Behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet tot aanvulling van de bepalingen inzake de verkiezing van de Tweede Kamer en de Eerste Kamer, de provinciale staten en de gemeenteraden in verband met de tijdelijke vervanging van hun leden wegens zwangerschap, bevalling of ziekte (28051)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 3413-3429

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-02-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 48, pagina 3413-3429

07-02-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28051Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een wetsvoorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet van de bepalingen inzake het onderwijs (28081)Pagina 3496-3497
Eindstemming in verband met het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en de Wet studiefinanciering 2000 in verband met de invoering van de bachelor-masterstructuur in het hoger onderwijs (28024)Pagina 3493-3493
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet uitvoering EG-mededingingsverordeningen in verband met de procedure-verordening voor steunmaatregelen (27872); - Aanpassing van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek aan richtlijn (EG) nr. 97/55 inzake misleidende reclame (27619); - Wijziging van de Wet tot behoud van cultuurbezit in verband met een evaluatie van die wet (27812)Pagina 3413-3413
Presentie en opening (donderdag 7 februari 2002)Pagina 3413-3413
Debat naar aanleiding van het algemeen overleg op 31 januari 2002 over de toepassing van AVI-slakken bij de aanleg van de HSL-ZuidPagina 3468-3469
Stemming over een motie, ingediend in het debat over de toepassing van AVI-slakken bij de aanleg van de HSL-Zuid, te weten de motie-Van der Steenhoven/Augusteijn-Esser over afdichting van AVI-slakken (22026, nr. 157)Pagina 3500-3500
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de Wet arbeid vreemdelingen, te weten: - de motie-Santi c.s. over uitbreiding van de maximale duur van het verrichten van arbeid (19637, nr. 646); - de motie-Van Gent/Ravestein over aanpassing van de bijverdienregeling (19637, nr. 647)Pagina 3497-3497
Eindstemming in verband met het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de invoering van accreditatie in het hoger onderwijs (27920)Pagina 3493-3493
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellenPagina 3500-3501
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging) (27289), over: - de motie-Buijs over de crisisopvang (27289, nr. 25); - ;de motie-Buijs over een uniforme indicatiestelling (27289, nr. 26); - de motie-Dittrich c.s. over afwijking van het behandelingsplan (27289, nr. 33); - over 4 andere motiesPagina 3493-3496
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, de Penitentiaire beginselenwet en de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen in verband met het verblijf van in bewaring gestelde verdachten alsmede arrestanten in een politiecel (verblijf in politiecellen) (28202)Pagina 3499-3499
Behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet tot aanvulling van de bepalingen inzake de verkiezing van de Tweede Kamer en de Eerste Kamer, de provinciale staten en de gemeenteraden in verband met de tijdelijke vervanging van hun leden wegens zwangerschap, bevalling of ziekte (28051)Pagina 3413-3429
Stemmingen over moties, ingediend in het debat over het vernietigingsbeleid ten aanzien van kadavers, te weten: - de motie-Stellingwerf over beperking van de tariefstijging (24668, nr. 78); - de motie-Atsma over een financieringssysteem voor destructie (24668, nr. 79); - de motie-Atsma en de motie-Waalkens/Udo over een subsidieregeling voor alternatieve verwerkingsmethoden (24668, nr. 80 en 81)Pagina 3500-3500
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Tijdelijke wet voor de penitentiaire noodcapaciteit ten behoeve van drugskoeriers (Tijdelijke wet noodcapaciteit drugskoeriers) (28201); _ Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, de Penitentiaire beginselenwet en de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen (verblijf in politiecellen) (28202)Pagina 3472-3493
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet tot aanvulling van de bepalingen inzake de verkiezing van de Tweede Kamer en de Eerste Kamer, de provinciale staten en de gemeenteraden in verband met de tijdelijke vervanging van hun leden wegens zwangerschap, bevalling of ziekte (28051)Pagina 3430-3447
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Tijdelijke wet voor de penitentiaire noodcapaciteit ten behoeve van drugskoeriers (Tijdelijke wet noodcapaciteit drugskoeriers) (28201); - Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, de Penitentiaire beginselenwet en de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen in verband met het verblijf van in bewaring gestelde verdachten alsmede arrestanten in een politiecel (verblijf in politiecellen) (28202)Pagina 3447-3468
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet tot aanvulling van de bepalingen inzake de verkiezing van de Tweede Kamer en de Eerste Kamer, de provinciale staten en de gemeenteraden in verband met de tijdelijke vervanging van hun leden wegens zwangerschap, bevalling of ziekte (28051), over de motie-Rehwinkel c.s. 28051, nr. 7) en de motie-Scheltema-de Nie (28051, nr. 8)Pagina 3497-3497
Regeling van werkzaamheden (donderdag 7 februari 2002)Pagina 3429-3430
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Tijdelijke wet voor de penitentiaire noodcapaciteit ten behoeve van drugskoeriers (Tijdelijke wet noodcapaciteit drugskoeriers) (28201)Pagina 3498-3499
Debat naar aanleiding van het algemeen overleg op 6 februari 2002 over het vernietigingsbeleid ten aanzien van kadaversPagina 3470-3472
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van de noodwetten drugskoeriers (28201,28202), te weten: - de motie-Rietkerk over het huis van bewaring de Blokhuispoort (nr. 15); - de motie-Dittrich c.s. over zo veel mogelijk gescheiden plaatsing van voorlopig gehechten en afgestraften (nr. 16); - de motie-Dittrich c.s. (nr. 17) en de motie-Halsema c.s. (nr. 19)Pagina 3499-3500
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over schikkingen van het openbaar ministerie, te weten: - de motie-Halsema/De Wit over een wettelijk verbod op gevoelige transacties (28216, nr. 2); - de motie-Van Oven c.s. over het uitgangspunt dat ernstige misdrijven voor de rechter worden gebracht (28216, nr. 3); - en drie andere motiesPagina 3497-3498

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 102 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Verklaring
dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in
de Grondwet tot aanvulling van de bepalingen inzake de verkiezing van de Tweede
Kamer en de Eerste Kamer, de provinciale staten en de gemeenteraden in verband
met de tijdelijke vervanging van hun leden wegens zwangerschap, bevalling
of ziekte (28051).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter. Het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken, beoogt de grondwettelijke
belemmeringen weg te nemen die er zijn om te komen tot een wettelijk vervangingsregeling
voor leden van de Tweede en Eerste Kamer, provinciale staten en gemeenteraden
in verband met zwangerschap, bevalling en ziekte. Zo moet het op termijn mogelijk
worden dat volksvertegenwoordigers in die genoemde gevallen gedurende zestien
weken hun taken aan een vervanger overdragen. Een voorstel tot herziening
van de Grondwet in verband met vervanging bij zwangerschap en bevalling is
al in 1993 en 1994 aan de orde geweest. Dat werd echter in tweede lezing door de Eerste Kamer verworpen. Mijn fractie kan, net als toen,
van harte instemming met de uitgangspunten van het wetsvoorstel. Twee jaar
geleden heeft de PvdA-fractie aangekondigd zelf met een initiatiefwet te komen
als het initiatief van de kant van de regering nog lang zou uitblijven. Gelukkig
is dat initiatief van de regering er nu, waarvoor ik de minister uiteraard
bedank.De PvdA-fractie onderschrijft de gedachte van de regering dat het wenselijk
is een goede wettelijke vervangingsregeling met terugkeergarantie te ontwerpen
voor leden van vertegenwoordigende organen, die door zwangerschap, bevalling
of ziekte tijdelijk hun ambt niet kunnen vervullen. De Grondwetswijziging
vraagt om een regeling die volksvertegenwoordigers gedurende een bepaalde
periode in staat stelt om zich volledig te richten op de laatste weken van
de zwangerschap, de zorg voor een kind of het herstel van een ziekte. In de
huidige situatie kan een volksvertegenwoordiger gedwongen zijn om het ambt
neer te leggen. In dat licht is het voorliggende wetsvoorstel pure winst,
zowel voor de individuele volksvertegenwoordiger als voor de democratie in
geheel.De regeling voor zwangerschapsverlof is, blijkens de memorie van toelichting,
voornamelijk bedoeld om belemmeringen weg te nemen die vrouwen ondervinden
wanneer zij politiek actief willen worden of willen blijven. Wij steunen hierin
de regering van harte en onderstrepen nog maar eens dat deze en andere maatregelen
die het percentage vrouwen in vertegenwoordigende functies kunnen verhogen,
nog steeds dringend noodzakelijk zijn. Wij moeten afwachten wat de komende
verkiezingen opleveren, maar de grote sprong voorwaarts lijkt er niet in te
zitten. Het aandeel vrouwen in de gemeenteraden blijft tot dusverre hangen
op 22%. Wat ons betreft is dat een zorgwekkende stand van zaken. Kan de minister
nog eens aangeven welke acties de regering nog meer onderneemt om de participatie
van vrouwen in de politiek te verbeteren?In onze schriftelijke inbreng hebben wij ook gevraagd of de regering heeft
overwogen, de regeling te laten gelden voor volksvertegenwoordigers die een
kind adopteren – wij kennen soms van heel nabij de voorbeelden –
of de regeling te laten gelden voor degenen die als man de zorg voor een kind
hebben. Ook in die gevallen is er immers sprake van verplichtingen aangaande
de combinatie van arbeid en zorg die tijdrovend kunnen zijn. Werknemers hebben
nu reeds een wettelijk recht op verlof van vier weken voor adoptie en dertien
weken voor ouderschapsverlof. Een uitbreiding van de nu voorgestelde vervangingsregeling
zou volgens mijn fractie getuigen van een moderne kijk op vraagstukken rondom
arbeid, zorg en emancipatie; een moderne kijk die toch ook de regering zegt
te hebben.De heer Te Veldhuis (VVD):De heer Rehwinkel maakt een vergelijking met werknemers in de samenleving,
ambtenaren of werknemers in het bedrijfsleven. Vindt hij dat volksvertegenwoordigers
in hun functie daarmee gelijkgesteld zouden moeten worden?De heer Rehwinkel (PvdA):Volksvertegenwoordiger zijn is een ambt op zich. Wij moeten echter niet
de blik volledig naar binnen richten. Het ligt voor de hand dat je ook om
je heen kijkt en dan ziet dat voor werknemers dit soort van regelingen gelden;
dus een adoptieregeling en een regeling voor ouderschapsverlof. Hoe specifiek
het ambt van volksvertegenwoordiger ook is, de vraag is gerechtvaardigd of
dit soort van regelingen ook voor volksvertegenwoordigers zou kunnen gelden.
Dat is hier ook aan de orde, maar dan met betrekking tot zwangerschap en ziekte.De heer Te Veldhuis (VVD):Deze redenering doortrekkend, zou dit uiteindelijk kunnen leiden tot de
interpretatie dat het Kamerlidmaatschap een gewone baan wordt van 8 tot 5.
Als de heer Rehwinkel die vergelijking echt wil doortrekken, komen er heel
veel regelingen op ons af waarbij je voor volksvertegenwoordigers een vergelijkbare
situatie met werknemers in het bedrijfsleven of ambtenaren zou moeten maken.
Ik hoop toch, mijnheer Rehwinkel, dat u die kant niet uit wilt, omdat u een
mandaat heeft voor 365 dagen per jaar, 24 uur per dag en vier jaar lang.De heer Rehwinkel (PvdA):Juist op dit tijdstip realiseer ik mij ook dat wij geen baan hebben van
8 tot 5. Het was gisteravond toch weer heel wat later. Ik onderken ook het
eigenstandige karakter van het ambt van volksvertegenwoordiger. Ik zie de
heer Van den Berg lachen; het eigenstandige karakter van het volksvertegenwoordigerschap
houdt soms in dat het veel later is dan 17.00 uur en dat je hier zit te wachten
op een debat dat uiteindelijk niet komt. Laten wij dat eigenstandige karakter
niet ontkennen en laten wij daar verder ook niet over mopperen. Het ligt echter
voor de hand dat je nagaat in hoeverre regelingen die er niet zijn, een belemmering
zijn voor deelname van vrouwen aan de politiek. Het verbaast mij dat de heer
Te Veldhuis kennelijk zoveel minder dan ik bereid is om dat te doen. Het moet
toch ook de heer Te Veldhuis een zorg zijn dat bijvoorbeeld in gemeenteraden
maar 22%, dus 22 op de 100 leden, vrouw is. Dan moet je toch willen zoeken
naar regelingen die de deelname van vrouwen aan de politiek kunnen belemmeren.
Ik hoop dat ook de heer Te Veldhuis bereid is om dat te doen.De heer Te Veldhuis (VVD):Op dat punt zijn wij het volstrekt eens. Hoe meer vrouwen in het ambt
van volksvertegenwoordiger, hoe liever dat ons is. Juist daarom heb ik in
de schriftelijke voorbereiding gevraagd of enige relatie is aan te brengen
tussen het niet kunnen krijgen van zwangerschapsverlof en het niet kiezen
van het ambt van volksvertegenwoordiger. De regering heeft daarover geen cijfers
kunnen produceren. U houdt dus nu een redenering die u niet kunt staven met
cijfers en getallen, maar die hooguit is gebaseerd op gevoelens. Wij zijn
het echter eens over het feit dat in dit ambt meer vrouwen moeten meedoen
en misschien nog wel andere mensen dan alleen mannen of vrouwen. Je kunt namelijk
verder differentiëren. U kunt echter niet onderbouwen dat er voor vrouwen
een drempel is om mee te doen vanwege het feit dat in de Grondwet geen zwangerschapsverlof
is opgenomen. Dat kunt u niet hard maken.De heer Rehwinkel (PvdA):Als u niet tevreden bent over de regering, moet u daar de regering op
aanspreken. U moet mij niet verwijten dat ik mij volstrekt op gevoelens baseer.
Ik baseer mij namelijk op de concrete signalen die wij krijgen van vrouwen
die zeggen dat het ontbreken van dit soort regelingen een belemmering
is om actief te zijn in de politiek. Die signalen zou ook u moeten krijgen,
want ik weet dat ook voor mensen in uw kring diezelfde bezwaren gelden. Als
u die signalen niet krijgt, moet u zich misschien eens afvragen hoe het komt
dat u die niet krijgt. Als je je oor te luisteren legt in de kring van gemeenteraden,
provinciale staten en bij collega's hier, hoor je welke belemmeringen er zijn,
bijvoorbeeld als het gaat om regelingen die het mogelijk maken om een kind
te krijgen en vooral ook regelingen die het mogelijk maken om te herstellen
van ziekte. Wij kennen de voorbeelden in deze omgeving, waaruit blijkt hoezeer
de last van het volksvertegenwoordigerschap op je schouders kan drukken en
hoezeer de mogelijkheid kan ontbreken om werkelijk te kunnen herstellen van
een ziekte, doordat die last voortdurend op de schouders blijft drukken. Ik
hoop dat u daar oog voor wilt hebben.De heer Te Veldhuis (VVD):Over praktische problemen moeten wij het eens worden en daar zullen wij
ook oplossingen voor moeten zoeken. Daar gaat het niet om. Ik meen dat u op
dat punt ook geen tegenstelling moet opwerpen. Ik heb alleen naar voren gebracht
dat ik geen signalen krijg en dat de regering die ook niet heeft gekregen,
dat het niet bestaan in de Grondwet van een zwangerschapsverlof voor vrouwen
een reden is om niet in de politiek te gaan.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik krijg die dus wel. Ik sprak zojuist over ouderschaps- en adoptieverlof.
In het vervolg van mijn betoog zal ik ook aan de regering zal vragen om te
onderzoeken in hoeverre het ontbreken van een regeling daarvoor een belemmering
kan zijn voor deelname aan de politiek.In de nota naar aanleiding van het verslag schrijft de regering dat zij
de suggestie van onze kant om tot uitbreiding van de regeling voor adoptie-
en ouderschapsverlof te komen, niet wil overnemen. Reden daarvoor is de angst
dat de regeling daardoor een te breed karakter zou krijgen. Het is, zo schrijft
de regering, niet wenselijk dat de situatie van een duiventil zou ontstaan,
een voortdurend af- en aantreden van volksvertegenwoordigers. Waarop is die
veronderstelling echter gebaseerd? Cijfers over het aantal leden dat van zo'n
regeling gebruik zou maken, zijn er immers niet? Ook gegevens over het aantal
vrouwen dat vermoedelijk gebruik zou maken van de zwangerschaps- en ziekteregeling
zijn er tot dusver niet. De angst dat er door zo'n regeling een duiventil
zou ontstaan, is dan ook een angst die wij niet helemaal begrijpen. Ik vraag
de minister daarom aan te geven door welke argumenten zijn angst voor een
duiventil wordt ingegeven. Wat is de reden om te verwachten dat er een duiventil
zal ontstaan, hier en in gemeenteraden en provinciale staten, als adoptie-
en ouderschapsverlof mogelijk zou zijn voor volksvertegenwoordigers?Wij zijn het wel met de regering eens dat een voortdurend af- en aantreden
van volksvertegenwoordigers uit oogpunt van de kwaliteit van de democratie
en de herkenbaarheid van politieke ambtsdragers, niet wenselijk is. Dat is
een situatie die volgens de informatie in de nota naar aanleiding van het
verslag zou bestaan in landen met een zeer ruim vervangingsbeleid, zoals Denemarken,
Zweden en vooral Noorwegen. Wij hebben overigens van parlementariërs
uit die landen geen klachten ontvangen. Ik hoor graag van de minister in hoeverre
hij die klachten wel heeft ontvangen en wat hem bekend is over de gevolgen
van dat ruime vervangingsbeleid in landen als Denemarken, Zweden en Noorwegen.Met de regering zijn wij van mening dat het lastig is om een regeling
te ontwerpen die enerzijds recht doet aan het welzijn van de volksvertegenwoordigers
en die anderzijds het persoonlijke karakter en de herkenbaarheid van volksvertegenwoordigers
in stand houdt. Mijn fractie is er echter niet op voorhand van overtuigd dat
toekomstige uitbreiding van die vervangingsregeling naar adoptie- en ouderschapsverlof,
inbreuk zou maken op dat evenwicht. Is de minister bereid om bij het onderzoek
naar de belemmeringen waar vrouwen bij het uitoefenen van hun passieve kiesrecht
tegenaan lopen, ook de problemen te betrekken die adoptie of ouderschap kunnen
opleveren? Wanneer verwacht de minister de resultaten van dat onderzoek? Worden
de uitkomsten daarvan aan de Kamer gezonden? Mevrouw de voorzitter. Mijn fractie juicht het voorstel voor de tijdelijke
vervanging van een volksvertegenwoordiger wegens ziekte toe. Wanneer de gezondheid
het volwaardig functioneren als volksvertegenwoordiger in de weg staat, moet
het mogelijk zijn om tijdelijk terug te treden om goed van de ziekte te kunnen
herstellen. Het is een goede zaak dat in zo'n geval de vacante zetel volwaardig
wordt opgevuld. Met de regering zijn wij wel van oordeel dat het middel niet
te licht mag worden gehanteerd. Vervanging moet alleen worden toegestaan als
het functioneren als volksvertegenwoordiger daadwerkelijk voor langere tijd
wordt belemmerd en niet vanwege een griepje, zoals de regering terecht schrijft.In het schriftelijke verslag hebben wij nogal wat vragen gesteld over
de praktische uitwerking van die vervangingsregeling bij ziekte. De nota naar
aanleiding van het verslag geeft niet op alle vragen antwoord. De regering
wil "niet verhullen dat het om een gecompliceerde regeling gaat". Dat wil
ik best geloven, maar ik dring er nogmaals bij de minister op aan dat er een
goed hanteerbaar, transparant en handhaafbaar systeem voor de vervanging in
geval van ziekte moet worden ontworpen. Niemand is in dit opzicht gebaat bij
onduidelijkheid of bij regels die voor velerlei uitleg vatbaar zijn.De regering is van mening dat een medisch rapport van een door het betrokken
vertegenwoordigende lichaam aan te wijzen onafhankelijke medicus in principe
leidend is voor het antwoord op de vraag of de ziekte het beroep op de vervangingsregeling
rechtvaardigt. Wie formuleert echter de genoemde objectiveerbare elementen
waaraan de ziekte wordt getoetst? Is dat de betreffende onafhankelijke medicus
of de voorzitter van het vertegenwoordigende lichaam die, zo maken wij op
uit de nota naar aanleiding van het verslag, uiteindelijk ook de beslissing
over de vervanging neemt? Worden hiervoor regels vastgelegd in de Kieswet
of elders? Alleen wanneer het onafhankelijke medische advies evident onjuist
is, kan volgens de regering van het advies worden afgeweken. Maar wanneer
is een advies evident onjuist? Wie bepaalt dat? Wat is de wenselijkheid van
deze, al is het misschien kleine, beleidsvrijheid van de voorzitter van het
vertegenwoor digende lichaam? Vindt de minister het risico
niet groot dat leken een onafhankelijk medisch advies op die manier gaan doorkruisen?
Is het daarom niet beter om dat medisch advies bindend te laten zijn? Kortom,
de fractie van de PvdA onderschrijft het belang van een regeling bij ziekte,
maar wijst erop dat een zorgvuldige uitwerking nog veel aandacht verdient.Voorzitter. Over de praktische uitwerking van de aangekondigde wettelijke
vervangingsregeling wil ik de minister nog enkele vragen stellen. Allereerst
met betrekking tot de positie van de tijdelijke vervanger. De regering schrijft
in de nota naar aanleiding van het verslag dat, wanneer zich tijdens de vervanging
een reguliere vacature in een fractie voordoet, de tijdelijke vervanger daarop
geen aanspraak kan maken. Dat lijkt op een benadeling van de persoon die op
grond van een kieslijst aan de beurt is en die zowel voor tijdelijke als voor
permanente vervanging in aanmerking wil komen. Iemand die voor de tijdelijke
vervanging kiest, loopt het risico dat de permanente vervanging aan hem voorbij
gaat, terwijl hij wel aan de beurt zou zijn. Vindt de minister dat wenselijk?
Zijn er alternatieven mogelijk? Zo denk ik aan de optie waarin de tijdelijke
vervanger de permanente vacature gaat vervullen en waarbij zijn plaats wordt
ingenomen door iemand die alleen voor tijdelijke vervanging in aanmerking
wil komen. Ik hoor daarover graag de opvattingen van de minister.Voorts wijs ik nog kort op het commentaar op het wetsvoorstel dat de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten ons heeft doen toekomen. De VNG doet de suggestie
om de periode van 16 weken eenmalig te verlengen met 8 of 16 weken, om de
morele druk voor de volksvertegenwoordiger om na 16 weken de herbenoeming
te aanvaarden wat te verlichten. Hoe denkt de minister over die suggestie?Dan kom ik bij de kosten die voortvloeien uit de aangekondigde wettelijke
regeling. De regering schrijft, daarop nog geen zicht te hebben. Kan de minister
nu wel meer uitsluitsel bieden? Kan hij anders toezeggen dat zo snel mogelijk,
maar uiterlijk bij de presentatie van de wettelijke regeling, een inschatting
van de te verwachte kosten wordt gegeven? Als ik heel precies naar de tekst van het wetsvoorstel kijk, vraag ik
mij af of de gronden waarbij vervanging kan plaatsvinden, zwangerschap, bevalling
en ziekte, noodzakelijkerwijs in de Grondwet moeten worden vermeld. Waarom
wordt niet slechts het principe dat volksvertegenwoordigers zich tijdelijk
kunnen laten vervangen, in de Grondwet neergelegd, bijvoorbeeld met de volgende
bepaling: de wet regelt de tijdelijke vervanging van een lid van de Staten-Generaal?
De door de regering en ook door mijn fractie beoogde vervanging op grond van
zwangerschap, bevalling en ziekte blijft dan mogelijk. Ik geef geen opvatting,
maar ik vraag aan de minister of met dit wetsvoorstel tot wijziging van de
Grondwet geen inbreuk wordt gemaakt op het streven om in de Grondwet de algemene
en fundamentele grondslagen van het staatsbestel neer te leggen, want dat
hoort altijd de bedoeling te zijn.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):De heer Rehwinkel kent net als wij allemaal de voorgeschiedenis van dit
voorstel tot herziening van de Grondwet. Denkt hij dat met zijn suggestie
de haalbaarheid van een vervangingsregeling bij zwangerschap en ziekte wordt
vergroot? Kan hij uit de voorgeschiedenis niet afleiden dat dit in ieder geval
niet haalbaar is?De heer Rehwinkel (PvdA):Gaat u er maar van uit dat ik de haalbaarheid niet wil verkleinen. Ik
houd deze voortdurend in het oog, want ik vind het van groot belang dat er
een regeling van kracht wordt. Misschien wordt de haalbaarheid met deze vraag
aan de minister vergroot. Wij moeten ook altijd met een wetstechnisch oog
naar voorstellen kijken. Bij sommigen kom ik de opmerking tegen dat kleine
zaken niet in de Grondwet moeten worden geregeld. Als dat een argument is
om tegen de voorgestelde regeling te zijn, kan daaraan op deze manier tegemoet
worden gekomen. Ik hoop absoluut dat de Grondwet het mogelijk maakt dat er
een regeling gaat gelden over zwangerschap, bevalling en ziekte, want deze
is hoogst noodzakelijk. Wij zijn er eerder een heel eind mee gekomen. Helaas
is deze in tweede termijn in de Eerste Kamer gestrand. Mijn fractie heeft
eerder initiatieven op dit punt aangekondigd. Daaruit kan worden afgeleid
dat het weghalen van de grondwettelijke belemmering onze allerhoogste prioriteit
heeft.Uit de additionele bepaling in artikel 3 van het wetsvoorstel vloeit voort
dat de via dit wetsvoorstel gewijzigde artikelen pas na vier jaar in werking
treden, of eerder, indien de wettelijke regeling gereed is. Waarom heeft de
minister besloten tot het opnemen van deze bepaling? Kan niet van de regering
worden verwacht dat implementatie van wetgeving te allen tijde zo spoedig
mogelijk plaatsvindt, waarbij uiteraard de benodigde zorgvuldigheid in acht
moet worden genomen? Graag krijg ik hierover meer duidelijkheid van de minister.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter. Het vergt enige moed om een nieuw overwegingsvoorstel tot
Grondwetsherziening in te dienen over een onderwerp dat enkele jaren geleden
in tweede lezing schipbreuk leed in de Eerste Kamer. Het is nog pikanter,
als in aanmerking wordt genomen dat het advies van de Raad van State toen
en ook deze keer niet voor de poes is. Het advies nu iets gematigder: niet
indienen dan nadat. Had de Raad van State in 1993 nog overwegende bezwaren
tegen een vervangingsregeling bij zwangerschap, nu is het negatieve oordeel
gericht op de introductie van een vervangingsregeling bij ziekte.D66 waardeert het dat de regering wederom een poging doet om grondwettelijk
een vervangingsregeling mogelijk te maken. De problematiek is nog steeds aanwezig,
daar heeft de VNG ook heel duidelijk op gewezen. Wel zijn de argumenten voor
een vervangingsregeling bij zwangerschap voor D66 klemmender dan die bij ziekte.
In tegenstelling tot de zwangerschap is er bij ziekte immers geen sprake van
een ongelijke uitgangspositie van mannen en vrouwen. Iedereen kan door ziekte
getroffen worden. Maar ook dan is de druk op de zieke natuurlijk heel groot.Wij zijn met de regering eens dat uit het VN-vrouwenverdrag geen rechtstreekse
verplichting voortvloeit om een recht op zwangerschaps- en bevallingsverlof
voor volksvertegenwoordigers te introduceren. En het niet treffen van een
vervangingsregeling is hoogstwaarschijnlijk ook niet aan te
merken als discriminatie in de zin van artikel 7 van dat verdrag. Maar wel
wordt door de nu voorgestelde vervangingsmogelijkheid bij zwangerschap een
barrière voor de verkiesbaarheid van vrouwen weggenomen. In die zin
sluit het voorstel in ieder geval goed aan bij de bedoelingen van het vrouwenverdrag.
Vrouwen moeten in gelijke mate, en dan niet alleen in theorie maar ook in
de praktijk, als mannen verkiesbaar zijn in volksvertegenwoordigende lichamen.Ook al zijn vrouwen formeelwettelijk ook zonder vervangingsregeling even
verkiesbaar als mannen, in de praktijk kan van een zwangerschap een behoorlijke
druk op de vrouw uitgaan. Immers, bij een zwangerschap zal zij gedurende zestien
weken om gezondheidsredenen uitgeschakeld zijn voor het vervullen van haar
functie. Haar taak komt dan volledig neer op de overige fractieleden. Bovendien
gaat gedurende die tijd haar stem verloren. Dat kan zo klemmen dat zij besluit
maar geen volksvertegenwoordiger te worden dan wel het volksvertegenwoordigerschap
misschien maar te beëindigen. Ook kan het uitmonden in een keuze om dan
maar niet zwanger te worden dan wel om maar niet de vereiste rust in acht
te nemen. Moet zowel het een als het ander niet bij uitstek voorkomen worden?
Dat was toch ook de reden om voor vrouwelijke werknemers een zwangerschaps-
en bevallingsverlof wettelijk te regelen? Wij zeggen hier hartgrondig "ja"
tegen. Het moet gebeuren!Vrijwillige afspraken over vervanging bieden helaas onvoldoende soelaas.
Zij geven immers geen afdwingbaar recht op terugkeer. Een eenmaal benoemde
vervanger blijft, als hij of zij dat wil, in een volksvertegenwoordigende
functie benoemd terwijl toch de vervangende in die functie verkozen was. D66
hecht er dan ook zeer aan dat er een afdwingbaar recht op tijdelijke vervanging
bij zwangerschap wordt gecreëerd. Een Grondwetswijziging lijkt noodzakelijk,
omdat de Grondwet uitgaat van een zittingsduur van vier jaren.D66 vindt een wettelijke vervangingsregeling aanmerkelijk beter dan de
introductie van een systeem van stemoverdrachten. Zij is die mening allereerst
toegedaan, omdat daardoor geen oplossing wordt gecreëerd voor de werklast
van de overige fractieleden, en al helemaal niet voor eenpersoonsfracties.
Bovendien leiden stemoverdrachten snel tot een verwatering van de aanwezigheidsverplichting.
Zoals in de stukken ook wordt aangegeven, wijzen de ervaringen in Frankrijk
daar al op. In de Nationale Assemblee zijn nu zelfs stemoverdrachten al een
gepasseerd station en is bij het elektronisch stemmen een eenvoudige overdracht
van de sleutel van het stemkastje genoeg om een ander de stem te doen uitbrengen.
Op die manier kom je wel erg op een hellend vlak terecht. Zo wordt het vereiste
persoonlijke stemmen wel erg veel geweld aangedaan.Met de regering ziet D66 heel veel bezwaren in een dergelijk systeem.
Dat neemt echter niet weg dat, als onverhoopt het systeem van een echte verantwoorde
vervangingsregeling wederom niet de voor de Grondwetsherziening vereiste meerderheden
zou behalen, alsnog een weg van beperkte stemoverdrachten, met al z'n voetangels
en klemmen, zal moeten worden verkend. Ik zei "onverhoopt", want ik vind ik
echt dat er nu een reële wettelijke regeling getroffen zal moeten worden.De heer Te Veldhuis (VVD):Voorzitter. Afgezien van het feit dat dit toch wel een vrij flexibele
benadering is van principe naar opportunisme, wil ik mevrouw Scheltema een
principiële vraag stellen. Zij gaat uit van overdracht van het ene lid
van een fractie naar het andere. De Grondwet gaat toch niet uit van politieke
fracties maar van een persoonlijk mandaat van een volksvertegenwoordiger?
Die relatie met die fractie vind ik dus zo vreemd.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Het grote probleem is dat in de Grondwet en de wetten wordt uitgegaan
van een persoonlijk volksvertegenwoordigerschap. Vervolgens valt dat persoonlijke
volksvertegenwoordigerschap weg. Daar beginnen de problemen. De werklast komt
neer op de overige fractieleden en de stem gaat verloren. Dat is een onwenselijke
situatie.De heer Te Veldhuis (VVD):De Grondwet gaat uit van een ander systeem, maar u gaat met name uit van
het fractiedenken.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Daar ga ik helemaal niet van uit. Ik zeg dat het een persoonlijk volksvertegenwoordigerschap
is. Ik vind het onwenselijk dat een stem tijdelijk wegvalt. Ik vind dat die
stem behouden moet worden en dat het werk niet op de schouders van de andere
leden van de volksvertegenwoordiging terecht moet komen. Als iemand er zelf
voor kiest en als de fractie dat ook de beste oplossing vindt, dan vind ik
dat prima. In fracties waar dat wel problemen geeft, moet er gewoon een oplossing
komen. Wij hebben daar zelf ervaring mee en ik kan daar dus over meespreken.
Het probleem kan behoorlijk groot zijn en ik denk dat het goed is dat deze
ingrijpende vervangingsmogelijkheid grondwettelijk wordt geregeld. Uw verwijt
van opportunisme werp ik verre van mij. Dat is onzin. Ik vind een wettelijke
vervangingsregeling dringend noodzakelijk. Als die er niet komt, moeten wij
het op een andere wijze zien te regelen, want er moet iets geregeld worden.
Een goede grondwettelijk verantwoorde regeling vind ik het belangrijkst.Dan kom ik direct bij de vraag of het een bredere regeling moet zijn.
In de schriftelijke bijdrage wierp de PvdA-fractie de vraag op of de vervangingsregeling
niet moet worden uitgebreid met adoptie- of ouderschapsverlof, dan wel andere
vormen van zorgverlof. De fractie van D66 vindt dat dit niet moet gebeuren,
hoezeer wij overigens opteren voor goede arbeids- en zorgverhoudingen. De
functie van een volksvertegenwoordiger is een zeer eigenstandige en ook een
persoonlijke. Een volksvertegenwoordiger zit op basis van het vertrouwen dat
de kiezer in hem of haar en in de partij stelt. Dat betekent volgens de fractie
van D66 dat met vervanging uiterste terughoudendheid moet worden betracht.
Slechts in zeer bijzondere situaties, zoals in ieder geval bij zwangerschap,
achten wij een vervangingsregeling aanvaardbaar.De volgende vraag is wat wij moeten doen bij langdurige ziekte. Daar kan
een volksvertegenwoordiger eigenlijk ook niets aan doen. Dat overkomt hem
of haar persoonlijk. De vraag is of vervanging dan mogelijk moet worden. Tijdens
het debat over het vorige voorstel tot Grondwetsherziening
werd deze vraag bij eerste lezing ook opgeworpen, maar dat voorstel werd toen
door de regering afgewezen. Ik moet bekennen dat ook de fractie van D66 veel
bezwaren zag. Wij zagen toen ook al het mogelijke duiventileffect van een
regelmatig voorkomend tijdelijk aan- en aftreden van politici. Voor de kenbaarheid
en herkenbaarheid van vertegenwoordigende organen is dat niet goed en dus
is het voor de democratie niet goed. Ook het argument van gelijke behandeling
van mannen en vrouwen ontbreekt hier.Toch kiest de regering er nu onder druk van de kritiek op de beperktheid
van de eerdere regeling voor om ook vervanging bij langdurige ziekte mogelijk
te maken, niet ongebreideld, maar slechts voor een periode van zestien weken
en op verzoek van de aanvrager, beoordeeld door de voorzitter van de Eerste
dan wel de Tweede Kamer, dan wel colleges van burgemeester en wethouders en
gedeputeerde staten aan de hand van een advies van een onafhankelijk medisch
deskundige. Met deze eisen komt de regering wel enigszins tegemoet aan ons
bezwaar van een veelheid van wisselingen. Ik denk dat de vervangingsregeling
op deze manier goed geclausuleerd is gebleven, maar ook na de schriftelijke
voorbereiding blijven er vragen bestaan. Door wie wordt die onafhankelijke
medische deskundige gevraagd? Hoever strekt het recht van betrokkene om een
advies van de medisch deskundige te bestrijden? Kan er een contra-advies naast
gelegd worden? Wie beslist dan? Hebben de voorzitters van de Eerste Kamer
en de Tweede Kamer en de colleges van burgemeester en wethouders en van gedeputeerde
staten een discretionaire bevoegdheid? Kunnen zij het advies om iemand te
vervangen naast zich neerleggen?Ik begrijp ook niet waarom de situatie op het decentrale niveau, dus bij
provinciale staten en gemeenteraden, anders wordt als het dualisme zijn intrede
heeft gedaan. Dan zijn het niet meer de colleges die daarover een beslissing
nemen, maar de voorzitter. Kan de minister aangeven waarom het op dit specifieke
punt opeens zoveel verschil maakt? Verder maakt het dualisme natuurlijk heel
veel verschil, dat weet ik ook heel goed, maar op dit punt begreep ik deze
"brainwave" in de stukken niet. De hamvraag is natuurlijk: denkt de regering
dat met de uitbreiding naar vervanging bij ziekte de haalbaarheid van het
voorstel wordt vergroot?In de wettelijke uitvoeringsregeling zal heel wat moeten worden opgelost.
Het gaat om vragen waarvan de beantwoording ook voor de instemming van mijn
fractie met dit voorstel belangrijk is. Allereerst wil ik de mogelijkheid
van cumulatie aankaarten. Wat zal nu wel en wat zal nu niet mogelijk zijn?
Kan na de zestien weken zwangerschapsverlof ook nog ziekteverlof worden aangevraagd?
Wat gebeurt er als de ziekte na zestien weken nog aanwezig is en langer zal
duren? Kan dan een nieuwe periode van zestien weken worden gevraagd? Op zich
lijkt dat niet onredelijk en ik krijg uit de stukken de indruk dat het zo
zal zijn. Graag wat meer duidelijkheid. Hoe lang moet dat kunnen doorgaan?
Kan iemand in principe gedurende de gehele periode van vier jaar telkens weer
vervanging aanvragen en, als daarvoor redenen zijn, ook krijgen? Ik vraag
mij af of het niet redelijk zou zijn om na drie vervangingsperiodes, dus na
48 weken, naar een meer definitieve oplossing uit te zien. Heeft de regering
overwogen om het aantal vervangingsperiodes per persoon in een zittingsperiode
te beperken tot bijvoorbeeld drie? Dat zou redelijk zijn, want als het al
te lang duurt, moet naar een definitieve oplossing worden gezocht.De heer Rehwinkel (PvdA):Als die beperking tot drie periodes zou hebben gegolden voor de huidige
Eerste en Tweede Kamer, hoeveel mensen zouden dan die grens hebben gehaald?
Ik denk dat er eerder niet of nauwelijks gevallen zijn geweest waarin iemand,
als de regeling had bestaan, er drie keer een beroep op had moeten doen. Wat
is dan de waarde van zo'n beperking?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik ken een aantal gevallen waarin dat wel zou hebben moeten gebeuren.
Ik noem geen namen; de heer Rehwinkel kan zelf ook rekenen. De vraag is of
vervanging gedurende vier jaar telkens weer mogelijk moet zijn, of dat moet
worden gekozen voor een goede vervangingsregeling waarbij naar een meer definitieve
oplossing wordt gezocht indien vervanging steeds weer nodig blijkt te zijn.
Het is een vraag, ik zeg niet dat het moet, maar wij moeten hier naar mijn
mening toch even bij blijven stilstaan.In de uitvoeringswetgeving zal ook een aantal specifieke en rechtspositionele
problemen moeten worden opgelost. Met de beperking van de vervanging tot een
periode van zestien weken wordt de vervanger en diens werkgever in ieder geval
duidelijkheid verschaft over de duur van de vervanging. Moet er niet tevens
een wettelijk recht op onbetaald verlof worden gecreëerd? In boek 7 BW,
artikel 643, krijgen werknemers slechts het recht om onbetaald commissievergaderingen
bij te wonen. Dat lijkt mij niet voldoende. Moet hieraan niet ook een terugkeerrecht
worden gekoppeld? Zeker nu het terugkeerrecht voor politici in ambtelijke
functies is afgeschaft en in de private sfeer al helemaal nooit heeft bestaan,
lijkt een aparte regeling noodzakelijk. De vervanger krijgt de schadeloosstelling
en onkostenvergoeding die bij de volksvertegenwoordigende functie hoort. Hoe
zit het met de pensioenopbouw? Krijgt de vervanger als gevolg van de vervanging
te maken met een pensioenbreuk? Dat lijkt mij ongewenst. Waarom is er geen
wachtgeldregeling, zeker als iemand meerdere malen vervangt?Ook de rechtspositie van de vervangene roept vragen op. Hij of zij krijgt
een APPA-uitkering en het streven is om die 100% te doen zijn. Hoe zit het
daar met de pensioensopbouw? Kan de regering reageren op de opmerking van
de VNG dat voor de vervangene een aantal vaste lasten zal blijven bestaan
en dat daarom een (gedeeltelijke) doorbetaling van de onkostenvergoeding gewenst
is?Ik realiseer mij dat er nog veel meer vragen kunnen worden gesteld. De
vele vragen die al zijn gesteld, hebben de regering aanleiding gegeven voor
de regeling waarop de heer Rehwinkel duidde, kort gezegd: de grondwettelijke
bepaling treedt in werking vier jaar nadat ..., tenzij het eerder kan. Ik
heb mij afgevraagd of wij op dit punt een amendement zouden moeten indienen,
maar uiteindelijk ben ik tot de conclusie gekomen dat dit misschien toch de
beste oplossing is; dit is in ieder geval een valbijlconstructie. Na vier
jaar is het in ieder geval een feit, maar het zou natuurlijk
veel beter zijn om een goede regeling te creëren. Die moet binnen die
vier jaar tot stand kunnen komen en zoveel eerder als mogelijk. Ik hoop dat
de minister wil toezeggen dat het het streven is van de regering om die periode
van vier jaar niet te gebruiken.Voor alle vragen zal in de wet een bevredigende oplossing moeten worden
gevonden. Ik vrees dat er anders wel vervangingsrechten worden gecreëerd,
maar dat er geen vervangers worden gevonden. Het zal overigens toch geen sinecure
zijn mensen te vinden die op de kandidatenlijst staan en die ook nog voldoende
ruimte hebben om zich 16 weken uit hun functie los te weken.Het zal duidelijk zijn: de fractie van D66 is voor een goede vervangingsregeling
voor zwangerschap, bevalling en ziekte. Wij hopen dat dit voorstel met een
uitvoerige beantwoording op de concrete vragen die later in de wetgeving moeten
worden opgelost, het toch zal halen, ook in de Eerste Kamer. Wij zijn er echt
mee gediend als dit nu binnenkort een grondwettelijk feit zal zijn.De heer Slob (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Hoe belangrijk moet een onderwerp zijn, wil de
wetgever erin aanleiding zien de Grondwet te wijzigen? Deze vraag dringt zich
op nu de regering een hernieuwde poging onderneemt, de Grondwet zodanig te
wijzigen dat voor de wetgever de mogelijkheid wordt geopend om een regeling
te treffen voor de tijdelijk vervanging wegens zwangerschap en bevalling van
vrouwelijke leden van vertegenwoordigende organen. In het verlengde hiervan
speelt nog een andere vraag. Waarom zou het nu voorliggende voorstel deze
keer wel ongeschonden de eindstreep halen, terwijl dit zes jaar geleden niet
het geval was?In de schriftelijke stukken probeert de regering op beide vragen een overtuigend
antwoord te vinden. De materie is erg belangrijk, stellen de indieners, omdat
het de toegang van vrouwen tot het passieve kiesrecht betreft. Ten tweede
zien ze in voortschrijdende ontwikkelingen op het terrein van arbeid en zorg
aanleiding een nieuwe poging te wagen. En door de reikwijdte aan te passen,
hoopt de regering nu wel brede steun te vinden.Ik zou de regering willen vragen wat de eerste twee argumenten nu precies
toevoegen aan die van een aantal jaren geleden. De toegang tot het passieve
kiesrecht is hoe dan ook steeds het meest basale argument geweest in de discussie
en de arbeid- en zorgdimensie is ook niet van gisteren. Mijn fractie blijft
vraagtekens zetten bij de stelling dat het passieve kiesrecht voor vrouwen
door de huidige Grondwet wordt belemmerd. Het antwoord op onze vraag in de
schriftelijke voorbereiding naar de onderbouwing daarvan vind ik eerlijk gezegd
mager; er zijn geen cijfers over bekend.Sterker nog, de regering vindt zelf ook dat al veel is bereikt op het
terrein van de politieke participatie van vrouwen. Met de regering ben ik
van mening dat dit een positieve ontwikkeling is. Die positieve houding van
onze fractie ten aanzien van de participatie van vrouwen in de politiek maakt
voor mij de afweging niet eenvoudiger. Ik ben er aan de ene kant niet van
overtuigd dat het passieve kiesrecht werkelijk wordt belemmerd, maar aan de
andere kant ben ik gevoelig voor het argument dat de bestaande wetgeving kennelijk
als belemmerend wordt ervaren.Wat echt nieuw is in het nu voorliggende voorstel is de uitbreiding van
de reikwijdte: de regeling moet ook gaan gelden voor zieke vertegenwoordigers.
Het heeft er alle schijn van dat de regering hierop alle hoop heeft gevestigd.
Is het de bedoeling dat de grootste criticasters van destijds door deze wijziging
ten opzichte van het vorige voorstel over de streep wordt gehaald?Hoe dan ook, de vervanging blijft in principe beperkt tot 16 weken. De
fractie van de ChristenUnie is van mening dat een lidmaatschap van een vertegenwoordigend
orgaan voor een zo korte periode een uitholling van het kiezersmandaat met
zich kan meebrengen. Van goed inwerken kan geen sprake zijn, tenzij misschien –
zoals de regering suggereert – beleidsmedewerkers om die reden op de
lijst willen plaatsnemen. Ik zou de minister willen vragen of juist die suggestie
niet precies aangeeft hoe met deze materie zou moeten worden omgegaan: in
goed onderling overleg binnen de partij. De regering stelt dat de vervanger
benadeeld is ten opzichte van kandidaten die na hem in een "gewone" vacature
worden benoemd. Het zal moeilijk zijn om kandidaten bereid te vinden voor
een relatief korte periode zitting te nemen in een vertegenwoordigend orgaan.
We kunnen echter zondermeer stellen dat dit wetsvoorstel daarin op zich geen
enkele verbetering aanbrengt.Over de vervanging in verband met ziekte zijn veel vragen gesteld. Het
is duidelijk dat invoering hiervan nogal wat voeten in aarde heeft. Niet voor
niets denkt de regering daarvoor vier jaar nodig te hebben. In die tijd moeten
verschillende vragen worden beantwoord, zoals wie vaststelt of sprake is van
ziekte. Je kunt je overigens afvragen welk belang de wetgever erbij heeft
dat inderdaad vaststaat dat sprake is van een ziekte.De termijn van vervanging blijft, als het aan de regering ligt, ook bij
ziekte beperkt tot 16 weken. Dat lijkt logisch, maar het komt ook wel erg
rigide over. Ik begrijp dat een cumulatie van vervangingsregelingen wel mogelijk
zal zijn, bijvoorbeeld in de volgorde ziekte, zwangerschap en bevalling en
weer ziekte. Tweemaal aansluitend vervanging wegens ziekte is echter niet
mogelijk; dat heb ik in ieder geval begrepen uit de nota naar aanleiding van
het verslag. Ik kan me hier uiteraard iets bij voorstellen, maar houdt een
dergelijk onderscheid stand voor de rechter?Wat de reikwijdte zelf betreft nog het volgende. Het was te verwachten
dat in dit stadium van verschillende kanten vragen worden gesteld over een
verdere oprekking van de reikwijdte. Dat bleek ook uit de bijdragen van de
collega's.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter. Ik waardeer de voorzichtig positieve grondhouding van de heer
Slob ten aanzien van de vervanging bij zwangerschap. Zijn uiteindelijke opstelling
bij ziekte is mij nog niet helemaal duidelijk. Kan hij daarover nog iets meer
zeggen, voordat hij overgaat op de vervanging bij andere aangelegenheden?De heer Slob (ChristenUnie):Mijn uiteindelijke oordeel vel ik natuurlijk aan het eind van de tweede
termijn. Maar uit mijn opmerkingen wordt wel duidelijk dat wij een verdere
uitbreiding met ziekte niet een echte verbetering zien, mede vanwege het grote aantal onzekerheden over de uitwerking ervan in de praktijk.
Wij zijn ten aanzien van dat onderdeel van het wetsvoorstel dus uitermate
kritisch, maar u constateert terecht dat onze houding ten opzichte van de
vervanging bij zwangerschap anders is. Dat had u overigens ook kunnen weten
op basis van het verleden.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik zei al dat ik uw houding waardeer. Uw uiteindelijke afweging over de
tijdelijke vervanging bij ziekte maakt u dus nog. Die is niet bij voorbaat
negatief, maar u bent wel kritisch. Hoe denkt u over de mogelijkheid om in
de Grondwet slechts te zetten dat de wet de tijdelijke vervanging regelt?De heer Slob (ChristenUnie):Dat vind ik heel boeiend, maar dit zou wel de weg kunnen openen naar een
wettelijke regeling met een nog grotere reikwijdte. Het is de vraag of wij
die weg moeten bewandelen. Ik zal straks nog iets zeggen over de verbreding
van dit voorstel, want ik denk dat die raakt aan het eigene van de taak van
volksvertegenwoordigers. In dat opzicht zijn wij kritisch. Ik kan me beter
voorstellen dat de Grondwet wordt gewijzigd voor zwangerschap, maar dan keren
de problemen van zes jaar geleden waarschijnlijk terug. Het verloop van dit
debat zal het allemaal moeten uitwijzen. Ik ben zeer benieuwd naar de opstelling
van de fracties die in het verleden tegen het voorstel omtrent zwangerschap
stemden, onder andere omdat die het te beperkt vonden. Ik ben benieuwd hoe
zij de uitbreiding in dit wetsvoorstel taxeren.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik deel die nieuwsgierigheid met u. Ik constateer dat u nog geen amendement
omtrent ziekte hebt ingediend en zich openstelt voor nadere argumentatie,
ook van de regering. Maar juist vanwege mijn waardering voor uw positief-kritische
houding ten aanzien van het voorstel omtrent zwangerschap, zou ik het jammer
vinden als u uiteindelijk toch tegen dit wetsvoorstel meende te moeten stemmen.
Met u wil ik zoeken naar een manier om in beide Kamers tot twee afgeronde
lezingen te komen.De heer Slob (ChristenUnie):Ik waardeer het dat u met mijn fractie meedenkt. U geeft de gevoelens
in mijn fractie ten aanzien van dit wetsvoorstel aardig weer.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik zat op het puntje van mijn stoel toen de heer Slob begon te spreken
want ik vroeg mij af op welke wijze hij zich als ChristenUnieman uit de spagaat
in het verleden zou redden; de RPF was toentertijd tegen en het GPV was voor
de voorstellen ten aanzien van vervanging bij zwangerschap en bevalling. Tot
mijn vreugde kan ik constateren dat de ChristenUnie momenteel een vrouwvriendelijker
benadering hanteert. Zal ik deze constatering ook in de toekomst kunnen doen?De heer Slob (ChristenUnie):De partijen die zijn samengegaan in de ChristenUnie waren niet vrouwonvriendelijk,
ook de RPF niet. Die partij heeft in het verleden een andere afweging gemaakt.
De fractie van de ChristenUnie heeft altijd gesteld: een plus een is drie.
Misschien blijkt die stelling ook uit de wijze waarop mijn fractie zich opstelt
ten aanzien van het voorliggend voorstel.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dit begrijp ik niet. Bedoelt de heer Slob dat de afweging negatief kan
uitvallen voor zwangerschap en bevalling?De heer Slob (ChristenUnie):Een plus een is drie betekent dat met de samenvoeging van twee partijen
een dikke plus is gezet op de reeds aanwezige kwaliteit. Mogelijkerwijs blijkt
dit uit de opstelling van mijn fractie bij deze behandeling.Het was te verwachten dat in dit stadium van verschillende kanten vragen
zouden worden gesteld over een verdere oprekking van de reikwijdte. Als de
vervangingsregeling geldt voor zwangere vrouwen, waarom geldt deze dan niet
voor het regelen van adoptie? Dat zou volstrekt in lijn zijn met de recent
totstandgekomen wetgeving rond arbeid en zorg. Waarom wordt de regeling niet
uitgebreid met ouderschapsverlof, ook voor mannen? Mijn fractie heeft in de
voorbereiding gevraagd naar een regeling voor reizen naar het buitenland.
De regering antwoordt vrij vertaald op deze punten: er wordt nu iets geregeld
voor vervanging in verband met ziekte en dat moet het dan maar zijn. De regeling
zou anders een te breed karakter krijgen. Mijn fractie kan daarin tot op zekere
hoogte meegaan. Zijn de getrokken grenzen echter niet enigszins arbitrair?
Op welke wijze bepaalt de regering waar de grenzen liggen?De discussie is er door de uitbreiding van de reikwijdte niet eenvoudiger
op geworden. Het vorige voorstel bleef beperkt tot de duidelijk afgebakende
groep vrouwen die moet verzuimen in verband met zwangerschap en bevalling.
Een dergelijke regeling is eenduidig en transparant. Mijn fractie staat er
alles overziend voor open, het wetsvoorstel welwillend te bejegenen als de
reikwijdte ervan beperkt blijft; door de uitbreiding met ziekte en eventueel
andere omstandigheden dreigt het risico dat het einde zoek raakt.Behalve handhaving van de status-quo is er nog een serieus alternatief
voor het voorliggende wetsvoorstel, namelijk de stemoverdracht. Op dit punt
bevind ik mij in het goede gezelschap van de Raad van State die dit bij de
vorige poging tot Grondwetsherziening en ook nu weer naar voren heeft gebracht.
Er zijn argumenten om niet tot stemoverdracht over te gaan; zo kennen wij
één soort volksvertegenwoordiger die beschikt over één
stem. Toch schuif ik dit alternatief niet al te gemakkelijk terzijde. Kan
de minister expliciet ingaan op de vraag of een uitwerking van de mogelijkheid
tot stemoverdracht leidt tot een herziening van de Grondwet?Bij mijn fractie leven nog de nodige vragen rond dit wetsvoorstel. Zij
is bereid om een herziening van de Grondwet te steunen, met name voor de vervanging
bij zwangerschap. Vanwege de vele onduidelijkheden rond vervanging bij ziekte
is het wel nadrukkelijk de vraag of het wetsvoorstel in deze vorm in stemming
moet worden gebracht. In de loop van dit debat zal daarover verder worden
gesproken.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter. Het is alweer bijna zes jaar geleden dat een vergelijkbaar,
niet identiek, wetsvoorstel op 5 maart 1996 aan de overzijde strandde. Van
de aanwezige leden stemden 43 voor en 27 tegen het aannemen van het wetsvoorstel;
de benodigde tweederde meerderheid werd niet gehaald. De fracties
van de VVD en de SGP en de groep-Bierman stemden tegen. De heer Batenburg
stemde voor het wetsvoorstel maar was tevens van mening dat het verkeerd was,
het onderdeel ziekte daarin geen plaats te geven. In het parlement werd een
dergelijk voorstel voor de achtste keer besproken; vandaag is het de negende
keer. Het moet mij van het hart dat het treurig is dat de conservatieve krachten
in het land zo sterk zijn dat een bescheiden hervorming zo lang op zich laat
wachten. Die lange tijd was nodig om een regeling te treffen, die in onze
ogen vanzelfsprekend zou moeten zijn. Het gaat immers om de regeling dat ook
volksvertegenwoordigers in de Tweede en Eerste Kamer, de provinciale staten
en de gemeenteraden zich tijdelijk kunnen laten vervangen.In het oude wetsvoorstel richtte men zich slechts op zwangere Kamerleden.
In het nieuwe wetsvoorstel is dit verbreed tot alle volksvertegenwoordigers,
ook bij ziekte. Het is opvallend dat in vorige parlementaire debatten het
op een lijn stellen van zwangerschap en ziekte door sommigen verontwaardigd
van de hand werd gewezen. Men riep: zwangerschap is toch geen ziekte! Ik vind
het ironisch dat uitbreiding met ziekte voor alle volksvertegenwoordigers
nu kennelijk een beetje als de redding van dit wetsvoorstel wordt gezien.
Alhoewel: ik kreeg zojuist de indruk dat dit voor de ChristenUnie juist een
bedreiging is.De GroenLinksfracties hebben tot nu toe in alle parlementaire debatten
hun sympathie en steun voor dit voorstel uitgesproken. Binnen de voorlopers
van GroenLinks was dit probleem heel zichtbaar. Ik denk dan aan het moment
dat de eenvrouwsfractie van de PSP, Andrée van Es, zwanger bleek. Staatsrechtelijk
en op grond van de Kieswet kon niet worden gegarandeerd dat een tijdelijke
opvolger, de nummer twee op de lijst, zou terugtreden als de zwangerschapstermijn
was uitgediend. In een arrest van de Hoge Raad uit 1988 werd bovendien duidelijk
gemaakt dat informele afspraken nietig konden worden verklaard. Dat terugtreden
was cruciaal, omdat in die partij toen stevig werd gediscussieerd over de
vraag of men wel of niet aan GroenLinks mee zou moeten doen. Verder was het
onduidelijk of de tijdelijke opvolger andere ideeën had dan Andrée
van Es. Het einde van het liedje was dat de zetel enige tijd leeg bleef.Dit historische incident is natuurlijk onvoldoende reden voor het voorliggende
wetsvoorstel. Het hoofdmotief voor dit voorstel is dat ook volksvertegenwoordigers
zich bij zwangerschap of ziekte moeten kunnen laten vervangen. Bij zwangerschap
en bevalling speelt het argument dat bij het ontbreken van zo'n regeling een
drempel voor vrouwen wordt opgeworpen om zich aan te melden als volksvertegenwoordiger.
Misschien ontbreken harde cijfers hierover, maar ik denk toch echt dat het
zo werkt, zeker omdat steeds meer jonge vrouwen volksvertegenwoordiger willen
worden.Als zo'n jonge vrouw zich aanmeldt, speelt toch het mechanisme: je mag
wel op onze lijst, maar zwanger worden dat kunnen wij niet hebben. In grotere
fracties is dat nog wel op te lossen, maar vooral voor kleinere fracties en
zeker voor eenpersoonsfracties met een vrouw als lijsttrekker – op lokaal
en provinciaal niveau komt dat nog wel eens voor – vormt dat een ernstige
belemmering. Die vrouwen denken dan: nou ja, dan doe ik het maar niet. Terecht
wijst de regering op de cijfers, waaruit blijkt dat vrouwen nog steeds ondervertegenwoordigd
zijn. Het percentage van 22 werd al genoemd.Het internationale verdrag inzake uitbanning discriminatie jegens de vrouw
verplicht ons niet tot dit specifieke wetsvoorstel, maar verplicht ons wel
alle belemmeringen weg te nemen die er voor vrouwen zijn, ook belemmeringen
voor hun passief kiesrecht. Het wetsvoorstel is, zoals gezegd, uitgebreid,
want ook ziekte valt er nu onder. Op zichzelf steunt de fractie van GroenLinks
die uitbreiding. Het moet echter wel duidelijk zijn wanneer iemand ziek. De
regering spreekt in dat verband over een deskundig, onafhankelijk medisch
advies. Daar zijn wij het mee eens. Wij vinden dat dit in de uitvoeringswet
goed moet worden geregeld.De fractie van GroenLinks heeft bezwaren tegen de fixatie op 16 weken.
Hoewel de regering cumulatie niet wil verbieden, is een meer flexibele regeling
volgens ons ook mogelijk. De VNG wijst hier in haar brief ook op. Opmerkelijk
is wel dat de VNG unaniem tot de aanbeveling komt dat deze wet gesteund moet
worden. Daaruit blijkt namelijk dat men deze wet ook in VVD-kringen een belangrijke
verbetering vindt.De bezwaren tegen de niet-fixatie zijn dat het niet te veel een duiventil
moet worden en dat een vaste periode belangrijk is voor de vervanger, omdat
hij dan weet waar hij aan toe is. Dat klinkt redelijk, maar niet overtuigend.
Wij zullen hierop terugkomen als de uitvoeringswet wordt behandeld. Ook thema's
als adoptie en ouderschapsverlof kunnen wij voluit bespreken bij de behandeling
van de uitvoeringswet.De regering zegt dat de positie van de vervanger een lastig onderwerp
is. Je moet iemand vinden die voor zestien weken, zeg maar vier maanden, beschikbaar
is, waarbij er ook nog inwerkproblemen zijn. Er worden in dat licht twee opties
genoemd. Ten eerste zou je jong aanstormend talent vier maanden een kans kunnen
geven. Daarbij wordt gedacht aan fractiemedewerkers. Ten tweede valt te denken
aan "oude knarren", mensen die al heel lang in bijvoorbeeld de Kamer hebben
gezeten en vrij gemakkelijk kunnen worden ingezet. Op kieslijsten moet dat
natuurlijk wel worden geregeld; je weet als partij natuurlijk nooit hoeveel
zetels je krijgt. Dit is een technisch probleem. Als partijen op een lijst
een "vervangersplek" creëren, kunnen mensen die hoger staan tóch
een plaats claimen. Wil de regering bekijken of dit in de Kieswet kan worden
geregeld?De vraag is of de Grondwetswijziging wel nodig is. Ik heb destijds de
debatten in de Eerste Kamer over dit onderwerp meegemaakt en ik heb de verslagen
ook nog eens nagelezen. Prominente staatsrechtgeleerden zoals Vis, die nu
in de Raad van State zit, en Van den Berg zeiden daar dat er voor dit wetsvoorstel
helemaal geen Grondwetswijziging nodig is en dat wij geen letterknechten van
de Grondwet moeten zijn. Andere hoogleraren vonden dat het wel noodzakelijk
is. Aangezien vooraanstaande mensen zeggen dat dit had gekund zonder Grondwetswijziging,
vraag ik de regering om toch nog eens op dat thema in te gaan. De heer Rehwinkel noemde net al het tijdpad. Wil de minister nog eens
uiteenzetten hoe hij het tijdpad ziet? Kan het sneller? Als het nog heel lang
zou duren, moet misschien worden overwogen om een tijdelijke regeling te creëren
waarvoor geen Grondwetswijziging nodig is.Het advies van de Raad van State is nog steeds niet positief. Het persoonlijke
karakter van het ambt van volksvertegenwoordiger wordt sterk benadrukt, maar
ik meen dat dit niet moet worden overdreven. Iedereen weet dat veel Kamerleden
op de slippen van de lijsttrekker het parlement binnenkomen. Het is weinig
Kamerleden gegeven om met voorkeurstemmen hier te zitten. Hier is volgens
mij sprake van dogma versus werkelijkheid, maar er zit wel iets van waarheid
in. Daarom menen wij dat niet al te lichtvaardig een dergelijk besluit moet
worden genomen. De Tweede Kamer of een gemeenteraad mag geen duiventil worden,
hoewel dat naar mijn mening wel zal meevallen.Een ander punt betreft de alternatieven: de stemoverdracht en bijvoorbeeld
in Frankrijk gaan werken en het Noorse stelsel dat ik charmanter vind. Daarbij
is sprake van een ruime vervangingsregeling omdat met plaatsvervangers gewerkt
wordt. Wij hebben de alternatieven bekeken en, alles overwegende, vinden wij
deze regeling volwaardiger, beter en gelijkwaardiger. Als deze regeling onverhoopt
opnieuw in tweede lezing in de Eerste Kamer strandt, is het te overwegen om
de alternatieven in te voeren. Ik verzoek de minister hierop te anticiperen,
zodat hij de alternatieven snel te voorschijn kan halen. Hij hoeft niet te
vertellen dat ze bestaan omdat daar dan op wordt aangekoerst, maar ik wil
niet dat een enorm tijdverlies optreedt en dat wij pas over vijf jaar hierover
weer kunnen praten.Destijds was in de Eerste Kamer de heer Heijne Makkreel van de VVD de
woordvoerder. Ik heb hem toen met verbijstering aangehoord. Hij zei dat deze
regeling helemaal niet nodig is. Nederland heeft een fantastisch systeem.
Ieder Kamerlid kan gewoon wegblijven, hij kan ziek zijn, zij kan zwanger zijn
of zij kan bevallen, maar alle vergoedingen lopen gewoon door. Hij vroeg waarom
er iets moest worden ondernomen als het inkomen, tijdens bijvoorbeeld ziekte,
gewoon doorloopt. Met die redenering ontken je een paar heel harde feiten.
Daarmee ontken je stemverhoudingen die heel precair zijn. In dit huis is die
vaak 75-75; dus elke stem telt. Ook in de Eerste Kamer heeft de coalitie een
meerderheid van slechts één stem. Vervolgens heeft een eenpersoonsfractie,
bestaande uit een vrouw, natuurlijk een levensgroot probleem als die vrouw
zwanger wordt. Verder betekent het een enorme belasting van vooral kleinere
fracties. Ten slotte betekent dit ook een druk op vrouwelijke Kamerleden of
zieke Kamerleden om sneller dan verantwoord aan de slag te gaan.Kortom, de GroenLinksfractie steunt deze poging om de conservatieve krachten
hier en aan de overzijde opnieuw te trotseren en misschien zelfs vandaag te
overtuigen. Mocht dit opnieuw mislukken, dan is het zaak om snel de next-bestoplossing
voor te bereiden.Voorzitter: Van NieuwenhovenDe heer Van den Berg (SGP):Mevrouw de voorzitter. Wie hier wat langer meeloopt, zal regelmatig het
gevoel van een déjà vu niet kunnen onderdrukken. Dat geldt ook
zeker bij dit wetsvoorstel.Ik ga allereerst in op de voorgeschiedenis. Ik heb de eerdere debatten
ook meegemaakt. Een eerder wetsvoorstel van nagenoeg gelijke strekking werd
in de eerste helft van de vorige kabinetsperiode in tweede lezing door de
Eerste Kamer verworpen. Het wetsvoorstel werd destijds door de Raad van State
ontraden vanwege staatsrechtelijke motieven, maar ook vanwege praktische complicaties.
De Raad adviseerde stemoverdracht als alternatief.Zoals ook bij andere voorstellen van de laatste tijd zien wij, dat de
verwerping in de Eerste Kamer voor de regering kennelijk geen belemmering
vormt om weer een nieuw voorstel in te dienen of, moet ik zeggen, het voorstel
met een iets andere inhoud, maar met dezelfde strekking opnieuw in te dienen
zonder dat daarvoor nieuwe overtuigende argumenten zijn aangevoerd. Ik heb
reeds op andere momenten, onder andere bij de behandeling van de voorstellen
inzake het referendum en de burgemeestersbenoemingen, aangegeven dat onze
fractie daar op zichzelf bezwaar tegen heeft. Wij moeten de uitspraken van
de Staten-Generaal, met welke meerderheden die ook tot stand zijn gekomen,
serieus nemen. Dat betekent dat je voorstellen met eenzelfde strekking die
reeds behandeld zijn, alleen bij een duidelijk nieuwe argumentatie of volstrekt
gewijzigde omstandigheden weer zou moeten indienen. Dat is hier niet het geval.
In zijn advies, nu wel met een iets andere toonzetting, wijst de Raad van
State ook nu weer op praktische complicaties, de bijzondere eisen waaraan
een vervangingsregeling moet voldoen gezien het persoonlijke karakter van
het ambt en het alternatief van stemoverdracht. Dat moet ons toch ook wel
iets te zeggen hebben.Daarnaast concludeer ik ook uit de stukken dat de regering geen nieuwe
inhoudelijke argumenten heeft om dit voorstel nu op deze wijze in te dienen,
maar bovenal wijst op de gegroeide maatschappelijke behoeften. Naar de mening
van onze fractie zullen staatsrechtelijke argumenten toch altijd zwaarder
moeten wegen dan maatschappelijke behoefte. Ik zal dat nader uitwerken.Volgens onze fractie probeert de regering in het wetsvoorstel twee onverenigbare
zaken met elkaar in overeenstemming te brengen. Enerzijds is er de gedachte
van het combineren van arbeid en zorg. Die gedachte ligt ook in wetgeving
vast en is dus niets nieuws. Het gaat om de gedachte dat het combineren van
arbeid en zorg een recht moet zijn om als vrouw ook de functie van volksvertegenwoordiger
te kunnen uitoefenen. Anderzijds zijn er de staatsrechtelijke eisen die het
ambt van volksvertegenwoordiger stelt. Volksvertegenwoordigers zijn voor de
zittingsduur van de lichamen waarvan zij deel uitmaken, op persoonlijke titel
verkozen. Het is een persoonlijk ambt. Als zodanig zijn zij in die periode
niet te vervangen. Naar de mening van onze fractie laat het staatsrechtelijke
uitgangspunt van de persoonlijke verkiezing voor vier jaar zich niet verenigen
met de wens om combinaties van arbeid en zorg ook voor volksvertegenwoordigers
mogelijk te maken. Daar komt bij dat de vraag is, of we op die manier, afgezien
van dit staatsrechtelijke bezwaar, geen afbreuk doen aan de inhoud van het
ambt van volksvertegenwoordiger. Ik heb daar ook bij de vorige
discussie al op gewezen, en het feit aangevoerd dat men in zo'n beperkte periode
van een aantal maanden niet als volwaardig volksvertegenwoordiger kan functioneren.
Dat is althans heel bezwaarlijk. Ik heb toen gesteld dat van ieder Kamerlid
mag worden verwacht dat hij of zij volwaardig kan functioneren. Wij weten
allemaal dat het Kamerlidmaatschap niet iets is wat je even in een paar weken
onder de knie hebt en er even bijdoet. Misschien is er, heb ik toen gezegd,
in zo'n periode nog net gelegenheid voor een maidenspeech, die tevens gelijk
afscheidsspeech is. Dit geldt naar onze overtuiging zeker voor de Tweede Kamer,
maar in essentie toch ook voor gemeenteraden en provinciale staten.Het door de Raad van State genoemde alternatief van de stemoverdracht
op basis van collegiale afspraken – wij hebben daar nog eens serieus
naar gekeken – wijzen wij mét de regering af, echter niet zozeer
vanwege de praktische implicaties, maar omdat ook hiervoor geldt dat volksvertegenwoordigers
op persoonlijke titel gekozen zijn en niet als leden of vertegenwoordigers
van een politieke partij. Het element van een fractie waartoe men behoort,
speelt onzes inziens staatsrechtelijk niet mee. Zij zijn gekozen als volksvertegenwoordiger,
en zij moeten dus ook persoonlijk hun ambt vervullen.Soortgelijke bezwaren spelen ook als wij spreken over de uitbreiding van
het wetsvoorstel, in verband met vervanging wegens ziekte. Op zich is het
begrijpelijk dat men ook hiernaar heeft gekeken, maar in beginsel zijn hiertegen
dezelfde staatsrechtelijke bezwaren aan te voeren als tegen vervanging wegens
zwangerschap en bevalling. Bij dit onderdeel zijn het voor ons echter met
name de praktische aspecten die ons oordeel in negatieve zin beïnvloeden.
De duur van de ziekte is heel moeilijk van tevoren aan te geven. De voorgestelde
regeling, een vervanging gedurende zestien weken, doet daarom kunstmatig en
gewrongen aan. De toepasbaarheid ervan zal zeer beperkt zijn en, gegeven de
onvoorzienbaarheid van ziekte, zal het moeilijker zijn om vervangers te krijgen.
Op zich brengt een onafhankelijk medisch oordeel een zekere objectivering
met zich mee, maar dat kan de voornoemde bezwaren niet wegnemen. Ik verwijs
naar de suggestie van de VNG voor een regeling met wat meer flexibiliteit,
bijvoorbeeld een eenmalige verlenging van het verlof in verband met ziekte
met zestien weken. Allemaal praktische problemen, die onzes inziens hier heel
zwaar wegen. We lopen wel vaker tegen situaties op waarin we zoeken naar oplossingen,
die gegeven de staatsrechtelijke kaders echter gewoon niet mogelijk zijn.
Er zijn situaties waarin je moet berusten in de huidige situatie. Die is in
dit geval overigens niet bevredigend, want als er al sprake is van terugtreden
van de vervanger, zou dat alleen berusten op vrijwillige afspraken, die niet
afdwingbaar zijn. De heer Pitstra verwees in dat verband naar het arrest van
de Hoge Raad. Hoewel die situaties wellicht niet bevredigend zijn, zijn er
nu eenmaal situaties die niet kunnen worden geregeld. Als wordt gekeken naar
het staatsrechtelijke grondbeginsel van het personele ambt, moet je constateren
dat hiervoor kennelijk geen oplossing is. Dat komt wel vaker voor.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Dit verbaast mij enigszins. U constateert dat de situatie staatsrechtelijk
niet bevredigend is. Ik deel deze stellingname overigens. Maar het staatsrecht
is toch geen eenmalig en vast gegeven? Het staatsrecht is toch in beweging?
Als dat niet goed is, kan dat gewijzigd worden. Dat is wat hier nu gebeurt.
Waarom zet u die stap niet? Op andere punten wijzigt u toch soms het staatsrecht
wel?De heer Van den Berg (SGP):Ik heb om te beginnen niet gezegd dat de situatie staatsrechtelijk onbevredigend
is, ik heb gezegd dat het feitelijk onbevredigend is. Ik kan mij dat voorstellen,
omdat het alternatief onbevredigend is dat iemand terugtreedt, ontslag vraagt
terwijl zijn vervanger niet gedwongen is om plaats te maken. Maar het past
binnen het staatsrechtelijk kader; staatsrechtelijk is er niets aan de hand.
Dan komt de vraag, of het staatsrecht op dit punt moet worden aangepast. Natuurlijk
brengen wij hier wel eens staatsrechtelijke veranderingen aan, maar het personele
karakter van het ambt is zo'n grondslag van onze democratie en wijze van invulling
van het ambt van volksvertegenwoordiger, dat dat niet kan worden uitgehold.
Dát is ons probleem. Je kunt dan wel zeggen dat het staatsrecht moet
worden gewijzigd, maar je kunt niet een van de meest essentiële elementen
onderuithalen. Ik zie dat dus helemaal niet zitten. U kunt zich niet beroepen
op het voortschrijdend inzicht in staatsrecht, want wij gaan geen essentiële
elementen uit ons staatsrecht geweld aandoen. Dat zou u toch ook niet willen.
Over de vraag of dat hier het geval is, denkt u blijkbaar anders, want anders
had u deze opstelling niet gekozen.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik volg u tot op zekere hoogte, maar de vraag is natuurlijk of een tijdelijke
vervanging, zo geclausuleerd als nu in de uitvoeringswetgeving zal worden
vormgegeven, een wezenlijke aantasting is van het persoonlijke karakter van
een volksvertegenwoordiger. Volgens mij is dat niet zo, het is volgens mij
zelfs een grotere aantasting als de volksvertegenwoordiger de zaak maar moet
laten lopen, omdat hij om gezondheidsredenen er niet bij kan zijn. Hij kan
dan zijn taak helemaal niet vervullen en kan zelfs zijn stemrecht niet gebruiken.
Ik denk dat je dan de opdracht hebt om het zo te regelen dat dat wel kan.De heer Van den Berg (SGP):Als dat kan. Daar moet je serieus naar kijken. Die situatie komt namelijk
voor. Dat betreft niet alleen vrouwen, maar ook mannen bij ziekte. Ik begrijp
de problemen heel goed, maar het zoeken naar oplossingen is altijd ingekaderd
in de grenzen die ons staatsrechtelijk stelsel stelt. Daar denkt u anders
over dan wij.Minister De Vries:Dit is een wetsvoorstel dat zeker ook principiële kanten heeft. Nu
heeft de partij die de heer Van den Berg vertegenwoordigt nogal uitgesproken,
om niet te zeggen extreme, opvattingen over de rol van vrouwen in de politiek.
Ik hoor hem daar echter niets over zeggen. Heeft het standpunt dat hij ten
aanzien van dit wetsvoorstel inneemt met die opvattingen van zijn partij te
maken?De heer Van den Berg (SGP):Nee, natuurlijk niet. Ik vind dit een merkwaardige opmerking. Wij hebben
natuurlijk heel duidelijke opvattingen. Dat weet de minister. Die kwalificatie
die hij daaraan gaf, is overigens zijn verantwoordelijkheid. Wij hebben ons
echter nooit in de discussies onttrokken aan de realiteit van
het feit dat er vrouwelijke Kamerleden zijn. Dat speelt dus geen rol. Als
er vrouwelijke Kamerleden zijn met specifieke problemen of omstandigheden,
dan kijken wij daar net zo goed naar als ieder ander. Dat is ons argument
dus niet. Als de minister de debatten kent van zes jaar geleden, weet hij
dat dat niet onze motivering was en ook nu is dat niet het geval. Ik betreur
het eerlijk gezegd dat de minister deze suggestie heeft geuit, want daar is
geen enkele grond voor.Minister De Vries:Het lijkt logisch dat een partij die vindt dat er geen vrouwen in de Kamer
moeten zitten, zich op dit punt wat bescheidener opstelt.De heer Van den Berg (SGP):Ik begrijp niet wat deze opmerking nog toevoegt aan hetgeen zojuist is
gezegd. Ik neem afstand van deze suggestie en ik beoordeel dit wetsvoorstel
op staatsrechtelijke gronden.Voorzitter. Ik wil nog een aspect noemen. Als je dit gaat doen, waar liggen
de grenzen dan? Ik wil het voorbeeld van het adoptieverlof noemen. Mijn fractie
heeft dat in deze periode meegemaakt. Dat zijn vergelijkbare omstandigheden.
Wij hebben daar een vraag over gesteld in het verslag. De minister doet dat
echter heel makkelijk af. Het tekent precies het probleem waar het om gaat.
Als je eenmaal inbreuken op dat personele karakter van het ambt toestaat,
waar liggen de grenzen dan? Mijn fractie vindt dat wij die kant niet uit moeten.Ik wil nog een opmerking maken naar aanleiding van een suggestie van de
heer Rehwinkel. Hij vroeg of dit wel op deze wijze in de Grondwet moet worden
geregeld. Dat is inderdaad een vraag die opkomt als je het voorstel bekijkt
vanuit constitutioneel oogpunt. Hij heeft een alternatieve suggestie gedaan
wat betreft een tekst die als je het sec constitutioneel bekijkt, misschien
een verbetering is. Het probleem daarvan is echter dat dit de deur nog verder
open zet voor allerlei mogelijke vervangingsregelingen die dus nog verder
af komen te staan van de uitgangspunten die ik zojuist heb verwoord. Dus met
begrip voor deze suggestie, zou ik die kant toch niet uit willen.Voorzitter. Uit hetgeen ik naar voren heb gebracht, moge helder zijn dat
wij, evenals een aantal jaren geleden, niet kunnen instemmen met deze voorgestelde
wetswijziging op grond van forse staatsrechtelijke en praktische bezwaren.De heer Te Veldhuis (VVD):Mevrouw de voorzitter. Om met de deur in huis te vallen: de fractie van
de VVD heeft moeite met dit wetsvoorstel. Dat zal niemand verbazen, want uit
de voorgeschiedenis blijkt dat de fractie van de VVD al eerder tegen een vergelijkbaar
voorstel was dat alleen betrekking had op zwangerschapsverlof. Ook de fractie
van de VVD in de Eerste Kamer was tegen dat wetsvoorstel. In het schriftelijk
verslag op het voorstel dat wij nu behandelen heeft de fractie van de VVD
een kritische opstelling. De nota naar aanleiding van het verslag heeft ons
ook niet op een ander spoor gebracht.Voorzitter. Ik heb een aantal op- en aanmerkingen over dit wetsvoorstel.
In de eerste plaats wil ik het hebben over de vraag of er zodanig zware maatschappelijke
problemen zijn dat een wijziging van de Grondwet noodzakelijk is. In de praktijk
worden de meeste probleemgevallen in deze Kamer iedere keer weer opgelost,
zowel bij ziekte als bij afwezigheid van leden in het buitenland. Dan hebben
wij het systeem van "pairen", waarbij de fracties onderling een gedachte voor-
en tegenstemmer uitwisselen om een evenwichtige uitslag te krijgen bij de
stemmingen. Dat doen wij zelfs in het geval van langdurig zieken. Nog vrij
recent speelde de situatie dat een lid van de fractie van de VVD permanent
niet meestemde omdat een lid van een andere fractie langdurig afwezig was.
Op die manier wilden wij meewerken aan een eerlijke, representatieve uitslag
bij stemmingen in deze Kamer. Er zijn dus in de praktijk al heel veel oplossingen
voor dit soort situaties.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Gaat de heer Te Veldhuis nu niet te gemakkelijk van grote fracties uit?
Ik hoor hem helemaal niets zeggen over de werklast die op andere fractieleden
komt te rusten als een fractielid zo langdurig is uitgeschakeld.De heer Te Veldhuis (VVD):Ik heb u al eerder bij interruptie gevraagd of je wel moet uitgaan van
de fractiesystemen, omdat de Grondwet het systeem kent van een persoonlijk
mandaat en niet van fracties. Uw redenering zou kunnen inhouden dat wij kleinere
fracties eigenlijk als heel zielig moeten beschouwen. U gaat er namelijk van
uit dat er een groot probleem ontstaat voor kleine fracties als er iemand
weg is en dat dit voor grote fracties niet het geval is. Maar
dat, mevrouw Scheltema, is nu juist het wezen van de democratie. De bevolking
heeft een aantal groeperingen veel stemmen gegeven en andere minder. Waar
fracties ook grondwettelijk in feite irrelevant zijn, vind ik dit een wat
vreemde benadering. In het voorbeeld dat ik zojuist aanhaalde, waarbij een
fractielid langdurig afwezig was, ging het om een grote fractie en een kleine
fractie. Nogmaals, in uw redenering zouden kleine fracties altijd als heel
zielig moeten worden beschouwd in dit huis. Dat is gewoon niet zo. Kleine
fracties hebben niet meer aanhang bij de bevolking, anders hadden zij wel
meer zetels gehad. Dus ik vind het een wat vreemde benadering.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):U hebt mij het woord "zielig" niet horen gebruiken. Ook ik weet dat grote
fracties groot zijn en kleine fracties klein en dat ieder zijn eigen plek
heeft in dit huis. U kunt echter niet ontkennen dat een kleinere fractie met
één ziek lid meer problemen krijgt vanwege de verdeling van
de werklast dan een grotere fractie. U zegt dan: het is "all in the game".
Dat is voor mij maar de vraag. Het is "all in the game" dat iedere fractie
zoveel leden heeft als de kiezer haar geeft. Als er dan iemand uitvalt, zou
daar een regeling voor getroffen moeten worden.De heer Te Veldhuis (VVD):Dat een fractie groter is, wil niet per definitie zeggen dat zij beter
is dan een kleinere of dat zij meer kwaliteit heeft. Er zijn heel veel kleinere
fracties in dit huis die perfecte kwaliteit leveren, bijvoorbeeld omdat zij
zich niet te veel met details bemoeien, zoals grotere fracties doen. Ik heb
zelf ook in een kleinere VVD-fractie gezeten dan de huidige. Een iets kleinere
fractie wil niet zeggen dat parlementariërs minder kwaliteit leveren.
Voor sommigen kan het misschien heel goed zijn om eens wat kleiner te zijn,
omdat zij zich dan wat meer met hoofdlijnen bezighouden dan met details.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Misschien krijgt u de kans.De heer Te Veldhuis (VVD):Ja, die krijgen wij allemaal, u misschien ook, wie weet. De peilingen
wisselen nogal. Uiteindelijk zullen wij dat in mei weten. Ik verwerp uw benadering
op principiële gronden op basis van de Grondwet. U gaat uit van de fracties
en ik ga uit van een persoonlijk mandaat, zoals de Raad van State terecht
naar voren brengt. Als een fractie tijdelijk wat kleiner is, hoeft dat helemaal
geen vermindering van kwaliteit met zich te brengen. Misschien wat minder
details, maar de vraag is of dat erg is.Wij zijn hier in het algemeen heel sociaal als fracties onderling. Als
iemand een probleem heeft, probeert een ander te helpen om dat op te lossen
om democratisch de juiste uitslag te krijgen. Als zich praktische problemen
voordoen, moet er natuurlijk worden gekeken of daarvoor oplossingen kunnen
worden gevonden, zoals de heer Van den Berg ook zei. Als er problemen zijn
met kinderopvang, mogen wij daar ook in dit huis best naar kijken, daar gaat
het verder niet om.Ik wil ook eens een meer principiële discussie voeren over wat wij
nu eigenlijk in de Grondwet moeten opnemen. Moeten wij voor dit soort toch
wel erg gedetailleerde omstandigheden, voor een relatief kleine groep mensen,
wel de Grondwet aanpassen? Je kunt je zelfs afvragen of de Grondwet zich wel
moet lenen voor dit soort dingen. De Grondwet moet eigenlijk vooral worden
gericht op de echt belangrijke grondslagen van onze samenleving, zoals de
staatsinrichting en de klassieke grondrechten. Dat is misschien wel een aparte
discussie waard.Een andere overweging, waar anderen ook op in zijn gegaan, is dat de Raad
van State in het advies op dit wetsvoorstel terecht opmerkt dat het ambt van
volksvertegenwoordiger een persoonlijk karakter draagt en dat het overdragen
van de verantwoordelijkheden die aan dat ambt verbonden zijn, voor een vrij
korte periode, geen afbreuk mag doen aan de kwaliteit en het gezag van dit
ambt.Naar onze mening doet zo'n tijdelijke vervanging dat potentieel wel. Zestien
weken is wel erg kort om tot enige, laat staan tot volle, wasdom te kunnen
komen als volksvertegenwoordiger. Die termijn is erg kort, zeker als het kan
gaan om een cumulatie van vervangingen, waarover anderen ook vragen hebben
gesteld. Als dat frequent voorkomt in een periode van vier jaar, doet dat
zeker afbreuk aan de kwaliteit en het gezag van het ambt, zoals de Raad van
State opwerpt.Het mandaat dat een volksvertegenwoordiger van de kiezer heeft gekregen,
geldt voor vier jaar. Dat zou door dit wetsvoorstel worden verkort. In de
praktijk raakt de volksvertegenwoordiger zijn of haar mandaat voor zestien
weken immers helemaal kwijt, zodat er sprake is van een verlies van mandaat.
Dat vinden wij geen aantrekkelijke situatie.Als vervanging mogelijk wordt, zijn er twee soorten volksvertegenwoordigers:
volksvertegenwoordigers met een mandaat voor de volle vier jaar en tijdelijke
volksvertegenwoordigers met een mandaat van zestien weken. Dat leidt tot een
volgens ons ongewenste mix van tijdelijke en vaste volksvertegenwoordigers.Potentieel ontstaat er een andere vreemde situatie. Als die zes weken
tijdelijke vervanging voorbij zijn, verliest de vervanger van rechtswege zijn
of haar tijdelijke mandaat en dan wordt degene die zestien weken met zwangerschapsverlof
is geweest, van rechtswege weer automatisch volksvertegenwoordiger. Degene
die zestien weken met ziekteverlof is geweest, wordt daarna weer automatisch
volksvertegenwoordiger, zelfs als de ziekte voortduurt en nog heel lang kan
duren. De nog steeds zieke volksvertegenwoordiger wordt dan weer een afwezige
volksvertegenwoordiger, maar dan zonder vervanger. In die zin is de termijn
van zestien weken wel gefixeerd, maar ook tamelijk willekeurig. Dat is een
niet bepaald consistente benadering.Een volgend punt is dat dit wetsvoorstel zou kunnen leiden tot nu nog
onoverzienbare precedenten. Is het mogelijk dat het verlof te zijner tijd
wordt uitgebreid met ouderschapsverlof, zorgverlof, adoptieverlof of langdurig
verblijf in het buitenland? De minister heeft gezegd dat dit niet mogelijk
zal zijn. Maar misschien is er voor de wat langer meelopende leden de mogelijkheid
tot een "sabbatical year", iets wat ook in het bedrijfsleven en de ambtenarij
mogelijk is? Deze kans op precedentvorming is aanwezig. In die zin het noemen
van twee gevallen – zwangerschap en ziekte – dus op zichzelf ook
nog een tamelijk willekeurige keuze.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter. Ik sta toch een beetje verbaasd over deze opmerking van de
heer Te Veldhuis. Wij hebben eerder een voorstel tot Grondwetsherziening gehad.
Dat ging alleen over een tijdelijke vervanging bij zwangerschap en bevalling.
Toen werd van de kant van de VVD in zowel de Eerste als de Tweede Kamer gezegd:
waarom alleen zwangerschap en bevalling, waarom geen andere gronden? Er werden
indertijd dezelfde gronden genoemd die de heer Te Veldhuis vandaag noemt,
zoals verblijf in het buitenland. Nu is de regeling uitgebreid en nu komt
hij met een ander verhaal over andere gronden. Een tijdelijke vervanging bij
verblijf in het buitenland, zegt hij, dat moeten wij toch absoluut niet hebben.
Hij heeft zich eerder afgevraagd of de regeling niet breder zou moeten. Daarom
is de regering weer in actie gekomen.De heer Te Veldhuis (VVD):De regering is weer in actie gekomen, omdat bij de verwerping van het
eerdere voorstel in de Eerste Kamer de vraag is opgeworpen, waarom er dan
niets zou worden geregeld voor een langdurige afwezigheid door ziekte. Dat
is nu in het wetsvoorstel ondergebracht. Ik voeg er vandaag aan toe: waarom
wordt er dan niets geregeld met betrekking tot ouderschapsverlof, adoptieverlof
en zorgverlof in het algemeen? Waarom geldt het niet voor een "sabbatical
year"? Als je deze drempel voor een tijdelijke vervanging bent overgegaan,
kun je nauwelijks meer verdedigen waarom een tijdelijke vervanging alleen
maar voor zwangerschap en ziekte zou moeten gelden, en niet voor al die andere
gevallen. Dat willen wij niet, omdat wij in zo'n situatie een paar nadelen
zien opdoemen. Ik noem in ieder geval de theoretische mogelijkheid dat een
aantal vertegenwoordigende lichamen, zoals gemeenteraad, provinciale staten
en Tweede Kamer op die manier een duiventilletje worden met in- en uitvliegende
volksvertegenwoordigers. De heer Rehwinkel wil graag herkenbare volksvertegenwoordigers.
Als mogelijk wordt gemaakt dat een volksvertegenwoordiging bestaat uit een
aantal vaste leden en een aantal tijdelijke leden die een ander lid vervangen,
dan zal de herkenbaarheid van volksvertegenwoordigers afnemen. Dan zou je
je wel eens kunnen afvragen of je daarmee niet het paard achter de wagen spant.De heer Rehwinkel (PvdA):U zegt dus nu: een vervangingsregeling, op welke gronden dan ook, willen
wij sowieso niet. Begrijp ik dat goed?De heer Te Veldhuis (VVD):Daar begin ik mee. Dat is mijn meest principiële punt. Men krijgt
een mandaat van de kiezer voor vier jaar. Wij zien dat niet graag onderbroken
voor een periode van zestien weken.De heer Rehwinkel (PvdA):Dan bent u dus van standpunt veranderd. U hebt tijdens de vorige debatten
immers gezegd dat uw fractie niet principieel tegen een vervangingsregeling
was. Sterker nog, u heeft gezegd: wij willen erover meedenken, dan moeten
ook andere gronden in de beschouwing worden betrokken. Ook uw collega in de
Eerste Kamer, de heer Heijne Makkreel, heeft gezegd dat hij bereid was om
mee te denken over een oplossing van het probleem. Hij heeft voorts gezegd
dat hij bereid was om grondwettelijke stappen te overwegen, maar dan in het
kader van een algemene regeling. Ik hoor u dus nu zeggen: wij willen sowieso
geen regeling.De heer Te Veldhuis (VVD):Maar u kunt toch niet volhouden dat ik niet heb meegedacht. Ik probeer
hier allerlei argumenten aan te dragen waarover ik ook nog heb nagedacht.
Het zijn alleen niet uw argumenten. U bent het er niet mee eens. Maar ik heb
wel degelijk meegedacht. Ik zie echter alleen maar beren op de weg. Dat geldt
niet voor het oplossen van praktische problemen bij ziekte en zwangerschap.
Daar ben ik ook mee begonnen. Daarvoor moeten oplossingen worden gezocht.
U was toen met iemand anders aan het praten, maar daar heb ik duidelijk een
aantal praktische oplossingen voor aangedragen. Het meest principiële
punt is dat men een persoonlijk mandaat van de kiezer heeft gekregen voor
een periode van vier jaar. Er moeten wel heel zware argumenten zijn om daarvan
af te stappen. Die heb ik in het begin van mijn betoog uitvoerig toegelicht.
Maar ja, toen was u met een ander aan het praten.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik heb u heel goed gehoord. Ik waag nu te betwijfelen of u het ooit heeft
gewild. Ik waag nu te betwijfelen of de bereidheid die u eerder heeft uitgesproken,
en die ook in de Eerste Kamer is uitgesproken, er ooit is geweest.De heer Te Veldhuis (VVD):Wij zijn altijd bereid om over allerlei serieuze dingen na te denken.
Als de nadelen van een regeling zwaarder wegen dan de voordelen, gaan wij
daar niet in mee omdat een aantal mensen daar voor is. Daar hebben wij onze
eigen afweging in te maken en dat doen wij vandaag ook.Voorzitter. Ik zal nog één ander argument noemen. Deze regeling
is in het licht van het verdrag inzake de uitbanning van vormen van discriminatie
jegens de vrouw in ieder geval niet nodig. De huidige Nederlandse regeling
is niet strijdig met dit verdrag, noch met enig ander internationaal verdrag.
Al die argumenten tezamen maken dat de VVD-fractie nog steeds heel grote reserves
heeft ten aanzien van dit wetsvoorstel. Ik zeg dit nu ten derden male. Als
zich praktische problemen voordoen, dan moeten wij samen kijken hoe wij tot
praktische oplossingen kunnen komen om de nadelen daarvan zoveel mogelijk
te verlichten. Dat kan door kinderopvang of een ander systeem. Wij zijn graag
bereid om daarover mee te denken, maar wij willen de Grondwet niet belasten
met bepalingen voor de zwangere en zieke volksvertegenwoordiging en eventueel
later nog voor andere gevallen. Ik heb de voorbeelden genoemd. Dat heeft bepaald
niet onze voorkeur.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Voorzitter. Soms bekruipt je het gevoel dat je dingen al eerder hebt gehoord.
Eigenlijk is dit hele debat een herhaling van de zetten die wij al twee keer
in dit huis hebben gedaan. Ik moet constateren dat de stellingnames geen fluit
zijn veranderd. De heer Te Veldhuis van de VVD-fractie was tegen – hij
had een mooi verhaal over de dingen die dan eventueel ook geregeld moeten
worden – en hij is nog steeds tegen. De heer Rehwinkel en mevrouw Scheltema
waren voor en zij zijn nog steeds voor. Ikzelf was voor en ik ben nog steeds
voor een Grondwetswijziging die de regeling mogelijk maakt dat
er vervangen kan worden. Laat ik dat vooropstellen.De heer Te Veldhuis (VVD):Zullen wij het plaatje dan wel compleet maken? De CDA-fractie in de Tweede
Kamer was voor, maar de CDA-fractie in de Eerste Kamer was tegen. Zo helder
was de stellingname van het CDA ook niet.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Ik denk dat u zich vergist. U moet er de Handelingen nog maar eens op
nalezen; dan zult u zien dat u hier iets vertelt wat niet klopt. Maar goed,
het kan zelfs iemand van de VVD-fractie gebeuren dat hij iets vertelt wat
niet klopt.Voorzitter. Mijn fractie is voorstander van een dergelijke regeling. Het
lost een probleem op en wij onderkennen ook de noodzaak om de Grondwet aan
te passen. Ik waardeer het dat de regering deze tweede poging onderneemt.
In andere gevallen heb ik daar wel eens anders over geoordeeld, maar in dit
geval waardeer ik dat zeer. Als wij de Grondwet niet aanpassen, dan is niet
geregeld dat na zestien weken de tijdelijke vervanging beëindigd wordt
en dat degene die vervangen is weer haar of zijn plaats in het vertegenwoordigende
orgaan inneemt. Het is waar dat er een aantal praktische problemen zijn op
te lossen. Dat zal dan moeten gebeuren in de uitvoeringsregeling en in de
APPA.Gelet op de ontwikkelingen rond het vorige wetsvoorstel was het verstandig
geweest als ons een uitgewerkte proeve van een uitvoeringsregeling, inclusief
de APPA-aanpassingen, was voorgelegd. Ik druk de minister op het hart om dat
te doen voordat hij met dit wetsvoorstel naar de Eerste Kamer gaat. Wij weten
toch uit ervaring op welke manier daarop wordt gereageerd. Hij hoort nu van
ons wat er in die uitvoeringsregeling opgenomen moet worden. Hij kan onze
vragen daarover beantwoorden. Ik vraag de minister uitdrukkelijk om die proeve
van een uitvoeringsregeling tezamen met het wetsvoorstel naar de Eerste Kamer
te sturen. Ik denk dat dit de haalbaarheid in de Eerste Kamer ten goede komt.De CDA-fractie is van mening dat zaken die een belemmering vormen om het
passieve kiesrecht uit te oefenen, moeten worden weggenomen. Zwangerschap
en bevalling zijn specifiek voor vrouwen en vormen ook een belemmering voor
vrouwen. Nu weet ik wel dat de cijfers ontbreken, maar misschien komt dat
omdat het onderzoek niet op een goede manier is gedaan. Collega's klagen niet;
zij zoeken en vinden oplossingen. In elke fractie zijn er collega's die daarmee
hebben gezeten. Als je hen daarna spreekt, dan blijkt dat het "a hell of a
job" is om ervoor te zorgen dat die oplossingen er komen. Als er dan onderzocht
moet worden of zwangerschap en bevalling een belemmering vormen, dan denk
ik dat de onderzoeksvragen zodanig geformuleerd moeten zijn dat je ook die
antwoorden krijgt. Er moet niet alleen gevraagd worden naar een specifieke
situatie in een specifiek geval. Het gaat tenslotte om meer: het gaat om een
regeling die voor alle vrouwen geldt die op een gegeven moment in een vertegenwoordigende
functie aan bod komen.Ziekte is iets dat je overkomt. Je kunt zeggen: zwangerschap kun je plannen.
Je kunt veel plannen, maar zelfs een zwangerschap is niet altijd planbaar,
dus dat gaat niet. Ziekte is al helemaal niet te plannen en behoort dus tot
de zaken die je overkomen. Daardoor is ziekte iets anders dan verblijf buitenslands
en dergelijke, want daarbij is wel sprake van een eigen keuze en dit valt
wat mijn fractie betreft dan ook terecht buiten de regeling. Ziekte valt nu
dus onder deze regeling. Laten wij de regeling niet onnodig verder verruimen.
Ik heb de voorstellen en suggesties van de heer Te Veldhuis beluisterd over
zaken die ook geregeld zouden moeten worden om voor vervanging in aanmerking
te komen. Dan wordt de duiventil inderdaad wel erg groot en dat wil hij niet.
Ik heb dan liever dat de heer Te Veldhuis bij zijn eerdere standpunt blijft,
namelijk dat hij geen regeling wil. Anders raken wij in verwarring en zijn
wij geneigd mee te denken met de VVD-fractie en de regeling enigszins op te
rekken, in de hoop dat zij meedoet. De heer Te Veldhuis heeft evenwel gezegd –
en ik ben blij dat hij dat heeft gedaan – dat zijn fractie erover wil
meedenken, maar dat wij kunnen denken tot wij een ons wegen, maar dat zij
toch tegen deze regeling blijft. Hij heeft het niet in dergelijke bewoordingen
gezegd, maar zijn woorden waren wel in die geest. Ik vind dat helder en ik
vind ook dat wij daarvan akte moeten nemen. Dan is dat hiermee afgerond. De eigen persoonlijke situatie moet niet als maatgevend worden beschouwd
en ik proef dat toch een beetje bij sommige collega's. Sommige mensen en wellicht
sommige partijen kunnen zelf een oplossing vinden voor vervanging binnen de
eigen fractie, maar als je het anders wilt doen, dan kan dat niet. Een vervanger
kan namelijk niet worden verplicht, zijn of haar zetel na ommekomst van de
door de vervangene gewenste periode van vervanging op te geven. Daarvoor is
nu juist die wettelijke regeling nodig en daarvoor is een voorziening in de
Grondwet nodig. Dat zijn wij nu met elkaar aan het regelen.De stemoverdracht is geen alternatief, omdat het volksvertegenwoordiger
zijn meer inhoudt dan stemmen alleen. Er wordt wel eens gevraagd: kun je in
vier maanden tijd volksvertegenwoordiger zijn? Ja, dat kun je. Er zijn ook
mensen die het na vier jaar nog niet zijn, omdat zij nooit van zich laten
horen. Wat dat betreft, is de termijn van geen enkele waarde. Dat neemt natuurlijk
niet weg dat als je over stemoverdracht praat, je over iets anders praat.
Het gaat dan om de dinsdagmiddag of de donderdagavond, wanneer wij hier met
elkaar stemmen. Als je dat wilt, moet je daarvoor een ander debat voeren.
Stemoverdracht heeft een ander doel en een andere uitwerking. Als wij die
kant opgaan, moeten wij dat niet doen in het kader van deze discussie, maar
in het kader van een andere discussie. Het is voor mij dan nog maar de vraag
of voor het regelen van stemoverdracht een Grondwetswijziging nodig is. Volgens
mij is dat niet het geval, maar het kan zijn dat ik mij daarin vergis.De regeling is beperkt: alleen vervanging bij zwangerschap, bevalling
en ziekte voor een niet-flexibele periode van zestien weken. Dat kan te kort
zijn, dat begrijp ik. Het is ook een eigen keuze of je gebruik maakt van die
vervanging. De vraag is wel hoe lang gebruik kan worden gemaakt van de vervanging.
Kun je bijvoorbeeld na een tussenliggende periode opnieuw een beroep doen
op vervanging?Ik begrijp dat de regering een vaste regeling voorstelt en dat heeft ook
te maken met het feit dat volksvertegenwoordigers zich tijdig moeten laten
vervangen. Als iemand langer dan een jaar afwezig moet zijn, is het de vraag
of hij of zij het volksvertegenwoordigerschap niet moet opgeven.
Ik spreek uit ervaring als ik zeg dat dit heel erg moeilijk is. Het is een
moeilijke discussie en ik denk dat die binnen de partijen moet worden gevoerd.De regeling bij ziekte blijft uitvoeringsvragen oproepen. De regering
verwijst te gemakkelijk naar de op te stellen uitvoeringsregeling en de aanpassing
van de APPA. Ik herhaal mijzelf, maar juist omdat het een Grondwetswijziging
betreft, is het echt beter om een uitgewerkte proeve van de regeling te overleggen
aan de Tweede Kamer en straks in ieder geval aan de Eerste Kamer. Dat voorkomt
vragen of leidt wellicht tot vragen die kunnen worden beantwoord, wat nog
beter is. Het zorgt er hopelijk voor dat het wetsvoorstel deze keer wordt
aanvaard. Nogmaals, de bij dit wetsvoorstel gevoegde bijlagen zijn wel erg
summier.Waar gaat het dan om? Ik noem een paar dingen: de criteria voor vervanging
bij ziekte, de controle en de sancties, de discretionaire bevoegdheden van
de voorzitter, de regeling van bezwaar en beroep ten aanzien van de beslissing
van de voorzitter en de rechtspositionele gevolgen voor pensioen en uitkering.
De CDA-fractie is blij met de toezegging dat in ieder geval geen onderscheid
zal worden gemaakt tussen de positie van een vervanger en die van een regulier
lid dat slechts zestien weken lid is geweest. Ook dat soort gevallen komt
voor, zeker nu in het laatste deel van een parlementaire periode. Er moet
sprake zijn van gelijke rechten voor het pensioen en voor de uitkering.De vervanging duurt 16 weken en eindigt dan van rechtswege. Verder is
er sprake van een terugkeerrecht dat tegelijkertijd werkt als een terugkeerplicht.
Hoe zit het dan precies met het herhaalde vervangen? Moet daar een periode
tussen zitten?Wat gebeurt als al van meet af aan vaststaat dat die 16 weken niet voldoende
zijn? Moet er dan een andere keuze worden gemaakt – stoppen –
of zal dit ertoe leiden dat er sprake is van een lange afwezigheid, zoals
in het verleden meermalen is gebeurd?Ik wil toch nog een opmerking maken over de kosten. De VNG wijst er terecht
op dat een aantal onkosten, zoals abonnementen, telefoon en literatuur, gewoon
doorloopt, ook tijdens de periode van afwezigheid.Tot slot wijs ik op de bescherming van de tijdelijke vervanger in zijn
vaste functie. Als dit wordt geregeld, verdient het aanbeveling nog eens goed
na te denken over de voorgenomen wijziging van artikel 125c van de Ambtenarenwet
die de terugkeergarantie afschaft. Het CDA is geen voorstander van het afschaffen
van die terugkeergarantie. Als dan als argument wordt aangevoerd dat het bedrijfsleven
zo'n regeling niet kent, wordt het hoog tijd dat opnieuw het debat met het
bedrijfsleven wordt geopend om ervoor te zorgen dat ook daar iets van een
terugkeergarantie wordt geregeld. Juist als het bedrijfsleven er prijs op
stelt dat er ook mensen uit het bedrijfsleven hier aanwezig zijn als volksvertegenwoordiger,
moet het dit regelen, anders wordt de spoeling uit het bedrijfsleven steeds
dunner.De dualiseringswetgeving heeft consequenties voor de situatie bij de gemeenten
en provincies. Ik vind het terecht dat dit voorstel zich niet uitstrekt tot
gedeputeerden en wethouders. Dit zijn straks geen gekozen bestuurders meer
en gemeenten en provincies moeten die vervanging zelf bij verordening regelen.
Het verdient wel aanbeveling dat dit min of meer uniform gebeurt. Wat zal
de minister doen om dit te bevorderen? Ik weet dat dit onderwerp de reikwijdte
van het wetsvoorstel overstijgt, zoals de regering schrijft in de nota naar
aanleiding van het verslag. De vraag moet echter wel worden beantwoord, mede
gelet op de vragen die zeker op dit punt zullen worden gesteld in de Eerste
Kamer.Ik kom nu op een heel ander punt, namelijk het feit dat de regeling niet
geldt voor leden van het Europees Parlement. Daarvoor is iets te zeggen, omdat
het Europees Parlement uiteindelijk een eigen statuut zal hebben waarin naast
de rechtspositie, ook deze zaken geregeld dienen te worden. Dit duurt echter
nog ettelijke jaren. De leden van het Europees Parlement vallen tot die tijd
vooralsnog onder het nationale recht en onder de Nederlandse Kieswet. Waarom
wordt deze regeling dan ook niet open gesteld voor de leden van het Europees
Parlement voor de periode dat zij voor alle andere rechtspositionele zaken
onder de Nederlandse wetgeving vallen? Het argument van de regering dat dit
niet zou kunnen, omdat dan voor een deel van de leden van het Europees Parlement
afwijkende regels gelden, is niet relevant. Er zijn enorm veel verschillen
in de rechtspositie, omdat de rechtspositie van de leden van het Europees
Parlement gelieerd is aan de rechtspositie van de leden van het parlement
van herkomst. Zolang het statuut van het Europees Parlement er nog niet is,
zullen die verschillen blijven bestaan. Ik wil graag op dit punt een toezegging
van de regering, anders zal ik in tweede termijn wellicht een motie indienen.Het CDA is voorstander van deze wet en verzoekt de regering er alles aan
te doen om te bevorderen dat deze wet het haalt. Dit kan met name ook door
een goede beantwoording van de vragen over de uitvoeringsregelingen.Als ik het goed heb begrepen, overweegt de heer Slob een amendement in
te dienen om het punt van de ziekte uit het wetsvoorstel te schrappen. In
de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel staat: "De tweede reden om
dit wetsvoorstel in te dienen, is gelegen in een verbreding van de vervangingsregeling
om ook in verband met ziekte de mogelijkheid te openen tot het tijdelijk neerleggen
van de functies. Bij de discussies over het eerdere Grondwetsvoorstel met
een tijdelijke vervangingsregeling werd als bezwaar aangevoerd dat de regeling
te beperkt was.". Wij praten dus nu over discussies die in de Eerste en Tweede
Kamer hebben plaatsgevonden. De regering komt aan het bezwaar van de Kamers
tegemoet door de ziekte onder te brengen in het wetsvoorstel. Dit betekent
dat het wetsvoorstel niet hetzelfde is als de vorige keer, maar dat de mogelijkheid
van vervanging bij ziekte eraan is toegevoegd op ons uitdrukkelijk verzoek,
althans op verzoek van fracties in deze Kamer! Nu wil de heer Slob eruit halen
wat er op verzoek van de Kamer is ingebracht. Ik vind dit raar. Wat moeten
wij met dit verzoek?De heer Slob (ChristenUnie):Ik heb op een vraag van de heer Rehwinkel aangegeven dat wij de vervanging
bij zwangerschap acceptabel vinden, maar dat wij vraagtekens zetten bij de
vervanging bij ziekte. De heer Rehwinkel vroeg vervolgens hoe wij tegen dit
wetsvoorstel zouden aankijken als die mogelijkheid uit het wetsvoorstel
wordt geschrapt. Ik heb daarop geantwoord dat dit het voor ons gemakkelijker
zou maken om ervoor te stemmen. Dit lijkt mij volkomen legitiem. Wij hebben
niet gevraagd om die uitbreiding.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Nee, dit is waar, maar de regering heeft het wetsvoorstel uitgebreid,
gehoord de discussies en in de verwachting dat er dan een meerderheid zou
zijn te vinden voor dit voorstel. Daarom heb ik gevraagd of een eventueel
amendement van de heer Slob haaks staat op wat de regering heeft gedaan in
antwoord op een bezwaar van beide Kamers tegen het vorige wetsvoorstel. Als
de heer Slob geen amendement indient, is er niets aan de hand, want dan blijft
het wetsvoorstel gewoon zoals het is.De heer Slob (ChristenUnie):Dit is misschien wel het dubbele van de discussie die wij nu voeren, ook
in het licht van wat er zes jaar geleden allemaal is gezegd. Wij moeten nu
een nieuwe afweging maken op basis van de tekst die nu voorligt. Ik heb mijn
standpunt daarover kenbaar gemaakt. Ik heb aangegeven dat voor ons de drempel
om dit wetsvoorstel te steunen, kan worden geslecht als het onderdeel ziekte
wordt geschrapt. Ons standpunt is niet veranderd en wij zijn daarin consistent.Mevrouw Van der Hoeven (CDA):Dit geldt in ieder geval voor de helft van de ChristenUnie. Dit probleem
moet de heer Slob zelf oplossen. Dit neemt niet weg dat de Kamer in haar geheel
moet proberen consistent te zijn. Dit laat natuurlijk onverlet het recht van
iedere individuele fractie om haar standpunt te bepalen. Als er geen amendement
komt, heb ik nergens last van; komt het er wel, dan is de vraag hoe wij dit
moeten beschouwen in het licht van de wetsgeschiedenis.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.10 uur tot 13.00 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-3413-3429.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl