geweten heeft. Wie heeft wat geweten en waarom is het zo laat? Is de chef
defensiestaf nu op de hoogte geweest of niet? Moeten wij al het vuil neerleggen
bij generaal Couzy of ligt die verantwoordelijkheid breder? Hoe komt het dat
de minister van Defensie niet op de hoogte is gesteld? Kan de minister nog
striktere maatregelen nemen, opdat hij eerder over dit soort zaken wordt geïnformeerd
en er dus ook eerder maatregelen kunnen worden genomen? Ook zonder dat hij
het weet, moet er overigens eerder gereageerd worden. Ik vraag mij in dat
verband af of het tuchtrecht nog adequaat genoeg is en of er geen aanscherpingen
nodig zijn.De CDA-fractie maakt zich met mevrouw De Koning zorgen over de opleiding
en voorbereiding. Zij wijst terecht op een Kamerbreed aangenomen motie. De
laatste jaren is er door de Kamer bij tal van debatten over Defensie nogal
gemopperd over de bezuinigingen op de opleiding en ook nu weer is duidelijk
gebleken dat men op dat soort punten tekortgeschoten is. Wil de minister daarop
ingaan en aangeven hoe hij ervoor wil zorgen dat de opleiding in de toekomst
zo adequaat mogelijk zal zijn? Het gaat bij die opleiding niet alleen om militair
optreden, fatsoen en bekendheid met de omgeving, maar om alle eigenschappen
en kennis die een militair in huis moet hebben om deze taak adequaat te verrichten.Voorzitter! Ik wil ten slotte nog iets zeggen over de aansturing. Er is
zojuist een interruptiedebatje gevoerd over de brief van 25 oktober 1995.
In hoeverre is datgene wat in die brief is gesteld, al werkelijk geïmplementeerd?
In die tijd is het in ieder geval fout gegaan, omdat de aansturing nog van
verschillende kanten kwam en onduidelijk was hoe de verantwoordelijkheden
precies lagen. Hebben wij daaruit een les geleerd en is de aansturing in de
huidige situatie inderdaad eenduidig? Er mogen niet via de krijgsmachtdelen
nog communicatiekanalen op andere lijnen zijn, die dat beeld zouden kunnen
vertroebelen.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! Ik wil allereerst de waardering van mijn fractie uitspreken
voor al die Nederlandse militairen die zich de afgelopen jaren over de gehele
wereld hebben ingezet voor vrede en veiligheid. Het wangedrag van 10 militairen
in Angola heeft het imago van de krijgsmacht geschaad, waardoor de loyale
inzet van al die duizenden militairen tijdens vredesoperaties in de afgelopen
jaren ten onrechte wordt overschaduwd. Mijn fractie zou dan ook, als het gaat
om het functioneren van de overige militairen in Angola, niet de term "verwondering"
willen gebruiken, zoals in het onderzoeksrapport is gebeurd, maar willen vaststellen
dat gezien de bizarre omstandigheden ter plaatse, het voldoening schept dat
zovelen zo goed hebben gefunctioneerd.Voorzitter! Mijn fractie waardeert de openheid van de minister van Defensie
om de resultaten van het onderzoeksrapport in de openbaarheid te brengen.
De krijgsmacht heeft een publieke taak en moet zich ervan bewust zijn dat
ze over haar doen en laten niet alleen verantwoording moet kunnen afleggen
aan de politiek, maar ook aan de samenleving. Het rapport gaat over gebeurtenissen
uit een periode die inmiddels is afgesloten. De vraag die zich voor mijn fractie
aandient, is welke conclusies voor toekomstig beleid uit het rapport moeten
worden getrokken. De VVD-fractie komt tot de volgende opmerkingen.Allereerst, de selectie voor een dergelijke, bijzondere missie verdient
verbetering. Ofschoon elke militair geschikt moet zijn om te
worden uitgezonden – daarover geen enkel misverstand – is niet
elke militair voor elke willekeurige missie bij voorbaat geschikt. Hij kan
er wel geschikt voor worden gemaakt. Aan dat laatste heeft het zeker in de
beginfase ontbroken.Voor de Angolamissie waren mannen nodig met sterke schouders, die stevig
in hun schoenen stonden. Zij moesten individueel, maandenlang afgezonderd,
vaak door de Verenigde Naties aan hun lot overgelaten in een criminele omgeving,
waar banditisme en anarchie hoogtij vierden, hun taak vervullen. De VVD kan
dan ook instemmen met de conclusie van de minister dat in bijzondere situaties
ook bijzondere eisen aan het personeel moeten worden gesteld.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Collega Van den Doel gebruikt wel verschrikkelijk veel grote
woorden. Was deze VN-missie niet als zoveel andere, namelijk een missie in
een ontwikkelingsland na afloop van een oorlog? Dat is toch niet gigantisch
uitzonderlijk?De heer Van den Doel (VVD):Ik weet niet waar u deze missie mee vergelijkt. De omstandigheden van
bijvoorbeeld de VN-missies op de Golanhoogte en in de Sinaï zijn totaal
anders dan die in Angola. Als u alle verhalen in de nationale en internationale
pers in de afgelopen drie jaar heeft gevolgd, is wat ik hier zeg niets bijzonders;
het zijn gewoon de feiten. Ik denk dat het goed is dat wij in deze mooie zaal
ons realiseren onder welke omstandigheden die mensen hun taak moesten vervullen.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Waar ik tegen ageer, is de voorstelling alsof deze missie heel uitzonderlijk
was. Ik kan mij juist voorstellen dat dergelijke missies veel vaker zullen
voorkomen. De enige overeenkomst met de missie in de Sinaï, waar al jaren
geen oorlog meer is gevoerd, is dat het een vrij kleine missie is. Een vergelijking
met de missies in Cambodja en voormalig Joegoslavië gaat niet op, want
die waren veel kleiner. De missie in Angola is nu echt een VN-vredesmissie
waar onze krijgsmacht op berekend moet zijn en waar die voor is, en zulke
missies vinden inderdaad vaak plaats in afgelegen gebieden, kort na een oorlog.
Wij moeten het niet doen voorkomen alsof dat gigantisch uitzonderlijk zou
zijn.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! Ik heb alleen maar willen schetsen onder welke omstandigheden
de mensen hun taak moesten verrichten.In de tweede plaats, voorzitter, schortte het aan een goede voorbereiding
en opleiding. Uit het rapport krijgt men de indruk dat de deelname aan de
missie in Angola voor de landmacht een te zware belasting was naast de bijdrage
in het voormalige Joegoslavië. Het gevolg was dat mensen onvoldoende
voorbereid werden weggestuurd. In sommige gevallen vond na de terugkomst niet
eens een debriefingsgesprek plaats of kreeg men de evaluatiepapieren over
Bosnië toegestuurd; ook andere woordvoerders hebben daaraan gerefereerd.
Kan de minister bevestigen dat deze manco's structureel zijn opgelost en tot
het verleden behoren?In het rapport wordt ook gewezen op de VN-gedragscode. Werd deze code
vooraf aan het personeel bekendgemaakt en besproken als voorbereiding op de
missie? Nu de krijgsmacht zelf bezig is met het ontwikkelen van een gedragscode,
dient de vraag zich aan of essentiële onderdelen van de VN-gedragscode
daarin worden verwerkt.Voorzitter! In de derde plaats heeft er onvoldoende monitoring van de
missie plaatsgevonden. Wellicht geldt dat niet alleen voor de staf van de
landmacht, maar ook voor de defensiestaf. Wist de defensiestaf in 1994 in
het geheel niet van wat er zich op dit punt in Angola afspeelde? De voormalige
inspecteur-generaal van de krijgsmacht, generaal Maas, schreef in zijn jaarverslag
in 1994 naar aanleiding van een bezoek aan Angola het volgende: "Het ontbreken
van enig mandaat gaf een dermate grote beperking dat er geen sprake was van
een zinvolle taak." Is naar aanleiding van het bezoek van deze generaal enige
actie ondernomen? Mag ik aannemen dat, nu de chef defensiestaf alle vredesoperaties
coördineert en er sinds november 1995 een geaccordeerd toetsingskader
bestaat, het niet geïnformeerd zijn van de politieke top niet meer kan
voorkomen? Is deze conclusie juist?Voorzitter! Nadat ik een aantal verontrustende signalen over het verloop
van de missie had ontvangen, stelde ik op 20 oktober 1995 schriftelijke vragen
aan de regering. Een van de antwoorden gaf aan dat de VN-waarnemers voor veel
van hun materiële behoeften waren aangewezen op "eigen inventiviteit".
Dat werd toen blijkbaar door de regering als een gegeven aanvaard. Nu ik heb
kennisgenomen van het rapport, vraag ik de regering wat destijds met die eigen
inventiviteit werd bedoeld. Moet de conclusie zijn dat die inventiviteit van
toen met de meetlat van heden – ik doel nu op het onderzoeksrapport –
anders wordt beoordeeld?Naast monitoring van missies bestaat er ook een informatieplicht tegenover
de Kamer. Voor Angola gold: geen nieuws, goed nieuws. Over Angola is de informatieverstrekking
aan de Kamer betrekkelijk summier geweest. Echter, de Kamer dient hier ook
de hand in eigen boezem te steken. Toen in augustus 1996 het onderwerp Angola
op de agenda stond voor een AO, kwam het door tijdgebrek niet aan de orde.
Voorzitter! Om te voorkomen dat dit weer gebeurt, vraag ik de minister of
hij bereid is jaarlijks in de memorie van toelichting bij de defensiebegroting
de lopende vredesmissies aan de hand van het toetsingskader te evalueren.
Dit toetsingskader is er niet voor niets; het kan een nuttig instrument zijn
om vast te stellen of de missies al dan niet in politieke zin bijsturing behoeven.
In de begroting wordt nu aan elke missie een paar regels tekst gewijd, maar
daaruit kan de Kamer inhoudelijk geen conclusies trekken. Afhankelijk van
het antwoord van de minister zal ik in tweede termijn, mede namens collega
Valk, overwegen om hierover een motie in te dienen.Voorzitter! De communicatie tussen de ministeries van Buitenlandse Zaken
en van Defensie verliep niet optimaal. Wat is er op Buitenlandse Zaken gebeurd
met het telegram van ambassadeur Wolfswinkel? De brief die wij daarover op
19 september van de minister van Buitenlandse Zaken hebben ontvangen, is aardig
om te lezen, maar je wordt er geen cent wijzer van. In de brief wordt immers
niet ingegaan op de vraag die de Kamer heeft gesteld. Daarom herhaal ik die
vraag: welke concrete actie heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken in
de richting van het ministerie van Defensie ondernomen naar aanleiding van
het memoran dum van de ambassadeur in Luanda?In de VN-gedragscode wordt gesteld dat commandanten onmiddellijk actie
moeten nemen ingeval van misbruik van zwakkeren, misbruik door VN-militairen
van hun positie of financiële status, overmatig alcoholgebruik of criminele
of illegale activiteiten. Al deze zaken vonden plaats in het VN-kamp in Luanda,
maar werden door de VN-commandant ter plaatse getolereerd. De regering kón
dit weten. Waarom heeft de minister van Buitenlandse Zaken hierover het hoofdkwartier
van de VN nooit gerapporteerd?Naar aanleiding van het wangedrag zijn administratiefrechtelijke maatregelen
getroffen tegen de militairen die nog in actieve dienst zijn. Waarom is er
voor déze maatregelen gekozen en waarom is niet gekozen voor een krachtiger
signaal waarvan mogelijk ook een preventieve werking zou kunnen uitgaan? Was,
hangende het onderzoek van het OM, schorsing niet mogelijk? Voorts heeft het
ons verbaasd dat, nadat het wangedrag was geconstateerd, het daarbij betrokken
personeel niet onmiddellijk werd teruggeroepen. Sterker nog, ook na terugkeer
van dit personeel zijn er blijkbaar geen maatregelen getroffen. Zijn wel maatregelen
overwogen en, zo ja, waarom is er dan niets gebeurd?Voorzitter! Waarom is de inspecteur-generaal van de krijgsmacht met het
onderzoek belast, terwijl deze toch bij uitstek een vertrouwensfunctie heeft?In het onderzoeksrapport wordt ook aanbevolen om het huidige tuchtrecht
aan te passen, opdat ook tijdens vredesoperaties de tucht beter kan worden
gehandhaafd. Nu is enkele weken geleden een wijziging van de Wet militair
tuchtrecht aan de Kamer aangeboden. Is voor de uitvoering van de aanbevelingen
terzake van het tuchtrecht zo'n wijziging van de wet nodig? Zo ja, kan de
Kamer de komende maanden daarover een nota van wijziging van het kabinet verwachten,
opdat leidinggevenden in de praktijk ook snel de instrumenten aangereikt krijgen
om de tucht te handhaven?Chaos, corruptie en incompetentie spelen een hoofdrol bij de VN-missie
in Angola, zo luidde de kop van een landelijke krant in maart 1996. De missie
in Angola was voor de Nederlandse militairen ook niet eenvoudig. In een totaal
vernielde omgeving moest men vaak onder dreiging van geweld zijn moeilijke
taak verrichten. Kon men uiteindelijk na zes maanden naar huis, dan moest
men, voordat men de vliegtuigtrap opklom, de Angolese douane nog smeergeld
betalen. Het oordeel van de media alsook van de Nederlandse militairen zelf
over de VN-leiding in Angola was vernietigend. Eén Nederlandse VN-militair
weigerde zelfs om die reden zijn VN-medaille. Over karaktervol gesproken!Bovendien was de logistieke ondersteuning een ramp. De helft van de goederen
verdween spoorloos. Daarenboven kreeg de missie weinig aandacht. De Angolamissie
heeft alsnog aandacht gekregen, maar helaas wel in negatieve zin. En dat is
spijtig. Allereerst is dat spijtig voor de militairen die hun taak wél
op een goede wijze vervuld hebben. Voorts is het spijtig, omdat de Nederlandse
militairen in veel gevallen door allerlei projecten de plaatselijke bevolking
tot steun zijn geweest. Tevens is het spijtig, omdat de militairen zelf het
onacceptabele gedrag van hun collega's aan de kaak hebben gesteld.Ik hoop dat het onderzoeksrapport louterend voor de krijgsmacht werkt.
Voor alles moet duidelijk zijn dat het personeel goed opgeleid en voorbereid
moet worden uitgezonden. Ook moet het duidelijk zijn dat wangedrag onmiddellijk
moet worden afgestraft en dat bevelhebbers de politieke leiding tijdig en
adequaat informeren. Wanneer de Verenigde Naties falen, dient de minister
van Buitenlandse Zaken in New York aan de bel te trekken. Achteraf beschouwd,
is dat alles niet gebeurd.Mijn fractie heeft evenwel vertrouwen in de voorgestelde maatregelen.
Wij dringen dan ook aan op een voortvarende implementatie. Dit vlekje op het
blazoen moet zo snel mogelijk worden weggepoetst. De maatregelen moeten afdoende
zijn om herhaling te voorkomen.De Nederlandse militairen presteren internationaal uitstekend. Dit rapport
is voor de VVD-fractie dan ook geen aanleiding om tegen deze achtergrond terughoudend
te zijn bij deelname aan nieuwe vredesmissies.Minister Voorhoeve:Mijnheer de voorzitter! Allereerst spreek ik mijn erkentelijkheid uit
voor de woorden van waardering en van grote waardering van eigenlijk alle
sprekers voor de inzet van de Nederlandse militairen in Angola onder uiterst
moeilijke omstandigheden. Wie nog eens van die omstandigheden kennisneemt
door het rapport van de inspecteur-generaal te lezen en wie kennis heeft genomen
van individuele verslagen van ervaringen van Nederlandse militairen die in
de Unavem-missies hebben gediend, moet inderdaad vaststellen dat het opvallend
is hoe velen zich uitstekend overeind hebben weten te houden onder uiterst
moeilijke omstandigheden.Wij moeten voorop blijven stellen dat er veel goed werk is verricht. Veel
militairen, alsook mij en velen in de defensieorganisatie doet het natuurlijk
pijn dat door het feit dat een aantal zich misdraagt, de beeldvorming van
de gehele uitzending naar Angola en van vredesoperaties in het algemeen een
forse kras oploopt. Wij moeten dus zonder de zaak te bagatelliseren de dingen
wel in het juiste perspectief stellen. Ik moet ook vaststellen dat ik als
minister van Defensie jaarlijks vele duizenden militairen uitzend naar moeilijke
vredesoperaties en dat daar waar mensen werken fouten worden gemaakt en mensen
voor verleidingen in moeilijke omstandigheden kunnen vallen. Wij hebben het
in deze discussie over een aantal gevallen over een periode van in totaal
zes jaar uitzendingen, die niet zo hadden mogen gebeuren en waar eerder corrigerend
had moeten worden opgetreden. Over welke lessen daaruit te leren zijn, kom
ik straks nog te praten. Het leek mij in ieder geval nuttig voorop te stellen
dat wij met recht kunnen constateren hoe vaak de dingen juist goed gaan onder
zeer moeilijke omstandigheden.Mijnheer de voorzitter! Een aantal sprekers heeft de vraag gesteld of
de inspecteur-generaal de juiste instantie was om deze kwestie te onderzoeken.
Dat was en is naar mijn overtuiging het geval. De inspecteur-generaal staat
los van de normale bevel- en commandolijn. Hij rapporteert
rechtstreeks aan de minister over de toestand in de krijgsmacht. Als de minister
vaststelt dat er ergens berichten zijn over mogelijke wantoestanden, dan kan
hij de inspecteur-generaal vragen dit direct te onderzoeken. Ik geloof niet
dat dit zijn onafhankelijkheid of zijn ombudsfunctie aantast. Inderdaad kunnen
militairen die problemen hebben of op problemen willen attenderen, zich rechtstreeks
tot de inspecteur-generaal richten. Vaak treedt de inspecteur-generaal dan
ook als vertrouwenspersoon op om problemen te helpen oplossen en betrokkenen
te wijzen op hun verantwoordelijkheden. Over die werkzaamheden in zijn algemeenheid
rapporteert de inspecteur-generaal rechtstreeks aan de minister op kwartaalbasis.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Het blijft een feit dat de militaire vakbonden er anders over
denken. Heeft de minister daar gesprekken mee? Praat hij dat uit?Minister Voorhoeve:Ik ben dat niet met die vakbonden eens. De inspecteur-generaal heeft zijn
vertrouwensfunctie ook in dit opzicht goed beschermd door een geanonimiseerd
rapport te maken. De inspecteur-generaal heeft geen strafrechtelijk onderzoek
uitgevoerd, want dat is niet zijn taak. De opdracht die ik hem had gegeven
en die u ook in de bijlage is verstrekt, was deze problematiek uit te zoeken.
Misschien is het goed om nog even toe te lichten waarom ik met deze vraag
bij de inspecteur-generaal kwam.In het voorjaar bereikten mij berichten dat de militaire inlichtingendienst
had vastgesteld dat er bij terugkeerders uit Angola veel verhalen leefden
over slechte toestanden en misdragingen. Toen ik kennisnam van die rapportage,
kon ik moeilijk vaststellen wat van die klachten over elkaar nu eigenlijk
hard was en of er niet een fors gedeelte achterklap was en of slechte onderlinge
verhoudingen een rol hadden gespeeld. Met klachten over elkaar moet je voorzichtig
omgaan. Je moet goed uitzoeken wat ervan waar is. Wat moeten wij precies met
deze berichten doen om corrigerend op te treden? Daarbij speelt natuurlijk
het probleem een rol dat het ging over klachten uit het verleden. Je kunt
in de historie van de uitzending naar Angola een aantal fasen onderscheiden.
Er is een aanloopperiode en daarna heeft er vooral in 1993 en 1994 een aantal
ontsporingen plaatsgevonden. In 1995 en 1996 zie je dat het weer wat beter
gaat, mede omdat een aantal mensen zich ermee had bemoeid. Blijkbaar was dat
toch nog niet in alle opzichten goed genoeg. Ik kom daar straks nog nader
over te spreken.Er waren geruchten dat er misstanden waren. Ik had de keuze daarvan slechts
kennis te nemen. Toen het harde gerucht kwam dat iemand had gepoogd om een
kilo marihuana naar Nederland te verzenden of mee te nemen, is onmiddellijk
de officier van justitie daarvan op de hoogte gesteld. Dat leek mij een strafdelict.
De officier heeft zich er toen onmiddellijk over gebogen. Het is nog in het
justitiële kanaal. Ik kan nu nog geen uitspraak doen over de manier waarop
dit zal eindigen. Ik kan dus ook nog niet ingaan op de vraag die mevrouw Sipkes
stelde, namelijk: is er geen reden om op bepaalde punten tot ontslag van betrokkene
over te gaan? Wanneer er een rechterlijke uitspraak is dat iemand zich heeft
schuldig gemaakt aan handel in verdovende middelen, volgt er inderdaad ontslag
uit de krijgsmacht. Dat geldt ook als het om softdrugs gaat. Gaat het om gebruik
van harddrugs, dan volgt ook ontslag. Er is hier dus niet een andere manier
van optreden dan ten aanzien van de gevallen die eerder zijn geconstateerd
in de krijgsmacht.Ik ben zeer te spreken over de wijze waarop de inspecteur-generaal het
onderzoek heeft verricht. Hij heeft het zeer zorgvuldig verricht. Hij heeft
het juist zo ingericht dat zijn bijzondere positie daardoor niet zal worden
aangetast. Ik streef ook meer in het algemeen naar een verdere profilering
en groei van de functie van inspecteur-generaal. Ik meen dat het van groot
belang is voor de hele defensieorganisatie dat de inspecteur-generaal en zijn
staf goed waarnemen hoe de krijgsmacht zich ontwikkelt en waar de problemen
zijn. De inspecteur-generaal moet de politieke leiding regelmatig daarover
informeren. Het zal bekend zijn hoe het gaat in grote organisaties. Dit geldt
voor iedere grote organisatie, niet specifiek voor de defensieorganisatie.
Slecht nieuws wordt vaak slecht doorgegeven. Dat zien wij overal. In iedere
organisatie zien wij door het rapportageproces op een gegeven moment een zekere
vervorming optreden. Slecht nieuws wordt wel eens makkelijk afgedaan als:
het is een individueel geval dat eigenlijk niet had moeten plaatsvinden, maar
moeten wij daarmee de minister lastig vallen? Als dat een paar maal gebeurt,
kun je achteraf constateren dat er op bepaalde terreinen een patroon was dat
als patroon had moeten worden doorgegeven. Dat heeft niet plaatsgevonden.
En dan vindt een communicatiestoornis plaats. Daarom is het van belang –
dit geldt voor iedereen die in een organisatie leidinggeeft – om niet
alleen naar de reguliere kanalen van communicatie naar de top te luisteren,
maar om ook het oor te luisteren te leggen bij de mensen op de werkvloer en
om te voorzien in een afzonderlijke berichtgeving van een instantie die ermee
belast is om te evalueren hoe het gaat. Dat kunnen verschillende instanties
zijn. Daarom vind ik een instituut als de inspecteur-generaal van belang.
Dat instituut is niet voor niks ingesteld.Dan kom ik bij het punt waarop iedereen de aandacht heeft gevestigd, namelijk
de hapering in de communicatie.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ik ben het helemaal met de minister eens. Maar als de minister
de bevoegdheden van de IGK wil uitbreiden, dan moeten de bonden daar achterstaan.
Als het personeel denkt dat de onafhankelijkheid niet meer is gewaarborgd,
is datgene wat de minister wil bereiken al op voorhand tot mislukken gedoemd.Minister Voorhoeve:Ik zal dit graag in het overleg met de bonden aan de orde stellen. Het
feit dat men als ombudsman fungeert voor individuele gevallen, hoeft helemaal
niet strijdig te zijn met het rapporteren over patronen die verkeerd zijn.
Ten slotte rapporteert ook de ombudsman aan de politiek, niet alleen over
individuele gevallen, maar ook over bijvoorbeeld een gebrek aan snelle reacties
van overheidsorganisaties op klachten die burgers neerleggen. Het aan de orde
stellen van algemene problemen hoeft helemaal niet strijdig te zijn met een
vertrouwensfunctie.Mevrouw De Koning (D66):Voorzitter! Het is heel begrijpelijk wat de minister zegt,
maar er staat zo expliciet dat hij die opdracht heeft gegeven na ampele overwegingen.
Wat was dan zoal de inhoud van die ampele overwegingen?Minister Voorhoeve:Ik vond dat maar een klein deel van de oorspronkelijke berichten die mij
bereikten, hard was. Het waren klachten van mensen over elkaar. Je moet altijd
oppassen om klachten die niet zijn bewezen te verheffen tot feiten, omdat
ze mensen ontzettend kunnen beschadigen als ze onbewezen een eigen leven gaan
leiden. De ampele overwegingen waren: Hoe gaan wij hier zo zorgvuldig mogelijk
mee om? Moet dit via de reguliere lijn van de desbetreffende bevelhebbers
worden uitgezocht? Moet ik aan hen vragen wat er precies aan de hand is geweest
of moet de recherche worden ingeschakeld? Het laatste deed zich alleen voor
in het geval dat ik aan het openbaar ministerie moest melden. Ik heb toen
trouwens alle klachten aan het openbaar ministerie gemeld, zodat de betrokkenen
zich daarover een oordeel konden vormen. Ik hoorde van de officier van justitie
terug dat er maar één geval was waarmee iets kon worden gedaan.
De vraag was toen: wat doen wij met de resterende klachten, die niet zijn
hardgemaakt? Zoeken wij dat alsnog uit? Doen wij dat via de reguliere lijn
van de bevelhebber of doen wij dat op een bijzondere manier? Ik heb tot het
laatste besloten door de inspecteur-generaal een onderzoeksopdracht te geven.Ik ben blij met de commentaren vanuit de Kamer dat de inspecteur-generaal
een grondig rapport heeft afgeleverd. Mevrouw Sipkes had er nog wel een kritische
opmerking over. Zij constateerde dat mijn brief aan de Kamer wat scherper
van toon was dan het rapport. Dat is geen inhoudelijk verschil. Het komt meer
voort uit het gegeven dat de inspecteur-generaal alle omstandigheden schetst
waarin deze misdragingen hebben plaatsgevonden en ik in mijn brief een samenvatting
geef van wat er is misgegaan.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! De eerste conclusie over de brief van de minister was van
de Volkskrant en niet van mij. De tweede conclusie betreft de toonzetting
in het rapport, die ik veel vergoelijkender vind dan de toonzetting in de
brief van de minister. Daarom heb ik gezegd dat daaruit een cultuur in de
krijgsmacht blijkt. Ik wil die vergoelijking weg hebben. Ik vind ze onterecht
en soms ontsierend.Minister Voorhoeve:Ik meen dat het rapport van de IGK niet vergoelijkend is. Het is hier
en daar wel verklarend, maar dat lijkt mij terecht omdat men alles in de juiste
proporties en omstandigheden moet zien.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Op pagina 11 staat over de omstandigheden: "In die zin zou
het zelfs verwondering moeten wekken dat blijkens de bestudeerde bronnen zoveel
NL-militairen uitstekend hebben gefunctioneerd." Ik vind dat je op die manier
sowieso een bepaalde opvatting ventileert over hoe Nederlandse militairen
zich gedragen. Dat is onterecht, want de missie is over het algemeen geslaagd
geweest. Maar als wij op die manier kijken naar de wijze waarop Nederlandse
ambtenaren in het buitenland functioneren, dan zijn wij verkeerd bezig.Minister Voorhoeve:Ik denk dat dit moet worden gezien in het licht van de opmerking van de
heer Van den Doel, die er de aandacht op vestigde dat eerder was opgemerkt
dat het een grote inventiviteit vereiste om je dagelijks werk op een fatsoenlijke
manier te kunnen doen. Dat sloeg hierop dat de omstandigheden en de geïsoleerde
positie van de betrokkenen zo ernstig waren, dat veel van de dag al moest
worden besteed aan het vinden van drinkbaar water en eetbaar voedsel, ook
omdat de logistiek van de VN en de communicatie niet goed functioneerden.
Dat vereiste de nodige inventiviteit. Het woord "inventiviteit" sloeg uiteraard
niet op verleidingen zoals aanbod van diamanten tegen een laag prijsje om
die vervolgens duurder in Nederland te kunnen verkopen. Van een aanzet in
die richting is overigens nooit wat gekomen, omdat daartegen werd opgetreden.
Er waren echter andere vormen van laakbaar gedrag die niet in overeenstemming
waren met de dienstvoorschriften en de professionele gedragsnormen voor militairen.
Dat geldt zeker voor het overdreven alcoholgebruik en de door de IGK aan de
orde gestelde intieme relaties met Angolese vrouwen.Mijnheer de voorzitter! Waarom is de informatie hierover niet tijdig bij
de politieke leiding gekomen en waarom is het probleem als zodanig niet helder
aan de orde gesteld? In het rapport is erop gewezen dat de toenmalige leiding
van de landmacht op de hoogte was van misstanden. De leiding van de landmacht
heeft de zaak besproken. Er is, zoals in het rapport staat, ook nog een nader
onderzoek uitgevoerd door de sectie juridische zaken. De IGK heeft blijkens
zijn rapport kritiek op dat onderzoek. Hij vindt dat er te veel naar verklaringen
à decharge is geluisterd en dat er te weinig diepgravend tewerk is
gegaan. Ik denk dat ook een rol heeft gespeeld dat op de momenten dat hierover
werd gesproken, het steeds ging om enkele gevallen van misdragingen en dat
hier onvoldoende systematisch aandacht aan werd besteed, waardoor niet goed
naar boven kwam dat er een patroon in zat. Dat was zeker het geval in 1993,
in 1994 en misschien ook nog wat later. Het is dus onvoldoende krachtig aangepakt.Daar komt nog bij dat de aandacht heel erg sterk werd geabsorbeerd door
de problemen in voormalig Joegoslavië. In 1993 en 1994 was er de problematiek
van de enclaves en het niet functioneren van Unprofor. De Nederlandse militairen
werden aan risico's blootgesteld. Ook waren er enorme risico's voor de bevolking
in het voormalige Joegoslavië. In 1994 werden, geloof ik, niet meer dan
8 militairen naar Angola uitgezonden. Het ging dus om betrekkelijk geringe
aantallen. Je kunt in die zin verklaren waarom men er niet lang en duidelijk
niet lang en grondig genoeg bij heeft stilgestaan. Ik ben het eens met de
opmerking dat zoiets natuurlijk niet mag voorkomen. Er horen geen vergeten
missies te zijn. Het is echter wel een les.Het strekt ten eerste tot de les dat het uitzenden van militairen in heel
kleine missies bijzondere risico's met zich brengt. Het laten functioneren
van militairen onder buitengewoon zware en geïsoleerde omstandigheden
gedurende zes maanden in een hel als Angola – dat was het en dat is
het volgens mij nog steeds in hoge mate – veroorzaakt ook grote risico's
voor de betrokkenen. Dit leidt tot de duidelijke conclusie dat er een Nederlandse
commandant moet zijn voor de Nederlandse groep, of dat nu een
bataljon, een compagnie, een peloton of een groepje losse waarnemers is. Er
moet een Nederlandse officier zijn die ter plekke snel kan optreden als er
dingen misgaan. Wat opvalt in het rapport van de IGK, is dat het tuchtrecht
niet functioneerde. Het tuchtrecht is een vorm van snelrecht dat dient voor
het handhaven van een professionele militaire discipline. Er moet binnen drie
weken worden opgetreden, omdat een tuchtrechtelijk vergrijp anders verjaart.
Dat kon hier echter niet, want de tot tuchtrechtmaatregelen bevoegde instantie
zetelde in Amersfoort. En dat was wel heel ver weg van de problematiek in
Angola.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Op de vraag waarom hij niet geïnformeerd was, stelde
de minister dat er op dat moment zoveel andere onderwerpen waren die zijn
aandacht vroegen. Hij noemde onder meer de grote problemen in Bosnië
bij de verdediging van de enclaves. Is dat de enige verklaring waarom de minister
niet is geïnformeerd? Of speelt ook mee dat de betrokken militaire leiding
dacht: het zijn zulke pijnlijke berichten, wij hebben liever niet dat de minister
hiervan in kennis wordt gesteld?Minister Voorhoeve:Die afweging is als zodanig nooit aan de orde geweest. Ik heb laten natrekken
in hoeverre er tussen de landmachtleiding en de defensieorganisatie, dus de
centrale organisatie in Den Haag, de defensiestaf en de burgerambtenaren rondom
de minister sprake is geweest van communicatie over deze problematiek. Er
zijn echter geen stukken gevonden waarin wordt gemeld dat er sprake was van
wangedrag. Naar aanleiding van een bezoek vanuit de landmachtstaf aan de missie
is er opgemerkt dat de missie niet goed liep, dat die onder zeer slechte omstandigheden
plaatsvond en dat de leiding van de VN niet goed was. Uit die stukken blijkt
echter niet dat er sprake was van een opeenstapeling van wangedrag. Ik denk
eerder dat het wangedrag mondeling aan de orde is geweest in het overleg tussen
de rapporterende militair en zijn bevelhebber. In dat overleg is vastgesteld
dat het goed was om het crisisbeheersingscentrum van defensie daarover te
informeren. Uit het onderzoek naar de stukken en de bevraging van de betrokkenen
blijkt niet dat die informatie is verstrekt, maar ik vermoed dat de bevelhebber
ervan uitging dat de informatie wel was verstrekt. Dit zijn overigens verklaringen
die ik geef. Het zijn geen vergoelijkingen, want het was beter geweest als
het onderwerp rechtstreeks met de politieke leiding was besproken. Dat is
echter niet gebeurd. Voorzover ik heb kunnen nagaan, is het ook niet besproken
met de chef defensiestaf. De communicatie op dat punt heeft dus gehaperd.
Wij kunnen daar verklaringen voor aandragen, zoals ik heb gedaan, maar dat
zijn geen vergoelijkingen, want zo hoort het niet te gaan.De heer Valk (PvdA):Dus wij moeten constateren dat er sprake is geweest van politieke naïviteit
van de kant van de militaire leiding met betrekking tot het niet inlichten
van de minister over deze zaken.Minister Voorhoeve:Men heeft er niet voldoende bovenop gezeten. Men had in eerste instantie,
nog los van de vraag of de minister moest worden ingelicht, al maatregelen
moeten nemen om het wangedrag terug te dringen. Men had sneller moeten reageren.
Men had betrokkenen die zich niet goed gedroegen, naar Nederland terug moeten
halen, of men had tuchtrechtelijke maatregelen moeten nemen. Dat is allemaal
uitgebleven. Daarom praten wij nu, nadat er zoveel tijd is verstreken, over
een problematiek die direct had moeten worden aangepakt. Veel van deze dingen
kunnen door de bevelhebbers en de commandanten onder hen ook direct worden
opgelost. Ze kunnen de minister dan achteraf informeren, in de zin van: er
was een probleem, maar dat hebben wij direct aangepakt door die en die maatregelen
te nemen. Dat is de beste informatie die een minister kan krijgen. Worden
er echter geen maatregelen genomen, of weet men niet wat te doen, dan hoort
de politieke leiding te worden geïnformeerd. Dat is hier niet goed gebeurd.
Ik maak achteraf niet allerlei verwijten. Ik sluit mij aan bij de bevindingen
van de inspecteur-generaal, die zegt dat dit in de krijgsmacht zo niet had
behoren te lopen.Er is gevraagd hoe dit soort berichtgeving nu loopt. Ik geloof dat het
risico dat wij opnieuw en op deze manier met dit soort zaken worden geconfronteerd,
aanmerkelijk geringer is. De laatste jaren is er een aantal stappen gezet,
als gevolg waarvan er momenteel een veel betere en snellere berichtgeving
binnen de defensieorganisatie plaatsvindt. Zoals bekend, is ingesteld dat
Nederlandse militairen op een vredesoperatie een eigen contingentscommandant
hebben, los van de vraag wie formeel hun VN-commandant, NAVO-commandant of
een commandant in ander verband is. Op die manier weten wij snel hoe het met
de betrokken militairen gaat. Die contingentscommandant rapporteert aan de
chef defensiestaf. De chef defensiestaf wordt ook geïnformeerd als het
een kleine vredesmissie is die door de chef defensiestaf is gedelegeerd aan
een van de bevelhebbers. Bij het crisisbeheersingscentrum van defensie zijn
liaisonofficieren geplaatst van de crisiscentra van de defensiestaven. Er
vindt, afhankelijk van het belang van het onderwerp, regelmatig – dagelijks
of wekelijks – overleg plaats over het verloop van de vredesoperaties.
Zelf spreek ik de bevelhebbers ongeveer wekelijks, ofwel in bilaterale gesprekken,
ofwel in een meer georganiseerd verband. De chef defensiestaf loopt dagelijks
bij mij binnen om over alles wat er aan zorgen leeft, te spreken. Dus ik geloof
niet dat er structurele oorzaken zijn aan te wijzen voor haperende communicatie.
Wij weten dat het in 1993-1994 nog niet goed liep. Wij weten ook dat de defensieorganisatie
lering heeft getrokken uit de aanvankelijke problemen met een aantal vredesoperaties.Mij was gevraagd of ik kon garanderen dat er nooit meer haperingen in
de communicatie zouden zijn. Het geven van garanties op dit terrein is natuurlijk
moeilijk. Je kunt alleen maatregelen nemen om het risico dat er dingen haperen
zo gering mogelijk te maken. Die stappen zijn gezet.De heer Hillen (CDA):Die stappen zijn inderdaad gezet, maar heeft u ook de indruk dat het goed
werkt? Heeft u de indruk dat de communicatie via de chef defensiestaf loopt
of dat er nog sprake is van omwegen?Minister Voorhoeve:Ik heb de indruk dat het goed loopt. Ik word op de hoogte gesteld van
wat er fout gaat. Als militairen zich misdragen hebben, worden
zij, als het om een ernstige misdraging gaat, direct naar huis teruggehaald.
Er wordt geen wangedrag getolereerd.De heer Hillen (CDA):Het gaat niet alleen om wangedrag. Bij operaties waar verschillende krijgsmachtdelen
bij betrokken zijn, zal op basis van de traditie van het krijgsmachtdeel de
neiging bestaan om via de eigen kanalen te communiceren. Ik wil graag van
u weten of de aansturing die u in uw brief van 25 oktober hebt voorgesteld,
in de praktijk werkt? Is er via die lijn op een adequate wijze informatie
uit te wisselen?Minister Voorhoeve:Ja, ik heb de stellige indruk dat de samenwerking tussen verschillende
krijgsmachtdelen in vredesoperaties aanmerkelijk is verbeterd. Er heerst wat
dat betreft ook geen animositeit. Natuurlijk is er tussen organisatieonderdelen –
maar dat geldt overal in de wereld – wel eens sprake van rivaliteit.
Eenieder vindt het eigen onderdeel het beste. De beroepstrots leidt vaak tot
enige rivaliteit. Dat heeft trouwens ook constructieve elementen. Het mag
nooit aanleiding zijn tot het slecht communiceren of het voor elkaar verborgen
houden van problemen. In september 1995 zijn maatregelen genomen die er kort
en goed op neerkwamen dat de chef defensiestaf een grotere verantwoordelijkheid
heeft in de aansturing van vredesoperaties. Dat loopt via hem en hij kan ook
allerlei richtlijnen geven aan de bevelhebbers. Ik heb de indruk dat dat goed
loopt.Mijnheer de voorzitter! Verschillende sprekers hebben de aandacht gevestigd
op de voorbereiding. Uit het rapport van de IGK blijkt inderdaad dat er gebreken
zijn geweest in de voorbereiding van de betrokken militairen op de moeilijke
omstandigheden in Angola. Die gebreken deden zich vooral in het begin van
de missie voor, mede veroorzaakt door de grote organisatorische wijzigingen
die steeds plaatsvonden in de voorbereiding in het begin van de jaren negentig.
Men was enorm gefocust op de voorbereiding van vredesoperaties in Bosnië
en niet zozeer op de problemen in Afrika. Ik geloof dat we nu kunnen spreken
van een adequate voorbereiding. In de periode vanaf 1995 bestaat de voorbereiding
uit een aantal elementen, die ik kort zal noemen. Een cursus op het Instituut
Clingendael, een specifieke cursus met elementen gericht op het land waar
men naartoe gaat. Waar nodig soms een aanvullende talencursus; in het geval
van Angola is er vanaf 1995 sprake van een drie weken durende cursus Portugees
om enigszins de weg te kunnen vinden. Het bijspijkeren in het Engels als dit
nodig is, omdat Engels de communicatietaal is bij vredesoperaties. Een cursus
spoedeisende geneeskunde en medische voorbereiding, toegespitst op het uitzendgebied,
in het bijzonder daar waar behoorlijke medische faciliteiten afwezig zijn,
zoals in allerlei uithoeken van Angola het geval was. Een cursus van drie
weken op de School voor vredesoperaties en aanvullende opleidingen, afhankelijk
van de taken die men krijgt. Uiteraard worden de ontmijningsinstructeurs aanvullend
opgeleid en zijn er ook aanvullende opleidingen voor diegenen die als politiemonitor
of adviseur moeten optreden.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb gevraagd of er niet meer getraind moet worden op de
missie zelf. Er was natuurlijk bekend dat er allerlei aanvullingen en cursussen
gegeven worden. Maar zou er niet juist gedacht moeten worden aan de directe
trainingsconfrontatie met het opereren in een afgelegen gebied, zoals we laagvliegen
in Canada, en onder barre omstandigheden in Noorwegen zitten?Minister Voorhoeve:Ja. Dat moet juist in de specifieke voorbereiding die ik aan de orde heb
gesteld, zijn opgenomen. Met moet zeer specifiek op het uitzendgebied worden
voorbereid.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):De minister kent Clingendael ook. Clingendael is qua omgeving toch niet
vergelijkbaar met Angola?Minister Voorhoeve:Nee, maar het gaat bij de cursus waar ik het over had niet om een algemene
inleiding in de internationale politiek. Het is een cursus die is toegesneden
op de taken die de militairen moeten gaan uitvoeren.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Aan de ene kant wordt er voor tal van gevechtshandelingen overal ter wereld
hard geoefend. Maar voor die andere halstaak van Defensie die niet gericht
is op gevechtshandelingen, maar op het in een afgelegen gebied op een andere
manier opereren, wordt niet gepraktiseerd. Dat leer je niet in een leslokaal.
Je wordt geconfronteerd met een compleet andere omgeving. Zou het niet zinnig
zijn om daar meer aandacht aan te schenken?Minister Voorhoeve:Ik geloof dat dat gebeurt. Dat is tenslotte de boodschap in het totaal
van enkele maanden voorbereiding, als je al die cursussen bij elkaar optelt.
Dat is geen voorbereiding in algemene militaire vaardigheden, maar een voorbereiding,
specifiek gericht op de taken die men in een vredesoperatie heeft uit te voeren.
Dat neemt niet weg, en daar doelt u denk ik op, dat men eenmaal uitgezonden
ondanks alle bagage die in de cursussen is overgedragen, toch nog een geweldige
cultuurshock kan tegenkomen. Dat patroon vind je in de debriefings van de
naar Angola uitgezonden militairen terug. Velen waren diep geschokt door de
verbijsterende omstandigheden. Je moet dan als mens door een aanpassingsproces
om in die omstandigheden alsnog te kunnen functioneren. Van tevoren kan dat
wel allemaal in cursussen aan mensen worden verteld door deskundigen, maar
een deel is niet intellectueel overdraagbaar en heeft te maken met de ervaringen
die men als persoon opdoet. Daarom is het ook van belang dat de betrokkenen
bij een vredesoperatie in het begin goed worden begeleid en dat er een duidelijk
verantwoordelijke Nederlandse commandant is die personen die blijken te disfunctioneren
snel kan opsporen. Hij dient ook de ervaring van de vorige rotatie over te
kunnen dragen.De heer Hillen (CDA):De minister heeft het gehad over de specifieke voorbereiding voor specifieke
uitzendingen. Daarnaast is er de algemene opleiding. Hij stelde zich ook op
het standpunt dat doorgaans niet wordt geselecteerd, maar dat iedere militair
in principe voor elke functie inzetbaar zou moeten zijn. Terecht worden met
name door de vakbonden bezwaren gemaakt tegen bezuinigingen op opleidingen
en tegen tekortschietende opleidingen, waarbij ik ook denk aan de algemene
 militaire opleiding. Is de les die geleerd moet worden uit
de gebeurtenissen in Angola niet dat de aandacht voor opleidingen, ook de
algemene, eerder vergroot dan teruggebracht moet worden?Minister Voorhoeve:De aandacht moet zeker worden vergroot. Opleidingen vereisen voortdurende
bijstelling en verbetering, maar ik ga niet direct een stap verder door te
zeggen dat er meer geld moet komen, want dat moet ergens uit een beperkte
begroting komen. Defensie is in 1994 geconfronteerd met een grote bezuinigingstaakstelling
van structureel 914,5 mln. Daar is 200 mln. van afgehaald omdat de oorspronkelijke
taakstelling niet uitvoerbaar bleek zolang de Prioriteitennota moet worden
uitgevoerd. Dat was een heel verstandige beperking van de taakstelling. De
bedragen hebben wij gevonden in de verhoging van de efficiency. Het blijft
vooropstaan dat mensen bij moeilijke vredesoperaties goed moeten worden voorbereid
op hun uitzending. Ik ben het dus eens met de opmerking van de heer Hillen,
maar ik trek daar niet de conclusie uit dat er dan ook meer geld voor moet
komen dan er thans voor beschikbaar is. Het is passen en meten geweest en
het oordeel binnen Defensie over de huidige opleidingen is dat deze adequaat
en grondig genoeg zijn voor de taken waarvoor men staat. Dit neemt niet weg
dat er in dit onderhavige geval, met name in de beginjaren, gebreken in de
opleiding zijn geweest.De heer Hillen (CDA):Ik stel vast dat het antwoord van de minister niet zozeer principieel
is, als wel door nood gedreven.Minister Voorhoeve:Men moet overal met de bestaande begrotingen werken.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! In de vraagstelling van de heer Hillen aan de minister ligt
toch een beetje de suggestie als zou er bezuinigd zijn op de opleidingen ter
voorbereiding van vredesoperaties.De heer Hillen (CDA):Neen.De heer Van den Doel (VVD):Die suggestie werd wel gewekt, maar dan zal ik die meteen wegnemen. Ik
heb niet de indruk dat er op dat terrein bezuinigd is. De zorg van de heer
Hillen, zo die er mocht zijn, is dan ook niet terecht.De heer Hillen (CDA):De minister heeft het gehad over specifieke opleidingen. Daarnaast bestaan
de algemene opleidingen en ik heb gerefereerd aan de stelling van de minister,
die ik onderschrijf, dat normaal gesproken niet geselecteerd moet worden op
militairen; zij moeten bij de intake al voor alle functies geschikt worden
gemaakt. Al bij de AMO moet begonnen worden met de complete vorming van militairen.
De minister heeft ook op die manier geantwoord en dat antwoord vond ik dus
heel adequaat.De heer Van den Doel (VVD):Bij vredesoperaties en uitzendingen naar speciale gebieden is er altijd
extra opleiding nodig. Het maakt wel wat uit of je naar Angola gaat of naar
bijvoorbeeld Latijns-Amerika. Die extra opleiding kan nooit gegeven worden
tijdens een algemene militaire opleiding, dus er zal altijd sprake moeten
zijn van extra voorbereiding op vredesoperaties.De heer Hillen (CDA):Dat is specifiek en daar twijfelt ook niemand aan. Overigens kan die extra
voorbereiding naar mijn mening uitgebreider zijn. Ik had het nu echter over
de algemene opleiding en die vraag heeft de minister goed beantwoord.Mevrouw De Koning (D66):Ik sluit mij in die zin bij de heer Hillen aan, ook al is dat verrassend.Indertijd is er een motie ingediend waarin werd verzocht niet te korten
op de maatschappijgerichte vakken. Wat is er gebeurd met deze motie, die zo
breed werd aanvaard?Minister Voorhoeve:Dit is meer een algemene vraag over defensiebeleid, die in het bijzonder
de zorgen van de staatssecretaris betreft. Het lijkt mij het beste dat wij
daar nader op ingaan in het debat over de defensiebegroting. Dit gaat niet
specifiek over Angola, maar over de voorbereiding op de taken die men als
militair in het algemeen moet verrichten. De voorbereiding en de opleiding
dienen optimaal te zijn, gegeven de tijd, de middelen en de taken die er zijn,
en gegeven het uitgangsmateriaal dat men krijgt op basis van selectie.Dat brengt mij op een ander thema, dat door veel sprekers naar voren is
gebracht. Moet je bij dit soort moeilijke missies, waaraan bijzondere eisen
worden gesteld, niet meer uitgaan van de algemene uitzendbaarheid van Nederlandse
militairen en alleen een bepaald gedeelte zenden dat geschikt wordt verklaard
voor moeilijke missies?Het is van groot belang dat militairen zo worden geselecteerd en opgeleid
dat zij allemaal uitzendbaar zijn in vredesoperaties. Dat is een van de uitgangspunten
van het Nederlandse defensiebeleid. Daarbij maken wij dus geen onderscheid.
Dat neemt niet weg dat je wel degelijk rekening houdt met de geschiktheid
van de betrokkenen voor die omstandigheden, wanneer men militairen zoekt voor
een specifieke taak. Dat geldt voor het aanwijzen van commandanten en voor
het aanwijzen van specialisten. In die zin kan er wel rekening worden gehouden
met de bijzondere omstandigheden van een moeilijke missie.Als het gaat om het zenden van een waarnemer naar bijvoorbeeld het Kaukasisch
gebied voor de OVSE, dan weet men dat men iemand nodig heeft die zeer onafhankelijk
en zelfstandig kan functioneren, buiten een organieke eenheid om. Zend je
een heel bataljon naar Bosnië, dan gaat het erom of het organieke verband
goed in elkaar zit. Dan hoef je niet zozeer te kijken naar de individuele,
persoonlijke geschiktheid van de soldaat in kwestie, want hij hoort tot die
eenheid en die eenheid als zodanig is gekwalificeerd om te gaan. Blijkt de
betrokkene in die omstandigheden niet goed te kunnen functioneren, en gaat
hij of zij over de schreef, dan vindt terugzending naar Nederland plaats.Mijnheer de voorzitter! Er is gevraagd naar de zwaarte van de sancties.
Is het leggen van een ambtsbericht in het personeelsdossier van de betrokken
5 militairen waar het per saldo om gaat, niet te licht? Ik moet op dit punt
gewoon de zorgvuldige procedures in acht nemen die de Nederlandse wet- en
regelgeving nu eenmaal voorschrijft. Tuchtrecht had direct moeten worden toegepast
in de maanden en weken dat er wantoestanden werden geconstateerd. Dat kan
ik niet terugdraaien.De mogelijkheid van rechtspositionele maatregelen, zoals ontslag, doet
zich alleen voor als er zeer ernstige delicten justitieel zijn bewezen dan
wel de ontslaggronden aanwezig zijn die ook weer door de rechter kunnen worden
getoetst, zoals de regelgeving nu eenmaal voorschrijft.Zelfs tegen het in het dossier leggen van een kritisch ambtsbericht over
het functioneren van de betrokkenen, kunnen zij weer bezwaar maken en de voor
hen openstaande wegen bewandelen. Ik geloof dat enkelen dat inderdaad gaan
doen. Zij accepteren deze kritische aantekening niet. Ik kan niet vooruitlopen
op de uitkomst van die procedure. Zij hebben het recht om bezwaar te maken.
Dan wordt getoetst of die bezwaren terecht zijn of niet.Ik kan dus niet zomaar even zwaardere sancties toepassen en mensen gaan
schorsen of ontslaan zonder dat daarvoor de juiste procedures worden doorlopen.
Ik kon die procedures niet doorlopen zonder de Kamer op de hoogte te stellen
van het rapport van de IGK, want dan had zij mij verweten dat ik haar een
rapport over een aantal misstanden zou hebben onthouden.Mede naar aanleiding van een krantenbericht van vorige week is de vraag
gesteld of de VN wel juist zijn geïnformeerd over deze rapportage. In
dat bericht werd geen juist beeld van de situatie gegeven. De Verenigde Naties
zijn direct mondeling geïnformeerd over de bevindingen van de IGK. Het
Nederlandstalige rapport is inmiddels aangeboden en er wordt thans gewerkt
aan een vertaling in het Engels.Ik merk wel op dat velen die in het kader van de Verenigde Naties waren
betrokken bij de missie in Angola, menen dat daar veel dingen zijn misgegaan.
Dat zijn mensen met verschillende nationaliteiten. Het feit dat Nederland
nu heeft gemeld dat er een aantal gevallen van wangedrag zijn, leidt tot een
perspectivische vertekening. Wij hebben in ons land de goede gewoonte om op
dit punt wat preciezer en nauwkeuriger te zijn dan een aantal andere troepenleverende
landen. Het komt in het kader van de VN niet zelden voor dat een ambassadeur
al namens zijn land bezwaar komt aantekenen tegen mogelijke kritiek op het
functioneren van enkele militairen, met de opmerking dat de betrokken militairen
uit zijn land nu eenmaal warmbloedig zijn. Men zou dus het een en ander door
de vingers moeten zien en er geen punt van moeten maken, omdat het anders
zo slecht zou zijn voor de steun vanuit zijn land voor VN-vredesoperaties.Zo doen wij dat in Nederland niet. Dat leidt op korte termijn misschien
tot het nadeel dat het licht nu op Nederland valt als een land dat enige militairen
heeft geleverd die zich niet in alle opzichten aan de VN-gedragscode hebben
gehouden. Ik geloof toch dat het verstandig is dat wij het zo doen en dat
wij als land zo zelfkritisch het functioneren van de betrokkenen onderzoeken,
omdat ook de Verenigde Naties hier lessen uit moeten trekken. Wij kunnen uit
het rapport van de IGK immers opmaken dat het een slecht geleide missie was
en dat de VN en de betrokken lidstaten op allerlei terreinen niet goed hebben
opgelet in deze missie. Daarmee zeg ik niets in zijn algemeenheid over VN-vredesoperaties,
maar ik zeg wel dat deze missie onder deze moeilijke omstandigheden niet goed
in elkaar zat en niet goed was geleid.De heer Valk (PvdA):Ziet de Nederlandse regering voor zichzelf ook een taak weggelegd om te
voorkomen dat dit rapport op enigerlei wijze voor kennisgeving wordt aangenomen?
Er staan inderdaad heel harde woorden in aan het adres van de VN-leiding in
Angola. Er wordt gesproken over gedragingen die haaks staan op en in tegenspraak
zijn met de VN-gedragsregels.Minister Voorhoeve:Ik geloof dat de berichtgeving binnen de VN-organisatie zelf over het
verloop van deze missie nogal wat te wensen heeft overgelaten. Los van berichten
over misdragingen die mij in 1994, 1995 en 1996 niet hebben bereikt, heeft
mij wel de informatie bereikt dat de motivatie van het personeel voor de te
verrichten werkzaamheden nogal onder druk stond doordat het erg kritisch was
over de wijze waarop de hele VN-vredesoperatie in Angola liep. In het najaar
van 1995 stond er een artikel in het Nederlands Dagblad, waarin een aantal
in Angola werkzame militairen zei dat er van alles en nog wat misging in deze
VN-operatie. Dat was voor mij reden om herhaaldelijk bij de VN te informeren
of de VN-vredesoperatie in Angola niet kon worden verbeterd. Ik heb zelfs
in het overleg met Buitenlandse Zaken gezegd: als dit zo blijft, kunnen wij
niet ten eeuwigen dage doorgaan met deze vredesoperatie. Zoals bekend, is
de Nederlandse bijdrage inmiddels beëindigd. Dat had als belangrijkste
reden dat Unavem afliep en er een vervolgmissie kwam die naar mijn mening
niet aan de vereisten van het toetsingskader voldeed.Dat brengt mij op de vraag van de heren Van den Doel en Valk, of het niet
nuttig is om systematisch de wijze waarop de vredesoperaties verlopen te evalueren,
ten minste jaarlijks en expliciet in de memorie van toelichting. Ik vind van
wel. Hoewel het geen garantie biedt dat wij alle problemen altijd volledig
en tijdig kunnen opsporen, is het wel verstandig om in de memorie van toelichting
niet alleen in het algemeen maar ook getoetst aan het betreffende kader te
evalueren, of de vredesoperaties waaraan wij deelnemen goed verlopen of dat
er verbeteringen nodig zijn. Het is vaak noodzakelijk om niet alleen te constateren
wat er bij de eigen eenheid kan worden verbeterd, maar vooral ook te constateren
wat er in het overleg met de Verenigde Naties of andere organisaties aan de
orde moet worden gesteld om fouten in een vredesoperatie op zichzelf te verbeteren.
Ik wil dus zeker voldoen aan het verzoek van beide heren.Ik kom toe aan de relatie met het ministerie van Buitenlandse Zaken. Ik
denk dat het nuttig is als ik met de collega van Buitenlandse Zaken opnieuw
stilsta bij de wenselijkheid dat, als er ergens problemen zijn, de ambassade
daar ook snel contact over opneemt. In dit geval is dat natuurlijk wel gebeurd;
de Kamer kent het bericht van de ambassade in Luanda, dat als bijlage bij
het rapport van de IGK zat en waarin wordt gewezen op problemen met losbandigheid
van Nederlandse militairen in Angola. Mij is gevraagd wat er precies met die
aantekening is gebeurd. Buitenlandse Zaken heeft daar kennis van genomen en
heeft ook kennisgenomen van het feit dat de generaal die de missie had bezocht,
later in Den Haag de problemen van de missie aan de orde heeft gesteld. Overigens
blijkt mij uit de stukken dat die problemen op een wat abstracter niveau aan
de orde zijn gesteld, namelijk: de missie loopt niet goed,
de VN zit daar met een zeer problematische vredesoperatie, de Nederlandse
militairen voelen zich onthand en vinden niet allemaal dat zij zinvol werk
hebben. Die rapportage, die ik heb gezien, bevatte geen verwijzing naar individueel
wangedrag. Buitenlandse Zaken stelde dat men mocht aannemen dat Defensie,
voorzover er problemen waren met individueel defensiepersoneel, die problemen
zou oplossen. Dat verklaart misschien ook weer de reactie van de Kamer op
de brief van mijn collega van Buitenlandse Zaken.Er had alerter moeten worden gereageerd op de signalering van individuele
gevallen van laakbaar gedrag. De landmachtleiding had eerder moeten constateren
dat er iets moest worden gedaan: er moet een voorbeeld worden gesteld, er
moeten mensen worden teruggehaald en er moet snel een eigen Nederlandse commandant
komen om de zaak goed in de gaten te houden. De VN-commandant relativeerde
namelijk alles met de mededeling: zo gaat het hier nu eenmaal.De voorzitter:Als ik u even mag onderbreken, hoever bent u ongeveer met uw betoog?Minister Voorhoeve:Ik ben vrijwel klaar, mijnheer de voorzitter. Ik heb nog een of twee minuten
nodig.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Ik wil nog even doorgaan op de vraag wat er met het memorandum
is gebeurd. Ik ben van mening dat het op het niveau van de departementale
leiding behandeld had moeten worden, dus direct naar de minister doorgestuurd
had moeten worden. Wat is de reactie van de minister hierop? Ik betreur het
dat de minister van Buitenlandse Zaken niet aanwezig is. Een dergelijk ernstig
memorandum, waarvan de inhoud voor zichzelf sprak, had zeker binnen dat departement
"de weg omhoog" moeten volgen.Minister Voorhoeve:Dat ben ik met u eens. Ik denk dat ik mede namens mijn collega van Buitenlandse
Zaken kan constateren dat het goed is wanneer – indien een ambassadeur
vindt dat personeel, betrokken bij een vredesoperatie, fouten maakt –
een en ander snel wordt gemeld op het politieke niveau van het desbetreffende
departement. Noch mijn collega, noch ik was op de hoogte van deze melding
van de ambassadeur. Dit maakt onderdeel uit van het patroon dat ik eerder
beschreef. Men heeft deze problemen te snel gerelativeerd.Voorzitter! Mij is gevraagd of het tuchtrecht niet moet worden aangescherpt.
De IGK vestigt de aandacht op het feit dat de tuchtrechtelijke regels zich
lastig lenen voor de bijzondere omstandigheden, zoals aangetroffen in Angola.
Ik geloof dat wij in de eerste plaats moeten constateren dat het tuchtrecht
niet adequaat werd toegepast, zulks als gevolg van het niet aanwezig zijn
van een tot straffen bevoegde meerdere die snel kon optreden. Daarnaast rijst
de vraag of het tuchtrecht niet in zijn algemeenheid kan worden verbeterd
om bij te dragen aan een grotere professionaliteit en een beter functioneren
van de eenheden. Deze vraag wil ik graag nog even verder overdenken. Er ligt
bij de Kamer al een wetsvoorstel dat is gericht op het aanpassen van het tuchtrecht,
zulks op basis van adviezen van de commissie-De Ruiter. De vraag of die aanpassingen
ver genoeg gaan, heb ik al ten departemente gesteld. Ik heb gesteld: bevelhebbers,
als gij vindt dat het tuchtrecht nog wat te slap is, hoor ik graag concrete
voorstellen om tot verdere aanscherpingen te komen. Ik geef dus vandaag nog
geen antwoord op de mij gestelde vraag. Ik wil mij hierin verder verdiepen.
Wanneer later de conclusie wordt getrokken dat met betrekking tot het tuchtrecht
inderdaad verder moet worden gegaan dan de voorstellen van de commissie-De
Ruiter aangeven, hoort de Kamer zo spoedig mogelijk van mij. Dan zal een nota
van wijziging worden ingediend.Voorzitter! Kort en goed concludeer ik dat de aanbevelingen van de IGK,
gericht op het voorkomen van herhaling van dergelijke wantoestanden, alle
worden uitgevoerd.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn antwoorden. Hij stelt dat in
het verleden fouten zijn gemaakt, dat men te vaak dacht dat iets een incident
was, en dat een aantal incidenten tot een bepaald patroon leidt, soms zelfs
wellicht een structureel patroon. Dat dergelijke zaken snel worden gemeld,
rechtstreeks of via de IGK, is een goede zaak. Ik hoop dat dit goed zal verlopen.
De minister neemt aan dat het risico op herhaling gering is. Ik hoop niet
dat dit een al te optimistische visie is. Wij moeten verder en van belang
is dat de krijgsmacht goed voor dergelijke taken is voorbereid.Vervolgens constateer ik dat onderscheid wordt gemaakt tussen kleinere
en grotere missies. Ik ben het eens met wat de minister daarover heeft gezegd.
Hieruit blijkt mijns inziens dat de minister de stelling handhaaft dat de
gehele krijgsmacht inzetbaar moet zijn voor vredesoperaties.De minister stelde ten slotte dat de Kamer ervan overtuigd kan zijn dat
alle aanbevelingen, gedaan door de IGK, zullen worden uitgevoerd. Ik heb hem
gevraagd of ook de Kamer daarvan op de hoogte kan worden gehouden. Ik hecht
daar bijzonder aan; wij zijn medeverantwoordelijk. Wij praten zelf ook over
de uitzendingen. De aanbevelingen die gedaan zijn, zijn ook noodzakelijk.
En ik vind dat de Kamer daarvan op de hoogte moet blijven. Vandaar de volgende
motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de minister van Defensie aan de Chef van de Defensiestaf
en de bevelhebbers opgedragen heeft op korte termijn te rapporteren over de
wijze waarop de aanbevelingen van de IGK in de praktijk kunnen worden gebracht;verzoekt de regering zo spoedig mogelijk de Kamer op de hoogte te stellen
van deze rapportages,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Sipkes. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 3 (25522).Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Voorzitter! SipkesHet gaat hierbij om álle aanbevelingen en dat
heeft met tal van sectoren te maken, niet het minst met het
feit dat de opleiding nadrukkelijk verbeterd moet worden. Dit is al gezegd.
Ik herhaal dat dit een punt van zorg voor de Kamer is, ook over de afgelopen
periode.De heer Valk (PvdA):Voorzitter! Ik zeg de minister dank voor het uitgebreid ingaan op al mijn
vragen.Natuurlijk is het triest dat wij dit debat hebben moeten voeren, maar
toch is het goed dat het gevoerd is. Immers, dat leidt tot een verdere bezinning
op het voorkómen van dergelijke gedragingen en op de vraag hoe er gehandeld
moet worden wanneer dergelijke gedragingen geconstateerd worden.Ik zeg de minister ook dank voor de toezegging om jaarlijks bij de memorie
van toelichting uitgebreid in te gaan op het verloop van missies waaraan van
Nederlandse zijde wordt deelgenomen. In eerste instantie maakte ik melding
van de mogelijkheid dat ik hierover samen met collega Van den Doel een motie
zou indienen, maar ik kan de minister de verzekering geven dat een dergelijke
motie nu overbodig is.Mevrouw De Koning (D66):Voorzitter! Mijn collega's hadden wel van tevoren kunnen bedenken dat
een dergelijke motie overbodig was. Maar goed.De volgende woorden van de minister zijn mij echter bijgebleven: slecht
nieuws wordt slecht doorgegeven. Ik vroeg mij af hoe dat zat. Geen nieuws
is goed nieuws en slecht nieuws is wel nieuws, dus slecht nieuws zou juist
heel goed moeten worden doorgegeven. Ik vermoed ook dat de minister daar op
het departement wel enkele opmerkingen aan gewijd zal hebben.De minister spreekt in de brief heel expliciet over een aantal van 10
militairen, van wie er nu 5 weg zijn en in het rapport wordt op een bepaalde
plaats in relatie tot de seksuele omgang, wat het zwaarste woog, over een
aantal gesproken van ten minste 25 militairen. Ik wil er niet per se 15 militairen
bij denken, maar toch begrijp ik het verschil in aantal niet.Ik ben blij met de opmerkingen van de minister over het tuchtrecht. Inderdaad
is het desbetreffende wetsvoorstel nu bij de Kamer en natuurlijk heb ik mij
ook afgevraagd of dit niet de kans is om dat scherper te formuleren. Dus wellicht
kunnen wij hierover een nota van wijziging tegemoetzien.De IGK heeft een groot aantal aanbevelingen gedaan, waarvan er enkele
al door de werkelijkheid achterhaald waren, maar misschien kan de minister
nog iets zeggen over het opvolgen van die aanbevelingen.De heer Hillen (CDA):Voorzitter! Mijn fractie heeft geen behoefte aan een tweede termijn. Wel
dankt zij de minister nog voor zijn uitgebreide antwoord. Ik wens hem geluk
met wat hem vanmiddag gaat bezighouden.De heer Van den Doel (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor zijn antwoorden, in het
bijzonder voor die waarin hij nog eens uitgebreid het beeld heeft geschetst
van de bijzonder moeilijke omstandigheden waaronder de militairen daar hun
taak hebben verricht.Ik wil nog even ingaan op de rol van de IGK die aan de orde is gesteld.
Om te beginnen is het een uitstekend rapport en ik denk dat de vertrouwensfunctie
van de IGK niet is aangetast, omdat de IGK als instituut, maar ook de huidige
IGK een enorm krediet heeft binnen de krijgsmacht. Ik denk dat dit niet ter
discussie staat. De enige opmerking die ik erbij wil maken, is dat in de beleving
van het personeel van de krijgsmacht de IGK als vertrouwenspersoon wordt gezien.
Ik meen dan ook dat wij er voor de toekomst voor moeten oppassen dat er onder
het personeel van de krijgsmacht een idee zou kunnen ontstaan dat men niet
meer voor alles terecht zou kunnen bij de IGK.Voorzitter! Ik dank de minister voor de toezegging die hij heeft gedaan
om voortaan bij de memorie van toelichting de lopende vredesmissies te evalueren
aan de hand van het toetsingskader. Wij zien daar volgend jaar natuurlijk
reikhalzend naar uit. Wat de minister gezegd heeft over de wijze waarop in
het ministerie van Binnenlandse Zaken is omgegaan met het memorandum, bevestigt
in feite wat wij vermoedden maar wat nog niet was vastgelegd in de brief van
de minister, namelijk dat inderdaad binnen het ministerie ook het nodige is
fout gegaan. Nogmaals, ook wij vinden het spijtig dat de minister van Buitenlandse
Zaken hier vanmorgen niet aanwezig is, maar ik wil de minister van Defensie
toch nog eens vragen hoe Buitenlandse Zaken communiceert met het VN-hoofdkwartier
in New York als VN-missies slecht lopen. Wij moeten immers niet alleen in
Nederland maatregelen nemen, want het gaat er ook om dat de VN-leiding in
New York maatregelen neemt zodat missies verbeteren en leidinggevenden die
hun zaken niet doen, terecht worden gewezen.Voorzitter! Ik rond af. Ik heb gepleit voor een voortvarende implementatie
van de maatregelen en ik ga ervan uit dat dit gebeurt. Wij zien de resultaten
dan ook met belangstelling tegemoet.Minister Voorhoeve:Mijnheer de voorzitter! Het gemeenschappelijke in de tweede termijn van
de verschillende fracties is de vraag om specifiek nader te worden ingelicht
over de uitvoering van de aanbevelingen. Mevrouw Sipkes stelde dat in het
bijzonder in haar motie. Mevrouw De Koning vroeg mij om nu in te gaan op de
vraag hoe ik die aanbevelingen uitvoer. Ik zou dat kunnen doen, maar het is
misschien beter om te voldoen aan het verzoek van mevrouw Sipkes om op zo
kort mogelijke termijn de Kamer een brief te zenden waarin per aanbeveling
staat wat de organisatie van Defensie ermee doet. Ik kan haar zeggen dat de
rode draad door die brief zal zijn dat die aanbevelingen allemaal worden uitgevoerd,
want ze zijn zonder meer nuttig. Wij moeten uit dit soort mistoestanden direct
lering trekken en dat wordt ook gedaan door de hele organisatie van Defensie
heen. Haar verzoek, in de motie neergelegd, zal ik dan ook zeker honoreren.Mevrouw Sipkes (GroenLinks):Nu de minister zegt dat hij mijn verzoek wil honoreren en dat hij dit
ook op korte termijn wil doen – ik ga ervan uit dat dit binnen een paar
maanden is – is mijn motie overbodig geworden en wil ik haar intrekken.De voorzitter:Aangezien de motie-Sipkes (25522, nr. 3) is ingetrokken,
maakt zij geen onderwerp van beraadslaging meer uit.Minister Voorhoeve:Dank u, voorzitter. Mevrouw De Koning heeft ook in haar eerste termijn
de vraag gesteld hoe het zit met de andere gevallen die niet tot de 10 behoren.
Zoals zij in het rapport van de IGK zag, meldt hij bij bepaalde categorieën
laakbaar gedrag of wangedrag grotere aantallen dan die 10 mensen. Maar lang
niet alles was hard te maken. Er was vaak sprake van "horen zeggen"; mensen
die klaagden over anderen. De IGK is zorgvuldig tewerk gegaan. Hij heeft vastgesteld
dat concreet aandacht geschonken moet worden aan die gevallen waarover redelijk
hard materiaal is dat aantoont dat er iets duidelijk mis was en dat niet alleen
maar in de sfeer lag van roddel en achterklap. In die gevallen moeten ambtsberichten
aan de betrokkenen worden verstrekt en moet actie worden ondernomen. Vandaar
dat hij concludeert op basis van de meest ernstige gevallen, waarbij overigens,
zoals de leden weten, 5 militairen inmiddels de dienst hebben verlaten. Dat
verklaart dus het verschil tussen de groep van ongeveer 25 en de groep van
10.Ik dank de heer Hillen voor zijn reactie. De heer Van den Doel heeft gevraagd
hoe door de regering wordt gecommuniceerd als VN-missies slecht lopen. Het
onderhavige geval geeft al antwoord op de vraag op welke manier er dan gecommuniceerd
moet worden. Wij constateerden, los van de kwestie van het wangedrag, dat
Unavem niet goed liep. Dat is reden geweest om in overleg met Buitenlandse
Zaken het VN-secretariaat daarop te wijzen. Er is een paar maal tegen de VN
gezegd: bepaalde dingen moeten echt veranderen, anders komt voor ons de vraag
aan de orde of wij ermee moet kappen. Dat leidde tot actie van de kant van
de VN, met als gemeenschappelijke noemer: ja, er zijn problemen, maar die
worden opgelost. Soms was de reactie dat de problemen al waren opgelost. Ook
werd gesteld: de situatie in Angola is nu zo aan het verbeteren dat de problemen
zich niet zullen herhalen. Het blijft dus een kwestie van opletten en voortdurend
druk uitoefenen op degenen die voor zo'n vredesoperatie verantwoordelijk zijn.
Het gaat erom dat er effectieve maatregelen worden genomen. De druk die je
kunt uitoefenen als je maar een betrekkelijk bescheiden bijdrage aan zo'n
vredesoperatie levert in aantallen mensen – dus niet in kwaliteit, want
die was hoog – is natuurlijk beperkt. De VN is immers de som van wat
de verschillende lidstaten doen, vinden dan wel nalaten.In alle gevallen waarin wij constateren dat VN-vredesoperaties niet goed
lopen en wij concrete ideeën hebben over het verhelpen van de problemen,
moeten wij een en ander aan de orde stellen. Dat zullen wij ook doen. Daar
kan men de regering op aanspreken.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Wij kunnen pas om 16.00 uur vanmiddag verdergaan met de behandeling van
het volgende agendapunt, dit in verband met het samenvallen van onze vergadering
met een aantal AO's. Enkele sprekers bij het volgende agendapunt zijn ook
bij die AO's betrokken.Ik stel voor, de regeling van werkzaamheden om 16.00 uur bij hervatting
van de vergadering te laten plaatsvinden. Anders moeten wij alleen voor de
regeling van werkzaamheden, waarvoor slechts één punt is aangemeld,
om half twee de vergadering hervatten.Aldus wordt besloten.De vergadering wordt van 12.45 uur tot 16.00 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19971998-341-361.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl