Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van een Penitentiaire beginselenwet en daarmee verband houdende intrekking van de Beginselenwet gevangeniswezen met uitzondering van de artikelen 2 tot en met 5 en wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering alsmede enige andere wetten (Penitentiaire beginselenwet) (24263)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 4806-4846

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-04-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 67, pagina 4806-4846

09-04-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24263Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het voorstel van wet van de leden Koekkoek en Van Middelkoop houdende verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van een bepaling over de Nederlandse taal (24431)Pagina 4846-4860
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 9 april 1997)Pagina 4877-4877
Presentie en opening (woensdag 9 april 1997)Pagina 4805-4805
Regeling van werkzaamheden (woensdag 9 april 1997)Pagina 4805-4806
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels betreffende bijzondere verrichtingen op het gebied van de gezondheidszorg (Wet op bijzondere medische verrichtingen) (24788)Pagina 4860-4877
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van een Penitentiaire beginselenwet en daarmee verband houdende intrekking van de Beginselenwet gevangeniswezen met uitzondering van de artikelen 2 tot en met 5 en wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering alsmede enige andere wetten (Penitentiaire beginselenwet) (24263)Pagina 4806-4846

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 202 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van een Penitentiaire beginselenwet en daarmee verband houdende intrekking
van de Beginselenwet gevangeniswezen met uitzondering van de artikelen 2 tot
en met 5 en wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van
Strafvordering alsmede enige andere wetten (Penitentiaire beginselenwet) (24263).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Dittrich (D66):"Aan de manier, waarop een land met zijn gevangenen omgaat, kun je het
beschavingspeil afmeten." Dat heeft een diplomaat eens tegen mij gezegd. Met
dat beschavingspeil is het in Nederland redelijk gesteld, denk ik. En ik durf
zelfs te beweren dat Nederland, nadat het wetsvoorstel is aanvaard, nog verder
boven het Amsterdams peil van beschaving uit zal komen.De Penitentiaire beginselenwet gaat over hoe de overheid met gevangenen
omgaat; mensen die van hun vrijheid zijn beroofd, omdat zij door de strafrechter
voor het plegen van een misdrijf werden veroordeeld. Snelle berechting en
tenuitvoerlegging helpt bij de acceptatie van de opgelegde straf door de veroordeelde
en de maatschappij. Het komt het vertrouwen in de rechtsstaat ten goede.Nu is er nog een gezegde "eens een dief, altijd een dief". D66 wil het
daar niet mee eens zijn. D66 ziet het opleggen van een gevangenisstraf als
een laatste oplossing. Liefst moeten eerst andere middelen zijn beproefd om
iemand op de consequenties van zijn daden te wijzen, bijvoorbeeld het opleggen
van een werk- of leerstraf. Toch moet een gevangenisstraf soms wel opgelegd
moet worden, omdat de aard van het misdrijf te ernstig is. Maar dat wil niet
zeggen dat iemand dan zomaar zonder meer opgesloten zou moeten worden. Tijdens
het uitzitten van de straf heeft de overheid de unieke mogelijkheid om de
gevangene op een zinvolle manier voor te bereiden op terugkeer in de samenleving.
De maatschappij noch de gedetineerde heeft er iets aan als de gedetineerde
simpelweg zijn straf uitzit en onvoorbereid van de ene op de andere dag weer
buiten staat. Zonder huis, zonder geld, en weer in de oude
vriendenkring is de kans groot dat iemand dan alweer snel in de fout in gaat.
Daarom biedt gevangenschap ook een gelegenheid om mensen vaardigheden aan
te leren, om ze beter toe te rusten voor het leven na de gevangenis; resocialisatie
dus. Wat D66 betreft, zou het motto van dit wetsvoorstel moeten zijn dat het
gezegde "eens een dief, altijd een dief" kan veranderen voor veel gedetineerden
in "eens een dief geweest".In het wetsvoorstel worden de basisprincipes van de manier waarop de maatschappij
met gedetineerden wil omgaan, vastgelegd. Nadere uitwerkingen volgen in algemene
maatregelen van bestuur. D66 onderschrijft dat in de wet de basisbeginselen
moeten staan – de grondgedachten – die niet zo gauw door tijd
en ontwikkelingen beïnvloed worden, zodat de wet over tientallen jaren
nog steeds gebruikt kan worden. Veel zaken worden concreet geregeld in de
zogenoemde penitentiaire maatregel en de inhoud daarvan kennen we nog niet.
Het geeft mijn fractie als medewetgever een wat onzeker gevoel. Ik kom daar
zo op terug. Ik sta eerst uitgebreid stil bij het penitentiaire programma.Met de introductie daarvan is een mijlpaal bereikt in het "detentiedenken".
Nadat een gevangene ten minste de helft van zijn straf heeft uitgezeten, kan
hij buiten de gevangenismuren een programma volgen dat geldt als voortzetting
van zijn vrijheidsstraf. Een gevangenisstraf van minimaal een jaar moet zijn
opgelegd. Waarom kan het niet bij een straf vanaf bijvoorbeeld acht maanden
onvoorwaardelijk? Zou het rendement met betrekking tot de resocialisatie niet
groter zijn? Kan de periode van een jaar, die de minister voorstelt, ook bestaan
uit een optelsom van verschillende vonnissen?Het penitentiaire programma heeft een lengte van maximaal twaalf maanden.
Bovendien moet het aan het eind van de detentie plaatsvinden. Het programma
kan bestaan uit werken, het volgen van een opleiding, een behandeling ondergaan
of een combinatie van deze factoren. D66 juicht de introductie van een penitentiair
programma toe. Het kan een maatschappelijk verantwoorde vertaling zijn van
het beginsel van resocialisatie. Werken aan een kansvolle terugkeer in de
samenleving doe je in beginsel beter in de vrije wereld dan opgesloten en
afgescheiden van de buitenwereld. Onze steun voor het penitentiaire programma.Toch vraag ik de minister nog eens uiteen te zetten waarom de criteria
die ik net noemde, niet in artikel 4, lid 1, van de wetstekst staan vermeld.
Horen dergelijke belangrijke maatstaven niet in de wet thuis? Of is ervoor
gekozen de penitentiaire maatregel wat soepeler te laten inspelen op ontwikkelingen
met betrekking tot het penitentiaire programma? Kan er dan van deze kerncriteria
worden afgeweken? Als dat zo is, groeit het gevoel van onzekerheid bij D66.
Geven we als medewetgever dan niet te veel uit handen?De voorhangprocedure, zoals in de amendementen van de collega's Soutendijk
en Vos voorgesteld, neemt wat van de onzekerheid weg, maar de hoofdvraag blijft:
waarom niet in de wetstekst? Ik herinner eraan dat naar aanleiding van de
discussies rond het rapport van de commissie-Deetman uitdrukkelijk als wetgevingsconclusie
in de Kamer is getrokken dat een voorhangprocedure niet de schoonheidsprijs
verdient. Wanneer de wetgever een duidelijke norm wil stellen, moet dat in
de wet en niet in een maatregel. Ik overweeg op dit punt in tweede termijn
een amendement in te dienen, maar ik wacht eerst de uitleg van de minister
af.In het kader van het penitentiaire programma wil ik stilstaan bij de selectiefunctionaris
omdat deze een centrale rol zal spelen. Volgens artikel 15, lid 3, bepaalt
de selectiefunctionaris of een gedetineerde aan een programma mag meedoen.De heer Rouvoet (RPF):Ik reageer wat secundair, maar ik vermoed dat de heer Dittrich in zijn
eventueel in te dienen amendement alles wil regelen voor het penitentiaire
programma wat wij nog in de algemene maatregel van bestuur te verwachten hebben.
Omdat het om zoveel punten en details gaat, zal dit alles eerst in een algemene
maatregel van bestuur geregeld moeten worden. Het zal erg lastig zijn om dit
alles in een amendement te regelen.De heer Dittrich (D66):Dan is er een misverstand. Ik heb uitdrukkelijk gesproken over een kerncriterium.
Ik denk dan aan hetgeen in de stukken staat, dat in elk geval de helft van
een straf moet zijn uitgezeten. Ik vind dat een fundamenteel iets. Ik denk
eraan om dat dan in de wetstekst op te nemen. DittrichHet gaat dus niet om
allerlei andere zaken, want die kunnen beter in een algemene maatregel worden
opgenomen.Volgens artikel 15 bepaalt de selectiefunctionaris of een gedeti neerde aan een penitentiair programma mag meedoen. Zo'n beslissing
wordt na overleg met de directeur van de inrichting en de langgestrafte gedetineerde
genomen. De Vereniging van gevangenisdirecteuren, die wij hier hebben ontvangen
in het kader van een hoorzitting, heeft ervoor gepleit dat aan de directeur
een doorslaggevende rol toekomt bij de beslissing of een gevangene voor zo'n
programma in aanmerking komt. Dit lijkt op het eerste gezicht logisch. De
directeur, althans het personeel in de gevangenis, maakt de gevangene dagelijks
mee en kan dus ook goed beoordelen of iemand voor zo'n programma geschikt
is en, zo ja, welk soort programma. Toch vindt de fractie van D66 het belangrijk
dat het uiteindelijk niet de directeur, maar de selectiefunctionaris is die
verantwoordelijk is voor de beslissing. De selectiefunctionaris is een buitenstaander
en kan na kennisgenomen te hebben van de adviezen, onafhankelijk van de wensen
van de gedetineerde tot een keuze komen. Ik kan mij voorstellen dat een directeur
daarentegen, die eigenlijk tegen de zin van de gedetineerde zou moeten beslissen
dat hij niet voor een penitentiair programma in aanmerking komt, nog verder
met die persoon door moet in de gevangenis. Wellicht kan hij dan bij het nemen
van de beslissing de verleiding niet weerstaan om een beslissing te nemen
die meer in het belang van de inrichting is dan in het belang van een penitentiair
programma. Uiteindelijk is D66 het ermee eens, zoals in de wetstekst staat,
dat de selectiefunctionaris verantwoordelijk is voor de beslissingen.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Vindt de heer Dittrich niet dat je daarmee de rechterlijke betrokkenheid
bij het opleggen en formuleren van het vonnis uitholt? Een penitentiair programma
is iets totaal anders dan een vrijheidsstraf die in de gevangenis wordt uitgezeten.
Die legt de rechter op, niet wetende wanneer dat penitentiaire programma aanvangt.De heer Dittrich (D66):Ik heb nu alleen nog maar gesproken over de relatie tussen de selectiefunctionaris
en de directeur. Straks kom ik nog uitgebreid te spreken over het punt dat
mevrouw Soutendijk naar voren brengt, want ik vind dat inderdaad heel belangrijk.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ik heb de heer Dittrich toch horen zeggen dat hij het eens is met de keuze
van de minister om het besluit of men kan deelnemen aan een penitentiair programma
in handen te leggen van een selectiefunctionaris.De heer Dittrich (D66):Ja. En als ik het heb over de relatie met de rechter, zal ik dat verder
uitwerken.Ik wil nu stilstaan bij de veranderingen in het openbaar ministerie. Dat
wordt grondig gereorganiseerd. De minister is daar met een majeure operatie
bezig. Hoe zal de situatie zijn wanneer de minister van Justitie om hem of
haar moverende redenen niet wil dat een vrijheidsstraf die door de rechter
is opgelegd, ten uitvoer wordt gelegd? Geeft de minister dan een aanwijzing
aan de selectiefunctionaris dat iemand niet in de gevangenis moet? En wat
is de situatie als bijvoorbeeld het openbaar ministerie, de officier van justitie
in het arrondissement, het er niet mee eens is en wil dat de straf wel in
een penitentiaire inrichting ten uitvoer wordt gelegd? Dit onderdeel is in
de schriftelijke voorbereiding niet zo uitgebreid uit de verf gekomen. Dat
komt natuurlijk ook doordat wij met de reorganisatie van het openbaar ministerie
bezig zijn, maar ik zou toch graag een reactie van de minister hebben.D66 ziet twee mogelijke ontwikkelingen in de rechtspraak door de introductie
van het penitentiaire programma. Beide ontwikkelingen lijken de fractie van
D66 ongewenst. De eerste is dat de rechter die normaliter zal overwegen een
taakstraf van zes maanden op te leggen in combinatie met een onvoorwaardelijk
deel van de gevangenisstraf van zes maanden, zoals wordt voorgesteld in het
rapport van de commissie-Korthals Altes, kan gaan uitwijken naar het opleggen
van een geheel onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. De rechter weet immers dat
bij een geheel onvoorwaardelijke straf de gedetineerde het laatste deel van
zijn straf toch buiten de muren in een programma zou kunnen afronden, als
hij zich daarvoor kwalificeert. Zo zou dan een soort verschuiving kunnen ontstaan
ten koste van de taakstraffen. Dit is een effect dat uiteraard niet met dit
wetsvoorstel beoogd wordt. Hoe ziet de minister deze ontwikkeling? Hoe kan
Justitie een dergelijke ontwikkeling tegengaan, gegeven de onafhankelijkheid
van de rechter?Een tweede ontwikkeling is dat een rechter die per se wil dat een verdachte
een bepaalde tijd achter de tralies blijft, kan gaan calculeren. Hij kan uitrekenen
wanneer een gevangene op z'n vroegst kan deelnemen aan een penitentiair programma.
Om die datum te verschuiven, kan hij een langere onvoorwaardelijke gevangenisstraf
opleggen. Ook deze ontwikkeling lijkt ons ongewenst. Welke mogelijkheden heeft
de minister om te stimuleren dat rechters geen langere gevangenisstraffen
gaan opleggen? Ik vraag dit natuurlijk in de wetenschap dat rechters volstrekt
onafhankelijk zijn.Ik kom nu te spreken over de aanwijzingen voor de selectiefunctionaris
en vooral de relatie tussen de rechter en deze functionaris. Beiden houden
zich professioneel met gevangenisstraffen bezig, de rechter aan de voorkant
van de streep, de selectiefunctionaris aan de andere kant.In de literatuur wordt vaak de vraag gesteld wie er uiteindelijk over
de opgelegde straf gaat, de rechter of de administratie. De heer Van de Pol
heeft in zijn proefschrift "Openbaar terecht" de stelling geponeerd dat door
de toenemende differentiatie in het gevangeniswezen, met open inrichtingen,
halfopen inrichtingen en gesloten inrichtingen, de detentie zo verschillend
wordt ingevuld, dat de rechter zich bij de strafoplegging moet kunnen uitlaten
over de voorgestane modaliteit van de tenuitvoerlegging. Kortom, de rechter
moet ook in de tenuitvoerlegging zeggenschap krijgen. In de schriftelijke
voorbereiding heeft de fractie van D66 de suggestie gedaan van een landelijk
opererende executierechter. De minister schrijft dat dit niet echt nodig is
omdat het penitentiaire programma een vorm van tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf
is. Intellectueel kan dat zo zijn, toch voelt het anders.In artikel 15, lid 4, heeft de minister geformuleerd dat de selectiefunctionaris
bij het nemen van zijn beslissing de aanwijzingen van het openbaar ministerie
en de rechter "in aanmerking neemt". Wat is "in aanmerking nemen"? Op de keper beschouwd is het niet veel meer dan dat hij die aanwijzingen
in zijn overwegingen betrekt. De selectiefunctionaris kan de aanwijzingen
van de onafhankelijke rechter dus gewoon naast zich neerleggen. Het gaat hierbij
allereerst om de beslissing over de vraag, welke penitentiaire inrichting
geschikt is voor een bepaalde gedetineerde. Na ampel beraad menen wij dat
deze selectiewerkzaamheden inderdaad het beste aan de selectiefunctionaris
kunnen worden overgelaten. Hij heeft een netwerk, bezoekt alle inrichtingen
en heeft contacten met iedereen. Waarschijnlijk weet hij dan ook het beste
welke inrichting geschikt is. Niet alle strafrechters zijn bijvoorbeeld goed
op de hoogte van de verlofregelingen in de inrichtingen. Voor de plaatsing
van een gedetineerde in een bepaald soort inrichting is dit juist een belangrijk
gegeven.De verdergaande mogelijkheden van differentiatie van de tenuitvoerlegging
van het strafvonnis betekenen overigens in de ogen van D66 wel dat de rechter
zich meer dan nu het geval is moet bezighouden met de uitvoering van de straf
die hij in zijn vonnis oplegt. De rechter die een concrete aanwijzing wil
geven, zal deze in het vonnis expliciet tot uitdrukking moeten brengen. Is
het nu verzekerd dat de selectiefunctionaris per beslissing kennisneemt van
de aanwijzingen die de rechter of het openbaar ministerie gegeven heeft? Ik
heb eens om mij heen geïnformeerd en mij hebben geluiden uit de praktijk
bereikt dat onder de huidige regeling de selectiefunctionaris niet altijd
van de wensen van de rechter op de hoogte is, soms zelfs de tekst van het
vonnis niet kent, en de aanwijzingen dus niet in aanmerking kan nemen. Op
welke wijze kan dit verholpen worden?Verder valt het D66 in artikel 15 van de wetstekst op dat het openbaar
ministerie en de rechter alleen aanwijzingen kunnen geven over de soort inrichting
waarin de veroordeelde geplaatst wordt. Het gaat niet over de deelname aan
een concreet penitentiair programma. Met name bij mensen die een relatief
korte straf opgelegd hebben gekregen van bijvoorbeeld één jaar,
is het goed denkbaar dat het openbaar ministerie, op basis van informatie
waarover het beschikt, aanwijzingen wil geven over deelname aan een concreet
penitentiair programma. Ik heb dan ook een amendement ingediend op stuk nr.
14, waarin ik de rechter en het OM ook op dat punt, wanneer het gaat om een
penitentiair programma, een aanwijzingsbevoegdheid geef.Voorzitter! Vervolgens wil ik stilstaan, in het kader nog steeds van het
penitentiaire programma, bij de schending van vertrouwen. Deelname aan zo'n
programma is voor veel gevangenen bepaald niet gemakkelijk. Werken, leren,
je aan afspraken houden: sommige mensen kost dat nu eenmaal veel moeite. Er
zullen dus wel veroordeelden bij zijn die het bijltje erbij neergooien. D66
vindt dat de gedetineerde dan door de selectiefunctionaris, op aangeven van
de reclassering, in beginsel meteen moet worden teruggeplaatst in een gesloten
inrichting. Artikel 15, lid 2, biedt hiervoor de grondslag. Het betekent dat
er altijd een buffer van leegstaande cellen aanwezig moet zijn om adequaat
in te kunnen grijpen en iemand meteen terug te kunnen plaatsen. Mijn vraag
aan de minister is: welke normen worden hierbij gehanteerd?Een gedetineerde die het vertrouwen van de overheid schendt door zich
tijdens het penitentiaire programma of, verbreed, tijdens het hem toegestane
verlof schuldig te maken aan nieuwe strafbare feiten, moet zich realiseren
dat schending van dat vertrouwen hoog wordt opgenomen. Allereerst ondervindt
hij de gevolgen door terugplaatsing in de gesloten inrichting en mocht hij
vanwege goed gedrag eerder voor plaatsing in een penitentiair programma in
aanmerking zijn gekomen, dan wordt zijn vervroegde invrijheidstelling volgens
die nieuwe regeling ingetrokken. Dat zijn als het ware al twee sancties.Maar een misdrijf, begaan tijdens deelname aan zo'n programma of tijdens
verlof, doet het draagvlak voor deze instrumenten afnemen. Om te laten zien
hoe hoog een dergelijke vertrouwensbreuk wordt opgenomen, stel ik voor dat
het openbaar ministerie een misdrijf, begaan tijdens verlof of tijdens deelname
aan een penitentiair programma, in beginsel altijd vervolgt en in de eis de
vertrouwensbreuk zwaar laat wegen. Men zou kunnen denken aan het formuleren
van een richtlijn voor het openbaar ministerie. Ik zou graag van de minister
willen horen hoe zij daartegenover staat.Voorzitter! Een volgend punt met betrekking tot het penitentiaire programma
gaat over de uitkering en het programma. Bij de behandeling van de justitiebegroting
1997, in november 1996, heeft D66 samen met de PvdA een motie ingediend die
de regering verzoekt het ertoe te leiden dat gedetineerden die een vrijheidsstraf
ondergaan in de vorm van dagdetentie of elektronisch huisarrest, in aanmerking
moeten kunnen komen voor een bijstandsuitkering. Die motie is door de Kamer
aanvaard. Eind maart 1997 bleek uit berichten in de krant dat een gedetineerde
met resocialisatieverlof dreiging met een kort geding nodig had om af te dwingen
dat hij een uitkering kreeg.D66 stelt zich op het standpunt dat een gedetineerde die een penitentiair
programma volgt, onder de verantwoordelijkheid van Justitie valt. Immers,
het penitentiaire programma is een vorm van tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf,
zo schrijft de minister ook zelf. Nu heeft ingevolge artikel 9, lid 1, onder
a, van de nieuwe bijstandswet degene aan wie rechtens zijn vrijheid is ontnomen,
geen recht op bijstand. Dat geldt dus ook, als je consequent doorredeneert,
voor de deelnemer aan een penitentiair programma. Sommige gemeentelijke sociale
diensten weigeren daarom een bijstandsuitkering te verstrekken.D66 vindt dat gedetineerden niet de dupe mogen worden van het feit dat
er wellicht discussies zijn tussen Sociale Zaken en Justitie over wie de uitkering
moet vergoeden. Daarom stel ik voor dat de tekst van artikel 9 van de nieuwe
Algemene bijstandswet wordt aangepast, zodat deelnemers aan penitentiaire
programma's en andere extramurale executiemodaliteiten, zoals dagdetentie
en elektronisch huisarrest, recht krijgen op een uitkering ingevolge de bijstandswet.
Het lijkt D66 redelijk, alles tegen elkaar afwegend, dat Justitie een aanmerkelijk
deel van die kosten aan Sociale Zaken doorvergoedt. Hoe staat de minister
tegenover die gedachtegang? Immers, als wij beginnen met penitentiaire programma's,
moet het volstrekt duidelijk zijn dat ook mensen die zijn aangewezen op een
uitkering, daaraan kunnen deelnemen.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Hoeveel geld denkt de heer Dittrich daarvoor op de begroting te reserveren
en waar komt dat geld vandaan?De heer Dittrich (D66):Ik begrijp uw vraag, maar ik zou eerst graag het antwoord van de minister
willen horen. Wij moeten er dan inderdaad verder over praten. Maar wij moeten
niet vergeten dat iemand die een onvoorwaardelijke gevangenisstraf heeft en
dus in de gevangenis zit, maar die door introductie van het penitentiaire
programma eerder naar buiten kan om daar te werken, toch valt onder verantwoordelijkheid
van Justitie. Ik vind het dan ook consequent dat Justitie in elk geval een
aanmerkelijk deel van die kosten voor haar rekening neemt. Op de concrete
vraag hoeveel dat moet zijn, kan ik nu nog geen antwoord geven.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):U heeft geen idee aan welke orde van grootte wij op dit punt moeten denken?De heer Dittrich (D66):Ik wil eerst het antwoord van de minister afwachten en ik kom er daarna
wellicht op terug.De heer Vos (VVD):Voorzitter! Begrijp ik de heer Dittrich goed dat hij het verstrekken van
uitkeringen tijdens de gevangenisstraf wil bevorderen? Ik dacht dat wij juist
bezig waren met het afbouwen van het verstrekken van uitkeringen.De heer Dittrich (D66):U begrijpt het inderdaad niet goed. Wanneer iemand in een penitentiair
programma buiten de gevangenis kan gaan werken of leren, woont hij bijvoorbeeld
thuis. Hij moet huur, gas en licht betalen. Als hij normaal gesproken een
bijstandsuitkering heeft, kan hij de kosten daarvan betalen. Nu staat in artikel
9 van de nieuwe bijstandswet dat iemand die rechtens van zijn vrijheid is
beroofd – daar valt dus ook iemand onder die deelneemt aan zo'n penitentiair
programma – geen recht heeft op een uitkering. Natuurlijk ontstaat er
dan een rare situatie. Als de rechter in een aanwijzing stelt of als de selectiefunctionaris
zegt dat deze persoon in het kader van de resocialisatie zo'n programma moet
volgen, moet hij dat ook kunnen doen als hij normaal gesproken een uitkering
zou krijgen. Niet alleen rijke, maar ook arme mensen moeten ervoor in aanmerking
komen.De heer Vos (VVD):Maar zou u zich ook een penitentiair programma kunnen voorstellen waarbij
de werkzaamheden wel extern buiten de muren worden voltrokken, terwijl nog
steeds het verblijf in de inrichting plaatsvindt? Dan heeft men geen uitkering
nodig.De heer Dittrich (D66):Maar wij hebben het nu over penitentiaire programma's waarin het echt
de bedoeling is dat iemand buiten de gevangenis opgevangen wordt, maar onder
strikt toezicht werkzaamheden verricht. Dat betekent wel dat er inbreuken
op zijn vrijheid worden gemaakt, maar dat het slapen niet in de gevangenis
plaatsvindt.De heer Zijlstra (PvdA):Voorzitter! Mag ik de heer Vos dezelfde vraag stellen? Als iemand inderdaad
in het kader van een penitentiair programma buiten de gevangenis woont, vindt
de heer Vos dan dat die persoon een uitkering moet hebben of niet?De heer Vos (VVD):Ik zou er de voorkeur aan geven als in het penitentiaire programma hetzelfde
regime bleef gelden als voor werkzaamheden die in de gevangenis verricht worden.De heer Zijlstra (PvdA):Maar waar moet die persoon zijn huur dan van betalen? Of moet hij weer
op roverspad?De heer Vos (VVD):Ik zou er de voorkeur aan geven dat een penitentiair programma in die
zin gehanteerd werd, dat het verblijf gewoon in de inrichting zou plaatsvinden
en de werkzaamheden buiten de inrichting.De heer Zijlstra (PvdA):U sluit dus uit dat in het kader van een penitentiair programma iemand
thuis woont?De heer Vos (VVD):Ik vind dat heel ver gaan. Ik zou daar inderdaad moeite mee hebben.De heer Dittrich (D66):Maar als ik zelf weer even wat mag zeggen, voorzitter, dan verbaast mij
dat wel enorm. In de schriftelijke voorbereiding heeft de VVD niet echt een
groot bezwaar opgeworpen toen de minister schreef wat zo'n programma in kan
houden. Ik heb nergens in de stukken gelezen dat de VVD zich daartegen heeft
verzet. De behandeling van dit wetsvoorstel heeft, uit mijn hoofd gezegd,
ruim anderhalf jaar geduurd. Ik vind het dan merkwaardig dat de heer Vos er
nu aan de interruptiemicrofoon zo'n punt van maakt.De heer Vos (VVD):Het wetsvoorstel gaat over het uitgangspunt dat de straf ten dele buiten
de inrichting ten uitvoer kan worden gelegd. Maar hoe dit verder wordt ingevuld,
moet binnen de maatregel aan de orde komen. Een van de redenen dat ik het
zeer belangrijk vind dat er een zorgvuldige voorhangprocedure plaatsvindt,
is het krijgen van inzage in de criteria, maar ook in de aard van de programma's
die feitelijk ten uitvoer worden gelegd, want dat weten wij nog niet.De heer Dittrich (D66):Wij zijn het erover eens dat de Kamer daar goed zicht op moet hebben.
In de stukken staat toch duidelijk dat penitentiaire programma's kunnen inhouden
dat iemand niet in de gevangenis slaapt, maar thuis en onder toezicht werkzaamheden
vervult; een en ander in het kader van de resocialisatiegedachte, en die onderschrijft
de fractie van de VVD toch ook!Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ik zou mij kunnen voorstellen dat er gedacht wordt aan een ander systeem
dan het verstrekken van een uitkering. Dat geeft namelijk zo'n vergelijking
met de mensen die niet via een gevangenisregime in de samenleving functioneren.
Gedacht zou kunnen worden aan een constructie waarbij Justitie de kosten van
het wonen voor haar rekening neemt – dat gebeurt immers ook in de gevangenis –
en dat er vervolgens een zakgeld wordt uitgekeerd om enigszins tegemoet te
komen aan de kosten van de dagelijkse behoeften. Dat is een iets andere discussie
dan de vraag, of gevangenen al dan niet recht hebben op een uitkering.De heer Dittrich (D66):Daarin heeft mevrouw Soutendijk wel gelijk. We kennen zo'n constructie
in het kader van het vreemdelingenbeleid, namelijk voor mensen
die een voorwaardelijke vergunning tot verblijf hebben. Dan verstrekken de
gemeenten een bepaalde uitkering. Ik denk daarbij aan zakgeld en dergelijke.Naar mijn mening moeten regelingen zo doorzichtig mogelijk zijn. Ik ben
geen voorstander van weer een aparte regeling voor mensen die in het kader
van een penitentiair programma buiten de gevangenis leven en werken. Ik geef
de voorkeur aan het opnemen in de ABW.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Als "normale mensen" gebruikmaken van de bijstandswet, mogen zij geen
opleiding volgen. Het moet dan toch heel raar bij de gewone burger overkomen
als een gevangene die een opleiding volgt, wel een uitkering in het kader
van de bijstandswet krijgt?De heer Dittrich (D66):Ik pleit er ook niet voor dat de uitkering qua hoogte hetzelfde is. Dat
moet natuurlijk bekeken worden. Dat is ook mijn vraag aan de minister. Ik
kan mij goed voorstellen dat het feit dat iemand gedwongen wordt overdag ergens
te werken of iets te leren, zich kan vertalen in de hoogte van de uitkering
en dat iemand dus minder geld krijgt. Men moet echter wel de huur en dergelijke
kunnen betalen.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ik vind deze discussie principieel verkeerd. Als Justitie mensen in een
penitentiair programma plaatst, moet Justitie ervoor zorgen dat daarvoor de
financiële mogelijkheden aangereikt worden. Dat gebeurt immers ook als
iemand in de gevangenis verblijft. Er moet geen leentjebuur gespeeld worden
bij de bijstand.De heer Dittrich (D66):Op dit punt zijn wij het niet met elkaar eens, mevrouw Soutendijk. De
desbetreffende motie van PvdA en D66 is echter wel aanvaard. Ik vraag de minister
daarom nogmaals, daarop te reageren.Voorzitter! Ik zou nu willen stilstaan bij het wachten op een plaats in
een TBS-kliniek. In artikel 12 van de Beginselenwet ter beschikking gestelden –
een andere wet dan deze – is de bepaling opgenomen dat iemand binnen
zes maanden in een TBS-kliniek moet zijn opgenomen. Lukt het de overheid niet
binnen die termijn een plaats te vinden, dan kan de wachttijd met telkens
drie maanden verlengd worden.In artikel 10 van deze wet heeft de regering geen termijn opgenomen. Bij
lezing van het voorgestelde artikel 10 lijkt het dan ook alsof een in tijd
onbeperkte wachttijd mogelijk is. Gelet op de recente jurisprudentie, waarin
de Staat werd veroordeeld tot betaling van schadevergoeding aan TBS-passanten,
is dat een verkeerd signaal. Daarom stel ik in een amendement op stuk nr.
19 voor, de termijnen uit de Beginselenwet ter beschikking gestelden van overeenkomstige
toepassing te verklaren.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ik ben werkelijk sprakeloos. Denkt u daarmee de problematiek van het toekennen
van schadevergoeding aan mensen die te lang moeten wachten op een TBS-plaats
te kunnen aanpakken? Ik wijs u erop dat de rechter juist heeft uitgesproken
dat die termijn van zes maanden hem niet de ruimte bood van die schadevergoeding
af te zien. Hij vond de wachttermijn van drie maanden reeds lang genoeg. Bovendien
heeft de minister aangegeven niet van plan te zijn dat artikel in werking
te laten treden. Ik ben werkelijk sprakeloos, dat u deze oplossing voorstelt
voor de TBS-problematiek. U zult daarvoor toch iets anders moeten verzinnen.De heer Dittrich (D66):Ik kan mij voorstellen dat u sprakeloos bent. U legt mij iets in de mond
wat ik helemaal niet heb gezegd. Ik denk helemaal niet dat door dit amendement
het plaatsgebrek in de TBS-kliniek kan worden opgelost. Ik wil dat er in deze
wet eenzelfde termijn wordt opgenomen als in die andere wet. Daarom verwijs
ik naar die andere bepaling over de termijn, maar hiermee wordt natuurlijk
helemaal niet gezegd dat er dan geen plaatsgebrek meer zal zijn. Wel geldt
hiermee een inspanningsverplichting van de overheid. Men zal beseffen: binnen
zes maanden zullen we een plek gevonden moeten hebben. Eventueel kan de termijn
verlengd worden. Het is zeer wel mogelijk dat de rechter na aanneming van
deze wet nog steeds van mening is dat de wachttijd te lang is. Dat kan ik
niet overzien.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):De bepaling over de termijn ligt al vast in de Beginselenwet TBS. Die
wet is deze Kamer al gepasseerd.De heer Dittrich (D66):Maar die is nog niet in de Eerste Kamer behandeld.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Daar is dat wetsvoorstel ingediend.De heer Dittrich (D66):Maar die wet is toch nog niet in werking getreden. De Eerste Kamer moet
er nog over spreken. Dus er is nu geen wettelijke grondslag op dit punt. Daarom
is de bedoelde bepaling juist in de andere wet opgenomen en is het belangrijk
dat, zoals de minister wil, ook in deze wet wordt bepaald dat iemand in de
gevangenis kan worden gehouden in afwachting van plaatsing elders. Het enige
wat ik nu wil, is dat in de wet een termijnstelling wordt opgenomen.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Maar die staat al in de wet.De heer Dittrich (D66):In de andere wet, maar niet in deze.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Maar dat is toch voldoende. Waarom moet in de wetgeving sprake zijn van
een dubbele grondslag?De heer Dittrich (D66):Dat heb ik zojuist al gezegd: als je de wet naleest en ziet wat in de
artikelen staat, blijkt dat in artikel 10 staat dat iemand in de gevangenis
kan worden gehouden tot er een plaats in een TBS-kliniek is. Ik vind het niet
meer dan zuiver, dat de burger die deze wet leest, duidelijk ziet dat men
voor plaatsing niet tot sint-juttemis hoeft te wachten, maar dat de termijn
zes maanden is met de mogelijkheid van verlenging.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ik vind dit bijna volksverlakkerij. Ik vind het onbegrijpelijk dat een
bepaling over deze termijn in deze wet moet worden opgenomen, terwijl een
dergelijke bepaling al in een andere wet staat en die andere wet deze Kamer
al is gepasseerd.De heer Dittrich (D66):Ik begrijp niet wat uw bezwaar is. De CDA-fractie was het eens met de
opneming van de bepaling over de termijn in die andere wet. Waarom zou die
bepaling dan niet in deze wet mogen staan?Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Omdat die al in die andere wet staan.De heer Dittrich (D66):Maar we hebben het hier toch over de Penitentiaire beginselenwet. Dan
moet daarin toch ook zo'n belangrijk beginsel staat.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Het beginsel is in deze Kamer onomstreden geaccordeerd en ligt vast in
een wet. Ik zie niet de meerwaarde van het dubbel opnemen van een bepaling
over de termijn. Ik zie dus geen reden om die ook in deze wet op te nemen.De heer Dittrich (D66):Wij blijven dan van mening verschillen. Ik vind dat de bepaling over de
termijn ook in deze wet thuishoort. Daardoor kunnen de mensen die deze wet
lezen, zien dat er een termijnstelling is.De heer Vos (VVD):Voorzitter! Ik krijg de indruk dat D66 de oplossing zoekt langs een papieren
weg. Zou het niet veel interessanter en ook veel meer de moeite waard zijn
om de minister te ondersteunen met wellicht enerzijds het aanzienlijk verhogen
van het aantal noodplaatsen en anderzijds het hanteren van een tijdelijke
noodwet waarmee de zesmaandentermijn, waarover we het al eerder eens waren,
wordt bevestigd? Waar gaat het dus om? Moeten we de minister niet meer praktisch
steunen in plaats van te dupliceren wat we al eerder in de wet op de TBS gezegd
hebben?De heer Dittrich (D66):Nu gaan we een heel andere discussie voeren. We hebben een begrotingsbehandeling
gehad en ik kan mij nog heel goed herinneren dat ik namens de fractie van
D66 daarbij om maatregelen heb gevraagd. Die zijn overigens toegezegd. De
minister heeft ons daarover stukken gestuurd. Dus wij proberen op die manier
een oplossing te vinden voor dat probleem. Het enige wat ik hier voorstel
is: de bepaling over de termijn uit de andere wet over te nemen. De heer Vos
spreekt nu over een noodwet. Ik kan niet overzien wat de mogelijkheden daarvan
zijn. Misschien kan hij straks in zijn eigen termijn uitleggen wat hij bedoelt
met zijn opmerkingen over een noodwet.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Ik wil een vraag uit onwetendheid stellen. Misschien mag dat
ook een keer.Bij nota van wijziging is artikel 75a ingevoegd. In dat artikel wordt
de termijn van zes maanden genoemd. Vannacht heb ik dat artikel nog een keer
of twintig gelezen om na te gaan of de bepaling daarin dezelfde was als die
van artikel 9, onder f. Daar staat dat iemand in een huis van bewaring kan
worden gehouden zolang er voor hem geen plaats is in een TBS-inrichting. Echter,
mij is alles nog niet helemaal duidelijk. Ik had een vraag aan de minister
willen stellen, maar misschien heeft de heer Dittrich al onderzocht of datgene
wat hij wil, al niet in artikel 75a, dat bij nota van wijziging is ingevoerd,
staat. Ik weet dat zelf niet helemaal zeker.De heer Dittrich (D66):Nee, volgens mij gaat het daarbij om een andere zaak en is daarmee de
kwestie niet geregeld. Ik hoor echter graag van de minister of dat wel zo
is. Als de zaak wel geregeld is, gaan we dat natuurlijk niet opnieuw doen.
Dan zou ik mijn amendement kunnen intrekken.Voorzitter! Ik wil kort stilstaan bij het individuele regime. Soms kan
een gedetineerde niet gehandhaafd worden in een regime van algehele gemeenschap
of beperkte gemeenschap, bijvoorbeeld als gevolg van een psychische stoornis.
Hij kan dan in afzondering worden gehouden in een zogenaamd individueel regime.
Voor gedetineerden is contact met anderen belangrijk. In artikel 22, lid 2,
staat dat de directeur bepaalt of en, zo ja, onder welke voorwaarden de gedetineerde
met anderen aan activiteiten mag deelnemen. D66 vindt dat de directeur dat
dagelijks moet beoordelen. Gebeurt dat niet, dan kan de situatie ontstaan
dat iemand nodeloos lang in afzondering zijn detentie moet ondergaan. Daarom
heb ik op stuk nr. 15 een amendement ingediend waarmee het woord "dagelijks"
in de wetstekst komt te staan.Voorzitter! Vervolgens kom ik te spreken over gezondheidszorg en detentie.
Ik ben geschrokken hoe vaak het voorkomt dat psychisch gestoorden in gevangenissen
en huizen van bewaring zitten waar zij, gelet op hun Dittrichgeestesgesteldheid,
eigenlijk niet thuishoren. Binnenkort komt er een algemeen overleg met de
ministers van Justitie en van Volksgezondheid over enkele rapporten
die over deze problemen geschreven zijn. D66 zal er in dat debat uitgebreid
op ingaan. In het kader van de behandeling van de voorliggende wet merk ik
kort het volgende op.Tijdens diverse werkbezoeken is mij gebleken dat in penitentiaire inrichtingen
steeds vaker zwakbegaafde mensen zijn opgesloten. Directeuren van inrichtingen,
psychiaters en mensen die in de richtingen werken, leggen een relatie met
de bezuinigingen in de gezondheidszorg en het begeleid wonen van zwakbegaafden
zonder voldoende toezicht. Als gevolg daarvan komen deze zwakbegaafde mensen
soms met Justitie in aanraking en belanden zij in een penitentiaire inrichting.
Dit probleem vereist een integrale aanpak. Is de minister bereid dit signaal
vanuit de praktijk met haar collega van Volksgezondheid te bespreken?Steeds meer psychisch gestoorden worden gedetineerd. Het kost selectiefunctionarissen
steeds meer tijd om voor hen een plaats in kleinschalige detentieopvang te
vinden waar voldoende begeleiding is. Als dat niet gebeurt, kan het soms tot
inhumane situaties leiden. Is dit de minister bekend en, zo ja, wat wordt
hieraan gedaan?Ik heb het afgelopen jaar regelmatig klachten van gedetineerden ontvangen
over inrichtingsartsen. Er zijn er te weinig, ze houden zich meer dan incidenteel
niet aan spreekuurafspraken of raffelen die af omdat ze het te druk hebben;
hun plaatsvervangers zijn soms niet erg goed op de hoogte van specifieke medische
vraagstukken, zoals verslavingszorg. De gedetineerde heeft het recht een arts
van zijn eigen keuze om een consult te vragen. Dat staat in de wet. Die eigen
arts mag hem alleen maar advies gegeven. Hij mag echter geen medicatie voorschrijven,
want dat kan het medicatiebeleid van de inrichtingsarts doorkruisen. Met andere
woorden: de gedetineerde-patiënt blijft afhankelijk van het medicatiebeleid
van de inrichtingsarts. Ik neem aan dat de achterliggende gedachte bij deze
regeling in artikel 42 is dat Justitie geen behandeling wil die indruist tegen
de behandeling van de inrichtingsarts, dus dat er geen concurrentie in behandelingsmethoden
komt. Aan de inrichtingsarts kan Justitie tot op zekere hoogte eisen stellen,
maar aan de geraadpleegde arts niet. Het zou dus ook iemand kunnen zijn die
onvoldoende kwaliteiten heeft. Geldt deze angst ook wanneer de gedetineerde-patiënt
een specialist inschakelt die naar de inrichting komt en daar medicijnen voorschrijft?
Is de minister bereid artikel 42 zodanig aan te passen dat medicijnen, voorgeschreven
door een door de gedetineerde-patiënt geconsulteerde specialist, wel
door de directeur moeten worden verstrekt?Grofweg 50% van de gedetineerden in Nederland is verslaafd, zo blijkt
uit de stukken. D66 vindt het terecht dat de overheid verslaafde gedetineerden
stimuleert om af te kicken. Dat heeft natuurlijk ook wel grenzen. Iemand die
jarenlang verslaafd is aan harddrugs en een straf van een paar weken uit moet
zitten en die om methadon smeekt omdat hij al jarenlang van de arts buiten
de inrichting methadon krijgt voorgeschreven, kun je in beginsel die methadon
niet weigeren. Ik heb veel moeite met inrichtingsartsen die uit principe weigeren
methadon te verstrekken. Wij hebben hierover al eerder een debat gevoerd.
D66 heeft toen gezegd van oordeel te zijn dat er een uniform methadonbeleid
moet komen. Kan de minister aangeven welke vorderingen er sinds dat algemeen
overleg op dit punt zijn gemaakt? Ik krijg hierover heel veel brieven van
verslaafde gedetineerden.Gedetineerden moeten ook met de Nederlandse leden van het Europees Parlement
ongestoord kunnen schrijven, zonder dat die brieven worden opengemaakt en
dergelijke, net zoals ze dat doen wanneer ze leden van de Tweede Kamer een
brief sturen. Daarom heb ik ten aanzien van artikel 37 een amendement op stuk
nr. 16 ingediend.Dan kom ik te spreken over het contact tussen de advocaat en de gedetineerde.
Sommige directeuren van penitentiaire inrichtingen stellen zich nogal star
op wanneer een advocaat zijn cliënt wil bezoeken buiten de voor de inrichting
vastgestelde bezoekuren. Ik verwijs hiervoor naar het rapport van de Nederlandse
orde van advocaten dat wij toegestuurd hebben gekregen. Mijn amendement op
stuk nr. 17 voegt toe dat afwijking na afspraak mogelijk is. Door deze toevoeging
moet het de directeuren duidelijk zijn dat redelijke verzoeken om de gedetineerde
op andere tijden te bezoeken niet zonder meer kunnen worden afgewezen.De heer Vos (VVD):Voorzitter! Is het geen open deur om te zeggen dat afwijking na afspraak
mogelijk is?De heer Dittrich (D66):Dat zou je zeggen als je het zo leest. Maar uit gesprekken met inrichtingsdirecteuren
en advocaten is mij gebleken dat een aantal mensen zegt dat het bezoekuur
zwart op wit staat, namelijk in het huishoudelijk reglement, en dat er dus
geen andere afspraak mogelijk is. Als de door mij aangegeven toevoeging in
de wetstekst wordt opgenomen, is dat een signaal dat er overleg mogelijk moet
zijn om tot een ander bezoektijdstip te komen.De heer Vos (VVD):Wil de heer Dittrich de directeur van de inrichting zijn verantwoordelijkheid
ontnemen om zijn bedrijf op de wijze te laten draaien die hij behoorlijk acht?De heer Dittrich (D66):Neen, juist niet. Daarom heb ik het amendement geformuleerd zoals het
luidt. Uiteindelijk is het immers wel de directeur die de beslissing neemt.
Nu weigert men echter vaak van tevoren om een bespreking aan te gaan waarin
kan worden bekeken of een afwijkend tijdstip mogelijk is. Door mijn toevoeging
wordt het signaal afgegeven dat er wel degelijk over gepraat moet kunnen worden,
maar uiteindelijk is het de directeur die kan bepalen dat het bijvoorbeeld
de orde of rust in de inrichting zou verstoren en dat hij niet tot afwijking
overgaat.Mijn amendement op stuk nr. 18 gaat over de veiligheid van de bezoeker.
De directeur is voor die veiligheid verantwoordelijkheid. Hij is dan ook gehouden
toezichthoudende maatregelen te nemen als hij meent dat die veiligheid in
gevaar komt. Volgens mijn amendement moet hij het bezoek tevoren van de genomen
maatregelen op de hoogte brengen. Het bezoek kan dan zelf besluiten of het
onderhoud met de gevangene nog doorgang moet vinden. Is de bezoeker advocaat,
dan mogen de toezichthoudende maatregelen niet zodanig zijn dat er geen vertrouwelijk
gesprek mogelijk is. Een video-opname met geluidsopname is dan bijvoorbeeld
niet toegestaan. Een video-opname zonder geluid, zodat het vertrouwelijke
karakter van het gesprek tussen advocaat en cliënt gehandhaafd
blijft, zou onder omstandigheden weer wel mogelijk zijn omdat dit wellicht
in het kader van de veiligheid is. Ik denk met dit amendement een goede oplossing
te hebben gevonden voor de bezwaren die de advocatuur geuit heeft.Tot slot wil ik nog even stilstaan bij de commissie van toezicht. In het
begin van de wetstekst is in een artikel opgenomen dat elke inrichting een
eigen commissie van toezicht kent. Ik vraag mij af hoe je lid wordt van zo'n
commissie van toezicht. Geschiedt dat door coöptatie? Er zijn namelijk
zetels die met de functie samenhangen, zoals bijvoorbeeld de zetels voor een
rechter, advocaat of arts. Met name voor de andere zetels, die dus niet qualitate
qua worden ingevuld, zou er naar mijn mening een wat doorzichtiger aannamebeleid
gevoerd moeten worden, bijvoorbeeld door een advertentie in de krant aan de
hand waarvan belangstellende burgers zich zouden kunnen aanmelden om in zo'n
commissie zitting te nemen. Bovendien vindt D66 dat ernaar gestreefd moet
worden dat er een ex-gedetineerde in elke commissie zit, uiteraard met alle
veiligheidscontroles van dien. Is de minister bereid dat te stimuleren? Ik
heb vernomen dat een discussie hierover in deze Kamer niet alleen in de jaren
negentig heeft plaatsgevonden, maar ook in de jaren tachtig en zeventig. Door
staatssecretarissen zijn al verscheidene toezeggingen gedaan, maar in de praktijk
blijkt dat deze nog steeds geen vorm hebben gekregen.Voorzitter! D66 vindt het van belang dat deze wet grondig wordt geëvalueerd
in samenhang met onder andere de penitentiaire maatregel waar wij de inhoud
nog niet van kennen. Als deze wet en die maatregel al enkele jaren in werking
zijn en zich een bepaald patroon heeft afgetekend, kunnen wij uiteindelijk
wellicht sommige delen uit de penitentiaire maatregel die beklijfd zijn, overhevelen
naar de wetstekst. Dat is naar mijn mening een goede manier om aan de burgers
van dit land te laten zien wat er allemaal is geregeld rond het contact met
gedetineerden.De heer Rabbae (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Wij behandelen een wetsvoorstel dat een cruciale
functie heeft bij het codificeren en ordenen van het gevangeniswezen, zodat
de feiten uit de praktijk, de circulaires en andere voorschriften allemaal
in één geheel geordend zijn. Dat is een belangrijke mijlpaal
voor het gevangeniswezen.Deze minister kennend, had ik verwacht dat het codificeren van dit onderwerp
zou worden aangegrepen om een aantal vooruitstrevende elementen in het wetsvoorstel
in te brengen. Voor een deel is dat geslaagd, namelijk bij het klachtrecht
van gedetineerden. Dat is een belangrijke verbetering van de huidige situatie.
Hoewel deze klachtenprocedure heel positief afsteekt bij de rest, waar ik
nog op terugkom, heb ik nog een puntje. Als het aan de minister had gelegen,
zou de voorzitter van de klachtencommissie de bevoegdheid hebben om de besluiten
van de directie te schorsen, ware het niet dat er vakantieproblemen zouden
zijn, waardoor dat niet mogelijk is. Ik maak dat niet belachelijk, want het
is een ernstig punt, maar er is snelheid van handelen gewenst in dit soort
situaties. Ik vraag mij af of wij daar geen oplossing voor kunnen vinden.
Is de minister daartoe bereid of zegt zij dat die vakantieblokkades niet helemaal
opgeheven kunnen worden, want zij zijn nu eenmaal een feit? Voor de rest is
mijn fractie tevreden met de klachtenprocedure.Een ander punt dat ik heb gemist in dit wetsvoorstel, is de positie van
de onveroordeelden. In de huidige wetgeving is deze categorie met naam en
toenaam genoemd, maar in dit wetsvoorstel is dat niet het geval. Hoe komt
het dat deze categorie eigenlijk verdampt is in de totale populatie, waardoor
de rechtspositie van deze groep niet is gemarkeerd tegenover de rest van de
populatie van de justitiële inrichtingen?Van deze minister had ik zeker verwacht dat het belang van de resocialisatie
in dit wetsvoorstel zou worden benadrukt. Dat is een belangrijk element voor
het terugbrengen van deze mensen in de maatschappij, eenmalig, voorgoed en
zonder latere problemen. Dat is ook belangrijk, omdat wij in de praktijk constateren
dat helaas 60% van de mensen die in de gevangenis zijn geweest, als het ware
terugkomt. Dat is geen goede ontwikkeling en zij moet gecorrigeerd worden.
Het accent op resocialisering is toch een belangrijke investering in het definitief
inburgeren van de ex-gedetineerden in de maatschappij.In het wetsvoorstel wordt gestipuleerd dat de tenuitvoerlegging van de
straf zoveel mogelijk dienstig wordt gemaakt aan de resocialisatie. Mijn fractie
zou graag zien dat de woorden "zoveel mogelijk" worden geschrapt en dat de
tenuitvoerlegging van de straf dienstig is aan de resocialisatie. Het mag
niet zo zijn dat wij een deel van de populatie afschrijven, als het gaat om
de kans om geresocialiseerd te worden. Als ik mij hierin vergis, hoor ik graag
van de minister hoe het komt dat een deel van de populatie misschien afgeschreven
zou worden wat betreft de kans om terug te keren in de samenleving.De heer Rouvoet (RPF):Ik ben het met de heer Rabbae eens dat wij niet terecht moeten komen in
afschrijven van, maar uit zijn woorden begrijp ik dat hij vergelding niet
ziet als een van de motieven van straftoemeting. Gaat het bij de vrijheidsstraf
alleen om resocialisatie? Hij zegt dat het niet zoveel mogelijk moet zijn,
maar ziet hij vergelding helemaal niet als een motief voor vrijheidsstraf?De heer Rabbae (GroenLinks):Jawel. Ik hoop alleen dat u het er met mij over eens bent dat het uiteindelijke
doel moet zijn dat de mensen na afloop van de gevangenisstraf zonder problemen
terugkeren in de samenleving, en dat dit een zekere fasering en programmering
van de laatste fase van de straf vereist. Dat zult u, denk ik, niet bestrijden.
Ik vind dat het in principe, naast de vergelding, een structurele component
moet zijn om de mensen terug in de maatschappij te brengen.De heer Rouvoet (RPF):Daarover zijn wij het eens, maar de woorden "zoveel mogelijk" laten ruimte
open voor beperking van dat motief, als het vanuit andere motieven, zoals
de vergelding, niet goed mogelijk is om de resocialisatiedoelstelling ten
volle te realiseren. Uw vraagstelling geeft mij de indruk dat u resocialisatie
de enige doelstelling vindt. Hoe belangrijk ik die ook vind, dat zou ik een
verkeerd signaal vinden.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is niet het geval. Ik vraag mij overigens af of de minister met de
woorden "zoveel mogelijk" tot uitdrukking heeft willen brengen
dat vergelding als een belangrijke doelstelling overeind moet blijven. Ik
denk dat die woorden een andere achtergrond zouden moeten hebben, maar goed,
ik wacht het antwoord van de minister af en dan zijn wij allebei gefixeerd
op haar bedoelingen.De heer Dittrich (D66):Gesteld nu dat het gaat om vreemdelingen die niet in onze samenleving
geresocialiseerd zouden moeten worden, omdat zij na het uitzitten van de straf
uitgezet worden naar het land van herkomst. Vindt u niet dat de woorden "voorzover
mogelijk" de ruimte bieden om een wat ander regime toe te passen?De heer Rabbae (GroenLinks):Dat zie ik in. In dat geval is het helaas niet mogelijk om aan resocialisatie
te werken, maar dat hoeft niet strijdig te zijn met mijn wens om te formuleren
dat de straf in principe dienstig wordt gemaakt aan resocialisatie. Wij weten
natuurlijk dat sommige categorieën mensen vanwege hun rechtspositie daarvoor
niet in aanmerking komen, maar voor de populatie die daarvoor wel in aanmerking
kan en moet komen, wil ik graag dat het in de wet wordt gestipuleerd.De heer Dittrich (D66):U zegt "in principe". Wat is het verschil tussen "in principe" en het
"voorzover mogelijk" dat de minister in de tekst van het wetsvoorstel heeft
opgenomen?De heer Rabbae (GroenLinks):Naar mijn opvatting is "in principe" wat zwaarder dan "zoveel mogelijk".
Het drukt wat beter uit dat de bewijslast bij de autoriteit rust; die moet
duidelijk maken waarom het niet kan. "Zoveel mogelijk" betekent: wij doen
ons best, maar als het niet lukt, is dat niet in strijd met onze inspanningsverplichting.
Ik wil in elk geval de principiële kant benadrukken, al weet ik dat onder
bepaalde omstandigheden resocialisatie niet mogelijk is en dat er ook groepen
zijn die er helaas niet voor in aanmerking komen.Voorzitter! Detentiefasering is een goede zaak. Het is een belangrijk
en dragend beginsel in dit wetsvoorstel, maar als het aankomt op de uitvoering
ervan in de praktijk, moet ik constateren dat er sprake is van een scheve
verdeling tussen enerzijds gesloten inrichtingen en anderzijds halfopen en
open inrichtingen. Met andere woorden, dit goede voornemen van de minister
zal in de praktijk waarschijnlijk stuiten op uitvoeringsproblemen, omdat de
capaciteit van halfopen en open inrichtingen veel minder is dan die van de
gesloten inrichtingen. Denkt de minister dat dit beleidsvoornemen, dat wij
volledig dragen, ook in de praktijk volledig tot zijn recht zal komen, gelet
op deze scheve verhouding?Voorzitter! Belangrijk voor de resocialisatie na de detentie is het hebben
van werk en huisvesting. Wat het hebben van werk betreft, moet ik constateren
dat niet iedereen die in staat is deel te nemen aan werkzame detentie, daarvoor
ook in aanmerking komt; als ik mij vergis, moet de minister mij maar corrigeren.
Uit de informatie die ik heb gekregen van advocaten en mensen uit het gevangeniswezen,
blijkt dat er eigenlijk maar een beperkte groep is die daarvoor in aanmerking
komt. Dat legt natuurlijk wel een hypotheek op het vinden van werk na detentie.
Dat is mijn eerste punt.Dan kom ik bij het tweede punt. Wij weten allemaal dat het voor ex-gedetineerden
heel moeilijk is om nieuw werk te vinden. Je moet een werkgever immers vertellen
wat je de laatste tijd hebt gedaan en je komt niet in aanmerking als je direct
uit de gevangenis komt of een tijdje niets hebt gedaan nadat je uit de gevangenis
bent gekomen. Mijn vraag aan de minister is of zij wil kijken of het mogelijk
is om werkgelegenheid te creëren voor ex-gedetineerden, desnoods op basis
van een samenwerkingsverband tussen overheid en particuliere instellingen.
Dat kan al gebeuren gedurende het penitentiaire programma.Het gaat er mij in ieder geval om, werkgelegenheid te creëren voor
gedetineerden en ex-gedetineerden zodat zij hun brood kunnen verdienen en
de huur betalen. Als zij dan na een bepaalde periode gaan solliciteren naar
een reguliere baan, kunnen zij vertellen dat zij werkervaring hebben, bijvoorbeeld
als drukker of ober. Ik verwijs naar de ervaringen met het verslavingsinstituut
De Hoop in Dordrecht, waar deze aanpak heel goed werkt. Deze instelling heeft
een aantal bedrijfjes opgezet om de mensen te resocialiseren. Er zijn kinderdagverblijven,
broodjeswinkels, restaurants en drukkerijen. Daarom stel ik voor om, desnoods
via een eenmalige investering, zoiets van de grond te tillen. Wij weten immers
allemaal dat 60% van de ex-gedetineerden weer in de gevangenis terechtkomt
omdat zij geen kans hebben om bij een normale werkgever aan de slag te komen.
Door zo'n project kunnen ex-gedetineerden met enige ervaring op een gegeven
moment aan de slag komen bij reguliere werkgevers. Ik hoor graag een antwoord
van de minister. Ik hoop dat zij een mogelijkheid ziet om onorthodoxe maatregelen
te treffen.Dan kom ik toe aan de huisvesting. Zoals collega Dittrich al zei, heeft
de nieuwe bijstandswet tot gevolg dat gedetineerden geen bijstand meer krijgen.
Dat is natuurlijk zeer fnuikend voor de resocialisatie. Wanneer een gedetineerde
terugkeert in de maatschappij, is zijn huis weg omdat hij geen huur heeft
kunnen betalen gedurende de tijd dat hij in de gevangenis heeft gezeten. Dat
is niet de bedoeling. Wat dat betreft, steun ik het voorstel van collega Dittrich
om een oplossing voor deze zaak te vinden. Anders geraken wij niet uit de
problemen.Resocialisatie gaat gepaard met regionalisering. Als ik de minister goed
begrepen heb, is zij niet van zins om de regionalisering zodanig uit te werken
dat gedetineerden hun straf zoveel mogelijk in de eigen regio uitzitten. Dat
heeft waarschijnlijk te maken met capaciteitsproblemen. Ik hoop dat die op
een gegeven moment opgelost worden. Het heeft waarschijnlijk ook te maken
met het feit dat ook buiten de Randstad werkgelegenheid gecreëerd zou
moeten kunnen worden. Juist met het oog op de resocialisatiewens is het goed
dat de mensen in de eigen regio blijven, zodat contacten met familie en vrienden
niet nog gecompliceerder worden. Dat contact moet blijven bestaan. Is de minister
wat dit betreft bereid de regionalisering zodanig in te richten dat er per
arrondissement één soort inrichting is? Ik meen dat zij dit
ook met zoveel woorden in de memorie van toelichting heeft aangegeven voor
de huizen van bewaring, maar ik weet niet of het ook voor gevangenissen en
met name voor inrichtingen met een individueel regime geldt. Kortom, ik word
graag door de minister geïnformeerd en ik zou vooral
van haar willen horen of ook zij het belangrijk vindt dat dit in de praktijk
handen en voeten krijgt.Bij de rechtspositie gaat het om de beperking van de grondrechten tijdens
de detentie. Het is positief dat de minister deze beperking nu bij wet regelt,
zodat eenieder conform de Grondwet weet waar hij aan toe is. Er is wel een
punt van kritiek. Er is in de huidige wetgeving sprake van het beperken van
de grondrechten wanneer dat volstrekt noodzakelijk is. Het woord "volstrekt"
is nu echter uit de formulering verdwenen. Ik zou eigenlijk wel willen weten
waarom men dit woord heeft geschrapt. Sterker nog, ik pleit ervoor dat het
terugkeert, omdat het duidelijk het minimale karakter van de wens om grondrechten
te beperken markeert. En ik ga ervan uit dat zeker de minister deze "minimalistische"
interpretatie ondersteunt. Het gaat om een beperking voorzover nodig en conform
de uitvoering van de straf. Ik hoor graag het commentaar van de minister op
dit punt.Dan een opmerking over de inbreuk op het regime van algehele gemeenschap.
Daarmee is het mogelijk dat een gedetineerde wordt opgesloten in zijn cel
als hij geen bezoek krijgt, of tijdens recreatieve of sportactiviteiten als
hij daar niet aan meedoet. Nu meen ik dat zelfs de centrale raad tegen deze
gang van zaken is en ik zou graag zien dat deze inbreuk ongedaan gemaakt wordt.
Wellicht is het een kwestie van personeelsgebrek, zodat het eigenlijk niet
kan, maar het is toch een principiële kwestie en ik verneem graag van
de minister of zij mijn mening deelt of dat zij legitieme redenen heeft om
deze maatregel overeind te houden.Onder het individuele regime bepaalt de directeur van de inrichting van
dag tot dag de bewegingsvrijheid die een gedetineerde toekomt, afhankelijk
van de situatie van de betrokkene en de beoordeling van diens gedrag door
de directeur. Dit regime wil ik niet bestrijden, maar ik zou wel graag in
de wetstekst opgenomen zien wat de minimale mogelijkheden van een gedetineerde
zijn, opdat hij weet op welke voorzieningen hij minimaal recht heeft, onder
welk regime en met welke directeur dan ook. Zo ontstaat gelijkheid van behandeling
en is er zo weinig mogelijk ruimte voor arbitrair optreden. Vindt de minister
dit een goede zaak?De bepalingen omtrent het contact met de buitenwereld worden aanzienlijk
geamendeerd. Vindt de minister dat de vrijheid van meningsuiting een belangrijk
grondrecht is, ook voor gevangenen, behalve als mocht blijken dat het uitoefenen
van dit recht consequenties heeft die in de wet genoemd moeten worden, waardoor
deze vrijheid beperkt zou moeten worden? Zoals het nu geformuleerd staat,
is het een arbitraire bevoegdheid van de directeur om contact tussen de betrokkene
en de media toe te staan. Dit is een principiële kwestie die een principiële
benadering verdient zodat er geen sprake is van arbitraire bevoegdheid en
willekeur.Collega Dittrich heeft gesproken over het contact met de advocaat. Ik
kies een andere invalshoek. Het contact met de advocaat is beperkt, hetgeen
inherent is aan het regime. Een gedetineerde mag echter niet belemmerd worden,
zeker niet wanneer zijn strafzaak nog loopt, in zijn of haar contact met de
advocaat. Is de minister bereid te bewerkstelligen dat bij lopende strafzaken
het contact tussen de gedetineerde en zijn of haar advocaat zomin mogelijk
belemmerd wordt, zodat betrokkene conform de verdragsregels kan meewerken
aan zijn zaak?Ik wil twee opmerkingen maken in verband met de emancipatie van de gedetineerde.
Nu is er sprake van arbeidsplicht met een bepaalde vergoeding. Met het oog
op de resocialisatie vraag ik de minister of zij de arbeidsplicht wil veranderen
in een recht op arbeid met een normaal loon. Betrokkene kan dan later, als
hij uit de gevangenis komt, doorgaan met dezelfde mentaliteit, zodat hij zijn
belangen op de arbeidsmarkt kan blijven behartigen.De heer Dittrich (D66):Is dat niet een raar voorstel? Er zijn velen in de "vrije wereld" die
geen werk hebben. Wanneer je echter een misdrijf pleegt en in de gevangenis
terechtkomt, krijg je werk waarvoor je betaald wordt conform bijvoorbeeld
CAO-afspraken die in de buitenwereld zijn gemaakt.De heer Rabbae (GroenLinks):Ja. Waarom is dat tegenstrijdig? Omdat betrokkene anders een extra voordeel
behaalt ten opzichte van burgers die vrij rondlopen?De heer Dittrich (D66):Inderdaad, ten opzichte van degene die werkloos is en buiten de gevangenis
woont. Ik vind het volstrekt gerechtvaardigd dat als iemand van zijn vrijheid
is beroofd, werk wordt aangeboden waaraan hij deelneemt. Daar moet echter
een geringere vergoeding – de gebruikelijke – tegenover staan.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik ben daar niet tegen. Ik zoek echter naar een evenwichtige oplossing
waarbij recht wordt gedaan aan het aspect van de detentie en aan de emancipatie
van de gedetineerde, nu en later in de maatschappij.De heer Dittrich (D66):Maar er wordt nu toch al gewerkt aan resocialisatie door het aanbieden
van werk? U meent dat resocialisatie pas goed vorm kan krijgen als een volwaardige
beloning voor het werk plaatsvindt.De heer Rabbae (GroenLinks):Nogmaals, ik ben voor een evenwichtige benadering. U weet, net als ik,
dat de nota Werkzaam in detentie is gemaakt om de kosten van de detentie te
bestrijden. Het gaat niet voor 100% om een emancipatorische doelstelling.
De mensen krijgen nu ƒ 5 per uur vergoed voor arbeid. Ik kan me voorstellen
dat bepaalde activiteiten veel beter beloond kunnen worden. Dit zal niet alleen
doorwerken in de richting van de instellingen. Het zal tevens effect hebben
op de gedetineerden.De heer Dittrich (D66):Waar blijft in uw voorstel dan het strafkarakter?De heer Rabbae (GroenLinks):Betrokkene zit dan ook in de gevangenis. Hij werkt daar ook.De heer Dittrich (D66):Maar hij krijgt volgens uw voorstel wel volledig betaald.De heer Rabbae (GroenLinks):Naar aanleiding van uw interventie heb ik gezegd dat ik bereid ben te
zoeken naar een evenwichtige verdeling tussen de gedetineerde en de inrichting.
Ik heb dus geen probleem met de verdeling. Mijn punt blijft of een verhoging
van de beloning van gedetineerden geen betere emancipatorische impuls geeft
dan de zaak houden zoals deze is.De heer Zijlstra (PvdA):Is heer Rabbae bereid om, als hij volgens de CAO wil betalen, gratis kost
en inwoning erin te verdisconteren?De heer Rabbae (GroenLinks):Ik kan u hetzelfde antwoord geven als ik collega Dittrich heb gegeven.
Ik ben mij ervan bewust dat men in de gevangenis zit en werkt. Maar de vergoeding
voor arbeid, die nu ƒ 5 bedraagt, kan hoger zijn, ook na aftrek van
de kosten voor kost en inwoning, denk ik. Daarvan kan een stimulans uitgaan
voor het later gaan naar de arbeidsmarkt.De heer Zijlstra (PvdA):Ik vrees dat het doorberekenen van de kosten slecht zal uitpakken voor
de gedetineerden. Het zou wel eens kunnen dat zij bij moeten betalen.De heer Rabbae (GroenLinks):Dan houdt het op. Het gaat om het principe.De heer Vos (VVD):Ik wil de gedachten van de heer Rabbae op dit punt wat beter proeven.
Hij spreekt over het uitbetalen van een CAO-loon. Zegt hij dan ook dat de
productie vertwintigvoudigd moet worden om marktconform een product te kunnen
leveren?De heer Rabbae (GroenLinks):Daar heb je de VVD weer!De heer Vos (VVD):Ik vind het zo leuk te horen dat u zegt: er moet goed betaald worden.
Daarbij past waarschijnlijk ook in uw visie goede arbeid.De heer Rabbae (GroenLinks):Ja.De heer Vos (VVD):U weet dat de productie in gevangenissen heel laag is?De heer Rabbae (GroenLinks):Ja, omdat het werk dat aangeboden wordt heel laagproductief werk is. Het
vouwen van dozen is geen hoogproductief werk. Het gaat natuurlijk niet om
het monteren van computers. Maar tussen het monteren van computers en het
vouwen van dozen zit een scala van mogelijkheden met een bijbehorende beloning.De heer Vos (VVD):Maar u zoekt wel een marktconforme benadering in de gevangenissen als
het om werk gaat.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik ga ervan uit dat de directie marktconform optreedt als het gaat om
het aannemen van opdrachten. Mij gaat het erom wat binnen de inrichting gebeurt
in de sfeer van het verdelen van het betaalde loon.Voorzitter! Ik wil het nu hebben over de inspraak van gedetineerden in
de inrichting. Vindt de minister het een goede zaak dat binnen de inrichting
de gedetineerden de mogelijkheid krijgen inspraak te leveren, maar dan niet
via de Wet op de ondernemingsraden doch via een aangepaste regeling, zodat
zij zich richting directie collectief kunnen uitspreken over een aantal zaken?
Met het oog op het herintreden in de maatschappij denk ik dat het goed is
dat betrokkene leren om te gaan met hun omgeving. Dat kan een aantal elementen
hebben die niet des gevangenis zijn, maar het komt mij voor dat dit via een
aangepaste regeling een goede zaak is.Ik kom nu tot een aantal losse elementen. Een ervan is de vermenging van
jongeren en volwassenen. De minister verdedigt deze opzet door te zeggen dat
op deze jongeren niet het jeugdstrafrecht maar gewoon het strafrecht voor
volwassenen wordt toegepast, zodat er in die zin geen verschil is tussen volwassenen
en jongeren. Zij zegt ook, maar dan niet met zoveel woorden, dat die jongeren
geen lieve jongens zijn, maar een beetje de harde kern vormen, zodat in zekere
zin gesproken kan worden over dezelfde populatie. Ik denk dat het niet goed
is als wij ondanks deze elementen jongeren niet gescheiden houden van volwassenen.
En ik wil best de groep jongeren definiëren zoals dat aan de Noordsingel
te Rotterdam is gedefinieerd. Er is daar een Jovo-afdeling, een afdeling voor
jongvolwassenen tussen de 18 en 23. Die afdeling is apart van de volwassenenafdeling,
omdat men vindt dat deze groep jongeren een eigen problematiek en eigen sfeer
heeft. Men vindt het niet wenselijk dat zij opgenomen worden in de groep volwassenen.
Dat is ook niet goed vanwege de verhardingsprocessen die van daaruit kunnen
ontstaan voor deze categorie. Ik ben het dus niet eens met die vermenging
en zou graag de scheiding willen aanbrengen. Ik ben mij ervan bewust dat dit
punt waarschijnlijk te maken heeft met een capaciteitsprobleem. Niet overal
zullen de mogelijkheden bestaan. Het gaat echter om een principiële zaak.
Ik hoor graag van de minister of zij dit ook zo ziet, want het zou eigenlijk
in strijd zijn met hetgeen zij tot nu toe heeft gedaan. Het is echter niet
schandelijk om overtuigd te worden door goede argumenten.Ik kom vervolgens op de EBI's of TEBI's, de extra beveiligde inrichtingen.
Tot nu toe is er één TEBI. Het komt mij voor dat beperkte gemeenschap
voor deze categorie inrichtingen een onvoldoende basis is. Daarom moet een
apart artikel in de wet worden opgenomen om aan te geven wanneer er sprake
is van een EBI of een TEBI en welk regime daar geldt. Ook deze nieuwe categorie
inrichtingen moet duidelijk gedefinieerd worden in de wet.De directeur van de inrichting krijgt een belangrijke functie, niet alleen
omdat hij in de wet wordt genoemd en genoemd blijft, maar ook omdat hij een
aantal bevoegdheden heeft op het gebied van bijvoorbeeld de huisregels. De
directeur bepaalt de huisregels. In de praktijk hoeft dat niet verkeerd te
gaan. In de praktijk hebben de gedetineerden juist te maken met de huisregels.
Zij hebben meer te maken met de vraag of zij ergens naartoe mogen, of zij
bezoek kunnen krijgen of niet en hoe laat en of zij mogen bellen of niet.
Daar hebben zij meer mee te maken dan met de mooie principes die wij hier
bespreken bij de wetgeving. De wet is echter een belangrijke kapstok. De gedetineerden,
de directie en het personeel kennen meer of minder fricties onderling, afhankelijk
van hetgeen intern in de huisregels is bepaald. De huisregels in de ene inrichting
mogen ook niet heel anders van vorm en inhoud zijn dan de huisregels in de
andere inrichting. Deelt de minister de opvatting dat de huisregels kunnen
en moeten worden geconcipieerd door de directie, maar dat alle huisregels
eigenlijk de centrale raad zouden moeten passeren? De centrale raad kan zoveel
mogelijk uniformiteit bevorderen, rekening houdend met een aantal plaatselijke
omstandigheden. Het gaat mij om de harmonisatie en om de toets door de centrale
raad, zodat er een redelijke en duidelijke basis is.Ik heb een aantal zaken naar voren gebracht. Mijn fractie waardeert het
voorstel van deze minister, zeker als het gaat om het accent
op resocialisatie met een aantal elementen. Ik heb ook een aantal kritiekpunten
naar voren gebracht, gericht op deze kwestie. Ons definitieve standpunt over
dit wetsvoorstel zal natuurlijk ook afhankelijk zijn van de antwoorden van
deze minister.De heer Vos (VVD):Mijnheer de voorzitter! De Penitentiaire beginselenwet is een veelomvattende
wet. De wet is een afspiegeling van de maatschappelijke opvattingen over de
omgang met gedetineerden. De wet omschrijft de doelstelling van de vrijheidsstraf,
de rechten en plichten van gedetineerden en de organisatie van het gevangeniswezen.Het tekort aan cellen is een steeds terugkerend politiek onderwerp. De
voortdurende capaciteitsnood kent een aantal oorzaken. Ten eerste is de criminaliteit
gegroeid. Dit is zeer zorgwekkend. Ook het aantal zaken dat door de rechter
wordt afgewikkeld, is gegroeid. Dit heeft geleid tot meer vrijheidsstraffen
als zodanig en tot meer vrijheidsstraffen van langer dan twee jaar. Toch wordt
Nederland nog steeds gekenmerkt door een betrekkelijk mild strafklimaat. Wanneer
de verhouding tussen het aantal onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen en het
aantal verdachten wordt vergeleken, staat Nederland tussen acht Europese landen
op de vijfde plaats. Nederland neemt nog steeds een duidelijk uitzonderlijke
plaats in met de mate waarin lange vrijheidsstraffen worden opgelegd. Geen
enkel ander Europees land kent zo'n laag aandeel van vrijheidsstraffen van
een jaar of meer.De minister heeft aangekondigd de discussie op gang te willen brengen
over de zin van vrijheidsstraf. Deze wordt volgens haar, als ik haar goed
begrepen heb, vooral toegepast om de samenleving te beschermen en om te voorkomen
dat de dader een ander delict begaat. De minister vraagt zich openlijk af
of bijvoorbeeld tien jaar straf beter werkt dan acht jaar straf. Het is opvallend
dat de minister geen melding maakt van vergelding als doelstelling. Ik vraag
haar dit toe te lichten.De heer Schutte (GPV):Ik heb in de nota naar aanleiding van het verslag juist gelezen dat de
minister van mening is dat er in dit wetsvoorstel ten opzichte van eerdere
plannen een grotere nadruk op vergelding ligt. Ik vond dit juist uit de mond
van deze minister zeer interessant en daarom verwondert het mij dat het u
niet is opgevallen.De heer Vos (VVD):Ik refereerde aan de brief in het kader van de nota over de taakstraffen.
Daarin heeft de minister opgeroepen tot een discussie over de zin van de vrijheidsstraf
en een aanzet hiervoor gegeven. Het is de recentste brief en daarom vraag
ik de minister haar woorden nader uit te leggen.De heer Schutte (GPV):Wij behandelen nu dit wetsvoorstel en de minister signaleert dat zij meer
dan haar voorganger vergelding erin verwerkt heeft.De heer Vos (VVD):Dat is mij niet duidelijk gebleken. De minister mag het straks toelichten.Volgens de huidige Beginselenwet gevangeniswezen dient de vrijheidsstraf
dienstbaar te worden gemaakt aan de voorbereiding van de terugkeer van de
gedetineerde in de samenleving. De Penitentiaire beginselenwet is nuchterder.
Volgens artikel 2, lid 2, moet de vrijheidsstraf zoveel als mogelijk is de
resocialisatie bevorderen. De wet schrijft dus niet voor dat het onmogelijke
mogelijk moet worden gemaakt, dus dat ijzer met handen moet worden gebroken.
Toch behoudt het voornemen tot resocialisatie een prominente rol.De geschiedenis wijst echter uit dat de resocialisatiedoelstelling van
de gevangenisstraf allesbehalve een succesverhaal is. In de jaren zestig was
gevangenisstraf bijna taboe. De oplossing werd gezocht in het vermenselijken
van de straf. Dat heeft niet gewerkt. De scepsis over de realiteit van de
resocialisatie als doelstelling is steeds toegenomen. Hierover wordt ook openlijk
gesproken. Op het symposium Werk na detentie, op 29 januari jl., verklaarde
de heer Boey, voorzitter van de Vereniging van gevangenisdirecteuren, dat
de bedrijfsresultaten van het gevangeniswezen bij het voorkomen van recidive
niet bijzonder goed zijn.De departementale beleidsnota Werkzame detentie, uit 1993, benadrukt de
doelstelling van resocialisatie vanuit een meer realistische invalshoek. Gemotiveerde
gedetineerden die door hun gunstige gedrag in detentie opvallen, krijgen de
kans om zich door middel van trainingsprogramma's beter voor te bereiden op
de terugkeer in de maatschappij. De overige gedetineerden volgen een standaardregime,
waarvan 26 uur werk per week een kernpunt is. Volgens de nota komt op grond
van praktijkervaringen in het gevangeniswezen 80% van de gedetineerdenbevolking
voor het standaardregime in aanmerking en 20% voor individuele begeleiding
en/of bijzondere activiteiten gericht op integratie in de samenleving. Dat
betekent dat het overgrote deel van de gevangenispopulatie na ontslag gewoon
weer op straat staat zonder iets te hebben opgestoken. Het risico van recidive
blijft levensgroot. Wat onderneemt de minister om dit risico in te perken?Bij de gemotiveerdheid van die 20% is een kanttekening te plaatsen. De
gemotiveerdheid voor een bijzonder integratieprogramma wordt soms ingegeven
door uiterlijke schijn. Gedetineerden hebben mij verteld dat de eigenlijke
reden soms de wens is om meer sport en recreatie te hebben in plaats van een
opleiding. Positief is het dat inmiddels een aantal arbeidstoeleidingprogramma's
beschikbaar zijn. Deze programma's, zoals Werk in uitvoering, worden voor
een beperkte groep ingezet. Door alle mogelijke betrokkenen bij Werk in uitvoering
wordt vooral benadrukt dat de gedetineerden gemotiveerd dienen te zijn en
geschikt voor toeleiding naar een baan. Dat zijn er niet veel. Het succes
van de programma's is aantoonbaar, zij het dat dit succes niet overweldigend
is. Tussen de 20% en 50% wordt bemiddeld in werk, aansluitend op detentie.De uitgangspunten van Werkzame detentie zijn inmiddels vrijwel overal
ingevoerd. Hoe stelt de minister zich voor de evaluatie ter hand te nemen?
Hebben ook haar signalen bereikt dat gedetineerden meer uren in hun cel verblijven
dan in de nota Werkzame detentie wenselijk wordt geacht? Er wordt over geklaagd
dat het aantal uren voor hulpverlening niet wordt gerealiseerd. Bij een recent
bezoek aan de penitentiaire inrichting te Scheveningen heb ik vernomen dat
het moeilijk blijft passend werk te vinden. Is de minister daarvan op de hoogte?
Is zij bereid in het kader van de evaluatie na te gaan of het brutoaantal
werkuren van 26 uur in de praktijk haalbaar is?Het gevangenispersoneel maakt niet de indruk ontmoedigd te worden door
de hoge recidivecijfers. Men hanteert nuchtere doelstellingen. Als iemand
een "kort lontje" heeft, wordt hij daarop aangesproken. Als iemand zich tijdens
het badmintonspel afzijdig opstelt, wordt dat gesignaleerd. Het algemene uitgangspunt
van het gevangenispersoneel is: als jij normaal doet tegen mij, doe ik dat
tegen jou.Uit de door mij gevoerde gesprekken blijkt dat niemand het resocialiseren
van grote groepen gedetineerden ziet als een realistisch doel. Een gevangenispsycholoog
vertelde mij dat ook iemand die in de gevangenis zich zeer goed heeft voorbereid
op zijn terugkeer in de maatschappij, een groot risico blijft lopen opnieuw
in criminaliteit te vervallen, indien de omstandigheden buiten de gevangenis
ongewijzigd zijn.De gesprekken die ik met gedetineerden en vertegenwoordigende organisaties
heb gevoerd, zijn niet beheerst door de opvatting dat de gevangenisstraf als
zodanig zinloos of onrechtvaardig zou zijn. Er is ook niet gepleit, althans
niet tegenover mij, voor meer of andere cursussen. Met name de terugkeer in
de samenleving blijkt het hete hangijzer. Het vinden van werk, huisvesting,
het sluiten van een verzekering en het vragen van een uitkering is bijna onmogelijk,
zo zeggen althans mijn gesprekspartners. Het stigma van ex-gedetineerde weegt
zwaar.Zowel door het gevangenispersoneel als door gedetineerden wordt positief
gesproken over "de stok achter de deur" als succesvol penitentiair instrument.
Goed gedrag moet worden beloond, slecht gedrag bestraft.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik neem aan dat het bij de opmerkingen die tegenover de heer
Vos zijn gedaan door de mensen die hij geïnterviewd heeft, namelijk dat
de terugkeer naar de maatschappij het probleem is, ging om zaken als huis,
baan, etc. Is dit niet in strijd met zijn eigen vraag aan de heer Dittrich,
ertoe strekkende dat hij eigenlijk niet voor het vinden van een of andere
oplossing is wat betreft de bijstand aan gedetineerden, desnoods in de variant
van mevrouw Soutendijk? Hoe kan het dat hij aan de ene kant zegt dat hij daar
tegen is, terwijl hij aan de andere kant, naar ik aanneem, de kreet van de
mensen beaamt dat de terugkeer naar de maatschappij moeilijk is, juist vanwege
bijvoorbeeld het wegvallen van een huis?De heer Vos (VVD):Ik ben tegen het verstrekken van een uitkering tijdens een gevangenisstraf.
Ik ben er een warm voorstander van dat iemand een halfjaar of een jaar voordat
hij vrijkomt, al bij het arbeidsbureau meldt dat hij graag wil gaan werken
en bij het bureau huisvesting aan de orde stelt dat hij wil gaan wonen en
dat hij op die manier vanuit zijn detentie probeert zijn terugkeer in de samenleving
voor te bereiden.De heer Rabbae (GroenLinks):Maar waar moet hij dat huis dan van betalen?De heer Vos (VVD):Wanneer de man zich ingespannen heeft om zich te resocialiseren en gebruik
heeft gemaakt van de mogelijkheden die voor 20% van de gedetineerden bestaan,
dan kan hij een opleiding hebben gevolgd en dan kan hij zich geschoold hebben
om weer aan de bak te komen. Wat ik wil bereiken en wat ik later ook zal betogen,
is dat er een betere aansluiting moet zijn bij met name de overgang van detentie
naar vrijheid.De heer Rabbae (GroenLinks):Maar u geeft niet aan hoe. Het is dus een beetje retoriek.De heer Vos (VVD):Ik kom daar zeker op terug. Dat is een van de onderdelen.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Voorzitter! Als ik dit gedeelte van het betoog van de heer Vos volg, dan
moet ik constateren dat hij min of meer zegt: resocialisatie als doelstelling
van het gevangeniswezen stelt eigenlijk niets voor en heeft niets om het lijf.De heer Vos (VVD):U heeft mij in die zin goed begrepen, dat resocialisatie als algemene,
primaire doelstelling hier volgens mij niet realistisch is. Dat wijst de praktijk
uit en dat wijst ook de nota Werkzame detentie uit, die onder Hirsch Ballin
totstandgekomen is.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Maar waarom heeft u dan geen amendement ingediend om dat tot uitdrukking
te brengen?De heer Vos (VVD):Er staat "voor zoveel dat mogelijk is". De interpretatie die de VVD eraan
geeft, is dat hier niet veel mogelijk is.Ik kom nu bij de balans van de resocialisatie. De balans opmakend met
betrekking tot resocialisatie als algemene doelstelling, stel ik vast dat
die doelstelling te hoogdravend is. Het werkt niet. Maar liefst 75% van de
gevangenispopulatie vervalt in herhaling zodra men de poort achter zich heeft
gesloten. De meer menselijke benadering van de jaren zestig heeft niet geholpen.
Ook het concept van de werkzame detentie heeft nog geen belangrijke resultaten
opgeleverd. Wat is volgens de minister de reden voor het falen van de resocialisatie
als algemene doelstelling? Heeft zij eigen plannen om de recidive terug te
dringen?Welke mogelijke oorzaken kunnen daarvoor worden aangewezen? Ongetwijfeld
heeft het falen van de resocialisatie als algemene doelstelling mede te maken
met de aard van de gevangenispopulatie, problemen met verslaving aan drugs
en het feit dat een aantal van de gedetineerden geestelijk in de war is. Bij
deze oorzaken wil ik stilstaan.Wat is het huidige beleid van de minister voor de uitzetting uit Nederland
van buitenlanders die al of niet met een verblijfstitel een strafbaar feit
hebben begaan? Hoeveel vreemdelingen worden direct na het uitzitten van hun
straf uitgezet? Ziet de minister mogelijkheden om vreemdelingen die hier verblijven,
die geen verblijfstitel hebben en die een strafbaar feit hebben begaan, sneller
naar hun land van herkomst uit te wijzen zonder van de methode gebruik te
maken om eerst hier de straffaciliteit te bieden en direct daarna de uitzetting
te realiseren?De smokkel van drugs in de gevangenis blijft een groot probleem. Ondanks
scherpe controle komt smokkel toch voor. De in- en uitvoer van kleding van
gedetineerden, die buiten de gevangenis wordt gewassen, is onder meer een
populaire smokkelroute. Welke plannen heeft de minister om de zeer storende
smokkel van drugs en andere objecten terug te dringen?Zowel in het gevangeniswezen als in de TBS-sector wordt de oorzaak van
het probleem van de gestoorde gedetineerde in belangrijke mate verklaard door
de opheffing van instituten voor chronisch psychiatrische patiënten.
Hoe denkt de minister zelf daarover? Heeft zij daarover overleg met haar collega
Borst? Zou het niet beter zijn om weer te voorzien in de faciliteit voor de
chronische patiënten in de gezondheidszorg in plaats van psychiatrische
opvang in gevangenissen? Vindt de minister dat gevangenissen daadwerkelijk
behandelingen behoren aan te bieden?Ik vat de mening van de VVD als volgt samen. Het is niet zinvol om resocialisatie
als centrale doelstelling te blijven hanteren. Indien te zeer wordt vastgehouden
aan resocialisatie als doelstelling, kunnen de andere doelstellingen van de
straf in het geding komen. Als resocialisatie, vergelding en afschrikking
de doelstellingen zijn, kiest de VVD in eerste instantie voor vergelding en
afschrikking. Als resocialisatie de algemene doelstelling zou zijn, zou dit
ten onrechte druk uitoefenen op de vergelding en afschrikking.De heer Zijlstra (PvdA):U zegt dat dit geen centrale doelstelling moet zijn, maar is dit voor
u nog wel een doelstelling?De heer Vos (VVD):Het is een ondergeschikte doelstelling.De heer Zijlstra (PvdA):Maar wel een doelstelling?De heer Vos (VVD):Het is niet de hoofddoelstelling, maar een ondergeschikte doelstelling.
Eerst gaat het om vergelding en afschrikking. Een onderdeel van de overige
doelstellingen is resocialisatie. Dat vertaalt zich ook in de praktijk, die
laat zien dat 20% van de gedetineerden bereid en in staat wordt geacht om
actief de wens te uiten om deel te nemen aan resocialisatie.De heer Zijlstra (PvdA):Het penitentiaire programma is bedoeld als resocialisatiemiddel?De heer Vos (VVD):Het penitentiaire programma is een strafmodaliteit die straks voor enkele,
zeer sterk gemotiveerde gedetineerden van toepassing kan zijn. Ik kom daar
straks nog op terug.De heer Zijlstra (PvdA):Maar dit heeft als doel de teruggeleiding naar de maatschappij op een
goede manier te doen verlopen?De heer Vos (VVD):Het valt allemaal binnen de 20% van de gedetineerden dat enig perspectief
biedt. Vindt u het niet met mij uitermate zorgwekkend...De heer Zijlstra (PvdA):Ik krijg niet eens de kans om een zin af te maken. Vindt u vanuit deze
redenering, dat het geen centrale doelstelling is maar nog wel een doelstelling,
dat het zinvol is om de penitentiaire programma's als inzet te formuleren?De heer Vos (VVD):Ik vind het niet zinvol om penitentiaire programma's als algemene doelstelling
te hanteren. Ik denk ook niet dat dit de bedoeling is. Dat blijkt ook niet
uit de wetstekst en uit de voorstellen. Het penitentiaire programma is een
aanvullende strafmodaliteit.De heer Zijlstra (PvdA):Indien zou blijken dat 50% van de gevangenispopulatie bereid zou zijn
aan een penitentiair programma mee te werken, moeten wij dat dan volgens u
doen, of meent u dat vergelding voor moet gaan?De heer Vos (VVD):Dat is een volstrekt hypothetische vraag. Daarop ga ik niet in. Ik sluit
aan bij de realiteit van jaren en daaruit blijkt helaas – ik vind het
ook verschrikkelijk – dat slechts 20% van de gedetineerden actief iets
wil en dat 80% van de gedetineerden helemaal niets wil. Bent u daarover dan
niet zeer bezorgd, collega Zijlstra? Die 80% wil slechts de straf uitzitten
en komt naar alle waarschijnlijkheid weer terug.De heer Zijlstra (PvdA):Wordt men er dan vervolgens beter van als men zegt: laat maar zitten;
iedereen zit zijn tijd uit en wij zien wel of men terugkeert? Dan zal het
recidivepercentage buitengewoon hoog zijn!De heer Vos (VVD):De fractie van de VVD gaat met name inzetten op de aanpak van de recidive.
Als niet de resocialisatie als centrale doelstelling gehanteerd wordt maar
het terugdringen van de recidive, kan dat mede tot gevolg hebben dat er meer
prikkelende maatregelen getroffen worden voor gedetineerden die zelf niets
willen.De heer Dittrich (D66):Het valt mij op dat de VVD een ontzettend kil en koud beeld schetst van
wat er in de gevangenissen aan de hand is. Meent u niet dat juist de introductie
van dat penitentiaire programma ertoe kan bijdragen dat de terugkeer in de
samenleving beter gaat verlopen dan nu het geval is?De heer Vos (VVD):Daarop kan ik u een eenvoudig antwoord geven: nee!De heer Dittrich (D66):Dat verbaast mij enorm. Als ik de wetsgeschiedenis lees, is dat nooit
op die manier door de VVD naar voren gebracht. Waarom hebt u dan geen wijzigingsvoorstellen
of amendementen ingediend op dit punt?De heer Vos (VVD):Omdat het een van de aanvullende alternatieve suggesties is.De heer Dittrich (D66):Dat betekent dus eigenlijk dat u allerlei vragen aan de minister stelt
en allerlei grote woorden gebruikt, maar uiteindelijk meegaat met de wetstekst
zoals die nu luidt?De heer Rabbae (GroenLinks):Ik ben blij dat de heer Vos geen minister van Justitie is.Hij is voor afschrikking. Er is geen grotere afschrikking dan de doodstraf,
bijvoorbeeld in Amerika. Maar wij weten dat ook het bestaan van de doodstraf
mensen niet heeft afgeschrikt om te vervallen in het schenden van het strafrecht
en weer terug te komen in de gevangenis. Met andere woorden, mijnheer Vos:
bent u reëel of bent u bezig met een of ander retorisch verhaal, dat
geen enkel waarheidsgehalte heeft in de samenleving?De heer Rouvoet (RPF):Als de heer Vos pessimistisch is over de effecten van resocialisatie,
heeft hij best een punt. Dat is ook wel gebleken in de rondetafelgesprekken.
Daarover is veel zinnigs op te merken.Wij voeren nu echter geen beleidsdebat over de vraag of het een tandje
vooruit of een tandje terug moet. Wij voeren een wetgevingsdebat. Als ik uw
zorgen hoor, mijnheer Vos, over bijvoorbeeld de verspreiding
van drugs in gevangenissen, deel ik die. Als die echter leiden tot de conclusie
zoals u die verwoordt, zou dat in dit debat moeten leiden tot amendementen
van uw kant over bezoek, bewegingsvrijheid, etc. Die heb ik echter gemist.
Ik zou u daartoe willen uitnodigen.De heer Vos (VVD):Ik heb begrippen gehoord als "goedkoop" en "geen realiteitsgehalte" en
"gelukkig, dat de heer Vos geen minister van Justitie is". Dat laatste kan
ik reciproceren. Ik ben ook zeer dankbaar voor het feit dat de heer Rabbae
geen minister van Justitie is.Mijn stelling vertoont juist wel een groot realiteitsgehalte. De politiek
behoort te handelen vanuit het al jaren vaststaande gegeven, dat resocialisatie
als algemene doelstelling niet werkt. Dat blijkt ook uit gesprekken met directeuren
van gevangenissen.Laten wij het daarom anders doen en de recidive aanpakken.De heer Rabbae (GroenLinks):Met welke directeuren en in welke inrichtingen heeft u gesproken, mijnheer
Vos?De heer Vos (VVD):Ik wil hier geen mensen citeren, maar ik heb een stage gevolgd in Haarlem
en Scheveningen om een praktische indruk te krijgen van het detentiegebeuren.
Ik zeg uitdrukkelijk dat ik niet de directeuren citeer, maar uitsluitend spreek
vanuit indrukken die ik daar zelf heb opgedaan.De heer Dittrich (D66):Nu wordt er een nieuw element in deze wet geïntroduceerd: het penitentiaire
programma. Wij hebben allemaal zorgen over het recidivecijfer. Maar waarom
wijst u het penitentiaire programma af, mijnheer Vos? Waarom geeft u het geen
kans? Waarom wilt u dat niet laten ontwikkelen, opdat wij de recidive kunnen
terugdringen?De heer Vos (VVD):Ik kom straks te spreken over het penitentiaire programma en dan zal ik
zeggen wat wij daarvan vinden. Nu kan ik u reeds zeggen dat ik geen grote
verwachtingen heb van het penitentiaire programma. Het penitentiaire programma
voegt iets toe aan het bestaande systeem, evenals een HOI dat heeft gedaan.
Er zijn ook andere strafmodaliteiten. Dit programma is als het ware een loot
aan een tros, maar het is niet een allesgenezende oplossing.De heer Dittrich (D66):Maar u hebt toch niemand en dus ook de minister niet horen verklaren dat
dat programma ineens alle problemen oplost.De heer Vos (VVD):Maar uit uw vraag blijkt toch dat u hoopvol bent en dat u verwachtingen
hebt. Ik wil uw hoop niet frustreren, maar de realiteit is misschien anders
dan uw goede hoop zou doen verwachten.De heer Dittrich (D66):D66 is een partij met idealen. Zij wil ergens naartoe werken.De voorzitter:De heer Vos heeft gezegd dat hij over het penitentiaire programma nog
komt te spreken. Het lijkt mij dan niet verstandig dat hij zelf nu uitvoerig
op de interrupties ingaat. De Kamer moet dus wachten tot dit punt door de
heer Vos wordt behandeld. Nadat de heer Rouvoet nog een interruptie heeft
geplaatst, wil ik collega Vos de kans geven om zijn betoog te vervolgen.De heer Rouvoet (RPF):Daar zit ik ook met smart op te wachten.Voorzitter! Wij krijgen de opvattingen van de heer Vos over het penitentiaire
programma dus nog te horen. Mijn vraag en die van de heer Dittrich was: komt
hij ook nog met concrete amendementen voor oplossing van de problemen die
in de gevangenissen aan de orde zijn? Hij zegt naar aanleiding van die problemen:
het wordt nooit wat met die resocialisatie en we moeten daarmee dus niet verdergaan.
Ik denk nu ook aan de rechten van verdachten in de gevangenissen. Op dit punt
heb ik van de heer Vos geen amendementen gezien.De heer Vos (VVD):Ik kom met concrete suggesties om de recidive aan te pakken. Ik begrijp
dat ik daarvoor nu al steun van uw kant kan verwachten.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Voorzitter! Ik constateer dat de heer Vos bij zijn voorbereiding redelijk
selectief heeft gewinkeld. Als hij zich slechts heeft georiënteerd in
Haarlem en Scheveningen, is hij voorbijgegaan aan het succesvol experiment
in Noord-Holland-Noord. Daar zijn de cijfers aanzienlijk beter. Ik sluit mij
aan bij al degenen die tegen de heer Vos zeggen: was maar flink geweest en
was met een amendement gekomen. Dan hadden we in ieder geval duidelijkheid
gehad over de positie van de VVD. Het komt mij nu voor dat hij voor de bühne
praat en dat het hem niet om de inhoud gaat.De heer Vos (VVD):Natuurlijk heb ik bij ook georiënteerd aan de hand van het project
Noord-Holland-Noord. Misschien bent u niet naar het symposium geweest dat
handelde over werk na detentie. Daar is zeer uitgebreid over dit onderwerp
gesproken.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Daar ben ik wel heen geweest.De heer Vos (VVD):Wat de suggesties en moties betreffende de oplossing van de kwestie van
de recidive betreft, zeg ik: even wachten; ze komen eraan.Voorzitter! Ernstige delicten worden zwaarder gestraft. Die trend is goed.
Daardoor wordt recht gedaan aan het onrecht dat het slachtoffer is overkomen,
vaak met zeer langdurige gevolgen. De suggestie om het OM voor te schrijven
lagere straffen te vorderen, wijst de VVD van de hand. Het is en blijft de
taak van de rechter om de mate van aantasting van de rechtsorde in zijn vonnis
tot uitdrukking te brengen. De gevangenisstraf blijft ook een onmisbare voorwaarde
c.q. een stok achter de deur voor het bestaansrecht van alternatieve straffen.Voorzitter! De VVD acht het van groot belang dat de veiligheid op lange
termijn beter wordt gediend. Daarvoor is het noodzakelijk dat de recidive
sterk wordt verminderd. Voor de gemotiveerde bovenlaag zijn programma's beschikbaar.
De VVD is van mening dat de aandacht meer moet worden gericht op de ongemotiveerde
grauwe groep van 80% die het liefst de tijd gewoon uitzit.Om de veiligheid op lange termijn te bevorderen, bepleit de VVD een benadering
langs twee wegen. Voor alle gedetineerden, gemotiveerd of ongemotiveerd, dient
meer aandacht te worden besteed aan de overgang van de gevangenisstraf
naar de vrijheid. De VVD is van mening dat ook hier werk het beste medicijn
is om uit het criminele circuit te blijven.Belangrijk is dat er geen kloof gaapt tussen einde detentie en begin vrijheid.
De problematiek van iemand die vrijkomt, is vaak niet gering. Het gaat vaak
om een waaier van problemen, zoals dakloosheid, schulden, verslavingsproblemen,
werkloosheid, onvoldoende opleiding en relatieproblemen. In de praktijk blijkt
de communicatie tussen Justitie, de gemeente en arbeidsvoorziening voor een
ex-gedetineerde vaak moeizaam. De heer De Boer, wethouder te Heerhugowaard,
heeft tijdens eerdergenoemd symposium de praktijk als volgt omschreven. "Een
gedetineerde wordt vrijgelaten. Justitie weet dat al ruim van tevoren. Justitie
geeft dat niet tijdig door aan de gemeente. Vervolgens komt de gedetineerde
(meestal op vrijdag) gedesillusioneerd, berooid en berafeld bij de sociale
dienst aankloppen." Binnen Justitie wordt daarentegen geklaagd over de opstelling
van de gemeenten. Bovendien doen zich allerlei praktische moeilijkheden voor.
Het sluiten van een verzekering is bijvoorbeeld onmogelijk en het openen van
een bankrekening geeft veel problemen.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Nu doet u dat symposium en de genoemde wethouder werkelijk onrecht aan,
want dat betrof een schets van hoe het vroeger was. Hoe het wel kon, is ook
daar duidelijk gemaakt. Ik vind wel dat u dan zo eerlijk moet zijn dat in
uw betoog te betrekken.De heer Vos (VVD):In Noord-Holland-Noord heeft men een baanbrekend project getrokken, maar
dat is niet de landelijke praktijk. Het is voortgekomen uit de vaststelling
dat het niet goed ging. Het project Noord-Holland-Noord is een goede uitzondering
die navolging verdient. Mede door de strategische alliantie tussen sociale
diensten en onderwijsinstituten heeft men aldaar circa 40% van de vrijgelatenen
aan een werkplaats geholpen. De VVD is van mening dat de knelpunten in kaart
moeten worden gebracht die de gedetineerde ondervindt bij de overgang van
de onvrijheid naar de vrijheid. Tevens moeten die knelpunten worden weggenomen.
Op basis daarvan zou een apart project kunnen worden gestart om duidelijk
te maken dat het ernst is om voortgang te boeken. De begeleiding van de overgang
moet niet alleen afhankelijk zijn van incidentele proefprojecten, maar moet
structureel plaatsvinden.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Nu haalt u zelf het eerste deel van uw betoog onderuit. In eerste instantie
geeft u aan: vergeet resocialisatie, want het werkt toch niet. Er zijn allerlei
redenen voor aan te wijzen waarom het niet gewerkt heeft. Vervolgens komt
u te spreken over een project aan de hand waarvan wordt aangetoond dat het
wel kan werken, een project dat je zou kunnen uitbreiden naar het gehele land,
waardoor resocialisatie wel degelijk handen en voeten krijgt. Ik snap het
eerste gedeelte van uw betoog dus niet, waar u in het tweede gedeelte erkent
dat het in het proefproject wel werkt.De heer Vos (VVD):Resocialisatie is het bieden van ontplooiings- en opleidingsmogelijkheden
gaandeweg de gevangenisstraf. De gemotiveerdheid om gaandeweg de straf iets
te doen aan de terugkeer in de samenleving, is heel klein. Wat blijft er dan
nog over? Praktische punten, zoals het soepeler laten verlopen van de overgang
van de straf naar de vrijheid. Als die soepeler verloopt, kan de recidive
worden gedrukt.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Daarvoor is in de wet juist het penitentiaire programma opgenomen, namelijk
om de overgang en de resocialisatiegedachte meer handen en voeten te geven
dan tot nu toe.De heer Vos (VVD):Voor een soepeler op elkaar laten aansluiten van instituten is niet een
langdurige wens nodig om zich te ontplooien; het is een stimulans en een middel
om de recidive te drukken.De heer Dittrich (D66):Ik begrijp dat u net zoals het CDA en D66 enthousiast bent over het project
in Noord-Holland-Noord. Ik heb daar ook een werkbezoek afgelegd. Waarom vindt
u nu niet dat een penitentiair programma dat project als voorbeeld kan hanteren
en dat dit in andere delen van het land navolging kan verdienen?De heer Vos (VVD):Tijdens uw werkbezoek en op grond van artikelen terzake zult u hebben
kunnen opmaken dat voor het slagen van enig project en penitentiair programma
een hoge motivatie nodig is. Alle betrokkenen van werkbegeleidingsprogramma's
op basis waarvan slechts tussen de 30% en 35% slaagt, geven duidelijk te kennen
dat van maatgevend belang is dat mensen zeer gemotiveerd zijn om aan dergelijke
programma's deel te nemen. Helaas is de realiteit dat die gemotiveerdheid
uiterst beperkt is.De heer Dittrich (D66):Soms is die gemotiveerdheid beperkt, maar die kan juist vergroot worden
als je goede penitentiaire programma's aanbiedt. Daarom vind ik het zo zonde
dat de VVD hier zo enorm zuinig op reageert.De heer Vos (VVD):Dat stelt u dan.Voorzitter! De VVD heeft tevens vertrouwen in de toekomst van het bonus-malussysteem,
in de zin dat goed gedrag wordt beloond en slecht gedrag bestraft. Dat is
de toepassing van de stok achter de deur, waar zowel gevangenispersoneel als
gedetineerden zich positief over uitlaten. Naar alle waarschijnlijkheid zal
ook de ongemotiveerde groep gedetineerden wel gemotiveerd zijn om de gevangenispoort
zo snel mogelijk achter zich te sluiten. De VVD maakt onderscheid tussen goed
gedrag dat zich uit in de motivatie tot resocialisatie – dat geldt slechts
voor weinigen – en goed c.q. aangepast gedrag in een inrichting. Daaronder
kan worden verstaan het zich houden aan de huisregels, het verbeteren van
de persoonlijke hygiëne en het goed meewerken aan de arbeid. De huidige
situatie waarin voor iedereen de vervroegde invrijheidstelling volautomatisch
na tweederde van de straf volgt, valt moeilijk uit te leggen. Als het om een
automatisme gaat, is het in het belang van de samenleving en de gedetineerden
dat er meer duidelijkheid over dit punt komt. De VVD wil een nauwer verband
leggen tussen het bonus-malussysteem en de vervroegde invrijheidstelling.
De VVD verwacht niet dat daardoor de duur van de vrijheidsstraf belangrijk
zal toene men. De wens om zo snel mogelijk weer in vrijheid
te komen, is immers heel sterk; die behoort tot de meest primaire prikkels.
Daarvan moet gebruik worden gemaakt om goed gedrag te bevorderen. Dat laat
onverlet dat een gedetineerde die zich schuldig heeft gemaakt aan geweld tegen
gevangenispersoneel of medegedetineerden, verboden goederen de gevangenis
heeft binnengesmokkeld of met regelmaat op rapport is gesteld, langer zal
moeten nablijven. In die mogelijkheid wordt op dit moment al door de wet voorzien.
De VVD wil dus concreet invulling geven aan het uitgangspunt dat de gedetineerde
alleen dan na tweederde van de straf vrijkomt, mits hij zich goed c.q. aangepast
heeft gedragen en zich mitsdien niet schuldig heeft gemaakt aan misdragingen
ingevolge artikel 15a, lid 1, sub c, van het Wetboek van Strafrecht.De heer Zijlstra (PvdA):Het bonus-malussysteem betekent in de redenering van de heer Vos dus dat
de VI alleen maar van toepassing is als je je goed gedraagt. Tegelijkertijd
zegt hij dat bijna iedereen in de gevangenis gewoon zijn tijd wil uitzitten.
Waarom komt de heer Vos nu tot de conclusie dat het bonus-malussysteem wel
zou werken? Ik kan die twee dingen niet met elkaar in verband brengen. Als
bovendien de stelling klopt dat de gedetineerden alleen maar hun tijd willen
uitzitten, leidt dat toch tot langere gevangenisstraffen. En dat betekent
dus meer cellen.De heer Vos (VVD):Ik heb het nu al een paar maal gezegd en ik zal het nog een keer zeggen.
Er moet goed gekeken worden naar de gemotiveerdheid van gedetineerden om aan
opleidingen deel te nemen en om een plan te trekken om in de samenleving terug
te keren. Was het maar zo dat meer mensen dat wilden, want de praktijk is
niet zo. Er moet echter toch wat aan de recidive gedaan worden. Daarom lijkt
het mij verstandig om met prikkels te werken, en een van de meest primaire
prikkels is de wil om ten minste weer vrij te komen. Die prikkel kan positief
worden aangewend door te zeggen: gedraag je je goed, misdraag je je niet zoals
de wet zegt in artikel 15, dan verdien je dat je na tweederde van je straf
vrijkomt. Het enige wat ik de minister bij motie zal vragen is om door middel
van een richtlijn invulling te geven aan de manier waarop gewerkt moet worden
met artikel 15a, lid 1, sub c, van het Wetboek van Strafrecht.De VVD zag ook graag dat de mogelijkheid wordt onderzocht om naast de
arbeidsverplichting een zeer elementaire cursus praktische vaardigheden verplicht
aan te bieden. Daarbij moet worden gedacht aan kwesties als persoonlijke hygiëne
en het invullen van formulieren voor huisvesting en sociale dienst. Het verdient
bijvoorbeeld aandacht dat de gedetineerde, indien hij bij de sociale dienst
niet direct geld krijgt, niet zijn kop in de wind gooit, maar rustig de aanvullende
vragen beantwoordt. Een dergelijk programma wordt nu bijvoorbeeld toegepast
bij dagdetentieprojecten. Langgestraften krijgen in dat geval gedurende de
laatste zes weken een programma aangeboden dat is gericht op de situatie na
de vrijlating. Het bestaat uit arbeid, het aanleren van praktische en sociale
vaardigheden, alsmede uit een aanbod voor hulpverlening. Dat geldt alleen
maar voor zes weken, maar zou kunnen worden uitgebreid naar een breder verplicht
programma dat wordt aangeboden voor de gehele periode van de detentie. Ik
heb mogen constateren dat de reclassering deze gedachte toejuicht.De heer Dittrich (D66):Ik probeer even mee te denken met de heer Vos. Hij klaagt over het feit
dat er zo weinig mensen gemotiveerd zijn om deel te nemen en nu stelt hij
dus iets voor dat verplicht is. Denkt hij dat mensen gemotiveerd raken als
zij verplicht worden om aan die cursus deel te nemen?De heer Vos (VVD):Dat zou ik hopen, ja, maar zeker weten doe ik het niet. Ik weet wel dat
wij proberen om mensen tot enige regelmaat te brengen door hen 26 uur verplicht
te laten werken. Die 26 uur is lang niet altijd haalbaar, maar vormt wel een
zeer prominente verplichting die gedurende de gevangenisstraf geldt. De keuze
om gebruik te maken van de mogelijkheid om een opleiding te volgen, moet primair
van de gedetineerde zelf komen. De wil daartoe moet geuit zijn. Ik zoek naar
de mogelijkheid om naast de werkverplichting ook verplicht informatie aan
te leveren die de gedetineerde straks in regelmaat beter op pad helpt.De heer Dittrich (D66):Daarom stelt de heer Vos voor om bijvoorbeeld verplicht huisvestingsformulieren
in te vullen. En wat als een gedetineerde daar absoluut geen zin in heeft?De heer Vos (VVD):Dan wordt hij op rapport gesteld en ter afzondering de cel in gestuurd,
net als nu gebeurt bij een weigering om arbeid te verrichten.De heer Dittrich (D66):Maar dan verandert uw voorstel toch niets aan die ongemotiveerdheid, die
u zelf signaleert?De heer Vos (VVD):Ik zie dat het een groot probleem is om de gemotiveerdheid te stimuleren,
maar ik zoek naar oplossingen om toch op enigerlei wijze de recidive te drukken.
Ik heb hier een suggestie geuit die door de specialist bij uitstek, namelijk
de federatie van reclasseringsinstellingen, als bewerkbaar wordt aangemerkt.Ik wil de minister vragen om een drietal zaken te ondernemen: - een knelpuntennotitie met oplossingsrichtingen voor die praktische problemen
tussen de onvrijheid en de vrijheid;- in overleg met het OM een richtlijn
opstellen voor de toepassing van artikel 15a, lid 1, sub b, van het Wetboek
van Strafrecht;- de mogelijkheid onderzoeken om aan alle gedetineerden,
ongeacht hun motivatie, een verplichte cursus praktische vaardigheden aan
te bieden.Het gaat dus weer om onderzoek, maar in ieder geval om onderzoek dat al
enige steun heeft gevonden bij de reclassering.De voorzitter:Kunt u een indicatie geven hoeveel tijd u nog nodig hebt? U zegt dat u
veel geïnterrumpeerd bent, en dat is zo, vandaar mijn vraag.De heer Vos (VVD):Ik verwacht nog een kwartier. Ik heb ruim 40 minuten opgegeven.Het penitentiaire programma is een nieuwe strafmodaliteit in de Penitentiaire
beginselenwet. De wet opent de mogelijkheid dat de tenuitvoerlegging van de
vrijheids straf ten dele buiten de penitentiaire inrichting
kan plaatsvinden. Dit voorstel is zeer ingrijpend. Het penitentiaire programma
ligt op het grensvlak van detentie en de vrije maatschappij. De VVD bepleit
grote zorgvuldigheid bij deze nieuwe strafmodaliteit. Het is dringend noodzakelijk
dat hiervoor slechts sterk gemotiveerde gedetineerden in aanmerking komen.
Het penitentiaire programma heeft immers vergaande consequenties. Welke gedetineerden
dienen volgens de minister voor het penitentiaire programma in aanmerking
te komen?Het huidige wetsvoorstel biedt niet meer dan een fundament voor het penitentiaire
programma. Onduidelijkheid bestaat over de aard van de programma's, over de
selectieprocedure, de selectiecriteria, de betrokkenheid van de rechter, het
OM, de directeur en de selectiefunctionaris. Ook over de verantwoordelijkheid
voor de uitvoering van het penitentiaire programma wordt nog gediscussieerd.De losse einden zullen in de penitentiaire maatregel moeten worden aangehecht.
Omdat het hele huis nog moet worden opgebouwd, verzoekt de VVD de minister
de algemene maatregel van bestuur voor een voorhangprocedure in aanmerking
te doen komen. Deze moet niet zijn nadat de publicatie in het Staatsblad al
heeft plaatsgevonden, maar voorafgaande aan publicatie in het Staatsblad.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! De heer Vos gelooft in de motivatie van de gedetineerden.
Dat is de grondslag van zijn betoog over resocialisering en het programma.
Wanneer een gedetineerde zelf zegt dat hij in aanmerking wil komen voor een
penitentiair programma, betekent dat dan dat dit sowieso moet gelden, zoals
past binnen zijn filosofie? Of kan de directie zeggen dat dit niet kan? Dat
is in strijd met zijn filosofie dat de motivatie bepaalt hoe men omgaat met
de gedetineerde.De heer Vos (VVD):Dan moet u de wet nog eens goed bekijken. Daarin staat goed gedrag gedefinieerd.
Goed gedrag is het uitzicht op de actieve wens om weer in de samenleving terug
te komen, op een geresocialiseerde wijze. Het uitgangspunt in de wet is dat
men alleen bij goed gedrag in aanmerking komt voor een penitentiair programma.
Dat ooit eens de enkele wil wordt geuit, zal onvoldoende zijn. Er moet echt
een grondhouding zijn dat men terug wil en voorgoed. Deze moet worden gewogen
door de directie van de inrichting. Dan pas kan deze wens eventueel gehonoreerd
worden.De heer Rabbae (GroenLinks):Zodra een gedetineerde zegt dat hij wil, zou zijn wil wet moeten worden.
Is dat niet wat u eigenlijk wilt?De heer Vos (VVD):Die vraag heb ik al beantwoord. Ik heb gezegd dat de enkele wil onvoldoende
is en dat het echt om een sterke wil moet gaan.De heer Rabbae (GroenLinks):Dan komt u zichzelf tegen. Aan de ene kant zegt u dat wij het moeten hebben
van duidelijk gemotiveerde mensen, want anders heeft die resocialisatie geen
enkele betekenis. Aan de andere kant zegt u, als iemand zegt dat hij wil,
dat dit beoordeeld moet worden door de directie en dat het best eens niet
door kan gaan. Dat is toch geen consistente lijn?De heer Vos (VVD):Voorzitter! Ik wil hier best op antwoorden, maar ik excuseer mij voor
deze herhaling van zetten. Een penitentiair programma moet naar de mening
van de VVD alleen worden gehanteerd voor gedetineerden die de sterke wens
hebben om de samenleving in te gaan, die daarmee al ervaring hebben opgedaan
en die een opleiding hebben gevolgd. Zij komen als het ware in de laatste
voorkamer om de samenleving succesvol in te gaan. Alleen de gedetineerden
voor wie dat uitzicht bestaat, mogen voor penitentiaire programma's in aanmerking
komen.Vooralsnog verdienen de volgende aspecten van het penitentiaire programma
in ieder geval aandacht. De VVD-fractie vraagt zich af in hoeverre onderscheid
moet worden gemaakt tussen programma's die als taakstraf worden opgelegd en
penitentiaire programma's. Een onderscheid zou bijvoorbeeld kunnen worden
gemaakt in de mate van toezicht en controle op de productie. Die zou voor
een penitentiair programma zwaarder kunnen zijn dan voor de taakgestraften.
Dat sluit ook aan bij de praktijk. Zo begrijp ik dat op het enige penitentiaire
programma dat nu draait, op Forteiland te IJmuiden, de productie van gedetineerden
twee tot driemaal hoger is dan de productie van taakgestraften, die daar eveneens
werken. Hoe denkt de minister over het onderscheid tussen taakstraffen en
penitentiaire programma's?De selectiecriteria zijn ook nog niet duidelijk. Dat wordt in het gevangeniswezen
onderkend. De heer Boey heeft de verwachting uitgesproken dat het penitentiaire
programma nog meerdere casus zal opleveren. Heeft de minister haar standpunt
over de selectiecriteria bepaald?Bij de selectie voor de penitentiaire programma's zijn diverse functionarissen
betrokken: de directie, het OM en de selectiefunctionarissen. Vanuit de zittende
magistratuur is de vrees geuit dat het zicht op de executie van de straf volledig
verloren zal gaan. De heer Dittrich heeft dit ook aan de orde gesteld. Vaststaat
dat de differentiatie in het gevangeniswezen enorm is toegenomen, en het penitentiaire
programma is de ultieme vorm van differentiatie. Voor de VVD is het van buitengewoon
belang dat de vrijheidsstraf herkenbaar blijft. Voorkomen moet worden dat
de rechter ten gevolge van onzekerheid over de tenuitvoerlegging anders gaat
straffen.De VVD pleit er dan ook voor te bevorderen dat de strafrechter bij de
strafoplegging een executie-indicatie kan opnemen. Dat betekent dat hij bijvoorbeeld
aangeeft dat een gedetineerde na twee jaar gesloten inrichting voor een detentiefasering
in aanmerking komt. Een afzonderlijke executierechter is dan niet nodig. In
het proefschrift van Bleichrodt van 12 december 1996, "Onder voorwaarde",
valt een vergelijkbare opvatting te lezen. Hij verdedigt het in de wet opnemen
van een semi-voorwaardelijke modaliteit van de gevangenisstraf. Daaronder
rekent hij een open inrichting en een inrichting voor dagdetentie. Bij langere
vrijheidsstraffen zou de rechter volgens hem als het ware een machtiging kunnen
geven aan de administratie om vanaf een bepaald tijdstip een gedetineerde
te plaatsen in een semi-voorwaardelijke modaliteit. En waar gaat het daarbij
om? Dat voor de rechter en voor de samenleving de vrijheidsstraf duidelijk
herkenbaar blijft.De heer Dittrich (D66):Eén punt lijkt mij dan onduidelijk te worden. Stel dat de rechter
het vonnis wijst dat de veroordeelde na twee jaar in het kader van detentiefasering
ergens anders naartoe kan, dan kan het heel goed zijn dat de gedetineerde
gedurende die twee jaar zich slecht ontwikkelt en dat de aanwijzing van de
rechter van twee jaar eerder helemaal niet meer opportuun is. Er moet toch
een selectiefunctionaris zijn die op dat moment toetst en zegt: nee, dat moeten
we niet doen?De heer Vos (VVD):In de benadering van de VVD geeft de rechter bij het vonnis aan dat de
gedetineerde in beginsel na twee jaar in aanmerking zal komen voor een andere
strafmodaliteit. De selectiefunctionaris en de directeur dienen aan de hand
van de criteria die daarvoor in de praktijk gelden, de afweging te maken.De heer Dittrich (D66):Hebben zij dus de eindverantwoordelijkheid?De heer Vos (VVD):Het gaat om een machtiging aan de administratie om vanaf een bepaald moment
de criteria te wegen. Het bevordert de betrokkenheid van de rechter bij het
vonnis en de tenuitvoerlegging, en de duidelijkheid voor de samenleving.De heer Dittrich (D66):U stelt dus niet voor dat de rechter of een executierechter de uiteindelijke
beslissing neemt? De beslissing ligt dus bij de selectiefunctionaris?De heer Vos (VVD):Ja. Het gaat om een executie-indicatie.De heer Dittrich (D66):Dan zijn wij het eens.De heer Vos (VVD):Ter onderbouwing van deze indicatie wijs ik ook op het arrest van de Hoge
Raad van 9 april 1974. Er zijn al rechters die met zoveel woorden een inrichting
hebben aangewezen waar de straf ten uitvoer moet worden gelegd, en dat is
door de Hoge Raad gehonoreerd. De VVD-fractie roept de minister op zich nader
over de positie van de rechter uit te laten.In de verhouding tussen de directeur en de selectiefunctionaris dient
naar het oordeel van de VVD-fractie het zwaartepunt te liggen bij de directeur.
Hij kan als geen ander weten hoe de gedetineerden in de inrichting functioneren.
Aan de selectiefunctionaris komt bij het eindoordeel maar een marginale controle
toe op de bevindingen in de inrichting. Gaarne verneem ik ook daarover het
oordeel van de minister.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Ik heb dit onderwerp in mijn bijdrage ook behandeld. Vindt
de heer Vos het niet evenals de fractie van D66 belangrijk dat een extern
iemand de uiteindelijke beslissing neemt? Zo iemand is de selectiefunctionaris,
die niet dagelijks met de gedetineerden geconfronteerd wordt.De heer Vos (VVD):Zoals ik al meermalen heb verkondigd, leg ik een zwaar accent op de motivatie
om de samenleving in te gaan en dat kan het best gewogen worden door mensen
die dicht bij de praktijk zijn, dus in de inrichting zelf.De heer Dittrich (D66):De directeur geeft die informatie toch door aan de selectiefunctionaris
die uiteindelijk beslist?De heer Vos (VVD):De meest fundamentele weging van de identiteit vindt in de inrichting
plaats en de selectiefunctionaris toetst op afstand of aan de criteria voldaan
is.De heer Dittrich (D66):En die heeft dus de eindverantwoordelijkheid voor de beslissing.De heer Vos (VVD):Ja.Voorzitter! Ik nader nu hopelijk mijn einde.De voorzitter:Dat bedoelt u waarschijnlijk in overdrachtelijke zin.De heer Vos (VVD):Inderdaad.Voorzitter! Justitie heeft vorig jaar aanzienlijk minder verdachten van
misdrijven wegens celtekort heengezonden. In totaal waren het er 1806 tegen
4200 in 1995. Het merendeel van de heenzendingen betreft verdachten in preventieve
hechtenis. Daarnaast is er een groep veroordeelden die zonder wettelijke titel
voortijdig uit de gevangenis wordt ontslagen, omdat het grootste deel van
de straf is uitgezeten. Zij worden als het ware omgeruild voor verdachten
van zware delicten voor wie geen preventieve cel voorhanden is. De problematiek
van de heenzendingen verontrust de burger. Het is een van de redenen voor
het verlies aan vertrouwen in de rechtsstaat. Mensen worden er aan het eind
van de rit zomaar uitgestuurd. De VVD-fractie juicht de huidige tendens toe
dat het aantal heenzendingen daalt. Er zijn parketten bekend die er prat op
gaan dat er vanaf mei vorig jaar geen enkele heenzending heeft plaatsgevonden.De VVD-fractie ziet graag dat de heenzendingen geheel en al worden afgebouwd.
Die penitentiaire programma's zouden, behalve voor de categorie van de sterk
gemotiveerden, ook kunnen dienen als noodventiel voor het geval zich een executoriale
noodtoestand voordoet. Mijn fractie roept de minister op om binnen twee jaar
nadat deze wet definitief in werking is getreden, de praktijk van het heenzenden
tot nul af te bouwen. Het gaat om het vertrouwen van de burger in de rechtsstaat.
Daarbij past het niet dat mensen op een willekeurig moment naar huis worden
gestuurd. Mocht zich alsnog een executoriale noodtoestand voordoen, dan kan
een veroordeelde beter in een penitentiair programma worden geplaatst dan
koud op straat worden gezet.Dan kom ik toe aan de gevangenisbewaarders. De PIW'ers zijn zeer belangrijk
voor de penitentiaire inrichting. Zij vormen het dagelijks gezicht van de
inrichting. De houding van de PIW'ers is een onmisbare voorwaarde voor het
slagen van welke doelstelling dan ook. De houding is nuchter en menswaardig.
PIW'ers wekken niet de indruk ontmoedigd te raken door de hoge recidivecijfers.De invoering van de 36-urige werkweek en de Arbeidstijdenwet vormen wel
een groot probleem. Tijdens bezoeken in Haarlem en Scheveningen heb ik zeer
regelmatig gehoord dat daar grote problemen mee bestaan. In Scheveningen is
de bezoektijd ten gevolge van de Arbeidstijdenwet teruggebracht van vijf kwartier
naar vier kwartier per week. Ook wordt overwogen de extra luchttijd in te
perken uit roostertechnische overwegingen. Dat raakt de gedetineerden en het
personeel in negatieve zin. Ten gevolge van de Arbeidstijdenwet zijn de PIW'ers
inmiddels verplicht om 30 minuten te pauzeren. Dat leidt ertoe dat zij formeel
twee uur minder werken, maar toch een halfuur langer op de inrichting zijn.
Dat begrijpt geen mens. Dat zet ook kwaad bloed. Bovendien
gaat het hier om een groep die gewend is om flexibel te werken. Vroeger draaide
men bijvoorbeeld een avonddienst tot 21.30 uur en begon men de volgende ochtend
om 7.30 uur. Dat mag niet meer. Daar moet twaalf uur tussen zitten. Er is
gekozen voor flexibiliteit, maar men wordt nu in een keurslijf geperst. Het
sociale leven van het gevangenispersoneel lijdt daaronder.De Kamer heeft de motie-Hofstra aangenomen en de minister gevraagd knelpunten
in de Arbeidstijdenwet op te lossen. De VVD-fractie gaat ervan uit dat de
minister met referte aan die motie in overleg is getreden met collega Melkert
om alsnog een versoepeling te bewerkstelligen. Hoe is de stand van zaken?
Sprekend over minister Melkert, verzoek ik de minister ook uiteen te zetten
hoe het zit met het voorstel van staatssecretaris Linschoten tot inperking
van uitkeringen die in detentie verstrekt worden. Dat moet ook in het overleg
met minister Melkert gebleken zijn.Circa 9% van de gedetineerden verblijft op een meervoudige cel. Artikel
20 schept daarvoor nu de wettelijke mogelijkheid. Vanuit het gevangeniswezen
wordt betoogd dat het plaatsen van meer gedetineerden op één
cel flinke beheersrisico's tot gevolg heeft. Mede gelet op de samenstelling
van de gevangenispopulatie is het niet ondenkbaar dat onderlinge irritatie
snel de vlam in de pan doet slaan. Toch is er geen reden voor een krampachtige
opstelling. Het hoeft niet bezwaarlijk te zijn om kortgestraften en zelfmelders
op een meervoudige cel te plaatsen. Een jonge Haarlemse gedetineerde heeft
mij meegedeeld dat hij het juist op prijs stelt om in een van de drie meervoudige
cellen te zitten die er in Haarlem beschikbaar zijn. De VVD verzoekt de minister
uiteen te zetten wat zij met de mogelijkheden van artikel 20 van plan is.
In hoeverre ziet zij extra mogelijkheden om van meervoudige cellen gebruik
te maken?De heer Zijlstra (PvdA):Hoe ziet de VVD dat?De heer Vos (VVD):Zoals ik al zei: niet op een krampachtige wijze. Zo'n 9% van de gedetineerden
verblijft momenteel in een meervoudige cel. Dat kan opgetrokken worden, wellicht
tot 15%, met name voor zelfmelders en beperkt gestraften.De heer Zijlstra (PvdA):Voorzover mij bekend, gebeurt dit al voor zelfmelders.De heer Vos (VVD):Ik heb het over 9% en over een eerste wettelijke voorziening die het formeel
mogelijk maakt. Ik vraag de minister wat zij met die nieuwe mogelijkheid van
plan is. De heer Zijlstra weet net zo goed als ik dat in de zorgsector –
ik realiseer mij dat dit een scheve vergelijking is, maar ik hanteer die toch
maar even – vaak meer mensen op één kamer verblijven.
Dit geeft soms grote onmin. Ik pleit er op dit punt niet voor krampachtig
tewerk te gaan, maar om verstandig gebruik te maken van de nieuwe mogelijkheid
die de wet biedt.De heer Rabbae (GroenLinks):Stel dat het door de heer Vos gewenste gebrek aan krampachtigheid leidt
tot een budgetprobleem. Er moet dan meer geld worden uitgetrokken voor deze
aanpak. Ik begrijp dat de minister meent dat dit zeker niet leidt tot een
bezuiniging op het gebied van personeel en dergelijke. Zal de VVD-fractie
de minister steunen als zij pleit om hiervoor extra middelen uit te trekken?De heer Vos (VVD):Extra middelen die eventueel nodig zijn, moeten worden aangewend als er
sprake is van extra beheersrisico's. Uit mijn woorden zal men echter begrepen
hebben dat ik er juist voor pleit om alleen in die gevallen waarin geen extra
beheersrisico's ontstaan, van de nieuwe wettelijke mogelijkheid gebruik te
maken. Ik acht aanvullende financiering dan ook niet noodzakelijk.De heer Rabbae (GroenLinks):Dus alleen als het gaat om veiligheidsrisico's. Voor de andere paragrafen
geeft u niet thuis?De heer Vos (VVD):U stelt een scheve vraag. Ik wil het nog wel eens uitleggen. Er is gesproken
over de extra kosten die meervoudige cellen mee kunnen brengen. Dat is direct
gerelateerd aan het feit dat misschien wel meer PIW'ers nodig zijn om de orde
te handhaven. Men zal mij hebben horen zeggen dat alleen in de gevallen die
geen ernstige beheersrisico's opleveren, bezien moet worden of gebruik kan
worden gemaakt van de nieuwe mogelijkheid in artikel 20 van deze wet.De heer Rabbae (GroenLinks):Die 9% staat er niet voor niets. Als blijkt dat de rek eruit is als het
gaat om meer gedetineerden in een cel, bijvoorbeeld vanwege veiligheidsrisico's
en meer personeel, bent u dan bereid om krampachtig te worden?De heer Vos (VVD):Ik heb ervoor gepleit om in de gevallen waarin het geen extra beheersrisico's
oplevert, de mogelijkheid te benutten om in bescheiden mate, maar wellicht
meer dan nu – ik spreek over 15% om te beginnen – meervoudige
cellen te gebruiken.De heer Dittrich (D66):Ik heb heel goed naar de heer Vos geluisterd, voorzitter. Het is mij opgevallen
dat hij veel vragen stelt en de indruk wekt dat het allemaal zo slecht gaat,
daarbij suggererend dat de minister en de rest van de Kamer geen oog hebben
voor de werkelijkheid, voor wat de mensen in het land bezighoudt, maar dat
hij geen concreet voorstel doet om iets te wijzigen. Alle verhalen van de
heer Vos eindigen in een vraag aan de minister. Ik zou graag eens een concreet,
duidelijk alternatief van de VVD in dit debat voorgeschoteld krijgen.De heer Vos (VVD):Ik verzoek u het debat eens na te lezen. Ik heb diverse suggesties gedaan.
De toonzetting die u suggereert, ontken ik. Ik heb kritische punten aan de
orde gesteld en suggesties aangedragen. Als die niet duidelijk bij u zijn
overgekomen, moet u het stenografische verslag van dit debat er maar eens
op nalezen.Het beklagrecht. De VVD-fractie kan zich vinden in de aanscherping van
het beklagrecht over beslissingen die door of namens de directeur zijn genomen.
Met betrekking tot de schorsingsbevoegdheid plaatst de VVD kanttekeningen
bij de bevoegdheid van de voorzitter van de beroepscommissie. Indien snel
een beslissing moet worden genomen, is de afweging gemakkelijker door de voorzitter
van de beklagcommissie te maken dan door de voorzitter van de beroepscommissie,
die meer op afstand staat. Aangezien inrichtingen tegenwoordig vaak verschillende
 beklagcommissies hebben, soms omdat een jeugdinrichting en
een inrichting voor volwassenen samen zijn gegaan, zou een wisselwerking kunnen
optreden. Bovendien zouden beklagcommissies van naburige inrichtingen over
en weer de schorsingsbevoegdheden kunnen gebruiken. De VVD-fractie wenst de
manier waarop deze kwestie nu geregeld wordt, op korte termijn te evalueren.
Is de minister het ermee eens dat er op dit punt wellicht toch meer samenwerking
mogelijk is dan in de wet wordt voorgesteld?De VVD-fractie heeft enige aanvullende vragen over het telefoonverkeer
van de gedetineerde ingevolge artikel 39 van de wet. Er kan toezicht op de
gevoerde gesprekken plaatsvinden met het oog op de voorkoming en opsporing
van strafbare feiten. Hoe verhoudt zich dat tot de procedure bij de rechter-commissaris?
Door wie en op welke wijze zal de noodzaak worden getoetst van het voeren
van gesprekken op grond van het vierde lid van artikel 39, dat over het contact
tussen de gedetineerde en de advocaat gaat? Ik heb begrepen dat dit nu meestal
praktisch geregeld wordt; als een gedetineerde met zijn advocaat wil bellen,
wordt er gewoon beslist of dat mag. Maar het gaat mij erom hoe de minister
de normering hiervan ziet en hoe zij die wil toetsen. De VVD is van mening
dat contact tussen gedetineerde en advocaat naar behoefte mogelijk moet zijn.
Wat is het standpunt van de minister op dit punt?Dan de vrije toegang tussen gedetineerde en advocaat. De toegang kan worden
beperkt indien er een ernstig gevaar voor de bezoeker bestaat. Indien de inschatting
van het potentiële gevaar uitsluitend door de directeur plaatsvindt,
kan dat aanleiding geven tot misverstanden bij advocaten en andere instanties.
De VVD-fractie is daarom van mening dat het gevaar door de directeur beoordeeld
dient te worden, maar na overleg met de bedoelde personen of instanties. De
directeur behoudt dus de eindverantwoordelijkheid, maar er is inspraak van
de betrokkenen geïndiceerd als die hun cliënt willen bezoeken. Is
de minister bereid om deze suggestie over te nemen? Ik heb hiertoe een amendement
opgesteld.De directeur wordt op grond van het eerste lid van artikel 23 bevoegd
een nieuwe titel te hanteren, namelijk "indien zulks noodzakelijk is in verband
met de ongestoorde tenuitvoerlegging van de vrijheidsbeneming". Die titel
kan als ordemaatregel en als sanctie gebruikt worden. Tot op heden is echter
nog niet duidelijk hoe dit onderscheid in de praktijk moet worden gehanteerd.
Wat is het oordeel van de minister hierover?Voorts de controle en het toezicht. Het wetsvoorstel bevat een grotere
vrijheid voor de directeuren om zelfstandig invulling te geven aan het regime
in hun inrichtingen. Dat is een goede zaak. Niet duidelijk is wat de rol van
de nieuwe commissies van toezicht wordt. Streeft de minister een systeem na
van checks and balances? Of ziet zij de commissie als een raad van commissarissen?
In ieder geval verdient de samenstelling nadere aandacht. Er zou bijvoorbeeld
overwogen kunnen worden om vertegenwoordigers van werknemers en werkgevers
en van de gemeentelijke overheid een plaats in de commissie van toezicht te
geven. Wat is het oordeel van de minister hierover?Ook vraagt de VVD-fractie de minister naar haar mening over de toezichthoudende
taak van de centrale raad. Vindt zij dat die taak voldoende duidelijk omschreven
is? Ziet zij geen reden om een aparte gevangenisinspectie in het leven te
roepen?Ten slotte wil ik nog even stilstaan bij de actualiteit, bij een punt
dat de heer Dittrich aan de orde heeft gesteld, namelijk problemen op het
gebied van de TBS. De VVD-fractie heeft hierover vragen gesteld en zij heeft
suggesties gedaan in de zin van een noodwet en het zorgen voor meer noodplaatsen.
Volgens ons en ook volgens de minister is de nood aan de man en dient er snel
iets te worden gedaan. Wij geven de minister bij dezen de gelegenheid blijk
te geven van haar betrokkenheid en haar snelheid van handelen door aan te
geven wat zij op de korte termijn precies van plan is.De heer Dittrich (D66):Maar hoe zou met een noodwet het probleem van te weinig TBS-plaatsen kunnen
worden opgelost?De heer Vos (VVD):De noodwet betreft de termijn van zes maanden. U wilt deze termijn voor
de tweede keer in de wet vastleggen. De Kamer heeft besloten dat een wachttijd
van zes maanden te billijken is. De minister heeft de suggestie opgepakt en
is met 120 plaatsen gekomen. Wij hebben echter de indruk dat de spanning groter
geworden is omdat de rechtbanken en het hof een termijn van drie maanden wachttijd
gehanteerd hebben. Wij weten dat de Eerste Kamer het wetsvoorstel moet bespreken.
De wachttijd vormt niet zozeer onderwerp van discussie. Het gaat om andere
overwegingen, bijvoorbeeld de vraag wanneer de TBS ingaat. Kan wellicht op
voorhand met betrekking tot de wachttijd, waartegen niet al te grote bezwaren
zijn gerezen, de noodwet door de Tweede en Eerste Kamer worden behandeld,
vooruitlopend op de behandeling van het fundamentele wetsvoorstel? Dit sluit
dan weer aan bij die 120 plaatsen die de minister al gerealiseerd heeft.De voorzitter:Na een korte schorsing krijgt de heer Van den Berg het woord. Ik constateer
dat de spreektijd van anderhalf uur uitgelopen is tot tweeënhalf uur.
Er is ontzaglijk veel geïnterrumpeerd. Wellicht is er al zoveel stof
gewisseld dat in de tweede helft van de eerste termijn van de kant van de
Kamer met dit instrument wat bescheidener kan worden omgegaan. Ik doe wat
dit betreft een beroep op de twee collega's die na de schorsing aan het woord
komen.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Voorzitter: WeisglasDe heer Van den Berg (SGP):Mijnheer de voorzitter! Zoals bekend, discussieert de SGP graag over beginselen.
Alleen om die reden al vind ik het een genoegen om aan dit debat te mogen
deelnemen, als wij het dan maar ook echt over beginselen hebben. Af en toe
gaan wij namelijk wel erg op de praktische toer. Ik wil echter toch proberen
om aandacht aan een aantal beginselen te besteden, want die zijn hier wel
degelijk aan de orde.Het gaat om de beginselen van strafoplegging en executie. Daarbij gaat
het om noties als vergelding, afschrikking en beveiliging. Ook het begrip
resocialisatie is al gevallen. Ik vind – en ik heb dat
in het algemeen al eens opgemerkt in het kader van ons gehele strafrecht –
dat die noties van vergelding, afschrikking en beveiliging te veel op de achtergrond
zijn geraakt de laatste decennia. Dat zien wij ook in ons penitentiaire stelsel
weerspiegeld. Deze wet geeft daar ook een zekere weerspiegeling van. Wij zijn
wat dat betreft in het verleden te ver doorgeschoten. Resocialisatie is zeker
feitelijk vaak boven de beveiliging van de samenleving gesteld. De sterke
nadruk viel nogal eens op de rechten van de delinquenten zonder andere aspecten
daarbij voldoende in het oog te houden.Ik geef toe dat dit voorstel een wat ander beeld vertoont. En dit is een
opmerking die ik positief bedoel. Wij zijn wat dat betreft weer in een iets
evenwichtiger situatie beland. Ik ben echter op dat punt nog niet geheel gerustgesteld.
Dat zal ook een van de leidende motieven in mijn bijdrage zijn, met name de
vraag of noties als vergelding en beveiliging van de samenleving nu echt voldoende
hun weerslag hebben gevonden in het wetsvoorstel en of wij niet te veel op
de wat achterhaalde gedachte over resocialisatie zitten. Ik werp dit niet
weg, maar ik vind resocialisatie als leidend motief niet realistisch te noemen.
Wat dat betreft ben ik het met de heer Vos eens.Een tweede vraag die ik bij de beoordeling van dit wetsvoorstel stel,
is of dit wetsvoorstel tegemoetkomt aan een aantal grote problemen die wij
in het recente verleden bij de uitvoering van ons straftoemetingsbeleid hebben
ervaren. Dan kom ik dus meteen al bij een stukje historie en met een terugblik.Duidelijk is dat wij de afgelopen jaren op dit terrein turbulente ontwikkelingen
hebben meegemaakt. Tegen die achtergrond moeten wij dit wetsvoorstel ook bezien.
Als ik een aantal jaren terugkijk, denk ik aan het moment dat met de voorbereiding
van dit wetsvoorstel werd begonnen, zo rond 1991. Als wij die jaren overzien,
zien wij bijvoorbeeld een geweldige toename van de capaciteit van de cellen.
Dat was ook nodig. Daar hebben wij in de Kamer vele malen over gesproken.
De vraag op dit moment is of wij er al zijn. Dat is een punt dat ik nu niet
ga uitdiscussiëren, maar wij moeten ons dat voortdurend afvragen. Ook
in het verleden hebben wij nogal eens gedacht dat wij er waren, maar later
bleek dan dat wij toch weer met grote tekorten zaten. Er is in elk geval een
ontwikkeling op dat punt gaande. Een andere ontwikkeling is de verzelfstandiging
en de organisatorische vormgeving van het gevangeniswezen. Ook op dat gebied
is in de afgelopen jaren heel veel gebeurd. Denk aan de ontwikkelingen bij
het personeel en de uitbreiding daarvan. Kortom, er zou veel meer te noemen
zijn. Dit wetsvoorstel vormt daar in zeker opzicht ook een weerspiegeling
van.De vraag is of dit wetsvoorstel is toegesneden op de problemen die zich
nu en in de toekomst zullen voordoen. Van die toekomstige problemen noem ik
er op dit moment maar één, want dat is al moeilijk genoeg. Het
is een vraag die ons toch wel bezighoudt. Als ik alleen al denk aan het feit
dat de jeugdinrichtingen voor meer dan de helft, soms oplopend tot 70%, door
allochtone jongeren worden bevolkt, wat betekent dit dan voor de volwasseneninrichtingen
over enkele jaren? Zijn de consequenties daarvan doordacht? Beantwoordt dit
wetsvoorstel aan de problemen die wij dan zeker zullen tegenkomen?Een ander probleem dat er op dit moment al is en dat ook niet wordt opgelost,
is het enorme stuwmeer van zelfmelders, ongeveer 2500 jaar cel volgens berekeningen
van de heer Boey. Weliswaar staat er in artikel 2, derde lid, nu de prachtige
bepaling dat de tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen zo spoedig mogelijk
na de oplegging ervan dient plaats te vinden, maar de vraag is hoeveel tijd
er nog mee heen zal gaan vooraleer het stuwmeer werkelijk droog komt te liggen.
Heeft de minister een inschatting hiervan? Breder is de vraag, die de heer
Vos terecht uitvoerig aan de orde heeft gesteld, hoe het met de heenzendingen
zit. Geeft dit wetsvoorstel voldoende instrumenten om flexibel hierop in te
spelen? Worden wij niet door te rigide bepalingen over regimes en bestemmingen
belemmerd in een soepele oplossing van zich acuut voordoende problemen? Dit
vind ik een belangrijk vraagstuk, dat ik de minister als zodanig uitdrukkelijk
voorleg.Een andere grote vraag die mij beklemt als ik het hele wetsvoorstel overzie,
is of het wel is toegesneden op het nieuwe type gedetineerde dat wij de laatste
jaren zijn intrede binnen de gevangenismuren hebben zien doen. Ik bedoel zware,
langgestrafte, zeer vermogende criminelen, bijvoorbeeld uit de drugshandel,
die over een netwerk buiten de gevangenis beschikken en maar één
doelstelling hebben: zo snel mogelijk eruit, koste wat het kost, letterlijk
en figuurlijk. Is ons regime en is deze wetgeving op dit type delinquent toegesneden?
Ook hierop vraag ik graag een visie van de minister. Wij moeten erop berekend
zijn.In dit verband stel ik het vraagstuk aan de orde of ook in dit voorstel
niet te veel de nadruk op de rechten van de delinquenten valt. Misschien is
het vooral gevoelsmatig en kan ik het niet juridisch beargumenteren; ik geef
dit graag toe. Mij spreekt absoluut niet het beeld aan van criminelen die
eerst onze rechtsorde ondermijnen en vervolgens in de cel niet anders doen
dan maximaal gebruikmaken van alle mogelijke rechtsmiddelen en hierbij zelfs
allerlei toevoeging en ondersteuning kunnen krijgen. Ik vind dit ook voor
het publiek een heel slecht beeld. Daarom houd ik mijn vragen, die ik al had
bij de huidige regelgeving, over het zeer uitgebreide stelsel van rechtsbescherming.
Natuurlijk worden gedetineerden op het moment dat de celdeur achter hen dichtgaat,
geen rechtelozen. Het uitgangspunt is nu dat alle gedetineerden net als andere
burgers volwaardige dragers van grondrechten zijn en dat beperkingen hierop
slechts aangebracht kunnen worden indien het nodig is voor het doel van de
vrijheidsbeneming. Dan is het natuurlijk wel de vraag of je het doel van die
vrijheidsbeneming scherp voor ogen hebt. Dan komt ook de vraag terug of de
beveiliging van de samenleving wel als belangrijkste doelstelling hierbij
betrokken wordt.Ik noem het vrij uitgebreide beklagrecht. Onderzoek heeft, aldus de stukken,
uitgewezen dat het beklagrecht aan een doelmatige uitvoering van de detentie
niet in de weg heeft gestaan en dat om deze reden is afgezien van een grondige
herwaardering van het totale beklagrecht. Wel is er sprake van een zekere
bijsturing; dat onderkennen wij. Toch blijft mij de vraag bekruipen of mensen
die zich op enigerlei wijze ernstig hebben misdragen, binnen de muren van
de gevangenis op eenzelfde mate van rechtsbescherming aanspraak moeten
kunnen maken als daarbuiten. Dit vind ik niet zonder meer evident. Ik blijf
van mening dat dit wetsvoorstel in zijn riante beklagmogelijkheden en alle
mogelijke vormen van rechtsbescherming een streepje te ver gaat.Voor ons dient – ik kan het niet genoeg herhalen – in het
gevangeniswezen de beveiliging de primaire aandacht te hebben. Het gaat om
bescherming van de samenleving naast de andere doelstellingen die ik in het
begin heb genoemd. Alle andere doelstellingen dienen hieraan ondergeschikt
te zijn.In dit verband merk ook ik op dat wij er goed aan doen, gelet op het hoge
recidivepercentage, om het begrip resocialisatie maar achter ons te laten.
Zou het niet beter zijn om het minder pretentieuze begrip reïntegratie,
dat al in zwang is, te hanteren? Dit leidt tot een iets minder hoog ambitieniveau,
dat toch allang niet meer realistisch is.De heer Rabbae (GroenLinks):Baseert u uw uitspraak over resocialisatie op gegevens waaruit blijkt
dat door het resocialisatiebeleid de recidive toeneemt? Of is recidive juist
het gevolg van een gebrekkig resocialisatiebeleid?De heer Van den Berg (SGP):Ik kan de zaak in zoverre omkeren, dat u niet kunt stellen dat resocialisatiebeleid
tot nu toe zoveel vruchten heeft afgeworpen, blijkens het hoge recidivepercentage.
Dat vind ik geen argument dat mij nu echt kan overtuigen. Op het praktische
beleid kom ik zo terug; dan praat je ook over de programma's, enz. Maar het
gaat om de doelstelling en daar heb ik nog een andere notie bij genoemd. De
eerste doelstelling van ons gevangeniswezen is niet de resocialisatie. De
eerste doelstelling betreft de beveiliging van de samenleving en de andere
elementen die in de straf zitten, zoals vergelding en afschrikking. Dat, zo
vind ik, moet vooropstaan. Dat andere gooi ik niet weg, maar laten wij alsjeblieft
niet denken dat wij dat kunnen bereiken, afgaande op de feitelijke gegevens.De heer Rabbae (GroenLinks):Mijn vraag ging niet over de doelstelling. Wij verschillen waarschijnlijk
over de definitie van beveiliging van de samenleving, denk ik. Maar goed,
dat is ons beider recht. Het gaat eigenlijk om een accentuering van resocialisatie:
dat is meer gewenst dan in het verleden. De cijfers en uw uitspraak kunnen
slechts gerelateerd worden aan het verleden of aan de huidige situatie; daarbij
is nog geen sprake van een geïntensiveerd resocialisatiebeleid. Dat kunt
u, denk ik, onmogelijk relateren aan, zeg maar, een intensivering vanaf nu.
Het kan alleen maar gelden voor en gerelateerd worden aan het verleden. In
het verleden was er minder resocialisatie dan nu door ons, in ieder geval
door mijn fractie, gewenst wordt.De heer Van den Berg (SGP):Ik denk dat ik in die zin een eind met u mee kan gaan, dat juist uit de
praktijk blijkt dat daaraan op zich veel meer moet gebeuren. Ik ben het misschien
in die zin met u oneens, dat ik vind dat je voorop moet stellen wat je doelstelling
is. De andere doelstellingen, ook de resocialisatie, moeten daarin passen:
het een moet niet ten koste gaan van het ander. Ik heb de indruk dat dit vroeger
wel eens te veel omgekeerd werd en dat de beveiliging van de samenleving in
feite nadelig beïnvloed werd door onze doelstelling van de resocialisatie.
Ik vind dat geen juiste verhouding.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Op dit punt ook van mijn kant een vraag ter verheldering.
Ik heb goed geluisterd naar de heer Van den Berg en ik hoor hem nu zeggen
dat hij de resocialisatie niet helemaal wil weggooien. Maar ik heb hem ook
met zoveel woorden horen zeggen dat we als doelstelling de resocialisatie
achter ons zouden moeten laten. Dan wil ik helder krijgen wat hij nu bedoelt.
Wil hij nog wel dat resocialisatie een van de doelen is, maar gaat het hem
om de verhouding en de mix? Dat is prima; daar kunnen wij over debatteren.
Maar ik heb hem ook horen zeggen de doelstelling achter zich te willen laten,
en dat gaat een stuk verder.De heer Van den Berg (SGP):Nee, niet in die zin; dat kunt u ook niet uit mijn woorden begrijpen.
Het zou ook volstrekt niet logisch zijn dat we de idee die achter het begrip
resocialisatie zit, totaal zouden laten vallen en dat we, om het onparlementair
te zeggen, zouden zeggen: we bergen alleen maar mensen op zolang als de rechter
dat heeft bepaald, en verder doen we niks en we zien wel weer hoe ze eruit
komen. Dat kan natuurlijk niet. Maar ik wil het nogmaals terugbrengen naar
het niveau van de doelstellingen; dat is vooral het punt. Waarom praat je
over doelstellingen? Welnu, dat bepaalt je beleid en voorzover doelstellingen
tegenstrijdig zijn, gaat het om een prioriteitenstelling binnen die doelstellingen.
Daarbij heb ik gezegd dat de resocialisatie voor mij niet de hoogste prioriteit
heeft. Bovendien is er de vraag, voorzitter, of het begrip resocialisatie
niet zoveel pretenties in zich draagt of oproept, dat je maar beter over reïntegratie
kunt spreken, maar dat is een ander verhaal.Voorzitter! Dit zijn wat hoofdthema's die wij nu met elkaar hebben doorgesproken.
Ik wil het illustreren aan de hand van een aantal concrete punten die mij
wat betreft dit wetsvoorstel bezighouden en waarbij de dilemma's die ik net
geschetst heb, ook weer terugkomen. In de eerste plaats het drugsgebruik.
Het drugsgebruik is de laatste tien jaar, als ik mij even op die periode richt,
zeer sterk toegenomen. Er wordt volgens de stukken een ontmoedigingsbeleid
gevoerd, gericht op het bieden van veiligheid en bescherming aan de niet-gebruikers.
Het ontmoedigingsbeleid heeft ook een drangfunctie, zoals het wordt genoemd.
Mag ik overigens vragen wat dat concreet te betekenen heeft, want dat is mij
niet echt duidelijk geworden. Het creëren van drugsvrije plaatsen heeft
uiteraard op zich onze instemming, maar in feite hebben wij daar ook zo'n
punt waarop wij veel te ver doorgeschoten zijn: wij zijn van mening dat de
drugs volledig uit de gevangenis uitgebannen behoren te worden. Gevangenissen
behoren drugsvrij te zijn. Dus niet: drugsvrije afdelingen in gevangenissen;
maar: drugsvrije gevangenissen. Wordt er niet te veel van uitgegaan dat drugsgebruik
binnen de gevangenis een weliswaar node aanvaard maar niettemin bijna normatief
feit is geworden? Je zou haast kunnen zeggen: is het niet een soort verkregen
recht geworden, voorzitter? Ik kom dat op meer punten tegen, want ik heb nog
meer voorbeelden van verkregen rechten binnen gevangenissen, waar ik absoluut
afstand van neem.De heer Schutte (GPV):Ik wil de idealen van de heer Van den Berg niet aantasten,
maar als hij zegt dat de drugs uitgebannen moeten worden uit gevangenissen
en hij legt daarnaast het gegeven dat van degenen die gedetineerd worden,
50% gebruiker is na het verlaten van de gevangenis, vraag ik mij af of dat
een reële optie is. Natuurlijk moet alles erop gericht zijn om die richting
op te gaan, maar acht hij het reëel dat dit met een maximale inspanning
op allerlei fronten realiseerbaar is als 50% van de gedetineerden al verslaafd
is?De heer Van den Berg (SGP):Ik ben dat helemaal met u eens. U kent onze inzet op het punt van het
totale drugsbeleid beter dan wie ook, zou ik haast zeggen. Ik geef toe dat
0% drugsgebruikers op dit moment niet erg realistisch is. Ik probeer slechts
te illustreren dat er een omslag in het denken is: drugsgebruik is normaal
en drugsvrij is uitzondering. Dat is natuurlijk dwaas. Vanuit de doelstellingen
geredeneerd moet het natuurlijk omgekeerd zijn. Maar ik heb voldoende oog
voor de realiteit om te zeggen dat het voor de korte termijn geen haalbare
doelstelling is. Toch moeten wij vanuit die doelstellingen blijven denken.Een ander punt waarbij vaak van rechten wordt gesproken, is de verlofregeling.
Overigens las ik in de stukken "verlof is geen recht en ook geen gunst". Wat
is het dan wel? Misschien zijn er nog meer categorieën denkbaar. In ieder
geval is het geen recht, zo heb ik met genoegen vastgesteld. Wel is het verlenen
van verlof een buitengewoon gevoelige zaak, waarbij helaas nog steeds en soms
ernstig iets misgaat. Voor een deel van de verlofverlening is de minister
rechtstreeks verantwoordelijk. Bij het verlenen van incidenteel verlof, speciale
gevallen van geestelijke labiliteit of delictgevaarlijkheid, dient bezien
te worden of bewaking of begeleiding is aangewezen. Ik vraag mij met de nodige
zorg af of daarbij af en toe niet te grote risico's worden genomen. Dit blijft
een punt van grote zorg voor mijn fractie, voorzitter, omdat wij te vaak worden
opgeschrikt door voorvallen die zich tijdens dergelijk verlof voordoen of
omdat mensen zich sowieso aan detentie onttrekken. Beveiliging moet hier vooropstaan.
Indien bewaking of beveiliging aangewezen zou zijn terwijl die niet voldoende
beschikbaar is, is dat dan reden om het gevraagde verlof niet te verlenen?
Ik meen dat dit vanuit de beveiligingsgedachte de consequentie moeten zijn.Een ander voorbeeld waarbij de discussie over rechten en plichten tevoorschijn
komt, is het gebruik van de telefoon. Wij hebben al eerder situaties meegemaakt
waarin criminele activiteiten in feite vanuit de cel per telefoon werden voortgezet.
Dat is een ondenkbare situatie die niet mogelijk zou moeten zijn. Ik neem
aan dat de minister het met mij eens is dat dit niet kan. In artikel 39 staat
een regeling met betrekking tot het voeren van telefoongesprekken, waarvoor
terecht beperkingen mogelijk zijn vooral in de vorm van toezicht. Maar noch
in de wetstekst, noch in de toelichting lees ik iets over een verbod op mobiele
telefoons. Misschien heb ik het niet goed gezien, maar ik neem toch aan dat
de bepalingen ook zijn toegesneden op moderne vormen van communicatie die
evenzeer onmogelijk moeten zijn.Een volgend punt in dezelfde categorie waarover wij eerder met de minister
schriftelijk van gedachten hebben gewisseld, is de kwestie van televisiegebruik
in penitentiaire inrichtingen. Daarover is mijn fractie nog steeds ernstig
bezorgd. Gelukkig heeft de minister afstand genomen van de stelling dat pornografie
voor gedetineerden een verworven recht is, maar in datzelfde antwoord staat
wel dat televisiegebruik een verworven recht is. Daarmee bestaat de, wat ons
betreft, nog steeds hoogst curieuze situatie dat het bekijken van harde porno
en geweldsfilms ook door gedetineerden die juist op die terreinen hun delicten
hebben liggen waarvoor zij veroordeeld zijn, mogelijk is. De minister schrijft
daarover zwart op wit dat dit niet per definitie onverenigbaar is met de doelstelling
van resocialisatie. Ik meen echter, voorzitter, dat wij op dit punt veel te
ver zijn doorgeschoten. Het is ondenkbaar dat iemand die voor geweldsdelicten
is veroordeeld, vrijelijk in zijn cel kan zitten "genieten" van allerlei geweldsfilms
of wat dan ook, en weer opgeladen wordt voor zijn volgende criminele uitspatting.
Waarmee zijn wij dan bezig? En dat allemaal onder het mom van vrijheden en
rechten! Ik vind dat wij doorslaan.Voorzitter! Bepaald grote moeite heeft mijn fractie met artikel 12, dat
de mogelijkheid opent van opname van een kind van een gedetineerde ouder in
een inrichting. Uit de toelichting blijkt dat de minister zelfs uitbreiding
van de mogelijkheden overweegt, zij het dat zij verklaart daarmee zorgvuldig
te zullen omgaan. Daarvan gaan wij zonder meer uit. Allerhande op zichzelf
begrijpelijke overwegingen mogen aan deze door de wet geopende mogelijkheid
ten grondslag liggen, wij achten het met het oog op het belang van het kind
niet gewenst dat het opgroeit binnen een penitentiaire inrichting. Is dat
in het belang van het kind en van de opvoedingssituatie? Wij denken daarover
bepaald anders!Voorzitter! In de stukken wordt zeer positief gesproken over gemengde
detentie. Ik wijs erop dat het idee van gemengde detentie in gesloten inrichtingen
niet is voortgezet. Wat is de motivering om de mogelijkheden van gemengde
detentie in open penitentiaire inrichtingen nog wel nader te onderzoeken?Zoals bekend, is er nogal wat kritiek losgekomen op de onbepaaldheid van
het penitentiaire programma. De voorgestelde reikwijdte van onvoorwaardelijke
vrijheidsstraf onder een extra beveiligd regime enerzijds tot het volgen van
een enkele cursus anderzijds is wel ontzettend groot. Het is uit een oogpunt
van legaliteit onaanvaardbaar genoemd dat de contouren van dergelijke programma's
eerst in een penitentiaire maatregel worden aangegeven. Met name de heer Bleichrodt
heeft gesteld dat penitentiaire programma's voor betrokkenen het zicht vertroebelen
op het wezenlijke karakter van de vrijheidsstraf, waarvan vrijheidsontneming
deel uitmaakt. Zijn hoofdstelling was, dat penitentiaire programma's leiden
tot een juridisch onverantwoord schemergebied tussen onvoorwaardelijke vrijheidsstraf,
voorwaardelijke veroordeling en alternatieve sancties. Wij zouden het zeer
op prijs stellen als de minister hierop een duidelijke en heldere reactie
wil geven. Het lijkt ons zeer de moeite waard dat in deze parlementaire behandeling
ruim aandacht wordt besteed aan de grenzen en mogelijkheden van dergelijke
programma's, maar ook aan de wettelijke grondslag. Ook andere woordvoerders
hebben daarop gewezen. Toegespitst op de grenzen van de vrijheidsbeneming,
 gaat het immers over de grondslagen van de gevangenisstraf.Voorzitter! Ik ga even in op de relatie met de discussie over de vervroegde
invrijheidstelling. Ook in de nota van wijziging op stuk nr. 7 wordt daarover
gesproken. Afgezien van hetgeen daar staat over de definitie van goed gedrag,
met welke benadering ik kan instemmen, moet ik toch tot mijn spijt constateren
dat de eerder door de Kamer aanvaarde motie van mevrouw Soutendijk in mijn
ogen niet is uitgevoerd. Wij hebben nu én de vervroegde invrijheidstelling
én beloning van goed gedrag. Dat komt dus bovenop elkaar! Moet ik daaruit
duiden dat de straf in feite nog korter wordt? In het licht van eerdere discussies
in de Kamer begrijp ik daar niets van. Ik heb daar ook heel grote moeite mee.
Het kan niet zijn en-en. Ik zou daarvan absoluut afstand willen nemen.Een ander belangrijk thema betreft de geestelijke verzorging. Ik wil daarover
kort zijn, omdat wij met name in het kader van de geestelijke verzorging in
de zorgsector daarover uitvoerig hebben gesproken. Daarbij is ook gesteld
dat dit voor de penitentiaire inrichtingen in deze wet zou worden geregeld.
Wij hebben zorg over de structuur waarbinnen de geestelijke verzorging wordt
geregeld. Dat kan niet ad hoc worden overgelaten aan de directie van de inrichting.
Wij vinden dat daarvoor een structuur moet komen onder verantwoordelijkheid
van de minister. Daarom vinden wij de wet in dezen veel te vrijblijvend. Het
amendement van mevrouw Soutendijk op stuk nr. 10 komt formeel aan dat bezwaar
tegemoet. Het amendement strekt er immers toe dat er een regeling moet worden
getroffen. Wij gaan ervan uit dat daarbij tegemoetgekomen wordt aan een duidelijk
herkenbare structuur. Dat laat overigens onverlet dat men met de wijze waarop
thans aan de inhoud vorm wordt gegeven, naar ons oordeel bij de geestelijke
verzorging niet voldoet aan de eisen van Gods woord, aan de bijbelse normen.
Daar moet het toch om gaan, maar daarover hebben we al in het kader van het
andere wetsvoorstel uitvoerig gesproken,Voorzitter! Ik ben bijna toe aan de afronding van mijn betoog. Ik wil
nog een enkele opmerking maken. Mij trof het gebruik van het woord opperbeheer.
Toen ik dat las, dacht ik: we komen in de waterstaatssfeer terecht. Die is
mij uit andere hoofde wel bekend. Er wordt in dat verband gesproken over beheer
en oppertoezicht. Dat zijn voor mij heel bekende en goede begrippen en ik
kan ze wel in de wettelijke context plaatsen. Ik vroeg mij echter af hoe het
begrip opperbeheer, dat nogal wat bevoegdheden voor de minister impliceert,
zich verhoudt tot het doel dat wij hadden, dat van de verzelfstandiging. Ik
kan mij goed voorstellen dat verzelfstandiging gepaard gaat met algemene sturingsinstrumenten.
Men kan ook afzien van verzelfstandiging en dan geldt de directe beïnvloedingslijn.
De discussie hierover kennen wij ook uit anderen hoofde. Ik vond het gestelde
hier enigszins hybride: wel verzelfstandigen, maar via het opperbeheer heel
veel rechtstreekse lijnen laten bestaan. Ik wijs deze structuur niet af, maar
vraag mij slechts af of we met het kiezen van deze vorm het nog wel echt hebben
over verzelfstandiging.Voorzitter! Ik kom thans tot een afronding van mijn betoog. De dilemma's
van mijn fractie bij de beoordeling van dit wetsvoorstel heb ik geschetst.
Gelet op het verleden, maken wij met dit wetsvoorstel in die zin een stap
in de goede richting, dat meer evenwicht wordt verkregen bij de visie op de
verschillende doelstellingen. In het verleden zijn we te ver doorgeschoten
naar de ene kant. Nu zien wij enige beweging in de goede richting. Heel belangrijk
is dat de wet helder is. Wetstechnisch is het ook een zeer goede wet. Zij
geeft de bevoegdheden en de verantwoordelijkheden zeer helder aan. Dat is
zeer te prijzen en daarvoor wil ik graag een compliment geven. In het veld
kan de wet ook goed gehanteerd worden. Echter, het gaat om het beleid dat
hieraan ten grondslag ligt alsmede aan de doelstellingen van dit beleid. Op
een aantal fundamentele punten heb ik mijn twijfels uitgesproken. Ik hoop
graag dat de minister op mijn punten van zorg en twijfel heel helder kan ingaan.
Er zijn vele amendementen ingediend. Wij zullen het eindresultaat zorgvuldig
bezien voordat wij ons eindoordeel over dit wetsvoorstel geven.De heer Rouvoet (RPF):Voorzitter! Ik meen dat wij kunnen zeggen dat nut en noodzaak van dit
wetsvoorstel onomstreden zijn. De huidige wetgeving op dit punt is al vrij
oud en op zijn minst zeer verbrokkeld. Ook binnen de sector is duidelijk behoefte
aan een meer heldere regelgeving. Ik denk in dit verband aan de geluiden uit
het veld. Er is gezegd: de nieuwe wet is een goed voorbeeld van de manier
waarop de wetgever ervoor kan zorgen dat het penitentiair bestuur wordt vergemakkelijkt.
Er is sprake van een logische opbouw en een duidelijke systematiek. Dat is
van belang voor de gevangenisdirecteuren, maar ook voor belangenbehartigers.
De wet is een goed hanteerbaar instrument voor het beheer van de organisatie
en biedt vele aanknopingspunten voor resocialisatie. Deze geluiden klinken
als reactie op dit wetsvoorstel. Ik kan mij goed voorstellen dat dergelijke
opmerkingen door het veld zijn gemaakt. Hieraan hoeven wij niet veel woorden
meer vuil te maken.Tegelijkertijd stel ik vast dat dit wetsvoorstel niet echt grote vernieuwingen
bevat. Het is goeddeels een codificatie van de ontwikkelingen in de afgelopen
decennia. Dat betekent dat van het wetsvoorstel als zodanig niet direct een
oplossing kan worden verwacht van de problemen waarmee de vrijheidsstraf wordt
omgeven en waarmee de penitentiaire inrichtingen kampen. Ik noem: de recidivecijfers,
de samenstelling van de populatie van gevangenen en het hoge percentage drugsgebruikers
daaronder. Er werd in dit verband het percentage van 50 genoemd. Dan denk
ik nog aan het aantal allochtonen en niet-Nederlanders in de gevangenis. Er
zijn meer van dat soort kwesties. Voor die problemen biedt deze beginselenwet
niet een oplossing.Plaats en taak van de gevangenisstraf zijn eerder bij de behandeling van
de nota Werkzame detentie besproken. Die nota heeft, behoudens de intentie
om naar het mogelijke van taakstraffen gebruik te maken, evenmin echt grote
vernieuwingen gebracht. Er is dus sprake van weinig vernieuwing. Dit is geen
kritiek, maar een vaststelling. In dit licht voel ik er niet voor om, wanneer
daarvoor niet een heel duidelijke reden is, allerlei toevoegingen te doen.
Ik besefte dit toen de heer Dittrich een reeks amendementen indienden. Een
daarvan betreft het toevoegen van het Europees Parlement waar
het betreft de correspondentie van gedetineerden. Voor de volledigheid is
het aardig om dat erbij te noemen, maar als daar onder het tot nu toe bestaande
regime geen dringende behoefte toe is, moet er in mijn ogen een vrij dringende
reden zijn om in de voorliggende beginselenwet, die de ontwikkelingen vooral
codificeert, een dergelijke toevoeging te plegen.De heer Dittrich (D66):Die dringende behoefte is erin gelegen dat als een gedetineerde –
dat kan een buitenlandse gedetineerde zijn – met een Nederlands lid
van het Europees Parlement wil corresponderen, deze dan in ieder geval weet
dat zijn brieven niet worden opengemaakt. Als dat niet wordt opgenomen in
het desbetreffende artikel, zou dat kunnen betekenen dat de directeur de bevoegdheid
heeft de correspondentie te openen en er toezicht op te houden. Dat is een
dringende reden.De heer Rouvoet (RPF):Dat is helder, dat is de achtergrond van het feit dat we uitzonderingen
maken op het openen van brieven. De vraag is alleen waarom in de huidige situatie
de keuze is gemaakt dat de uitzondering geldt voor correspondentie met leden
van de Eerste en de Tweede Kamer. Dat heeft er natuurlijk mee te maken dat
zij erover gaan en de leden van het Europees Parlement niet. Anders kunt u
de gemeenteraadsleden er ook bij noemen. Kortom, het sluit niet aan bij de
ratio waarom de leden van de Eerste en de Tweede Kamer expliciet genoemd zijn.
Ik zal uw amendement niet steunen. Los van het voorbeeld dat u noemt, ben
ik van oordeel dat je in algemene zin voorzichtig moet zijn om in een codificerende
wet dit soort zaken op te nemen als er geen duidelijke behoefte en aanleiding
in het veld voor bestaat.De heer Dittrich (D66):De oorspronkelijke wet dateert van 1951. Sindsdien is het Europees Parlement
gekomen. Als wij het hebben over een codificatie, is het daarom extra belangrijk
om juist het Europees Parlement toe te voegen.De heer Rouvoet (RPF):Dat begrijp ik wel, maar de NAVO-assemblee is ook van daarna, maar die
gaan wij nu ook niet opnemen in het desbetreffende artikel. De Tweede en de
Eerste Kamer worden juist genoemd omdat die bevoegdheden en verantwoordelijkheden
hebben op die terreinen waarover de gedetineerden willen corresponderen. Dat
zie ik wat betreft het Europees Parlement nog niet, zolang Justitie in de
derde pijler is ondergebracht.De heer Dittrich (D66):Wat u zegt, klopt niet, want Nederland is partij bij allerlei verdragen.
Er komen Europese commissies gevangenissen inspecteren en dergelijke. Het
Europees Parlement heeft daarin wel degelijk een rol te vervullen.De heer Rouvoet (RPF):Oké, goed, u weet in ieder geval hoe mijn fractie over uw amendement
zal stemmen. Mijn opmerking was overigens algemeen bedoeld waar het gaat om
het aanbrengen van toevoegingen.Voorzitter! De belangrijkste uitzondering ten aanzien van de codificatie
is de invoering van het penitentiaire programma dat ten dienste staat van
de resocialisatie. Deels betreft het hier het doortrekken van lijnen die al
waren ingezet. Ik noem zaken zoals gedifferentieerde regimes van gesloten
naar open inrichtingen, verlofregelingen, studie en werk in de penitentiaire
inrichtingen zelf, de reclassering en de vervroegde invrijheidstelling. Al
die zaken hebben immers te maken met de doelstelling van resocialisatie.De heer Dittrich heeft gezegd dat met dit wetsvoorstel iets nieuws wordt
ingezet en dat wij vanaf nu moeten spreken van "eens een dief geweest". Welnu,
dat is mijns inziens niet een nieuw element, want de resocialisatiegedachte
is er al een tijdje. In die zin is er niet zoveel nieuws onder de zon, al
is het instituut van een penitentiair programma nieuw en verdient dat aandacht,
ook in dit debat.Het grote aantal instrumenten dat ten dienste staat van de resocialisatie
geeft al aan de moeite die we hebben met het in de praktijk en tot een succes
brengen ervan. De commissie heeft een rondetafelgesprek gehouden met onder
andere de Vereniging van directeuren van penitentiaire inrichtingen. In antwoord
op de vraag of het nog wel zinvol is om ten aanzien van die resocialisatie
allerlei inspanningen te doen, antwoordde genoemde vereniging: toch wel, want
anders komt detentie alleen nog maar neer op vergelding. Dat is nogal gelaten
en maakt ook een wat mismoedige indruk. Ik meen dat er inderdaad termen aanwezig
zijn om er niet al te optimistisch over te zijn. Steeds opnieuw rijst de gedachte
dat het buitengewoon goed zou zijn om de tijd die in penitentiaire inrichtingen
wordt doorgebracht, zo nuttig mogelijk te besteden, maar tegelijkertijd moet
geconstateerd worden dat de recidivecijfers ontmoedigend hoog blijven. Bovendien
wordt bij veel instrumenten voortdurend geschipperd tussen het belang van
het vergeldingskarakter dat de vrijheidsstraf ook heeft en het belang van
de resocialisatie zelf. Er is sprake van een spanningsveld. Daarbij komt dat
wij in de afgelopen jaren hebben gezien dat het belang van de veiligheid en
van de bescherming van de samenleving juist heeft geleid tot een verscherping
van het regime in ten minste een aantal penitentiaire inrichtingen. Op zichzelf
is dat ook een tendens die wegloopt van de resocialisatie. Het blijft dus
toch wat behelpen met de vrijheidsstraf en de resocialisatiegedachte. Ook
de vernieuwingen die het onderhavige wetsvoorstel op het punt van het penitentiaire
programma in zich draagt, zijn in feite vernieuwingen in de marge. Zij kunnen
het spanningsveld in de kern niet zomaar wegnemen.Dit betekent niet dat wij negatief hoeven te zijn over het wetsvoorstel
of over het penitentiaire programma. Die gedachte hoeven wij niet los te laten.
Ik vind wel dat de verwachtingen voor de praktijk behoorlijk mogen worden
gerelativeerd. Realisme is hier op zijn plaats, maar geen defaitisme. Daar
zou ik graag vandaan blijven. Het blijft van groot belang om de gedetineerden
te laten merken dat ook zij deel uitmaken van de Nederlandse samenleving en
dat zij de samenleving letterlijk een zorg zijn. Het Nederlandse gevangeniswezen
mag nooit de gedachte "als ze maar zijn opgeborgen" uitstralen. De resocialisatiegedachte
moet dus niet in ons achterhoofd blijven hangen, maar mag wat meer naar voren
worden geschoven en daar aanwezig blijven.Naar aanleiding van recente ontwikkelingen met betrekking tot de TBS doemt
bij het penitentiaire programma, maar ook bij andere onderdelen van het regime,
de vraag op naar het rechtskarakter daarvan. Ik denk dan aan een uitspraak
van de rechter van enkele weken geleden, waarover ik en andere
collega's vragen hebben gesteld in de Kamer. Het is te verwachten dat ook
het penitentiaire programma, zeker in de eerste jaren, met plaatsgebrek te
kampen kan hebben. Sommige structuren zijn er en andere moeten opgebouwd worden.
Maar wat is de positie van iemand die louter op grond van plaatsgebrek een
plaats in het penitentiaire programma moet worden onthouden? Komt ook zo iemand
in aanmerking voor bijvoorbeeld schadevergoeding, zoals nu bij de TBS het
geval was? Ik mag toch hopen van niet. Deze vraag moet wel beantwoord worden.
Wat is dus precies de rechtspositie? Dat moet in een AMvB geregeld worden
en dat maakt het mijns inziens een beetje lastig om heel goed over het penitentiaire
programma te spreken, zeker zolang wij er nog geen zicht op hebben wat erin
komt te staan. Deskundige organisaties in het veld zijn al druk bezig met
het opstellen van commentaren op de ontwerp-AMvB, terwijl wij nog niet weten
waar het over gaat. Dat maakt het wat lastig om hier in algemene zin het groene
licht te geven voor een penitentiair programma waarvan wij nog niet weten
wat het gaat inhouden. Het is ook vervelend om tegen de betrokken organisaties
te zeggen: jullie weten het al en wij nog niet; wij zijn erg benieuwd wat
erin staat, dus kunnen jullie het ons vertellen? Wij bevinden ons dus in een
wat curieuze positie die vergelijkbaar is met een voorontwerp van wet waarbij
dezelfde discussies kunnen ontstaan. Ik weet wel hoe het formeel is geregeld,
maar het blijft een beetje schizofreen om nu te zeggen: het komt vast wel
goed, maar wij weten nog niet wat erin komt. Daarom wil ik nog eens goed nadenken
over de voorhangprocedure die de collega's Soutendijk en Vos voorstelden.
Wellicht is zo'n procedure in ieder geval op zijn plaats, zodat wij goed weten
waarover het gaat, zeker vanwege het rechtskarakter van deelname aan een penitentiair
programma. Kan de minister alvast in het algemeen reageren op de vraag of
schadevergoeding te verwachten valt?Misschien doemen soortgelijke vragen ook op of zijn soortgelijke claims
te verwachten indien aan regionalisatie en differentiatie te veel gewicht
zou worden toegekend. Ik denk dat spreiding over het land best nuttig kan
zijn, maar bij de huidige bezetting van penitentiaire inrichtingen van meer
dan 100% is het misschien wel een luxe die je je niet zomaar kunt veroorloven.
Ook hierbij rijst de vraag: wat nu als je niet conform het uitgangspunt van
regionalisatie in de aangewezen instelling terechtkunt? Levert dat een titel
of een claim op? Ik kan mij nauwelijks voorstellen dat de minister deze vraag
met een royaal "ja" zal beantwoorden, maar ik stel haar toch maar voor de
zekerheid. Ik ben erg benieuwd naar het antwoord van de minister, gezien de
ervaringen bij de TBS.Gezien het belang dat aan het penitentiaire programma wordt toegekend,
is het erg jammer dat nog heel weinig bekend is over de inhoud daarvan. Daarom
krijg ik daarover graag zo snel mogelijk meer duidelijkheid, evenals over
de capaciteitsopbouw, de positie van de met de reclassering verwante particuliere
initiatieven terzake en dergelijke. Wij moeten natuurlijk wel weten waar wij
over spreken. Mijn uitgangspunt is dat het niet mag worden tot een vrijblijvend
geheel van goede bedoelingen. Het moet zich kenmerken door een heldere, strakke
structuur die herkenbaar ergens toe zal leiden. Dat hopen wij dan van harte
met elkaar.Overigens raak je op den duur gemakkelijk het overzicht kwijt bij de taakstraffen,
het penitentiaire programma, de verlofregeling, open en halfopen inrichtingen.
Het is een scala van instrumenten die allemaal de resocialisatie dienen, maar
waarvan het moeilijk te bepalen is hoe zij naast elkaar lopen. Alles kan behoorlijk
door elkaar heen lopen.De vraag lijkt gerechtvaardigd of bepaalde maatregelen, zoals penitentiaire
programma's en verlof, niet veel meer gekoppeld moeten worden aan de regimes
die in artikel 13 worden onderscheiden. Dat kan veel meer worden gestructureerd
door bepaalde voorzieningen aan verschillende regimes te koppelen. Dat zou
het een stuk helderder maken. Graag hoor ik een reactie hierop. Dat kan tevens
het probleem oplossen dat over de vraag wanneer en onder welke omstandigheden
verlof kan worden verleend, in de wet nauwelijks iets is geregeld, terwijl
dit in de Beginselenwet ter beschikking gestelden wel is geregeld.Kortheidshalve sluit ik mij aan bij de vraag van de heer Van den Berg
over de en-en-situatie: penitentiair programma en vervroegde invrijheidstelling.
Ik ben daar zeer in geïnteresseerd.De positie van jeugdigen in de gevangenis blijft voor mij een punt van
zorg. Het absolute leeftijdscriterium is vervallen, op goede gronden, lijkt
mij. Hierover heb ik geen concrete vragen.Dan kom ik op de uitgebreide mogelijkheden tot beklag, bezwaar en beroep.
Ik denk dat buitenstaanders toch wat verwonderd zullen kijken naar deze uitgebreide
mogelijkheden. Ik vraag mij af of alles is gedaan om tot enige uitdunning
te komen. Het gaat mij niet zozeer om het beperken van de rechten van gedetineerden,
maar ik heb het gevoel dat wij met behoud van een aantal fundamentele rechten
van gedetineerden, waarin wij ook kunnen doorschieten, tegelijkertijd moeten
waken tegen overformalisering van de verhoudingen binnen de inrichtingen.
Bij een juridisering van de verhoudingen is er bij alles een regel waarmee
je volgens een bepaalde procedure beroep of beklag kunt doen.Zoals het nu is geregeld, vraag ik mij af of dat nog wel in proportie
is. Het zegt niet alles, maar ik heb nog even gekeken: van de 75 inhoudelijke
bepalingen in het wetsvoorstel gaan er twintig over beklag, bezwaar en beroep,
en dat in een Penitentiaire beginselenwet die alles moet regelen voor de organisatie,
het regime, etc.! Dat zou een indicatie kunnen zijn dat er misschien wel erg
veel nadruk is gelegd op de uitwerking van overigens belangrijke uitgangspunten.
Misschien kan er wat geschaafd worden aan de formalisering, juridisering en
de verschillende procedures.Voor plaatsingsbeslissingen is, los van de beklagprocedure, een aparte
beroepsprocedure in het leven geroepen. Als ik het goed heb gezien, kunnen
deze procedures bij verlofbeslissingen weer door elkaar lopen. Waarom is er
voor hoofdstuk XIII een aparte procedure met een aparte beroepscommissie voor
plaatsingen? Als ik het niet goed heb begrepen, hoor ik dat graag. Ik tel
drie of vier verschillende hoofdstukken over vormen van beklag en beroep en
ik vraag mij af of het aangewezen is om dat zo te doen.Ik heb geen passage aangetroffen over de gedetineerdencommissies die nu
al functioneren. Ik vroeg mij af welke plaats zij krijgen in dit wetsvoorstel.
Moeten wij aannemen dat de gedetineerdencommissies afgeschaft worden of afgeschaft
zijn, als dit in werking treedt? Wat is dan hun plaats? Als dat niet het geval
is, lijkt het mij aangewezen dat er woorden aan worden gewijd in dit wetsvoorstel.Waarom is niet de directeur, maar een aparte selectiefunctionaris bevoegd
tot plaatsing of overplaatsing, waar het penitentiaire programma ook bij komt
kijken? Zet je zo niet twee kapiteins op één schip? Ik voel
mee met de argumenten, maar ik vraag de minister of niet op z'n minst de opening
gecreëerd kan worden dat de directeur tevens selectiefunctionaris is.
Collega Dittrich heeft hiervoor een andere route gewezen. De vraag is of de
directeur dan in alle gevallen tevens selectiefunctionaris zal worden.Ik kom nog even terug op die drugsvrije afdelingen. Wij hebben bij het
recente drugsdebat een brief gekregen van de minister. In dat kader heb ik
haar gevraagd, terugkijkend naar het drugsdebat van vorig jaar maart, of het
niet nodig is om drugsvrije afdelingen in het leven te roepen voor mensen
die niet gebruiken. Ik had toen namelijk correspondentie ontvangen van een
gedetineerde die nooit drugs had gebruikt en ze ook niet wilde gaan gebruiken.
Hij had al een aantal weken de vaste luchtperiode laten lopen, omdat hij omkwam
van de drugswalm en dat niet wilde. Er zijn natuurlijk al drugsvrije afdelingen,
maar het probleem is dat daar een zwaarder regime geldt, omdat die afdelingen
gericht zijn op het afkicken. Deze man hoefde niet af te kicken, en zo zijn
er waarschijnlijk wel meer. Ik ben het natuurlijk met collega Van den Berg
eens dat gevangenissen in principe drugsvrij zouden moeten zijn, maar dan
hebben wij nog een lange weg te gaan en moeten wij zo ongeveer alle grondrechten
aantasten. In de huidige omstandigheden valt er alles voor te zeggen om drugsvrije
afdelingen met een normaal regime te creëren. De minister schrijft in
haar brief van 14 maart dat het niet zo nodig is en dat er al allerlei mogelijkheden
zijn, zoals de verslaafdenbegeleidingsafdelingen, maar dat komt allemaal niet
tegemoet aan de vraag die ik stel.Aan het eind van het debat vorig jaar heb ik deze vraag over de niet-gebruikende
gedetineerden ook gesteld. De minister bood er toen excuus voor aan dat die
vraag was blijven liggen, terwijl zij er juist wel blij mee was. Ik citeer
haar: "Ik zal nog eens kijken of een nadere differentiatie mogelijk is waar
het deze mensen betreft. Ik kan het nu niet helemaal overzien. Wellicht kunnen
wij er dieper op ingaan wanneer wij spreken over de Beginselenwet gevangeniswezen."
Welnu, dat is vandaag. Ik ontvang dus graag nog een reactie en wel met een
andere strekking dan de brief van 14 maart had.Voorzitter! Mijn laatste onderwerp heb ik jammer genoeg niet voldoende
kunnen uitwerken voor dit debat. Pas in een vrij laat stadium is mijn aandacht
getrokken door private gevangenissen in Brazilië en Ecuador. In de Verenigde
Staten heb je meer private gevangenissen; hier blijft de minister bevoegd,
maar mandateert het beheer aan de DJI. Is het ook in Nederland denkbaar om,
met behoud van de ministeriële verantwoordelijkheid, het beheer te privatiseren
naar particuliere inrichtingen? Ik vraag dat vanwege de ervaringen in Brazilië
en Ecuador. Heel concreet was daar een gevangenis geïmplodeerd: door
geweldpleging in elkaar gevallen. Uit wanhoop heeft men die gevangenis overgedragen
aan een plaatselijke groep christenen, die er een succes van wisten te maken.
Er heerst een bijzonder, bijna revolutionair regime, dat inmiddels ook de
aandacht van de Verenigde Staten heeft getrokken, waar het in twee staten
gaat proefdraaien. Ook in Engeland is er een presentatie over geweest, en
de gevangeniscultuur aldaar lijkt al meer op de Nederlandse dan die in Brazilië
of Ecuador. Elementen van dat bijzondere regime zijn delen van gedetineerdenzelfbestuur,
het mede dragen van verantwoordelijkheid, het betrekken van familieleden bij
de gang van zaken in de gevangenis en delen van bewaking. Ik kan niet helemaal
overzien in hoeverre die elementen onderdeel van het project zijn. Wat ik
wel weet, is dat het recidivecijfer revolutionair is. Dat bedraagt geen 70%
maar 4%. Nogmaals, de context is een andere en een aantal elementen bestaat
in Nederland al. Het penitentiaire programma is voor Brazilië en Ecuador
revolutionair; hier is het een uitwerking van iets dat al bestond. Wil de
minister nagaan of elementen daarvan kunnen worden overgenomen in ons regime?
Ik ben uiteraard graag bereid om nadere informatie over die twee projecten
aan te leveren.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik begrijp dat de heer Rouvoet wel voelt voor de gang van
zaken die hij schetst en ik neem aan dat bij zo'n eventuele privatisering
het beheer niet alleen aan christelijke groeperingen kan worden overgedragen.
Is de heer Rouvoet voorstander van privatisering van het gevangeniswezen?De heer Rouvoet (RPF):Uit de informatie, waaronder een video, zijn mij elementen gebleken die
mij zeer aanspreken en die voor ons strafsysteem helemaal nieuw zouden zijn,
bijvoorbeeld het herstel van familierelaties, die vaak leiden onder de detentie.
Op zichzelf zijn dat zaken die mij vanuit een christelijk-sociaal perspectief
zeer aanspreken. Ik zou dat graag bespreken.Nogmaals, ik pleit er niet voor om het Braziliaanse of Ecuadoraanse model
hier te introduceren. Een heleboel elementen kennen wij hier bovendien al.
Ik denk wel dat introductie van enkele elementen binnen het Nederlandse systeem,
naast hetgeen al gebeurt – werkzame detentie, het penitentiaire programma –
het overwegen waard is. Dan krijgen ook nieuwe noties een kans, zoals verzoening
en herstel van relaties. Dat voegt iets toe aan zaken als vergelding. Dat
is een nieuwe dimensie waar ik zeer van gecharmeerd ben. Ik kan het ook niet
helpen dat het vanuit de christelijke hoek in Brazilië en Ecuador en
nu ook de Verenigde Staten is gekomen, maar ik ben er wel erg blij mee dat
het gebeurd is.De heer Schutte (GPV):Mijnheer de voorzitter! De Penitentiaire beginselenwet is een kind van
zijn tijd. Die kwalificatie ben ik meer dan eens tegengekomen in verschillende
commentaren en artikelen over dit wetsvoorstel. Het voorstel legt niet alleen
andere accenten dan de geldende penitentiaire regelgeving, verschil is er
ook met de nota Taak en toekomst van het Nederlandse gevangeniswezen,
waarmee in 1982 de discussie over de toekomst van het gevangeniswezen opnieuw
werd gestart.De minister erkent de verschillen tussen toen en nu. Toen lag de nadruk
op humanitaire tenuitvoerlegging, het beperken van schadelijke gevolgen van
detentie en de voorbereiding op terugkeer in de samenleving. Die doelstellingen
gelden nu nog, maar zaken als veiligheid en doelmatigheid krijgen daarnaast
veel duidelijker aandacht. Ongestoorde tenuitvoerlegging van de vrijheidsbeneming
is nu een belangrijk criterium voor beperking van rechten voor gedetineerden
en, om niet meer te noemen, het vergeldend karakter van de vrijheidsstraf
is vergeleken met 1982 aangescherpt. Wij kunnen dus concluderen dat het paarse
beleid van 1997 uitgaat van een wat minder optimistisch mensbeeld en kiest
voor een meer klassieke benadering van het gevangeniswezen dan de kabinetten-Van
Agt en -Lubbers in het begin van de jaren tachtig.Ik heb er mijn bijdrage aan het debat over de nota Taak en toekomst nog
eens op nagelezen en kan met deze accentverschuiving alleen maar gelukkig
zijn. Ik heb toen gewaarschuwd tegen het hanteren van op zichzelf goede doelstellingen
op een zodanige manier dat dit ten koste zou gaan van andere belangen, zoals
een goede tenuitvoerlegging van de straf, bevrijding van de maatschappij en
van het personeel van de inlichtingen. Ik heb mij toen aangesloten bij de
stelling van prof. Enschedé die schreef dat bestraffing wel individuele
gedragsverbetering kan meebrengen, maar dat dit nog niet wil zeggen dat het
gaat om die individuele gedragsverbetering.Het is ook opmerkelijk dat het wetsvoorstel wat betreft de hoofdlijnen
in de samenleving niet op veel kritiek is gestuit. Wat dat betreft kijkt ook
de samenleving nu kennelijk wat anders aan tegen criminaliteit en gevangeniswezen
dan vijftien of twintig jaar geleden. Dat is ook geen wonder. De criminaliteit
is in die periode fors toegenomen en ondanks het feit dat beleidsmatig allang
een voorkeur bestaat voor andere sancties dan gevangenisstraf, is ook het
aantal gedetineerden sterk gestegen. Ik las ergens dat het zou gaan om een
verdrievoudiging sinds het begin van de jaren tachtig. Nu is er in de afgelopen
vijftien jaar natuurlijk meer gebeurd dan alleen een stijging en verharding
van de criminaliteit en een verandering van opvattingen in de samenleving
terzake. Het wetsvoorstel draagt sterk de sporen van een toegenomen aandacht
voor de betekenis van grondrechten, ook voor mensen die van hun vrijheid zijn
beroofd. Dat is een goede zaak. Als vrijheidsstraffen noodzakelijkerwijs veel
moeten worden uitgesproken, moet daar ook aandacht voor bestaan.De penitentiaire capaciteit is vooral de afgelopen jaren sterk uitgebreid,
al was het te vaak een achter de feiten aanlopen, maar de budgetten hebben
niet altijd gelijke tred kunnen houden met de toegenomen criminaliteit en
capaciteit. Dat vormt een extra reden om aandacht te besteden aan de effectiviteit
van de inzet van de middelen, onder meer ten behoeve van resocialisatie. Het
recidivepercentage ligt op ongeveer 60. Dat is schrikbarend hoog, als je in
aanmerking neemt dat in veel gevallen resocialisatieprogramma's zijn toegepast.
Tegen die achtergrond is het goed om meer de nadruk te leggen op de eigen
verantwoordelijkheid van de gedetineerden om wat van hun detentieperiode te
maken. Motivatie en geschiktheid van de gedetineerden moeten een duidelijke
rol spelen bij de beslissing of zij al dan niet in aanmerking komen voor resocialisatieprogramma's.Volgens de minister zal circa 20% in aanmerking komen voor penitentiaire
programma's waarin scholing en toeleiding naar de arbeidsmarkt een grote rol
spelen. Dat betekent dus dat 80%, afhankelijk van de lengte van de straf,
een versoberd regime of standaardregime zal krijgen. Het is begrijpelijk dat
een minimumdetentietijd nodig is om voor programma's in aanmerking te komen,
maar het prisoner's dilemma doet zich dan gevoelen. Enerzijds wordt het aanbieden
van programma's beperkt tot gedetineerden die de grootste kans op succes lijken
te hebben. Anderzijds weten wij dat grote aantallen gedetineerden daarmee
waarschijnlijk verstoken blijven van programma's die de kans op een goede
herstart in de samenleving kunnen vergroten.Die zorg geldt met name de drugsverslaafden en de psychisch gestoorden,
die respectievelijk 50% en 10% van het gedetineerdenbestand vormen. De penitentiaire
inrichting is voor hen vaak een eindstation dat onvoldoende geëquipeerd
is om hun de zorg te bieden die zij nodig hebben. Verder heeft het penitentiaire
personeel over het algemeen niet voldoende kennis en kunde in huis.Tussen de regels door valt uit de nota naar aanleiding van het verslag
op te maken dat de minister eigenlijk zou willen dat meer gedaan werd, maar
dat zij tegen de grenzen van haar mogelijkheden aanloopt. Inmiddels beschikken
wij over het rapport van de werkgroep "Forensische zorg, het gevangeniswezen
en de geestelijke gezondheidszorg". Dit rapport laat aan duidelijkheid weinig
te wensen over. De zorg voor gedetineerden die psychisch gestoord zijn, moet
op korte termijn worden verbeterd via noodmaatregelen en structureel. Ik neem
aan dat de minister in haar beantwoording een indicatie kan geven in welke
richting de regering oplossingen voorstaat.Als de helft van de gedetineerden verslaafd is op het moment waarop de
detentie begint, is het duidelijk dat het gevangeniswezen hierdoor met een
enorm probleem opgezadeld wordt. Wat in een vrije samenleving al buitengewoon
moeilijk is – hulp aan verslaafden – krijgt in een penitentiaire
inrichting een extra dimensie. De zorg is niet alleen hoe verslaafde gedetineerden
kunnen worden geholpen, maar ook hoe voorkomen kan worden dat niet-verslaafde
gedetineerden ook in dit kwaad vervallen. Volgens Van den Hurk, consulent
penitentiaire verslavingszorg van de Neviv, zouden de verslaafdenbegeleidingsafdelingen
geen aantoonbare resultaten opleveren. Gebruik en crimineel gedrag bleken
niet te zijn verminderd en van sociale integratie was geen sprake. Is dat
ook nu nog de indruk van de minister? Tot welke conclusies leidt dit dan?Een apart aspect is dat gedetineerden op de dag dat zij vrijkomen, soms
regelrecht naar hun oude dealer gaan om de oude praktijk voort te zetten.
Vaak is dat al geregeld voordat de gedetineerde de inrichting verlaat. Ik
weet dat dit een oude klacht is, maar kan hieraan in het kader van penitentiaire
programma's niets gedaan worden, bijvoorbeeld door het einde van de begeleiding
niet te laten samenvallen met het einde van de detentie? Juist
de eerste detentievrije dagen kunnen van groot belang zijn voor het maken
van een goede herstart.Over het thema van de vervroegde invrijheidstelling heb ik al vele malen
gesproken. Indertijd was mijn fractie een van de weinige die zich keerde tegen
de introductie van de vervroegde invrijheidstelling als recht. Onder druk
van de maatschappelijke realiteit kwamen spoedig ook anderen tot de conclusie
dat de desbetreffende wetswijziging haar doel voorbijschoot. De bekende motie
van mevrouw Soutendijk was daarvan een concreet resultaat. Deze motie komt
weer aan de orde, nu in relatie tot de penitentiaire programma's. De minister
had bij brief van 23 januari 1996 de Kamer al van haar standpunt op de hoogte
gesteld, erop neerkomend dat verlening van vervroegde invrijheidstelling bij
goed gedrag zich moeilijk liet verenigen met de introductie van penitentiarie
programma's. Daarom koos zij uiteindelijk voor het laatste. Ik ben evenals
de heer Van den Berg door de bezwaren van de minister op dit punt niet overtuigd.De kern van de kritiek op de vervroegde invrijheidstelling als recht was
dat daarbij elke prikkel tot goed gedrag kwam te ontbreken en dat de rechter
bij de straftoemeting al bij voorbaat rekening zou kunnen houden met een vrijwel
automatisch recht op vervroegde invrijheidstelling. Aan deze bezwaren wordt
in het voorstel van de minister onvoldoende tegemoetgekomen. Eigenlijk heeft
zij die bezwaren over zich geroepen, doordat in het voorontwerp van de herziene
regeling uitgegaan werd van twee soort vervroegde invrijheidstelling naast
en na elkaar, de standaard-VI als recht en extra VI als mogelijkheid. Door
eerst uit te gaan van een recht op VI na het ondergaan van tweederde van de
straf, is het logisch dat het dan moeilijk wordt daarvoor nog eens ruimte
te creëren voor een penitentiair programma en eventueel extra VI. Mijns
inziens moet de minister gewoon op haar schreden terugkeren en erkennen dat
de wetswijziging waarbij VI een recht werd, een verkeerde stap is geweest.
Als VI een mogelijkheid wordt die verdiend kan worden met goed gedrag in combinatie
met cursussen en dergelijke, is het mogelijk een sluitend geheel te maken
met penitentiaire programma's.Voor het welslagen van penitentiaire programma's is het van belang dat
een groot aantal organisaties, zoals de inrichting zelf, de reclassering en
de arbeidsvoorziening, hecht samenwerkt om de mogelijke weg van detentie naar
een zelfstandig bestaan in de samenleving mogelijk te maken. Onmogelijk is
het niet. Dat bewijst de praktijk in Noord-Holland, waar een dergelijk concept
al vorm heeft gekregen. Een van de belangrijkste factoren voor een succesvolle
integratie is arbeid. Kan de minister uiteenzetten op welke wijze de arbeidstoewijzingsprojecten
worden afgestemd op de vraag op de arbeidsmarkt? Is bijvoorbeeld de arbeidsvoorziening
reeds bij de vaststelling van de penitentiaire programma's betrokken?De programma's worden toegesneden op de motivatie en de mogelijkheden
van de gedetineerde. Dit veronderstelt een zekere differentiatie in de programmaonderdelen
die kunnen worden aangeboden. De motivatie van gedetineerden zal immers allengs
afnemen wanneer het programma hun niet biedt wat zij ervan mochten verwachten.De introductie van penitentiaire programma's en de daarvoor geldende criteria
kunnen op de sympathie van onze fractie rekenen. Naarmate de detentie langer
duurt, komt het accent terecht meer te liggen op resocialisatie. Naar ik uit
de stukken begrijp, kunnen de programma's pas worden gevolgd wanneer gedetineerden
de helft van de straf hebben uitgezeten. Gelet op de maximale duur van het
programma – één jaar – wil ik de minister vragen
of dit betekent dat een gedetineerde die een straf van zes jaar moet uitzitten,
pas na vijf jaar tot een penitentiair programma kan worden toegelaten.Een specifiek probleem doet zich voor als een gedetineerde, meestal de
moeder, die in veel gevallen ook nog alleenstaand is, de zorg heeft voor jonge
kinderen. Het is gelukkig zo dat het aantal vrouwelijke gedetineerden veel
kleiner is dan het aantal mannen in penitentiaire inrichtingen, maar dat neemt
niet weg dat er momenteel zo'n 420 vrouwen in Nederlandse gevangenissen verblijven,
van wie 60% moeder is. Een echt goede oplossing hiervoor lijkt mij niet mogelijk.
Er is wel gesuggereerd om af te zien van gevangenisstraf in een penitentiaire
inrichting als er kinderen in het spel zijn, maar dat lijkt mij als algemene
regel oneigenlijk. De mogelijkheid om een jong kind bij de moeder of de vader
in de inrichting te doen verblijven, is dan een noodoplossing waarvoor soms
gekozen moet worden, omdat andere goede mogelijkheden ontbreken. Een scheiding
van de moeder en het jonge kind kan ook negatieve gevolgen hebben.De minister stelt nu voor, de in de praktijk gehanteerde leeftijdsgrens
van negen maanden en in de halfopen inrichting in Sevenum van vier jaar te
laten vervallen. Ik heb daar, alles afwegend, wel begrip voor, omdat zeker
in dit soort ingewikkelde situaties elke leeftijdsgrens arbitrair is. Wel
wil ik ervoor waarschuwen dat het gedurende lange tijd opgroeien in een penitentiaire
sfeer risicovol is. Ik pleit daarom voor een individuele beoordeling met zoveel
mogelijk beperking in de tijd.Voorzitter! Het zal duidelijk zijn dat ik het wetsvoorstel als zodanig
op veel punten een verbetering vind. Maar goede wetgeving is nog geen garantie
voor een goed penitentiair beleid. Ik hoop dat de minister op een aantal ook
door mij aangehaalde beleidszaken nader zal ingaan, opdat mijn slotconclusie
kan zijn dat althans op dit punt het regeringsbeleid van 1997 beter is dan
dat van vijftien jaar geleden.De heer Zijlstra (PvdA):Voorzitter! De Penitentiaire beginselenwet vervangt de Beginselenwet gevangeniswezen
van 1951 en codificeert de bestaande jurisprudentie. De wet is goed voorbereid;
dit blijkt ook uit het feit dat de Kamer slechts weinig reacties uit het veld
heeft gehad. Dit is een compliment aan de minister. Ik betreur het echter
dat wij geen inzicht hebben in de penitentiaire maatregelen. Het zou goed
geweest zijn als wij die bij deze discussie hadden kunnen betrekken.Deze discussie voeren wij in een periode van relatieve rust in het gevangeniswezen.
Dat relatieve zal ik nader uitleggen, maar ik herinner mij net als waarschijnlijk
enkele collega's de situatie van een jaar of vijf geleden, toen wij om de
haverklap werden opgeschrikt door ontsnappingen, vaak gepaard gaande met gijzelingen.
Dat verschijnsel komt bijna niet meer voor. Er was in die
tijd sprake van een ontzettend groot tekort aan cellen – dat is er overigens
nog – en er waren zeer veel heenzendingen. Het begrip "rust" is relatief,
omdat het gevangeniswezen te maken heeft met een geweldige uitbreiding van
de capaciteit, en dat heeft ook gevolgen. Ik denk alleen al aan de "ervaringsverdunning"
die zich in de verschillende inrichtingen heeft voorgedaan.Het is al meermalen gezegd, de recidive is hoog: 75%. Hoe verhoudt dit
zich tot de situatie in andere landen? Is daar enig inzicht in? Doet ons land
het slechter dan andere landen of is dit cijfer een gemiddelde? Eén
ding staat echter vast: hierbij is winst te behalen, en niet alleen financieel,
maar ook maatschappelijk. Als je kans ziet om de recidive terug te dringen,
is dat een belangrijke maatschappelijke, maar ook financiële winst.Voor de PvdA blijft resocialisatie een belangrijke doelstelling. Ik weet
best dat je daar de betrekkelijkheid van moet inzien. De echte problemen beginnen
echter doorgaans voor veel gedetineerden op het moment dat zij de gevangenispoort
verlaten en vervolgens weer aan een nieuw leven moeten beginnen. Daar zou
toch iets aan gedaan moeten worden, waar dat maar enigszins kan.Preventie is uiteraard van groot belang. Denk aan werk en de omgeving
waar mensen wonen en leven. Er is een oud gezegde, dat misschien een beetje
oubollig is, maar dat volgens mij nog steeds een kern van waarheid bevat.
Dat luidt dat vast werk en vaste verkering de beste criminaliteitspreventie
zijn. Nu is de rol van de overheid daarbij beperkt, zeker als het gaat om
vaste verkering. Daar gaat de overheid namelijk niet over. Als het over arbeid
gaat, is dat een ander verhaal. Daar kan de overheid onder bepaalde omstandigheden
wel iets aan doen.Ik heb goed begrepen dat een penitentiair programma een vrijheidsstraf
blijft. Het is een alternatieve vorm van tenuitvoerlegging. Zo wordt het in
het wetsvoorstel beschreven en ik neem daar goede nota van. Het biedt echter
vooral kansen voor gedetineerden om op een goede manier te verkeren in de
samenleving, althans om daarvoor maximale kansen te creëren.Daarbij heb ik wel een aantal vragen. Wat is de verwachting? Om hoeveel
gedetineerden zal het gaan? De heer Vos heeft een percentage van 20 genoemd
voor het aantal gedetineerden dat daarvoor in aanmerking zou komen. Is er
voldoende capaciteit? Ik denk dan vooral aan de reclassering, mede in het
licht van het standpunt van de minister dat het aantal taakstraffen omhoog
gestuwd moet worden tot ongeveer 25.000. Is de reclassering voldoende toegerust
om hierbij een belangrijke rol te spelen? Als het gaat om werk, welke mogelijkheden
zijn er dan? Kan iemand die in een penitentiair programma zit, ook een Melkertbaan
aanvaarden om zo zijn terugkeer in de samenleving te bevorderen? Indien iemand
een gevangenisstraf van een jaar heeft gekregen, de normale VI van vier maanden
geldt en hij een voorarrest van vier maanden heeft uitgezeten, is de conclusie
toch dat iemand direct na zijn voorarrest in beginsel direct in een penitentiair
programma kan. Als dat niet zo is, hoor ik dat graag. In mijn redenering zou
dit ertoe leiden dat het kan na vier maanden, tot uiterlijk acht maanden,
omdat dan de VI van toepassing is.De heer Vos (VVD):Denkt de PvdA erover om Melkertbanen te hanteren als penitentiair programma?De heer Zijlstra (PvdA):Ik heb de vraag gesteld. Ik zou er op zichzelf niet op tegen zijn als
dit een bruikbare oplossing is voor een goede terugkeer in de samenleving.De heer Vos (VVD):Ik denk dat dit heel ver gaat.De heer Zijlstra (PvdA):Maar laten wij kijken naar het doel. Ik heb voldoende uitgelegd dat het
voor de samenleving om verschillende redenen van groot belang is dat iemand
die uit de gevangenis komt, een normale rol kan vervullen in plaats van weer
op het criminele pad te gaan en terug te keren in de gevangenis à raison
van minimaal ƒ 300 per dag.De heer Vos (VVD):De heer Zijlstra wil dus kennelijk als een soort van premie op het strafbare
feit een baan aanleveren. Dat vind ik toch uitzonderlijk.De heer Zijlstra (PvdA):Ik weet niet of dat een premie is. Het is juist deze categorie mensen
die heel moeilijk aan de bak komt. Daarvoor is er additionele arbeid. In de
kring van de heer Vos worden dat, dacht ik, "kunstbanen" genoemd. Het is dus
buitengewoon belangrijk om mensen te helpen weer aan het werk te komen. Werk
en scholing zijn de belangrijkste instrumenten die je kunt hanteren om gedetineerden
weer op een goede manier te doen terugkeren in de samenleving.Voorzitter: BukmanDe heer Dittrich (D66):De fractie van de Partij van de Arbeid denkt toch niet dat je zomaar een
baan krijgt als je in zo'n penitentiair programma zit? Het betekent een strikt
toezicht; de reclassering volgt het. Het is specifiek werk. Vaak gaat het
om meer mensen op eenzelfde werkplek. Dit kan toch niet gelijkgeschakeld worden
met een Melkertbaan?De heer Zijlstra (PvdA):Ik sluit het niet uit, maar ik hoor graag het oordeel van de minister.
Het gaat om additioneel werk en dan kan een Melkertbaan in mijn optiek een
oplossing zijn. De vraag is of dit ook het oordeel van de minister is.De heer Dittrich (D66):Ik heb nog een vraag over uw rekenvoorbeeld. Ik heb het niet helemaal
begrepen. Uit de stukken blijkt dat de minister ervan uitgaat dat een penitentiair
programma mogelijk is bij onvoorwaardelijke gevangenisstraffen van een jaar
of meer. Pas na het uitzitten van de helft van de straf, dus bij een straf
van een jaar na zes maanden, komt men in aanmerking voor zo'n programma.De heer Zijlstra (PvdA):Minus de VI.De heer Dittrich (D66):Nee, niet minus de VI.De heer Zijlstra (PvdA):Dan heb ik het verkeerd begrepen. Ik ben uitgegaan van een jaar minus
vier maanden VI. Dan blijven acht maanden over. Als iemand vier maanden in
voorarrest heeft gezeten, kan hij dus direct in een penitentiair programma
komen.De heer Dittrich (D66):Nee, in de stukken staat: exclusief VI. Het woord "exclusief"
moet je lezen als: je moet het erbij optellen.De heer Zijlstra (PvdA):Dat heb ik dan verkeerd gezien.Minister Sorgdrager:Dat klopt. De heer Zijlstra maakte een verkeerde conclusie. Het gaat om
de helft van de bruto opgelegde straf.De heer Zijlstra (PvdA):Ik kom bij een punt dat ook de heer Dittrich al heeft aangeduid. Als mensen
in het kader van de terugkeer bij een penitentiair programma zelf onderdak
moeten hebben, moet daar gewoon geld voor zijn. De discussie of Justitie dan
wel de gemeente dit moet betalen, vind ik niet erg interessant. Het gaat erom
dat mensen weer in de samenleving kunnen functioneren. Dat is het doel, dat
buitengewoon belangrijk is. Hiervoor moet je dan ook de mogelijkheden creëren.
Ik ben er niet voor dat men er vervolgens rijk van wordt, maar men moet wel
de dingen kunnen betalen die nodig zijn om weer in de samenleving te kunnen
functioneren.Een andere vraag die ik wil stellen, is of afkickprogramma's binnen een
penitentiair programma vallen. Ik heb begrepen dat deze over het algemeen
vrij lang duren en niet altijd veel succes hebben.Een jaar of vier geleden heb ik aan de vorige minister van Justitie, wat
de heer Kosto kort was, tijdens de behandeling van de nota Werkzame detentie
gevraagd wat de overheid zelf doet om ex-gedetineerden op te nemen en hoeveel
ex-gedetineerden Justitie zelf in dienst heeft. Ik kan mededelen dat het toen
nul was. Wellicht is het inmiddels verbeterd. Ik hoor het graag van de minister.De VI blijft een heikel punt. Wij hebben er vaak over gesproken. De heer
Vos is er in januari van dit jaar al mee begonnen door te zeggen dat het allemaal
anders moet met de VI. Op zichzelf lijkt het bonus-malussysteem aantrekkelijk,
maar ik heb de indruk dat het met de interpretatie die de heer Vos eraan geeft,
alleen maar een malussysteem is en dat de bonus achterwege blijft. Wat betekent
het voorstel van de heer Vos? Als je je fatsoenlijk gedraagt, kun je gebruikmaken
van de normale VI, van eenderde deel van de straf. Als dat niet het geval
is, moet je dus langer zitten. Je kunt dus nooit korter zitten. Een bonus
zie ik dus niet, alleen maar een malus.De heer Vos (VVD):Tijdens de stage in Haarlem deed zich het volgende geval voor. Een PIW'er
was in gevecht gekomen met een gedetineerde en had een flinke oog- en neuswond
opgelopen. Vindt u dat iemand die zich zo misdragen heeft, automatisch zijn
VI na tweederde van zijn straf moet krijgen?De heer Zijlstra (PvdA):Nee, dat ben ik met u eens. Maar de huidige wetgeving kent die mogelijkheid
al. Dat is, dacht ik, in 1994 gewijzigd, waarbij iemand die een ander letsel
toebrengt – dat is een van de categorieën – op vordering
van het OM, naar ik meen, zijn VI ontnomen kan worden. Dat bestaat al.De heer Vos (VVD):U zult van mij begrepen hebben dat ik de minister vraag met een richtlijn
te komen, aangevende hoe dit geïnterpreteerd wordt. Er wordt weinig gebruik
van gemaakt.De heer Zijlstra (PvdA):Het voorbeeld dat u noemt, klopt niet, want dat kan al op grond van de
huidige wetgeving. Dat lijkt mij dus niet het probleem te zijn. Ik ben het
met u eens: een gedetineerde die erop los slaat, moet je zijn VI ontnemen.
Nu, die wettelijke mogelijkheid bestaat al. Maar wat u doet, betreft niet
een bonus-malussysteem: dat is een malussysteem. Je kunt niet eerder dan de
VI zoals die nu bestaat, ontslagen worden; alleen maar later.De heer Vos (VVD):De bonus is de VI, als u mij goed begrijpt.De heer Zijlstra (PvdA):Ja, maar die bonus was er al. De malus wordt er alleen maar aan toegevoegd.
Dat leidt ongetwijfeld tot meer cellen, die dan nodig zijn. Dat kunt u heel
eenvoudig uitrekenen. Er is niemand die er eerder uitgaat; er zullen alleen
maar mensen later uitgaan. Dat betekent méér cellen; het betekent
méér geld voor het gevangeniswezen. Dat is de consequentie van
uw voorstel en daar ben ik niet voor.Voorzitter! Ik kom bij een aantal overige punten, waaronder de TEBI of
inmiddels EBI. Ik weet niet wat nu het geval is; er werd gebouwd in Vught.
Ik denk dat velen van ons van mening zijn dat de TEBI op de rand van het humane
strafrecht is in Nederland. Het is een beetje een on-Nederlands verschijnsel.
Aan de ene kant heb ik altijd willen volhouden dat de TEBI noodzakelijk was.
Als je kijkt hoe het aan het begin van de jaren negentig ging, met de vele
gijzelingen en ontsnappingen die er plaatsvonden, dan heb je zoiets nodig.
Het is een heel beperkte voorziening, ongeveer dertig plaatsen, maar wel noodzakelijk.
Aan de andere kant is het goed om na een aantal jaren daar toch eens naar
te kijken en een evaluatie te maken. Ik zou de minister willen vragen of zij
bereid is de TEBI in Vught, zoals die nu bestaat, te evalueren. Ik besef heel
goed dat de ruimtelijke voorziening zoals die thans is, niet goed is, maar
het gaat toch om de effecten daarvan, ook op de gedetineerden en daarmee ook
voor de samenleving.Er is al gesproken over het tekort aan plaatsen voor psychisch gestoorden.
We spreken daar op 24 april ook over. Maar het staat vast dat dit allemaal
veel te lang duurt. Dit is geen nieuw verschijnsel; daar spreken we al jarenlang
over en het schiet niet erg op, daar waar het gaat om het volksgezondheidsaandeel.
Justitie en VWS zouden daar toch meer aan moeten doen.Dan ga ik nog even in op de positie van vreemdelingen. Als je in een gevangenis
komt waar je veel vreemdelingen aantreft, dan is altijd het argument: wij
als vreemdelingen kunnen in het laatste straftraject geen verlof krijgen en
we kunnen niet naar een halfopen inrichting. De vraag is of in de praktijk,
als mensen uitgezet worden, daarmee rekening kan worden gehouden, waardoor
men ook eerder uitgezet kan worden. Dit in vergelijking met Nederlanders,
die wel van deze voorzieningen gebruik kunnen maken.De vorige week is er, dacht ik, een uitspraak geweest van een rechter
over de keuzevrijheid van artsen voor gedetineerden. Ik ben benieuwd wat het
effect daarvan is voor de inrichtingen. Ik zou graag het oordeel van de minister
daarover horen.Ik maak nog even een aantal opmerkingen over de personele problematiek;
anderen hebben dat ook gedaan. De Arbo-wetgeving is kennelijk een negatieve
factor – wij hebben als vaste commissie voor Justitie daar brieven over
ontvangen – waardoor het eigenlijk onmogelijk wordt om diensten te ruilen
en waardoor het sociale leven van mensen ernstig in het gedrang
komt. Ook de invoering van de 36-urige werkweek scheen de nodige problemen
op te leveren. Mij werd gemeld dat als gevolg daarvan op een groep van 40
gedetineerden het aantal PIW'ers werd teruggebracht van acht naar zes.Voorzitter! Er is in de afgelopen jaren veel gebeurd. Het beeld dat men
in het begin van de jaren negentig van het gevangeniswezen had, namelijk dat
men vrij gemakkelijk uit gevangenissen kon ontsnappen, is weggenomen. Het
aantal ontsnappingen is drastisch teruggebracht. Dat is een goede zaak en
een belangrijke verbetering. Wat overblijft, is de vraag in hoeverre de capaciteit
in de toekomst voldoende zal zijn.Tot slot wil ik de minister nog vragen of aan het einde van haar kabinetsperiode
het fenomeen heenzendingen tot het verleden kan behoren.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Mijnheer de voorzitter! De directe aanleiding voor de herziening van de
Beginselenwet gevangeniswezen is geweest de noodzaak en de wenselijkheid om
de bestaande regelingen terzake van de differentiatie van inrichtingen en
de selectie van gedetineerden te moderniseren en dus te wijzigen. De oude
gevangeniswet dateerde immers al van 1951 en sinds die tijd is er veel veranderd
in het gevangeniswezen. Het wijzigen van uitsluitend die bepalingen die op
differentiatie en selectie betrekking hebben, is niet goed uitvoerbaar gebleken
zonder de penitentiaire regelgeving als geheel opnieuw vorm te geven. Dat
is vooral niet gelukt omdat zich ten aanzien van heel veel zaken in het gevangeniswezen
tal van ontwikkelingen hebben voorgedaan, zoals de verzelfstandiging, de versobering
van regimes, de toegenomen ernst van de misdrijven en de ontsnappingen. Dat
alles moest zijn neerslag krijgen in deze wet.Als gevolg van deze ontwikkelingen zien wij ook als nieuwe doelstelling
de "veiligheid", die zijn grondslag krijgt in deze wet als uitgangspunt voor
het gevangeniswezen. Ook is in deze wet het vergeldend karakter van de vrijheidsstraf
aangescherpt. Het zal duidelijk zijn dat wij daar gelukkig mee zijn.Niet getornd is aan de doelstelling resocialisatie; het principe dat de
tenuitvoerlegging van de straf dienstbaar wordt gemaakt aan de terugkeer in
de samenleving. De samenleving eist terecht dat vrijheidsstraf meer is dan
leedtoevoeging. Een gevangene keert immers in ons rechtssysteem eens terug
in de maatschappij. Wie de resocialisatiedoelstelling niet erkent als doelstelling
of simpelweg af wil doen met een cursus praktische vaardigheden, is kortzichtig.
Terecht biedt de wet daarom de grondslag voor openingen om het blikveld te
verruimen. Die blikveldverruiming is er in tweeërlei opzicht: van de
samenleving richting de gevangenis en van de gevangenis richting de samenleving.Sommigen zien dat nieuwe perspectief wel heel erg zonnig. Recent gebeurde
dat nog op de bijeenkomst over Werkzame detentie, waar de heer Vos over sprak.
De heer Boey, voorzitter van de Vereniging van gevangenisdirecteuren, kenschetste
de gevangenis als een bedrijf en hij zag de gevangene als een stagemedewerker.
Stagemedewerker, vanwege het leerproces dat hem in de gevangenis wordt geboden
en stagemedewerker vanwege de tijdelijkheid van zijn verblijf in de gevangenis.
Het experiment Noord-Holland-Noord mag dan succesvolle signalen afgeven, maar
zoals Boey het schetst, kan het natuurlijk nooit worden. Het karakter van
vrijheidsstraf moet altijd iedere vergelijking met een bedrijf en een stagemedewerker
mank laten gaan.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Mevrouw Soutendijk zei: wie resocialisatie niet meer als doelstelling
erkent en eigenlijk alleen maar een cursus basisvaardigheden wil organiseren,
is kortzichtig. Die woorden van mevrouw Soutendijk intrigeerden mij. Wie bedoelt
zij daarmee?Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ik bedoelde daarmee de uitspraken die door de VVD begin januari zijn gedaan,
waarbij werd aangegeven dat het voldoende was om een cursus praktische vaardigheden
aan te reiken aan die gedetineerden omdat zij toch niet gemotiveerd waren.De heer Dittrich (D66):Dan is het duidelijk.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ik dacht dat ik sowieso al duidelijk was, maar u wilt ultieme duidelijkheid.Zoals ik al aangaf, steunen wij de hoofdlijnen van deze wet. Wij willen
in dit debat nog op een aantal punten ingaan. Dat betreft onder andere de
ministeriële verantwoordelijkheid voor het gevangenisbeleid. Die moet
immers wel duidelijk blijven. Verder zal ik spreken over de nieuwe strafmodaliteit:
het penitentiaire programma; verder de mate waarin deze wet een bijdrage levert
aan het bestrijden van drugsgebruik in gevangenissen. Ik kom ook nog even
terug op de positie van jeugdigen, met name kinderen, in gevangenissen, op
het beklagrecht en op de positie van de geestelijke verzorging.Voorzitter! De verzelfstandiging van de penitentiaire inrichtingen krijgt
in deze wet juridisch gestalte. De wet geeft de basis voor een structuur van
het beheer en het opperbeheer, van beleid en van uitvoering door middel van
een gedifferentieerd stelsel van regelgeving. Wat een vierslag was –
Beginselenwet gevangeniswezen, penitentiaire maatregel, huishoudelijk reglement
en huisregels – wordt een drieslag van Penitentiaire beginselenwet,
penitentiaire maatregel en huisregels. De minister geeft aan dat zij het stuur
stevig in handen houdt via een "niet vrijblijvend model huisregels tot zelfs
de mogelijkheid van het geven van aanwijzingen in bepaalde gevallen". Dat
klinkt vertrouwenwekkend en geruststellend. Ik vraag de mister echter wel
concreet aan te geven waaraan wij in dezen mogen en moeten denken.In de wet wordt duidelijk verankerd dat het opperbeheer bij de minister
ligt – dat hoort ook zo – en het beheer bij de directeur. Directeuren
moeten meer dan ooit op de financiën gaan passen, zelfs eigen financiën
gaan verdienen. Dat is onder andere een uitvloeisel van werkzame detentie.
Voor ludieke uitgaven, als voor feesten en klimrekken zal des te minder ruimte
zijn. Duidelijk moet wel zijn dat de minister verantwoordelijk en dus aanspreekbaar blijft voor het totale beleidsveld en indien nodig
daarop door ons zal worden aangesproken. Om die verantwoordelijkheid waar
te maken, zijn er de informatieverplichting van de directies en de bevoegdheid
van de minister om bindende aanwijzingen voor het beheer te geven, zo wordt
ons verzekerd.Op het oog zit het dus wel goed. Bij mij rijst echter de vraag, waaruit
blijkt dat de minister bindende aanwijzingen kan geven. Ik lees dat namelijk
niet in artikel 3, lid 2. In welke concrete gevallen denkt de minister die
bindende aanwijzingen te moeten geven?De heer Dittrich (D66):In artikel 3, lid 2, staat toch heel duidelijk dat het opperbeheer bij
de minister berust en dat minister mandaat kan verlenen aan de organisatie.
Hoe ziet u dan dat opperbeheer, mevrouw Soutendijk?Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):In de toelichting staat dat na de mandatering het opperbeheer zal bestaan
uit het geven van aanwijzingen. Ik weet niet of uit mandatering volgt dat
er aanwijzingen gegeven zullen worden. Dat wil ik graag van de minister horen.Ten aanzien van de vraag wie de verantwoordelijkheid draagt voor de tenuitvoerlegging
van vrijheidsstraffen, vaak samengevat onder de noemer "de rechter of de administratie",
wordt in dit wetsvoorstel onomwonden gekozen voor de administratie. De summiere
betrokkenheid van het OM via artikel 553 Wetboek van Strafvordering en het
beroepsrecht tegen de plaatsingsbeslissing op grond van artikel 123 gevangenismaatregel
wordt geschrapt. Wij zijn nog niet overtuigd dat dit een juiste keuze is.Het klopt dat uit de huidige penitentiaire praktijk de minister van Justitie
tevoorschijn komt als de centrale autoriteit en dat het OM nimmer gebruik
heeft gemaakt van het recht van beroep tegen een plaatsingsbeslissing. Maar
een vergelijking met de executie van geldstraffen gaat onzes inziens niet
op. Feit is namelijk dat met de toenemende differentiatie en de detentiefasering
het regime steeds meer een wezenlijk component van de vrijheidsstraf is geworden.
Het maakt nogal wat uit of de vrijheidsstraf in een gesloten inrichting, een
halfopen inrichting of een open inrichting, dan wel middels een penitentiair
programma wordt afgedaan. Wij blijven het vreemd vinden dat de rechter geen
zeggenschap heeft over de wijze waarop de door hem opgelegde gevangenisstraf
moet worden ondergaan. Dit klemt voor ons vooral vanwege de aanstaande introductie
van de nieuwe differentiatievariant: het penitentiaire programma. In het penitentiaire
programma is er in onze analyse geen sprake meer van een vrijheidsbenemende
straf. Veeleer is er sprake van een vrijheidsbeperkende straf. Hierover kom
ik nog te spreken bij mijn opmerkingen over het penitentiaire programma.De heer Dittrich (D66):Op stuk nr. 14 heb ik een amendement ingediend waarmee ik juist de mogelijkheid
open dat het openbaar ministerie en de rechter aanwijzingen geven met betrekking
tot het penitentiaire programma. Hoe beoordeelt u dat amendement? Daarmee
kom ik tegemoet aan een deel van uw bezwaren.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Maar daarmee blijft u zeggen dat de selectiefunctionaris de door de rechter
opgelegde straf in aanmerking neemt. Dat vind ik een heel zwakke formulering.
Dus het amendement is, op deze manier geformuleerd, voor mij niet voldoende.
Naar mijn mening moet de rechter veel meer de ruimte krijgen om aanwijzingen
te geven. Hij heeft daartoe wel de bevoegdheid, maar met de ontwikkelingen
ten aanzien van het penitentiaire programma moet van de rechter worden gevraagd
dat hij zich bij de oplegging van de straf bijvoorbeeld uitspreekt over het
moment waarop het penitentiaire programma verantwoord kan worden ingezet.De heer Dittrich (D66):Stel nu dat die rechter een zeer lange gevangenisstraf oplegt, bijvoorbeeld
tien jaar bruto. Volgens het voorstel zou je na vijf jaar met een penitentiair
programma kunnen beginnen. Alleen, het programma mag nooit langer dan twaalf
maanden duren en dus kan in het kader van de detentiefasering het programma
pas na negen jaar gaan gelden. Dus voordat in zo'n geval sprake is van het
penitentiaire programma, is negen jaar verstreken. Het is dan toch onlogisch
dat men de rechter de bevoegdheid geeft om zich uit te spreken over dat programma.
Het is dan toch aan de selectiefunctionaris om daarover te oordelen.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Op dit punt ben ik het niet met u eens. Ik vind dat de rechter, gelet
op de ernst van de feiten waarover hij op dat moment oordeelt, een afweging
moet kunnen maken en daarbij moet kunnen bepalen hoe lang de periode van een
vrijheidsbenemende straf moet zijn en na welke periode op basis van de indicatoren
die in het wetsvoorstel zijn aangegeven – ik noem: goed gedrag en gemotiveerdheid –
kan worden overgegaan tot mogelijke plaatsing in het penitentiaire programma.
Dus wat mij betreft geeft de rechter de minimumduur van de straf aan die in
ieder geval vrijheidsbenemend moet zijn.De heer Dittrich (D66):Het lijkt er dan op dat u niet goed doorziet wat het voorstel eigenlijk
is. Volgens het voorstel kan het programma maar twaalf maanden duren en als
dat in het kader van de detentiefasering gepresenteerd wordt, moet dat programma
aan het eind van de detentie gevolgd worden. Met het rekenvoorbeeld dat ik
gaf, kom je dan uit op negen jaar. Er is dan nauwelijks manoeuvreerruimte.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ik wil dat die manoeuvreerruimte aan de rechter wordt gelaten en dat die
manoeuvreerruimte als het ware wordt gekoppeld aan de aard van het delict
alsmede aan het feit dat de gedetineerde in ieder geval voor een bepaalde
periode een vrijheidsbenemende straf ondergaat.De heer Dittrich (D66):Maar dan stelt u dus eigenlijk voor, dat in sommige situatie de rechter
moet kunnen zeggen: ik wil niet dat een penitentiair programma wordt aangeboden.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ja, bijvoorbeeld. Er kan sprake zijn van zeer ernstige feiten en de veroordeelde
kan blijk geven van een zodanige opstelling, dat er voor de rechter aanleiding
is om te zeggen: er is voor deze persoon geen penitentiair
programma mogelijk.De heer Dittrich (D66):Hoe verhoudt zich deze uitspraak dan tot die welke u aan het begin van
uw betoog deed en die ik heel erg onderschreef? U sprak toen over de resocialisatiegedachte.
De gedetineerde waar u het over heeft, komt op een gegeven moment weer vrij.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ja, dan is er een probleem.De heer Dittrich (D66):En hoe lost u dat probleem op?Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Dat probleem moet je na ommekomst van de straf aan de hand van de huidige
mogelijkheden – en die zijn beperkter dan die van het penitentiaire
programma; dat ben ik met u eens – aanpakken. In sommige gevallen gaat
het echter om mensen die zeer ernstige misdrijven hebben gepleegd en die niet
te kennen geven dat zij inzien wat de ernst is van datgene wat zij de samenleving
hebben aangedaan. Dan moet de rechter, zeker bij recidivisten, kunnen zeggen:
u heeft een zodanige opstelling, dat u een vrijheidsbenemende straf moet ondergaan
die niet kan worden omgezet in een vrijheidsbeperkende straf.De heer Dittrich (D66):Maar u schetst nu de situatie waarin iemand zelf niet inziet dat hij een
ernstig feit heeft begaan. In zo'n geval komt de veroordeelde ook niet in
aanmerking voor een penitentiair programma. Uit de stukken blijkt namelijk
duidelijk dat het bij zo'n programma moet gaan om iemand die daar geschikt
voor is. Hij moet daarvoor ook gemotiveerd zijn.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ja, maar die beoordeling is gelegd in handen van de administratie. Ik
geef grif toe dat de criteria op dat punt netjes vast liggen. Toch geldt daarbij
een zekere marge en ik ben erg bevreesd dat het programma, misschien onder
de druk van de omstandigheden, wordt toegekend aan iets minder gemotiveerde
en iets minder daarvoor geschikte mensen. Bovendien: wat u geschikt vindt,
hoef ik nog niet geschikt te vinden en de rechter ook niet. Voor de rechter
is er een moment waarop een beoordeling moet plaatsvinden. Dat is mijn mening.
Hierover kom ik echter nog te spreken.Mijnheer de voorzitter! In de Penitentiaire beginselenwet worden alle
bepalingen over de tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende straffen nu geconcentreerd.
Er is nu zelfs geen definiëring meer in het Wetboek van Strafrecht. Dat
is op zichzelf vreemd en mogelijkerwijs zelfs ongewenst. Het opent namelijk
zeer vergaande mogelijkheden tot differentiatie, waaronder het penitentiaire
programma. Ik kan dat geen vrijheidsbenemende straf meer vinden; ik kwalificeer
dat eerder als een vrijheidsbeperkende sanctie. Ik ben van mening dat deze
ruime mogelijkheid die de wet biedt, onduidelijkheid creëert ten aanzien
van het begrip "vrijheidsstraf". Nu deze mogelijkheden wezenlijk verschillen
van datgene wat de strafwetgever destijds voor ogen heeft gestaan, ligt de
vraag voor de hand of het niet verstandiger was geweest om deze wijziging,
deze nuancering in het Wetboek van Strafrecht nogmaals tot uitdrukking te
doen komen. Nu creëert de Penitentiaire beginselenwet de wettelijke grondslag
voor het nieuwe fenomeen van de vrijheidsbeperkende straf in de artikelen
2 en 4, op basis waarvan een gedetineerde kan worden toegestaan in het kader
van de tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf tijdelijk en onder bepaalde
voorwaarden buiten de inrichting te verblijven. Het blijft volgens de woorden
van de wet een vrijheidsstraf, maar dat is het niet. Ik wil daarover de volgende
opmerkingen maken.Het penitentiaire programma is een vorm van vrijheidsstraf die naar ons
oordeel prima aansluit bij het resocialisatieprincipe dat wij als een van
de doelstellingen van straffen aanvaarden. Resocialisatie houdt in dat de
gevangenisstraf dienstbaar wordt gemaakt aan de terugkeer in de samenleving.
In dat kader zijn wij voor de introductie van het penitentiaire programma,
maar wij hebben toch wel aarzelingen, om niet te zeggen grote aarzelingen
bij de wijze waarop dit programma in deze wet gestalte krijgt. Die aarzelingen
richten zich met name op de onbepaaldheid van de omvang en de inhoud van dat
programma. Uit het wetsvoorstel valt niet meer te lezen dan dat er een penitentiair
programma is. Wat het inhoudt en wanneer de gedetineerde ervoor in aanmerking
komt, blijft in de tekst van de wet onduidelijk. Daarin vinden wij niet meer
dan een paraplubepaling, artikel 4. Te zijner tijd moet door middel van een
algemene maatregel van bestuur verder zichtbaar worden wat een penitentiair
programma inhoudt. Ik vind dat de regeling van een zo cruciaal onderwerp per
algemene maatregel van bestuur iets wezenlijks anders is dan hetgeen waarover
de minister in het notaoverleg sprak in relatie tot de taakstraffen. Bij die
gelegenheid heeft zij gezegd dat het penitentiaire programma via een wet zou
worden geregeld, althans als ik de stukken goed lees. Ik moet eigenlijk zeggen
dat ik de materie zwaar genoeg vind om bij wet geregeld te worden. Het gaat
immers om het omzetten van een substantieel deel van de opgelegde vrijheidsstraf.
Dat omzetten gebeurt niet door een executierechter of een gewone bevoegde
rechter die de straf oplegt, maar door de administratie in de vorm van een
zogenaamde selectiefunctionaris. Dat vind ik geen goede keuze. Cruciaal voor
de aanvaarding van dit onderdeel van het voorstel is dan ook dat wij meer
te weten komen over de wijze waarop de minister het karakter "vrijheidsbeperkend"
gaat garanderen, over welk deel van de vrijheidsstraf kan worden omgezet –
wij moeten daarvoor nu de toelichting raadplegen en voor het overige weten
wij daar niets van – en over de reden waarom de betrokkenheid van de
rechterlijke macht bij de omzettingsbeslissing van de minister niet nodig
wordt gevonden.De heer Rabbae (GroenLinks):Bij het inmiddels ingetrokken wetsvoorstel inzake de vervroegde invrijheidstelling
was er sprake van de constructie dat de omzettingsbeslissing zou worden genomen
door de minister en dat in het geval van geschillen de zaak zou worden voorgelegd
aan het hof in Arnhem. Spreekt een soortgelijke constructie u aan waar het
gaat om de situatie die u beschrijft?Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Om het penitentiaire programma van toepassing te verklaren?De heer Rabbae (GroenLinks):Ja.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Neen, dat lijkt mij niet zo gelukkig.De heer Rabbae (GroenLinks):Waarom niet?Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Omdat ik die beslissing juist uit de handen van de administratie wil houden.
Ik wil de rechter daarbij betrekken.De heer Rabbae (GroenLinks):Ja, de rechter komt eraan te pas ingeval van een geschil daarover.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Maar ik wil dat dit niet alleen ingeval van een geschil gebeurt. Ik wil
in eerste instantie voor de totale beslissing de bevoegdheid geven.De heer Rabbae (GroenLinks):Mevrouw Soutendijk wil het dus te allen tijde automatisch aan de rechter
voorleggen?Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Dat zou mijn voorkeur hebben.Volgens het voorstel komt een gedetineerde in aanmerking voor het penitentiaire
programma indien de selectiefunctionaris en dus de administratie daartoe een
voorstel doet. Dat de voordracht in handen ligt van de selectiefunctionaris,
vind ik verdedigbaar, maar dat noch de rechter die de oorspronkelijke gevangenisstraf
oplegde, noch het OM in deze beslissing wordt gekend, vind ik niet juist.
En dat de selectiefunctionaris alleen maar de door de rechter opgelegde straf
in aanmerking hoeft te nemen, vind ik veel te mager. Ik vind zelfs het feit
dat de selectiefunctionaris die uitspraak zou moeten volgen, wat zwak. Ik
ben van mening dat de rechter moet aangeven óf de veroordeelde in aanmerking
komt voor een penitentiair programma en mogelijkerwijs tevens welk deel van
de straf ten minste vrijheidsbenemend moet zijn.Wie garandeert bovendien dat de administratie de celcapaciteit niet op
enig moment zal laten meewegen bij de omzettingsvoorstellen? Collega Vos roept
eigenlijk al een beetje dat het penitentiaire programma als een "noodventiel"
gebruikt kan worden op het moment waarop er weer een tekort aan celcapaciteit
zal zijn. Hij vindt het namelijk acceptabeler om vrij te laten aan de achterkant
dan aan de voorkant. Dat is door de minister ook al enige malen gezegd. Ik
ben echter van mening dat het penitentiaire programma niet op die manier gebruikt
mag worden, want dan wordt de bedoeling verkracht.Ik gaf al aan dat uit de wet niet blijkt wanneer de gedetineerde in aanmerking
komt voor het penitentiaire programma. Uit de toelichting moet ik dan afleiden
dat de gedetineerde als regel voor een penitentiair programma in aanmerking
komt nadat de helft van de ondergane straf – ik begrijp nu dat dit de
totaal opgelegde straf is – is uitgezeten. Is dit principe alleen van
toepassing ingeval van goed gedrag? Of komt die regeling voor goed gedrag
toch bovenop de VI? Uit de vragende gezichten van mijn collega's maak ik op
dat dit niet geheel duidelijk is; ik zal het toelichten. Als regel komt men
in aanmerking voor het penitentiaire programma na de helft van de straf, zoals
in de toelichting staat. Er is een aanpassing aangebracht die aangeeft dat
er bij goed gedrag een soort inverdieneffect ontstaat waardoor de gedetineerde
eerder in aanmerking komt, maar nooit eerder dan na de helft. Desondanks is
er dus een mogelijkheid om vervroegd in vrijheid te komen via het penitentiaire
programma, bovenop de VI, want die kan een gedetineerde toch al in zijn zak
hebben. De mogelijkheid dat een gedeelte van de VI als stok achter de deur
diende, verdwijnt dus min of meer. Dat is mijn analyse van de zaak.Minister Sorgdrager:Het komt erop neer dat eenzesde van de straf kan worden inverdiend.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ja.De heer Vos (VVD):Voorzitter! In de driehoek Haarlem-Heerhugowaard-Alkmaar wordt op dit
moment als proef de praktijk gehanteerd dat in plaats van heenzending aan
het einde van de rit een aantal mensen in het prepenitentiair programma wordt
geplaatst. Heeft mevrouw Soutendijk daar bezwaar tegen?Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ik heb er bezwaar tegen, als iets als een penitentiair programma op grond
van een gebrek aan celcapaciteit kan worden ondergaan, omdat dan naar mijn
idee niet wordt tegemoetgekomen aan datgene wat is toegezegd, namelijk dat
het penitentiaire programma alleen geldt voor degenen die ervoor geschikt
zijn en die gemotiveerd zijn. Het betekent dat dit criterium wordt uitgehold
door het cellentekort. Dat vind ik niet correct, daar ben ik bang voor en
daar waarschuw ik voor.Voorzitter! Nu wij niet meer weten over het penitentiaire programma, bestaat
het gevaar dat de opgelegde vrijheidsstraf wel heel ver kan worden uitgehold
zonder dat de rechter dat heeft kunnen meewegen, terwijl ons strafsysteem
er toch van uitgaat dat de rechter is belast met het bepalen van de modaliteit
van de straf. Dat betekent onzes inziens dat de keuzevrijheid van de administratie
als beslissende instantie in de executiefase nooit zo groot mag worden dat
de tenuitvoerlegging van nominaal dezelfde straf zodanige verschillen kan
vertonen, dat de rechter nauwelijks meer weet op welke wijze zijn straf ten
uitvoer gelegd zal worden, en hoe zwaar de door hem opgelegde straf dus in
concreto is geworden. Ik vind dat een nadere discussie over de omvang, de
inhoud en het toepassingsbereik van het penitentiaire programma nodig is.
Ik heb een amendement ingediend op stuk nr. 9 om de Kamer door een voorhangprocedure
de mogelijkheid te geven om te discussiëren over de voorstellen voor
concretisering van het penitentiaire programma.De minister stelt in de stukken bovendien met dit voorstel de motie-Soutendijk-van
Appeldoorn, die vroeg om afschaffing van de automatische vervroegde invrijheidstelling,
uitgevoerd te hebben. Ik moet constateren dat dit maar zeer ten dele waar
is. Het element van goed gedrag is inderdaad teruggekomen. Het is dus gebleken
dat dit best invulbaar is. Dat was destijds een van de bezwaren die ons werd
tegengeworpen, toen wij deze motie Kamerbreed aannamen.Wat is gebleven, is het automatisme. Na tweederde van de straf komt men
automatisch in vrijheid. Ik vind dat op die wijze geen correcte uitvoering
is gegeven aan mijn motie. Ik ben ervoor dat het criterium van tweederde als
absoluut uitgangspunt wordt afgezwakt, dat er een mogelijkheid
is om bij goed gedrag eerder vrij te komen en deel te nemen aan het penitentiaire
programma, maar dat er bij slecht gedrag ook sprake van kan zijn dat men een
langere periode in de gevangenis moet zitten. Als men in het penitentiaire
programma is geplaatst en de kantjes ervan afloopt, denk ik dat dit een aanleiding
is om de VI niet na tweederde te laten ingaan, maar na driekwart of helemaal
niet, waarbij zij dus vervalt. Naar dat criterium zoek ik en daar zou ik de
voorkeur aan hebben gegeven.De heer Zijlstra (PvdA):Versta ik het verschil tussen uw opvatting en die van de heer Vos zo goed?
De heer Vos is van mening dat niemand voor de normale VI-datum in een programma
kan komen en de gevangenis daardoor eerder kan verlaten, terwijl dit in uw
redenering kennelijk wel mogelijk is.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ja, ik vind dat er een combinatie moet kunnen zijn van het deelnemen aan
het penitentiaire programma en eerder in vrijheid komen. Als het penitentiaire
programma goed wordt doorlopen, verdient men dus eerder een VI-mogelijkheid.De heer Zijlstra (PvdA):U kiest voor het bonus-malussysteem en de heer Vos kiest voor het malussysteem.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Dat is uw analyse.Dat was destijds de inzet van de motie, maar deze vind ik helaas niet
terug. In de introductie van het penitentiaire programma en de mogelijkheid
om te beoordelen of dat goed is doorlopen en of er inderdaad sprake is van
inverdiengedrag, zag ik juist een mogelijkheid om eerder vervroegd in vrijheid
gesteld te kunnen worden, dus echt van de straf af te zijn, maar ook om bij
het niet correct doorlopen van het penitentiaire programma de VI op een later
tijdstip te krijgen of de straf helemaal te moeten uitzitten. Dat principe
had ik liever teruggevonden in de wet dan de manier waarop dit nu gestalte
heeft gekregen.De heer Dittrich (D66):Toch zie ik niet zoveel verschil in wat u zegt en wat wordt voorgesteld.
U zegt dat u zoekt naar een mogelijkheid dat er een sanctie komt als iemand
bij deelname aan het penitentiaire programma de kantjes ervan afloopt. De
eerste sanctie is dat de reclassering dat doorgeeft en dat iemand teruggeplaatst
wordt. Afhankelijk van het wangedrag tijdens die deelname zou het ook kunnen
dat hij het recht op VI verliest en gewoon de hele straf uit moet zitten.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Dan spreekt u weer over wangedrag en de manier waarop dat al of niet wordt
ingevuld. Dat betekent dat automatisch na tweederde van de straf vervroegde
invrijheidstelling plaatsvindt. Daar wil ik van af. Dat automatisme moet er
echt af.De heer Dittrich (D66):Dat is juist geen automatisme, want iemand die zich kwalificeert voor
een penitentiair programma, is iemand die daar geschikt voor is, die daar
gemotiveerd voor is, en die zich moet verbinden aan de voorwaarden die voor
dat programma gelden. Er zitten allerlei eisen aan.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Aan de voorkant voldoet deze voorwaarde aan hetgeen in mijn motie wordt
uitgesproken, maar aan de achterkant niet.De heer Dittrich (D66):Aan de achterkant wordt die gedetineerde weer teruggestuurd de gevangenis
in.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ik wil dat hij dan ook zijn vervroegde invrijheidstelling verliest.De heer Dittrich (D66):Dat kan dus ook.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Dat kan. Maar dat komt neer op kijken naar de blauwe hemel en misschien
is het mogelijk. Dat is niet zeker. Ik wil die ontkoppeling, zodat iemand
niet automatisch na tweederde van zijn straf vrijkomt. Ik wil dat in de wet
komt te staan dat als terugplaatsing moet plaatsvinden op grond van een niet
goed doorlopen penitentiair programma, geconstateerd wordt dat de gedetineerde
zich niet goed heeft gedragen en dat dus zijn vervroegde invrijheidstelling
vervalt.De heer Dittrich (D66):Is dat niet innerlijk tegenstrijdig? Mevrouw Soutendijk wil van dat automatisme
af. Vervolgens introduceert zij een nieuw automatisme, namelijk dat iemand
automatisch geen aanspraak meer kan maken op vervroegde invrijheidstelling.
In de regeling staat dat per geval bekeken wordt wat er gebeurd is.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Dat houdt in dat per geval iemand nooit langer dan tweederde van zijn
straf behoeft uit te zitten. Het criterium van slecht gedrag is zo ingevuld
dat het niet wordt toegepast als je je penitentiaire programma niet goed hebt
doorlopen of als je je op de een of andere manier hebt misdragen in de samenleving.
Die vervroegde invrijheidstelling is "doodzeker" na tweederde van de straftijd.
En daar wil ik van af.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Misschien heb ik hetzelfde gevoel als de heer Dittrich, maar
het is mij niet helemaal helder wat mevrouw Soutendijk precies beoogt. Zij
wil de vervroegde invrijheidstelling als automatisme afschaffen. Zij zegt
echter ook een aantal malen dat als men zich goed gedraagt, men eerder ontslagen
mag worden. Bedoelt zij daarmee eerder dan de totaal opgelegde straftijd of
bedoelt zij eerder dan tweederde van die straftijd? Dat is mij niet helemaal
duidelijk.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Als wij uitgaan van het huidige systeem van tweederde, kan het zo zijn
dat als je je goed gedraagt en je volgt een penitentiair programma, je een
jaar eerder dan nu het geval is in vrijheid zou kunnen worden gesteld. Loop
je het penitentiaire programma niet goed door, dan krijg je een jaar later
of na ommekomst van je volledige straf pas je vrijheid. Dat zou een mogelijkheid
zijn.De heer Van den Berg (SGP):Dat zou een mogelijkheid zijn, maar je moet dat wel duidelijk regelen
in de wet. Mij is niet helemaal helder hoe mevrouw Soutendijk dat wil regelen.
Wat is haar ijkpunt? Is dat tweederde van de straf of is het de regulier opgelegde
straf? Werkt haar bonus vanaf tweederde van de straftijd of na de normale
straftijd?Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Voor die bonus hanteer ik als uitgangspunt niet de volledige straf. De
bonus kan vanaf tweederde van de straftijd worden verdiend maar nooit minder
dan de helft bedragen.De heer Van den Berg (SGP):Ook in dit systeem kom ik dan terecht bij en-en. Wij hebben daar zo-even
over gesproken en ik meende dat zij daar ook niet zo voor was.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Wij zijn niet voor het automatisme. Dat betekent dat de hele systematiek
van het penitentiaire programma die wordt ingevoerd, er niet toe kan leiden
dat iemand na de helft van de straf vrij is en vervolgens na tweederde van
de totale straf af is. Die totale straf moet achter de hand gehouden worden.
De vervroegde invrijheidstelling moet al dan niet op een bepaald moment na
dat penitentiaire programma kunnen worden toegekend of verleend, maar niet
als automatisme en ook niet als recht.De voorzitter:Ik verzoek mevrouw Soutendijk haar betoog te vervolgen. Misschien is het
voor een goed verloop van het debat verstandig als wij mevrouw Soutendijk
de gelegenheid geven een blokje van haar tekst af te ronden en haar niet na
iedere halve zin te interrumperen.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ten slotte rijst de vraag welke projecten geschikt bevonden zullen worden
voor het penitentiaire programma. De vergelijking die in de stukken wordt
gemaakt met de taakstraffen vind ik niet vertrouwenwekkend. Het doet vermoeden
dat wij aan soortgelijke projecten en afspraken moeten denken. Daarover moet
worden opgemerkt dat dit absoluut niet terecht zou zijn. Een taakstraf komt
immers in de plaats van een betrekkelijk licht vergrijp waar maximaal zes
maanden en straks wellicht twaalf maanden voor zou worden gegeven. Het penitentiaire
programma komt in de plaats voor een substantieel laatste deel van een heel
lange vrijheidsstraf. Daarvoor zijn naar mijn mening zwaardere projecten,
zwaardere begeleiding en zwaardere controle en serieuze sanctiemogelijkheden
nodig. Ik sprak over een van de sanctiemogelijkheden toen wij het hadden over
de vervroegde invrijheidstelling. Dat ligt mijns inziens heel anders dan bij
taakstraffen. Die garantie willen wij wel hebben voordat wij met het penitentiaire
programma kunnen instemmen. Het minste dat wij van de minister verwachten,
is dat zij de AMvB aan de Kamer doet toekomen, zodat wij daarover met haar
nog kunnen spreken voordat deze in werking treedt.Voorzitter! Ik ga kort in op het drugsgebruik in de gevangenissen. Ons
uitgangspunt is dat er geen drugs in de gevangenissen mogen voorkomen en ik
neem aan dat de minister die opvatting deelt. Dat betekent dus dat er geen
drugs moeten worden getolereerd in de gevangenis. De bestrijding dient naar
ons idee serieus en efficiënt te worden aangepakt. Ik moet erkennen dat
dit wetsvoorstel in artikel 30 de grondslag voor het in dit kader noodzakelijke
urineonderzoek formuleert en dat vinden wij positief. De vraag rijst echter
waarom een ongestoorde tenuitvoerlegging van de vrijheidsbeneming niet als
grondslag is genomen, wat wel in artikel 23 voor het nemen van ordemaatregelen
is gebeurd. Daar is dat gemotiveerd met de noodzaak om maatregelen te kunnen
nemen indien wangedrag buiten de inrichting daar aanleiding voor geeft. Het
lijkt ons dat dit ook opgaat bij drugsgebruik.Mijnheer de voorzitter! Het voorkomen van drugs in gevangenissen is zorgwekkend
en drugsvrije afdelingen voor verslaafde gedetineerden die echt willen afkicken,
zijn daarom noodzakelijk. Het aantal daarvan is onzes inziens nog altijd veel
te gering, al zit er wel een zekere groei in. Naar ik begrijp is het aantal
van 415 gegroeid naar 620 plaatsen in 1997, maar op een totaal van zo'n 12.000
cellen is dat nog altijd niet echt veel. Wordt dat geringe aantal wel al gehaald?
Is de minister voornemens het substantieel uit te breiden?Een andere vraag is of deze beginselenwet onverkort van toepassing zal
worden op de strafrechtelijke opvang voor drugsverslaafden, waartoe is besloten
in het kader van de discussie over de drugsnota; een opvang die allereerst
zal worden ingericht in Rotterdam. Ik verneem graag van de minister hoe de
stand van zaken met betrekking tot deze voornemens is.Ik kom toe aan de positie van jeugdigen, vrouwen en kinderen in de gevangenis.
Het voorstel schrapt de opdracht jeugdigen tot 24 jaar in aparte inrichtingen
onder te brengen. Wij hebben gepleit voor het behoud van deze regel, aangezien
het besmettingsgevaar voor de jeugdigen door de ouderen nog altijd groot is.
De minister heeft in beginsel positief gereageerd door een uitzonderingsregel
aan te wijzen, waardoor jongeren die nog niet besmet zijn, voor een bijzondere
opvang in aanmerking kunnen komen. Deze keuze voor een uitzonderingsregel
is, gelet op alle zorg die de minister wil besteden aan de bestrijding van
jeugdcriminaliteit, niet helemaal begrijpelijk. Een beleid bepleiten waaruit
zorg spreekt over jongeren, betekent ook kiezen voor jongeren. Daar past naar
ons idee beter een wettelijk systeem bij dat uitgaat van de hoofdregel: jongeren
tot 21 of 24 jaar in een aparte inrichting, en alleen in klemmende gevallen
daarop een uitzondering maken, waarbij jongeren tezamen met volwassenen moeten
zitten. Helaas heeft de minister dat gedeelte niet overgenomen.De minister is gelukkig wel teruggekomen op de gedachte van gemengde inrichtingen
voor mannen en vrouwen. Ten aanzien van het verblijf van kinderen in de gevangenis
bij een ouder, loopt een experiment en zegt dit wetsvoorstel eigenlijk niet
veel meer dan dat het mag. De aanwezigheid van kinderen in de gevangenis is
op zichzelf niet echt nieuw. De eerste negen maanden mochten baby's altijd
al bij hun gedetineerde moeder blijven. De nieuwe formulering van de wet en
het experiment laten evenwel een verdere ontwikkeling van dit verschijnsel
toe. Daar zitten toch tal van aspecten aan vast waar ik mij zorgen over maak.
Die variëren van de positie van de gedetineerde ouders en het strafkarakter
tot, vooral, het belang van het kind.Het belang van het kind is een reden om te waarschuwen voor een al te
ruimhartige ontwikkeling op dit gebied. Uit tal van onderzoeken blijkt nu
eenmaal hoe belangrijk de eerste levensjaren zijn voor de verdere ontwikkeling
van het kind. Langdurig verblijf in een gevangenis kan naar ons idee niet
anders dan een belemmering vormen in deze belangrijke ontwikkelingsfase
van het kind. Het verblijf in de gevangenis dient in onze ogen dus niet het
belang van het kind en daarom bepleiten wij grote terughoudendheid. Ik ben
ervoor dat er in de wet een maximumleeftijdsaanduiding wordt opgenomen en
dus heb ik een amendement van die strekking ingediend, waarin de maximumleeftijd
wordt gesteld op achttien maanden. Na die leeftijd is het volgens ons van
belang dat het kind zich in de samenleving met leeftijdgenootjes kan ontwikkelen
en niet langer in de inrichting verblijft.Ik maak een opmerking over het klachtrecht. Tal van klachten over het
ruime klachtrecht van gevangenen leken een aanzet te vormen tot een fundamentele
herziening van dit recht. De minister komt echter na dossieronderzoek tot
de voor ons toch wel onbegrijpelijke conclusie, dat er voor ingrijpende wijzigingen
geen reden is en dat bijsturingen volstaan. Zo'n conclusie ligt misschien
voor de hand voor een minister van de partij van oud-staatssecretaris Zeevalking
die aan de basis stond van het huidige beklagrecht. Hij constateerde met trots
dat dit de gedetineerde burger een hogere rechtsbescherming biedt dan de vrije
burger. Wij vinden dat toch werkelijk de omgekeerde wereld. Natuurlijk moet
de gedetineerde rechtsbescherming worden geboden, maar het huidige systeem
gaat daarin wel heel ver. Bovendien is het voor ons de vraag of de conclusie
van de minister, dat er geen dringende aanleiding is tot een fundamentele
herziening van het beklagrecht, wel door de onderzoeksresultaten wordt gedragen.De heer Dittrich (D66):Is het niet juist noodzakelijk dat er een heel goede regeling komt omdat
mensen van hun vrijheid zijn beroofd en elke dag weer met overheidsbeslissingen
geconfronteerd worden? Dat is iets anders dan mensen die in de vrije maatschappij
leven.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Nee, daar ben ik het niet mee eens. Zij moeten natuurlijk rechtsbescherming
hebben, maar het gaat te ver om ze de mogelijkheid te geven om over iedere
futiliteit beklagprocedures te beginnen.De heer Dittrich (D66):Dat staat ook helemaal niet in het voorstel. De minister heeft al aangegeven
dat zij ook niet wil dat er nog over futiliteiten geklaagd wordt.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Ik vind de maatregel die de minister heeft genomen om die futiliteiten
uit te bannen, niet zeer efficiënt.De heer Rabbae (GroenLinks):Is een goede beklagprocedure niet de beste manier om de rechter te ontlasten?Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Nee, ik denk dat dit geen goed argument is. Wij praten nu over een beklagprocedure
die de mogelijkheid geeft om over iedere futiliteit in de pen te klimmen en
daarvoor kosten te maken.De heer Rabbae (GroenLinks):Acht u zich wel in staat om onderscheid te maken tussen futiliteiten en
belangrijke zaken in de gevangenis?Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Voorzitter! In het huidige beklagrecht is 64% van de klachten ongegrond,
25% niet ontvankelijk en slechts 11% gegrond. Dat geeft mij niet de indruk
dat men vaak te maken heeft met zaken waarover terecht wordt geklaagd. Wij
sluiten niet de ogen voor het "bliksemafleidereffect" dat het beklagrecht
voor gedetineerden heeft. Wij sluiten ook niet de ogen voor het feit dat voor
lacunes in het beklagrecht de kortgedingrechter competent is, maar ik vraag
mij af of dat risico zo groot is als je de financiële drempels die voor
zo'n kort geding gelden, in aanmerking neemt. Wij sluiten evenmin de ogen
voor het feit dat de kwaliteit van het inrichtingsbeleid gebaat kan zijn met
een goed beklagrecht. Toch rijst bij ons sterk de vraag of de introductie
van de algemene beklaggrond en de beperking van het beklag tot beslissingen,
zoals de minister heeft gedaan, de grote en toch steeds toenemende stroom
van beklagzaken zal kunnen beperken tot zaken waarbij het ergens over gaat.De vraag is of het alleen over schriftelijke of ook over mondelinge beslissingen
gaat. Wanneer is feitelijk handelen niet meer op te vatten als een onlosmakelijk
met de beslissing verbonden uitvoeringshandeling? Dat is ook zo'n vraag. Een
afbakening van het begrip "beslissingen" had onze voorkeur gehad, bijvoorbeeld
door de toevoeging dat de beslissing de gedetineerde ernstig in zijn belang
moet benadelen. Ik heb dat dan ook in mijn amendement op stuk nr. 21 voorgesteld.
Ook vraag ik mij af waarom de minister in artikel 62 niet kiest voor de hoofdregel
dat beklag enkelvoudig wordt afgedaan, tenzij de voorzitter beslist dat het
meervoudig moet worden afgedaan. Ook op dat punt heb ik een amendement op
stuk nr. 22 ingediend.Op onze vragen naar de kosten voor de beklagprocedures komt de minister
niet verder dan de mededeling dat er in ieder geval 1 mln. voor de beklagcommissies
wordt uitgetrokken, dat daarbij een niet te kwantificeren bedrag van het inrichtingsbudget
komt en dat daarbij nog de kosten van de advocatuur komen. Ik zou toch graag
inzage willen hebben in de kosten voor de deskundige bijstand in deze procedures,
dus de kosten voor de advocatuur. Is het thans zo dat de beklagcommissie een
verzoek om bijstand door een advocaat te allen tijde moet toestaan? Daar koppel
ik de vraag aan of het geen overweging verdient om de voorzitter van de beklagcommissie
de bevoegdheid te verlenen om een verzoek om toevoeging van een advocaat af
te wijzen met als grond het ontbreken van het redelijk belang. Dat kan voorkomen
dat bij futiliteiten een advocaat wordt ingeschakeld.Graag krijg ik ook een reactie van de minister op de gedachte om een beperkt
griffiegeld te heffen bij het aanspannen van een beklagzaak. Dat wordt teruggegeven
op het moment dat het beklag gegrond is. Dat is inmiddels voor de vrije burgers
ook regel.Mijnheer de voorzitter! Ten slotte wil ik een enkele opmerking maken over
de geestelijke verzorging. Positief beoordelen wij in het wetsvoorstel dat
uitdrukkelijk de opdracht is geformuleerd dat de directeur van een inrichting
zorgdraagt voor de beschikbaarheid van voldoende geestelijke verzorging. De
wijze waarop een en ander wordt uitgewerkt, laat echter veel open. De verklaring
daarvoor zal, zo vermoeden wij, gezocht moeten worden in de grote diversiteit
van geestelijke zorg zoals die heden ten dage nodig is als gevolg van het
grote aantal gedetineerden in onze gevangenissen dat uit andere
dan de westerse cultuur afkomstig is. Die openheid in de regelgeving roept
echter het gevaar op dat de dienst geestelijke verzorging in het gedrang komt
en geestelijke zorg in een ongecoördineerde vorm plaats gaat vinden.
Wij vinden het van belang dat het wetsvoorstel in de bepalingen omtrent geestelijke
zorg expliciet rekenschap geeft van een juist inzicht in de verhouding tussen
kerk en Staat op dit punt. Dit betekent voor de inhoudelijke kant dat geestelijke
zorg onder directe verantwoordelijkheid plaatsvindt van de zendende instanties
vanuit een gestructureerde dienst geestelijke verzorging en dat de minister
verantwoordelijk is voor de beschikbaarheid van geestelijke verzorging als
zodanig. Het gaat daarbij om een rechtstreekse verantwoordelijkheid waarop
de minister aangesproken kan worden. Om dat duidelijk te maken, heb ik bij
amendement voorgesteld daaraan een wettelijke bepaling te wijden. Dat amendement
is te vinden op stuk nr. 10.Ik kom tot mijn conclusie, mijnheer de voorzitter. Hiermee wordt een wetgevingstraject
van grote omvang afgerond. Zo'n actualisering is goed voor een zo belangrijk
en bewegend beleidsterrein als het gevangeniswezen, dat immers het sluitstuk
van een geloofwaardig veiligheidsbeleid vormt. Het kan niet anders dan dat
daarover op onderdelen verschillen van inzicht bestaan.Belangrijk voor de samenleving en voor de CDA-fractie is dat het humane
karakter van ons gevangeniswezen in een aangepaste, geactualiseerde, maar
ook versoberde vorm overeind blijft. Belangrijk is ook dat de resocialisatiegedachte
nieuwe wegen inslaat. Ik ben benieuwd naar het antwoord van de minister, want
ten aanzien van de resocialisatiegedachte bestaat nog veel onduidelijkheid.
De beantwoording daarvan en het inzicht daarin zijn natuurlijk van belang
voor ons uiteindelijke oordeel over het wetsvoorstel.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De eerste termijn van de Kamer heeft enkele uren langer geduurd dan was
gepland, maar dat komt vaker voor. Twee uur minder dan gepland, komt minder
vaak voor.De minister zal morgenochtend antwoorden. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-4806-4846.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl