Behandeling van het wetsvoorstel Regels inzake het recht op aanpassing van de arbeidsduur (Wet aanpassing arbeidsduur) (26358)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 593-605

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-02-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 16, pagina 593-605

08-02-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26358Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels inzake het recht op aanpassing van de arbeidsduur (Wet aanpassing arbeidsduur) (26358)Pagina 629-635
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 8 februari 2000)Pagina 674-675
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 2000 (26800 XIV); Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2000 (26800 F)Pagina 636-651
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 2000 (26800 XIV) en Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2000 (26800 F)Pagina 660-674
Voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Regels inzake het recht op aanpassing van de arbeidsduur (Wet aanpassing arbeidsduur) (26358)Pagina 651-660
Behandeling van de wetsvoorstellen Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 2000 (26800 XIV) en Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2000 (26800 F)Pagina 605-629
Behandeling van het wetsvoorstel Regels inzake het recht op aanpassing van de arbeidsduur (Wet aanpassing arbeidsduur) (26358)Pagina 593-605
Presentie en handelingen (dinsdag 8 februari 2000)Pagina 593-593

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 68 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Regels
inzake het recht op aanpassing van de arbeidsduur (Wet aanpassing arbeidsduur)
(26358).De beraadslaging wordt geopend.De heer Hofstede (CDA):Mijnheer de voorzitter! De CDA-fractie dankt de staatssecretaris voor
de uitvoerige beantwoording van de vele vragen die in het vooronderzoek door
deze Kamer zijn gesteld. In deze plenaire behandeling zal ik op enkele punten
wat dieper ingaan en aan de regering om verduidelijking vragen.Vooraf wil ik het volgende zeggen. De CDA-fractie is voorstander van het
zo veel mogelijk combineren van arbeid en zorg. Dat staat ook met zoveel woorden
in ons verkiezingsprogramma Samenleven doe je niet alleen. Een enkel citaat
mag dat verduidelijken. "Het CDA streeft naar een gezinsvriendelijke samenleving.
De overheid waakt ervoor dat mensen niet genoodzaakt worden om de opvoeding
van kinderen of de zorg voor familieleden volledig uit te besteden." Verder
kiest dat programma ervoor dat door een ruim aanbod van deeltijdarbeid het
combineren van zorg en beroepsarbeid wordt bevorderd. Een goede afbakening
van taken op dit gebied is in een tijd van een sterk groeiend aantal tweeverdieners,
vaak gecombineerd met ouderschap, en in een vergrijzende samenleving maatschappelijk
noodzakelijk.Het CDA-programma kiest verder voor een brede kaderwet op het gebied van
zorg en arbeid. Dat is door de regering overgenomen. Daarom is het jammer
dat deze brede kaderwet nu niet ter tafel ligt, doch slechts een onderdeel
daarvan. Daarover is in de Tweede Kamer al vrij breed spijt uitgesproken.
Ik nodig de staatssecretaris daarom graag uit om ook in deze Kamer daarvoor
een goede motivering te leveren, voorzover dat mogelijk is.De memorie van antwoord spreekt over consensus in onze samenleving als
het om deeltijdarbeid gaat. Daarmee wordt het wetsvoorstel als noodzakelijk
aangemerkt. Wil de staatssecretaris die consensus nog wat toelichten en wil
zij ook aangeven of dat voor alle werkgevers en werknemers geldt, de eerstbetrokkenen
bij dit wetsvoorstel, of slechts voor een deel van deze groepen?Komend bij de inhoudelijke beoordeling van dit wetsvoorstel, laat zich
de vraag stellen of de maatschappelijke behoefte aan meer rechten op het gebied
van deeltijdarbeid niet op een minder ingrijpende manier had kunnen worden
ingelost. Gezien de grote voorsprong van ons land op omringende landen als
het om deeltijdarbeid gaat, was het ook denkbaar geweest dat
de oplossing juist in stimulerende regelgeving zou zijn gezocht. Wil de staatssecretaris
nog eens motiveren waarom niet gekozen is voor een dergelijke aanpak? Wil
zij daarbij ook vermelden welke stimuleringsmaatregelen tot nu toe getroffen
zijn? De memorie van antwoord spreekt van "een sterker middel dan tot nu toe
gebruikte instrumenten". Welke waren die instrumenten, behalve de al langdurige
druk op de Stichting van de arbeid?In dit wetsvoorstel is voor de meest vergaande vorm van wetgeving gekozen
op het gebied van vermindering van de arbeidsduur, te weten dwingend recht.
Waarom is niet gekozen voor semi-dwingend recht of voor driekwart-dwingend
recht? Als die keuze zou zijn gemaakt, was het door de staatssecretaris ook
in de memorie van antwoord hooggeroemde maatwerk nog beter mogelijk geweest.De ingreep in de contracteervrijheid, waarover niet alleen de CDA-fractie
maar ook de Raad van State zich zorgen maakt, was in wat minder vergaande
regelgeving grotendeels behouden gebleven. In de memorie van antwoord schrijft
de staatssecretaris, zulks in antwoord op vragen onzerzijds, dat terzake van
de ontwikkeling van arbeidsvoorwaarden het primaat in beginsel ligt bij sociale
partners, maar dat het op het gebied van deeltijdarbeid tot onvoldoende resultaten
heeft geleid. Daarover valt te twisten, gezien de genoemde voorsprong en ook
de groei in deeltijdbanen. Ik wil echter liever niet verzeild raken in een
welles/nietes-spelletje. Er moet wel gevraagd worden naar de doelstelling
van de wet. Bij welk percentage deeltijd heeft de wet zijn doel bereikt? Dat
moet toch duidelijk kunnen worden gemaakt? Dat is toch in het kabinet, naar
ik meen op voorstel van minister Zalm, vastgelegd als beginsel voor elke wet?
De staatssecretaris spreekt over onvoldoende resultaten. Zal die redenering
de deur niet wagenwijd openzetten voor nog veel meer dwingend recht in het
gehele dossier zorg en arbeid?Contracteervrijheid is voor de CDA-fractie een groot goed, ook omdat burgers
en hun organisaties daarmee in staat worden gesteld om zelf verantwoordelijkheid
te dragen. Daarmee hebben wij in ons land, gezien het poldermodel, zeer positieve
ervaringen opgedaan. Contracteervrijheid heeft een veelheid van collectieve
arbeidsovereenkomsten opgeleverd. Voordelen van zo'n aanpak zijn een veelal
betere maatwerking en een grotere crisisbestendigheid omdat de CAO per expiratiedatum
in principe geheel heronderhandelbaar is. "Last but not least" worden ook
de kosten exact berekend en, zo nodig, op de totale loonvraag in mindering
gebracht.Aan al deze voordelen kan wetgeving niet of nauwelijks voldoen. Dat blijkt
ook uit de beantwoording van de vragen over de kosten van het wetsvoorstel.
Daarin wordt op de bladzijden 4 en 5 van de memorie van antwoord toegegeven
dat het gebruikelijk is, dat de regering zoveel mogelijk inzicht biedt in
de baten en lasten van wetsvoorstellen. Vervolgens wordt alleen gesproken
van onzekerheden, zulks uitmondend in de aangekondigde evaluatie. Wat wordt
overigens in die evaluatie meegenomen? Kan die ook eventueel leiden tot wetswijziging?Ik vraag de regering om in de toekomst ook in het kader van de nog komende
voorstellen inzake zorg en arbeid meer aandacht te besteden aan de lasten.
Op basis van vooronderstellingen valt dat te berekenen. Dat zou ook zeker
gebeuren als de kosten geheel of grotendeels voor rekening van de staat zouden
komen. Ditzelfde geldt voor de administratieve lastendruk. Op dat punt lijkt
het voor de minister van Economische Zaken dweilen met de kraan open.Inbreuken op de contracteervrijheid komen de laatste jaren wat meer voor.
De memorie van antwoord noemt in dit kader ook de Wet flexibiliteit en zekerheid.
Wellicht zijn er nog meer wetten die die vrijheid aantasten. Te denken valt
aan de Arbeidstijdenwet, de Pemba-wetgeving en Wulbz.Om nu te voorkomen dat wij stap voor stap de contracteervrijheid, al dan
niet gewild, verder aantasten, vraag ik de regering met klem om een inventarisatie
op dit terrein te plegen. Zo'n inventarisatie zou desgewenst bij de begrotingsbehandeling
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op 28 maart aanstaande aan de orde kunnen
komen. Met zo'n inventarisatie ontstaat er zicht op dit vraagstuk. Wellicht
kan daarmee worden voorkomen dat wij op het gebied van contracteervrijheid
steeds minder vrijheid krijgen en op den duur zouden belanden in een centraal
geleide orde. In elk geval wordt dan duidelijk of hier sprake is van een trend
en kan daar desgewenst rekening mee worden gehouden.De CDA-fractie heeft op een aantal punten waardering voor dit wetsvoorstel.
Dat geldt met name de uitzonderingspositie voor de bedrijven tot tien werknemers,
die zelf een regeling kunnen treffen. Ook de mogelijkheid tot verlenging van
de arbeidstijd wil ik positief duiden, temeer daar deze verlengingsmogelijkheid
wat minder afbreuk doet aan de werking van de collectieve arbeidsovereenkomst.
De antwoorden van de staatssecretaris inzake sectoren en instellingen die
met roosters werken, hebben ons redelijk gerustgesteld. Als de toepassing
plaatsvindt zoals door de staatssecretaris is verwoord, zal dat vooral voor
het onderwijs wat soelaas kunnen bieden. Genoemde sector ziet overigens nog
wat problemen als het gaat om verlenging van de arbeidstijd. In een schrijven
van 20 december 1999 wordt die zorg samengevat in de zin: "Het algemeen belang
van (continuïteit van) goed onderwijs, dient in die situaties te prevaleren
boven individuele wensen van een werknemer." Wil de regering op deze stellingname
in de brief van de besturenraad een bondige reactie geven?Mijnheer de voorzitter! De CDA-fractie is voor goede combinaties van arbeid
en zorg. In dat kader is én in het verkiezingsprogram én in
het initiatiefwetsvoorstel van Bijleveld-Schouten gepleit voor regelgeving.
Het daarin voorgestelde regime was voor de CDA-fractie wat gemakkelijker begaanbaar
geweest dan dit wetsvoorstel. Dat betekent niet per definitie dat wij de nu
voorgestelde weg een onbegaanbare vinden. Dat zal vooral afhangen van de antwoorden
van de regering: antwoorden op het gebied van de voornemens inzake het verdere
dossier en antwoorden inzake de gevraagde inventarisatie.De heer De Vries (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! Al geruime tijd is het niet meer standaard dat
iedereen die betaalde arbeid verricht, een volledige werkweek
heeft van 38 uur of daaromtrent. Volgens recente cijfers van het Centraal
bureau voor de statistiek werkten in 1998 1.945.000 mensen in deeltijd oftewel
31% van het totale aantal werknemers. Daarnaast hadden 593.000 mensen een
flexibel arbeidscontract. Dat is 9,5% van het totale aantal werknemers. Slechts
59,5% van de werknemers heeft nog een voltijdse baan.Korter werken, om daarnaast tijd beschikbaar te hebben voor andere taken,
is niet bijzonder meer. Onze fracties – ik spreek ook namens de SGP –
beoordelen deze ontwikkeling in beginsel als positief. Wel willen wij daaraan
meteen toevoegen dat het het goed recht van echtparen met kinderen moet blijven,
te kiezen voor de taakverdeling van een kostwinner en een thuiszorger. Dit
moet dan ook mogelijk zijn wat betreft de financiële en de fiscale consequenties.In de praktijk slagen dus al heel wat werknemers erin, met hun werkgevers
een afspraak te maken over een partiële werkweek. Vaak zal dat gebeuren
bij de indiensttreding. De wens tot korter of langer werken kan echter ook
ontstaan tijdens de verbintenis. In het voorlopig verslag hebben wij gevraagd
of er klachten zijn over onredelijke weigeringen door werkgevers. Het antwoord
luidde dat hierover geen adequate informatie beschikbaar is. Had hiernaar
geen onderzoek moeten worden ingesteld, voordat de regering met een wetsvoorstel
kwam dat zo diep ingrijpt in de contractvrijheid van werkgevers en werknemers?
Er zijn zelfs al rechtszaken geweest over een dergelijk geschil, waarbij de
werknemer aan het langste eind trok.Ik mis in dit voorstel het primaat van de CAO. De eerste verantwoordelijkheid
ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden ligt bij uitstek bij de sociale partners.
De Stichting van de arbeid heeft al in 1993 de werkgevers tot medewerking
opgeroepen om deeltijdwerk mogelijk te maken. In 64% van de CAO's zijn afspraken
gemaakt, al zijn die soms nog voor verbetering vatbaar. Zeker nu de arbeidsmarkt
krap is, komt het ons voor dat werkgevers ook zonder wettelijke verplichting
soepel zullen reageren op verzoeken tot aanpassing van de arbeidsduur, om
een werknemer niet kwijt te raken of omdat zijn extra werktijd welkom is.Een inbreuk op de contractvrijheid door de wetgever is geoorloofd, maar
die vereist dan een zwaarwegende motivering. Er zal scherp op gelet moeten
worden dat het evenwicht tussen rechten en plichten van beide partijen wordt
bewaard. De wet mag ten aanzien van civiele relaties niet meer dan het minimaal
noodzakelijke afdwingen. Aan deze maatstaf zal dit wetsvoorstel moeten worden
getoetst.In de memorie van toelichting wordt hoog opgegeven van de voordelen die
dit wetsvoorstel ook voor werkgevers meebrengt. Maar hebben zij een dergelijke
wet nodig om zich die voordelen te realiseren? Als de memorie van toelichting
wijst op het belang van flexibiliteit in ondernemingen, is dat dan bovendien
niet iets te mooi voorgesteld? Zal de individuele flexibiliteit van een werknemer
wel altijd passen binnen de gewenste flexibiliteit in de onderneming?Wij onderkennen wel enkele pluspunten van een wettelijke regeling. Zo
lijkt het ons een goede zaak dat de werkgever niet de belangen in de privé-situatie
van de werknemer in zijn oordeel betrekt, maar alleen nagaat of inwilliging
van het verzoek in te passen is in zijn bedrijfsvoering. Het wetsvoorstel
onderscheidt daarbij tussen inwilliging van het verzoek als zodanig, waartegen
alleen zwaarwegende bedrijfsbelangen kunnen worden aangevoerd, en de vaststelling
van de uren waarop gewerkt zal worden, waarbij de werkgever naar redelijkheid
en billijkheid moet oordelen. Dat laatste biedt hem meer ruimte om van de
wens van de werknemer af te wijken.Enerzijds begrijpen wij dat de werkgever deze ruimte moet hebben. Anderzijds
vragen wij ons af, of dit heel de werking van het recht tot aanpassing van
de arbeidsduur niet kan frustreren. Ik denk aan de situatie dat een werkende
ouder thuis wil zijn op de uren van de dag dat de kinderen niet naar school
zijn of wil werken op de dagen dat de partner thuis is. Hoe kijkt de staatssecretaris
hiertegen aan? Wil zij problemen op dit punt betrekken bij de evaluatie van
de wet?Mijnheer de voorzitter! Ruim twee jaar geleden is ook al eens een voorstel
inzake recht op deeltijdarbeid in deze Kamer aan de orde geweest. Het huidige
voorstel kent in vergelijking daarmee twee markante verschillen. In de eerste
plaats wordt de mate van aanpassing van de arbeidsduur niet meer gemaximeerd.
Ik heb daarover een vraag gesteld in het voorlopig verslag. Het antwoord daarop
vind ik plausibel. Het tweede grote verschil is dat dit wetsvoorstel ook een
recht tot vermeerdering van de arbeidsduur kent. Dat is een nieuw fenomeen.
Ik kan mij voorstellen dat dit in ambtelijk-juridisch denken wordt beschouwd
als de logische tegenpool van een recht op werktijdverkorting, maar zijn de
maatschappelijke consequenties wel voldoende doordacht? Als iemand korter
wil werken, moet de werkgever ervoor zorgen dat hij voor de vrijkomende uren
iemand anders vindt. Maar als hij iemand langer moet laten werken, stijgt
het aantal arbeidsuren in zijn bedrijf zonder dat hij daar behoefte aan heeft.
Dat is toch een heel ander soort verplichting die hiermee aan de werkgever
wordt opgelegd? Ik besef dat in de huidige economische situatie een verzoek
om langer te werken vaak juist heel welkom zal zijn. Maar dat is nog geen
argument voor een verplichting, eerder het tegendeel. Bovendien maken wij
deze wet niet enkel voor een tijd van hoogconjunctuur.Ook van werknemerskant bezien roept dit nieuwe recht bij ons vragen op.
Als een werkgever extra uren beschikbaar heeft, waarom moet dan iemand die
daar al in deeltijd werkt een wettelijke voorrang krijgen boven een werkzoekende
die in het geheel geen werk heeft? Is dat wel rechtvaardig?Ik realiseer mij dat in de praktijk een werkgever al gauw de voorkeur
zal geven aan iemand die hij kent en die al ingewerkt is. Wij hebben ook geen
behoefte om ons als wetgever daarmee te bemoeien. Maar deze natuurlijke voorsprong
in kansen tot een wettelijke verplichting maken, is dat niet een stap te ver?In de tijd dat er nog grote werkloosheid was, is vanuit onze fracties
wel eens geopperd om sollicitanten uit gezinnen waar niemand een baan heeft,
voorrang te geven boven iemand bij wie het om de tweede baan in een gezin
gaat. Ik geef toe dat uitvoering van zo'n maatregel niet simpel was geweest.
Maar ik haal het aan, omdat onze fracties toen is tegengeworpen dat zo'n regeling
in strijd zou zijn met het discriminatieverbod. Nu hebben we
met de omgekeerde situatie te maken: iemand die al werk heeft, krijgt een
wettelijk voorrangsrecht boven een kansarme. Laat dat zich verenigen met het
grondwettelijk verbod om onderscheid te maken, waaraan toch de wetgever zich
als eerste behoort te houden? Zou een werkloze die een baan niet krijgt om
de reden dat een ander op grond van deze wet moet voorgaan, niet met succes
in Straatsburg in beroep kunnen gaan? Is de staatssecretaris dat nagegaan?In de memorie van antwoord aan onze Kamer zeilt de staatssecretaris naar
mijn mening om deze principiële vraag heen. Graag ontvangen wij in dit
debat nog een duidelijk antwoord op dit bezwaar. Onze uiteindelijke standpuntbepaling
ten aanzien van dit wetsvoorstel zal vooral daarvan afhangen.De heer Hessing (D66):Mijnheer de voorzitter! Bij het wetvoorstel Aanpassing arbeidsduur kan
geconstateerd worden dat de reikwijdte van deze wet zich niet uitstrekt over
deeltijdpolitici zoals wijzelf. Voor ons geen arbeidsduurvermindering of arbeidsduurvermeerdering.
Wij moeten het zelf maar zien te rooien. Ik spreek dus geheel belangeloos.Recentelijk heeft ons een nota van minister Peper van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties bereikt met als titel Reflecties over de positie van
de eerste kamer. Als het gaat over de sterkere politieke rol die de Eerste
Kamer is gaan spelen, wordt aangegeven dat in het tijdvak 1983-1995 gemiddeld
één wetsvoorstel per jaar door de Eerste Kamer is verworpen
en dat dit gemiddelde in de periode 1995-1999 nog omhoog is gegaan. Hoe dan
ook, buiten twijfel staat dat het wetsvoorstel dat in 1997 alhier niet onopgemerkt
is gesneuveld het initiatiefwetsvoorstel-Rosenmöller is geweest. In hoeverre
de verwerping van juist dit wetsvoorstel als een bevestiging moet worden gezien
van de stelling dat de Eerste Kamer een prominentere rol is gaan spelen, laat
ik thans maar buiten beschouwing.Maar met de verwerping van het initiatiefwetsvoorstel Bevordering deeltijd
is de onderliggende materie niet tot rust gekomen, integendeel. Wat in 1997
gold, geldt nu nog. En dat is de notie dat sterkere instrumenten nodig zijn
om het aanzienlijke potentieel aan deeltijdwerkers te kunnen mobiliseren.
Zelfregulering heeft niet geleid tot het scheppen van toereikende mogelijkheden
voor deeltijdwerk over de gehele linie. Onderzoek van de Arbeidsinspectie
uit 1997 maakt duidelijk dat in ongeveer 60% van de CAO's een regeling over
deeltijdwerk is opgenomen. De Stichting van de arbeid heeft uitgezocht, in
1997, dat slechts 21% van de CAO's een regeling bevat waarmee werknemers en
werkgevers goed uit de voeten kunnen als het gaat om afspraken over deeltijdarbeid.
Voeg daaraan toe dat 17% van de werknemers niet binnen het bereik valt van
een algemeen verbindend verklaarde CAO en het wordt duidelijk dat er ampel
aanleiding is om de mogelijkheden van een wettelijke regeling te verkennen.Heeft de staatssecretaris overigens een beeld van de activiteiten die
op dit vlak zijn ondernomen in de marktsector ná het initiatiefwetsvoorstel-Rosenmöller?
En hoe zit het met de CAO's die zijn afgesloten ná indiening van het
onderhavige wetsvoorstel? Iedereen kon toch op zijn vingers natellen dat er –
ondanks het sneuvelen van het initiatiefwetsvoorstel-Rosenmöller –
op afzienbare termijn een of andere regeling zou komen? Kortom, in hoeverre
hebben marktpartijen geanticipeerd op de mogelijke komst van wetgeving? Indien
en voorzover marktpartijen een dwingendrechtelijke regeling hadden willen
afhouden, dan had er toch in CAO-verband op zijn minst een grote stap voorwaarts
gemaakt moeten worden? In hoeverre heeft er dus een versnelling plaatsgevonden
op CAO-niveau ten aanzien van deeltijdwerk?In de richting van de heer Hofstede maak ik de volgende opmerking. Hij
sprak over de contracteervrijheid en de mogelijkheden die een CAO op dat punt
biedt. Een van de mogelijkheden tot inbreuk op de contracteervrijheid is de
mogelijkheid, CAO's algemeen verbindend te verklaren. Dat lijkt de meest vergaande
inbreuk op de contracteervrijheid. Werkgevers en werknemers die niet zijn
aangesloten bij de organisaties die een CAO overeenkomen, worden zonder meer
verbonden aan hetgeen in een CAO is neergelegd. Wellicht kan de staatssecretaris
dit gegeven meenemen bij de inventarisatie.Hoe dan ook, voor mijn fractie is het winst dat er nu een individueel
recht voor iedere werknemer wordt geschapen voor aanpassing van de arbeidsduur,
en dan niet alleen een vermindering maar ook een vermeerdering. Per saldo
kan de fractie van D66 zich dan ook vinden in de voordelen die verbonden zijn
aan de toename van deeltijdwerk: meer werkgelegenheid, bestrijding onvrijwillige
werkloosheid, betere verdeling arbeid tussen mannen en vrouwen, betere mogelijkheden
om arbeid en zorg te combineren en ten slotte meer flexibiliteit in ondernemingen,
in die zin dat de mogelijkheden om bedrijfstijden en arbeidstijden op elkaar
af te stemmen met dit wetsvoorstel zullen toenemen.En als het gaat om deeltijdwerk, dan gaat het om een tendens die, zo dat
al gewenst zou zijn, niet meer te keren is. Wie kan zich nog voorstellen dat
verlangens om bijvoorbeeld arbeid en zorg te kunnen combineren zullen afnemen
of dat vrouwen weer massaal zullen terugkeren naar het aanrecht, om het maar
duidelijk te stellen? Tegen die achtergrond zal de onderhavige wet de nodige
diensten kunnen bewijzen en dan uiteraard vooral in die sectoren en functies
waar deeltijdarbeid nog dun gezaaid is.Kortom, warme steun van de fractie van D66 voor het onderhavige wetsvoorstel.
Ook hier geldt echter dat tussen droom en daad de nodige praktische bezwaren
opdoemen. De fractie van D66 wil zeker niet de ogen sluiten voor de uitvoeringsproblemen
die zich kunnen aandienen. Op voorhand kan in ieder geval worden gezegd dat
veel problemen zijn voorkomen door in artikel 2, lid 12, te bepalen dat de
norm van deze wet niet van toepassing is op bedrijven met minder dan tien
werknemers. Dat was een amendement van het CDA. Die worden geacht een eigen
regeling te treffen en dus om te zien naar maatwerk binnen de mogelijkheden
van het bedrijf. Hoe kleiner het bedrijf, hoe moeilijker het wordt om in voorkomende
gevallen uitvoering te kunnen geven aan wensen van werknemers tot aanpassing
van de arbeidsduur, ook al zijn werkgevers en werknemers daarvoor geporteerd.
Het is goed dat ruimte is geschapen om eigen regelingen te treffen. Mijn fractie
is uiteraard benieuwd in hoeverre regelingen op dat niveau afwijkingen
zullen gaan vertonen met regelingen voor bedrijven die onder de reikwijdte
van de wet vallen. Daarvoor wachten wij in alle rust op de voorziene evaluatie
over drie jaar.Maar er blijven nog wel enkele problemen over en dan gaat het vooral om
uitvoeringsperikelen. Het kan geen kwaad daar hier en nu aandacht voor te
vragen. Allereerst het punt van de samenloop van de aanvragen. Dat is wat
mij betreft nog niet helder.Ziet mijn fractie het goed, dan geldt hier als uitgangspunt: wie het eerst
komt, wie het eerst maalt. Maar wat te zeggen van het geval dat twee werknemers
een verzoek indienen om arbeidstijdverkorting. De ene werknemer dient zijn
verzoek in op 1 april van dit jaar met als ingangsdatum 1 november en de andere
werknemer dient zijn verzoek in op 1 mei van dit jaar met als ingangsdatum
1 oktober. Beide werknemers voldoen aldus aan het vereiste dat de aanvraag
ten minste vier maanden voor het beoogde tijdstip van ingang van de aanpassing
van de arbeidsduur is aangevraagd. Is het dan fair om tegen de tweede werknemer
te zeggen dat hij buiten de boot valt? Zeker, de staatssecretaris zal zeggen
dat elke aanvraag afzonderlijk dient te worden getoetst en dat de werkgever
bij iedere afwijzing zal hebben te motiveren dat er in een casus sprake is
van een zwaarwegend bedrijfs- of dienstbelang. Maar niet uit te sluiten valt
dat een werkgever met weinig werknemers nog net één verzoek
kan honoreren, maar overtuigend kan motiveren dat een zwaarwegend bedrijfsbelang
zich verzet tegen honorering van het tweede verzoek. In dat geval valt de
tweede werknemer dus simpelweg buiten de boot, terwijl zijn aanvraag keurig
op tijd is ingediend en de datum van ingang zelfs lag vóór de
datum van ingang van de aanvraag van de eerste werknemer. Ziet de staatssecretaris
deze problemen ook en hoe moet daarmee worden omgegaan? Is niet overwogen
om iets te regelen over de volgorde van behandeling van de aanvragen? En wat
nu in het geval twee werknemers tegelijkertijd een exact gelijkluidend verzoek
om arbeidstijdverkorting indienen? Hoe moet het dan?In de stukken is gesproken over de casus waarbij twee werknemers een verzoek
indienen tot vermeerdering van de arbeidsduur. De vraag was of de werkgever
de voorkeur mocht geven aan een van de werknemers of dat hij verplicht zou
zijn de beschikbare uren over beide werknemers te verdelen. Ook hier geldt
natuurlijk weer dat elk verzoek afzonderlijk op eigen merites zal moeten worden
bezien. Bij elk verzoek zal bezien moeten worden of honorering leidt tot ernstige
problemen van financiële of organisatorische aard. Terecht geeft de memorie
van antwoord aan dat alleen dan sprake kan zijn van een zwaarwegend bedrijfs-
of dienstbelang en er dus grond is om het verzoek af te wijzen. De memorie
van antwoord voegt daar echter aan toe dat de werkgever hierbij rekening kan
houden met aspecten als ziekteverzuim, inzetbaarheid en anciënniteit,
indien er anders ernstige problemen zouden kunnen ontstaan die als zwaarwegende
bedrijfs- of dienstbelangen aangemerkt kunnen worden.Betekent dat dus dat de werkgever in voorkomende gevallen de voorkeur
mag geven aan de werknemer die, bijvoorbeeld, een lager ziekteverzuim heeft?
En mag hij ook de voorkeur geven aan de werknemer die het langst in dienst
is of het langst de desbetreffende functie bekleedt? En hoe verhoudt zich
deze voorkeur met het uitgangspunt van: wie het eerst komt, wie het eerst
maalt? Mag de werkgever dus, bijvoorbeeld, aan de werknemer die een dag later
dan zijn collega zijn aanvraag heeft ingediend niettemin de voorkeur geven
omdat zijn ziekteverzuim lager is? Zou een werknemer die bijvoorbeeld een
partner heeft met een wisselend ziektepatroon en die dus om die reden op onvoorspelbare
momenten vrij moet nemen om zorgtaken te kunnen vervullen, gepasseerd kunnen
worden omdat zijn inzetbaarheid te wensen overlaat? Kan, met andere woorden,
de staatssecretaris nog eens aangeven op welke wijze aspecten als ziekteverzuim,
inzetbaarheid en anciënniteit een rol kunnen spelen als het gaat om het
kiezen tussen werknemers? En in hoeverre geldt deze aanpak ook bij het verminderen
van de arbeidsduur?De leden van de fractie van GroenLinks hebben overigens in de schriftelijke
gedachtewisseling nog de aandacht gevraagd voor de redactie van artikel 2,
lid 3. In dat artikellid staat dat de werknemer ten hoogste eenmaal per twee
jaren, nadat een werkgever een verzoek om aanpassing heeft ingewilligd of
afgewezen, opnieuw een verzoek kan indienen. Lezing van dit artikellid sluit
bij "close reading" niet helemaal uit, dat na elke beslissing op een verzoek
een nieuwe termijn van twee jaren gaat lopen. Dat wil zeggen dat na een beslissing
op een verzoek een werknemer bijvoorbeeld na drie maanden al een verzoek kan
indienen en dat een nieuwe termijn van twee jaren gaat lopen na de beslissing
van de werkgever op dat verzoek. Er staat immers niet aangegeven dat de werkgever
niet meer dan één keer in een tijdvak van twee jaren verplicht
is een beslissing te nemen op een verzoek. Uiteraard is de strekking van het
artikellid duidelijk, maar de redactie laat wellicht te wensen over.In de memorie van antwoord komt de staatssecretaris er niet helemaal uit,
want daarin komt zij niet verder dan uitleg geven van hetgeen bedoeld is.
Nogmaals: de bedoeling is voor iedereen helder, maar de formulering is niet
geheel treffend. Waarom staat er bijvoorbeeld niet gewoon aangegeven dat de
werkgever in elke periode van twee aaneengesloten kalenderjaren, zijnde het
lopende kalenderjaar en het vorige kalenderjaar, slechts één
verzoek om aanpassing van de arbeidsduur van de werknemer in behandeling hoeft
te nemen, of woorden van gelijke strekking? Dus als een werknemer in 2001
een aanvraag indient, is de werkgever bevoegd een verzoek niet in behandeling
te nemen indien diezelfde werknemer eerder in 2001 of in 2000 ook al een aanvraag
heeft ingediend waarop is beslist.Los van de vraag hoe het nu zit met het tijdvak van twee jaren, is inmiddels
wel duidelijk geworden dat de letter van de wet in zoverre nuancering behoeft,
dat de werkgever in bijzondere situaties gehouden is om uit een oogpunt van
goed werkgeverschap toch gevolg te geven aan een eerder ingediend verzoek
van de werknemer. Op zich kan mijn fractie zich van alles voorstellen bij
deze nuancering. Het is immers zeer wel denkbaar dat in de periode van twee
jaren na aanpassing van de arbeidsduur de omstandigheden van de werknemer
zodanig ingrijpend zijn veranderd, dat hij in redelijkheid niet meer aan die
aanpassing en dus aan de termijn van twee jaren gehouden kan
worden. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij plotseling overlijden van
de partner. Onder die omstandigheden is het niet meer dan billijk dat werknemer
en werkgever zich opnieuw buigen over de arbeidsduur.De letter van de wet verbiedt dat echter simpelweg. Daar staat digitaal
aangegeven dat de termijn eens in de twee jaren is. Er is geen hardheidsclausule
in de wet aangebracht en evenmin is overwogen om deze beperking tot één
keer in de twee jaren maar geheel te laten vallen. Dat laatste was overigens
ook goed mogelijk geweest. Immers, de werkgever is gehouden een weigering
grondig te motiveren en dat zou niet anders worden wanneer die weigering zijn
grond zou vinden in de omstandigheid, dat de verzoeken tot aanpassing van
de arbeidsduur te dicht op elkaar liggen. Ook in dat geval zal de werkgever
toch moeten aantonen dat zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen zich verzetten
tegen het honoreren van het laatst ingediende verzoek. Wanneer de staatssecretaris
dus van oordeel is dat de frequentie van indienen in de hiervoor besproken
zin flexibel moet kunnen zijn – en mijn fractie volgt dat standpunt –
dan is er veel voor te zeggen om dat gewoon in de wet zelf te regelen. Het
is maar de vraag in hoeverre de spanning tussen enerzijds de letter van de
wet en anderzijds de geest van de wet kan worden opgevoerd. Daar zitten grenzen
aan. Mijn fractie sluit al met al niet uit dat hier in de praktijk, in juridische
procedures, problemen kunnen ontstaan. Gaarne een reactie van de staatssecretaris.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter! Als van één onderwerp de voors en tegens de
afgelopen jaren uitvoerig aan de orde zijn geweest, is het de vraag of er
een wettelijk recht op aanpassing van de arbeidsduur moet komen. Ik behoor
zelf niet tot degenen die nog overtuigd moeten worden van de zin van een wet
die werknemers in staat stelt om minder te gaan werken. Daar zijn tal van
argumenten voor. Collega Hessing heeft daar in "a nutshell" een overzicht
van gegeven en ik zal dat op deze plaats niet herhalen. Nog altijd blijken
veel werknemers minder te willen werken dan ze daadwerkelijk doen, en zij
kunnen hun deeltijdwens vaak slecht realiseren. Niet voor niets moeten hierover
nog altijd procedures worden gevoerd voor de kantonrechter en niet zelden
eindigen die procedures in ontbinding van de arbeidsovereenkomst wegens een
verstoorde arbeidsrelatie.Wie zich verdiept in de voorgeschiedenis van dit wetsvoorstel, raakt verzeild
in een wondere wereld waarin maar liefst vier wetsvoorstellen over elkaar
heen gebuiteld zijn: drie initiatiefwetsvoorstellen vanuit de Tweede Kamer
en het kabinetsvoorstel dat wij nu behandelen. Eén ding heeft die buiteling
van wetsvoorstellen in ieder geval opgeleverd: aan de overzijde was er vrijwel
kamerbrede steun voor het streven om te komen tot een wettelijk recht op aanpassing
van de arbeidsduur. Ik denk dat dit winst is. Niettemin wil ik op deze plaats
ook enkele punten van kritiek uiten, omdat ik mij afvraag of dit wetsvoorstel
wel het beste van die "vier werelden" in zich verenigt. Ik betwijfel dat toch.
Op vier punten heb ik kritiek.In de eerste plaats meen ik dat het wetsvoorstel te gedetailleerd is.
Volgens mij had volstaan kunnen worden met een veel meer open norm, waaruit
blijkt dat de werkgever zoveel mogelijk rekening moet houden met wensen van
werknemers om de arbeidsduur aan te passen. Daarvoor is nu in de plaats gekomen
een ingewikkeld, uit veel leden bestaand wetsartikel waarin allerlei termijnen
en procedureregels staan opgesomd: de werknemer moet vier maanden van tevoren
schriftelijk een verzoek indienen, hij moet een jaar in dienst zijn, de werkgever
moet overleg plegen, de werkgever moet schriftelijk reageren, de werkgever
moet gemotiveerd reageren en de werknemer moet twee jaar pas op de plaats
maken voordat hij een nieuw verzoek mag indienen. Waarom zo ingewikkeld, als
de staatssecretaris zelf in de memorie van antwoord ook al telkens bij de
beantwoording van allerlei casusposities die naar voren zijn gebracht, haar
toevlucht moet nemen tot het beginsel van de redelijkheid en de billijkheid
en van goed werkgeverschap en goed werknemerschap?Het lijkt mij dat je in het arbeidsrecht moet kiezen of delen: of je ontwerpt
een gedetailleerde regeling waarvan partijen in de praktijk niet kunnen afwijken,
of je ontwerpt een open norm waarbij naar redelijkheid en billijkheid aanvullend
kan worden gewerkt. Nu zegt de wetgever eigenlijk al op voorhand, waar de
redelijkheid en de billijkheid derogerend zullen werken aan de norm die wij
nu stellen, en waar de redelijkheid en de billijkheid aanvullend zullen werken.
Dat is weinig fraai. Ik verzoek de staatssecretaris hierop te reageren, in
het kader van de systematiek van het arbeidsrecht en het contractenrecht in
het algemeen.Ik heb mij overigens afgevraagd wat de oorzaak is dat nu zo'n zeer gedetailleerde
norm voorligt. Ik denk dat ik de conclusie moet trekken dat de wetgever langzamerhand
enig gebrek aan zelfvertrouwen heeft ontwikkeld, na alle discussies die zijn
gevoerd over dit thema. Ook is er sprake van gebrek aan vertrouwen tussen
de partijen die zich met dit thema hebben bemoeid. Ik vraag de staatssecretaris
om ook daar een visie op te geven. Was het, als wij de ballast uit het verleden
niet hadden, niet eenvoudiger geweest om een heldere en veel effectievere
norm in de wet op te nemen?Mijn tweede punt van kritiek op dit wetsvoorstel heeft te maken met de
ingewikkeldheid. Die hangt overigens samen met de mate van gedetailleerdheid.
De ene helft van het wetsvoorstel is dwingendrechtelijk van aard, de andere
helft is in de juridische literatuur "vijf-achtste dwingend recht" genoemd.
Dat wil zeggen dat CAO-partijen kunnen afwijken van de norm die de wet stelt,
en dat de werkgever ook in overleg met de medezeggenschapsorganen van die
norm kan afwijken. Daarnaast wordt onderscheid gemaakt tussen grote en kleine
bedrijven. Ik besef overigens dat de staatssecretaris deze verbijzonderingen
niet zelf heeft voorgesteld, want ze zijn het resultaat van amendering in
de Tweede Kamer, maar ik ga ervan uit dat de staatssecretaris nu ook deze
ingewikkelde aspecten verdedigt.Er zijn twee verschillende belangenafwegingen in het wetsvoorstel opgenomen.
Aan de ene kant gaat het om de afweging van zwaarwegende bedrijfsbelangen,
namelijk wanneer een verzoek om aanpassing van de arbeidsduur moet worden
beoordeeld. Aan de andere kant is er ook het aspect van de redelijke belangenafweging,
namelijk als het gaat om de spreiding over de week van de uren
die resteren nadat aan het verzoek is voldaan. Lees ik de memorie van antwoord
goed, dan dreigen die beide belangenafwegingen door elkaar heen te lopen.
Collega Hessing heeft daar al een aantal voorbeelden van gegeven. Als bijvoorbeeld
een werkgever niet kan voldoen aan het verzoek om het resterende aantal uren
op een bepaalde manier over de week te spreiden, mag de werkgever dan het
verzoek als zodanig afwijzen? Ik kreeg die indruk enigszins toen ik de memorie
van antwoord las, maar volgens mij moeten wij juist ervoor zorgen dat deze
twee vormen van belangenafweging uitdrukkelijk gescheiden blijven. Overigens
denk ik dat dit in de praktijk zeer moeilijk is.Mijn derde punt van kritiek slaat op het feit dat deze wet, hoe gedetailleerd
die ook is, op een aantal punten onduidelijkheid schept. In de eerste plaats
valt mij op dat de positie van een werknemer in relatie tot zijn arbeidsduur
nu in verschillende wetten is geregeld. Wij hebben het Burgerlijk Wetboek
waarin staat dat geen onderscheid naar arbeidsduur mag worden gemaakt, wij
hebben de Algemene wet gelijke behandeling die zegt dat geen onderscheid mag
worden gemaakt naar geslacht of burgerlijke staat, wij hebben de Arbeidstijdenwet
die de werkgever opdraagt om in zijn arbeidstijdenbeleid rekening te houden
met de verantwoordelijkheden van zijn werknemers, en wij krijgen nu de Wet
aanpassing arbeidsduur die weer een aparte norm aan dit geheel toevoegt. Ik
vraag mij af in hoeverre er sprake zal zijn van afstemmingsproblemen tussen
de diverse wetten, met name tussen de Arbeidstijdenwet en de Wet aanpassing
arbeidsduur waar het gaat om de verplichting van de werkgever om rekening
te houden met de persoonlijke omstandigheden en verantwoordelijkheden van
de werknemer. Het zou mij een lief ding waard zijn als de staatssecretaris
zou willen toezeggen dat zij in het kader van de bredere wet arbeid en zorg
wil nadenken over de vraag, in hoeverre de normen in de Arbeidstijdenwet gelijkgetrokken
zouden moeten worden met de normen in de Wet aanpassing arbeidsduur, met andere
woorden in hoeverre de werkgever een duidelijker opdracht van de wetgever
zal krijgen om ten aanzien van individuele werknemers bij het vaststellen
van de arbeidstijden rekening te houden met hun verantwoordelijkheden buiten
de arbeid.Een ander onduidelijk aspect is het derde lid van artikel 2 van het wetsvoorstel.
Collega Hessing heeft daar al het een en ander over gezegd, in aansluiting
op vragen die ikzelf in het verslag heb gesteld. Wat in dit lid staat over
de termijn van twee jaren, is totaal niet wat de staatssecretaris bedoelt.
Zij bedoelt – zij heeft dat ook een- en andermaal in de toelichting
naar voren gebracht – te zeggen dat een werknemer maar één
keer in de twee jaar zijn werkgever lastig mag vallen met een verzoek om aanpassing
van de arbeidsduur. Dit staat echter niet in dit derde lid. Ik geef de staatssecretaris
dan ook in overweging, mede gehoord de opmerkingen van de heer Hessing, om
aan dit derde lid nog eens aandacht te schenken als zij opnieuw een voorstel
in het kader van arbeid en zorg aan het parlement voorlegt, of met een veegwet
komt. In dit derde lid staat nu niet wat wordt bedoeld.Een derde onduidelijk aspect is, dat deze wet – ondanks het dichtgetimmerde
karakter ervan – ook nog een aantal sanctieloze normen kent. Een belangrijke
sanctieloze norm komt voor in de bepaling dat bedrijven met minder dan tien
werknemers van de wet zijn uitgezonderd, maar dat deze bedrijven wel gehouden
zijn om een eigen regeling te treffen. Wat moet dat dan voor regeling zijn?
Betekent deze bepaling dat alle zgn. 10min-bedrijven geacht worden een regeling
te treffen, of is er vrijheid-blijheid?Mijn vierde punt van kritiek is nog wezenlijker dan alle voorafgaande
punten van kritiek. Het betreft de gedachte dat zou moeten worden voorzien
in een wettelijk recht om uren uit te breiden. Van oudsher is de discussie
over aanpassing van de arbeidsduur altijd gevoerd als het recht op deeltijdarbeid.
Dit wetsvoorstel voegt echter een heel nieuwe dimensie toe, namelijk het recht
op vermeerdering van uren. Ik zie daarbij een aantal praktische, maar ook
principiële bezwaren. Een belangrijk principieel bezwaar is door collega
De Vries naar voren gebracht, namelijk de vraag waarom eigenlijk zittende
werknemers bevoordeeld zouden worden ten opzichte van al degenen die ondanks
de krappe arbeidsmarkt toch nog altijd aan de kant staan. Een tweede vraag
is, welk maatschappelijk knelpunt de staatssecretaris eigenlijk wil oplossen
met dit deel van het wetsvoorstel. Geldt niet dat, als zich een vacature in
een bedrijf voordoet en een werknemer die vacature of een deel daarvan wil
gaan bezetten, daar bij normaal functioneren eigenlijk helemaal geen problemen
over zijn? Is er bijvoorbeeld ooit geprocedeerd over een aanspraak op urenuitbreiding,
net zoals er wel ettelijke keren is geprocedeerd over recht op deeltijd? Wat
betekent dit element in het wetsvoorstel eigenlijk voor het bevorderen van
de combinatie van arbeid- en zorgtaken? Ik zie dat op het eerste gezicht niet,
of de staatssecretaris zou moeten zeggen dat het belangrijk is dat een werknemer
die in deeltijd gaat werken, na verloop van tijd weer terug kan keren naar
de oude arbeidsduur. Dan zou echter een terugkeeroptie moeten worden geregeld
en die regelt dit wetsvoorstel niet. Het wetsvoorstel regelt méér,
namelijk een recht op uitbreiding tout court. Tegelijkertijd regelt het echter
ook minder, omdat het recht op uitbreiding nu eenmaal onderworpen is aan het
regime van "vijf-achtste dwingend recht" waar ik eerder over sprak.Daarover gesproken merk ik op dat ik deze constructie, die zich langzamerhand
steeds meer in het arbeidsrecht begint uit te breiden, een onwenselijke vind.
Ik vind het onwenselijk dat een werkgever in overleg met een ondernemingsraad
of een personeelsvertegenwoordiging afspraken kan maken die rechtstreeks van
belang zijn voor de arbeidsvoorwaarden van individuele werknemers. Zeker naarmate
een bedrijf kleiner is, kunnen zich daarover allerlei conflicten op de werkvloer
voordoen. Ik vind dat een ondernemingsraad, met alle respect voor het werk
dat ondernemingsraden verzetten, niet gezien kan worden als een "countervailing
power" tegenover de werkgever zoals een vakbond dat is. Ik vind dan ook dat
wij voorzichtig moeten zijn met een uitbreiding in het arbeidsrecht van dat
"vijf-achtste dwingend recht".Bij het punt van de urenuitbreiding valt mij ook op, dat de clausulering
van zwaarwegende bedrijfsbelangen in feite niet werkt. De staatssecretaris verstrikt zich ook in de memorie van antwoord als het gaat om de
argumentatie ten aanzien van een aantal casusposities die in het verslag naar
voren zijn gebracht. Het is eenvoudig om te zeggen "wie het eerst komt, die
het eerst maalt", maar vervolgens blijken ook allerlei andere aspecten een
rol te spelen, bijvoorbeeld ziekteverzuim en anciënniteit. Dat zijn geen
aspecten die in de praktijk kunnen worden aangemerkt als zwaarwegende bedrijfsbelangen.
Een werkgever zal niet kunnen zeggen dat hij de een wel urenuitbreiding gunt
omdat die werknemer nu eenmaal een jaar langer in dienst is dan een ander.
Daarbij kan de werkgever zich niet op een zwaarwegend bedrijfsbelang beroepen.
Ik vraag de staatssecretaris daarom nog eens aan te geven, waarom ten aanzien
van de urenuitbreiding gekozen is voor deze ingewikkelde clausulering van
zwaarwegende bedrijfsbelangen.Ik kom tot een conclusie, voorzitter. Het belang van een wettelijk recht
op deeltijdarbeid kan nog altijd niet worden onderschat. De vormgeving van
de nu voorgestelde regeling had aanmerkelijk eenvoudiger gekund; dat was de
effectiviteit ten goede gekomen. Ik ben bang dat de norm die nu wordt voorgesteld,
meer conflicten oproept dan beslecht. Gezien de lange voorgeschiedenis en
de vele varianten die ten aanzien van een wettelijk recht op deeltijdarbeid
ter tafel zijn gekomen, moet ik tot de conclusie komen dat dit niet de beste
gemene deler van al die varianten is, maar het slechtste gemene veelvoud.
Als mijn fractie met dit wetsvoorstel instemt, is dat in ieder geval niet
con amore.De voorzitter:Ik geef het woord aan de heer Stekelenburg, die zijn maidenspeech zal
houden.De heer Stekelenburg (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Als minister Peper niet ziek zou zijn geweest,
zou ik vorige week bij de behandeling van de begroting van BZK voor het eerst
als Eerste-Kamerlid in dit huis het woord hebben gevoerd, namelijk over het
grotestedenbeleid van minister Van Boxtel. Een thema dat nauw aansluit bij
mijn hoofdfunctie. Nu mag ik spreken over aanpassing van de arbeidsduur, een
thema dat in dit huis een bijzondere geschiedenis heeft en waar ik in een
vorige hoofdfunctie nogal bij betrokken was. Nu meer indirect, als vertegenwoordiger
van de PvdA-fractie in de Eerste Kamer, niet uit eigen ervaring, hoogstens
waar het gaat om vermeerdering van arbeidsduur.Bij discussies over arbeidstijden (arbeidstijdverkorting, deeltijdarbeid,
vierdaagse werkweek) is altijd de vraag aan de orde of dat moet worden overgelaten
aan individuele afspraken tussen werkgever en werknemer, aan collectieve afspraken
in CAO-verband tussen werkgeversorganisaties en vakbonden, aan afspraken tussen
werkgever en medezeggenschapsorganen, of dat het moet worden geregeld door
middel van wetgeving. Die discussie is actueel geweest toen vanuit delen van
de vrouwenbeweging gepleit werd voor een wettelijke regeling van de arbeidstijdverkorting,
en opnieuw bij de discussie over deeltijdarbeid. Ik zei al: deze Kamer heeft
daar een geschiedenis in, omdat in 1997 het initiatiefwetsontwerp van Paul
Rosenmöller in deze Kamer sneuvelde. Via een geslaagde lobby van CNV
en VNO/NCW besloot het CDA op de valreep tegen het wetsontwerp te stemmen,
waardoor het geen meerderheid kreeg. Het CDA had onder andere de verwachting
dat in vele CAO's wel afspraken gemaakt zouden worden. Die verwachting is
voor een deel – in mijn ogen een te gering deel – uitgekomen.
Er is sprake van uitbreiding, maar naar onze opvatting duidelijk onvoldoende.
Weliswaar is Nederland in Europa koploper wat het aantal deeltijdwerkers betreft –
tussen de 35 en 40% van de Nederlandse werknemers werkt in deeltijd –
maar toch is er nog steeds sprake van een te geringe participatie. De participatie
neemt toe (het aantal vrouwen dat werkt, ligt inmiddels op zo'n 60%), maar
het gaat dan veelal om te kleine baantjes.Voor de PvdA-fractie is er dan ook alle aanleiding om positief te staan
tegenover wetgeving op dit terrein. Wij doen dat niet omdat er geen vertrouwen
zou bestaan in afspraken tussen werkgevers en werknemers, maar omdat wij vaststellen
dat veel werknemers toch wetgeving als basis nodig hebben om individuele of
collectieve afspraken te kunnen maken over vermindering of uitbreiding van
de arbeidsduur. Of om het anders te zeggen: als door deze wetgeving zodanige
drempels geslecht worden dat meer mensen aan het werk komen en dat er een
betere verhouding tussen arbeid en zorg, tussen werk en privé gaat
ontstaan, dan is onze fractie bereid deze wet te steunen, ook al is de wet
er bij de behandeling in de Tweede Kamer bepaald niet beter op geworden. Voor
ons telt echter dat deze wet ten principale het recht van de werknemer op
aanpassing van de arbeidsduur codificeert. Dat past bij de groei naar een
nieuwe samenleving, waarin het kostwinnersmodel, met vooral de man als kostwinner
en de vrouw belast met de zorg, plaatsmaakt voor het tweeverdienersmodel:
man en vrouw beiden verant- woordelijk voor arbeid en zorg en dat ook eerlijker
verdelen. Veel meer een maat-maatschappij, waarbij de maat afhankelijk is
van de levensfase waarin mensen verkeren. In principe bijdragen aan de situatie
dat mannen en vrouwen arbeid en zorg beter kunnen combineren. Dat zal vaak
betekenen dat mannen minder en vrouwen meer gaan werken en daarmee wordt toch
ook de totale arbeidsparticipatie bevorderd. Jongeren en ouderen zonder zorgtaken
kunnen in dat opzicht rustig langer gaan werken.Ons sprak een citaat van de staatssecretaris in het blad Zeggenschap aan.
Zij zei daar: "Wij gaan van een specialistische naar een diverse samenleving.
In de specialistische samenleving zijn arbeid en zorg gescheiden circuits,
in de diverse samenleving is dat gecombineerd. Man en vrouw trekken samen
in plaats van gescheiden op. In de kostwinnerssamenleving is de man overheersend.
Hij bepaalt de norm in de cultuur en ook in de politiek. Dat willen wij veranderen."
De PvdA wil economische zelfstandigheid voor vrouwen bereiken. Deelname aan
het arbeidsproces is daarbij essentieel en het is meegenomen dat het ook nog
helpt om de krapte op de arbeidsmarkt op te lossen.Toch wil ik ook in dit overleg met de staatssecretaris nog enige verduidelijking
op zes punten. In de eerste plaats is de regeling niet van toepassing op werkgevers
met minder dan tien werknemers (artikel 2, lid 12). Ze voorziet slechts in
een geclausuleerd recht op aanpassing van de arbeidsduur. Juist omdat een
verzoek afgewezen mag worden op grond van zwaarwegende belangen (artikel
2, lid 5) is er geen reden om kleine werkgevers uit te zonderen. Nu dat in
de Tweede Kamer toch is gedaan, ben ik benieuwd wat nu precies de tweede zin
van lid 12 betekent, waarin staat dat zo'n kleine werkgever wel een regeling
dient te treffen. Wat wil dat zeggen? Als ik dat tot me door laat dringen,
zou ik kunnen stellen dat deze kleine werkgever in ieder geval enigerlei in
rechte afdwingbare aanspraak op aanpassing van de arbeidsduur moet scheppen.
Kan de staatssecretaris bevestigen dat deze interpretatie van de tweede zin
van artikel 2, lid 12, juist is?De regering stelt dat de werknemer in rechte de naleving van die verplichting
tot het treffen van een regeling kan vorderen. Op blz. 15 van de memorie van
antwoord wordt daar iets over gezegd. De vraag is, of dat niet volstrekt irreëel
is. Waarom zou de werknemer dat doen, nog daargelaten het risico dat de arbeidsverhouding
daarmee onder spanning komt te staan? Het is hem er immers om te doen dat
de werkgever concreet in zijn geval het verzoek om aanpassing van de arbeidsduur
inwilligt. Het ligt meer voor de hand dat de werknemer, als hij het al waagt
te gaan procederen, dan direct van de werkgever medewerking vordert op grond
van diens verplichting zich als goed werkgever te gedragen (artikel 7:611
Burgerlijk Wetboek). Is de staatssecretaris het met mij eens dat verwacht
mag worden, dat de rechter bij de beoordeling van de vordering van de werknemer
op grond van het goed werkgeverschap tot medewerking aan de door hem gewenste
aanpassing van de arbeidsduur, het de werkgever zal aanrekenen en zal laten
meewegen dat de werkgever zijn verplichting tot het treffen van een regeling
niet is nagekomen? Hoewel wij daarover hier niet gaan, zou ook mogen worden
verwacht dat, als de vordering van de werknemer in zo'n geval wordt afgewezen,
de werkgever de proceskosten zou moeten betalen.Artikel 2, lid 11, maakt het mogelijk ten aanzien van vermeerdering van
de arbeidsduur bij CAO of bij schriftelijke overeenstemming tussen werkgever
en medezeggenschapsorgaan af te wijken van de regeling. Deze afwijkingsmogelijkheid
is helaas in de Tweede Kamer erbij geamendeerd. Noch de regering, noch een
aantal fracties in de Tweede Kamer en noch bijvoorbeeld vertegenwoordigers
van de werknemers wilden deze mogelijkheid. De regeling voorziet immers slechts
in een geclausuleerd recht op vermeerdering van de arbeidsduur, zonder enige
concrete verplichting op te leggen omtrent de vormgeving van die aanpassing
van de arbeidsduur. Waarom moeten werkgevers dan de mogelijkheid krijgen om
in CAO-onderhandelingen de vakbonden onder druk te zetten om – eventueel
als "wisselgeld" voor concessies van werkgeverszijde – mee te werken
aan beperking van het recht op vermeerdering van de arbeidsduur? Ik vind dat
het recht op aanpassing, waaronder vermeerdering, van de arbeidsduur niet
onderhandelbaar hoort te zijn.Nu is niet te verwachten – zo ken ik ze nog wel – dat vakbonden
op dit punt licht zullen toegeven aan wensen van werkgevers. Onze bezwaren
spitsen zich dan ook toe op de geschapen mogelijkheid van afwijking met medewerking
van het medezeggenschapsorgaan. De wetgever behoort de ondernemingsraad en
de personeelsvertegenwoordiging niet in de positie te manoeuvreren dat hun
beslissingen om aan de werkgever toe te geven, rechtstreeks negatief doorwerken
in de rechtspositie van de individuele werknemers. Mevrouw De Wolff heeft
daarover zojuist al uitvoerig gesproken. Dat de wet soms wel afwijking van
overigens dwingendrechtelijke bepalingen bij CAO toestaat, wordt gerechtvaardigd
door de omstandigheid dat met betrokkenheid van onafhankelijke en professionele
werknemersorganisaties die zich kunnen beroepen op de vrijheid van onderhandelen
en van collectieve actie, een bijzondere waarborg tegen ondoordacht opgeven
van de door de wetgever beoogde bescherming is gegeven. Ongeacht het belang
dat men hecht aan (verdere ontwikkeling van) medezeggenschap van werknemers,
kan toch eenzelfde mate van professionaliteit en onafhankelijkheid ten aanzien
van het medezeggenschapsorgaan van de onderneming niet worden verondersteld.
Wat is de opvatting van de staatssecretaris over deze variant van afwijking
van dwingendrechtelijke wettelijke bepalingen?De laatste zin van artikel 2, lid 3, bepaalt, dat de werknemer ten hoogste
éénmaal per twee jaren nadat de werkgever een eerder verzoek
heeft ingewilligd of afgewezen, opnieuw een verzoek kan doen. Dit sluit natuurlijk
niet uit dat de werknemer zo dikwijls een verzoek kan indienen als hem goeddunkt
omdat hij meent daartoe goede redenen te hebben, hoewel het gemeten naar de
laatste zin van lid 3 eigenlijk te vroeg is. Alleen is de werkgever dan in
beginsel niet gehouden om dat verzoek in behandeling te nemen en daarop op
voet van lid 5 te beslissen. In de memorie van antwoord aan de Eerste Kamer
erkent de regering terecht, in antwoord op vragen van de VVD-fractie, dat
omstandigheden zich zodanig ingrijpend kunnen wijzigen dat de werknemer in
redelijkheid niet aan die termijn kan worden gehouden. Zij verbindt daaraan
echter niet de consequentie dat de werkgever dan op zo'n vroegtijdig nieuw
verzoek moet beslissen op voet van lid 5 en het dus in beginsel, behoudens
zwaarwegende bedrijfsredenen, moet inwilligen. Van de staatssecretaris wil
ik graag de bevestiging dat de werkgever onder zulke omstandigheden toch op
het verzoek, hoewel het gemeten naar de laatste zin van lid 3 te vroeg is
gedaan, moet beslissen op voet van lid 5.In verband met het vorige punt merk ik op dat de regering slechts over
ingrijpende verandering van de omstandigheden aan de zijde van de werknemer
spreekt. Diezelfde redering moet naar mijn mening worden gevolgd wanneer de
omstandigheden aan de zijde van de werkgever zodanig gewijzigd zijn, dat de
zwaarwegende bedrijfsbelangen die eerder hebben geleid tot afwijzing van een
verzoek, niet meer actueel zijn. Ook dan brengt de redelijkheid en de billijkheid
met zich mee, dat de werknemer al eerder weer een nieuw verzoek kan doen en
dat de werkgever dat verzoek dan op voet van lid 5 in beginsel moet inwilligen.
Ook op dit punt krijg ik graag een bevestiging van de staatssecretaris.Dan nu mijn laatste kanttekening, voorzitter. Artikel 2, lid 6, bepaalt
dat de werkgever in beginsel de werktijden (in verband met de wijziging van
de arbeidsduur) moet vaststellen overeenkomstig de wensen van de werknemer,
tenzij die wensen naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid moeten wijken
voor belangen van de werkgever. Hiermee is een regel voor vaststelling
van de werktijden geïntroduceerd voor het geval die vaststelling in verband
met de aanpassing van de arbeidsduur opnieuw moet geschieden. Er geldt echter
nog steeds geen algemene regel waarop de werknemer zich kan beroepen, indien
hij alleen een aanpassing van de werktijden (niet de arbeidsduur) wenst. Hierdoor
ontstaat een onevenwichtigheid. De Arbeidstijdenwet schrijft slechts in algemene
termen voor, dat de werkgever bij zijn beleid op het gebied van de werktijden
rekening moet houden met de persoonlijke omstandigheden van de werknemers.
Maar dat voorschrift is niet bedoeld om aan de individuele werknemer een aanspraak
op aanpassing van de werktijden toe te kennen. Een toezegging van de staatssecretaris
om op dit punt een voorziening te treffen en daarmee de gesignaleerde onevenwichtigheid
te verhelpen, is wenselijk en zou ons in ieder geval helpen.Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie heeft uiteraard gevolgd hoe de behandeling
in de Tweede Kamer is verlopen. Vanochtend onderweg hier naartoe heb ik delen
van het verslag er nog eens op nagelezen. Er is heel wat onderhandeld. Het
was een geven en nemen. Er zijn compromissen gesloten, uiteindelijk uitmondend
in deze wet. Mooi? Nee, dat niet. Het is een voorbeeld van compromissen.Juist omdat in de Tweede Kamer die compromissen zijn gesloten, waarbij
de VVD-fractie een actieve rol heeft gespeeld, om het wetsvoorstel hierheen
te krijgen, hoop ik dat de gemaakte politieke deal ook hier in dit huis waarde-
en welvaartsvast zal blijken te zijn. Om die reden kijk ik met meer dan bijzondere
aandacht uit naar de bijdrage van de VVD-fractie. Daaruit kan een eerste beeld
ontstaan van de interne discussie binnen de VVD over de rol van de Eerste-Kamerfractie
in relatie tot óf een regeerakkoord óf gemaakte afspraken in
de Tweede Kamer.Concluderend, mijnheer de voorzitter. Wij willen uiteraard graag dat de
staatssecretaris reageert op onze vragen en stellingnames. Daardoor krijgt
het wetsvoorstel zoals het er ligt, nog een iets betere inkleuring. Daardoor
ook biedt het meer rechtszekerheid en is het een belangrijke stap op weg naar
een betere verhouding tussen arbeid en zorg; een verhouding die wat ons betreft
zo snel mogelijk geregeld moet worden in een nieuwe Wet arbeid en zorg.De voorzitter:Mijnheer Stekelenburg, u hebt uw carrière grotendeels gemaakt in
de vakbeweging. Dat is zeer bekend. Ik zie in uw cv dat u in de vakbeweging
hebt gewerkt vanaf 1966 tot 1997. U hebt daarin eigenlijk wel het hoogst mogelijke
bereikt als voorzitter van de FNV. In die periode hebt u ongetwijfeld gestreden
voor forse loonsverhogingen. Ik herinner mij loonexplosies van 10 tot 15%
in het begin van de jaren zeventig. Maar u hebt ook actief meegedaan aan het
Akkoord van Wassenaar. Kortom, u hebt alle fases meegemaakt.Daarna bent u burgemeester van Tilburg geworden. Als burgemeester van
Tilburg hebt u onder andere uitspraken gedaan op het gebied van het drugsbeleid
dat in de gemeente Tilburg wordt gevoerd. Dat leidde tot de kop in de krant:
Wij zoeken de grenzen van de wet. Het is natuurlijk interessant, dat u als
burgemeester de grenzen van de wet zoekt, terwijl u hier als lid van de Staten-Generaal
mag meedoen aan het verleggen en het vaststellen van diezelfde grenzen van
de wet.Het is boeiend om iemands cv te lezen, omdat het complex aan nevenfuncties
iets vertelt van de persoon. Die nevenfuncties variëren bij u van lid
van de raad van toezicht van SOS Kinderdorpen tot respectabele commissariaten.
Een partijpolitieke functie die hier werd vermeld, vond ik zeer interessant.
Hier staat namelijk dat u vice-fractievoorzitter bent van de Partij van de
Arbeid in de Tweede Kamer der Staten-Generaal. En dat vanaf 8 juni 1999. Misschien
dat dat een wens van u is, maar ik geloof toch dat dat niet combineerbaar
is met uw functie hier. Misschien wilt u dat rechtzetten.Kijkend in de krantenknipsels, zie ik hier staan dat u hebt gesproken
over tolpoorten rond Tilburg. Boven dat artikel staat, dat u spreekt op persoonlijke
titel. U zult hier in dit huis meemaken dat er altijd een spanning is tussen
het spreken op persoonlijke titel en het feit dat je tegelijkertijd te maken
hebt met een politieke achterban, met verkiezingsprogramma's die toch zeer
gerespecteerd moeten worden en wellicht ook met regeerakkoorden.Tot slot nog een stukje uit een krantenknipsel waar een journalist u typeert.
Dat is misschien wel aardig, want dan hoef ik dat niet te doen. Hier staat:
Stekelenburg is een aardige man, hij heeft een goede inborst, een sterke kop
en wat bijzonder voor hem inneemt, hij gaat steevast gekleed in de verkeerde
combinaties: rood jasje op spijkerbroek.Ik zou deze journalist willen uitnodigen om hier nog eens naar u te komen
luisteren en kijken.Ik wens u geluk met uw maidenspeech.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Mevrouw Kneppers-Heynert (VVD):Mijnheer de voorzitter! De VVD-fractie heeft bewondering voor de gedrevenheid
waarmee de staatssecretaris het ideaal van een geëmancipeerde maatschappij
wil bereiken, maar tegelijkertijd vragen wij ons af, of we hier niet tegen
de grenzen van de maakbare samenleving aanlopen. Tussen droom en daad staan
wetten in de weg en praktische bezwaren, zo is vanmorgen al gezegd. Deze (ontwerp)Wet
aanpassing arbeidsduur heeft praktische en juridische bezwaren die naar onze
mening de dromen en de daden van de staatssecretaris in de weg staan. Voor
de VVD-fractie is de kern van het probleem met dit wetsontwerp: te veel nadruk
op de maatschappelijke kant en te weinig oog voor de wetgevende.Het voor ons liggende wetsvoorstel vormt de eerste tranche van de beoogde
Kaderwet arbeid en zorg. Doel van deze wet is om de combinatie van arbeid
en zorg beter mogelijk te maken. Kern van het wetsontwerp is dat de werknemer
zonder dat daarvoor een motivering nodig is, zijn werkgever kan verzoeken
om aanpassing van de arbeidsduur, zowel naar boven als naar beneden. De werkgever
moet dit verzoek honoreren, tenzij er zwaarwichtige bedrijfsbelangen zijn
die dit verhinderen.Aan het wetsontwerp ligt een emancipatorisch doel ten grondslag. Generaliserend
gesproken: vrouwen de kans geven op economische zelfstandigheid door hen in
staat te stellen meer te gaan werken en mannen minder te laten
werken teneinde voor hun kinderen te kunnen zorgen. Het wetsontwerp sluit
het omgekeerde (vrouwen gaan minder en mannen meer werken) niet uit. Laat
ik voorop stellen, dat de VVD het emancipatorische doel van harte ondersteunt.
Een van de pijlers van het liberalisme is het scheppen van mogelijkheden voor
het individu om zijn eigen leven in te richten. So far, so good. Maar deze
wet maakt in de praktijk ook andere toepassingen mogelijk dan waarvoor zij
is bedoeld. Immers, de werknemer hoeft zijn verzoek niet te motiveren. Maar
waarom eigenlijk niet? Om zwangerschaps- of ouderschapsverlof te krijgen,
moet je toch ook zwanger respectievelijk moeder of vader zijn? In deze wet
doet het er niet toe of de werknemer kinderen heeft en, zo ja, of hij of zij
(maar ik zal dat niet steeds herhalen) daadwerkelijk voor ze gaat zorgen,
dan wel zijn huis gaat verbouwen, gaat voetballen of golfen of een eigen bedrijf
of adviesbureau gaat beginnen. Het kan allemaal. De vraag is dan ook in hoeverre
de doelstellingen van deze wet gerealiseerd zullen worden. Oneigenlijk gebruik
wordt in de hand gewerkt als wetsbepalingen inadequaat zijn om te bereiken
wat de wetgever wil bereiken, en dat is hier ons inziens het geval.Diverse malen is bij de parlementaire behandeling de vraag aan de orde
geweest, of een wettelijke regeling wel het juiste instrument is om het hier
beoogde doel te bereiken. De staatssecretaris heeft steeds aangegeven, dat
zij redenen ziet voor een wettelijke regeling in plaats van al dan niet collectieve
contractuele regelingen. Als voor het wettelijk instrument wordt gekozen,
moet het wel beter worden vormgegeven dan thans het geval is, namelijk door
de uitvoering en de handhaving te regelen. De uitvoeringsbepalingen zijn in
deze ontwerpwet gebrekkig en de handhaving ontbreekt geheel. Mevrouw De Wolff
wees daar al op ten aanzien van artikel 2, lid 12, maar het is ook op andere
plaatsen het geval. De VVD zou hierop graag een reactie van de regering zien
en vraagt zich af hoe de regering denkt de doelstelling van deze wet te realiseren.
De VVD-fractie wil meteen daaraan nog een andere vraag koppelen met betrekking
tot artikel 4, de evaluatiebepaling. Is het bekend of is te onderzoeken hoeveel
mensen thans arbeid en zorgtaken combineren? Om welk percentage van de arbeidsmarkt
gaat het? Als dat niet bekend is of op korte termijn kan zijn, hoe kunnen
dan over enkele jaren de doeltreffendheid en de effecten van deze wet in de
praktijk gemeten worden? Hooguit kan dan gemeten worden hoeveel mensen er
meer of minder zijn gaan werken. Maar meer of minder gaan werken, was op zich
toch niet het doel van deze wet?Ook een ander belangrijk uitgangspunt van de wet, namelijk dat er een
evenwicht moet zijn tussen de belangen van de werknemers en de belangen van
de werkgevers, ziet de VVD in dit wetsvoorstel niet gerealiseerd. Voor de
werknemer neemt de flexibiliteit toe als hij daartoe het initiatief neemt.
Dit geldt niet voor de werkgever. Hij kan alleen reageren op verzoeken van
werknemers en hij kan alleen maar hopen dat de door hen gewenste flexibiliteit
enigszins spoort met de voor de organisatie gewenste of noodzakelijke flexibiliteit.
De werknemer wil aanpassing van zijn arbeidsduur, maar hoeft zijn verzoek
niet te motiveren. De werkgever heeft een zware plicht om schriftelijk te
motiveren dat het door de werknemer voorgestelde wel of niet kan. Of de werkgever
het ook wíl, is kennelijk niet aan de orde, terwijl de basis van de
overeenkomst, ook de arbeidsovereenkomst, toch nog steeds wilsovereenstemming
is. De regering rechtvaardigt deze inbreuk door te verwijzen naar andere arbeidsrechtelijke
wetten, onder andere de Wet flexibiliteit en zekerheid waarin ook de contractvrijheid
wordt ingeperkt. De VVD-fractie vindt dit een andere situatie. In de Wet flexibiliteit
en zekerheid vindt inbreuk op de contractsvrijheid haar rechtvaardiging in
het feit, dat het gebeurt omwille van bescherming van de werknemer, bijvoorbeeld
tegen al te zeer repeterend gebruik van de arbeidsovereenkomst voor bepaalde
tijd. In dit wetsontwerp gaat het niet om bescherming van de werknemer, maar
om emancipatie. De VVD-fractie wil graag weten of dit voor de regering geen
verschil maakt. Zoals het kabinet weet, hecht de VVD erg aan de vrijheid van
partijen om zelf hun afspraken te regelen, en die vrijheid wordt hier doorkruist.
Bovendien verliest de werkgever, zoals ik al zei, flexibiliteit bij de bedrijfsvoering,
terwijl de Flexwet juist tot doel had de flexibiliteit bij de bedrijfsvoering
te vergroten.Het wetsvoorstel is ook onevenwichtig in die zin, dat de werknemer kan
volstaan met een simpel briefje, terwijl de werkgever een hele procedure moet
volgen. Is de regering niet van mening, dat dit een nogal bureaucratische
gang van zaken is? En wat zal het effect zijn als bijvoorbeeld bij inwerkingtreding
van de wet, werknemers "en masse" van de regeling gebruik willen maken? Op
eerdere soortgelijke vragen van de RPF/GPV- en SGP-fracties heeft de staatssecretaris
geantwoord, dat onderscheid gemaakt moet worden tussen de situatie waarin
meerdere werknemers tegelijkertijd een verzoek doen en de situatie waarin
werknemers dat op verschillende tijdstippen doen. In het laatste geval geldt,
zo stelde zij "wie het eerst komt, wie het eerst maalt". Ziet de staatssecretaris
niet het risico, dat werknemers in een bedrijf er geen begrip voor zullen
hebben dat sommige collega's hun verzoek wél gehonoreerd zien en andere
niet? Zal dit niet een hoop onrust geven?In het geval dat meerdere werknemers tegelijkertijd een verzoek indienen
en één verzoek niet tot zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen
leidt, maar meerdere verzoeken wel, zal de werkgever in overleg met de betrokkenen
tot een oplossing moeten komen, aldus de staatssecretaris. Maar waarover moet
dat overleg gaan en waarop grondt de werkgever zijn beslissing waar hij geen
individuele belangenafweging kan en mag maken?De regering rechtvaardigt een wettelijke regeling met een beroep op een
gebrek aan zelfregulering in de marktsector en met de constatering dat de
toename van deeltijdarbeid zich vooral voordoet in sectoren en functies waarin
deeltijd al vanzelfsprekend was. In hogere specialistische functies en in
bepaalde sectoren komt deeltijdarbeid maar moeilijk van de grond. Er moet
een cultuuromslag komen en met wetgeving wil de regering deze cultuuromslag
een steuntje in de rug geven, aldus de staatssecretaris. De VVD maakt zich
zorgen of dat wel zal lukken. In organisaties waar het "not done" is om te
vragen om vermindering van arbeidsduur, zullen werknemers dat niet ineens
gaan doen omdat er een wet is die dit mogelijk maakt. Bedrijfsculturen
veranderen niet alleen onder invloed van wetgeving. Daar is meer voor nodig.
Is de regering het hiermee eens?Kortom, juist in de sectoren waarin nog weinig op dit gebied gebeurt,
zullen werknemers hun carrière niet in de waagschaal durven stellen
en niet verzoeken om aanpassing. Ziet de staatssecretaris niet veel meer in
het ondersteunen van initiatieven vanuit het bedrijfsleven zelf, zoals het
initiatief van Randstad en ING om te komen tot een keten van kinderdagverblijven,
zoals te lezen is in Forum, het opinieblad van VNO-NCW, van 27 januari jongstleden?
Voor verandering van bedrijfsculturen zijn naast veel tijd, dergelijke kwartiermakers
nodig.Werknemers mogen van hun werkgever verwachten dat hij begrip heeft voor
hun privé-situatie en daarmee voorzover mogelijk rekening houdt. Als
de werknemer daarvan gemotiveerder voor zijn werk wordt, heeft de werkgever
daar ook nog profijt van. Maar er kan van werkgevers niet verwacht worden,
dat zij begrip hebben voor oneigenlijk gebruik. De krapte op de arbeidsmarkt
helpt momenteel wellicht de werknemers hun wensen te realiseren, maar het
kan verkeren. Over enkele jaren kan de arbeidsmarktsituatie weer volstrekt
anders zijn. Wat is dan het effect van deze wet?De Raad van State heeft geadviseerd het wetsvoorstel in het BW op te nemen.
In de Tweede Kamer is uitvoerig over deze vraag gediscussieerd, maar uiteindelijk
is een daartoe strekkend amendement verworpen. Ik wil deze kwestie niet opnieuw
aan de orde stellen – het CDA heeft er vanmorgen ook al vragen over
gesteld – maar ik vind wel dat plaatsing in het BW vanuit systematisch
oogpunt de voorkeur verdient. Ik heb een andere vraag die betrekking heeft
op de verhouding tussen deze wet en het gemene arbeidsrecht in het BW. Is
de Wet aanpassing arbeidsduur een lex specialis die derogeert aan de algemene
wet, of is het een wet die aanvullend is op de algemene arbeidsrechtelijke
regels? In het laatste geval geldt zowel het gemene recht als de speciale
regeling. Meer sprekers hebben vanmorgen vragen gesteld die in deze richting
gaan.Mijnheer de voorzitter! Ik stel deze vraag aan de staatssecretaris naar
aanleiding van haar antwoord op een eerder door mij bij de schriftelijke behandeling
gestelde vraag, en wel de vraag, of het mogelijk is dat in bijzondere situaties
aan de kant van de werknemer (bijvoorbeeld overlijden van de partner) de werkgever
op grond van goed werkgeverschap juridisch gedwongen kan worden een verzoek
om aanpassing te honoreren, ook al wordt dit binnen twee jaar na een vorig
(al dan niet ingewilligd) verzoek gedaan. In haar antwoord bevestigt de staatssecretaris,
dat de subjectieve elementen aan de kant van de werknemer geen enkele rol
spelen bij de afwikkeling van een verzoek om aanpassing van de arbeidsduur,
maar betoogt zij toch dat het beginsel van goed werkgeverschap in deze bijzondere
gevallen de werking beperkt van de bepaling dat hoogstens eenmaal per twee
jaar een verzoek om aanpassing kan worden gedaan. In dit antwoord lopen naar
mijn mening de twee systemen (de wet derogeert, dan wel de wet vult aan) door
elkaar. Ik interpreteer het antwoord van de staatssecretaris als volgt en
ik zou graag van haar horen of zij het met mij eens is.Als de Wet aanpassing arbeidsduur aanvullende werking heeft, betekent
dit dat de werknemer a) eenmaal per twee jaar een mogelijkheid heeft om b)
ongemotiveerd een verzoek tot aanpassing te doen. De werkgever heeft een zware
motiveringsplicht bij weigering. Daarnaast mag de werknemer op grond van het
gemene arbeidsrecht a) te allen tijde een verzoek indienen, maar dat moet
hij dan b) gemotiveerd doen (bijvoorbeeld: er zijn onvoorziene omstandigheden).
De werkgever heeft in dit geval een minder zware motiveringsplicht om te weigeren
(goed werkgeverschap in plaats van zwaarwichtige bedrijfsbelangen).Als de Wet aanpassing arbeidsduur geen aanvullende werking heeft, maar
een derogerende, dan stelt de Wet aanpassing arbeidsduur het gemene arbeidsrecht
opzij en maakt de Wet aanpassing arbeidsduur elk ander verzoek onmogelijk.
In dit geval mag alleen eenmaal per twee jaar een ongemotiveerd verzoek worden
ingediend.In het antwoord van de staatssecretaris (de Wet aanpassing arbeidsduur
is in die situatie van toepassing, maar het beginsel van goed werkgeverschap
beperkt de werking) lopen, zoals ik al zei, beide systemen door elkaar. Het
antwoord had naar mijn mening moeten luiden, dat het wetsontwerp eenmaal wet
zijnde, niet van toepassing is, omdat in zo'n situatie het algemene arbeidsrecht
toepasselijk is. Dit betekent dat de Wet aanpassing arbeidsduur aanvullende
werking heeft. Is de staatssecretaris het met mijn conclusie eens?Mijn volgende vraag gaat over artikel 2, lid 12, dat in de wet is opgenomen
na aanneming van een amendement nr. 29 van mevrouw Bijleveld-Schouten, en
dat inhoudt dat artikel 2 niet van toepassing is op werkgevers met minder
dan 10 werknemers. Er wordt gesproken over werknemers en niet over fte's.
Iedere werknemer telt dus mee, hoe klein zijn aanstelling ook is. Er is niet
geregeld, dat de werkgever, wil de wet van toepassing zijn, gedurende een
bepaalde periode 10 werknemers in dienst moet hebben. Dit kan nogal fluctueren.
Ook een peildatum is niet geregeld. In een wet die uit haar aard fluctuatie
in de hand werkt, wekt dit bevreemding. Gaarne een reactie van de staatssecretaris.Mijn volgende vraag is hoe de werkgever een aanvraag bij fluctuatie behandelt.
Laat ik een voorbeeld geven. Op 1 november heeft een werkgever 9 werknemers
in dienst. Op 1 januari treedt een nieuwe werknemer in dienst. Vanaf dat moment
is de wet van toepassing: er zijn 10 werknemers. Op 1 februari dient een werknemer
een verzoek in tot aanpassing van zijn arbeidsduur, maar per 1 april vertrekt
er weer iemand. Wat is nu rechtens de situatie? Ik ga ervan uit dat er geen
algemeen verbindend verklaarde CAO van toepassing is.Meneer de voorzitter! Ik ben bij ervan bewust dat ik de staatssecretaris
nog een aantal moeilijke vragen heb gesteld. Mijn fractie ondersteunt haar
ideaal van een samenleving waarin ieder zijn eigen keuzes kan maken, maar
wel rekeninghoudend met de belangen van anderen. Dit evenwicht is zoek en
dat verklaart onze bezorgdheid dat met deze wet niet zal worden bereikt wat
zij beoogt.De voorzitter:Mevrouw Kneppers-Heynert, wat zal ik tegen u zeggen. Om te beginnen viel
het mij op, dat u afkomstig bent van een christelijk lyceum, net als de vorige
spreker en de zittende voorzitter. Het is opvallend dat in dit land mensen
van eenzelfde type school, een christelijk lyceum, kunnen komen om vervolgens
te kiezen voor de zeer verschillende spectra van de politiek. De continuïteit
van het spectrum zie ik ook in uw levensloop.U bent na een juridische opleiding begonnen als medewerkster bij een verzekeringsbedrijf.
Daarna bent u de wetenschap ingegaan, waarin u carrière hebt gemaakt.
U bent al sinds een jaar of tien hoogleraar in de bedrijfskunde in Groningen,
waar het dan vooral gaat om de juridische aspecten. Maar naast de juridische
aspecten hebt u ook altijd de economische aspecten verkend, zoals ook uit
uw proefschrift blijkt.Dat zwalken tussen recht en economie zie ik ook enigszins in uw nevenfuncties
terug. Ik constateer dat u aan de ene kant de wetenschap dient als hoogleraar,
maar aan de andere kant nevenfuncties hebt in bijvoorbeeld het verzekeringsbedrijf,
maar ook betrokken bent bij een sociaal plan van een ziekenhuis. U bent ook
lid van een commissie tegen ongewenste intimiteiten op de universiteit. Ik
denk dat de VVD-fractie met u een specialist in huis heeft gehaald die, om
het in machotermen te zeggen, haar mannetje staat, excuus voor dat woordgebruik.
Immers, u kunt niet alleen meepraten over verzekeringen, wat natuurlijk heel
wat is in dit huis, maar u bent ook juridisch specialist en kunt, blijkens
uw publicaties, ook economische aspecten van beleid doorgronden.Ik wens u geluk met uw maidenspeech. Het lijkt mij dat dit onderwerp zeer
geschikt was om uiting te geven aan de combinatie van uw kennis en talenten.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Ik wijs de leden erop, dat wij de behandeling van de ontwerp-Wet aanpassing
arbeidsduur zullen voortzetten na de gecombineerde behandeling van beide volgende
wetsvoorstellen.De vergadering wordt een ogenblik geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-593-605.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl